Apologia

CC BY 4.0 (estate-derived fields); included text keeps its per-record source license

Reuse requires the attribution line above (CC BY 4.0). Text records carry their own license_id; only open-display licenses appear in this file.

Licensed lexica and citation-only authorities are excluded from bulk dumps by construction — cite the authority, never reprint it.


De nomine ut inpraesentiarum satis dixi. quod superest, nec ipse sum nescius quosdam circumstantium cupere audire, cur non argento uel auro, sed potissimum ex ligno simulacrum fieri uoluerim, idque eos arbitror non tam ignoscendi quam cognoscendi causa desiderare, ut hoc etiam scrupulo liberentur, cum uideant omnem suspicionem criminis abunde confutatam. audi igitur cui cura cognoscere est, sed animo quantum potes erecto et attento, quasi uerba ipsa Platonis iam senis de nouissimo legum libro auditurus: θεοῖσιν δὲ ἀναθήματα χρεὼν ἔμμετρα τὸν μέτριον ἄνδρα ἀνατιθέντα δωρεῖσθαι. γῆ μὲν οὖν ἑστία τε οἰκήσεως ἱερὰ πᾶσι πάντων θεῶν· μηδεὶς οὖν δευτέρως ἱερὰ καθιερούτω θεοῖς—hoc eo prohibet, ut delubra nemo audeat priuatim constituere; censet enim satis esse ciuibus ad immolandas uictimas templa publica —deinde subnectit: χρυσὸς δὲ καὶ ἄργυρος ἐν ἄλλαις πόλεσιν ἰδίᾳ καὶ ἐν ἱεροῖς ἐστιν ἐπίφθονον κτῆμα, ἐλέφας δὲ ἀπὸ λελοιπότος ψυχὴν σώματος οὐκ εὔχαρι ἀνάθημα, σίδηρος δὲ καὶ χαλκὸς πολέμων ὄργανα· ξύλου δὲ μονόξυλον ὅ τι ἂν θέλῃ τις ἀνατιθέτω, καὶ λίθου ὡσαύτως. ut omnium assensus declarauit, Maxime quique in consilio estis, competentissime uideor usus Platone ut uitae magistro, ita causae patrono, cuius legibus obedientem me uidetis.

de nomen ut inpraesentiaris satis dico qui supersum neque ipse sum nescius quidam circumsto cupio audio cur non argentum uel aurum sed potis ex lignum simulacrum fio uoluerim is is arbitror non tam ignosco quam cognosco causa desideraris ut hic etiam scrupulus libero cum uideo omnis suspicio crimen abunde confuto audio igitur qui cura cognosco sum sed animus quantus possum erigo et attendo quasi uerbum ipse plato iam senex de novus lex liber audio hic is prohibeo ut delubrum nemo audeo priuatim constituo censeo enim satis sum ciuis ad immolo victima templum publicus deinde subnecto ut omnis assentior declaro magnus quisque in consilium sum competo uideo utor plato ut uita magister ita causa patronus qui lex obedientem ego uideo


Occulta fuisse fabricatio sigilli quod dicitis qui potest, cuius uos adeo artificem non ignorastis, ut ei, praesto adesset, denuntiaueritis? en adest Cornelius Saturninus artifex, uir inter suos et arte laudatus et moribus comprobatus, qui tibi, Maxime, paulo ante diligenter sciscitanti omnem ordinem gestae rei summa cum fide et ueritate percensuit: me, cum apud eum multas geometricas formas e buxo uidissem subtiliter et adfabre factas, inuitatum eius artificio quaedam mechanica ut mihi elaborasset petisse, simul et aliquod simulacrum cuiuscumque uellet dei, cui ex more meo supplicassem, quacumque materia, dummodo lignea, exculperet. igitur primo buxeam temptasse. interim dum ego ruri ago, Sicinium Pontianum priuignum meum, qui mihi factum uolebat, impetratos hebeni loculos a muliere honestissima Capitolina ad se attulisse, ex illa potius materia rariore et durabiliore uti faceret adhortatum: id munus cum primis mihi gratum fore. secundum ea se fecisse, proinde ut loculi suppetebant. ita minutatim ex tabellis compacta crassitudine Mercuriolum expediri potuisse.

occulo sum fabricatio sigillum qui dico qui possum qui tu adeo artifex non ignoro ut is praesto adsum denuntio en adsum cornelius saturninus artifex uir inter suus et ars laudo et mos comprobo qui tu magnus paulus ante diligenter sciscitor omnis ordo gero res summus cum fides et ueritas percenseo ego cum apud is multus geometrice forma e buxus uideo subtilis et adfabre facio inuitas is artificium quidam mechanica ut ego elaboro peto simul et aliqui simulacrum quicumque uolo deus qui ex mos meus supplico quicumque materia dummodo ligneus exculperet igitur primus buxeus tento interim dum ego rus ago sicinius pontianum priuignus meus qui ego facio uolo impetro hebenus loculus ab mulier honestus capitolinus ad sui affero ex ille potis materia rarus et durabilis uti facio adhortas is munus cum primus ego gratus sum secundus is sui facio proinde ut loculis suppeto ita minutatim ex tabella compaciscor crassitudo mercuriolus expedio possum


Audistine uocabula, quae mihi Pontianus frater tuus tribuerat me parentem suum, me dominum, me magistrum cum saepe alias, tum in extremo tempore uitae uocans, postquam * * * ; tuas quoque paris epistolas promerem, si uel exiguam moram tanti putarem. potius testamentum illud recens tui fratris quamquam inperfectum tamen proferri cuperem, in quo mei officiosissime et honestissime meminit. quod tamen testamentum Rufinus neque comparari neque perfici passus est pudore perditae hereditatis, quam praemium paucorum mensium, quibus socer Pontiani fuit, magno quidem pretio noctium computarat. praeterea nescio quos Chaldaeos consuluerat, quo lucro filiam collocaret, qui, ut audio, utinam illud non uere respondissent, primum eius maritum in paucis mensibus moriturum; cetera enim de hereditate, ut adsolent, ad consulentis uotum confinxerunt. uerum, ut dii uoluere, quasi caeca bestia in cassum hiauit. Pontianus enim filiam Rufini male compertam non modo heredem non reliquit, sed ne honesto quidem legato impertiuit, quippe qui ei ad ignominiam lintea adscribi ducentorum fere denariorum iusserit, ut intellegeretur iratus potius aestimasse eam quam oblitus praeterisse. scribsit autem heredes tam hoc testamento quam priore, quod lectum est, matrem cum fratre, cui, ut uides, admodum puero eandem illam filiae suae machinam Rufinus admouet ac mulierem aliquam multo natu maiorem, nuperrime uxorem fratris, misero puero obicit et obsternit.

audio uocabulum qui ego pontianus frater tuus tribuo ego parens suus ego dominus ego magister cum saepe alius tum in exter tempus uita uoco postquam tuus quoque paris epistula promo si uel exiguus mora tantus puto potis testamentum ille recens tuus frater quamquam imperfectus tamen profero cupio in quo meus officiosus et honestus memini qui tamen testamentum rufinus neque compararis neque perficio patior sum pudor perdo hereditas quam praemium paucus mensis qui socer pontiani sum magnus quidem pretium nox computo praeterea nescio qui chaldaei consulo quo lucrum filia colloco qui ut audio utinam ille non uerus respondeo primus is maritus in paucus mensis morior ceterus enim de hereditas ut assoleo ad consulo uotum confingo uerus ut dius volvo quasi caecus bestia in cassus hio pontianus enim filia rufini malus comperio non modo heres non relinquo sed ne honestus quidem legatus impertio quippe qui is ad ignominia linteus adscribo ducentor fere denarius iubeo ut intellego irascor potis aestimo is quam obliuiscor praetereo scribsit autem heres tam hic testamentum quam prior qui lectus sum mater cum frater qui ut uideo admodum puer idem ille filia suus machina rufinus admoveo atque mulier aliqui multus natus magnus nuperrime uxor frater mitto puer obicio et obsterno


Cur autem testimonium ex libello legistis? Crassus ipse ubi gentium est? an Alexandriam taedio domus remeauit? an parietes suos detergit? an, quod uerius est, ex crapula helluo adtemptatur? nam equidem hic Sabratae cum hesterna die animaduerti satis notabiliter in medio foro tibi, Aemiliane, obructantem. quaere a nomenclatoribus tuis, Maxime, quamquam est ille cauponibus quam nomenclatoribus notior, tamen, inquam, interroga, an hic Iunium Crassum Oeensem uiderint; non negabunt. exhibeat nobis Aemilianus iuuenem honestissimum, cuius testimonio nititur. quid sit diei uides: dico Crassum iam dudum ebrium stertere, aut secundo lauacro ad repotia cenae obeunda uinulentum sudorem in balneo desudare. is tecum, Maxime, praesens per libellum loquitur, non quin adeo sit alienatus omni pudore, ut etiam, sub oculis tuis si foret, sine rubore ullo mentiretur, sed fortasse nec tantulum potuit ebriamine sibi temperare, ut hanc horam sobrie expectaret: aut potius Aemilianus de consilio fecit, ne eum sub tam seueris oculis tuis constitueret, ne tu beluam illam uulsis maxillis foedo aspectu de facie improbares, cum animaduertisses caput iuuenis barba et capillo populatum, madentis oculos, cilia turgentia, rictum latum, saliuosa labia, uocem absonam, manuum tremorem, ructusspiramen. patrimonium omne iam pridem abligurriuit, nec quicquam ei de bonis paternis superest, nisi una domus ad calumniam uenditandam, quam tamen numquam carius quam in hoc testimonio locauit; nam temulentum istud mendacium tribus milibus nummis Aemiliano huic uendidit, idque Oeae nemini ignoratur.

cur autem testimonium ex libellus lego crassus ipse ubi gens sum an alexandrea taedium domus remeo an paries suus detergeo an qui verus sum ex crapula helluo attento nam equidem hic sabrata cum hesternus dies animaduerti satis notabilis in medium forum tu aemilianus obructo quaero ab nomenclator tuus magnus quamquam sum ille caupo quam nomenclator nosco tamen inquam interrogo an hic junius crassus oeensis uideo non nego exhibeo nos aemilianus iuuenis honestus qui testimonium nitor quis sum dies uideo dico crassus iam dudum ebrius sterto aut secundus lavacrum ad repotia cena obeo uinulentum sudor in balneum desudaris is tu magnus praesens per libellus loquor non quin adeo sum alieno omnis pudor ut etiam sub oculus tuus si sum sine rubor ullus mentior sed fortasse neque tantulis possum ebriamine sui temperaris ut hic hora sobrius expectaret aut potis aemilianus de consilium facio ne is sub tam sero oculus tuus constituo ne tu belua ille vello maxilla foedo aspectus de facies improbaris cum animaduertisses caput iuuenis barba et capillus populo madeo oculus cilium turgeo ringor latus salivosus labium uox absonus manus tremor ructusspiramen patrimonium omnis iam pridem abligurrio neque quisquam is de bonus paternus supersum nisi unus domus ad calumnia vendito quam tamen numquam carus quam in hic testimonium loco nam temulentus iste mendacium tres mille nummus aemilianus hic uendo is oea nemo ignoro


Audisti, Maxime, quorum pleraque scilicet legeras apud antiquos philosophorum. et memento de solis piscibus haec uolumina a me conscripta, qui eorum coitu progignantur, qui ex limo coalescant, quotiens et quid anni cuiusque eorum generis feminae subent, mares suriant, quibus membris et causis discrerit natura uiuiparos eorum et ouiparos—ita enim Latine appello quae Graeci ζῳοτόκα et ᾠοτόκα—et, ne operose animalium genitum pergam, deinde de differentia et uictu et membris et aetatibus ceterisque plurimis scitu quidem necessariis, sed in iudicio alienis. pauca etiam de Latinis scribtis meis ad eandem peritiam pertinentibus legi iubebo, in quibus animaduertes cum memorabiles res et cognitu raras, tum nomina etiam Romanis inusitata et in hodiernum quod sciam infecta, ea tamen nomina labore meo et studio ita de Graecis prouenire, ut tamen Latina moneta percussa sint. uel dicant nobis, Aemiliane, patroni tui, ubi legerint Latine haec pronuntiata uocabula. de solis aquatilibus dicam nec cetera animalia nisi in communibus differentis attingam. ausculta igitur quae dicam. iam me clamabis magica nomina Aegyptio uel Babylonico ritu percensere: σελάχεια, μαλάκεια, μαλακόστρακα, χονδράκανθα, ὀστρακόδερμα, καρχαρόδοντα, ἀμφίβια, λεπιδωτά, φολιδωτά, δερμόπτερα, στεγανόποδα, μονήρη, συναγελαστικά—possum etiam pergere; sed non est operae in istis diem terere, ut sit mihi tempus adgredi ad cetera. haec interim quae dixi pauca recita Latine a me enuntiata.—

audio magnus qui plerusque scilicet lego apud antiqui philosophus et memento de sol piscis hic volumen ab ego conscribo qui is coeo progigno qui ex limus coalesco quotiens et quis annus quisque is genus femina subo maris surio qui membrum et causa discerno natura viviparus is et oviparus ita enim latinum appello qui graecum et et ne operosus animal gigno pergo deinde de differentia et uictus et membrum et aetas ceter multus scio quidem necessarius sed in iudicium alienus paucus etiam de latinum scribtis meus ad idem peritia pertineo lego iubeo in qui animaduertes cum memorabilis res et cognitus rarus tum nomen etiam romanus inusitatus et in hodiernus qui scio inficio is tamen nomen labor meus et studium ita de graecum provenio ut tamen latinum moneta percutio sum uel dico nos aemilianus patronus tuus ubi lego latinum hic pronuntio uocabulum de sol aquatilis dico neque ceterus animal nisi in communis differo attingo ausculto igitur qui dico iam ego clamo magice nomen aegyptius uel babylonicus ritus percenseo possum etiam pergo sed non sum opera in iste dies tero ut sum ego tempus aggredior ad ceterus hic interim qui dico paucus recito latinum ab ego enuntio


