Etiamne cuiquam mirum uideri potest, cui sit ulla memoria religionis, hominem tot mysteriis deum conscium quaedam sacrorum crepundia domi adseruare atque ea lineo texto inuoluere, quod purissimum est rebus diuinis uelamentum? quippe lana, segnissimi corporis excrementum, pecori detracta iam inde Orphei et Pythagorae scitis profanus uestitus est; sed enim mundissima lini seges inter optumas fruges terra exorta non modo indutui et amictui sanctissimis Aegyptiorum sacerdotibus, sed opertui quoque rebus sacris usurpatur. atque ego scio nonnullos et cum primis Aemilianum istum facetiae sibi habere res diuinas deridere. nam, ut audio partim Oeensium qui istum nouere, nulli deo ad hoc aeui supplicauit, nullum templum frequentauit, si fanum aliquod praetereat, nefas habet adorandi gratia manum labris admouere. iste uero nec dis rurationis, qui eum pascunt ac uestiunt, segetis ullas aut uitis aut gregis primitias impertit; nullum in uilla eius delubrum situm, nullus locus aut lucus consecratus. ecquid ego de luco et delubro loquor? negant uidisse se qui fuere unum saltem in finibus eius aut lapidem unctum aut ramum coronatum. igitur adgnomenta ei duo indita: Charon, ut iam dixi, ob oris et animi diritatem, sed alterum, quod libentius audit, ob deorum contemptum, Mezentius. quapropter facile intellego hasce ei tot initiorum enumerationes nugas uideri, et fors anne ob hanc diuini contumaciam non inducat animum uerum esse quod dixi, me sanctissime tot sacrorum signa et memoracula custodire. sed ego, quid de me Mezentius sentiat, manum non uorterim, ceteris autem clarissima uoce profiteor: si qui forte adest eorundem sollemnium mihi particeps, signum dato, et audias licet quae ego adseruem. nam equidem nullo umquam periculo compellar, quae reticenda accepi, haec ad profanos enuntiare.

etiam quisquam mirus uideo possum qui sum ullus memoria religio homo tot mysterium deus conscius quidam sacer crepundia domus adseruaris atque is lineus textum involvo qui purus sum res divinus velamentum quippe lana segnis corpus excrementum pecus detraho iam inde orpheus et pythagoras scio profanus uestio sum sed enim mundus linum seges inter bonus frugis terra exorior non modo indutus et amictus sancio aegyptius sacerdos sed opertus quoque res sacrum usurpo atque ego scio nonnulli et cum primus aemilianus iste facetia sui habeo res divino derideo nam ut audio pars oeensis qui iste nosco nullus deus ad hic aeuum supplico nullus templum frequento si fanum aliqui praetereo nefas habeo adoro gratia manus labrum admoueo iste uerus neque deus ruratio qui is pascor atque vestio seges ullus aut vita aut grex primitiae impertio nullus in villa is delubrum sino nullus locus aut lucus consecro ecquis ego de lucus et delubrum loquor nego uideo sui qui sum unus saltem in finis is aut lapis ungo aut ramus corono igitur adgnomenta is duo indo charon ut iam dico ob ora et animus diritas sed alter qui libet audio ob deus contemno mezentius quapropter facilis intellego hic is tot ineo enumeratio nugae uideo et fors annus ob hic diuinus contumacia non induco animus uerus sum qui dico ego sancio tot sacer signum et memoraculum custodio sed ego quis de ego mezentius sentio manus non verto ceterus autem clarus uox profiteor si qui fors adsum idem sollemne ego particeps signum do et audio licet qui ego adservo nam equidem nullus umquam periculum compello qui reticeo accipio hic ad profanus enuntiaris


quorum e numero praecipuast materia morbi comitialis, de quo dicere exorsus sum, cum caro in humorem crassum et spumidum inimico igni conliquescit et spiritu indidem parto ex candore compressi aeris albida et tumida tabes fluit. ea namque tabes si foras corporis prospirauit, maiore dedecore quam noxa diffunditur; pectoris enim primorem cutim uitiligine insignit et omnimodis maculationibus conuariat. sed cui hoc usu uenerit, numquam postea comitiali morbo adtemptatur; ita aegritudinem animi grauissimam leui turpitudine corporis compensat. enimuero si perniciosa illa dulcedo intus cohibita et bili atrae sociata uenis omnibus furens peruasit, dein ad summum caput uiam molita dirum fluxum cerebro immiscuit, ilico regalem partem animi debilitat, quae ratione pollens uerticem hominis uelut arcem et regiam insedit. eius quippe diuinas uias et sapientis meatus obruit et obturbat; quod facit minore pernicie per soporem, cum potu et cibo plenos comitialis morbi praenuntia strangulatione modice angit. sed si usque adeo aucta est, ut etiam uigilantium capiti offundatur, tum uero repentino mentis nubilo obtorpescunt et moribundo corpore, cessante animo cadunt. eum nostri non modo maiorem et comitialem, uerum etiam diuinum morbum, ita ut Graeci ἱερὰν νόσον, uere nuncuparunt, uidelicet quod animi partem rationalem, quae longe sanctissimast, eam uiolet.

qui e numerus praecipuus materia morbus comitial de quo dico exordior sum cum carus in humorem crassus et spumidus inimicus ignis conliquesco et spiritus indidem pario ex candor comprimo aer albidus et tumidus tabes fluo is namque tabes si foras corpus prospiro magnus dedecor quam noxa diffundo pectus enim primoris cutis uitiligo insignio et omnimodus maculatio convario sed qui hic usus uenio numquam postea comitial morbus attento ita aegritudo animus gravis leuis turpitudo corpus compenso enimuero si perniciosus ille dulcedo intus cohibeo et bilis ater socio uena omnis furo pervado deinde ad superus caput uia molio dirus fluo cerebrum immisceo ilico regalis pars animus debilito qui ratio polleo vertex homo uelut arx et regia insedeo is quippe divino uia et sapio meo obruo et obturbo qui facio paruus pernicies per sopor cum potus et cibus plenus comitial morbus praenuntio strangulatio modicus ango sed si usque adeo augeo sum ut etiam vigilo caput offundo tum uerus repentinus mens nubilus obtorpesco et moribundus corpus cesso animus cado is noster non modo magnus et comitial uerus etiam divinus morbus ita ut graecum uerus nuncupo uidelicet qui animus pars rational qui longus sancio is violo


hunc ego, domine Maxime,reum apud te facere institui? quin igitur addis; reum magistrum, reum uitricum, reum deprecatorem? sed quid deinde? plurimorum maleficiorum et manifestissimorum. cedo unum de plurimis, cedo dubium uel saltem obscurum de manifestissimis. ceterum ad haec, quae obiecistis, numera an binis uerbis respondeam. dentes splendidas: ignosce munditiis. specula inspicis: debet philosophus. uersus facis: licet fieri. pisces exploras: Aristoteles docet. lignum consecras: Plato suadet. uxorem ducis: leges iubent. prior natu ista est: solet fieri. lucrum sectatus es: dotalis accipe, donationem recordare, testamentum lege. quae si omnia affatim retudi, si calumnias omnes refutaui, si me in omnibus non modo criminibus, uerum etiam maledictis procul a culpa tutus sum, si philosophiae honorem, qui mihi salute mea antiquior est, nusquam minui, immo contra ubique si cum septem pennis eum tenui: si haec, ut dico, ita sunt, possum securus existimationem tuam reuereri quam potestatem uereri, quod minus graue et uerendum mihi arbitror a procons(ule) damnari quam si a tam bono tamque emendato uiro improber.

hic ego dominus magnus reus apud tu facio instituo quin igitur addo reus magister reus uitrix reus deprecator sed quis deinde multus maleficus et manifestus cedo unus de multus cedo dubius uel saltem obscurus de manifestus ceterum ad hic qui objacio numero an bini uerbum respondeo dens splendidus ignosco munditia speculum inspicio debeo philosophus uersus facio licet fio piscis exploro aristotelis doceo lignum consecro plato suadeo uxor dux lex iubeo prior natus iste sum soleo fio lucrum sector sum dotal accipio donatio recordaris testamentum lex qui si omnis affatim retundo si calumnia omnis refuto si ego in omnis non modo crimen uerus etiam maledictum procul ab culpa tueor sum si philosophia honor qui ego salus meus antiquus sum nusquam minuo immo contra ubique si cum septem penna is tenuis si hic ut dico ita sum possum securus existimatio tuus reverendus quam potestas uereor qui paruus grauis et uereor ego arbitror ab procons ulis damnaris quam si ab tam bonus tam emendo uir improbo


Oro te, Maxime, si litterae ita, ut partim uocales dicuntur, etiam propriam uocem usurparent, si uerba ita, ut poetae aiunt, pinnis apta uulgo uolarent, nonne, cum primum epistolam istam Rufinus mala fide excerperet, pauca legeret, multa et meliora sciens reticeret, nonne tunc ceterae litterae sceleste se detineri proclamassent, uerba suppressa de Rufini manibus foras euolassent, totum forum tumultu complessent: se quoque a Pudentilla missas, sibi etiam quae dicerent mandata; improbo ac nefario homini per alienas litteras falsum facere temptanti nec auscultarent, sibi potius audirent; Apuleium magiae non accusatum a Pudentilla, sed accusante Rufino absolutum? quae omnia etsi tum dicta non sunt, tamen nunc, cum magis prosunt, luce inlustrius apparent. patent artes tuae, Rufine, fraudes hiant, detectum mendacium est: ueritas olim interuersa nunc se fert et uelut alto barathro calumnia se mergit.

oro tu magnus si littera ita ut pars uocal dico etiam proprius uox usurpo si uerbum ita ut poeta aio pinna apto uulgus volo nonne cum primus epistula iste rufinus malus fides excerpo paucus lego multus et bonus scio reticeo nonne tunc ceterus littera scelestus sui detineo proclamo uerbum supprimo de rufini manus foras evolo totus forum tumultus compleo sui quoque ab pudentilla mitto sui etiam qui dico mandatum improbus atque nefarius homo per alienus littera falsus facio tento neque ausculto sui potis audio appuleius magia non accuso ab pudentilla sed accuso rufino absolvo qui omnis etsi tum dictum non sum tamen nunc cum magis prosum lux illustris appareo pateo ars tuus rufus fraudo hio detego mendacium sum ueritas olim interverto nunc sui fero et uelut altus barathrum calumnia sui mergo


Habes crimen meum, Maxime, quasi improbi comisatoris de sertis et canticis compositum. hic illud etiam reprehendi animaduertisti, quod, cum aliis nominibus pueri uocentur, ego eos Charinum et Critian appellitarim. eadem igitur opera accusent C. Catullum, quod Lesbiam pro Clodia nominarit, et Ticidam similiter, quod quae Metella erat Perillam scripserit, et Propertium, qui Cunthiam dicat, Hostiam dissimulet, et Tibullum, quod ei sit Plania in animo, Delia in uersu. equidem C. Lucilium, quanquam sit iambicus, tamen improbarim, quod Gentium et Macedonem pueros directis nominibus carmine suo prostituerit. quanto modestius tandem Mantuanus poeta, qui itidem ut ego puerum amici sui Pollionis bucolico ludicro laudans et abstinens nominum sese quidem Corydonem, puerum uero Alexin uocat. sed Aemilianus, uir ultra Virgilianos opiliones et busequas rusticanus, agrestis quidem semper et barbarus, uerum longe austerior ut putat Serranis et Curiis et Fabriciis, negat id genus uersus Platonico philosopho competere. etiamne, Aemiliane, si Platonis ipsius exemplo doceo factos? cuius nulla carmina extant nisi amoris elegia; nam cetera omnia, credo quod tam lepida non erant, igni deussit. disce igitur uersus Platonis philosophi in puerum Astera, si tamen tantus natu potes litteras discere: ἀστὴρ πρὶν μὲν ἔλαμπες ἐνὶ ξωοῖσιν Ἑῷος· νῦν δὲ θανὼν λάμπεις Ἕσπερος ἐν φθιμένοις. item eiusdem Platonis in Alexin Phaedrumque pueros coniuncto carmine: νῦν ὅτε μηδὲν Ἄλεξις ὅσον μόνον εἶφ᾽ ὅτι καλός, ὦπται καὶ πάντῃ πᾶσι περιβλέπεται. θυμέ, μηνύεις κυσὶν ὀστέον; εἶτ᾽ ἀνιήσει ὕστερον. οὐχ οὕτω Φαῖδρον ἀπωλέσαμεν; ne pluris commemorem, nouissimum uersum eius de Dione Syracusano si dixero, finem faciam: ὦ ἐμὸν ἐκμήνας θυμὸν ἔρωτι Δίων.

