Quid enim aliud dicendum est eis, qui cum sint iniqui et impii, liberaliter sibi videntur eruditi, nisi quod in litteris vere liberalibus legimus: Si vos filius liberaverit, tunc vere liberi eritis? Per eum namque praestatur, ut ipsae etiam quae liberales disciplinae ab eis qui in libertatem vocati non sunt, appellantur, quid in se habeant liberale noscatur. Neque enim habent congruum libertati, nisi quod habent congruum veritati. Unde ille ipse filius: Et veritas, inquit, liberabit vos. Non ergo illae innumerabiles et impiae fabulae, quibus vanorum plena sunt carmina poetarum, ullo modo nostrae consonant libertati, non oratorum inflata et expolita mendacia, non denique ipsorum philosophorum garrulae argutiae, qui vel deum prorsus non cognoverunt vel, cum cognovissent deum, non sicut deum glorificaverunt aut gratias egerunt, sed evanuerunt in cogitationibus suis et obscuratum est insipiens cor eorum et dicentes se esse sapientes stulti facti sunt et inmutaverunt gloriam incorrupti dei in similitudinem imaginis corruptibilis hominis et volucrum et quadrupedum et serpentium vel qui istis simulacris non dediti aut non nimis dediti coluerunt tamen et servierunt creaturae potius quam creatori. Absit omnino ut istorum vanitates et insaniae mendaces, ventosae nugae ac superbus error recte liberales litterae nominentur hominum scilicet in-felicium, qui dei gratiam per Iesum Christum dominum nostrum, qua sola liberamur de corpore mortis huius, non cognoverunt nec in eis ipsis quae vera senserunt. Historia sane, cuius scriptores fidem se praecipue narrationibus suis debere profitentur, fortassis habeat aliquid cognitione dignum liberis, cum sive bona sive mala hominum tamen vera narrantur. Quamvis in eis cognoscendis, qui sancto spiritu non adiuti sunt rumoresque colligere ipsa humanae infirmitatis condicione compulsi sunt, quem ad modum non fallerentur in plurimis, omnino non video. Est tamen aliqua in eis propinquitas libertatis, si voluntatem mentiendi non habent nec homines fallunt, nisi cum ab hominibus humana infirmitate falluntur.

quis enim alius dico sum is qui cum sum iniquus et impius liberalis sui video erudio nisi qui in littera verus liberal lego si tu filius libero tunc verus liber sum per is namque praesto ut ipse etiam qui liberalis disciplina ab is qui in libertas voco non sum appello quis in sui habeo liberal nosco neque enim habeo congruus libertas nisi qui habeo congruus veritas unde ille ipse filius et vereor inquam libero tu non ergo ille innumerabilis et impius fabula qui vanorum plenus sum carmen poetaris ullus modo noster consono libertas non orator inflo et expolio mendacium non denique ipse philosophus garrulus argutiae qui vel deus prorsus non cognosco vel cum cognosco deus non sicut deus glorifico aut gratia egero sed evanesco in cogitatio suus et obscuro sum insipiens cor is et dico sui sum sapio stultus facio sum et inmuto gloria incorruptus deus in similitudo imago corruptibilis homo et volucris et quadrupedus et serpo vel qui iste simulacrum non dedo aut non nimis dedo colo tamen et servio creatura potis quam creator absum omnino ut iste vanitas et insania mendax ventosus nugae atque superbus error rectus liberalis littera nomino homo scilicet in felicium qui deus gratia per iesus christus dominus nos qui solus libero de corpus mors hic non cognosco neque in is ipse qui verus sentio historia sanus qui scriptor fides sui praecipuus narratio suus debeo profiteor fortassis habeo aliquis cognitio dignus liber cum sive bonus sive malus homo tamen verus narro quivis in is cognosco qui sancio spiritus non adjuvo sum rumor colligo ipse humanus infirmitas condicio compello sum qui ad modus non fallo in multus omnino non video sum tamen aliqui in is propinquitas libertas si voluntas mentior non habeo neque homo fallo nisi cum ab homo humanus infirmitas fallo


Aperte interrogetur, utrum ei placeat orandum esse a domino, ne peccemus. Quod si ei displicet, legatur in auribus eius apostolus dicens: Oramus autem ad deum, ne quid faciatis mali; si autem placet, aperte praedicet gratiam, qua iuvamur, ne ipse faciat multum mali. Hac enim gratia dei per Iesum Christum dominum nostrum omnes liberantur, quicumque liberantur, quoniam nemo praeter ipsam quolibet alio modo liberari potest. Propter hoc scriptum est: Sicut in Adam omnes moriuntur, sic et in Christo omnes vivificabuntur, non quia nemo damnabitur, sed quia nemo aliter liberabitur, quia, sicut nulli nisi per Adam filii hominis, ita nulli nisi per Christum filii dei. Omnes itaque filii hominis nonnisi per Adam et omnes ex eis filii dei nonnisi per Christum fieri possunt. Aperte itaque etiam hinc exprimat quid sentiat, utrum placeat ei etiam parvulos, qui nondum iustitiam possunt velle vel nolle, tamen propter unum hominem, per quem peccatum intravit in mundum et per peccatum mors et ita in omnes homines pertransiit, in quo omnes peccaverunt, per Christi gratiam liberari, utrum etiam pro ipsis fusum credat sanguinem Christi propter originale peccatum, qui utique in remissionem fusus est peccatorum. De his maxime ab illo volumus nosse quid credat, quid teneat, quid certe confiteatur et praedicet. In aliis autem, quae illi obiciuntur, etiamsi errare convincitur, tamen, donec corrigatur, tolerabilius sustinetur.

apertus interrogo utrum is placeo oro sum ab dominus ne pecco qui si is displiceo lego in auris is apostolus dico oro autem ad deus ne quis facio malus si autem placeo apertus praedico gratia qui juvo ne ipse facio multus malus hic enim gratia deus per iesus christus dominus nos omnis libero quicumque libero quoniam nemo praeter ipse quilibet alius modo liberaris possum propter hic scribo sum sicut in adam omnis morior sic et in christus omnis vivifico non quia nemo damno sed quia nemo aliter libero quia sicut nullus nisi per adam filius homo ita nullus nisi per christus filius deus omnis itaque filius homo nonnisi per adam et omnis ex is filius deus nonnisi per christus fio possum apertus itaque etiam hinc exprimo quis sentio utrum placeo is etiam parvulus qui nondum iustitia possum volo vel nolo tamen propter unus homo per qui peccatum intro in mundus et per peccatum mors et ita in omnis homo pertransiit in quo omnis pecco per christus gratia liberaris utrum etiam pro ipse fundo credo sanguis christus propter original peccatum qui utique in remissio fundo sum peccator de hic magnus ab ille volo nosco quis credo quis teneo quis certus confiteor et praedico in alius autem qui ille obicio etiamsi erro convinco tamen donec corrigo tolerabilis sustineo


Neque hoc ita dicimus, ut, si quisquam scandalizatus fuerit de bonis operibus nostris, ab eis desistendum putemus; sed alia causa est alienarum alia necessariarum in societate aliqua personarum, alia fidelis alia infidelis, alia parentum erga filios alia filiorum erga parentes, alia postremo ea quae in his rebus vel maxime intuenda est, viri et uxoris, ubi mulierem coniugatam non licet dicere: Facio quod volo de meo, cum et ipsa non sit sua sed capitis sui, hoc est viri sui. Nam sic quaedam, ut commemorat apostolus Petrus, mulieres sanctae, quae in deum sperabunt, ornabant se subiectae suis viris, sicut Sarra obsequebatur Abrahae dominum eum vocans, cuius, inquit, factae estis filiae, cum ad Christianas, non ad Iudaeas feminas loqueretur.

neque hic ita dico ut si quisquam scandalizo sum de bonus opus noster ab is desisto puto sed alius causa sum alienaris alius necessariaris in societas aliqui personaris alius fidelis alius infidelis alius parens erga filius alius filius erga parens alius postremo is qui in hic res vel magnus intueor sum vir et uxor ubi mulier coniugatam non licet dico facio qui volo de meus cum et ipse non sum suus sed capio suus hic sum vir suus nam sic quidam ut commemoro apostolus petrus mulier sancio qui in deus spero orno sui subjacio suus vis sicut sarra obsequor abrahae dominus is voco qui inquam facio sum filia cum ad christianas non ad iudaeas femina loquor


Quamvis longe absens fuerim, quando per Proiectum clericum ad me directa Hipponem sanctitatis tuae scripta venerunt, tamen, posteaquam veni eisque lectis rescriptorum debitorem me factum esse cognovi, reddendi tempus opperiebar. Et ecce subito profecturi a nobis carissimi fratris nostri Albini acolithi gratissima occurrit occasio. De tua igitur, quae mihi exoptatissima est, salute laetatus sanctitati tuae salutationem debitam reddo. Semper autem debeo caritatem, quae sola etiam reddita semper detinet debitorem. Redditur enim, cum inpenditur; debetur autem, etiamsi reddita fuerit, quia nullum est tempus, quando inpendenda iam non sit. Nec, cum redditur, amittitur, sed potius reddendo multiplicatur; habendo enim redditur, non carendo. Et cum reddi non possit, nisi habeatur, nec haberi potest, nisi reddatur; immo etiam, cum redditur ab homine, crescit in homine et tanto maior adquiritur, quanto plurius redditur. Quo modo autem negatur amicis, quae debetur et inimicis? Sed inimicis cauta inpenditur, amicis secura rependitur. Agit tamen, quantum potest, ut ab his etiam, quibus pro malis bona retribuit, id recipiat, quod inpendit. Optamus quippe fieri amicum, quem veraciter diligimus inimicum, quia non eum diligimus, nisi velimus bonum; quod utique non erit, nisi amiserit inimicitiarum malum.