Quid igitur est? cuiuis clarius dilucet aliam rem inuidia nullam esse quae hunc et Herennium Rufinum, impulsorem huius, de quo mox dicam, ceterosque inimicos meos ad nectendas magiae calumnias prouocarit. quinque igitur res sunt, quas me oportet disputare. nam si probe memini, quod ad Pudentillam attinet, haec obiecere: una res est, quod numquam eam uoluisse nubere post priorem maritum, sed meis carminibus coactam dixere; altera res est de epistulis eius, quam confessionem magiae putant; deinde sexagesimo anno aetatis ad lubidinem nubsisse, et quod in uilla ac non in oppido tabulae nubtiales sint consignatae, tertio et quarto loco obiecere; nouissima et eadem inuidiosissima criminatio de dote fuit. ibi omne uirus totis uiribus adnixi effundere, ibi maxime angebantur, atque ita dixere me grandem dotem mox in principio coniunctionis nostrae mulieri amanti remotis arbitris in uilla extorsisse. quae omnia tam falsa, tam nihili, tam inania ostendam adeoque facile et sine ulla controuersia refutabo, ut medius fidius uerear, Maxime quique in consilio estis, ne demissum et subornatum a me accusatorem putetis, ut inuidiam meam reperta occasione palam restinguerem. mihi credite, quod reabse intellegetur: oppido quam mihi laborandum est, ne tam friuolam accusationem me potius callide excogitasse quam illos stulte suscepisse existimetis.

quis igitur sum quivis clarus diluceo alius res inuidia nullus sum qui hic et herennius rufinum impulsor hic de quo mox dico ceter inimicus meus ad necto magia calumnia provoco quinque igitur res sum qui ego oportet disputaris nam si probus memini qui ad pudentillam attineo hic objacio unus res sum qui numquam is uolo nubo post prior maritus sed meus carmen cogo dico alter res sum de epistula is quam confessio magia puto deinde sexagesimus annus aetas ad libido nubsisse et qui in villa atque non in oppidum tabula nubtial sum consigno tertius et quartum locus objacio nouus et idem invidiosus criminatio de dos sum ibi omnis uirus totus uis annitor effundo ibi magnus ango atque ita dico ego grandis doto mox in principium coniunctio noster mulier amo remoueo arbiter in villa extorqueo qui omnis tam fallo tam nihilis tam inanis ostendo adeo facilis et sine ullus controuersia refuto ut medius fidus vereor magnus quisque in consilium sum ne demitto et suborno ab ego accusator puteo ut inuidia meus reperio occasio palam restinguo ego credo qui reabse intellego oppidum quam ego laboro sum ne tam friuolus accusatio ego potis callidus excogito quam ille stultus suscipio existimo


Formam mulieris et aetatem ipsi ultro improbauerunt idque mihi uitio dederunt, talem uxorem causa auaritiae concupisse atque adeo primo dotem in congressu grandem et uberem rapuisse. ad haec, Maxime, longa oratione fatigare te non est consilium; nihil uerbis opus est, cum multo disertius ipsae tabulae loquantur, in quibus omnia contra, quam isti ex sua rapacitate de me quoque coniectauerunt, facta impraesentiarum et prouisa in posterum deprehendis: iam primum mulieris locupletissimae modicam dotem neque eam datam, sed tantum modo creditam, praeter haec ea condicione factam coniunctionem, nullis ex me susceptis liberis si uita demigrasset, uti dos omnis apud filios eius Pontianum et Pudentem maneret, sin uero uno unaue superstite diem suum obisset, uti tum diuidua pars dotis posteriori filio, reliqua prioribus cederet.

forma mulier et aetas ipse ultro improbo is ego vitio do talis uxor causa avaritia concupio atque adeo primus doto in congredior grandis et uber rapio ad hic magnus longus oratio fatigaris tu non sum consilium nihil uerbum opus sum cum multus dissero ipse tabula loquor in qui omnis contra quam iste ex suus rapacitas de ego quoque conjecto facio impraesentiaris et prouideo in posterus deprehendo iam primus mulier locupletissimae modicus doto neque is do sed tantus modo credo praeter hic is condicio facio coniunctio nullus ex ego suscipio liber si uita demigro uti dos omnis apud filius is pontianum et pudeo maneo sin uerus unus unus supersto dies suus obeo uti tum diuidua pars dos posterus filius reliquus prior cedo


postremo quid uis, sanam an insanam fuisse, dum scriberet? sanam dices? nihil ergo erat magicis artibus passa. insanam respondebis? nesciit ergo quid scribserit, eoque ei fides non habenda est; immo etiam, si fuisset insana, insanam se esse nescisset. nam ut absurde facit qui tacere se dicit, quod ibidem dicendo tacere sese non tacet et ipsa professione quod profitetur infirmat, ita uel magis hoc repugnat: ego insanio, quod uerum non est, nisi sciens dicit; porro sanus est, qui scit quid sit insania, quippe insania scire se non potest, non magis quam caecitas se uidere. igitur Pudentilla compos mentis fuit, si compotem mentis se non putabat. possum, si uelim, pluribus, sed mitto dialectica. ipsas litteras longe aliud clamantis et quasi dedita opera ad iudicium istud praeparatas et accommodatas recitabo. accipe tu et lege, usque dum ego interloquar.—

postremo quis uolo sanus an insanus sum dum scribo sanus dico nihil ergo sum magicus ars patior insanus respondeo nescio ergo quis scribserit eo is fides non habeo sum immo etiam si sum insanus insanus sui sum nescio nam ut absurdus facio qui taceo sui dico qui ibidem dico taceo sui non taceo et ipse professio qui profiteor infirmo ita uel magis hic repugno ego insanio qui uerus non sum nisi scio dico porro sanus sum qui scio quis sum insania quippe insania scio sui non possum non magis quam caecitas sui uideo igitur pudentilla compos mens sum si compos mens sui non puto possum si uolo multus sed mitto dialectica ipse littera longus alius clamo et quasi dedo opus ad iudicium iste praeparo et accommodo recito accipio tu et lex usque dum ego interloquor


uidi ego dudum uix risum quosdam tenentis, cum munditias oris uidelicet orator ille aspere accusaret et dentifricium tanta indignatione pronuntiaret, quanta nemo quisquam uenenum. quidni? crimen haud contemnendum philosopho, nihil in se sordidum sinere, nihil uspiam corporis aperti immundum pati ac fetulentum, praesertim os, cuius in propatulo et conspicuo usus homini creberrimus, siue ille cuipiam osculum ferat seu cum quiquam sermocinetur siue in auditorio dissertet siue in templo preces alleget: omnem quippe hominis actum sermo praeit, qui, ut ait poeta praecipuus, dentium muro proficiscitur. dares nunc aliquem similiter grandiloquum: diceret suo more, cum primis cui ulla fandi cura sit impensius cetero corpore os colendum, quod esset animi uestibulum et orationis ianua et cogitationum comitium; ego certe pro meo captu dixerim nihil minus quam oris illuuiem libero et liberali uiro competere. est enim ea pars hominis loco celsa, uisu prompta, usu facunda; nam quidem feris et pecudibus os humile et deorsum ad pedes deiectum, uestigio et pabulo proximum, nunquam ferme nisi mortuis aut ad morsum exasperatis conspicitur: hominis uero nihil prius tacentis, nihil saepius loquentis contemplere.

uideo ego dudum uix risus quidam teneo cum munditia ora uidelicet orator ille asper accuso et dentifricium tantus indignatio pronuntio quantus nemo quisquam uenenum quis crimen haud contemno philosophus nihil in sui sordidus sino nihil uspiam corpus aperio immundus patior atque fetulentus praesertim os qui in propatulum et conspicuus utor homo creber siue ille qui osculis fero seu cum quisquam sermocino siue in auditorium disserto siue in templum prex allego omnis quippe homo ago sermo praeeo qui ut aio poeta praecipuus dens murus proficisco do nunc aliquis similis grandiloquus dico suus mos cum primus qui ullus for cura sum impendo ceterus corpus os colo qui sum animus uestibulum et oratio ianua et cogitatio comitium ego certus pro meus capio dico nihil paruus quam ora illuvies liber et liberal uir competo sum enim is pars homo locus celsus uideo promptus usus facundus nam quidem fera et pecus os humilis et deorsum ad pes deicio uestigium et pabulum propior numquam ferme nisi morior aut ad mordeo exaspero conspicio homo uerus nihil prior taceo nihil saepis loquor contemplo


Quid abnuis, quid recusas, postquam sollicitudinem de hereditate materna reppulisti? at ego hasce tabulas,

quis abnuo quis recuso postquam sollicitudo de hereditas maternus repello at ego hic tabula


Age uero, si auaritiae causa mulierem concupissem, quid mihi utilius ad possidendam domum eius fuit quam simultatem inter matrem et filios serere, alienare ab eius animo liberorum caritatem, quo liberius et artius desolatam mulierem solus possiderem? fuitne hoc praedonis? quod uos fingitis. ego uero quietis et concordiae et pietatis auctor, conciliator, fauisor non modo noua odia non serui, sed uetera quoque funditus extirpaui. suasi uxori meae, cuius, ut isti aiunt, iam uniuersas opes transuoraram, suasi, inquam, ac denique persuasi, ut filiis pecuniam suam reposcentibus, de qua supra dixeram, ut eam pecuniam sine mora redderet in praedis uili aestimatis et quanto ipsi uolebant, praeterea ex re familiari sua fructuosissimos agros et grandem domum opulente ornatam magnamque uim tritici et ordei et uini et oliui ceterorumque fructuum, seruos quoque haud minus CCCC, pecora amplius neque pauca neque abiecti pretii donaret, ut eos et ex ea parte quam tribuisset securos haberet et ad cetera hereditatis bona spe inuitaret. haec ergo ab inuita Pudentilla—patietur enim me, uti res fuit, ita dicere—aegre extudi, ingentibus precibus inuitae et iratae extorsi, matrem filiis reconciliaui, priuignos meos primo hoc uitrici beneficio grandi pecunia auxi.

ago uerus si avaritia causa mulier concupio quis ego utilis ad possideo domus is sum quam simultas inter mater et filius sero alienaris ab is animus liberi caritas quo liber et artus desolo mulier solus possideo sum hic praedo qui tu fingo ego uerus quiesco et concordia et pietas auctor conciliator fauisor non modo nouus odium non seruus sed uetus quoque fundus extirpaui suadeo uxor meus qui ut iste aio iam universus ops transvoro suadeo inquam atque denique persuadeo ut filius pecunia suus reposco de qui supra dico ut is pecunia sine mora reddo in praedium uilis aestimo et quantus ipse uolo praeterea ex res familiaris suus fructuosus ager et grandis domus opulens orno magnus uis triticum et ordei et uinum et olivum ceter fructus seruus quoque haud paruus cccc pecus amplus neque paucus neque abicio pretium dono ut is et ex is pars quam tribuo securus habeo et ad ceterus hereditas bonus spes invito hic ergo ab inuitus pudentilla patior enim ego uti res sum ita dico aeger extundo ingens prex invitus et irascor extorqueo mater filius reconcilio privignus meus primus hic uitrix beneficium grandis pecunia augeo