habeo crimen meus magnus quasi improbus comisator de serta et canticus compono hic ille etiam reprehendo animaduertisti qui cum alius nomen puer voco ego is charinum et critias appellito idem igitur opus accuso que catullus qui lesbia pro claudius nomino et ticida similis qui qui metellus sum perilla scribo et propertius qui cunthiam dico hostius dissimulo et tibullus qui is sum plania in animus delius in uersus equidem que lucilius quamquam sum iambicus tamen improbo qui gentius et macedonem puer dirigo nomen carmen suus prostituo quantus modestus tandem mantuanus poeta qui itidem ut ego puer amicus suus pollio bucolicus ludicer laudo et abstineo nomen sui quidem corydon puer uerus alexa uoco sed aemilianus uir ultra virgilianos opilio et bubsequa rusticanus agrestis quidem semper et barbarus uerus longus austerus ut puto serranus et curiatii et fabricius nego is genus uersus platonicus philosophus competo etiam aemilianus si plato ipse exemplum doceo facio qui nullus carmen extant nisi amor elegia nam ceterus omnis credo qui tam lepidus non sum ignis deuro disco igitur uersus plato philosophus in puer astera si tamen tantus natus possum littera disco item idem plato in alexa phaedrus puer conjungo carmen ne multus commemoro nouus uersus is de dio syracusanus si dico finis facio


Estne haec tua epistola? quid palluisti? nam erubescere tu quidem non potes. estne tua ista subscribtio?— recita quaeso clarius, ut omnes intellegant, quantum lingua eius manu discrepet, quantumque minor illi sit mecum quam secum dissensio.—

edo hic tuus epistula quis palleo nam erubesco tu quidem non possum edo tuus iste subscribtio recito quaeso clarus ut omnis intellego quantus lingua is manus discrepo quantus paruus ille sum ego quam sui dissensio


Plato philosophus in illo praeclarissimo Timaeo caelesti quadam facundia uniuersum mundum molitus, is igitur postquam de nostri quoque animi trinis potestatibus sollertissime disseruit et, cur quaeque membra nobis diuina prouidentia fabricata sint, aptissime docuit, causam morborum omnium trifariam percenset. primam causam primordiis corporis adtribuit, si ipsae elementorum qualitates, uuida et frigida et his duae aduorsae, non congruant; id adeo euenit, cum quaepiam earum modo excessit aut loco demigrauit. sequens causa morborum inest in eorum uitio, quae iam concreta ex simplicibus elementis una tamen specie coaluerunt, ut est sanguinis species et uisceris et ossi et medullae, porro illa quae ex hisce singularibus mixta sunt. tertio in corpore concrementa uarii fellis et turbidi spiritus et pinguis humoris nouissima aegritudinum incitamenta sunt.

plato philosophus in ille praeclarus timaeus caelestis quidam facundia uniuersus mundus molio is igitur postquam de noster quoque animus terni potestas sollertissime disseruio et cur quisque membrum nos diuinum provideo fabricor sum aptus doceo causa morbus omnis trifariam percenseo primus causa primordius corpus adtribuo si ipse elementor qualitas uuida et frigidus et hic duo adverto non congruo is adeo euenio cum qui is modo excedo aut locus demigro sequor causa morbus insum in is vitio qui iam concretum ex simplex elementum unus tamen species coalo ut sum sanguis species et visco et ossum et medulla porro ille qui ex hic singularis misceo sum tertius in corpus concrementum varius fellis et turbidus spiritus et pinguis humoris nouus aegritudo incitamentum sum


mitto enim dicere alta illa et diuina Platonica, rarissimo cuique piorum ignara, ceterum omnibus profanis incognita: geminam esse Venerem deam, proprio quamque amore et diuersis amatoribus pollentis; earum alteram uulgariam, quae sit percita populari amore, non modo humanis animis, uerum etiam pecuinis et ferinis ad libidinem imperitare ui immodica trucique perculsorum animalium serua corpora complexu uincientem: alteram uero caelitem Venerem, praeditam optimati amore, solis hominibus et eorum paucis curare, nullis ad turpitudinem stimulis uel illecebris sectatores suos percellentem; quippe amorem eius non amoenum et lasciuum, sed contra incomtum et serium pulchritudine honestatis uirtutes amatoribus suis conciliare, et si quando decora corpora commendet, a contumelia eorum procul absterrere; neque enim quicquam aliud in corporum forma diligendum quam quod ammoneant diuinos animos eius pulchritudinis, quam prius ueram et sinceram inter deos uidere. quapropter, ut semper, eleganter Afranius hoc scriptum relinquat: amabit sapiens, cupient ceteri, tamen si uerum uelis, Aemiliane, uel si haec intellegere unquam potes, non tam amat sapiens quam recordatur.

mitto enim dico altus ille et diuinum platonicus rarus quisque pius ignarus ceterum omnis profanus incognitus geminus sum venus dea proprius quisque amor et diuorto amator polleo is alter vulgarius qui sum percio populor amor non modo humanus animus uerus etiam pecuinus et ferina ad libido imperitaris uis immodicus trux perculsor animal seruo corpus complexus vincio alter uerus caelitem venus praeditus optimas amor sol homo et is paucus curo nullus ad turpitudo stimulus uel illecebra sectator suus percello quippe amor is non amoenus et lascivus sed contra incomtum et serius pulchritudo honestas uirtus amator suus conciliaris et si quando decus corpus commendo ab contumelia is procul absterreo neque enim quisquam alius in corpus forma diligo quam qui ammoneant divinus animus is pulchritudo quam prior uerus et sincerus inter deus uideo quapropter ut semper eleganter afranius hic scribo relinquo amo sapio cupio ceterus tamen si uerus uelum aemilianus uel si hic intellego umquam possum non tam amo sapio quam recordor


Certus equidem eram proque uero obtinebam, Maxime Cl(audi) quique in consilio estis, Sicinium Aemilianum, senem notissimae temeritatis, accusationem mei prius apud te coeptam quam apud se cogitatam penuria criminum solis conuiciis impleturum; quippe insimulari quiuis innocens potest, reuinci nisi nocens non potest. quo ego uno praecipue confisus gratulor medius fidius, quod mihi copia et facultas te iudice optigit purgandae apud imperitos philosophiae et probandi mei; quanquam istae calumniae ut prima specie graues, ita ad difficultatem defensionis repentinae fuere. nam, ut meministi, dies abhinc quintus an sextus est, cum me causam pro uxore mea Pudentilla aduersus Granios agere aggressum de composito necopinantem patroni eius incessere maledictis et insimulare magicorum maleficiorum ac denique necis Pontiani priuigni mei coepere. quae ego cum intellegerem non tam crimina iudicio quam obiectamenta iurgio prolata, ultro eos ad accusandum crebris flagitationibus prouocaui. ibi uero Aemilianus cum te quoque acrius motum et ex uerbis rem factam uideret, quaerere occepit ex diffidentia latibulum aliquod temeritati.

certus equidem sum pro uerus obtineo magnus cl audio quisque in consilium sum sicinius aemilianus senex nosco temeritas accusatio meus prior apud tu coepio quam apud sui cogito penuria crimen sol convicium impleo quippe insimularis quivis innocens possum revincio nisi noceo non possum quo ego unus praecipuus confido gratulor medius fidus qui ego copia et facultas tu iudex obtingo purgo apud imperitus philosophia et probo meus quamquam iste calumnia ut primus species grauis ita ad difficultas defensio repentinus sum nam ut memini dies abhinc quintus an sextus sum cum ego causa pro uxor meus pudentilla aduersus granius ago aggredior de compono necopinantem patronus is incedo maledictum et insimularis magicus maleficus atque denique nex pontiani privignus meus coepio qui ego cum intellego non tam crimen iudicium quam objectamentum iurgium profero ultro is ad accuso creber flagitatio provoco ibi uerus aemilianus cum tu quoque acer motus et ex uerbum res facio video quaero occipio ex diffido latibulis aliqui temeritas


At ille puellae meretricis blandimentis et lenonis patris illectamentis captus et possessus, exinde ut frater eius animam edidit, relicta matre ad patruum commigrauit, quo facilius remotis nobis coepta perficerentur; fauet enim Rufino Aemilianus et prouentum cupit.—ehem, recte uos ammonetis: etiam suam spem bonus patruus temperat in isto ac fouet, qui sciat intestati pueri legitimum magis quam iustum heredem futurum. nollem hercule hoc a me profectum; non fuit meae moderationis tacitas omnium suspiciones palam abrumpere; male uos, qui suggessistis. plane quidem, si uerum uelis, multi mirantur, Aemiliane, tam repentinam circa puerum istum pietatem tuam, postquam frater eius Pontianus est mortuus, cum antea tam ignotus illi fueris, ut saepe ne in occursu quidem filium fratris tui de facie agnosceres. at nunc adeo patientem te ei praebes itaque eum indulgentia corrumpis, adeo ei nulla re aduersare, ut per haec suspicacioribus fidem facias. inuestem a nobis accepisti: uesticipem ilico reddidisti; cum a nobis regeretur, ad magistros itabat: ab iis nunc magna fugela in ganeum fugit, amicos serios aspernatur, cum adulescentulis postremissumis inter scorta et pocula puer hoc aeui conuiuium agitat. ipse domi tuae rector, ipse familiae dominus, ipse magister conuiuio; in ludo quoque gladiatorio frequens uisitator nomina gladiatorum et pugnas et uulnera plane quidem ut puer honestus ab ipso lanista docetur; loquitur nunquam nisi Punice et si quid adhuc a matre graecissat; enim Latine loqui neque uult neque potest. audisti, Maxime, paulo ante, pro nefas, priuignum meum, fratrem Pontiani, diserti iuuenis, uix singulas syllabas fringultientem, cum ab eo quaereres, donassetne illis mater quae ego dicebam me adnitente donata.

at ille puella meretrix blandimentum et leno pater illectamentum capio et possessus exinde ut frater is anima edo relinquo mater ad patruus commigro quo facilis remoueo nos coepio perficio faveo enim rufino aemilianus et provenio cupio ehem rectus tu ammonetis etiam suus spes bonus patruus tempero in iste atque foveo qui scio intestas puer legitimus magis quam iustus heres sum nolo herculis hic ab ego proficiscor non sum meus moderatio taceo omnis suspicio palam abrumpo malus tu qui suggessistis planus quidem si uerus uelum multus miror aemilianus tam repentinus circa puer iste pietas tuus postquam frater is pontianus sum mortuus cum antea tam ignosco ille sum ut saepe ne in occurro quidem filius frater tuus de facies agnosco at nunc adeo patior tu is praebeo itaque is indulgeo corrumpo adeo is nullus res aduersaris ut per hic suspicax fides facio investis ab nos accipio uesticipem ilico reddo cum ab nos rego ad magister ito ab is nunc magnus fugela in ganeum fugio amicus serius aspernor cum adulescentulis postremissumis inter scortum et poculum puer hic aeuum conuiuium agito ipse domus tuus rector ipse familia dominus ipse magister conuiuium in ludo quoque gladiatorius frequens uisitator nomen gladiator et pugna et uulnus planus quidem ut puer honestus ab ipse lanista doceo loquor numquam nisi punicus et si quis adhuc ab mater graecisso enim latinum loquor neque uolo neque possum audio magnus paulus ante pro nefas priuignus meus frater pontiani dissero iuuenis uix singulus syllaba fringultio cum ab is quaero donassetne ille mater qui ego dico ego annitor dono


Athenienses quidem propter commune ius humanitatis ex captiuis epistulis Philippi Macedonis hostis sui unam epistulam, cum singulae publice legerentur, recitari prohibuerunt, quae erat ad uxorem Olympiadem conscripta; hosti potius pepercerunt, ne maritale secretum diuulgarent, praeferendum rati fas commune propriae ultioni. tales hostes aduersum hostem: tu qualis filius aduersum matrem. uides, quam similia contendam. tu tamen filius matris epistulas de amore, ut ais, scriptas in isto coetu legis, in quo si aliquem poetam lasciuiorem iubereris legere, profecto non auderes; pudore tamen aliquo impedirere. immo enim nunquam matris tuae litteras attigisses, si ullas alias litteras attigisses. at quam ausus es tuam ipsius epistulam legendam dare, quam nimis irreuerenter, nimis contumeliose et turpiter de matre tua scriptam, cum adhuc in eius sinu alerere, miseras clanculo ad Pontianum, scilicet ne semel peccasses ac tam bonum tuum factum optutu capesseret. miser, non intellegis iccirco patruum tuum hoc fieri passum, quod se hominibus purgaret, si ex litteris tuis nosceretur te etiam prius, quam ad eum commigrasses, etiam cum matri blandirere, tamen iam tum uolpionem et impium fuisse.

atheniensis quidem propter communis ius humanitas ex captiuus epistula philippus macedonis hostis suus unus epistula cum singulus publicus lego recitaris prohibeo qui sum ad uxor olympias conscribo hostis potis parco ne marital secerno divulgo praefero reor fas communis proprius ultio talis hostis adverro hostis tu qualis filius adverro mater uideo quam similis contendo tu tamen filius mater epistula de amor ut aio scribo in iste coitus lex in quo si aliquis poeta lascivus jubeo lego profecto non audeo pudor tamen aliquis impedio immo enim numquam mater tuus littera attingo si ullus alius littera attingo at quam audeo sum tuus ipse epistula lego do quam nimis irreverens nimis contumeliosus et turpis de mater tuus scribo cum adhuc in is sinus alo miser clanculo ad pontianum scilicet ne semel pecco atque tam bonus tuus facio obtueor capesso miser non intellego idcirco patruus tuus hic fio patior qui sui homo purgo si ex littera tuus nosco tu etiam prior quam ad is commigro etiam cum mater blandio tamen iam tum uolpio et impius sum