quivis longus absum sum quando per projectum clericum ad ego dirigo hippo sanctitas tuus scribo venio tamen posteaquam venio is lectus rescriptor debitor ego facio sum cognosco reddo tempus opperior et ecce subeo proficio ab nos carus frater noster albinus acolithi gratus occurro occasio de tuus igitur qui ego exopto sum salus laeto sanctitas tuus salutatio debeo reddo semper autem debeo caritas qui solus etiam reddo semper detineo debitor reddo enim cum inpendo debeo autem etiamsi reddo sum quia nullus sum tempus quando inpendeo iam non sum neque cum reddo amitto sed potis reddo multiplico habeo enim reddo non careo et cum reddo non possum nisi habeo neque habeo possum nisi reddo immo etiam cum reddo ab homo cresco in homo et tantus magnus acquiro quantus plurius reddo quo modo autem nego amicus qui debeo et inimicus sed inimicus caveo inpendo amicus securus rependo ago tamen quantus possum ut ab hic etiam qui pro malus bonus retribuo is recipio qui inpendo opto quippe fio amicus qui veraciter diligo inimicus quia non is diligo nisi volo bonus qui utique non sum nisi amitto inimicitiaris malus


Ita tumorem de amore laudis humanae velut serpentis morsum medicinalibus verbis quasi excantandum putavit. Docuit itaque nos per apostolum suum magister bonus neque propterea nos recte vivere et recte facere, ut laudemur ab hominibus, id est finem recti nostri non in hominum laudibus ponere et tamen propter ipsos homines quaerere laudes hominum. Etenim cum laudantur boni, non laudatis sed laudantibus prodest. Nam illis, quantum ad ipsos adtinet, quod boni sunt sufficit; sed eis, quibus expedit imitari bonos, gratulandum est, cum ab eis laudantur boni, quoniam sic indicant eos sibi placere, quos veraciter laudant. Dicit ergo apostolus quodam loco: Si hominibus placerem, Christi servus non essem, et idem dicit alio loco: Placete omnibus per omnia, sicut et ego omnibus per omnia placeo, sed adiungens causam: Non quaerens quod mihi utile est, sed quod multis, ut salvi fiant. Ecce quod quaerebat in laude hominum, ubi etiam dicebat: De cetero, fratres, quaecumque sunt vera, quaecumque pudica, quaecumque casta, quaecumque sancta, quaecum- que carissima, quaecumque bonae famae, si qua virtus, si qua laus, haec cogitate; quae didicistis et accepistis et audistis et vidistis in me, haec agite et deus pacis erit vobiscum. Cetera igitur quae supra commemoravit, virtutis nomine amplexus est, dicens si qua virtus; illud autem quod subiecit quaecumque bonae famae, alio uno verbo congruo prosecutus est dicendo si qua laus. Quod itaque ait: Si hominibus placerem, Christi servus non essem, sic utique accipiendum est tamquam dixerit: Si bona quae facio, fine laudis humanae facerem, laudis amore, tumescerem. Volebat ergo apostolus placere omnibus et eis placere gaudebat, non quorum laudibus tumescebat in se ipso, sed quos laudatus aedificabat in Christo. Cur ergo me non delectet laudari abs te, cum et vir bonus sis, ne me fallas, et ea laudes quae amas et quae amare utile ac salubre est, etiam si non sint in me? Neque hoc tibi tantum sed etiam mihi prodest. Si enim non sunt in me, salubriter erubesco, atque ut sint, inardesco. Ac per hoc, quae agnosco mea in laude tua, gaudeo me habere et abs te illa ac me ipsum diligi propter illa; quae autem non agnosco, non solum ut ipse habeam, desidero consequi, verum etiam ne semper in mea laude fallantur qui me sinceriter diligunt.

ita tumor de amor laus humanus velut serpens mordeo medicinal verbum quasi excantandum puto doceo itaque nos per apostolus suus magister bonus neque propterea nos rectus vivo et rectus facio ut laudo ab homo is sum finis recingo noster non in homo laus pono et tamen propter ipse homo quaero laus homo etenim cum laudo bonus non laudo sed laudo prodo nam ille quantus ad ipse adteneo qui bonus sum sufficio sed is qui expedio imitor bonus gratulor sum cum ab is laudo bonus quoniam sic indico is sui placeo qui veraciter laudo dico ergo apostolus quidam locus si homo placeo christus servus non sum et idem dico alius locus placeo omnis per omnis sicut et ego omnis per omnis placeo sed adjungo causa non quaero qui ego utilis sum sed qui multus ut salvus fio ecce qui quaero in laus homo ubi etiam dico de ceterus frater quicumque sum verus quicumque pudicus quicumque castus quicumque sancio quaecum que carus quicumque bonus fama si qui virtus si qui laus hic cogitas qui disco et accipio et audio et video in ego hic ago et deus pax sum tu ceterus igitur qui supra commemoro virtus nomen amplector sum dico si qui virtus ille autem qui subicio quicumque bonus fama alius unus verbum congruo prosequor sum dico si qui laus qui itaque aio si homo placeo christus servus non sum sic utique accipio sum tamquam dico si bonus qui facio finis laus humanus facio laus amor tumescerem volo ergo apostolus placeo omnis et is placeo gaudeo non qui laus tumesco in sui ipse sed qui laudo aedifico in christus cur ergo ego non delecto laudo abs tu cum et vir bonus sum ne ego fallo et is laus qui amo et qui amo utilis atque salubris sum etiam si non sum in ego neque hic tu tantus sed etiam ego prodo si enim non sum in ego salubris erubesco atque ut sum inardesco atque per hic qui agnosco meus in laus tuus gaudeo ego habeo et abs tu ille atque ego ipse diligo propter ille qui autem non agnosco non solus ut ipse habeo desidero consequor verus etiam ne semper in meus laus fallo qui ego sinceriter diligo


Dissensiones autem numquam debent amari. Sed aliquando tamen aut caritate nascuntur aut caritatem probant. Quis enim facile invenitur, qui velit reprehendi? Et ubi est ille sapiens, de quo dictum est: Corripe sapientem et amabit te? Numquid tamen ideo non debemus reprehendere et corripere fratrem, ne securus tendat in mortem? Solet enim fieri et frequenter accidit, ut ad horam contristetur, cum re-prehenditur, et resistat et contendat et tamen postea consideret secum in silentio, ubi nemo est nisi deus et ipse nec timet displicere hominibus, quia corripitur, sed timet displicere deo, quia non corrigitur, et deinceps non faciat illud, quod iuste reprehensus est, et, quantum odit peccatum suum, tantum diligat fratrem, quem sensit hostem peccati sui. Si autem de illo numero est, de quo dictum est: Corripe stultum et adiciet ut oderit te. non de caritate illius dissensio nascitur, sed tamen caritatem reprehensoris sui exercet et probat, quia non ei rependitur odium, sed dilectio, quae cogit reprehendere, inperturbata perdurat, etiam cum ille qui reprehensus est, odit. Si autem ille qui corripit, reddere vult malum pro malo ei qui corripienti indignatur, non fuit dignus qui corriperet, sed dignus plane, qui etiam ipse corripi deberet. Haec agite, ut aut non inter vos existant indignationes aut exortae statim celerrima pace perimantur. Maiorem date operam concordandis vobis quam redarguendis, quia, sicut acetum corrumpit vas, si diutius ibi fuerit, sic ira corrumpit cor, si in alium diem duraverit. Haec ergo agite, et deus pacis erit vobiscum, orantes simul et pro nobis, ut ea quae bene monemus, alacriter impleamus.

dissensio autem numquam debeo amo sed aliquando tamen aut caritas nascor aut caritas probo quis enim facilis invenio qui volo reprehendo et ubi sum ille sapio de quo dico sum corripio sapio et amo tu numquid tamen ideo non debeo reprehendo et corripio frater ne securus tendo in mors soleo enim fio et frequens accido ut ad hora contristetur cum res prehendo et resisto et contendo et tamen postea consido sui in silentium ubi nemo sum nisi deus et ipse neque timeo displiceo homo quia corripio sed timeo displiceo deus quia non corrigo et deinceps non facio ille qui justus reprehendo sum et quantus odi peccatum suus tantus diligo frater qui sentio hostis pecco suus si autem de ille numerus sum de quo dico sum corripio stultus et adicio ut odi tu non de caritas ille dissensio nascor sed tamen caritas reprehensor suus exerceo et probo quia non is rependo odium sed dilectio qui cogo reprehendo imperturbatus perduro etiam cum ille qui reprehendo sum odi si autem ille qui corripio reddo volo malus pro malus is qui corripienti indignor non sum dignus qui corripio sed dignus planus qui etiam ipse corripio debeo hic ago ut aut non inter tu existant indignatio aut exorior statim celer pax perimo magnus do opera concordandis tu quam redarguendis quia sicut acetum corrumpo vas si diu ibi sum sic ira corrumpo cor si in alius dies duro hic ergo ago et deus pax sum tu oro simul et pro nos ut is qui bene moneo alacriter impleo