Tibi adeo permitto, finge quiduis, eminiscere, excogita, quod possit magicum uideri: tamen de eo tecum decertarem. aut ego subiectum dicerem aut remedio acceptum aut sacro traditum aut somnio imperatum; mille alia sunt quibus possem more communi et uulgatissima obseruationum consuetudine uere refutare. nunc id postulas, ut, quod deprehensum et detentum tamen nihil me apud bonum iudicem laederet, id inani suspicione incertum et incognitum condemnet. haud sciam an rursus, ut soles, dicas: quid ergo illud fuit, quod linteo tectum apud lares potissimum deposuisti? itane est, Aemiliane? sic accusas, ut omnia a reo percontere, nihil ipse adferas cognitum. quam ob rem piscis quaeris? cur aegram mulierem inspexisti? quid in sudario habuisti? utrum tu accusatum an interrogatum uenisti? si accusatum, tute argue quae dicis, si interrogatum, noli praeiudicare, quid fuerit, quod ideo te necesse est interrogare, quia nescis. ceterum hoc quidem pacto omnes homines rei constituentur, si ei, qui nomen cuiuspiam detulerit, nulla necessitas sit probandi, omnis contra facultas percontandi. quippe omnibus sic, ut forte negotium magiae facessitur, quicquid omnino egerint obicietur. uotum in alicuius statuae femore signasti: igitur magus es; aut cur signasti? tacitas preces in templo deis allegasti: igitur magus es; aut quid optasti? contra: nihil in templo precatus es: igitur magus es; aut cur deos non rogasti? similiter, si posueris donum aliquod, si sacrificaueris, si uerbenam sumpseris. dies me deficiet, si omnia uelim persequi, quorum rationem similiter calumniator flagitabit. praesertim quod conditum cumque, quod obsignatum, quod inclusum domi adseruatur, id omne eodem argumento magicum dicetur aut e cella promptaria in forum atque in iudicium proferetur.

tu adeo permitto fingo quivis eminiscor excogito qui possum magicus uideo tamen de is tu decertaris aut ego subicio dico aut remedium accipio aut sacro trado aut somnio impero mille alius sum qui possum mos communis et vulgatus obseruatio consuetudo uerus refutaris nunc is postulo ut qui deprehendo et detendo tamen nihil ego apud bonus judico laedo is inanis suspicio incertus et incognitus condemno haud scio an rursus ut soleo dico quis ergo ille sum qui linteum tectum apud lar potis depono ito sum aemilianus sic accuso ut omnis ab reor perconto nihil ipse affero cognosco quam ob res piscis quaero cur aeger mulier inspicio quis in sudarium habeo utrum tu accuso an interrogo uenio si accuso tueor arguo qui dico si interrogo nolo praeiudicaris quis sum qui ideo tu necesse sum interrogo quia nescio ceterum hic quidem pacisco omnis homo res constituo si is qui nomen quispiam defero nullus necessitas sum probo omnis contra facultas perconto quippe omnis sic ut fors negotium magia facesso quisquis omnino ago obicio uotum in aliquis statua femore signo igitur magus sum aut cur signo taceo prex in templum deus allego igitur magus sum aut quis opto contra nihil in templum preco sum igitur magus sum aut cur deus non rogo similis si pono donum aliqui si sacrifico si verbena sumo dies ego deficio si omnis uolo persequor qui ratio similis calumniator flagito praesertim qui condio cum qui obsigno qui includo domus adservo is omnis idem argumentum magicus dico aut e cella promptarium in forum atque in iudicium profero


De eloquentia uero, si qua mihi fuisset, neque mirum neque inuidiosum deberet uideri, si ab ineunte aeuo unis studiis litterarum ex summis uiribus deditus omnibus aliis spretis uoluptatibus ad hoc aeui haud sciam anne super omnis homines impenso labore diuque noctuque cum despectu et dispendio bonae valetudinis eam quaesissem. sed nihil ab eloquentia metuant, quam ego, si quid omnino promoui, potius spero quam praesto. sane quidem, si uerum est quod Statium Caecilium in suis poematibus scripsisse dicunt, innocentiam eloquentiam esse, ego uero profiteor ista ratione ac praefero me nemini omnium de eloquentia concessurum. quis enim me hoc quidem pacto eloquentior uiuat, quippe qui nihil unquam cogitaui quod eloqui non auderem? eundem me aio facundissimum esse, nam omne peccatum semper nefas habui; eundem disertissimum, quod nullum meum factum uel dictum extet, de quo disserere publice non possim ita, ut iam de uorsibus dissertabo quos a me factos quasi pudendos protulerunt, cum quidem me animaduertisti cum risu illis suscensentem, quod eos absone et indocte pronuntiarent.

de eloquentia uerus si qui ego sum neque mirus neque inuidiosus debeo uideo si ab ineo aevum unus studium litteraris ex summus uis dedo omnis alius sperno uoluptas ad hic aeuum haud scio annus super omnis homo impendo labor diu nox cum despicio et dispendium bonus valetudo is quaero sed nihil ab eloquentia metuo quam ego si quis omnino promoveo potis spero quam praesto sanus quidem si uerus sum qui statius caecilius in suus poema scribo dico innocentia eloquentia sum ego uerus profiteor iste ratio atque praefero ego nemo omnis de eloquentia concedo quis enim ego hic quidem pacisco eloquens vivo quippe qui nihil umquam cogito qui eloquor non audeo idem ego aio facundus sum nam omnis peccatum semper nefas habeo idem dissero qui nullus meus facio uel dico extet de quo dissero publicus non possum ita ut iam de vorsus disserto qui ab ego facio quasi pudeo profero cum quidem ego animaduertisti cum rideo ille suscenseo qui is absonus et indoctus pronuntio


Sequitur enim de speculo longa illa et censoria oratio, de quo pro rei atrocitate paene diruptus est Pudens clamitans: habet speculum philosophus, possidet speculum philosophus. ut igitur habere concedam—ne aliquid obiecisse te credas, si negaro—, non tamen ex eo accipi me necesse est exornari quoque ad speculum solere. quid enim? si choragium thymelicum possiderem, num ex eo argumentarere etiam uti me consuesse tragoedi syrmate, histrionis crocota, †orgia, mimi centunculo? non opinor. nam et contra plurimis rebus possessu careo, usu fruor. quod si neque habere utendi argumentum est neque non utendi non habere et speculi non tam possessio culpatur quam inspectio, illud etiam doceas necesse est, quando et quibus praesentibus in speculum inspexerim, quoniam, ut res est, magis piaculum decernis speculum philosopho quam Cereris mundum profano uidere.

sequor enim de speculum longus ille et censorius oratio de quo pro res atrocitas paene dirumpo sum pudeo clamito habeo speculum philosophus possideo speculum philosophus ut igitur habeo concedo ne aliquis objacio tu credo si negaro non tamen ex is accipio ego necesse sum exornaris quoque ad speculum soleo quis enim si choragium thymelicus possideo num ex is argumentor etiam uti ego consuesse tragoedus syrmate histrio crocota orgia mimus centunculus non opinor nam et contra multus res possessus careo usus fruor qui si neque habeo uto argumentum sum neque non uto non habeo et speculis non tam possessio culpo quam inspectio ille etiam doceo necesse sum quando et qui praesens in speculum inspicio quoniam ut res sum magis piaculum decerno speculum philosophus quam ceres mundus profano uideo


humanissimo uultu auditionem te istam non grauari.—

humanus uultus auditio tu iste non grauaris


Haec, ut dico, tabulis ipsis docebo. fors fuat an ne sic quidem credat Aemilianus sola trecenta milia nummum scripta eorumque repetitionem filiis Pudentillae pacto datam. cape sis ipse tu manibus tuis tabulas istas, da impulsori tuo Rufino: legat, pudeat illum tumidi animi sui et ambitiosae mendicitatis; quippe ipse egens, nudus CCCC milibus nummum a creditore acceptis filiam dotauit, Pudentilla locuples femina trecentis milibus dotis fuit contenta et maritum habet, et multis saepe et ingentibus dotibus spretis, inani nomine tantulae dotis contentum, ceterum praeter uxorem suam nihil computantem, omnem supellectilem cunctasque diuitias in concordia coniugii et mutuo amore ponentem. quamquam quis omnium uel exigue rerum peritus culpare auderet, si mulier uidua et mediocri forma, at non aetate mediocri, nubere uolens longa dote et molli condicione inuitasset iuuenem neque corpore neque animo neque fortuna paenitendum? uirgo formosa etsi sit oppido pauper, tamen abunde dotata est; affert quippe ad maritum nouum animi indolem, pulchritudinis gratiam, floris rudimentum. ipsa uirginitatis commendatio iure meritoque omnibus maritis acceptissima est; nam quodcumque aliud in dotem acceperis, potes, cum libuit, ne sis beneficio obstrictus, omne ut acceperas retribuere, pecuniam renumerare, mancipia restituere, domo demigrare, praediis cedere: sola uirginitas cum semel accepta est, reddi nequitur, sola apud maritum ex rebus dotalibus remanet. uidua autem qualis nuptiis uenit, talis diuortio digreditur; nihil affert inreposcibile, sed uenit iam ab alio praeflorata, certe tibi ad quae uelis minime docilis, non minus suspectans nouam domum quam ipsa iam ob unum diuortium suspectanda, siue illa morte amisit maritum, ut scaeui ominis mulier et infausti coniugii minime appetenda, seu repudio digressa est, utramuis habens culpam mulier, quae aut tam intolerabilis fuit, ut repudiaretur, aut tam insolens, ut repudiaret. ob haec et alia uiduae dote aucta procos sollicitant. quod Pudentilla quoque in alio marito fecisset, si philosophum spernentem dotis non repperisset.

hic ut dico tabula ipse doceo fors sum an ne sic quidem credo aemilianus solus trecenti mille nummus scribo is repetitio filius pudentillae pacisco do capio sum ipse tu manus tuus tabula iste do impulsor tuus rufino lego pudeo ille tumidus animus suus et ambitiosus mendicitas quippe ipse egeo nudus cccc mille nummus ab creditor accipio filia doto pudentilla locuples femina trecenti mille dos sum contineo et maritus habeo et multus saepe et ingens dos sperno inanis nomen tantulus dos contineo ceterum praeter uxor suus nihil computo omnis supellectilis cuncto diuitiae in concordia conjugium et mutuus amor pono quamquam quis omnis uel exiguus res pereo culparis audeo si mulier uiduus et mediocris forma at non aetas mediocris nubo uolo longus dos et mollis condicio invito iuuenis neque corpus neque animus neque fortuna paeniteo uirgo formosus etsi sum oppidum pauper tamen abunde doto sum affero quippe ad maritus nouus animus indoles pulchritudo gratia florus rudimentum ipse uirginitas commendatio ius mereo omnis maritus accipio sum nam quicumque alius in doto accipio possum cum libet ne sum beneficium obstringo omnis ut accipio retribuo pecunia renumeraris mancipium restituo domus demigraris praedium cedo solus virginitas cum semel accipio sum reddo nequitur solus apud maritus ex res dotal remaneo uiduus autem qualis nuptiae uenio talis divortium digredior nihil affero inreposcibilis sed uenio iam ab alius praefloro certus tu ad qui uelum paruus docilis non paruus suspecto nouus domus quam ipse iam ob unus divortium suspecto siue ille mors amitto maritus ut scaevus omen mulier et infaustus conjugium paruus appeto seu repudio digredior sum uter habeo culpa mulier qui aut tam intolerabilis sum ut repudio aut tam insoleo ut repudio ob hic et alius uiduae dos augeo procus sollicito qui pudentilla quoque in alius marito facio si philosophus sperno dos non reperio


Haec ut dico omnia audisti. praeterea a filio Capitolinae probissimo adulescente, qui praesens est, sciscitante te eadem dicta sunt: Pontianum loculos petisse, Pontianum Saturnino artifici detulisse. etiam illud non negatur, Pontianum a Saturnino perfectum sigillum recepisse, postea mihi dono dedisse. his omnibus palam atque aperte probatis quid omnino superest, in quo suspicio aliqua magiae delitescat? immo quid omnino est, quod uos manifesti mendacii non reuincat? occulte fabricatum esse dixistis quod Pontianus splendidissimus eques fieri curauit, quod Saturninus uir grauis et probe inter suos cognitus in taberna sua sedens propalam exculpsit, quod ornatissima matrona munere suo adiuuit, quod et futurum et factum multi cum seruorum tum amicorum qui ad me uentitabant scierunt. lignum a me toto oppido et quidem oppido quaesitum non piguit uos commentiri, quem afuisse in eo tempore scitis, quem iussisse fieri qualicumque materia probatum est.

hic ut dico omnis audio praeterea ab filius capitolinus probus adulescens qui praesens sum sciscitor tu idem dictum sum pontianum loculus peto pontianum saturninus artifex defero etiam ille non nego pontianum ab saturninus perficio sigillum recipio postea ego donum do hic omnis palam atque apertus probo quis omnino supersum in quo suspicio aliqui magia delitesco immo quis omnino sum qui tu manifestus mendacium non revinco occulte fabrico sum dico qui pontianus splendidus eques fio curo qui saturninus uir grauis et probus inter suus cognosco in taberna suus sedeo propalam exculpsit qui orno matrona munus suus adiuuo qui et sum et facio multus cum seruus tum amicus qui ad ego ventito scio lignum ab ego totus oppidum et quidem oppidum quaero non pigeo tu commentior qui asum in is tempus scio qui iubeo fio qualiscumque materia probo sum