Vtrum igitur putas philosopho non secundum Cynicam temeritatem rudi et indocto, sed qui se Platonicae scolae meminerit, utrum ei putas turpe scire ista an nescire, neglegere an curare, nosse quanta sit etiam in istis prouidentiae ratio an de diis immortalibus matri et patri credere? Q. Ennius hedyphagetica uersibus scribsit; innumerabilia genera piscium enumerat, quae scilicet curiose cognorat. paucos uersus memini, eos dicam: Omnibus ut Clipea praestat mustela marina, mures sunt Aeni, aspra ostrea plurima Abydi. Mytilenae est pecten Charadrumque apud Ambraciae sus. Brundisii sargus bonus est; hunc, magnus si erit, sume. apriculum piscem scito primum esse Tarenti; Surrenti tu elopem fac emas, glaucumque aput Cumas. quid scarum praeterii cerebrum Iouis paene supremi (Nestoris ad patriam hic capitur magnusque bonusque) melanurum, turdum, merulamque umbramque marinam. polypus Corcyrae, caluaria pinguia acarnae, purpura, muriculi, mures, dulces quoque echini. alios etiam multis uersibus decorauit, et ubi gentium quisque eorum, qualiter assus aut iurulentus optime sapiat, nec tamen ab eruditis reprehenditur, ne ego reprehendar, qui res paucissimis cognitas Graece et Latine propriis et elegantibus uocabulis conscribo.

vtrum igitur puto philosophus non secundus cynice temeritas rudo et indoctus sed qui sui platonicus scolae memini utrum is puto turpis scio iste an nescio neglego an curo nosco quantus sum etiam in iste providentia ratio an de diuus immortalis mater et pater credo q ennius hedyphagetica uersus scribsit innumerabilis genus piscis enumero qui scilicet curiosus cognosco paucus uersus memini is dico omnis ut clipeum praesto mustela marinus mus sum aenus aspra ostreum multus abydi mytilenae sum pecto charadrumque apud ambracia sus brundisium sargus bonus sum hic magnus si sum sumo apriculis piscis scio primus sum tarentus surrentum tu elopem facio emo glaucus aput cumae quis scaris praetereo cerebrum iuppiter paene superus nestor ad patria hic capio magnus bonus melanurus turdus merula umbra marinus polypus corcyra caluaria pinguis acarnae purpura muriculis mus dulcis quoque echinus alius etiam multus uersus decoro et ubi gens quisque is qualis assus aut jurulentus optume sapio neque tamen ab erudio reprehendo ne ego reprehendo qui res paucus cognosco graecum et latinum proprius et elego uocabulis conscribo


abdita et lucifuga non sis mihi mutuo conspicuus.

abdo et lucifugus non sum ego mutuus conspicuus


Haec quanta sint et cuiusce modi, Maxime, quantusque campus calumniis hoc Aemiliani tramite aperiatur, quantique sudores innocentibus hoc uno sudariolo adferantur, possum equidem pluribus disputare, sed faciam quod institui: etiam quod non necesse est confitebor et interrogatus ab Aemiliano respondebo. interrogas, Aemiliane, quid in sudario habuerim. at ego quanquam omnino positum ullum sudarium meum in bybliotheca Pontiani possim negare ac, si maxime fuisse concedam, tamen habeam dicere nihil in eo inuolutum fuisse,—quae si dicam, neque testimonio aliquo neque argumento reuincar, nemo est enim qui attigerit, unus libertus, ut ais, qui uiderit—tamen, inquam, per me licet fuerit refertissimum. sic enim, si uis, arbitrare, ut olim Vlixi socii thesaurum repperisse arbitrati sunt, cum utrem uentosissimum manticularentur. uin dicam, cuius modi illas res in sudario obuolutas laribus Pontiani commendarim? mos tibi geretur.

hic quantus sum et cuiusce modus magnus quantus campus calumnia hic aemilianus trames aperio quantus sudor innocens hic unus sudariolum affero possum equidem multus disputaris sed facio qui instituo etiam qui non necesse sum confiteor et interrogo ab aemilianus respondeo interrogo aemilianus quis in sudarium habeo at ego quamquam omnino pono ullus sudarium meus in bybliotheca pontiani possum nego atque si magnus sum concedo tamen habeo dico nihil in is involvo sum qui si dico neque testimonium aliquis neque argumentum revinco nemo sum enim qui attingo unus libertus ut aio qui video tamen inquam per ego licet sum refercio sic enim si uolo arbitraris ut olim vlixi socius thesaurus reperio arbitror sum cum utrem ventosus manticulor volo dico qui modus ille res in sudarium obvolvo laris pontiani commendo mos tu gero


Hic etiam pro sua grauitate uitio mihi uortebat, quod me nec sordidiora dicere honeste pigeret. at ego illi contra iustius exprobrarim, quod qui eloquentiae patrocinium uulgo profiteatur etiam honesta dictu sordide blateret ac saepe in rebus nequaquam difficilibus fringultiat uel omnino commutescat. cedo enim, si ego de Veneris statua nihil dixissem neque interfeminium nominassem, quibus tandem uerbis accusasses crimen illud tam stultitiae quam linguae tuae congruens? an quicquam stultius quam ex nominum propinquitate uim similem rerum coniectam? et fortasse an peracute repperisse uobis uidebamini, ut quaesisse me fingeretis ad illecebras magicas duo haec marina, ueretillam et uirginal; disce enim nomina rerum Latina, quae propterea uarie nominaui, ut denuo instructus accuses. memento tamen tam ridiculum argumentum fore desiderata ad res uenerias marina obscena, quam si dicas marinum pectinem comendo capillo quaesitum uel aucupandis uolantibus piscem accipitrem aut uenandis apris piscem apriculam aut eliciendis mortuis marina caluaria. respondeo igitur ad hunc uestrum locum non minus insulse quam absurde commentum, me hasce nugas marinas et quiscilias litoralis neque pretio neque gratis quaesisse.

hic etiam pro suus grauitas vitio ego verto qui ego neque sordidus dico honestus pigeo at ego ille contra iustus exprobro qui qui eloquentia patrocinium uulgus profiteor etiam honestus dico sordidus blatero atque saepe in res nequaquam difficilis fringultio uel omnino conmutesco cedo enim si ego de venus statua nihil dico neque interfeminium nomino qui tandem uerbum accuso crimen ille tam stultitia quam lingua tuus congruo an quisquam stultus quam ex nomen propinquitas uis similis res conicio et fortasse an peracutus reperio tu video ut quaero ego fingo ad illecebra magice duo hic marinus ueretillam et uirginal disco enim nomen res latinum qui propterea uarius nomino ut denuo instruo accuso memento tamen tam ridiculus argumentum sum desidero ad res uenerius marinus obscenus quam si dico marinus pectino como capillus quaero uel aucupo volo piscis accipitro aut venor aper piscis apriculam aut elicio morior marinus caluaria respondeo igitur ad hic uester locus non paruus insulsus quam absurdus commentus ego hic nugae marinus et quiscilias litoral neque pretium neque gratus quaero


'Pisces' inquit quaeris. nolo negare. sed, oro te, qui pisces quaerit, magus est? equidem non magis arbitror quam si lepores quaererem uel apros uel altilia. an soli pisces habent aliquit occultum aliis, sed magis cognitum? hoc si scis quid sit, magus es profecto; sin nescis, confitearis necesse est id te accusare quod nescis. tam rudis uos esse omnium litterarum, omnium denique uulgi fabularum, ut ne fingere quidem possitis ista uerisimiliter? quid enim competit ad amoris ardorem accendendum piscis brutus et frigidus aut omnino res pelago quaesita? nisi forte hoc uos ad mendacium induxit, quod Venus dicitur pelago exorta. audi sis, Tannoni Pudens, quam multa nescieris, qui de piscibus argumentum magiae recepisti. at si Virgilium legisses, profecto scisses alia quaeri ad hanc rem solere; ille enim, quantum scio, enumerat uittas mollis et uerbenas pinguis et tura mascula et licia discolora, praeterea laurum fragilem, limum durabilem, ceram liquabilem, nec minus quae iam in opere serio scripsit: falcibus et messae ad lunam quaeruntur aenis pubentes herbae nigri cum lacte ueneni. quaeritur et nascentis equi de fronte reuulsus et matri praereptus amor. at tu piscium insimulator longe diuersa instrumenta magis attribuis, non frontibus teneris detergenda, sed dorsis squalentibus excidenda, nec fundo reuellenda, sed profundo extrahenda, nec falcibus metenda, sed hamis inuncanda. postremo in maleficio ille uenenum nominat, tu pulmentum, ille herbas et surculos, tu squamas et ossa, ille pratum decerpit, tu fluctum scrutaris. memorassem tibi etiam Theocriti paria et alia Homeri et Orphei plurima, et ex comoediis et tragoediis Graecis et ex historiis multa repetissem, ni te dudum animaduertissem Graecam Pudentillae epistulam legere nequiuisse. igitur unum etiam poetam Latinum attingam, uersus ipsos, quos agnoscent qui Laeuium legere: philtra omnia undique eruunt: antipathes illud quaeritur, trochiscili, ungues, taeniae, radiculae, herbae, surculi, saurae inlices bicodulae, hinnientium dulcedines.

piscis inquam quaero nolo nego sed oro tu qui piscis quaero magus sum equidem non magis arbitror quam si lepor quaero uel aper uel altilis an solus piscis habeo aliqui occulo alius sed magis cognosco hic si scio quis sum magus sum profecto sin nescio confitearis necesse sum is tu accuso qui nescio tam rudis tu sum omnis litteraris omnis denique uulgus fabula ut ne fingo quidem possum iste uerisimiliter quis enim competo ad amor ardor accendo piscis brutus et frigidus aut omnino res pelagus quaero nisi fors hic tu ad mendacium induco qui venus dico pelagus exorior audio sum tannoni pudeo quam multus nescio qui de piscis argumentum magia recipio at si vergilius lego profecto scio alius quaero ad hic res soleo ille enim quantus scio enumero vitta mollio et verbena pinguis et tus masculus et licium discolorius praeterea laurus fragilis limus durabilis cera liquabilis neque paruus qui iam in opus serius scribo falx et meto ad luna quaero aenus pubens herba niger cum lac venenum quaero et nasco equus de frons revello et mater praeripio amor at tu piscis insimulator longus diuerto instrumentum magis attribuo non frons teneo detergeo sed dorsum squaleo excido neque fundo revello sed profundo extraho neque falx meto sed hamus inunco postremo in maleficium ille uenenum nomino tu pulmentum ille herba et surculus tu squama et os ille pratum decerpo tu fluctus scrutaris memoro tu etiam theocritus par et alius homerus et orpheus multus et ex comoedia et tragoedia graecum et ex historia multus repeto ni tu dudum animaduertissem graece pudentillae epistula lego nequeo igitur unus etiam poeta latinus attingo uersus ipse qui agnosco qui laevius lego philtrum omnis undique eruo antipathes ille quaero trochiscilis unguis taenia radicula herba surculis saurae illex bicodulus hinnio dulcedo


eum tamen uos carminibus meis subuersum dixistis, quod forte me coram semel decidit. conserui eius plerique adsunt, quos exhiberi denuntiastis. possunt dicere omnes, quid in Thallo despuant, cur nemo audeat cum eo ex eodem catino cenare, eodem poculo bibere. et quid ego de seruis? uos ipsi uidetis; negate Thallum multo prius, quam ego Oeam uenirem, corruere eo morbo solitum, medicis saepe numero ostensum, negent hoc conserui eius qui sunt in ministerio uestro; omnium rerum conuictum me fatebor, nisi rus a † de omnium diu ablegatus est in longinquos agros, ne familiam contaminaret: quod ita factum nec ab illis negari potest. eo nec potuit hodie a nobis exhiberi. nam ut omnis ista accusatio temeraria et repentina fuit, nudius tertius nobis Aemilianus denuntiauit, ut seruos numero quindecim apud te exhiberemus. adsunt XIIII, qui in oppido erant. Thallus solus, ut dixi, quod ferme ad centesimum lapidem longe exul est, is Thallus solus abest, sed misimus qui eum curriculo aduehat. interroga, Maxime, XIIII seruos quos exhibemus, Thallus puer ubi sit et quam salue agat, interroga seruos accusatorum meorum. non negabunt turpissimum puerum, corpore putri et morbido, caducum, barbarum, rusticanum. bellum uero puerum elegistis, quem quis sacrificio adhibeat, cuius caput contingat, quem puro pallio amiciat, a quo responsum speret. uellem hercle adesset: tibi eum, Aemiliane, permisissem, et tenerem, si tu interrogares; iam in media quaestione hic ibidem pro tribunali oculos trucis in te inuertisset, faciem tuam spumabundus conspuisset, manus contraxisset, caput succussisset, postremo in sinu tuo corruisset.