Quid autem dicam de vastatione Africae, quam faciunt Afri barbari resistente nullo, dum tu talis tuis necessitatibus occupatis nec aliquid ordinas unde ista calamitas avertatur? Quis autem crederet, quis autem timeret, Bonifatio domesticorum et Africae comite in Africa constituto cum tam magno exercitu et potestate, qui tribunus cum paucis foederatis omnes ipsas gentes expugnando et terrendo pacaverat, nunc tantum fuisse barbaros ausuros, tantum progressuros, tanta vastaturos, tanta rapturos, tanta loca quae plena populis fuerant, deserta facturos? Qui non dicebant, quandocumque tu comitivam sumeres potestatem, Afros barbaros non solum domitos sed etiam tributarios futuros Romanae rei publicae? Et nunc quam in contrarium versa sit spes hominum, vides. Nec diutius hinc tecum loquendum est, quia plus ea tu potes cogitare quam nos dicere.

quis autem dico de vastatio africa quam facio afri barbaris resisto nullus dum tu talis tuus necessitas occupo neque aliquis ordino unde iste calamitas averto quis autem credo quis autem timeo bonifatio domesticus et africa comes in africanus constituo cum tam magnus exercitus et potestas qui tribunus cum paucus foedero omnis ipse gens expugno et terreo pacaverat nunc tantus sum barbarus audeo tantus progredior tantus vastaturos tantus rapio tantus locum qui plenus populus sum desero facio qui non dico quandocumque tu comitivam sumo potestas afros barbarus non solus domo sed etiam tributarius sum romanus res publicus et nunc quam in contrarius verso sum spes homo video neque diu hinc tu loquor sum quia multus is tu possum cogito quam nos dico


Verum quia in omnibus rerum motibus, quid numeri valeant, facilius consideratur in vocibus eaque considerabo quibusdam quasi gradatis itineribus nititur ad superna intima veritatis, in quibus viis ostendit se sapientia hilariter et in omni providentia occurrit amantibus, initio nostri otii, cum a curis maioribus magisque necessariis vacabat animus, volui per ista quae a nobis desiderasti scripta proludere, quando conscripsi de solo rhythmo sex libros et de melo scribere alios forsitan sex, fateor, disponebam, cum mihi otium futurum sperabam. Sed postea quam mihi curarum ecclesiasticarum sarcina inposita est, omnes illae deliciae fugere de manibus, ita ut vix nunc ipsum codicem inveniam, quoniam tuam voluntatem nec petitionem sed iussionem contemnere nequeo. Quod sane opusculum si potuero mittere, non quidem me tibi obtemperasse, verum tamen te hoc a me tanto opere flagitasse, paenitebit. Difficillime quippe intelleguntur in eo quinque libri, si non adsit qui non solum disputantium possit separare personas, verum etiam pronuntiando ita sonare morulas syllabarum, ut eis exprimantur sensumque aurium feriant genera numerorum, maxime quia in quibusdam etiam silentiorum dimensa intervalla miscentur quae omnino sentiri nequeunt, nisi auditorem pronuntiator informet.

verus quia in omnis res motus quis numerus valeo facilis considero in vox is considero quidam quasi gradatis iter nitor ad supernus intimo veritas in qui via ostendo sui sapientia hilaris et in omnis provideo occurro amo initium noster otium cum ab cura magnus magus necessarius vaco animus volo per iste qui ab nos desidero scribo proludo quando conscribo de solum rhythmos sex liber et de melos scribo alius forsitan sex fateor disponebam cum ego otium sum spero sed postea quam ego cura ecclesiasticaris sarcina inpono sum omnis ille deliciae fugio de manus ita ut vix nunc ipse codico invenio quoniam tuus voluntas neque petitio sed iussio contemno nequeo qui sanus opusculis si possum mitto non quidem ego tu obtempero verus tamen tu hic ab ego tantus opus flagitasse paeniteo difficilis quippe intellego in is quinque liber si non adsum qui non solus disputo possum separaris persono verus etiam pronuntio ita sono morulas syllabaris ut is exprimo sentio auris ferio genus numerus magnus quia in quidam etiam silentiorum dimetior intervallum misceo qui omnino sentio nequeo nisi auditor pronuntiator informo


Avens crebro tuis affatibus laetificari et instinctu tui sermonis, quod me paulo ante iucundissime salva caritate pulsasti, paria redhibere non destiti, ne silentium meum paenitudinem appellasses. Sed quaeso, ut. si haec quasi seniles artus esse duxeris, benignarum aurium indulgentia prosequaris. Olympum montem deorum esse habitaculum sub incerta fide Graecia fabulatur. At vero nostrae urbis forum salutarium numinum frequentia possessum nos cernimus et probamus. Et quidem unum esse deum summum sine initio, sine prole naturae ceu patrem magnum atque magnificum quis tam demens, tam mente captus neget esse certissimum? Huius nos virtutes per mundanum opus diffusas multis vocabulis invocamus, quoniam nomen eius cuncti proprium videlicet ignoramus. Nam deus omnibus religionibus commune nomen est. Ita fit, ut, dum eius quasi quaedam membra carptim variis supplicationibus prosequimur, totum colere profecto videamur.

aveo creber tuus affatus laetificaris et instinguo tuus sermo qui ego paulus ante jucundus salvo caritas pulso par redhibere non desisto ne silentium meus paenitudo appello sed quaeso ut si hic quasi senilis artus sum duco benignaris auris indulgeo prosequaris olympus mons deus sum habitaculis sub incertus fides graecia fabulor at verus noster urbs forum salutaris numen frequentia possessus nos cerno et probo et quidem unus sum deus superus sine initium sine proles natura ceu pater magnus atque magnificus quis tam demens tam mens capio nego sum certus hic nos virtus per mundanus opus diffundo multus vocabulis invoco quoniam nomen is cunctus proprius videlicet ignoro nam deus omnis religio communis nomen sum ita fio ut dum is quasi quidam membrum carptim varius supplicatio prosequor totus colo profecto video


Scias itaque, domine beatissime et plenissima caritate venerabilis, non desperare nos, immo sperare nos vehementer, quod dominus et deus noster per auctoritatem personae, quam geris, quam non carni, sed spiritu tuo inpositam esse confidimus, multas carnales foeditates et aegritudines, quas Africana ecclesia in multis patitur, in paucis gemit . . . conciliorum gravi ense et tua gravitate posse sanari. Cum enim apostolus tria breviter genera vitiorum detestanda et vitanda uno in loco posuerit, de quibus innumerabilium peccatorum exsurrexit seges, unum horum, quod quidem secundo loco posuit, acerrime in ecclesia vindicatur; duo autem reliqua, id est primum et ultimum, tolerabilia videntur hominibus atque ita paulatim fieri potest, ut nec vitia iam putentur. Ait enim vas electionis: Non in comissationibus et ebrietatibus, non in cubilibus et inpudicitiis, non in contentione et zelo; sed induite vos dominum Iesum Christum et carnis curam ne feceritis in concupiscentiis.

scio itaque dominus beatus et plenus caritas venerabilis non desperaris nos immo spero nos vehemens qui dominus et deus noster per auctoritas persona quam gero quam non caro sed spiritus tuus inpono sum confido multus carnal foeditas et aegritudo qui africanus ecclesia in multus patior in paucus gemo concilium gravis ensis et tuus gravitas possum sanaris cos enim apostolus tres brevis genus vitium detesto et vito unus in locus pono de qui innumerabilis peccator exsurgo seges unus hic qui quidem secundus locus pono acer in ecclesia vindico duo autem reliquus is sum primus et ulter tolerabilis video homo atque ita paulatim fio possum ut neque vitio iam puto aio enim vas electio non in comissatio et ebrietas non in cubilis et impudicitia non in contentio et zelo sed induo tu dominus iesus christus et caro cura ne facio in concupiscentia


Notissima mihi et probatissima devotio sanctitatis vestrae in domino nostro Iesu Christo fiduciam dedit, ut etiam absens praesumerem unde praesens gaudere consuevi, qui semper spiritu vobiscum sum, non solum quia gratia domini nostri Iesu Christi tantae suavitatis flagrare non cessat, sed etiam quia me ipsum, qui vobis in evangelio servio, angustiam pati non permittitis. Cum enim frater noster Fascius debito decem et septem solidorum ab opinatoribus urgeretur ut redderet, quod ad praesens unde explicaret se, non inveniebat, ne corporalem pateretur iniuriam ad auxilium sanctae ecclesiae convolavit. Illi etiam exactores, cum proficisci cogerentur et ideo dilationem dare non possent, gravissimis me querelis oneraverunt, ita ut eis illum traderem aut, quod sibi deberi ostendebant, unde acciperent, providerem. Cumque obtulissem Fascio ut vestram sanctitatem de necessi- tatibus eius adloquerer, pudore deterritus, ne facerem deprecatus est. Ita ego maiore necessitate coartatus a fratre nostro Macedonio decem et septem solidos accepi, quos in causam eius continuo dedi, promittente illo quod ad certum diem cum eis reddendis posset occurrere, et consentiente, ut si non posset occurrere, sermo de illo fieret ad vestram misericordiam, quam fraternam fratribus exhibere consuestis.