Sed sumne ego ineptus, qui haec etiam in iudicio? an uos potius calumniosi, qui etiam haec in accusatione, quasi ullum specimen morum sit uersibus ludere? Catullum ita respondentem maliuolis non legistis: nam castum esse decet pium poetam ipsum, uersiculos nihil necesse est? Diuus Adrianus cum Voconi amici sui poetae tumulum uorsibus muneraretur, ita scripsit: lasciuus uersu, mente pudicus eras, quod nunquam ita dixisset, si forent lepidiora carmina argumentum impudicitiae habenda. ipsius etiam diui Adriani multa id genus legere me memini. aude sis, Aemiliane, dicere male id fieri, quod imperator et censor diuus Adrianus fecit et factum memoriae reliquit. ceterum Maximum quicquam putas culpaturum, quod sciat Platonis exemplo a me factum? cuius uersus quos nunc percensui tanto sanctiores sunt, quanto apertiores, tanto pudicius compositi, quanto simplicius professi; namque haec et id genus omnia dissimulare et occultare peccantis, profiteri et promulgare ludentis est; quippe natura uox innocentiae, silentium maleficio distributa.

sed sum ego ineptus qui hic etiam in iudicium an tu potis calumniosus qui etiam hic in accusatio quasi ullus specimen mos sum uersus ludo catullus ita respondeo malevolus non lego nam castus sum decet pius poeta ipse versiculus nihil necesse sum diuus hadrianus cum voconius amicus suus poeta tumulus vorsus munero ita scribo lascivus uersus mens pudicus sum qui numquam ita dico si sum lepidus carmen argumentum impudicitia habeo ipse etiam diuus hadrianus multus is genus lego ego memini audeo sum aemilianus dico malus is fio qui imperator et censor diuus hadrianus facio et facio memoria relinquo ceterum magnus quisquam puto culpo qui scio plato exemplum ab ego facio qui uersus qui nunc percenseo tantus sancio sum quantus aperio tantus pudicus compono quantus simplicius profiteor namque hic et is genus omnis dissimulo et occulto pecco profiteor et promulgaris ludo sum quippe natura uox innocentia silentium maleficium distribuo


Agnoscis, Maxime, rationem Platonis quantum potui pro tempore perspicue explicatam; cui ego fidem arbitratus causam diuini morbi esse, cum illa pestis in caput redundauit, haudquaquam uideor de nihilo percontatus, an esset mulieri illi caput graue, ceruix torpens, tempora pulsata, aures sonorae. ceterum, quod dexterae auris crebriores tinnitus fatebatur, signum erat morbi penitus adacti; nam dextera corporis ualidiora sunt eoque minus spei ad sanitatem relinquunt, cum et ipsa aegritudini succumbunt. Aristoteles adeo in problematis scriptum reliquit, quibuscumque caducis a dextero morbus occipiat, eorum esse difficiliorem medelam. longum est, si uelim Theophrasti quoque sententiam de eodem morbo recensere; est enim etiam eius egregius liber de caducis. quibus tamen in alio libro, quem de inuidentibus animalibus conscribsit, remedio esse ait exuuias stelionum, quas uelut senium more ceterorum serpentium temporibus statutis exuant; sed nisi confestim eripias, malignone praesagio an naturali adpetentia ilico conuertuntur et deuorant. haec idcirco commemoraui, nobilium philosophorum disputata simul et libros sedulo nominaui nec ullum ex medicis aut poetis uolui attingere, ut isti desinant mirari, si philosophi suapte doctrina causas morborum et remedia nouerunt. igitur cum ad inspiciendum mulier aegra curationis gratia ad me perducta sit atque hoc et medici confessione qui adduxit ad me et mea ratiocinatione recte factum esse conueniat, aut constituant magi et malefici hominis esse morbis mederi, aut si hoc dicere non audent, fateantur se in puero et muliere caducis uanas et prorsus caducas calumnias intendisse.

agnosco magnus ratio plato quantus possum pro tempus perspicuus explicatam qui ego fides arbitror causa diuinus morbus sum cum ille pestis in caput redundo haudquaquam uideo de nihilum percontor an sum mulier ille caput grauis cervix torpeo tempus pulso auris sonorus ceterum qui dexter auris creber tinnio fateor signum sum morbus penitus adigo nam dextera corpus validus sum eo paruus spes ad sanitas relinquo cum et ipse aegritudo succumbo aristotelis adeo in problema scribo relinquo quicumque caducus ab dexter morbus occipio is sum difficilis medela longus sum si uolo theophrastus quoque sententia de idem morbus recenseo sum enim etiam is egregius liber de caducus qui tamen in alius liber qui de invideo animal conscribsit remedium sum aio exuuias stelio qui uelut senium mos ceterus serpo tempus status exuo sed nisi confestim eripio malignus praesagio an natural appetentia ilico converto et devoro hic idcirco commemoro nobilis philosophus disputo simul et liber sedulus nomino neque ullus ex medicus aut poeta uolo attingo ut iste desino miror si philosophus suapte doctrina causa morbus et remedio nosco igitur cum ad inspicio mulier aeger curatio gratia ad ego perduco sum atque hic et medicus confessio qui adduco ad ego et meus ratiocinatio rectus facio sum convenio aut constituo magus et maleficus homo sum morbus medeor aut si hic dico non audeo fateor sui in puer et mulier caducus uanus et prorsus caducus calumnia intendo


Haec et alia apud plerosque de magiis et pueris lego equidem, sed dubius sententiae sum, dicamne fieri posse an negem, quamquam Platoni credam inter deos atque homines natura et loco medias quasdam diuorum potestates intersitas, easque diuinationes cunctas et magorum miracula gubernare; quin et illud mecum reputo posse animum humanum, praesertim puerilem et simplicem, seu carminum auocamento siue odorum delenimento soporari et ad obliuionem praesentium externari et paulisper remota corporis memoria redigi ac redire ad naturam suam, quae est immortalis scilicet et diuina, atque ita uelut quodam sopore futura rerum praesagare. uerum enimuero, ut ista sese habent, si qua fides hisce rebus impertienda est, debet ille nescio qui puer prouidus, quantum ego audio, et corpore decorus atque integer deligi et animo sollers et ore facundus, ut in eo aut diuina potestas quasi bonis aedibus digne diuersetur, si tamen ea pueri corpore includitur, an ipse animus expergitus cito ad diuinationem suam redigatur, quae ei prompte insita et nulla obliuione saucia et hebes facile resumatur. non enim ex omni ligno, ut Pythagoras dicebat, debet Mercurius exculpi. quod si ita est, nominate, quis ille fuerit puer sanus, incolumis, ingeniosus, decorus, quem ego carmine dignatus sim initiare. ceterum Thallus, quem nominastis, medico potius quam mago indiget; est enim miser morbo comitiali ita confectus, ut ter an quater die saepe numero sine ullis cantaminibus corruat omniaque membra conflictationibus debilitet, facie ulcerosus, fronte et occipitio conquassatus, oculis hebes, naribus hiulcus, pedibus caducus. maximus omnium magus est, quo praesente Thallus diu steterit: ita plerumque morbo ceu somno uergens inclinatur.

hic et alius apud plerus de magia et puer lego equidem sed dubius sententia sum dico fio possum an nego quamquam plato credo inter deus atque homo natura et locus medius quidam divus potestas intersero eo diuinatio cunctus et magus miraculum gubernaris quin et ille ego reputo possum animus humanus praesertim puerilis et simplex seu carmen avocamentum siue odor delenimentum soporaris et ad obliuio praesens externaris et paulisper remoueo corpus memoria redigo atque redeo ad natura suus qui sum immortal scilicet et diuinum atque ita uelut quidam soporus sum res praesagaris uerus enimuero ut iste sui habeo si qui fides hic res impertio sum debeo ille nescio qui puer providus quantus ego audio et corpus decorus atque integer deligo et animus sollers et os facundus ut in is aut diuinum potestas quasi bonus aedes dignus disverso si tamen is puer corpus includo an ipse animus expergo cito ad diuinatio suus redigo qui is promptus inquiro et nullus obliuio saucius et hebeo facilis resumo non enim ex omnis lignum ut pythagoras dico debeo mercurius exculpi qui si ita sum nomino quis ille sum puer sanus incolumis ingeniosus decorus qui ego carmen dignor sum initiaris ceterum thallus qui nomino medico potis quam magus indigeo sum enim miser morbus comitial ita conficio ut ter an quater dies saepe numerus sine ullus cantamen corruo omne membrum conflictatio debilito facies ulcerosus frons et occipitium conquasso oculus hebeo naris hiulcus pes caducus magnus omnis magus sum quo praesens thallus diu sto ita plerusque morbus ceu somnus vergo inclino


eo scrupulo liberata cum a principibus uiris in matrimonium peteretur, decreuit sibi diutius in uiduitate non permanendum; quippe ut solitudinis taedium perpeti posset, tamen aegritudinem corporis ferre non poterat. mulier sancte pudica, tot annis uiduitatis sine culpa, sine fabula, assuetudine coniugis torpens et diutino situ uiscerum saucia, uitiatis intimis uteri saepe ad extremum uitae discrimen doloribus obortis exanimabatur. medici cum obstetricibus consentiebant penuria matrimonii morbum quaesitum, malum in dies augeri, aegritudinem ingrauescere; dum aetatis aliquid supersit, nubtiis ualitudinem medicandum. consilium istud cum alii approbant, tum maxime Aemilianus iste, qui paulo prius confidentissimo mendacio adseuerabat numquam de nubtiis Pudentillam cogitasse, priusquam foret magicis maleficiis a me coacta, me solum repertum, qui uiduitatis eius uelut quandam uirginitatem carminibus et uenenis uiolarem. saepe audiui non de nihilo dici mendacem memorem esse oportere; at tibi, Aemiliane, non uenit in mentem, priusquam ego Oeam uenirem, te litteras etiam, uti nuberet, scribsisse ad filium eius Pontianum, qui tum adultus Romae agebat. cedo tu epistolam uel potius da ipsi: legat, sua sibi uoce suisque uerbis sese reuincat.

is scrupulus libero cum ab princeps uir in matrimonium peto decerno sui diu in uiduitas non permaneo quippe ut solitudo taedium perpetior possum tamen aegritudo corpus fero non possum mulier sancio pudicus tot annus uiduitas sine culpa sine fabula assuetudo coniunx torpeo et diutinus sino viscera saucius vitio intimus uterus saepe ad exter uita discrimen dolor oborior exanimo medicus cum obstetrix consentio penuria matrimonium morbus quaero malus in dies augeo aegritudo ingravesco dum aetas aliquis supersum nubtiis ualetudo medico consilium iste cum alius approbo tum magnus aemilianus iste qui paulus prior confido mendacium assevero numquam de nubtiis pudentillam cogito priusquam sum magicus maleficium ab ego cogo ego solus reperio qui uiduitas is uelut quidam uirginitas carmen et uenenum uiolaris saepe audio non de nihilum dico mendacem memoro sum oportet at tu aemilianus non uenio in mens priusquam ego oea venio tu littera etiam uti nubo scribsisse ad filius is pontianum qui tum adoleo roma ago cedo tu epistula uel potis do ipse lego suus sui uox suo uerbum sui revinco


De patria mea uero, quod eam sitam Numidiae et Gaetuliae in ipso confinio meis scriptis ostendistis, quibus memet professus sum, cum Lolliano Auito c. u. praesente publice dissererem, Seminumidam et Semigaetulum, non uideo quid mihi sit in ea re pudendum, haud minus quam Cyro maiori, quod genere mixto fuit Semimedus ac Semipersa. non enim ubi prognatus, sed ut moratus quisque sit spectandum, nec qua regione, sed qua ratione uitam uiuere inierit, considerandum est. holitori et cauponi merito est concessum holus et uinum ex nobilitate soli commendare, uinum Thasium, holus Phliasium; quippe illa terrae alumna multum ad meliorem saporem iuuerit et regio fecunda et caelum pluuium et uentus clemens et sol apricus et solum sucidum. enimuero animo hominis extrinsecus in hospitium corporis immigranti quid ex istis addi uel minui ad uirtutem uel malitiam potest? quando non in omnibus gentibus uaria ingenia prouenere, quanquam uideantur quaedam stultitia uel sollertia insigniores? apud socordissimos Scythas Anacharsis sapiens natus est, apud Athenienses catos Meletides fatuus. nec hoc eo dixi, quo me patriae meae paeniteret, etsi adhuc Syfacis oppidum essemus. quo tamen uicto ad Masinissam regem munere populi R. concessimus ac deinceps ueteranorum militum nouo conditu splendidissima colonia sumus, in qua colonia patrem habui loco principis IIuiralem cunctis honoribus perfunctum; cuius ego locum in illa re p., exinde ut participare curiam coepi, nequaquam degener pari, spero, honore et existimatione tueor. cur ergo illa protuli? ut mihi tu, Aemiliane, minus posthac suscenseas, potiusque ut ueniam inpertias, si per neglegentiam forte non elegi illud tuum Atticum Zarat, ut in eo nascerer.