is tamen tu carmen meus subverto dico qui fors ego coram semel decido conseruus is plerusque adsum qui exhibeo denuntio possum dico omnis quis in thallus despuo cur nemo audeo cum is ex idem catinus ceno idem poculum bibo et quis ego de seruus tu ipse uideo nego thalli multus prior quam ego oea venio corruo is morbus soleo medicus saepe numerus ostendo nego hic conseruus is qui sum in ministerium uester omnis res convinco ego fateor nisi rus ab de omnis diu ablego sum in longinquus ager ne familia contamino qui ita facio neque ab ille negaris possum is neque possum hodie ab nos exhibeo nam ut omnis iste accusatio temerarius et repentinus sum nudus tertius nos aemilianus denuntio ut seruus numerus quindecim apud tu exhibeo adsum xiiii qui in oppidum sum thallus solus ut dico qui ferme ad centesimus lapis longus exul sum is thallus solus absum sed mitto qui is curriculum adveho interrogo magnus xiiii seruus qui exhibeo thallus puer ubi sum et quam salueo ago interrogo seruus accusator meus non nego turpis puer corpus putri et morbidus caducus barbaris rusticanus bellum uerus puer eligo qui quis sacrificium adhibeo qui caput contingo qui purus pallium amiciat ab quo responsum spero uolo hercules adsum tu is aemilianus permitto et teneo si tu interrogaris iam in medius quaestio hic ibidem pro tribunal oculus trux in tu inverto facies tuus spumabundus conspuo manus contraho caput succussisset postremo in sinus tuus conruo


Idem mihi etiam paupertatem obprobrauit, acceptum philosopho crimen et ultro profitendum. enim paupertas olim philosophiae uernacula est, frugi, sobria, paruo potens, aemula laudis, aduersum diuitias possessa, habitu secura, cultu simplex, consilio benesuada, neminem umquam superbia inflauit, neminem inpotentia deprauauit, neminem tyrannide efferauit, delicias uentris et inguinum neque uult ullas neque potest. quippe haec et alia flagitia diuitiarum alumni solent; maxima quaeque scelera si ex omni memoria hominum percenseas, nullum in illis pauperem reperies, ut contra haut temere inter inlustris uiros diuites comparent, sed quemcunque in aliqua laude miramur, eum paupertas ab incunabulis nutricata est. paupertas, inquam, prisca aput saecula omnium ciuitatium conditrix, omnium artium repertrix, omnium peccatorum inops, omnis gloriae munifica, cunctis laudibus apud omnis nationes perfuncta. eadem est enim paupertas apud Graecos in Aristide iusta, in Phocione benigna, in Epaminonda strenua, in Socrate sapiens, in Homero diserta. eadem paupertas etiam populo Romano imperium a primordio fundauit, proque eo in hodiernum diis immortalibus simpulo et catino fictili sacrificat. quod si modo iudices de causa ista sederent C. Fabricius, Gn. Scipio, Manius Curius, quorum filiae ob paupertatem de publico dotibus donatae ad maritos ierunt portantes gloriam domesticam, pecuniam publicam, si Publicola regum exactor et Agrippa populi reconciliator, quorum funus ob tenuis opes a populo Romano collatis sextantibus adornatum est, si Atilius Regulus, cuius agellus ob similem penuriam publica pecunia cultus est, si denique omnes illae ueteres prosapiae consulares et censoriae et triumphales breui usura lucis ad iudicium istud remissae audirent, auderesne paupertatem

idem ego etiam paupertas obprobrauit accipio philosophus crimen et ultro profiteor enim paupertas olim philosophia vernaculus sum frugi sobrius parvus possum aemulo laus adverro diuitiae possessus habitus securus cultus simplex consilium benesuada nemo umquam superbia inflo nemo impotens depravo nemo tyrannis effero deliquia venter et inguinum neque uolo ullus neque possum quippe hic et alius flagitium diuitiae alumnus soleo maximus quisque scelus si ex omnis memoria homo percenseo nullus in ille paupero reperio ut contra haud temere inter illustris uir diues comparo sed quicumque in aliqui laus miror is paupertas ab incunabulis nutrico sum paupertas inquam priscus aput saeculum omnis ciuitas conditrix omnis ars repertrix omnis peccator inops omnis gloria munificus cunctus laus apud omnis natio perfungor idem sum enim paupertas apud graeci in aristides iustus in phocio benignus in epaminondas strenuus in socrates sapio in homerus dissero idem paupertas etiam populus romanus imperium ab primordius fundo pro is in hodiernus diuus immortalis simpulum et catinus fictilis sacrifico qui si modo iudex de causa iste sedeo que fabricius gn scipio manius curius qui filia ob paupertas de publicus dos dono ad maritus eo porto gloria domesticus pecunia publicus si poplicula rex exactor et agrippa populus reconciliator qui funus ob tenuis ops ab populus romanus confero sextantibus adorno sum si atilius regulus qui agellus ob similis penuria publicus pecunia cultus sum si denique omnis ille ueteres prosapia consularis et censorius et triumphalis breuis utor lucus ad iudicium iste remitto audio audeo paupertas


De aetate uero Pudentillae, de qua post ista satis confidenter mentitus es, ut etiam sexaginta annos natam diceres nubsisse, de ea tibi paucis respondebo: nam non necesse est in re tam perspicua pluribus disputare.

de aetas uerus pudentillae de qui post iste satis confidenter mentior sum ut etiam sexaginta annus nata dico nubsisse de is tu paucus respondeo nam non necesse sum in res tam perspicuus multus disputaris


Primo igitur legerunt e ludicris meis epistolium de dentifricio uersibus scriptum ad quendam Calpurnianum, qui cum aduersum me eas litteras promeret, non uidit profecto cupiditate laedendi, si quid mihi ex illis fieret criminosum, id mihi secum esse commune. nam petisse eum a me aliquid tersui dentibus uersus testantur: Calpurniane, salue properis uersibus. misi, ut petisti, tibi munditias dentium, nitelas oris ex Arabicis frugibus, tenuem, candificum, nobilem puluisculum, complanatorem tumidulae gingiuulae, conuerritorem pridianae reliquiae, ne qua uisatur tetra labes sordium, restrictis forte si labellis riseris. quaeso, quid habent isti uersus re aut uerbo pudendum, quid omnino quod philosophus suum nolit uideri? nisi forte in eo reprehendendus sum, quod Calpurniano puluisculum ex Arabicis frugibus miserim, quem multo aequius erat spurcissimo ritu Hiberorum, ut ait Catullus, sua sibi urina dentem atque russam pumicare gingiuam.

primus igitur lego e ludicrum meus epistolium de dentifricium uersus scribo ad quidam calpurnianus qui cum adverro ego is littera promo non uideo profecto cupiditas laedo si quis ego ex ille fio criminosus is ego sui sum communis nam peto is ab ego aliquis tersus dens uersus testo calpurnianus salueo properus uersus mitto ut peto tu munditia dens nitela ora ex arabica frugis tenuis candificus nobilis puluisculis complanator tumidulus gingivula conuerritor pridianus reliquiae ne qui viso taeter labo sordium restringo fors si labellum rideo quaeso quis habeo iste uersus res aut uerbum pudeo quis omnino qui philosophus suus nolo uideo nisi fors in is reprehendo sum qui calpurnianus puluisculis ex arabica frugis mitto qui multus aequus sum spurcus ritus hiberus ut aio catullus suus sui urina dens atque russus pumicaris gingiva


nunc enim mihi, quod aegre fero, a commemoratione tanti uiri ad pestes istas oratio reuoluenda est.

nunc enim ego qui aeger fero ab commemoratio tantus uir ad pestis iste oratio revolvo sum


XIIII seruos quos postulasti exhibeo. cur illis ad quaestionem nihil uteris? unum puerum atque eum caducum requiris, quem olim abesse pariter mecum scis. quae alia est euidentior calumnia? XIIII serui petitu tuo adsunt, eos dissimulas; unus puerulus abest, eum insimulas. postremo quid uis? puta Thallum adesse: uis probare eum praesente me concidisse? ultro confiteor. carmine id factum dicis? hoc puer nescit, ego non factum reuinco; nam caducum esse puerum nec tu audebis negare. cur ergo carmini potius quam morbo attribuatur eius ruina? an euenire non potuit, ut forte praesente me idem pateretur, quod saepe alias multis praesentibus? quod si magnum putarem caducum deicere, quid opus carmine fuit, cum incensus gagates lapis, ut apud physicos lego, pulchre et facile hunc morbum exploret, cuius odore etiam in uenaliciis uulgo sanitatem aut morbum uenalium experiantur? etiam orbis a figulo circumactus non difficile eiusdem ualetudinis hominem uertigine sui corripit, ita spectaculum rotationis eius animum saucium debilitat; ac multo plus ad caducos consternendos figulus ualet quam magus. tu frustra postulasti, ut seruos exhiberem: ego non de nihilo postulo ut nomines, quinam testes huic piaculari sacro adfuerint, cum ego ruentem Thallum impellerem. unum omnino nominas puerulum illum Sicinium Pudentem, cuius me nomine accusas; is enim adfuisse se dicit; cuius pueritia etsi nihil ad religionem refragaretur, tamen accusatio fidem deroget. facilius fuit, Aemiliane, ac multo grauius, tete ut ipsum diceres interfuisse et ex eo sacro coepisse dementire potius quam totum negotium quasi ludicrum pueris donares. puer cecidit, puer uidit: num etiam puer aliqui incantauit?

xiiii seruus qui postulo exhibeo cur ille ad quaestio nihil uto unus puer atque is caducus requiro qui olim absum pariter ego scio qui alius sum evidens calumnia xiiii seruus peto tuus adsum is dissimulo unus puerulus absum is insimulo postremo quis uolo puto thalli adsum uolo probaris is praesens ego concido ultro confiteor carmen is facio dico hic puer nescio ego non facio revinco nam caducus sum puer neque tu audeo nego cur ergo carmen potis quam morbus attribuo is ruina an evenio non possum ut fors praesens ego idem pateo qui saepe alius multus praesens qui si magnus puto caducus deicio quis opus carmen sum cum incendo gagates lapis ut apud physicus lego pulcher et facilis hic morbus exploro qui odor etiam in venalicius uulgus sanitas aut morbus venalis experior etiam orbis ab figulus circumago non difficilis idem ualetudo homo uertigo suus corripio ita spectaculum rotatio is animus saucius debilito atque multus multus ad caducus consterno figulus ualeo quam magus tu frustra postulo ut seruus exhibeo ego non de nihilum postulo ut nomino quisnam testis hic piacularis sacro adsum cum ego ruo thalli impello unus omnino nomino puerulis ille sicinius pudeo qui ego nomen accuso is enim adsum sui dico qui pueritia etsi nihil ad religio refragor tamen accusatio fides derogo facilis sum aemilianus atque multus grauis tete ut ipse dico intersum et ex is sacro coepio dementio potis quam totus negotium quasi ludicrum puer donaris puer cado puer uideo num etiam puer aliqui incanto


Cum in hoc statu res esset inter procationem matris et metum fili, fortene an fato ego aduenio pergens Alexandream. dixissem hercule quod utinam numquam euenisset, ni me uxoris meae respectus prohiberet. hiemps anni erat. ego ex fatigatione itineris aduectus apud Appios istos amicos meos, quos honoris et amoris gratia nomino, aliquam multis diebus decumbo. eo uenit ad me Pontianus; nam fuerat mihi non ita pridem ante multos annos Athenis per quosdam communis amicos conciliatus et arto postea contubernio intime iunctus. facit omnia circa honorem meum obseruanter, circa salutem sollicite, circa amorem callide; quippe etenim uidebatur sibi peridoneum maritum matri repperisse, cui bono periculo totam domus fortunam concrederet. ac primo quidem uoluntatem meam uerbis inuersis periclitabundus, quoniam me uiae cupidum et conuersum ab uxoria re uidebat, orat, saltem paulisper manerem: uelle se mecum proficisci. hiemem alteram propter Syrtis aestus et bestias opperiendam, quod illam mihi infirmitas exemisset. multis etiam precibus meis Appiis aufert, ut ad sese in domum matris suae transferar; salubriorem mihi habitationem futuram; praeterea prospectum maris, qui mihi gratissimus est, liberius me ex ea fruiturum.