nosco ego et probo devotio sanctitas vester in dominus noster iesus christus fiducia do ut etiam absum praesumerem unde praesens gaudeo consuesco qui semper spiritus tu sum non solus quia gratia dominus noster iesus christus tantus suavitas flagraris non cesso sed etiam quia ego ipse qui tu in evangelium servio angustia patior non permitto cos enim frater noster fascius debeo decem et septem solidus ab opinator urgeo ut reddo qui ad praesens unde explico sui non invenio ne corporal pateo iniuria ad auxilium sancio ecclesia convolo ille etiam exactor cum proficisco cogo et ideo dilatio do non possum gravis ego querela onero ita ut is ille trado aut qui sui debeo ostendo unde accipio provideo cos offertor fascio ut vester sanctitas de necessi tatibus is alloquor pudor deterreo ne facio deprecor sum ita ego magnus necessitas coarto ab frater noster macedonius decem et septem solidus accipio qui in causa is continuo do promitto ille qui ad certus dies cum is reddo possum occurro et consentio ut si non possum occurro sermo de ille fio ad vester misericordia quam fraternus frater exhibeo consuestis


II. De contentione autem et zelo quid me attinet dicere, quando ista vitia non in plebe, sed in nostro numero graviora sunt? Horum autem morborum mater superbia est et humanae laudis aviditas, quae etiam hypocrisin saepe generat. Huic non resistitur, nisi crebris divinorum librorum testimoniis incutiatur timor et caritas dei, si tamen ille, qui hoc agit, se ipsum praebeat patientiae atque humilitatis exemplum minus sibi adsumendo, quam offertur, sed tamen ab eis, qui se honorant, nec totum nec nihil accipiendo et id, quod accipitur laudis aut honoris, non propter se, qui totus coram deo esse debet et humana contemnere, sed propter illos accipiatur, quibus consulere non potest, si nimia deiectione vilescat. Ad hoc enim pertinet, quod dictum est: Nemo iuventutem tuam contemnat, eum ille hoc dixerit, qui alio loco ait: Si hominibus placere vellem, Christi servus non essem.

is de contentio autem et zelo quis ego attineo dico quando iste vitio non in plebs sed in noster numerus gravis sum horus autem morbus mater superbia sum et humanus laus aviditas qui etiam hypocrisin saepe genero hic non resisto nisi creber divinus liber testimonium incutio timor et careo deus si tamen ille qui hic ago sui ipse praebeo patientia atque humilitas exemplum paruus sui adsumo quam offertor sed tamen ab is qui sui honoro neque totus neque nihil accipio et is qui accipio laus aut honor non propter sui qui totus coram deus sum debeo et humanus contemno sed propter ille accipio qui consulo non possum si nimius deiectio vilescat ad hic enim pertineo qui dico sum nemo iuventus tuus contemno is ille hic dico qui alius locus aio si homo placeo volo christus servus non sum


De quaestione fati ae fortunae, qua tuum animum non leviter moveri et, eum praesens essem, adverti et nunc tuis litteris gratius certiusque cognovi, rescriptum tibi non parvi voluminis debeo, quod dominus praestabit ut ita explicem, quem ad modum novit tibi congruere ae saluti fidei tuae. Non enim parvum malum est perversis opinionibus non solum ad committendum blandimento voluptatis adduci, sed etiam ad defendendum peccatum a medicamento confessionis averti.

de quaestio fatum ae fortuna qui tuus animus non levis moveo et is praesens sum adverto et nunc tuus littera gratus certus cognosco rescribo tu non parvus volumen debeo qui dominus praesto ut ita explico qui ad modus nosco tu congruo ae salus fides tuus non enim parvus malus sum perverto opinio non solus ad committo blandimentum voluptas adduco sed etiam ad defendo peccatum ab medicamentum confessio averto


Omitto enim, quod ipsam continentiam, illo non- dum volente, non secundum sanam doctrinam te suscepisse cognovi. Neque enim corporis tui debito fraudandus fuit, priusquam ad illud bonum quod superat pudicitiam coniugalem, tuae voluntati voluntas quoque eius accederet, nisi forte non legeras nec audieras vel non adtenderas apostolum dicentem: Bonum est homini mulierem non tangere; propter fornicationes autem unusquisque suam uxorem habeat et unaquaeque suum virum habeat. Uxori vir debitum reddat, similiter autem et uxor viro. Uxor non habet potestatem corporis sui sed vir; similiter autem ei vir non habet potestatem corporis sui sed mulier. Nolite fraudare invicem nisi ex consensu ad tempus, ut vacetis orationi, et iterum ad id ipsum estote, ne vos temptet Satanas propter incontinentiam vestram. Secundum haec verba apostolica, etiam si se ipse continere voluisset et tu noluisses, debitum tibi reddere cogeretur et illi deus inputaret continentiam, si non suae sed tuae cedens infirmitati, ne in adulterii damnabile flagitium caderes, maritalem tibi concubitum non negaret; quanto magis te, quam magis subiectam esse decuerat, ne ipse quoque in adulterium diabolica temptatione traheretur, in reddendo huius modi debito voluntati eius obtemperare convenerat, cum tibi voluntatem continendi acceptaret deus, quia propterea non faceres, ne periret maritus!

omitto enim qui ipse continentia ille non dum volo non secundus sanus doctrina tu suscipio cognosco neque enim corpus tuus debeo fraudo sum priusquam ad ille bonus qui supero pudicitia coniugal tuus voluntas voluntas quoque is accedo nisi fors non lego neque audio vel non adtenderas apostolus dico bonus sum homo mulier non tango propter fornicatio autem unusquisque suus uxor habeo et unaquaeque suus vir habeo uxor vir debeo reddo similis autem et uxor vir uxor non habeo potestas corpus suus sed vir similis autem is vir non habeo potestas corpus suus sed mulier nolo fraudaris invicem nisi ex consensus ad tempus ut vaco oratio et iterum ad is ipse sum ne tu tento satanas propter incontinentia vester secundus hic verbum apostolicus etiam si sui ipse contineo volo et tu nolo debeo tu reddo cogo et ille deus inputaret continentia si non suus sed tuus cedo infirmitas ne in adulterium damnabilis flagitium cado marital tu concubo non nego quantus magis tu quam magis subicio sum decet ne ipse quoque in adulterium diabolicus temptatio traho in reddo hic modus debeo voluntas is obtemperaris convenio cum tu voluntas contineo acceptaret deus quia propterea non facio ne pereo maritus


Quamvis mox ut audivimus te merito sublimatum, cum ipsa fama nondum certissima nobis esset, nihil aliud de animo tuo credidimus erga ecclesiam dei, cuius te veraciter filium esse gaudemus, quam quod tuis litteris mox aperuisti, tamen etiam illis lectis, quibus ultro dignatus es, etiam si pigri et cunctantes essemus, exhortationem benivolentissimam mittere, ut instruente humilitate nostra per religiosam oboedientiam tuam dominus, cuius munere talis es, ecclesiae suae iam iamque subveniat, maiore fiducia tibi scribimus, domine eximie et merito praestantissime multumque in Christi caritate honorande fili.

quivis mox ut audio tu mereo sublimatum cum ipse fama nondum certus nos sum nihil alius de animus tuus credo erga ecclesia deus qui tu veraciter filius sum gaudeo quam qui tuus littera mox aperio tamen etiam ille lectus qui ultro dignor sum etiam si piger et cuncto sum exhortatio benivolentissimam mitto ut instruente humilitas noster per religiosus oboedientia tuus dominus qui munus talis sum ecclesia suus iam iam subvenio magnus fiducia tu scribo dominus eximius et mereo praesto multus in christus caritas honorande filis


Sed forte ad ista respondes illis hoc esse potius inputandum, qui te laeserunt, qui tuis officiosis virtutibus non paria sed contraria reddiderunt. Quas causas ego audire et iudicare non possum; tuam causam potius aspice et inspice, quam non cum hominibus quibuslibet, sed cum deo habere te cognoscis; quia in Christo fideliter vivis, ipsum debes timere ne offendas. Nam causas ego superiores potius adtendo, quia, ut Africa tanta mala patiatur, suis debent inputare homines peccatis. Verum tamen nolo te ad eorum numerum pertinere, per quos malos et iniquos deus flagellat poenis temporalibus quos voluerit. Ipsis namque iniquis, si correcti non fuerint, servat aeterna supplicia, quorum malitia iuste utitur ut aliis mala ingerat temporalia. Tu deum adtende, tu Christum considera, qui tanta bona praestitit et tanta mala pertulit. Quicumque ad eius regnum cupiunt pertinere et cum illo ac sub illo semper beate vivere, diligunt etiam inimicos suos, bene faciunt illis qui eos oderunt, et orant pro eis a quibus persecutionem patiuntur, et, si quando adhibent pro disciplina molestam severitatem, non tamen amittunt sincerissimam caritatem. Si ergo bona tibi sunt praestita quamvis terrena transitoria ab imperio Romano, quia et ipsum terrenum est, non caeleste, nec potest praestare nisi quod habet in potestate; si ergo bona in te conlata sunt, noli reddere mala pro bonis; si autem mala tibi inrogata sunt, noli reddere mala pro malis. Quid istorum duorum sit, nec discutere volo nec valeo iudicare; ego Christiano loquor: noli reddere vel mala pro bonis vel mala pro malis.