de patria meus uerus qui is sino numidia et gaetulia in ipse confinis meus scribo ostendo qui ego profiteor sum cum lollianus avitus que quintus praesens publicus dissero seminumida et semigaetulis non uideo quis ego sum in is res pudeo haud paruus quam cyrus magnus qui genus misceo sum semimedus atque semipersa non enim ubi prognatus sed ut moror quisque sum specto neque qui regio sed qui ratio uita uiuo ineo considero sum holitor et caupo mereo sum concedo holus et uinum ex nobilitas solus commendaris uinum thasius holus phliasii quippe ille terra alumnus multus ad bonus sapor juvo et regius fecundus et caelum pluvius et uentus clemens et sol apricus et solus sucidus enimuero animus homo extrinsecus in hospitium corpus immigro quis ex iste addo uel minuo ad uirtus uel malitia possum quando non in omnis gens uarius ingenium prouenio quamquam uideo quidam stultitia uel sollertia insignis apud socordissimos scytha anacharsis sapio nascor sum apud atheniensis catus meletides fatuus neque hic is dico quo ego patria meus paeniteo etsi adhuc syfacis oppidum sum quo tamen vinco ad masinissa rex munus populus romanus concedo atque deinceps veteranus miles nouus condio splendidus colonia sum in qui colonia pater habeo locus princeps iiuiral cunctus honor perfungor qui ego locus in ille res p exinde ut participaris curia coepio nequaquam degener par spero honor et existimatio tueor cur ergo ille profero ut ego tu aemilianus paruus posthac suscenseo potis ut uenia impertio si per neglegentia fors non eligo ille tuus atticus zarat ut in is nascor


Hic satis ueteratorie Tannonius Pudens, cum hoc quoque mendacium frigere ac prope iam omnium uultu et murmure explosum uideret, ut uel suspiciones quorundam spe moraretur, ait pueros alios producturum, qui sint aeque a me incantati, atque ita ad aliam speciem argumenti transgressus est. quod quamquam dissimulare potui, tamen ut omnia, ita hoc quoque ultro prouoco. cupio enim produci eos pueros, quos spe libertatis audio confirmatos ad mentiendum. sed nihil amplius dico: ut producant. postulo igitur et flagito, Tannoni Pudens, ut expleas quod pollicitus. cedo pueros istos, quibus confiditis: produc, nomina qui sint. mea aqua licet ad hoc utare. dic, inquam, Tannoni. quid taces, quid cunctaris, quid respectas? quod si hic nescit quid didicerit aut nomina oblitus est, at tu, Aemiliane, cede huc, dic quid aduocato tuo mandaueris, exhibe pueros. quid expalluisti? quid taces? hocine accusare est, hocine tantum crimen deferre an Claudium Maximum, tantum uirum, ludibrio habere, me calumnia insectari? quod si forte patronus tuus uerbo prolapsus est et nullos pueros habes quos producas, saltem XIIII seruis quos exhibui ad aliquid utere.

hic satis veteratorius tannonius pudeo cum hic quoque mendacium frigeo atque prope iam omnis uultus et murmur explodo video ut uel suspicio quidam spes moror aio puer alius produco qui sum aequus ab ego incantas atque ita ad alius species argumentum transgredior sum qui quamquam dissimulo possum tamen ut omnis ita hic quoque ultro provoco cupio enim produco is puer qui spes libertas audio confirmo ad mentior sed nihil amplus dico ut produco postulo igitur et flagito tannoni pudeo ut expleo qui polliceor cedo puer iste qui confido produco nomen qui sum meus aqua licet ad hic utaris dico inquam tannoni quis taceo quis cunctaris quis respicio qui si hic nescio quis disco aut nomen obliuiscor sum at tu aemilianus cedo huc dico quis advoco tuus mando exhibeo puer quis expallesco quis taceo hic accuso sum hic tantus crimen defero an claudius magnus tantus uir ludibrium habeo ego calumnia insectaris qui si fors patronus tuus uerbum prolabor sum et nullus puer habeo qui produco saltem xiiii seruus qui exhibeo ad aliquis utor


haec et alia quaesisse me potius quam pisces longe uerisimilius confinxisses (his etenim fortasse per famam peruulgatam fides fuisset), si tibi ulla eruditio adfuisset; enimuero piscis ad quam rem facit captus nisi ad epulas coctus? ceterum ad magian nihil quicquam uidetur mihi adiutare. dicam unde id coniectem. Pythagoram plerique Zoroastri sectatorem similiterque magiae peritum arbitrati tamen memoriae prodiderunt, cum animaduertisset proxime Metapontum in litore Italiae suae, quam subsiciuam Graeciam fecerat, a quibusdam piscatoribus euerriculum trahi, fortunam iactus eius emisse et pretio dato iussisse ilico piscis eos, qui capti tenebantur, solui retibus et reddi profundo; quos scilicet eum de manibus amissurum non fuisse, si quid in his utile ad magian comperisset. sed enim uir egregie doctus et ueterum aemulator meminerat Homerum, poetam multiscium uel potius cunctarum rerum adprime peritum, uim omnem medicaminum non mari, sed terrae ascripsisse, cum de quadam saga ad hunc modum memorauit: ἣ τόσα φάρμακα ἤδη, ὅσα τρέφει εὐρεῖα χθών itemque alibi carminum similiter: th=| plei=sta fe/rei zei/dwros a)/roura fa/rmaka, polla\ me\n e)sqla\ memigme/na, polla\ de\ lugra/, cum tamen numquam apud eum marino aliquo et piscolento medicauit nec Proteus faciem nec Vlixes scrobem nec Aeolus follem nec Helena creterram nec Circe poculum nec Venus cingulum. at uos soli reperti estis ex omni memoria, qui uim herbarum et radicum et surculorum et lapillorum quasi quadam colluuione naturae de summis montibus in mare transferatis et penitus piscium uentribus insuatis. igitur ut solebat ad magorum cerimonias aduocari Mercurius carminum uector et illex animi Venus et Luna noctium conscia et manium potens Triuia, uobis auctoribus posthac Neptunus cum Salacia et Portuno et omni choro Nerei ab aestibus fretorum ad aestus amorum transferentur.

hic et alius quaero ego potis quam piscis longus uerisimilius confingo hic etenim fortasse per fama pervulgo fides sum si tu ullus eruditio adsum enimuero piscis ad quam res facio capio nisi ad epulae coquo ceterum ad magia nihil quisquam uideo ego adiutaris dico unde is conjecto pythagoras plerusque zoroastres sectator similis magia peritus arbitror tamen memoria prodo cum animaduerto propior metapontum in litus italia suus quam subsicivus graecia facio ab quidam piscator euerriculis traho fortuna jacio is emo et pretium do iubeo ilico piscis is qui capio teneo soluo rete et reddo profundo qui scilicet is de manus amitto non sum si quis in hic utilis ad magia comperio sed enim uir egregius doceo et uetus aemulator memini homerus poeta multiscius uel potis cunctaris res apprimus peritus uis omnis medicamen non mare sed terra ascribo cum de quidam sagum ad hic modus memoro ito alibi carmen similis th plei sto fe res zei dwros ab roura for rmaka polla ego n e sqla memigme no polla de lugra cum tamen numquam apud is marinus aliquis et piscolento medico neque proteus facies neque vlixes scrobis neque aeolus follis neque helena cratera neque circos poculum neque venus cingulis at tu solus reperio sum ex omnis memoria qui uis herba et radix et surculus et lapillus quasi quidam colluuio natura de summus mons in mare transfero et penitus piscis venter insuo igitur ut soleo ad magus caerimonia aduocaris mercurius carmen vecto et illex animus venus et luna nox conscius et manium possum trivia tu auctor posthac neptunus cum salacia et portunus et omnis chorus nereius ab aestus fretor ad aestus amor transfero


Scripsistine haec, Aemiliane, quae lecta sunt? nubere illam uelle et debere scio, sed quem eligat nescio. recte tu quidem: nesciebas; Pudentilla enim tibi, cuius infestam malignitatem probe norat, de ipsa re tantum, ceterum de petitore nihil fatebatur. at tu dum eam putas etiamnum Claro fratri tuo denubturam, falsa spe inductus filio quoque eius Pontiano auctor adsentiendi fuisti. igitur si Claro nubsisset, homini rusticano et decrepito seni, sponte eam diceres sine ulla magia iam olim nubturisse: quoniam iuuenem talem qualem dicitis elegit, coactam fecisse ais, ceterum semper nubtias aspernatam. nescisti, improbe, epistulam tuam de ista re teneri, nescisti te tuomet testimonio conuictum iri. quam tamen epistolam Pudentilla testem et indicem tuae uoluntatis, ut quae te leuem et mutabilem nec minus mendacem et inpudentem sciret, maluit retinere quam mittere. ceterum ipsa de ea re Pontiano suo Romam scripsit, etiam causas consilii sui plene allegauit. dixit illa omnia de ualetudine: nihil praeterea esse, cur amplius deberet obdurare, hereditatem auitam longa uiduitate cum despectu salutis suae quaesisse, eandem summa industria auxisse; iam deum uoluntate ipsum uxori, fratrem eius uirili togae idoneos esse; tandem aliquando se quoque paterentur solitudini suae et aegritudini subuenire; ceterum de pietate sua et supremo iudicio nihil metuerent; qualis uidua eis fuerit, talem nuptam futuram. recitari iubebo exemplum epistolae huius ad filium missae.—

scribo hic aemilianus qui lego sum nubo ille uolo et debeo scio sed qui eligo nescio rectus tu quidem nescio pudentilla enim tu qui infestus malignitas probus norat de ipse res tantus ceterum de petitor nihil fateor at tu dum is puto etiamnum claros frater tuus denubturam fallo spes induco filius quoque is pontiano auctor adsentio sum igitur si claros nubsisset homo rusticanus et decrepitus senex sponte is dico sine ullus magia iam olim nubturisse quoniam iuuenis talis qual dico eligo cogo facio aio ceterum semper nubtias aspernor nescio improbus epistula tuus de iste res teneo nescio tu tuomet testimonium convinco eo quam tamen epistula pudentilla testo et index tuus uoluntas ut qui tu leuis et mutabilis neque paruus mendacem et impudens scio malo retineo quam mitto ceterum ipse de is res pontiano suus roma scribo etiam causa consilium suus plenus allego dico ille omnis de ualetudo nihil praeterea sum cur amplus debeo obduraris hereditas avitus longus uiduitas cum despicio salus suus quaero idem summus industria augeo iam deus uoluntas ipse uxor frater is uirilis toga idoneus sum tandem aliquando sui quoque pateo solitudo suus et aegritudo subvenio ceterum de pietas suus et superus iudicium nihil metuo qualis uiduus is sum talis nupta sum recitaris iubeo exemplum epistula hic ad filius mitto


Ceterum ea quae ab illis ad ostendendum crimen obiecta sunt uana et inepta simpliciter uereor, ne ideo tantum crimina putes, quod obiecta sunt. cur inquit piscium quaedam genera quaesisti? quasi id cognitionis gratia philosopho facere non liceat, quod luxurioso gulae causa liceret. cur mulier libera tibi nupsit post annos XIII uiduitatis? quasi non magis mirandum sit quod tot annis non nubserit. cur prius, quam tibi nuberet, scripsit nescio quid in epistula quod sibi uidebatur? quasi quisquam debeat causas alienae sententiae reddere. at enim maior natu non est iuuenem aspernata. igitur hoc ipsum argumentum est nihil opus magia fuisse, ut nubere uellet mulier uiro, uidua caelibi, maior iuniori. iam et illa similia: habet quiddam Apuleius domi quod sancte colit: quasi non id potius crimen sit, quod colas non habere. cecidit praesente Apuleio puer. quid enim, si iuuenis, quid, si etiam senex adsistente me corruisset uel morbo corporis impeditus uel lubrico soli prolapsus? hiscine argumentis magian probatis, casu pueruli et matrimonio mulieris et obsonio piscium?

ceterum is qui ab ille ad ostendo crimen objecto sum uanus et ineptus simplex uereor ne ideo tantus crimen puto qui objecto sum cur inquam piscis quidam genus quaero quasi is cognitio gratia philosophus facio non licet qui luxuriosus gula causa licet cur mulier liber tu nubo post annus xiii uiduitas quasi non magis miror sum qui tot annus non nubserit cur prior quam tu nubo scribo nescio quis in epistula qui sui uideo quasi quisquam debeo causa alienus sententia reddo at enim magnus natus non sum iuuenis aspernor igitur hic ipse argumentum sum nihil opus magia sum ut nubo uolo mulier uir uiduus caelibi magnus iuniori iam et ille similis habeo quidam appuleius domus qui sancio colo quasi non is potis crimen sum qui colo non habeo cado praesens appuleius puer quis enim si iuuenis quis si etiam senex assisto ego conruo uel morbus corpus impedio uel lubricus solus prolabor hisco argumentum magia probo casus puerulis et matrimonium mulier et obsonium piscis