cos in hic status res sum inter procatio mater et metus filis fortis an fatum ego advenio pergo alexandrea dico herculis qui utinam numquam evenio ni ego uxor meus respicio prohibeo hiems annus sum ego ex fatigatio iter adveho apud appius iste amicus meus qui honor et amor gratia nomino aliqui multus dies decumbo is uenio ad ego pontianus nam sum ego non ita pridem ante multus annus athenae per quidam communis amicus concilio et artus postea contubernium intimus jungo facio omnis circa honor meus obseruanter circa salus sollicitus circa amor callidus quippe etenim uideo sui peridoneus maritus mater reperio qui bonus periculum totus domus fortuna concredo atque primus quidem uoluntas meus uerbum inverto periclitabundus quoniam ego uia cupidus et converro ab uxorius res video oro saltem paulisper maneo uolo sui ego proficisco hiems alter propter syrtis aestus et bestia opperior qui ille ego infirmitas eximo multus etiam prex meus appius aufero ut ad sui in domus mater suus transfero salubris ego habitatio sum praeterea prospicio mare qui ego gratus sum liber ego ex is fruiturus


Mulierem etiam liberam perductam ad me domum dixistis eiusdem Thalli ualetudinis, quam ego pollicitus sim curaturum, eam quoque a me incantatam corruisse. ut uideo, uos palaestritam, non magum accusatum uenistis: ita omnis qui me accessere dicitis cecidisse. negauit tamen quaerente te, Maxime, Themison medicus, a quo mulier ad inspiciendum perducta est, quicquam ultra passam nisi quaesisse me, ecquid illi aures obtinnirent et utra earum magis; ubi responderit dexteram sibi aurem nimis inquietam, confestim discessisse. hic ego, Maxime, quanquam sedulo inpraesentiarum a laudibus tuis tempero, necubi tibi ob causam istam uidear blanditus, tamen sollertiam tuam in percontando nequeo quin laudem. dudum enim, cum haec agitarentur et illi incantatam mulierem dicerent, medicus qui adfuerat abnueret, quaesisti tu nimis quam prudenter, quod mihi emolumentum fuerit incantandi. responderunt: ut mulier rueret. quid deinde? mortua est? inquis. negarunt. quid ergo dicitis? quod Apulei commodum, si ruisset? ita enim pulchre ac perseueranter tertio quaesisti, ut qui scires omnium factorum rationes diligentius examinandas ac saepius causas quaeri, facta concedi, eoque etiam patronos litigatorum causidicos nominari, quod cur quaeque facta sint expediant. ceterum negare factum facilis res est et nullo patrono indiget: recte factum uel perperam docere, id uero multo arduum et difficile est. frustra igitur an factum sit anquiritur, quod nullam malam causam habuit ut fieret. ita facti reus apud bonum iudicem scrupulo quaestionis liberatur, si nulla fuit ei ratio peccandi. nunc quoniam neque incantatam neque prostratam mulierem probauerunt et ego non nego petitu medici a me inspectam, dicam tibi, Maxime, cur illud de aurium tinnitu quaesierim, non tam purgandi mei gratia in ea re, quam tu iam praeiudicasti neque culpae neque crimini confinem, quam ut ne quid dignum auribus tuis et doctrinae tuae congruens reticuerim. dicam igitur quam breuissime potuero; etenim admonendus es mihi, non docendus.

mulier etiam liber perduco ad ego domus dico idem thallus ualetudo quam ego polliceor sum curo is quoque ab ego incanto conruo ut uideo tu palaestrita non magus accuso venio ita omnis qui ego accedo dico cado nego tamen quaero tu magnus themison medicus ab quo mulier ad inspicio perduco sum quisquam ultra patior nisi quaero ego ecquis ille auris obtinnio et uter is magis ubi respondeo dexter sui auris nimis inquietus confestim discedo hic ego magnus quamquam sedulus inpraesentiaris ab laus tuus tempero necubi tu ob causa iste uideo blandio tamen sollertia tuus in perconto nequeo quin laus dudum enim cum hic agito et ille incanto mulier dico medicus qui adsum abnuo quaero tu nimis quam prudens qui ego emolumentum sum incanto respondeo ut mulier ruo quis deinde morior sum inquam nego quis ergo dico qui appuleius commodus si ruo ita enim pulcher atque perseveranter tertius quaero ut qui scio omnis factor ratio diligo examino atque saepis causa quaero facio concedo eo etiam patronus litigator causidicus nominaris qui cur quisque facio sum expedio ceterum nego facio facilis res sum et nullus patronus indigeo rectus facio uel perperam doceo is uerus multus arduus et difficilis sum frustra igitur an facio sum anquiro qui nullus malus causa habeo ut fio ita facio reus apud bonus judico scrupulus quaestio libero si nullus sum is ratio pecco nunc quoniam neque incanto neque prosterno mulier probo et ego non nego peto medicus ab ego inspicio dico tu magnus cur ille de auris tinnio quaero non tam purgo meus gratia in is res quam tu iam praejudico neque culpa neque crimen confinis quam ut ne quis dignus auris tuus et doctrina tuus congruo reticeo dico igitur quam brevis possum etenim admoneo sum ego non doceo


Nunc tempus est ad epistulas Pudentillae praeuerti, uel adeo totius rei ordinem paulo altius petere, ut omnibus manifestissime pateat me, quem lucri cupiditate inuasisse Pudentillae domum dictitant, si ullum lucrum cogitarem, fugere semper a domo ista debuisse, quin et in ceteris causis minime prosperum matrimonium,—nisi ipsa mulier tot incommoda uirtutibus suis repensaret, inimicum.

nunc tempus sum ad epistula pudentillae praeverto uel adeo totus res ordo paulus altus peto ut omnis manifestus pateo ego qui lucrum cupiditas invado pudentillae domus dictito si ullus lucrum cogitaris fugio semper ab domus iste debeo quin et in ceterus causa paruus prosper matrimonium nisi ipse mulier tot incommodus uirtus suus repenso inimicus


Cum hoc satis dixi, tum aliud accipe. quid enim tandem, si medicinae neque instudiosus neque imperitus quaepiam remedia ex piscibus quaero? ut sane sunt plurima cum in aliis omnibus rebus eodem naturae munere interspersa atque interseminata, tum etiam nonnulla in piscibus. an remedia nosse et ea conquirere magi potius esse quam medici, quam denique philosophi putas, qui illis non ad quaestum, sed ad suppetias usurust? ueteres quidem medici etiam carmina remedia uulnerum norant, ut omnis uetustatis certissimus auctor Homerus docet, qui facit Vlixi de uulnere sanguinem profluentem sisti cantamine. nihil enim, quod salutis ferendae gratia fit, criminosum est. at enim inquit piscem cui rei nisi malae proscidisti, quem tibi Themison seruus attulit? quasi uero non paulo prius dixerim me de particulis omnium animalium, de situ earum deque numero deque causa conscribere ac libros ἀνατομῶν Aristoteli et explorare studio et augere. atque adeo summe miror quod unum a me pisciculum inspectum sciatis, cum iam plurimos, ubicumque locorum oblati sunt, aeque inspexerim, praesertim quod nihil ego clanculo, sed omnia in propatulo ago, ut quiuis uel extrarius arbiter adsistat, more hoc et instituto magistrorum meorum, qui aiunt hominem liberum et magnificum debere, si quo eat, in primori fronte animum gestare. hunc adeo pisciculum, quem uos leporem marinum nominatis, plurimis qui aderant ostendi; necdum etiam decerno quid uocent, nisi quaeram sane accuratius, quod nec apud ueteres philosophos proprietatem eius piscis reperio, quanquam sit omnium rarissima et hercule memoranda; quippe solus ille, quantum sciam, cum sit cetera exossis, duodecim numero ossa ad similitudinem talorum suillorum in uentre eius conexa et catenata sunt. quod Aristoteles si scisset, numquam profecto omisisset scribto prodere, qui aselli piscis solius omnium in medio aluo corculum situm pro maximo memorauit.

cos hic satis dico tum alius accipio quis enim tandem si medicina neque instudiosus neque imperitus qui remedio ex piscis quaero ut sanus sum multus cum in alius omnis res idem natura munus interspersus atque interseminatus tum etiam nonnullus in piscis an remedio nosco et is conquiro magus potis sum quam medicus quam denique philosophus puto qui ille non ad quaestus sed ad suppetiae utor ueteres quidem medicus etiam carmen remedio vulnus norant ut omnis uetustas certus auctor homerus doceo qui facio vlixi de uulnus sanguis profluo sino cantamen nihil enim qui salus fero gratia fio criminosus sum at enim inquam piscis qui res nisi malus proscidisti qui tu themison seruus affero quasi uerus non paulus prior dico ego de particulis omnis animal de sino is de numerus de causa conscribo atque liber aristotelis et exploraris studium et augeo atque adeo summus miro qui unus ab ego pisciculus inspicio scio cum iam multus ubicumque locus offertor sum aequus inspicio praesertim qui nihil ego clanculo sed omnis in propatulum ago ut quivis uel extrarius arbiter assisto mos hic et instituo magister meus qui aio homo liber et magnificus debeo si quo eo in primoris frons animus gestaris hic adeo pisciculus qui tu lepor marinus nomino multus qui adsum ostendo necdum etiam decerno quis voco nisi quaero sanus accuro qui neque apud ueteres philosophus proprietas is piscis reperio quamquam sum omnis rarus et herculis memoro quippe solus ille quantus scio cum sum ceterus exossus duodecim numerus os ad similitudo talus suillus in uenter is conecto et cateno sum qui aristotelis si scio numquam profecto omitto scribto prodo qui asellus piscis solus omnis in medium aluus corculis sino pro maximus memoro


Testor igitur te, Claudi Maxime, uosque, qui in consilio estis, uosque etiam, qui tribunal mecum adsistitis, haec damna et dedecora morum eius patruo huic et candidato illo socero adsignanda meque posthac boni consulturum, quod talis priuignus curae meae iugum ceruice excusserit, neque postea pro eo matri eius supplicaturum. nam, quod paenissime oblitus sum, nuperrime cum testamentum Pudentilla post mortem Pontiani filii sui in mala ualetudine scriberet, diu sum aduersus illam renisus, ne hunc ob tot insignis contumelias, ob tot iniurias exheredaret; elogium grauissimum iam totum medius fidius perscriptum ut aboleret, impensis precibus oraui; postremo, ni impetrarem, diuersurum me ab ea comminatus sum: mihi hanc ueniam tribueret, malum filium beneficio uinceret, me inuidia omni liberaret. nec prius destiti quam ita fecit. doleo me huncce scrupulum Aemiliano dempsisse, tam inopinatam rem ei indicasse. specta quaeso, Maxime, ut hisce auditis subito obstipuerit, ut oculos ad terram demiserit; enim longe sequius ratus fuerat, nec inmerito: mulierem filii contumeliis infectam, meis officiis deuinctam sciebat. de me quoque fuit quod timeret: quiuis uel aeque ut ego spernens hereditatis tamen uindicari de tam inofficioso priuigno non recusasset. haec praecipue sollicitudo eos ad accusationem mei stimulauit: hereditatem omnem mihi relictam falso ex sua auaritia coniectauere. soluo uos in praeteritum isto metu. namque animum meum neque hereditatis neque ultionis occasio potuit loco demouere. pugnaui cum irata matre pro priuigno malo uitricus, ueluti pater pro optimo filio aduersus nouercam, nec satis fuit, ni bonae uxoris prolixam liberalitatem circa me nimio plus aequo coercerem.

testo igitur tu claudius magnus tu qui in consilium sum tu etiam qui tribunal ego assisto hic damno et dedecus mos is patruus hic et candidatus ille socer adsigno ego posthac bonus consulo qui talis priuignus cura meus iugum ceruix excutio neque postea pro is mater is supplico nam qui paenissime obliuiscor sum nuperrime cum testamentum pudentilla post mors pontiani filius suus in malus ualetudo scribo diu sum aduersus ille renitor ne hic ob tot insignis contumelia ob tot injuria exheredo elogium gravis iam totus medius fidus perscribo ut aboleo impendo prex oro postremo ni impetraris diverto ego ab is commino sum ego hic uenia tribuo malus filius beneficium uinco ego inuidia omnis libero neque prior desisto quam ita facio doleo ego huncce scrupulis aemilianus demo tam inopinor res is indico specto quaeso magnus ut hic audio subeo obstipesco ut oculus ad terra demitto enim longus sequius reor sum neque immeritus mulier filius contumelia inficio meus officium devincio scio de ego quoque sum qui timeo quivis uel aequus ut ego sperno hereditas tamen uindico de tam inofficiosus privignus non recuso hic praecipuus sollicitudo is ad accusatio meus stimulo hereditas omnis ego relinquo fallo ex suus auaritia conjecto solvo tu in praetereo iste metus namque animus meus neque hereditas neque ultio occasio possum locus demoveo pugno cum irascor mater pro privignus malus vitricus ueluti pater pro bonus filius aduersus noverca neque satis sum ni bonus uxor prolixus liberalitas circa ego nimius multus aequus coerceo