sed fors ad iste respondeo ille hic sum potis inputo qui tu laedo qui tuus officiosus virtus non par sed contrarius reddo qui causa ego audio et iudicaris non possum tuus causa potis aspicio et inspicio quam non cum homo qui sed cum deus habeo tu cognosco quia in christus fidelis vivo ipse debeo timeo ne offendo nam causa ego superus potis adtendo quia ut africanus tantus malus patior suus debeo inputaris homo peccatum verus tamen nolo tu ad is numerus pertineo per qui malus et iniquus deus flagello poenio temporal qui volo ipse namque iniquus si corrigo non sum servo aeternus supplicium qui malitia justus uto ut alius malus ingero temporalis tu deus adtendo tu christus considero qui tantus bonus praesto et tantus malus perfero quicumque ad is regnum cupio pertineo et cum ille atque sub ille semper beatus vivo diligo etiam inimicus suus bene facio ille qui is odi et oro pro is ab qui persecutio patior et si quando adhibeo pro disciplina molestus severitas non tamen amitto sincerus caritas si ergo bonus tu sum praesto quivis terrenus transitoria ab imperium romanus quia et ipse terrenus sum non caelestis neque possum praesto nisi qui habeo in potestas si ergo bonus in tu confero sum nolo reddo malus pro bonus si autem malus tu inrogo sum nolo reddo malus pro malus quis iste duo sum neque discutio volo neque valeo iudicaris ego christianus loquor nolo reddo vel malus pro bonus vel malus pro malus


Haec tibi scripsi, quoniam me consulendum putasti, non ut tuum rectum institutum sermone meo frangerem, sed quod te inordinate et incaute agente viri tui factum dolerem. De cuius reparatione debes vehementissime cogitare, si vere ad Christum vis pertinere. Indue itaque humilitatem mentis, et ut te deus conservet perseverantem, noli maritum contemnere pereuntem. Funde pro illo pias et assiduas orationes, sacrifica lacrimas tamquam vulnerati sanguinem cordis et scribe ad eum satisfactionem, petens veniam, quia in eum" peccasti, quod praeter eius consilium et voluntatem de rebus tuis fecisti quod faciendum putasti, non ut te paeniteat tribuisse pauperibus sed eum boni tui operis participem et moderatorem habere noluisse. Promitte de cetero in adiutorio domini, si et illum suae turpitudinis paenituerit et continentiam quam deseruit, repetiverit, te illi. sicut decet, in omnibus servituram, ne forte, ut ait apostolus, det illi deus paenitentiam et resipiscat de diaboli laqueis, a quo captivus tenetur secundum ipsius voluntatem. Filium autem vestrum, quoniam de legitimis eum et honestis nuptiis suscepisti, magis in patris quam in tua esse potestate quis nesciat? Et ideo ei negari non potest, ubicumque illum esse cognoverit et iure poposcerit; ac per hoc, ut secundum tuam voluntatem in dei possit nutriri et erudiri sapientia, necessaria illi est etiam vestra concordia.

hic tu scribo quoniam ego consulo puto non ut tuus recingo institus sermo meus frango sed qui tu inordinatus et incautus ago vir tuus facio doleo de qui reparatio debeo vehemens cogito si verus ad christus volo pertineo induo itaque humilitas mens et ut tu deus conservo persevero nolo maritus contemno pereo fundo pro ille pius et assiduus oratio sacrifico lacrima tamquam vulnero sanguis chordus et scribo ad is satisfactio peto venio quia in is pecco qui praeter is consilium et voluntas de res tuus facio qui facio puto non ut tu paeniteo tribuo pauper sed is bonus tuus opus participo et moderator habeo nolo promitto de ceterus in adjutorium dominus si et ille suus turpitudo paeniteo et continentia quam desero repetiverit tu ille sicut decet in omnis servio ne fors ut aio apostolus do ille deus paenitentia et resipiscat de diabolus laqueus ab quo captivus teneo secundus ipse voluntas filius autem vester quoniam de legitimus is et honestus nuptiae suscipio magis in pater quam in tuus sum potestas quis nescio et ideo is negaris non possum ubicumque ille sum cognosco et ius posco atque per hic ut secundus tuus voluntas in deus possum nutrio et erudio sapientia necessarius ille sum etiam vester concordia


Neque enim et ille qui tecum iam coeperat custodire tam magnum continentiae bonum, etiamsi coniugale, non viduale, voluisset ut acciperes indumentum, ad indecentem quoque te compulisset ornatum, quo etsi aliqua dura condicione cogereris, posses habere in superbo cultu cor humile. Nempe apud patres Esther illa regina deum timens, deum colens, "deo subdita, marito regi alienigenae non eundem secum colenti deum tamen subiecta serviebat. Quae cum extremo periculo non suo tantum sed etiam gentis suae, qui tunc erat populus dei, domino prosterneretur orando, in ipsa oratione sua dixit ita sibi esse ornatum regium sicut pannum menstrualem; et ita orantem confestim exaudivit, qui cordis inspector eam verum dicere scivit. Et utique maritum habebat multarum mulierum virum et deorum alienorum falsorumque cultorem. Tu autem, si et ille in proposito quod tecum susceperat, perduraret nec a te offensus in flagitium corruisset, maritum habebas non solum fidelem et verum deum tecum colentem sed etiam continentem, qui procul dubio propositi vestri non inmemor, etsi te ad coniugalia cogeret indumenta, ad superba tamen ornamenta non cogeret.

neque enim et ille qui tu iam coepio custodio tam magnus continentia bonus etiamsi coniugal non vidual volo ut accipio indumentum ad indecentem quoque tu compello orno quo etsi aliqui durus condicio cogo possum habeo in superbus cultus cor humilis nempe apud pater esther ille regina deus timeo deus colo deus subdo marito rex alienigenus non idem sui colo deus tamen subiectum servio qui cum exter periculum non suus tantus sed etiam gens suus qui tunc sum populus deus dominus prosterno oro in ipse oratio suus dico ita sui sum orno regius sicut pannus menstrual et ita oro confestim exaudio qui chordus inspecto is verus dico scio et utique maritus habeo multus mulier vir et deus alienus falsorumque cultor tu autem si et ille in propono qui tu suscipio perduro neque ab tu offendo in flagitium conruo maritus habeo non solus fidelis et verus deus tu colo sed etiam contineo qui procul dubius propono vester non immemor etsi tu ad conjugalis cogo indumentum ad superbus tamen ornamentum non cogo


Restat ergo ut iste pecuniae turpissimus appetitus ex obliquo in clericos et maxime in episcopum dirigatur. Nos enim rebus ecclesiae dominari existimamur, nos opibus frui. Postremo quicquid de istis nos accepimus, nos vel adhuc possidemus vel, ut placuit, erogavimus; nihil inde populo extra clericatum vel extra monasterium constituto nisi paucissimis indigentibus largiti sumus. Non ergo dico quia vel in nos maxime a vobis dici ista debuerunt, verum tamen in nos solos credibiliter dici potuerunt. Quid ergo faciemus? Qua nos, si apud inimicos non possumus, saltem apud vos ratione purgamus? Res haec animi est, intus est, procul ab oculis secreta mortalium deo tantum modo nota est. Quid ergo restat nisi deum testari, cui nota est? Cum ergo de nobis ista sentitis, non praecipitis quod multo melius est et quod mihi in epistula tua tamquam culpabile obiciendum putasti, sed omnino cogitis ut iuremus, non intentato metu mortis carnis nostrae, quod populus Hipponiensis fecisse putatus est, sed intentato metu mortis existimationis nostrae, quae propter infirmos quibus nos praebere ad exemplum bonorum operum qualicumque conversatione conamur, etiam vitae carnis huius utique praeponenda est.

resto ergo ut iste pecunia turpis appeto ex obliquus in clericos et magnus in episcopus dirigo nos enim res ecclesia dominaris existimamur nos ops fruor postremo quisquis de iste nos accipio nos vel adhuc possideo vel ut placeo erogavimus nihil inde populus extra clericatum vel extra monasterium constituo nisi paucus indigeo largior sum non ergo dico quia vel in nos magnus ab tu dico iste debeo verus tamen in nos solus credibilis dico possum quis ergo facio qui nos si apud inimicus non possum saltem apud tu ratio purgo res hic animus sum intus sum procul ab oculus secerno mortalis deus tantus modo nosco sum quis ergo resto nisi deus testaris qui nosco sum cos ergo de nos iste sentio non praecipio qui multus bonus sum et qui ego in epistula tuus tamquam culpabilis obicio puto sed omnino cogo ut juro non intentato metus mors caro noster qui populus hipponiensis facio puto sum sed intentato metus mors existimatio noster qui propter infirmus qui nos praebeo ad exemplum bonus opus qualiscumque conversatio conor etiam vita caro hic utique praepono sum


Laudes itaque tuas in Christo, sive magis in te laudes Christi, vide quid mihi delectationis et laetitiae fuit audire ab illo qui nec fallere me posset propter fidem suam, et eas ignorare non posset propter amicitiam tuam. Sed alia et ab aliis etsi non tam multa vel certa, verum tamen audivimus, fides tua quam sit sana et catholica, quam pia expectatio futurorum, quae dei fratrumque dilectio, quam non superbe sapias in excelsis honoribus nec speres in incerto divitiarum sed in deo vivo, et dives sis in operibus bonis, quam sit domus tua requies solaciumque sanctorum et terror impiorum, quanta tibi cura sit, ne quis insidietur membris Christi coopertus velamine nominis Christi sive in veteribus eius sive in recentioribus inimicis, quamque sis eorundem inimicorum saluti providus, infestus errori. Haec atque huius modi, ut dixi, et ab aliis solemus audire, sed nunc ea per supra dictum fratrem plura et testatiora cognovimus.