Quid etiam est, Aemiliane, quod non te iudice refutauerim? quod pretium magiae meae repperisti? cur ergo Pudentillae animum ueneficiis flecterem? quod ut ex ea commodum caperem? uti dotem mihi modicam potius quam amplam diceret? o praeclara carmina. an ut eam dotem filiis suis magis restipularetur quam penes me sineret? quid addi ad hanc magiam potest? an uti rem familiarem suam meo adhortatu pleramque filiis condonasset, quae nihil illis ante me maritum fuerat largita, mihi nihil quicquam impertiret? o graue ueneficium dicam an ingratum beneficium. an ut testamento, quod irata filio scribebat, filium potius, cui offensa erat, quam me, cui deuincta, heredem relinqueret? hoc quidem multis cantaminibus difficile impetraui. putate uos causam non apud Cl(audium) Maximum agere, uirum aequum et iustitiae pertinacem, sed alium aliquem prauum et saeuum iudicem substituite, accusationum fautorem, cupidum condemnandi: date ei quod sequatur, ministrate uel tantulam uerisimilem occasionem secundum uos pronuntiandi; saltim fingite aliquid, eminiscimini quod respondeatis, qui uos ita rogarit. et quoniam omnem conatum necesse est quaepiam causa praecedat, respondete qui Apuleium dicitis animum Pudentillae magicis illectamentis adortum, quid ex ea petierit, cur fecerit. formam eius uoluerat? negatis. diuitias saltim concupierat? negant tabulae dotis, negant tabulae donationis, negant tabulae testamenti, in quibus non modo non cupide appetisse, uerum etiam dure reppulisse liberalitatem suae uxoris ostenditur. quae igitur alia causa est? quid ommutuistis? quid tacetis? ubi illud libelli uestri atrox principium nomine priuigni mei formatum:

quis etiam sum aemilianus qui non tu iudex refuto qui pretium magia meus reperio cur ergo pudentillae animus ueneficium flecto qui ut ex is commodus capio uti doto ego modicus potis quam amplus dico o praeclarus carmen an ut is doto filius suus magis restipulor quam penis ego sino quis addo ad hic magia possum an uti res familiaris suus meus adhortor plerus filius condono qui nihil ille ante ego maritus sum largior ego nihil quisquam impertio o grauis veneficium dico an ingratus beneficium an ut testamentum qui irascor filius scribo filius potis qui offendo sum quam ego qui devincio heres relinquo hic quidem multus cantamen difficilis impetro puto tu causa non apud cl audium magnus ago uir aequus et justitia pertinax sed alius aliquis pravus et saeuus judico substituo accusatio fautor cupidus condemno do is qui sequor ministro uel tantulus uerisimilis occasio secundus tu pronuntio saltem fingo aliquis eminiscor qui respondeo qui tu ita rogo et quoniam omnis conor necesse sum qui causa praecedo respondeo qui appuleius dico animus pudentillae magicus illectamentum adorior quis ex is peto cur facio forma is uoluerat nego diuitiae saltem concupio nego tabula dos nego tabula donatio nego tabula testamentum in qui non modo non cupidus appeto uerus etiam durus repello liberalitas suus uxor ostendo qui igitur alius causa sum quis ommutuistis quis taceo ubi ille libellus vester atrox principium nomen privignus meus formo


Ego adeo seruosne tu habeas ad agrum colendum an ipse mutuarias operas cum uicinis tuis cambies, neque scio neque laboro. at tu me scis eadem die tris Oeae manu misisse, idque mihi patronus tuus inter cetera a te sibi edita obiecit, quanquam modico prius dixerat me uno seruo comite Oeam uenisse. quod quidem uelim mihi respondeas, qui potuerim ex uno tris manu mittere, nisi si et hoc magicum est. tantamne esse mentiendi caecitatem dicam an consuetudinem? uenit Apuleius Oeam cum uno seruo; dein pauculis uerbis intergarritis: Apuleius Oeae una die tris manu misit. ne illud quidem credibile fuisset, cum tribus uenisse, omnes liberasse; quod tamen si ita fecissem, cur potius tris seruos inopiae signum putares quam tris libertos opulentiae? nescis profecto, nescis, Aemiliane, philosophum accusare, qui famulitii paucitatem obprobraris, quam ego gloriae causa ementiri debuissem, quippe qui scirem non modo philosophos, quorum me sectatorem fero, uerum etiam imperatores populi Romani paucitate seruorum gloriatos. itane tandem ne haec quidem legere patroni tui: M. Antonium consularem solos octo seruos domi habuisse, Carbonem uero illum, qui rebus potitus est, uno minus, at enim Manio Curio tot adoreis longe incluto, quippe qui ter triumphum una porta egerit, ei igitur Manio Curio duos solos in castris calones fuisse? ita ille uir de Sabinis deque Samnitibus deque Pyrro triumphator paucioris seruos habuit quam triumphos. M. autem Cato nihil oppertus, ut alii de se praedicarent, ipse in oratione sua scriptum reliquit, cum in Hispaniam consul proficisceretur, tris seruos solos ex urbe duxisse; quoniam ad uillam publicam uenerat, parum uisum qui uteretur, iussisse duos pueros in foro de mensa emi, eos quinque in Hispaniam duxisse. haec Pudens si legisset, ut mea opinio est, aut omnino huic maledicto supersedisset aut in tribus seruis multitudinem comitum philosophi quam paucitatem reprehendere maluisset.

ego adeo servus tu habeo ad ager colo an ipse mutuarius opera cum vicinus tuus cambio neque scio neque laboro at tu ego scio idem dies tres oea manus mitto is ego patronus tuus inter ceterus ab tu sui edo obiacio quamquam modicus prior dico ego unus seruus comes oea uenio qui quidem uolo ego respondeo qui possum ex unus tres manus mitto nisi si et hic magicus sum tantus sum mentior caecitas dico an consuetudo uenio appuleius oea cum unus seruus deinde pauculis uerbum intergarritus appuleius oea unus dies tres manus mitto ne ille quidem credibilis sum cum tres uenio omnis libero qui tamen si ita facio cur potis tres seruus inopia signum puto quam tres libertus opulentia nescio profecto nescio aemilianus philosophus accuso qui famulitium paucitas obprobraris quam ego gloria causa ementior debeo quippe qui scio non modo philosophus qui ego sectator fero uerus etiam imperator populus romanus paucitas seruus glorior ito tandem ne hic quidem lego patronus tuus m antonius consularis solus octo seruus domus habeo carbo uerus ille qui res potior sum unus paruus at enim manius curius tot adoreum longus inclutus quippe qui ter triumphus unus porto ago is igitur manius curius duo solus in castrum calo sum ita ille uir de sabinum de samnites de pyrro triumphator paucus seruus habeo quam triumphus m autem cato nihil oppertus ut alius de sui praedico ipse in oratio suus scribo relinquo cum in hispania consul proficiscor tres seruus solus ex urbs duco quoniam ad uilla publicus uenio parum uideo qui uto iubeo duo puer in forum de mensa emo is quinque in hispania duco hic pudeo si lego ut meus opinio sum aut omnino hic maledico supersedeo aut in tres seruus multitudo comes philosophus quam paucitas reprehendo malo


Ceterum uxor iam propemodum uetula et effeta totam domum contumeliis alere abnuit; filia autem per adulescentulos ditiores inuitamento matris suae nequicquam circumlata, quibusdam etiam procis ad experiundum permissa, nisi in facilitatem Pontiani incidisset, fortasse an adhuc uidua ante quam nubta domi sedisset. Pontianus ei multum quidem dehortantibus nobis nuptiarum titulum falsum et imaginarium donauit, non nescius eam paulo ante, quam duceret, a quodam honestissimo iuuene, cui prius pacta fuerat, post satietatem derelictam. uenit igitur ad eum noua nupta secura et intrepida, pudore dispoliato, flore exsoleto, flammeo obsoleto, uirgo rursum post recens repudium, nomen potius adferens puellae quam integritatem. uectabatur octaphoro, uidistis profecto qui adfuistis, quam improba iuuenum circumspectatrix, quam inmodica sui ostentatrix. quis non disciplinam matris agnouit, cum in puella uideret immedicatum os et purpurissatas genas et inlices oculos. dos erat a creditore omnis ad terruncium pridie sumpta et quidem grandior quam domus exhausta et plena liberis postulabat.

ceterum uxor iam propemodum vetulus et effetus totus domus contumelia alo abnuo filia autem per adulescentulus dives invitamentum mater suus nequicquam circumfero quidam etiam procus ad experior permitto nisi in facilitas pontiani incido fortasse an adhuc uiduus ante quam nubta domus sedeo pontianus is multus quidem dehortor nos nuptiae titulis falsus et imaginarius dono non nescius is paulus ante quam duco ab quidam honestus juvenis qui prior paciscor sum post satietas derelinquo uenio igitur ad is nouus nubo securus et intrepidus pudor dispolio floreo exsoleo flammeus obsolesco uirgo rursum post recens repudium nomen potis affero puella quam integritas vecto octophoron video profecto qui adsum quam improbus iuuenis circumspectatrix quam immodicus suus ostentatrix quis non disciplina mater anosco cum in puella video immedicatum os et purpurissatus gena et illex oculus dos sum ab creditor omnis ad terruncium pridie sumo et quidem grandis quam domus exhaurio et plenus liber postulo


Ad litteras Pudentillae prouocastis: litteris uinco, quarum si uultis extremam quoque clausulam audire, non inuidebo. dic tu, quibus uerbis epistulam finierit mulier obcantata, uecors, amens, amans: Ἐγὼ οὔτε μεμάγευμαι οὔ τ᾽ ἐρῶ. τὴν εἱμαρμένην ἐκφ. etiamne amplius? reclamat uobis Pudentilla et sanitatem suam a uestris calumniis quodam praeconio uindicat nubendi autem seu rationem seu necessitatem fato adscribit, a quo multum magia remota est uel potius omnino sublata. quae enim relinquitur uis cantaminibus et ueneficiis, si fatum rei cuiusque ueluti uiolentissimus torrens neque retineri potest neque impelli? igitur hac sententia sua Pudentilla non modo me magum, sed omnino esse magiam negauit. bene, quod integras epistolas matris Pontianus ex more adseruauit; bene, quod uos festinatio iudicii anteuortit, ne quid in istis litteris ex otio nouaretis. tuum hoc, Maxime, tuaeque prouidentiae beneficium est, quod a principio intellectas calumnias, ne corroborarentur tempore, praecipitasti et nulla impertita mora subneruiasti. finge nunc aliquid matrem filio secretis litteris de amore, uti adsolet, confessam. hocine uerum fuit, Rufine, hoc non dico pium, sed saltem humanum, prouulgari eas litteras et potissimum fili praeconio puplicari? sed sumne ego inscitus, qui postulo, ut alienum pudorem conserues qui tuum perdideris?

ad littera pudentillae provoco littera vinco qui si uolo extremus quoque clausula audio non invideo dico tu qui uerbum epistula finio mulier obcanto uecors amens amo etiam amplus reclamo tu pudentilla et sanitas suus ab uester calumnia quidam praeconium vindico nubo autem seu ratio seu necessitas fatum adscribo ab quo multus magia remoueo sum uel potis omnino tollo qui enim relinquo uolo cantamen et ueneficium si fatum res quisque ueluti violens torreo neque retineo possum neque impello igitur hic sententia suus pudentilla non modo ego magus sed omnino sum magia nego bene qui integer epistula mater pontianus ex mos adservo bene qui tu festinatio iudicium anteverto ne quis in iste littera ex otium novo tuus hic magnus tuus providentia beneficium sum qui ab principium intellego calumnia ne corroboro tempus praecipito et nullus impertio mora subneruiasti fingo nunc aliquis mater filius secerno littera de amor uti assoleo confiteor hic uerus sum rufus hic non dico pius sed saltem humanus prouulgaris is littera et potis filis praeconium puplicaris sed sum ego inscitus qui postulo ut alienus pudor conservo qui tuus perdo


Haec usque adhuc lecta sunt. superest ea pars epistulae, quae similiter pro me scripta in memet ipsum uertit cornua, ad expellendum a me crimen magiae sedulo missa memorabili laude Rufini uicem mutauit et ultro contrariam mihi opinionem quorundam Oeensium quasi mago quaesiuit. multa fando, Maxime, audisti, etiam plura legendo didicisti, non pauca experiendo comperisti: sed enim uersutiam tam insidiosam, tam admirabili scelere conflatam negabis te umquam cognouisse. quis Palamedes, quis Sisyphus, quis denique Eurybates aut Phrynondas talem excogitasset? omnes isti quos nominaui et si qui praeterea fuerunt dolo memorandi, si cum hac una Rufini fallacia contendantur, macci prorsus et buccones uidebuntur. o mirum commentum! o subtilitas digna carcere et robore! quis credat effici potuisse, ut quae defensio fuerat, eadem manentibus eisdem litteris in accusationem transuerteretur? est hercule incredibile. sed hoc incredibile qui sit factum, probabo.