Possum equidem tibi et ipsius nominis controuersiam facere, neminem nostrum pauperem esse qui superuacanea nolit, possit necessaria, quae natura oppido pauca sunt. namque is plurimum habebit, qui minimum desiderabit; habebit enim quantum uolet qui uolet minimum. et idcirco diuitiae non melius in fundis et in fenore quam in ipso hominis animo aestimantur, qui si est auaritia egenus et ad omne lucrum inexplebilis, nec montibus auri satiabitur, sed semper aliquid, ante parta ut augeat, mendicabit. quae quidem uera confessio est paupertatis; omnis enim cupido acquirendi ex opinione inopiae uenit, nec refert, quam magnum sit quod tibi minus est. non habuit tantam rem familiarem Philus quantam Laelius, nec Laelius quantam Scipio, nec Scipio quantam Crassus Diues, at enim nec Crassus Diues quantam uolebat; ita cum omnis superaret, a suamet auaritia superatus est omnibusque potius diues uisus est quam sibi. at contra hi philosophi quos commemoraui non ultra uolentes quam poterant, sed congruentibus desideriis et facultatibus iure meritoque dites et beati fuerunt. pauper enim fis appetendi egestate, diues non egendi satietate, quippe qui inopia desiderio, opulentia fastidio cernuntur. igitur, Aemiliane, si pauperem me haberi uis, prius auarum esse doceas necesse est. quod si nihil in animo deest, de rebus extrariis quantum desit non laboro, quarum neque laus in copia neque culpa in penuria consistit.

possum equidem tu et ipse nomen controuersia facio nemo nos paupero sum qui supervacaneus nolo possum necessarius qui natura oppidum paucus sum namque is multus habeo qui paruus desidero habeo enim quantus uolo qui uolo paruus et idcirco diuitiae non bonus in fundo et in fenore quam in ipse homo animus aestimo qui si sum auaritia egenus et ad omnis lucrum inexplebilis neque mons aurum satio sed semper aliquis ante pario ut augeo mendico qui quidem uerus confessio sum paupertas omnis enim cupido acquiro ex opinio inopia uenio neque refero quam magnus sum qui tu paruus sum non habeo tantus res familiaris philus quantus laelius neque laelius quantus scipio neque scipio quantus crassus diues at enim neque crassus diues quantus uolo ita cum omnis supero ab suus auaritia supero sum omne potis diues uideo sum quam sui at contra hic philosophus qui commemoro non ultra volo quam possum sed congruo desiderium et facultas ius mereo dives et beati sum pauper enim fio appeto egestas diues non egeo satietas quippe qui inopia desiderium opulentia fastidium cerno igitur aemilianus si paupero ego habeo uolo prior auaris sum doceo necesse sum qui si nihil in animus desum de res extrarius quantus desum non laboro qui neque laus in copia neque culpa in penuria consisto


uerum haec ferme communi quodam errore imperitorum philosophis obiectantur, ut partim eorum qui corporum causas meras et simplicis rimantur irreligiosos putent eoque aiant deos abnuere, ut Anaxagoram et Leucippum et Democritum et Epicurum ceterosque rerum naturae patronos, partim autem, qui prouidentiam mundi curiosius uestigant et impensius deos celebrant, eos uero uulgo magos nominent, quasi facere etiam sciant quae sciant fieri, ut olim fuere Epimenides et Orpheus et Pythagoras et Ostanes, ac dein similiter suspectata Empedocli catharmoe, Socrati daemonion, Platonis τὸ ἀγαθόν. gratulor igitur mihi, cum et ego tot ac tantis uiris adnumeror.

uerus hic ferme communis quidam error imperitor philosophus objecto ut pars is qui corpus causa merus et simplex rimo irreligiosus puto eo aio deus abnuo ut anaxagoras et leucippus et democritus et epicurus ceter res natura patronus pars autem qui providentia mundus curiosus vestigo et impendo deus celebro is uerus uulgus magus nomino quasi facio etiam scio qui scio fio ut olim sum epimenides et orpheus et pythagoras et ostanes atque deinde similis suspecto empedocles catharmoe socrates daemonium plato gratulor igitur ego cum et ego tot atque tantus uir adnumero


Audesne te ergo, Aemiliane, cum Auito conferre? quemme ille bonum uirum ait, cuius animi disputationem tam plene suis litteris collaudat, eum tu magiae maleficii criminis insectabere? an inuasisse me domum Pudentillae et concipilare bona eius tu magis dolere debes quam doluisset Pontianus, qui mihi ob paucorum dierum uestro scilicet instinctu ortas simultates etiam absenti apud Auitum satisfecit, qui mihi apud tantum uirum gratias egit? puta me acta apud Auitum, non litteras ipsius legisse. quid posses uel quas quis in isto negotio accusare? Pontianus ipse quod a matre donatum acceperat meo muneri acceptum ferebat, Pontianus me uitricum sibi contigisse intimis affectionibus laetabatur. quod utinam incolumis Carthagine reuertisset. uel, quoniam sic ei fuerat fato decretum, utinam tu, Rufine, supremum eius iudicium non impedisses. quas mihi aut coram aut denique in testamento gratias egisset. litteras tamen, quas ad me Carthagine uel iam adueniens ex itinere praemisit, quas adhuc ualidus, quas iam aeger, plenas honoris, plenas amoris, quaeso, Maxime, paulisper recitari sinas, ut sciat frater eius, accusator meus, quam in omnibus minor uitae curriculum cum fratre optumae memoriae uiro currat.—

audeo tu ergo aemilianus cum avitus confero quemme ille bonus uir aio qui animus disputatio tam plenus suus littera collaudo is tu magia maleficium crimen insecto an invado ego domus pudentillae et concipilaris bonus is tu magis doleo debeo quam doleo pontianus qui ego ob paucus dies uester scilicet instinguo orior simultas etiam absum apud avitus satisfecit qui ego apud tantus uir gratia ago puto ego ago apud avitus non littera ipse lego quis possum uel qui quis in iste negotium accuso pontianus ipse qui ab mater dono accipio meus munus accipio fero pontianus ego uitrix sui contingo intimus affectio laetor qui utinam incolumis carthago revorto uel quoniam sic is sum fatum decretum utinam tu rufus superus is iudicium non impedio qui ego aut coram aut denique in testamentum gratia ago littera tamen qui ad ego carthago uel iam advenio ex iter praemitto qui adhuc validus qui iam aeger plenus honor plenus amor quaeso magnus paulisper recitaris sino ut scio frater is accusator meus quam in omnis paruus uita curriculis cum frater bonus memoria uir curro


Nam si, quod ego apud plurimos lego, Persarum lingua magus est qui nostra sacerdos, quod tandem est crimen, sacerdotem esse et rite nosse atque scire atque callere leges cerimoniarum, fas sacrorum, ius religionum, si quidem magia id est quod Plato interpretatur, cum commemorat, quibusnam disciplinis puerum regno adulescentem Persae imbuant—uerba ipsa diuini uiri memini, quae tu mecum, Maxime, recognosce: δὶς ἑπτὰ δὲ γενόμενον ἐτῶν τὸν παῖδα παραλαμβάνουσιν οὓς ἐκεῖνοι βασιλείους παιδαγωγοὺς ὀνομάζουσιν· εἰσὶν δὲ ἐξειλεγμένοι Περσῶν οἱ ἄριστοι δόξαντες ἐν ἡλικίᾳ τέτταρες, ὅ τε σοφώτατος καὶ ὁ δικαιότατος καὶ ὁ σωφρονέστατος καὶ ὁ ἀνδρειότατος. ὧν ὁ μὲν μαγείαν τε διδάσκει τὴν Ζωροάστρου τοῦ Ὠρομάζου· ἔστι δὲ τοῦτο θεῶν θεραπεία· διδάσκει δὲ καὶ τὰ βασιλικά.

nam si qui ego apud multus lego persaris lingua magus sum qui noster sacerdos qui tandem sum crimen sacerdos sum et rite nosco atque scio atque calleo lex cerimoniaris fas sacer ius religio si quidem magia is sum qui plato interpretor cum commemoro quisnam disciplina puer regnum adulescens persa imbuo uerbum ipse diuinus uir memini qui tu ego magnus recognosco


Hisce auditis exacerbatus aquariolus iste uxoris suae ita ira extumuit, ita exarsit furore, ut in feminam sanctissimam et pudicissimam praesente filio eius digna cubiculo suo diceret, amatricem eam, me magum et ueneficum clamitaret multis audientibus (quos, si uoles, nominabo): se mihi sua manu mortem allaturum. uix hercule possum irae moderari, ingens indignatio animo oboritur. tune, effeminatissime, tua manu cuiquam uiro mortem minitaris? at qua tandem manu? Philomelae an Medeae an Clytemestrae? quas tamen cum saltas—tanta mollitia animi, tanta formido ferri est—, sine cludine saltas. sed ne longius ab ordine digrediar: Pudentilla postquam filium uidet praeter opinionem contra suam esse sententiam deprauatum, rus profecta scripsit ad eum obiurgandi gratia illas famosissimas litteras, quibus, ut isti aiebant, confessa est sese mea magia in amorem inductam dementire; quas tamen litteras tabulario Pontiani praesente et contra scribente Aemiliano nudius tertius tuo iussu, Maxime, testato describsimus; in quibus omnia contra praedicationem istorum pro me reperiuntur.

hic audio exacerbo aquariolus iste uxor suus ita ira extumesco ita exardeo furor ut in femina sancio et pudicus praesens filius is dignus cubiculum suus dico amatrix is ego magus et veneficus clamito multus audio qui si uolo nomino sui ego suus manus mors affero uix herculis possum ira moderaris ingens indignatio animus oborior tu effemino tuus manus quisquam uir mors minitaris at qui tandem manus philomela an medea an clytaemnestra qui tamen cum saltas tantus mollitia animus tantus formido fero sum sine cludo saltas sed ne longus ab ordo digredior pudentilla postquam filius uideo praeter opinio contra suus sum sententia depravo rus proficio scribo ad is objurgo gratia ille famosus littera qui ut iste aio confiteor sum sui meus magia in amor induco dementio qui tamen littera tabularius pontiani praesens et contra scribo aemilianus nudus tertius tuus iussus magnus testo describsimus in qui omnis contra praedicatio iste pro ego reperio


philosopho exprobrare apud tot consules pauperes? an tibi Claudius Maximus idoneus auditor uidetur ad irridendam paupertatem, quod ipse uberem et prolixam rem familiarem sortitus est? erras, Aemiliane, et longe huius animi frustra es, si eum ex fortunae indulgentia, non ex philosophiae censura metiris, si uirum tam austerae sectae tamque diutinae militiae non putas amiciorem esse cohercitae mediocritati quam delicatae opulentiae, fortunam uelut tunicam magis concinnam quam longam probare; quippe etiam ea si non gestetur et trahatur, nihil minus quam lacinia praependens impedit et praecipitat. etenim in omnibus ad uitae munia utendis quicquid aptam moderationem supergreditur, oneri potius quam usui exuberat. igitur et inmodicae diuitiae uelut ingentia et enormia gubernacula facilius mergunt quam regunt, quod habent irritam copiam, noxiam nimietatem. quin ex ipsis opulentioribus eos potissimum uideo laudari, qui nullo strepitu, modico cultu, dissimulatis facultatibus agunt et diuitias magnas administrant sine ostentatione, sine superbia, specie mediocritatis pauperum similes. quod si etiam ditibus ad argumentum modestiae quaeritur imago quaepiam et color paupertatis, cur eius pudeat tenuioris, qui eam non simulatam, sed uere fungimur?

philosophus exprobraris apud tot consul pauper an tu claudus magnus idoneus auditor uideo ad irrideo paupertas qui ipse uber et prolixus res familiaris sortior sum erro aemilianus et longus hic animus frustra sum si is ex fortuna indulgeo non ex philosophia censeo metior si uir tam austerus secta tam diutinus militia non puto amicus sum cohercitae mediocritas quam delicatus opulentia fortuna uelut tunica magis concinnus quam longus probaris quippe etiam is si non gesto et traho nihil paruus quam lacinia praependeo impedio et praecipito etenim in omnis ad uita munia uto quisquis aptus moderatio supergredior onus potis quam usus exubero igitur et immodicus diuitiae uelut ingens et enormis gubernaculum facilis mergo quam rego qui habeo irritus copia noxia nimietas quin ex ipse opulens is potis uideo laudo qui nullus strepitus modicus cultus dissimulo facultas ago et diuitiae magnus administro sine ostentatio sine superbia species mediocritas pauper similis qui si etiam dives ad argumentum modestia quaero imago qui et color paupertas cur is pudeo tenuis qui is non simulo sed uerus fungor