laus itaque tuus in christus sive magis in tu laus christus video quis ego delectatio et laetitia sum audio ab ille qui neque fallo ego possum propter fides suus et is ignoro non possum propter amicitia tuus sed alius et ab alius etsi non tam multus vel certus verus tamen audio fides tuus quam sum sano et catholicus quam pius expectatio sum qui deus frater dilectio quam non superbus sapio in excello honor neque spero in incertum divitiaris sed in deus vivo et dives sum in opus bonus quam sum domus tuus requies solaciumque sancio et terror impii quantus tu cura sum ne quis insidior membrum christus cooperio velamen nomen christus sive in vetus is sive in recens inimicus quisque sum idem inimicus salus providus infestus error hic atque hic modus ut dico et ab alius solo audio sed nunc is per supra dico frater multus et testatiora cognosco


Quid pluribus agam apud sanctitatem vestram, quando quidem me onerosum sentio, maxime quia per interpretem audis litteras meas? Si diligitis Pelagium, diligat vos etiam ipse, immo magis se ipsum et non vos fallat. Cum enim auditis eum confiteri gratiam dei et adiutorium dei, putatis hoc eum dicere quod et vos, qui catholica regula sapitis, quoniam quid in libro suo scripserit, ignoratis. Propter hoc ipsum librum misi et meum, quo ei respondi; unde perspiciat venerabilitas vestra quam gratiam vel adiutorium dei dicat, quando illi obicitur quod gratiae dei et adiutorio contradicat. Proinde ostende illi docendo et hortando et pro eius salute, quae in Christo esse debet, orando, ut eam dei gratiam confiteatur, quam probantur sancti dei fuisse confessi, cum a domino ea ipsi peterent, quae illis iubebat ut facerent, quoniam neque haberentur, nisi ut nostra voluntas ostenderetur, neque peterentur, nisi ut voluntatis infirmitas ab illo, qui iusserat, iuvaretur.

quis multus ago apud sanctitas vester quando quidem ego onerosus sentio magnus quia per interpres audio littera meus si diligo pelagium diligo tu etiam ipse immo magis sui ipse et non tu fallo cos enim audio is confiteor gratia deus et adjutorium deus puto hic is dico qui et tu qui catholicus regula sapio quoniam quis in liber suus scribo ignoro propter hic ipse liber mitto et meus quo is respondeo unde perspicio venerabilitas vester quam gratia vel adjutorium deus dico quando ille obicio qui gratia deus et adjutorium contradico proinde ostendo ille doceo et horto et pro is salus qui in christus sum debeo oro ut is deus gratia confiteor quam probo sanctus deus sum confiteor cum ab dominus is ipse peto qui ille jubeo ut facio quoniam neque habeo nisi ut noster voluntas ostendo neque peto nisi ut voluntas infirmitas ab ille qui iubeo juvo


Quo modo ergo dicis hoc eos fecisse turpissimo appetitu pecuniae? Primo quia ad plebem, quae clamabat, omnino non pertinet; sicut enim plebs Tagastensis de his, quae contulistis ecclesiae Taga- stensi, non habet nisi gaudium boni operis vestri, sic et Hipponiensis et cuiuslibet alterius loci, ubi de mammona iniquitatis domini praecepta fecistis vel estis ubicumque facturi. Non ergo populus, ut de tanto viro ecclesiae consuleret suae, ardentissime flagitans suum pecuniarium commodum quaesivit a vobis, sed vestrum pecuniae contemptum dilexit in vobis. Nam si in me dilexerunt quod audierant paucis agellulis paternis contemptis ad dei liberam servitutem me fuisse conversum, neque in hoc inviderunt ecclesiae Tagastensi, quae carnalis patria mea est, sed, cum illa mihi clericatum non inposuisset, quando potuerunt, habendum invaserunt, quanto flagrantius in nostro Piniano amare potuerunt tantam mundi istius cupiditatem, tantas opes, tantam spem tanta conversione superatam atque calcatam! Ego quippe secundum multorum sensum comparandum semet ipsos sibimet ipsis non divitias dimisisse, sed ad divitias videor venisse. Vix enim vigesima particula res mea paterna existimari potest in comparatione praediorum ecclesiae, quae nunc ut dominus existimor possidere. In qualibet autem maxime Africanarum ecclesiarum hic noster non dico presbyter sed episcopus sit, comparatus pristinis opibus suis, etiamsi animo dominantis egerit, pauperrimus erit. Multo ergo liquidius et securius in hoc amatur Christiana paupertas, in quo nulla rerum ampliorum potest putari cupiditas. Hoc accendit animos populi, hoc in illam violentiam perseverantissimi clamoris erexit. Non eos turpis cupiditatis insuper accusemus, sed magis bonum quod ipsi non habent, saltem in aliis diligere sine crimine permittamus. Nam etsi fuerunt illi multitudini permixti inopes vel mendici, qui simul clamabant et de vestra venerabili redundantia indigentiae suae supplementum sperabant, nec ista, ut arbitror, cupiditas turpis est.

quo modo ergo dico hic is facio turpis appeto pecunia primus quia ad plebs qui clamo omnino non pertineo sicut enim plebs tagastensis de hic qui confero ecclesia taga stensi non habeo nisi gaudium bonus opus vester sic et hipponiensis et qui alter locus ubi de mammona iniquitas dominus praecipio facio vel sum ubicumque facio non ergo populus ut de tantus vir ecclesia consulo suus ardeo flagito suus pecuniarius commodus quaero ab tu sed vester pecunia contemno diligo in tu nam si in ego diligo qui audio paucus agellulis paternus contemno ad deus liber servitus ego sum converro neque in hic invideo ecclesia tagastensi qui carnal patria meus sum sed cum ille ego clericatum non inpono quando possum habeo invado quantus flagro in noster piniano amo possum tantus mundus iste cupiditas tantus ops tantus spes tantus conversio supero atque calcatam ego quippe secundus multus sensus comparo sui ipse sui ipse non divitiae dimitto sed ad divitiae video venio vix enim vigesima particula res meus paternus existimo possum in comparatio praedium ecclesia qui nunc ut dominus existimo possideo in qualibet autem magnus africanaris ecclesia hic noster non dico presbyter sed episcopus sum comparo pristinus ops suus etiamsi animus dominor ago pauperrimus sum multus ergo liquidus et securus in hic amo christianus paupertas in quo nullus res amplus possum putaris cupiditas hic accendo animus populus hic in ille violentia persevero clamor erigo non is turpis cupiditas insuper accuso sed magis bonus qui ipse non habeo saltem in alius diligo sine crimen permitto nam etsi sum ille multitudo permisceo inops vel mendicus qui simul clamo et de vester venerabilis redundo indigentiae suus supplementum spero neque iste ut arbitror cupiditas turpis sum


Execranda autem superstitio ligaturarum, in quibus etiam inaures virorum in summis ex una parte auriculis suspensae deputantur: non ad placendum hominibus sed ad serviendum daemonibus adhibentur. Quis autem possit speciales nefariarum superstitionum prohibitiones in scripturis invenire, cum generaliter apostolus dicat: Nolo vos socios fieri daemoniorum, et iterum: Quae enim consonantia Christi ad Belial? nisi forte, quia Belial nominavit et generalem societatem daemoniorum prohibuit, licet Christianis sacrificare Neptuno, quia nihil proprie de Neptuno vetitum legimus. Moneantur interim miseri, ut, si obtemperare nolunt praeceptis salubrioribus, saltem sacrilegia sua non defendant, ne maiore se scelere implicent. Quid autem cum eis agendum sit, si solvere inaures timent et corpus Christi cum signo diaboli accipere non timent? De ordinando autem, qui in parte Donati baptizatus est, auctor tibi esse non possum; aliud est enim facere, si cogaris, aliud consulere ut facias.

execranda autem superstitio ligaturaris in qui etiam inauro vir in summus ex unus pars auriculis suspendo deputo non ad placeo homo sed ad servio daemon adhibeo quis autem possum special nefariaris superstitio prohibitio in scribo invenio cum generalis apostolus dico nolo tu socius fio daemonium et iterum qui enim consono christus ad belial nisi fors quia belial nomino et general societas daemonium prohibeo licet christianus sacrificaris neptunus quia nihil proprius de neptunus veto lego moneo interim miser ut si obtemperaris nolo praecipio salubris saltem sacrilegium suus non defendo ne magnus sui scelus implicent quis autem cum is ago sum si solvo inauro timeo et corpus christus cum signum diabolus accipio non timeo de ordino autem qui in pars donatus baptizo sum auctor tu sum non possum alius sum enim facio si cogaris alius consulo ut facio


Videtur itaque mihi haec regula esse in rebus huiusce modi retinenda, ut, quicquid eo iure quo talia possidentur, eius fuerit qui alicubi clericus ordinatur, ad eam pertineat ecclesiam in qua ordinatur. Usque adeo autem eodem iure presbyteri Honorati est illud, unde agitur, ut non solum alibi ordinatus sed adhuc in Tagastensi monasterio constitutus si re sua non vendita nec per manifestam donationem in quempiam translata moreretur, non nisi heredes eius in eam succederent, sicut frater Aemilianus in illos triginta solidos fratri Privato successit. Haec ergo ante praecavenda sunt; si autem praecauta non fuerint, ea iura eis servare oportet, quae talibus habendis vel non habendis secundum civilem societatem sunt instituta, ut ab omni non solum re sed etiam specie maligna, quantum possumus, nos abstineamus et bonam famam custodiamus dispensationi nostrae multum necessariam. Quam vero species maligna sit, advertat sancta prudentia tua. Excepta illorum tristitia, quam experti sumus, ne quid forte ipse fallerer, sicut fieri solet, dum in sententiam meam proclivior erro, narravi causam fratri et collegae nostro Samsucio, nondum dicens quod mihi modo videtur, sed illud potius adiungens quod utrique nostrum visum sit, cum illis resisteremus. Vehementer exhorruit et nobis hoc visum esse miratus est, nulla re alia permotus nisi ipsa specie foeda, non nostra sed cuiuslibet vita ac moribus indignissima.