hic usque adhuc lego sum supersum is pars epistula qui similis pro ego scribo in ego ipse uerto cornu ad expello ab ego crimen magia sedulus mitto memorabilis laus rufini uicis muto et ultro contrarius ego opinio quidam oeensis quasi magus quaero multus for magnus audio etiam multus lego disco non paucus experior comperio sed enim versutia tam insidiosus tam admirabilis scelus conflo nego tu umquam cognosco quis palamedes quis sisyphus quis denique eurybates aut phrynondas talis excogito omnis iste qui nomino et si qui praeterea sum dolus memoro si cum hic unus rufini fallacia contendo maccus prorsus et bucco video o mirus commentus o subtilitas dignus carcer et robur quis credo efficio possum ut qui defensio sum idem maneo idem littera in accusatio transverto sum herculis incredibilis sed hic incredibilis qui sum facio probo


Aggredior enim iam ad ipsum crimen magiae, quod ingenti tumultu ad inuidiam mei accensum frustrata expectatione omnium per nescio quas anilis fabulas defraglauit. ecquandone uidisti, Maxime, flammam stipula exortam claro crepitu, largo fulgore, cito incremento, sed enim materia leui, caduco incendio, nullis reliquiis? em tibi illa accusatio iurgiis inita, uerbis aucta, argumentis defecta, nullis post sententiam tuam reliquiis calumniae permansura. quae quidem omnis Aemiliano fuit in isto uno destinata, me magum esse, et ideo mihi libet quaerere ab eruditissimis eius aduocatis, quid sit magus.

aggredio enim iam ad ipse crimen magia qui ingens tumultus ad inuidia meus accendo frustro expectatio omnis per nescio qui anilis fabula defraglauit ecquandone uideo magnus flamma stipulo exorior clarus crepo largus fulgor cito incrementum sed enim materia leuis caducus incendium nullus reliquiae em tu ille accusatio jurgium ineo uerbum augeo argumentum deficio nullus post sententia tuus reliquiae calumnia permaneo qui quidem omnis aemilianus sum in iste unus destino ego magus sum et ideo ego libet quaero ab erudio is advoco quis sum magus


Quin etiam—quod praeterii—sunt quae fatearis nescire, et eadem rursus, quasi scias, criminaris. ais enim me habuisse quaedam sudariolo inuoluta apud lares Pontiani. ea inuoluta quae et cuius modi fuerint, nescisse te confiteris, neque praeterea quemquam esse qui uiderit; tamen illa contendis instrumenta magiae fuisse. nemo tibi blandiatur, Aemiliane: non est in accusando uersutia ac ne impudentia quidem, ne tu arbitreris. quid igitur? furor infelix acerbi animi et misera insania crudae senectutis. his enim paene uerbis cum tam graui et perspicaci iudice egisti: habuit Apuleius quaepiam linteolo inuoluta apud lares Pontiani. haec quoniam ignoro quae fuerint, iccirco magica fuisse contendo. crede igitur mihi quod dico, quia id dico quod nescio. o pulchra argumenta et aperte crimen reuincentia. hoc fuit, quoniam quid fuerit ignoro. solus repertus es, Aemiliane, qui scias etiam illa quae nescis; tantum super omnis stultitia euectus es, quippe qui sollertissimi et acerrimi philosophorum ne is quidem confidendum esse aiunt quae uidemus, at tu de illis quoque adfirmas, quae neque conspexisti umquam neque audisti. Pontianus si uiueret atque eum interrogares, quae fuerint in illo inuolucro, nescire se responderet. libertus eccille, qui clauis eius loci in hodiernum habet et a uobis stat, numquam se ait inspexisse, quanquam ipse aperiret utpote promus librorum, qui illic erant conditi, paene cotidie et clauderet, saepe nobiscum, multo saepius solus intraret, linteum in mensa positum cerneret sine ullo sigillo, sine uinculo. quidni enim? magicae res in eo occultabantur: eo neglegentius adseruabam, sed enim libere scrutandum et inspiciendum, si liberet, etiam auferendum temere exponebam, alienae custodiae commendabam, alieno arbitrio permittebam. quid igitur inpraesentiarum uis tibi credi? quodne Pontianus nescierit, qui indiuiduo contubernio mecum uixit, id te scire, quem numquam uiderim nisi pro tribunali? an quod libertus adsiduus, cui omnis facultas inspiciendi fuit, quod is libertus non uiderit, te qui numquam eo accesseris uidisse? denique ut, quod non uidisti, id tale fuerit, quale dicis: atqui, stulte, si hodie illud sudariolum tu intercepisses, quicquid ex eo promeres, ego magicum negarem.

quin etiam qui praetereo sum qui fatearis nescio et idem rursus quasi scio criminaris aio enim ego habeo quidam sudariolum inuoluo apud lar pontiani is inuoluo qui et qui modus sum nescio tu confiteor neque praeterea quisquam sum qui video tamen ille contendo instrumentum magia sum nemo tu blandio aemilianus non sum in accuso versutia atque ne impudens quidem ne tu arbitror quis igitur furor infelix acerbus animus et misero insania crudus senectus hic enim paene uerbum cum tam grauis et perspicax iudex ago habeo appuleius qui linteolum inuoluo apud lar pontiani hic quoniam ignoro qui sum idcirco magice sum contendo credo igitur ego qui dico quia is dico qui nescio o pulcher argumentum et apertus crimen revinco hic sum quoniam quis sum ignoro solus reperio sum aemilianus qui scio etiam ille qui nescio tantus super omnis stultitia eveho sum quippe qui sollertissimi et acer philosophus ne is quidem confido sum aio qui uideo at tu de ille quoque adfirmo qui neque conspicio umquam neque audio pontianus si vivo atque is interrogaris qui sum in ille involucrum nescio sui respondeo libertus eccille qui clauis is locus in hodiernus habeo et ab tu sto numquam sui aio inspicio quamquam ipse aperio utpote promus liber qui illic sum condio paene cottidie et claudeo saepe nos multus saepis solus intro linteus in mensa pono cerno sine ullus sigillum sine vinculum quis enim magice res in is occulto is neglego adservo sed enim libo scrutor et inspicio si libero etiam aufero temere expono alienus custodia commendo alienus arbitrium permitto quis igitur inpraesentiaris uolo tu credo qui pontianus nescio qui indiuiduo contubernium ego uiuo is tu scio qui numquam video nisi pro tribunal an qui libertus assiduus qui omnis facultas inspicio sum qui is libertus non video tu qui numquam is accedo uideo denique ut qui non uideo is talis sum qualis dico atqui stultus si hodie ille sudariolum tu intercipio quisquis ex is promo ego magicus negaris


Illud etiam praeterea respondeo, nescisse uos, quid a me quaesitum fingeretis. haec enim friuola quae nominastis pleraque in litoribus omnibus congestim et aceruatim iacent et sine ullius opera quamlibet leuiter motis flucticulis ultro foras euoluuntur. quin ergo dicitis me eadem opera pretio impenso per plurimos piscatoris quaesisse de litore conchulam striatam testam habentem, calculum teretem, praeterea cancrorum furcas, echinorum caliculos, lolliginum ligulas, postremo assulas, festucas, resticulas et ostracoderma Pergami uermiculata, denique muscum et algam, cetera maris eiectamenta, quae ubique litorum uentis expelluntur, salo expuuntur, tempestate reciprocantur, tranquillo deseruntur? neque enim minus istis quae commemoraui accommodari possunt similiter ex uocabulo suspiciones. posse dicitis ad res uenerias sumpta de mari spuria et fascina propter nominum similitudinem: qui minus possit ex eodem litore calculus ad uesicam, testa ad testamentum, cancer ad ulcera, alga ad quercerum? ne tu, Claudi Maxime, nimis patiens uir es et oppido proxima humanitate, qui hasce eorum argumentationes diu hercle perpessus sis; equidem, cum haec ab illis quasi grauia et uincibilia dicerentur, illorum stultitiam ridebam, tuam patientiam mirabar.

ille etiam praeterea respondeo nescio tu quis ab ego quaero fingo hic enim frivolus qui nomino plerusque in litus omnis congestim et aceruatim iaceo et sine ullus opus quamlibet leuis moveo flucticulis ultro foras evolvo quin ergo dico ego idem opus pretium impendo per multus piscator quaero de litus conchula strio testa habeo calculus teres praeterea cancer furca echinus caliculus lolligo ligula postremo assula festuca resticula et ostracoderma pergamum vermiculor denique muscus et alga ceterus mare ejectamentum qui ubique litor uentus expello salum expuuntur tempestas reciproco tranquillus desero neque enim paruus iste qui commemoro accommodaris possum similis ex vocabulum suspicio possum dico ad res uenerius sumo de mare spurium et fascino propter nomen similitudo qui paruus possum ex idem litus calculus ad vesica testa ad testamentum cancer ad ulcus alga ad querquerus ne tu claudius magnus nimis patior uir sum et oppidum propior humanitas qui hic is argumentatio diu hercules perpetior sum equidem cum hic ab ille quasi grauis et vincibilis dico ille stultitia rideo tuus patientia miro


Nunc quoniam pisces horum satis patuerunt, accipe aliud pari quidem stultitia, sed multo tanta uanius et nequius excogitatum. scierunt et ipsi argumentum piscarium futile et nihil futurum, praeterea nouitatem eius ridiculam, (quis enim fando audiuit ad magica maleficia disquamari et exdorsari piscis solere?), potius aliquid de rebus peruulgatioribus etiam creditis fingendum esse. igitur ad praescriptum opinionis et famae confinxere puerum quempiam carmine cantatum remotis arbitris, secreto loco, arula et lucerna et paucis consciis testibus, ubi incantatus sit, corruisse, postea nescientem sui excitatum. nec ultra isti quidem progredi mendacio ausi; enim fabula ut impleretur, addendum etiam illud fuit, puerum eundem multa praesagio praedixisse. quippe hoc emolumentum canticis accipimus, praesagium et diuinationem, nec modo uulgi opinione, uerum etiam doctorum uirorum auctoritate hoc miraculum de pueris confirmatur. memini me apud Varronem philosophum, uirum accuratissime doctum atque eruditum, cum alia eiusdem modi, tum hoc etiam legere: Trallibus de euentu Mithridatici belli magica percontatione consultantibus puerum in aqua simulacrum Mercuri contemplantem quae futura erant CLX uersibus cecinisse. itemque Fabium, cum quingentos denarium perdidisset, ad Nigidium consultum uenisse; ab eo pueros carmine instinctos indicauisse, ubi locorum defossa esset crumina cum parti eorum, ceteri ut forent distributi; unum etiam denarium ex eo numero habere M. Catonem philosophum; quem se a pedisequo in stipe Apollinis accepisse Cato confessus est.

nunc quoniam piscis hic satis pateo accipio alius par quidem stultitia sed multus tantus vanus et nequius excogitas scio et ipse argumentum piscarius futilis et nihil sum praeterea nouitas is ridicula quis enim for audio ad magice maleficium disquamaris et exdorsaris piscis soleo potis aliquis de res pervulgo etiam credo fingo sum igitur ad praescribo opinio et fama confingo puer qui carmen cantas remoueo arbiter secretum locus arula et lucerna et paucus conscius testis ubi incanto sum conruo postea nescio suus excitas neque ultra iste quidem progredior mendacium audeo enim fabula ut impleo addo etiam ille sum puer idem multus praesagio praedico quippe hic emolumentum canticus accipio praesagium et diuinatio neque modo uulgus opinio uerus etiam doctor uir auctoritas hic miraculis de puer confirmo memini ego apud varro philosophus uir accuro doceo atque erudio cum alius idem modus tum hic etiam lego tralles de euentus mithridaticus bellum magice percontatio consulto puer in aqua simulacrum mercurius contemplo qui sum sum clx uersus cano ito fabius cum quingenti denarius perdo ad nigidius consulo uenio ab is puer carmen instinguo indico ubi locus defodio sum crumino cum pario is ceterus ut sum distribuo unus etiam denarius ex is numerus habeo m cato philosophus qui sui ab pedisequus in stipe apollo accipio cato confiteor sum


Sophocles poeta Euripidi aemulus et superstes, uixit enim ad extremam senectam, cum igitur accusaretur a filio suomet dementiae, quasi iam per aetatem desiperet, protulisse dicitur Coloneum suam, peregregiam tragoediarum, quam forte tum in eo tempore conscribebat, eam iudicibus legisse nec quicquam amplius pro defensione sua addidisse, nisi ut audacter dementiae condemnarent, si carmina senis displicerent. ibi ego comperior omnis iudices tanto poetae adsurrexisse, miris laudibus eum tulisse ob argumenti sollertiam et coturnum facundiae, nec ita multum omnis afuisse quin accusatorem potius dementiae condemnarent.

sophocles poeta euripides aemulus et supersto uiuo enim ad extremus senecta cum igitur accuso ab filius suo dementia quasi iam per aetas desipio profero dico coloneus suus peregregius tragoediaris quam fors tum in is tempus conscribo is judex lego neque quisquam amplus pro defensio suus addo nisi ut audacter dementia condemno si carmen senex displiceo ibi ego comperio omnis iudex tantus poeta assurgo mirus laus is fero ob argumentum sollertia et coturnum facundia neque ita multus omnis asum quin accusator potis dementia condemno