Tertium mendacium uestrum fuit macilentam uel omnino euisceratam formam diri cadaueris fabricatam, prorsus horribilem et larualem. quodsi compertum habebatis tam euidens signum magiae, cur mihi ut exhiberem non denuntiastis? an ut possetis in rem absentem libere mentiri? cuius tamen falsi facultas opportunitate quadam meae consuetudinis uobis adempta est. nam morem mihi habeo, quoquo eam, simulacrum alicuius dei inter libellos conditum gestare eique diebus festis ture et mero et aliquando uictima supplicare. dudum ergo cum audirem sceletum perquam impudenti mendacio dictitari, iussi, curriculo iret aliquis et ex hospitio meo Mercuriolum afferret, quem mihi Saturninus iste Oeae fabricatus est. cedo tu eum, uideant, teneant, considerent. em uobis, quem scelestus ille sceletum nominabat. auditisne reclamationem omnium qui adsunt? auditisne mendacii uestri damnationem? non uos tot calumniarum tandem dispudet? hiccine est sceletus, haeccine est larua, hoccine est quod appellitabatis daemonium? magicumne istud an sollemne et commune simulacrum est? accipe quaeso, Maxime, et contemplare; bene tam puris et tam piis manibus tuis traditur res consecrata. em uide, quam facies eius decora et suci palaestrici plena sit, quam hilaris dei uultus, ut decenter utrimque lanugo malis deserpat, ut in capite crispatus capillus sub imo pillei umbraculo appareat, quam lepide super tempora pares pinnulae emineant, quam autem festiue circa humeros uestis substricta sit. hunc qui sceletum audet dicere, profecto ille simulacra deorum nulla uidet aut omnia neglegit; hunc denique qui laruam putat, ipse est laruans.

tertius mendacium uester sum macilentus uel omnino eviscero forma dirus cadaver fabrico prorsus horribilis et larual quodsi comperio habeo tam evidens signum magia cur ego ut exhibeo non denuntio an ut possum in res absum libo mentior qui tamen fallo facultas opportunitas quidam meus consuetudo tu adimo sum nam mos ego habeo quisquis is simulacrum aliquis deus inter libellus condio gestaris is dies festus tus et merus et aliquando uictima supplicaris dudum ergo cum audio sceletus perquam impudens mendacium dictitaris iubeo curriculum eo aliquis et ex hospitium meus mercuriolus affero qui ego saturninus iste oea fabrico sum cedo tu is uideo teneo considero em tu qui scelestus ille sceletus nomino audio reclamatio omnis qui adsum audio mendacium vester damnatio non tu tot calumniaris tandem dispudet hiccine sum sceletus haeccine sum larua hoccine sum qui appellito daemonium magicus iste an sollemnis et communis simulacrum sum accipio quaeso magnus et contemplaris bene tam purus et tam pius manus tuus trado res consecro em uideo quam facies is decus et sucus palaestrix plenus sum quam hilaris deus uultus ut decenter utrimque lanugo malus deserpo ut in caput crispo capillus sub imus pilleus umbraculum appareo quam lepidus super tempus par pinnula emineo quam autem festivus circa umerus uestis substringo sum hic qui sceletus audeo dico profecto ille simulacrum deus nullus uideo aut omnis neglego hic denique qui larua puto ipse sum larvo


Sustine paulisper quae secuntur; nam ad deuerticulum rei uentum est. adhuc enim, Maxime, quantum equidem animaduerti, nusquam mulier magiam nominauit, sed ordinem repetiuit eundem, quem ego paulo prius, de longa uiduitate, de remedio ualetudinis, de uoluntate nubendi, de meis laudibus, quas ex Pontiano cognouerat, de suasu ipsius, ut mihi potissimum nuberet.

sustineo paulisper qui secor nam ad deuerticulis res uenio sum adhuc enim magnus quantus equidem animaduerti nusquam mulier magia nomino sed ordo repeto idem qui ego paulus prior de longus uiduitas de remedium ualetudo de uoluntas nubo de meus laus qui ex pontiano cognosco de suadeo ipse ut ego potis nubo


Mitto haec. uenio ad ceteros uorsus ut illi uocant amatorios, quos tamen tam dure et rustice legere, ut odium mouerent. sed quid ad magica maleficia, quod ego pueros Scriboni Laeti, amici mei, carmine laudaui? an ideo magus, quia poeta? quis unquam fando audiuit tam uerisimilem suspicionem, tam aptam coniecturam, tam proxumum argumentum? fecit uorsus Apuleius. si malos, crimen est, nec id tamen philosophi, sed poetae; sin bonos, quid accusas? at enim ludicros et amatorios fecit. num ergo haec sunt crimina mea et nomine erratis, qui me magiae detulistis? fecere tamen et alii talia, etsi uos ignoratis: apud Graecos Teius quidam et Lacedaemonius et Cius cum aliis innumeris, etiam mulier Lesbia, lasciue illa quidem tantaque gratia, ut nobis insolentiam linguae suae dulcedine carminum commendet, apud nos uero Aedituus et Porcius et Catulus, isti quoque cum aliis innumeris. at philosophi non fuere. num igitur etiam Solonem fuisse serium uirum et philosophum negabis, cuius ille lasciuissimus uersus est: μηρῶν ἱμείρων καὶ γλυκεροῦ στόματος? et quid tam petulans habent omnes uersus mei, si cum isto uno contendantur? ut taceam scripta Diogenis Cynici et Zenonis Stoicae sectae conditoris id genus plurima. recitem denuo, ut sciant me eorum non pigere: et Critias mea delicia est et salua, Charine, pars in amore meo, uita, tibi remanet; ne metuas; nam me ignis et ignis torreat ut uult, hasce duas flammas, dum potiar, patiar. hoc modo sim uobis, unus sibi quisque quod ipse est: hoc mihi uos eritis, quod duo sunt oculi. recitem nunc et alios, quos illi quasi intemperantissimos postremum legere: florea serta, meum mel, et haec tibi carmina dono. carmina dono tibi, serta tuo genio, carmina, uti, Critia, lux haec optata canatur, quae bis septeno uere tibi remeat, serta autem, ut laeto tibi tempore tempora uernent, aetatis florem floribus ut decores. tu mihi das contra pro uerno flore tuum uer, ut nostra exuperes munera muneribus; pro implexis sertis complexum corpore reddes, proque rosis oris sauia purpurei. quod si animam inspires donaci, iam carmina nostra cedent uicta tuo dulciloquo calamo.

mitto hic uenio ad ceterus uerto ut ille uoco amatorius qui tamen tam durus et rusticus lego ut odium moveo sed quis ad magice maleficium qui ego puer scribonius laetus amicus meus carmen laudo an ideo magus quia poeta quis umquam for audio tam uerisimilis suspicio tam aptus conicio tam proximus argumentum facio uerto appuleius si malus crimen sum neque is tamen philosophus sed poeta sin bonus quis accuso at enim ludicros et amatorius facio num ergo hic sum crimen meus et nomen erro qui ego magia defero facio tamen et alius talis etsi tu ignoro apud graeci teius quidam et lacedaemonius et cius cum alius innumerus etiam mulier lesbium lascivus ille quidem tantus gratia ut nos insolentia lingua suus dulcedo carmen commendo apud nos uerus aedituus et porcius et catulus iste quoque cum alius innumerus at philosophus non sum num igitur etiam solon sum serius uir et philosophus nego qui ille lascivus uersus sum et quis tam petulans habeo omnis uersus meus si cum iste unus contendo ut taceo scribo diogenes cynicus et zeno stoicus secta conditor is genus multus recito denuo ut scio ego is non pigeo et critias meus delicia sum et saluus charine pars in amor meus uita tu remaneo ne metuo nam ego ignis et ignis torreo ut uolo hic duo flamma dum potio patior hic modo sum tu unus sui quisque qui ipse sum hic ego tu sum qui duo sum oculus recito nunc et alius qui ille quasi intempero posterus lego floreus sero meus mel et hic tu carmen donum carmen donum tu sero tuus genius carmen uti critias lux hic opto cano qui bis septeni uerus tu remeo sero autem ut laeto tu tempus tempus verno aetas flos flos ut decoro tu ego do contra pro vernus floreo tuus uer ut noster exuperes munus munus pro implecto serta complector corpus reddo pro rodo ora sauia purpureus qui si anima inspiro donax iam carmen noster cedo uiuo tuus dulciloquus calamus


piscem inquit proscidisti. hoc quis ferat philosopho crimen esse, quod lanio uel coquo non fuisset? piscem proscidisti. quod crudum, id accusas? si cocto uentrem rusparer, hepatia suffoderem, ita ut apud te puerulus ille Sicinius Pudens suomet obsonio discit, eam rem non putares accusandam; atqui maius crimen est philosopho comesse piscis quam inspicere. an hariolis licet iocinera rimari, philosopho contemplari non licebit, qui se sciat omnium animalium haruspicem, omnium deum sacerdotem? hoc in me accusas, quod ego et Maximus in Aristotele miramur? cuius nisi libros bibliothecis exegeris et studiosorum manibus extorseris, accusare me non potes. sed de hoc paene plura quam debui.

piscis inquam proscidisti hic quis fero philosophus crimen sum qui lanio uel coquo non sum piscis proscidisti qui crudus is accuso si coquo uenter ruspor hepatia suffodio ita ut apud tu puerulus ille sicinius pudeo suo obsonium disco is res non puto accuso atqui magnus crimen sum philosophus comedo piscis quam inspicio an hariolus licet iocinera rimaris philosophus contemplaris non liceo qui sui scio omnis animal haruspex omnis deus sacerdos hic in ego accuso qui ego et magnus in aristotelis miror qui nisi liber bibliotheca exigo et studiosor manus extorqueo accuso ego non possum sed de hic paene multus quam debeo


da igitur ueniam Platoni philosopho uersuum eius de amore, ne ego necesse habeam contra sententiam Neoptolemi Enniani pluribus philosophari; uel si tu id non facis, ego me facile patiar in huiuscemodi uersibus culpari cum Platone. tibi autem, Maxime, habeo gratiam propensam, cum has quoque appendices defensionis meae iccirco necessarias, quia accusationi rependuntur, tam attente audis. et ideo hoc etiam peto, quod mihi ante ipsa crimina superest audias, ut adhuc fecisti, libenter et diligenter.

do igitur uenia plato philosophus uersuum is de amor ne ego necesse habeo contra sententia neoptolemus ennianus multus philosopharis uel si tu is non facio ego ego facilis patior in huiuscemodi uersus culparis cum plato tu autem magnus habeo gratia propendeo cum hic quoque appendices defensio meus idcirco necessaria quia accusatio rependo tam attendo audio et ideo hic etiam peto qui ego ante ipse crimen supersum audio ut adhuc facio libet et diligenter


Videamus tamen, quae fuerint piscium genera tam necessaria ad habendum tamque rara ad repperiendum, ut merito statuto praemio quaererentur. tria omnino nominauerunt, unum falsi, duo mentiti; falsi, quod leporem marinum fuisse dixerunt qui alius omnino piscis fuit, quem mihi Themison seruus noster medicinae non ignarus, ut ex ipso audisti, ultro attulit ad inspiciundum; nam quidem leporem nondum etiam inuenit. sed profiteor me quaerere et cetera, non piscatoribus modo, uerum etiam amicis meis negotio dato, quicumque minus cogniti generis piscis inciderit, ut eius mihi aut formam commemorent aut ipsum uiuum, si id nequierint, uel mortuum ostendant. quam ob rem id faciam, mox docebo. mentiti autem sunt callidissimi accusatores mei, ut sibi uidentur, cum me ad finem calumniae confinxerunt duas res marinas impudicis uocabulis quaesisse, quas Tannonius ille cum utriusque sexus genitalia intellegi uellet, sed eloqui propter infantiam causidicus summus nequiret, multum ac diu haesitato tandem uirile marinum nescio qua circumlocutione male ac sordide nominauit, sed enim feminal nullo pacto repperiens munditer dicere ad mea scripta confugit et quodam libro meo legit: interfeminium tegat et femoris obiectu et palmae uelamento.

video tamen qui sum piscis genus tam necessarius ad habeo tam rarus ad repperiendum ut mereo statuo praemium quaero tres omnino nomino unus fallo duo mentior fallo qui lepor marinus sum dico qui alius omnino piscis sum qui ego themison seruus noster medicina non ignarus ut ex ipse audio ultro affero ad inspicio nam quidem lepor nondum etiam inuenio sed profiteor ego quaero et ceterus non piscator modo uerus etiam amicus meus negotium do quicumque paruus cognosco genus piscis incido ut is ego aut forma commemoro aut ipse uiuus si is nequeo uel mortuus ostendo quam ob res is facio mox doceo mentior autem sum callidus accusator meus ut sui uideo cum ego ad finis calumnia confingo duo res marinus impudicus uocabulis quaero qui tannonius ille cum uterque sexus genitale intellego uolo sed eloquor propter infantia causidicus summus nequiret multus atque diu haesito tandem uirilis marinus nescio qui circumlocutio malus atque sordidus nomino sed enim feminal nullus pacisco repperiens munditer dico ad meus scribo confugio et quidam liber meus lego interfeminium tego et femoris objectus et palma velamentum