video itaque ego hic regula sum in res hic modus retineo ut quisquis is ius quo talis possideo is sum qui alicubi clericus ordino ad is pertineo ecclesia in qui ordino usque adeo autem idem ius presbyterium honoro sum ille unde ago ut non solus alibi ordino sed adhuc in tagastensi monasterio constituo si res suus non vendo neque per manifestam donatio in qui transfero morior non nisi heres is in is succedo sicut frater aemilianus in ille triginta solidus frater privo succedo hic ergo ante praecavenda sum si autem praecaveo non sum is ius is servaris oportet qui talis habeo vel non habeo secundus civilis societas sum institutum ut ab omnis non solus res sed etiam species malignus quantus possum nos abstineo et bonus fama custodio dispensatio noster multus necessaria quam verus species malignus sum advertat sancio prudentia tuus excipio ille tristitia quam experior sum ne quis fors ipse fallerer sicut fio soleo dum in sententia meus proclivis erro narro causa frater et collega noster samsucio nondum dico qui ego modo video sed ille potis adjungo qui uterque nos video sum cum ille resisteremus vehemens exhorresco et nos hic video sum miror sum nullus res alius permoueo nisi ipse species foedus non noster sed qui vito atque mos indignus


Verum tamen vobis nos ita cogentibus ut iuremus, non suscensemus, sicut vos Hipponiensibus suscensetis. Creditis enim, tamquam homines de hominibus, etsi ea quae in nobis non sunt, non tamen ea quae in nobis esse non possunt. Sananda ista in vobis, non accusanda sunt, et nostra purganda vobis est fama, si est domino purgata conscientia. Qui fortasse praestabit, sicut ante quam accidisset ista temptatio ego et frater meus Alypius conlocuti sumus, ut non solum vobis carissimis commembris nostris, verum etiam ipsis inimicis notissimum fiat nulla nos cupiditate pecuniae in rebus ecclesiasticis sordidari. Quod donec fiat, si dominus donabit ut fiat, ecce nunc interim, quod cogimur facimus, ne vestri cordis medicinam in quantam libet moram temporis differamus. Deus testis est istam omnem rerum ecclesiasticarum procurationem, quarum credimur amare dominatum, propter servitutem quam debeo caritati fratrum et timori dei, tolerare me, non amare, ita ut ea, si salvo officio possim, carere desiderem. Nec aliud me de fratre meo Alypio sentire ipse deus testis est. Tamen et de illo aliter sentiendo populus et, quod est gravius, Hipponiensis in tantas est illius praecipitatus iniurias et de nobis vos sancti dei et pleni visceribus misericordiae talia credendo nomine eiusdem populi, qui ad causam huiusce modi cupiditatis omnino non pertinet, nos tangere atque admonere voluistis utique ad nos corrigendos, neque enim odio, quod absit a vobis. Unde non irasci sed gratias agere debeo, quod nec verecundius nec liberius agere potuistis, ut episcopo non quasi conviciose obiceretis quod sentiebatis, sed ex obliquo intellegendum relinqueretis.

verus tamen tu nos ita cogo ut juro non suscensemus sicut tu hipponiensibus suscenseo credo enim tamquam homo de homo etsi is qui in nos non sum non tamen is qui in nos sum non possum sano iste in tu non accuso sum et noster purgo tu sum fama si sum dominus purgo conscientia qui fortasse praesto sicut ante quam accido iste temptatio ego et frater meus alypius conloquor sum ut non solus tu carus commembris noster verus etiam ipse inimicus nosco fio nullus nos cupiditas pecunia in res ecclesiasticis sordidaris qui donec fio si dominus dono ut fio ecce nunc interim qui cogo facio ne vester chordus medicina in quantus libet mora tempus differo deus testis sum iste omnis res ecclesiasticaris procuratio qui credimur amo dominor propter servitus quam debeo caritas frater et timor deus tolero ego non amo ita ut is si salvo officium possum careo desidero neque alius ego de frater meus alypio sentio ipse deus testis sum tamen et de ille aliter sentio populus et qui sum gravis hipponiensis in tantus sum ille praecipito injuria et de nos tu sanctus deus et plenus viscera misericordia talis credo nomen idem populus qui ad causa hic modus cupiditas omnino non pertineo nos tango atque admoneo volo utique ad nos corrigo neque enim odium qui absum ab tu unde non irascor sed gratia ago debeo qui neque verecundus neque liber ago possum ut episcopo non quasi conviciose obiceretis qui sentio sed ex obliquus intellego relinqueretis


Ornet mores tuos pudicitia coniugalis, ornet sobrietas et frugalitas; valde enim turpe est, ut, quem non vincit homo, vincat libido et obruatur vino, qui non vincitur ferro. Divitiae saeculares si desunt, non per mala opera quaerantur in mundo; si autem adsunt, per bona opera serventur in caelo. Animum virilem et Christianum nec debent, si accedunt, extollere nec debent frangere, si recedunt. Illud potius cogitemus, quod dominus ait: Ubi est thesaurus tuus, illic erit et cor tuum, et utique, cum audimus ut cor sursum habeamus, non mendaciter respondere debemus, quod nosti quia respondemus.

orno mos tuus pudicitia coniugal orno sobrietas et frugalitas validus enim turpis sum ut qui non vincio homo vinco libido et obruo vinum qui non vincio ferrum divitiae saecularis si desum non per malus opus quaero in mundus si autem adsum per bonus opus servo in caelum animus virilis et christianus neque debeo si accedo extollo neque debeo frango si recedo ille potis cogito qui dominus aio ubius sum thesaurus tuus illic sum et cor tuus et utique cum audio ut cor sursum habeo non mendaciter respondeo debeo qui nosco quia respondeo


Si enim mentiebatur apostolus Paulus, cum apostolus Petrum obiurgans diceret: Si tu, cum sis Iudaeus, gentiliter et non iudaice vivis, quem ad modum gentes cogis iudaizare? et recte illi videbatur Petrus fecisse, quem non recte fecisse et dixit et scripsit, ut quasi animos tumultuantium deleniret, quid respondebimus, cum exsurrexerint perversi homines prohibentes nuptias, quos futuros ipse praenuntiavit, et dixerint totum illud, quod idem apostolus de matrimoniorum iure firmando locutus est, propter homines, qui dilectione coniugum tumultuari poterant, fuisse mentitum, scilicet non quod hoc senserit, sed ut illorum placaretur adversitas? Non opus est multa commemorare. Possunt enim videri etiam de laudibus dei esse officiosa mendacia, ut apud homines pigriores dilectio eius ardescat. Atque ita nusquam certa erit in sanctis libris castae veritatis auctoritas. Nonne adtendimus eundem apostolum cum ingenti cura commendandae veritatis dicere: Si autem Christus non resurrexit, inanis est praedicatio nostra, inanis est et fides vestra. Inveniatur autem et falsi testes dei. quia testimonium diximus adversus deum, quod suscitaverit Christum, quem non suscitavit? Si quis huic diceret: Quid in hoc mendacio perhorrescis, cum id dixeris quod, etiam si falsum sit, ad laudem dei maxime pertinet, nonne huius detestatus insaniam quibus posset verbis et significationibus in lucem penetralia sui cordis aperiret, clamans non minore aut fortasse etiam maiore scelere in deo laudari falsitatem quam veritatem vituperari? Agendum est igitur, ut ad cognitionem divinarum scripturarum talis homo accedat, qui de sanctis libris tam sancte et veraciter existimet, ut nolit aliqua eorum parte delectari per officiosa mendacia, potiusque id, quod non intellegit, transeat, quam cor suum praefuerat illi veritati. Profecto enim cum hoc dicit, credi sibi expetit et id agit, ut divinarum scripturarum auctoritatibus non credamus.

si enim mentior apostolus paulus cum apostolus petrum objurgo dico si tu cum sum judaeus gentilis et non iudaice vivo qui ad modus gens cogo iudaizaris et rectus ille video petrus facio qui non rectus facio et dico et scribo ut quasi animus tumultuor delenio quis respondeo cum exsurrexerint perverto homo prohibeo nuptiae qui sum ipse praenuntio et dico totus ille qui idem apostolus de matrimonium ius firmo loquor sum propter homo qui dilectio conjunx tumultuor possum sum mentior scilicet non qui hic sentio sed ut ille placo adversitas non opus sum multus commemoraris possum enim video etiam de laus deus sum officiosus mendacium ut apud homo piger dilectio is ardescat atque ita nusquam certus sum in sanctus liber castus veritas auctoritas nonne adtendo idem apostolus cum ingens cura commendo veritas dico si autem christus non resurgo inanis sum praedicatio noster inanis sum et fides vester invenio autem et fallo testis deus quia testimonium dico adverro deus qui suscito christus qui non suscito si quis hic dico quis in hic mendacium perhorresco cum is dico qui etiam si falsus sum ad laus deus magnus pertineo nonne hic detesto insanio qui possum verbum et significatio in lux penetralis suus chordus aperio clamo non paruus aut fortasse etiam magnus scelus in deus laudo falsitas quam veritas vituperaris ago sum igitur ut ad cognitio divinaris scripturaris talis homo accedo qui de sanctus liber tam sancio et veraciter existimo ut nolo aliqui is pars delectaris per officiosus mendacium potis is qui non intellego transeo quam cor suus praesum ille veritas profecto enim cum hic dico credo sui expeto et is ago ut divinaris scripturaris auctoritas non credo