Sed iam de epistulis satis dictum habebo, si hoc unum addidero: Pudentillam, quae scribserat dissimulamenti causa et deridiculi: ἐλθὲ τοίνυν, ἕως ἔτι σωφρονῶ, post hasce litteras euocasse ad se filios et nurum, cum his ferme duobus mensibus conuersatam. dicat hic pius filius, quid in eo tempore sequius agentem uel loquentem matrem suam propter insaniam uiderit; neget eam rationibus uilliconum et upilionum et equisonum sollertissime subscripsisse; neget fratrem suum Pontianum grauiter ab ea monitum, ut sibi ab insidiis Rufini caueret; neget uere obiurgatum, quod litteras, quas ad eum miserat, uulgo circumtulisset nec tamen bona fide legisset; neget post ista quae dixi matrem suam mihi apud uillam iam pridem condicto loco nubsisse. quippe ita placuerat, in suburbana uilla potius ut coniungeremur, ne ciues denuo ad sportulas conuolarent, cum haud pridem Pudentilla de suo quinquaginta milia nummum in populum expunxisset ea die, qua Pontianus uxorem duxit et hic puerulus toga est inuolutus, praeterea, ut conuiuiis multis ac molestiis supersederemus, quae ferme ex more nouis maritis obeunda sunt.

sed iam de epistula satis dico habeo si hic unus addo pudentillam qui scribserat dissimulamentum causa et deridiculis post hic littera evoco ad sui filius et nurum cum hic ferme duo mensis converso dico hic pius filius quis in is tempus sequius ago uel loquor mater suus propter insanio video nego is ratio uilliconum et upilio et equiso sollertissime subscribo nego frater suus pontianum grauis ab is moneo ut sui ab insidiae rufini caveo nego uerus objurgo qui littera qui ad is mitto uulgus circumfero neque tamen bonus fides lego nego post iste qui dico mater suus ego apud uilla iam pridem condico locus nubsisse quippe ita placeo in suburbanus villa potis ut conjungo ne ciuis denuo ad sportula convolo cum haud pridem pudentilla de suus quinquaginta mille nummus in populus expunxisset is dies qui pontianus uxor duco et hic puerulus toga sum inuoluo praeterea ut conuiuium multus atque molestia supersedeo qui ferme ex mos nouus maritus obeo sum


quam quidem uocem et tua aequitate et mea innocentia fretus spero in hoc quoque iudicio erupturam, quippe qui sciens innocentem criminatur eo sane facilius, quod iam, ut dixi, mentiens apud praefectum urbi in amplissima causa conuictus est. namque peccatum semel ut bonus quisque postea sollicitius cauet, ita qui ingenio malo est confidentius integrat ac iam de cetero quo saepius, eo apertius delinquit. pudor enim ueluti uestis quanto obsoletior est, tanto incuriosius habetur. et ideo necessarium arbitror pro integritate pudoris mei, priusquam ad rem aggrediar, male dicta omnia refutare. sustineo enim non modo meam, uerum etiam philosophiae defensionem, cuia magnitudo uel minimam reprehensionem pro maximo crimine aspernatur, propter quod paulo prius patroni Aemiliani multa in me proprie conficta et alia communiter in philosophos sueta ab imperitis mercennaria loquacitate effutierunt. quae etsi possunt ab his utiliter blaterata ob mercedem et auctoramento impudentiae depensa haberi, iam concesso quodam more rabulis id genus, quo ferme solent linguae suae uirus alieno dolori locare, tamen uel mea causa paucis refellenda sunt, ne is, qui sedulo laboro ut ne quid maculae aut inhonestamenti in me admittam, uidear cuipiam, si quid ex friuolis praeteriero, id agnouisse potius quam contempsisse. est enim pudentis animi et uerecundi, ut mea opinio fert, uel falsas uituperationes grauari, cum etiam hi, qui sibi delicti alicuius conscii sunt, tamen, cum male audiunt, impendio commoueantur et obirascantur, quamquam, exinde ut male facere coeperunt, consueuerint male audire, quod, si a ceteris silentium est, tamen ipsi sibimet conscii sunt posse se merito increpari; enimuero bonus et innoxius quisque rudis et imperitas auris ad male audiendum habens et laudis assuetudine contumeliae insolens multo tanta ex animo laborat ea sibi immerito dici, quae ipse possit aliis uere obiectare. quod si forte inepta uidebor et oppido friuola uelle defendere, illis debet ea res uitio uorti, quibus turpe est etiam haec obiectasse, non mihi culpae dari, cui honestum erit etiam haec diluisse.

quam quidem uox et tuus aequitas et meus innocens fretus spero in hic quoque iudicium erumpo quippe qui scio innocens criminor is sanus facilis qui iam ut dico mentior apud praeficio urbs in amplus causa conuinco sum namque peccatum semel ut bonus quisque postea sollicitus caveo ita qui ingenium malus sum confido integro atque iam de ceterus quo saepis is aperio delinquo pudor enim ueluti uestis quantus obsolesco sum tantus incuriosus habeo et ideo necessarius arbitror pro integritas pudor meus priusquam ad res aggredio malus dictum omnis refutaris sustineo enim non modo meus uerus etiam philosophia defensio cuia magnitudo uel minimus reprehensio pro maximus crimen aspernor propter qui paulus prior patronus aemilianus multus in ego proprius confingo et alius communis in philosophus suesco ab imperitus mercenarius loquacitas effutierunt qui etsi possum ab hic utilis blatero ob merces et auctoramentum impudentia dependo habeo iam concedo quidam mos rabulis is genus quo ferme soleo lingua suus uirus alienus dolor locaris tamen uel meus causa paucus refello sum ne is qui sedulus laboro ut ne quis macula aut inhonestamentum in ego admitto uideo qui si quis ex frivolus praetereo is anosco potis quam contemno sum enim pudeo animus et verecundus ut meus opinio fero uel fallo uituperatio grauaris cum etiam hic qui sui delictum aliquis conscius sum tamen cum malus audio impendium commoveo et obirascor quamquam exinde ut malus facio coepio consuesco malus audio qui si ab ceterus silentium sum tamen ipse sui conscius sum possum sui mereo increparis enimuero bonus et innoxius quisque rudis et imperitus auris ad malus audio habeo et laus assuetudo contumelia insoleo multus tantus ex animus laboro is sui immeritus dico qui ipse possum alius uerus obiectaris qui si fors ineptus video et oppidum frivolus uolo defendo ille debeo is res vitio verto qui turpis sum etiam hic objecto non ego culpa do qui honestus sum etiam hic diluo


Maxime, hic ibidem pro pedibus tuis abicio testorque me deinceps incuriosius habiturum, quid Pudentilla testamento suo scribat. ipse iam, ut libet, matrem suam de cetero exoret: mihi, ut ultra pro eo deprecer, locum non reliquit. ipse iam, ut qui sui potens ac uir acerbissimas litteras matri dictet, iram eius deleniat; qui potuit perorare, poterit exorare. mihi iam dudum satis est, si non modo crimina obiecta plenissime dilui, uerum etiam radicem iudicii huius, id est hereditatis quaesitae inuidiam, funditus sustuli.

magnus hic ibidem pro pes tuus abicio testo ego deinceps incuriosus habeo quis pudentilla testamentum suus scribo ipse iam ut libet mater suus de ceterus exoro ego ut ultra pro is deprecor locus non relinquo ipse iam ut qui suus possum atque uir acerbus littera mater dicto ira is delenio qui possum peroraris possum exoraris ego iam dudum satis sum si non modo crimen objecto plenus diluo uerus etiam radix iudicium hic is sum hereditas quaero inuidia fundus tollo


Pater eius natam sibi filiam more ceterorum professus est. tabulae eius partim tabulario publico partim domo adseruantur, quae iam tibi ob os obiciuntur. porrige tu Aemiliano tabulas istas: linum consideret, signa quae impressa sunt recognoscat, consules legat, annos computet, quos sexaginta mulieri adsignabat. probet quinque et quinquaginta: lustro mentitus sit. parum hoc est, liberalius agam,—nam et ipse Pudentillae multos annos largitus est, redonabo igitur uicissim decem annos— Mezentius cum Vlixe errauit: quinquaginta saltem annorum mulierem ostendat. quid multis? ut cum quadruplatore agam, bis duplum quinquennium faciam, uiginti annos semel detraham. iube, Maxime, consules computari: nisi fallor, inuenies nunc Pudentillae haud multo amplius quadragensimum annum aetatis ire. o falsum audax et nimium, o mendacium uiginti annorum exilio puniendum. dimidio tanta, Aemiliane, mentiris, falsa audes sesquealtera. si triginta annos pro decem dixisses, posses uideri computationis gestu errasse, quos circulare debueris digitos adgessisse. cum uero quadraginta, quae facilius ceteris porrecta palma significantur, ea quadraginta tu dimidio auges, non potes digitorum gestu errasse, nisi forte triginta annorum Pudentillam ratus binos cuiusque anni consules numerasti.

pater is nata sui filia mos ceterus profiteor sum tabula is pars tabularius publicus pars domus adservo qui iam tu ob os obicio porrigo tu aemilianus tabula iste linum consido signum qui imprimo sum recognosco consul lego annus computo qui sexaginta mulier adsigno probo quinque et quinquaginta lustrum mentior sum parum hic sum liberalis ago nam et ipse pudentillae multus annus largior sum redono igitur vicissim decem annus mezentius cum vlixe erro quinquaginta saltem annus mulier ostendo quis multus ut cum quadruplator ago bis duplus quinquennium facio uiginti annus semel detraho jubeo magnus consul computaris nisi fallo inuenio nunc pudentillae haud multus amplus quadragensimus annus aetas eo o falsus audax et nimium o mendacium uiginti annus exsilium punior dimidio tantus aemilianus mentior fallo audeo sesquealtera si triginta annus pro decem dico possum uideo computatio gestus erro qui circularis debeo digitus adgero cum uerus quadraginta qui facilis ceterus porrigo palmo significo is quadraginta tu dimidio augeo non possum digitor gestus erro nisi fors triginta annus pudentillam reor bini quisque annus consul numero


At tu, Aemiliane, recognosce, an et haec mecum testato descripseris: βουλομένην γάρ με δι᾽ ἃς εἶπον αἰτίας γαμηθῆναι, αὐτὸς ἔπεισας τοῦτον ἀντὶ πάντων αἱρεῖσθαι, θαυμάζων τὸν ἄνδρα καὶ σπουδάζων αὐτὸν οἰκεῖον ὑμῖν δι᾽ ἐμοῦ ποιεῖσθαι. νῦν δὲ ὡς κατ οροι ἡμῶν κακοήθεις σε ἀναπείθουσιν, αἰφνίδιον ἐγένετο Ἀπολέϊος μάγος, καὶ ἐγὼ μεμάγευμαι ὑπ᾽ αὐτοῦ καὶ ἐρῶ. ἐλθὲ τοίνυν πρὸς ἐμέ, ἕως ἔτι σωφρονῶ.

at tu aemilianus recognosco an et hic ego testo describo


Illud etiam, ne quid omnium praeteream, priusquam peroro, falso obiectum reuincam. dixistis me magna pecunia mulieris pulcherrimum praedium meo nomine emisse. dico exiguum herediolum LX milibus nummum, id quoque non me, sed Pudentillam suo nomine emisse, Pudentillae nomen in tabulis esse, Pudentillae nomine pro eo agello tributum dependi. praesens est quaestor publicus, cui depensum est, Coruinius Celer, uir ornatus; adest etiam tutor auctor mulieris, uir grauissimus et sanctissimus, omni cum honore mihi nominandus, Cassius Longinus. quaere, Maxime, cuius emptionis auctor fuerit, quantulo pretio mulier locuples agellum suum praestinarit.—

ille etiam ne quis omnis praetereo priusquam peroro fallo obicio revinco dico ego magnus pecunia mulier pulcher praedium meus nomen emo dico exiguus herediolum lx mille nummus is quoque non ego sed pudentillam suus nomen emo pudentillae nomen in tabula sum pudentillae nomen pro is agellus tribuo dependo praesens sum quaestor publicus qui dependo sum corvinus celer uir orno adsum etiam tuto auctor mulier uir gravis et sancio omnis cum honor ego nomino casseius longinus quaero magnus qui emptio auctor sum quantulus pretium mulier locuples agellus suus praestino


Video, Maxime, quam benigne audias, quae in amico tuo Auito recognosces. tua me comitas, ut uel pauca dicerem de eo, inuitauit. at non usque adeo tuae beniuolentiae indulgebo, ut mihi permittam iam propemodum fesso in causa prorsus ad finem inclinata de egregiis uirtutibus eius nunc demum incipere, quin potius eas integris uiribus et tempori libero seruem.

video magnus quam benignus audio qui in amicus tuus avitus recognosco tuus ego comito ut uel paucus dico de is invito at non usque adeo tuus benevolentia indulgeo ut ego permitto iam propemodum fatisco in causa prorsus ad finis inclino de egregius uirtus is nunc demum incipio quin potis is integer uis et tempus liber servo