Ceterum quam ob rem plurimos iam piscis cognouerim, quorundam adhuc nescius esse nolim, discat Aemilianus, quoniam usque adeo rebus meis curat; quanquam est iam praecipiti aeuo et occidua senectute, tamen, si uidetur, accipiat doctrinam seram plane et postumam; legat ueterum philosophorum monumenta, tandem ut intellegat non me primum haec requisisse, sed iam pridem maiores meos, Aristotelen dico et Theophrastum et Eudemum et Lyconem ceterosque Platonis minores, qui plurimos libros de genitu animalium deque uictu deque particulis deque omni differentia reliquerunt. bene quod apud te, Maxime, causa agitur, qui pro tua eruditione legisti profecto Aristotelis περὶ ζῴων γενέσεως, περὶ ζῴων ἀνατομῆς, περὶ ζῴων ἱστορίας multiiuga uolumina, praeterea problemata innumera eiusdem, tum ex eadem secta ceterorum, in quibus id genus uaria tractantur. quae tanta cura conquisita si honestum et gloriosum illis fuit scribere, cur turpe sit nobis experiri, praesertim cum ordinatius et cohibilius eadem Graece et Latine adnitar conscribere et in omnibus aut omissa adquirere aut defecta supplere? permittite, si operaest, quaedam legi de magicis meis, ut sciat me Aemilianus plura quam putat quaerere et sedulo explorare. prome tu librum e Graecis meis, quos forte hic amici habuere sedulique, naturalium quaestionum, atque eum maxime, in quo plura de piscium genere tractata sunt. interea, dum hic quaerit, ego exemplum rei competens dixero.

ceterum quam ob res multus iam piscis cognosco quidam adhuc nescius sum nolo disco aemilianus quoniam usque adeo res meus curo quamquam sum iam praeceps aevum et occiduus senectus tamen si uideo accipio doctrina sero planus et postumus lego uetus philosophus monumentum tandem ut intellego non ego primus hic requaero sed iam pridem magnus meus aristoteles dico et theophrastus et eudemus et lyco ceter plato paruus qui multus liber de gigno animal de uictus de particulis de omnis differentia relinquo bene qui apud tu magnus causa ago qui pro tuus eruditio lego profecto aristotelis multijugus volumen praeterea problema innumerus idem tum ex idem seco ceterus in qui is genus uarius tracto qui tantus cura conquaero si honestus et gloriosus ille sum scribo cur turpis sum nos experior praesertim cum ordino et cohibilis idem graecum et latinum annitor conscribo et in omnis aut omitto acquiro aut deficio suppleo permitto si opera quidam lego de magicus meus ut scio ego aemilianus multus quam puto quaero et sedulus exploraris promo tu liber e graecum meus qui fors hic amicus habeo sedulus naturalis quaestio atque is magnus in quo multus de piscis genus tracto sum interea dum hic quaero ego exemplum res competo dico


Proinde gratum habui, cum ad contumeliam diceretis rem familiarem mihi peram et baculum fuisse. quod utinam tantus animi forem, ut praeter eam supellectilem nihil quicquam requirerem, sed eundem ornatum digne gestarem, quem Crates ultro diuitiis abiectis appetiuit. Crates, inquam, si quid credis, Aemiliane, uir domi inter Thebanos proceres diues et nobilis amore huius habitus, quem mihi obiectas, rem familiarem largam et uberem populo donauit, multis seruis a sese remotis solitatem delegit, arbores plurimas et frugiferas prae uno baculo spreuit, uillas ornatissimas una perula mutauit, quam postea comperta utilitate etiam carmine laudauit flexis ad hoc Homericis uersibus, quibus ille Cretam insulam nobilitat. principium dicam, ne me haec ad defensionem putes confinxisse: τις πόλις ἐστὶ μέσῳ ἐνὶ οἴνοπι τύφῳ , iam cetera tam mirifica, quae si tu legisses, magis mihi peram quam nuptias Pudentillae inuidisses. peram et baculum tu philosophis, exprobrares igitur et equitibus faleras et peditibus clipeos et signiferis uexilla ac denique triumphantibus quadrigas albas et togam palmatam? non sunt quidem ista Platonicae sectae gestamina, sed Cynicae familiae insignia. uerum tamen hoc Diogeni et Antistheni pera et baculum, quod regibus diadema, quod imperatoribus paludamentum, quod pontificibus galerum, quod lituus auguribus. Diogenes quidem Cynicus cum Alexandro magno de ueritate regni certabundus baculo uice sceptri gloriabatur. ipse denique Hercules inuictus— quoniam haec tibi ut quaedam mendicabula nimis sordent—, ipse inquam Hercules lustrator orbis, purgator ferarum, gentium domitor, is tamen deus, cum terras peragraret, paulo prius quam in caelum ob uirtutes ascitus est, neque una pelli uestitior fuit neque uno baculo comitatior.

proinde gratus habeo cum ad contumelia dico res familiaris ego pera et baculis sum qui utinam tantus animus sum ut praeter is supellectilis nihil quisquam requiro sed idem orno dignus gestaris qui crates ultro diuitiae abicio appeto crates inquam si quis credo aemilianus uir domus inter thebani proceres diues et nobilis amor hic habitus qui ego objecto res familiaris largus et uber populus dono multus seruus ab sui remoueo solitas deligo arbor multus et frugifer prae unus baculus sperno uilla orno unus perula muto quam postea comperio utilitas etiam carmen laudo flecto ad hic homericus uersus qui ille creta insula nobilito principium dico ne ego hic ad defensio puto confingo iam ceterus tam mirificus qui si tu lego magis ego pera quam nuptiae pudentillae invideo pera et baculis tu philosophus exprobraris igitur et eques faleras et pedes clipeus et signifer vexillum atque denique triumpho quadrigae alba et toga palmo non sum quidem iste platonicus secta gestamen sed cynice familia insigne uerus tamen hic diogenes et antisthenis pera et baculis qui rex diadema qui imperator paludamentum qui pontifex galerus qui lituus augur diogenes quidem cynicus cum alexander magnus de ueritas regnum certabundus baculus vicus sceptrum glorior ipse denique herculis invictus quoniam hic tu ut quidam mendicabulum nimis sordeo ipse inquam herculis lustrator orbis purgator ferus gens domito is tamen deus cum terra peragro paulus prior quam in caelum ob uirtus ascio sum neque unus pello vestio sum neque unus baculus comitatus


Audisti ergo paulo prius in principio accusationis ita dici: accusamus apud te philosophum formonsum et tam Graece quam Latine—pro nefas—disertissimum. nisi fallor enim, his ipsis uerbis accusationem mei ingressus est Tannonius Pudens, homo uere ille quidem non disertissimus. quod utinam tam grauia formae et facundiae crimina uere mihi opprobrasset; non difficile ei respondissem quod Homericus Alexander Hectori: οὔ τοι ἀπόβλητ᾽ ἐστὶ θεῶν ἐρικυδέα δῶρα, ὅσσα κεν αὐτοὶ δῶσιν, ἑκὼν δ᾽ οὐκ ἄν τις ἕλοιτο, munera deum gloriosissima nequaquam aspernanda; quae tamen ab ipsis tribui sueta multis uolentibus non obtingunt. haec ego de forma respondissem. praeterea: licere etiam philosophis esse uoltu liberali; Pythagoram, qui primum se esse philosophum nuncuparit, eum sui saeculi excellentissima forma fuisse; item Zenonem illum antiquum Velia oriundum, qui primus omnium ἀπορίας sollertissimo artificio ambifariam dissoluerit, eum quoque Zenonem longe decorissimum fuisse, ut Plato autumat; itemque multos philosophos ab ore honestissimos memoriae prodi, qui gratiam corporis morum honestamentis ornauerint. sed haec defensio, ut dixi, aliquam multum a me remota est, cui praeter formae mediocritatem continuatio etiam litterati laboris omnem gratiam corpore deterget, habitudinem tenuat, sucum exsorbet, colorem obliterat, uigorem debilitat. capillus ipse, quem isti aperto mendacio ad lenocinium decoris promissum dixere, uides quam sit amoenus ac delicatus, horrore implexus atque impeditus, stuppeo tomento adsimilis et inaequaliter hirtus et globosus et congestus, prorsum inenodabilis diutina incuria non modo comendi, sed saltem expediendi et discriminandi: satis ut puto crinium crimen, quod illi quasi capitale intenderunt, refutatur.

audio ergo paulus prior in principium accusatio ita dico accuso apud tu philosophus formonsum et tam graecum quam latinum pro nefas dissero nisi fallo enim hic ipse uerbum accusatio meus ingredior sum tannonius pudeo homo uerus ille quidem non dissero qui utinam tam grauis forma et facundia crimen uerus ego opprobro non difficilis is respondeo qui homericus alexander hector munus deus gloriosus nequaquam aspernor qui tamen ab ipse tribuo suesco multus uolo non obtingo hic ego de forma respondeo praeterea licet etiam philosophus sum uultus liberal pythagoras qui primus sui sum philosophus nuncupo is suus saeculis excello forma sum item zeno ille antiquus velia orior qui primus omnis sollertissimo artificium ambifariam dissolvo is quoque zeno longus decoris sum ut plato autumo ito multus philosophus ab os honestus memoria prodo qui gratia corpus mos honestamentum orno sed hic defensio ut dico aliqui multus ab ego remoueo sum qui praeter forma mediocritas continuatio etiam litteratus labor omnis gratia corpus detergeo habitudo tenuo sucus exsorbeo color obliterat vigor debilito capillus ipse qui iste aperio mendacium ad lenocinium decor promitto dico uideo quam sum amoenus atque delicatus horror implecto atque impedio stuppeus tomentum adsimilis et inaequalis hirtus et globosus et congero prorsus inenodabilis diutinus incuria non modo como sed saltem expedio et discrimino satis ut puto crinis crimen qui ille quasi capital intendo refuto


Nunc dum ordinem rei breuiter persequor et efficio, ut ipse Aemilianus re cognita falso se ad inuidiam meam inductum et longe a vero aberrasse necesse habeat confiteri, quaeso, uti adhuc fecistis uel si quo magis etiam potestis, ipsum fontem et fundamentum iudicii huiusce diligentissime cognoscatis.

nunc dum ordo res breuis persequor et efficio ut ipse aemilianus res cognosco fallo sui ad inuidia meus induco et longus ab verus aberro necesse habeo confiteor quaeso uti adhuc facio uel si quo magis etiam possum ipse fons et fundamentum iudicium hic diligens cognosco


Vtinam hercule possem quae deinde dicenda sunt sine maximo causae dispendio transgredi, ne Pontiano, cui errorem suum deprecanti simpliciter ignoui, uidear nunc leuitatem exprobrare. confiteor enim, quod mihi obiectum est, eum, postquam uxorem duxerit, a compecti fide desciuisse ac derepente animi mutatum quod antea nimio studio festinarat pari pertinacia prohibitum isse, denique ne matrimonium nostrum coalesceret, quiduis pati, quiduis facere paratum fuisse, quamquam omnis illa tam foeda animi mutatio et suscepta contra matrem simultas non ipsi uitio uortenda sit, sed socero eius eccilli Herennio Rufino, qui unum neminem in terris uiliorem se aut improbiorem aut inquinatiorem reliquit. paucis hominem, quam modestissime potero, necessario demonstrabo, ne, si omnino de eo reticuero, operam perdiderit, quod negotium istud mihi ex summis uiribus conflauit.

vtinam herculis possum qui deinde dico sum sine maximus causa dispendium transgredior ne pontiano qui error suus deprecor simplex ignosco uideo nunc leuitas exprobraris confiteor enim qui ego obicio sum is postquam uxor duco ab conpecto fides descio atque derepo animus muto qui antea nimius studium festino par pertinacia prohibeo eo denique ne matrimonium nos coalesco quivis patior quivis facio paro sum quamquam omnis ille tam foedus animus mutatio et suscipio contra mater simultas non ipse vitio verto sum sed socer is eccilli herennius rufino qui unus nemo in terra vilis sui aut improbus aut inquino relinquo paucus homo quam modestus possum necessarius demonstro ne si omnino de is reticeo opera perdo qui negotium iste ego ex summus uis conflo


Nonne uos puditum est haec crimina tali uiro audiente tam adseuerate obiectare, friuola et inter se repugnantia simul promere et utraque tamen reprehendere? at non contraria accusastis? peram et baculum ob auctoritatem, carmina et speculum ob hilaritatem, unum seruum ut deparci, tris libertos ut profusi, praeterea eloquentiam Graecam, patriam barbaram? quin igitur tandem expergiscimini ac uos cogitatis apud Claudium Maximum dicere, apud uirum seuerum et totius prouinciae negotiis occupatum? quin, inquam, uana haec conuicia aufertis? quin ostenditis quod insimulauistis, scelera immania et inconcessa maleficia et artis nefandas? cur uestra oratio rebus flaccet, strepitu uiget?

nonne tu pudeo sum hic crimen talis uir audio tam assevero obiectaris frivolus et inter sui repugno simul promo et uter tamen reprehendo at non contrarius accuso pera et baculis ob auctoritas carmen et speculum ob hilaritas unus seruus ut deparcus tres libertus ut profundo praeterea eloquentia graece patria barbara quin igitur tandem expergiscor atque tu cogitas apud claudius magnus dico apud uir severus et totus prouincia negotium occupo quin inquam uanus hic conuicium aufero quin ostendo qui insimulo scelus immanis et inconcessus maleficium et ars nefandus cur uester oratio res flacceo strepitus vigeo