Ecce quam multa dixi et quid sit illud quod me longe amplius eloquio tuo, longe amplius laudibus meis in tuis litteris delectavit, non adhuc dixi. Quid autem putas esse, o bone homo, nisi quod te talem virum etiam non visum feci amicum, si tamen non visum dicere debeo, cuius non corpus sed animum in ipsis tuis litteris vidi, ubi de te non sicut antea fratribus meis, sed mihi credidi? Quis enim esses iam quidem acceperam, sed qualis erga me esses nondum tenebam. Ex hac amicitia tua etiam laudes meas, quae me quo fine delectent, satis dixi, multo uberius ecclesiae Christi non dubito profuturas, quando quidem etiam labores meos in defensione evangelii adversus reliquias impiorum daemonicolarum sic habes, sic legis, sic amas, sic praedicas, ut in eis tanto fiam notior, quanto es ipse nobilior; eos enim latentes inlustris inlustras clarusque declaras, et ubi prodesse posse perspicies, ignorari omnino non sines. Si unde id sciam quaeris, talis mihi apparuisti in litteris tuis. Hinc iam vide quantum me illae litterae delectare potuerint, si bene de me existimans, cogitas quantum me Christi lucra delectent. Iam vero quod te ipsum, qui, ut scribis, a parentibus, ab avis et postrema usque gentis prole Christi iura percipere potuisti, tamen adversus gentiles ritus ut numquam alias eisdem laboribus meis adiutum esse significas, parumne cogito quantum boni aliis et quam multis, quam claris et quam facile quamque salubriter per illos ceteris quibus talia conveniunt, possint scripta nostra te commendante ac disseminante conferre? Aut hoc cogitans possumne parvorum vel mediocrium gaudiorum iucunditate perfundi?

ecce quam multus dico et quis sum ille qui ego longus amplus eloquium tuus longus amplus laus meus in tuus littera delecto non adhuc dico quis autem puto sum o bonus homo nisi qui tu talis vir etiam non video facio amicus si tamen non video dico debeo qui non corpus sed animus in ipse tuus littera video ubi de tu non sicut antea frater meus sed ego credo quis enim sum iam quidem accipio sed qualis erga ego sum nondum teneo ex hic amicitia tuus etiam laus meus qui ego quo finis delecto satis dico multus uber ecclesia christus non dubito possum quando quidem etiam labor meus in defensio evangelium adverro reliquiae impii daemonicolaris sic habeo sic lex sic amo sic praedico ut in is tantus fio nosco quantus sum ipse nobilior is enim lateo illustris inlustro clarus declaras et ubi prosum possum perspicio ignoraris omnino non sino si unde is scio quaero talis ego apparuisti in littera tuus hinc iam video quantus ego ille littera delecto possum si bene de ego existimo cogito quantus ego christus lucrum delecto iam verus qui tu ipse qui ut scribo ab parens ab avus et postremo usque gens proles christus ius percipio possum tamen adverro gentilis ritus ut numquam alius idem labor meus adjuvo sum significo parus cogo quantus bonus alius et quam multus quam claris et quam facilis quisque salubris per ille ceterus qui talis convenio possum scribo noster tu commendante atque disseminante confero aut hic cogito possum parvus vel mediocris gaudium iucunditas perfundo


Quod si non damnando, sed miserando fecit—hoc enim spero certe vel nunc cognita aegritudine mea,—debeo scripturarum eius medicamenta omnia perscrutari et orando ac legendo agere, ut idonea valitudo animae meae ad tam periculosa negotia tribuatur. Quod ante non feci, quia et tempus non habui; tunc enim ordinatus sum, cum de ipso vacationis tempore ad cognoscendas divinas scripturas cogitaremus et sic nos disponere vellemus, ut nobis otium ad hoc negotium posset esse. Quod verum est, nondum sciebam, quid mihi deesset ad tale opus, quale me nunc torquet et conterit. Quod si propterea in re ipsa didici, quid sit homini necessarium, qui populo ministrat sacramentum et verbum dei, ut iam mihi non liceat adsequi, quod me non habere cognovi, iubes ergo, ut peream, pater Valeri? Ubi est caritas tua? Certe diligis me? Certe diligis ipsam ecclesiam, cui me sic ministrare voluisti? Et tamen certus sum, quod et me et ipsam diligis. Sed putas me idoneum, cum ego melius me noverim, qui tamen nec ipse me nossem, nisi experiendo didicissem.

qui si non damno sed misero facio hic enim spero certus vel nunc cognosco aegritudo meus debeo scripturaris is medicamentum omnis perscrutaris et oro atque lego ago ut idoneus valetudo anima meus ad tam periculosus negotium tribuo qui ante non facio quia et tempus non habeo tunc enim ordino sum cum de ipse vacatio tempus ad cognosco divino scribo cogito et sic nos dispono volo ut nos otium ad hic negotium possum sum qui verus sum nondum scio quis ego desum ad talis opus qualis ego nunc torqueo et contero qui si propterea in res ipse disco quis sum homo necessarius qui populus ministro sacramentum et verbum deus ut iam ego non licet assequor qui ego non habeo cognosco iubeo ergo ut pereo pater valerius ubius sum careo tuus certus diligo ego certus diligo ipse ecclesia qui ego sic ministraris volo et tamen certus sum qui et ego et ipse diligo sed puto ego idoneus cum ego bonus ego nosco qui tamen neque ipse ego nosco nisi experior disco


Narrabo autem unum aliquid breviter, unde cogites. Frater noster Gennadius, notissimus fere omnibus nobisque carissimus medicus, qui nunc apud Carthaginem degit et Romae suae artis exercitatione praepolluit, ut hominem religiosum nosti atque erga pauperum curam inpigra misericordia facillimoque animo benignissimum, dubitabat tamen aliquando, ut modo nobis rettulit, cum adhuc esset adulescens et in his elemosynis ferventissimus, utrum esset ulla vita post mortem. Huius igitur mentem et opera misericordiae quoniam deus nullo modo desereret, apparuit illi in somnis conspicuus iuvenis et dignus intendi eique dixit: Sequere me. Quem dum sequeretur, venit ad quandam civitatem, ubi audire coepit a dextra parte sonos suavissimae cantilenae ultra solitam notamque suavitatem; tunc ille intento quidnam esset, ait hymnos esse beatorum atque sanctorum; sinistra autem parte quid se vidisse rettulit, non satis memini. Evigilavit et somnium aufugit tantumque de illo quantum de somnio cogitavit.

narro autem unus aliquis brevis unde cogito frater noster gennadius nosco fere omnis nos carus medicus qui nunc apud carthago dego et roma suus ars exercitatio praepolluit ut homo religiosus nosco atque erga pauper cura inpigra misericordia facillimoque animus benignus dubito tamen aliquando ut modo nos refero cum adhuc sum adulescens et in hic elemosynis ferventissimus utrum sum ullus vito post mors hic igitur mens et opus misericordia quoniam deus nullus modo desero appareo ille in somnus conspicuus juvenis et dignus intendo is dico sequor ego qui dum sequor venio ad quidam civitas ubi audio coepio ab dextera pars sonus suavis cantilena ultra soleo nosco suavitas tunc ille intendo quisnam sum aio hymnus sum beator atque sancio sinistra autem pars quis sui video refero non satis memini evigilo et somnium aufugio tantus de ille quantus de somnio cogito


Sciatis me, carissimi, cum ineffabili pro vobis tremore cordis haec dicere; novi enim quanto graviorem et perniciosiorem causam sitis habituri apud deum, si frustra vobis haec dixero. Omnia quae praeteritis temporibus erga humanum genus maiores nostri gesta esse meminerunt nobisque tradiderunt, omnia etiam quae nos videmus et posteris tradimus, quae tamen pertinent ad veram religionem quaerendam et tenendam, divina scriptura non tacuit, sed ita omnino cuncta transeunt, ut transitum esse praedicta sunt. Videtis certe populum Iudaeorum avulsum a sedibus suis per omnes fere terras disseminatum atque diffusum; et origo eiusdem populi et incrementa et regni amissio et per cuncta dispersio sicut praedicta, ita facta sunt. Videtis certe ex ipso populo verbum dei legemque prodeuntem per Christum, qui ex illis mirabiliter natus est, omnium gentium fidem occupasse atque tenuisse; ita haec omnia praenuntiata legimus, ut videmus. Videtis certe multos praecisos a radice Christianae societatis, quae per sedes apostolorum et successiones episcoporum certa per orbem propagatione diffunditur, de sola figura originis sub Christiano nomine quasi arescentia sarmenta gloriari, quas haereses et schismata nominamus; praevisa, praedicta, scripta sunt omnia. Videtis certe simulacrorum templa partim sine reparatione conlapsa, partim diruta, partim clausa, partim in usus alios commutata, ipsaque simulacra vel confringi vel incendi vel includi vel destrui, atque ipsas huius saeculi potestates, quae aliquando pro simulacris populum Christianum persequbeantur, victas et domitas non a repugnantibus sed a morientibus Christianis et contra eadem simulacra, pro quibus Christianos occidebant, impetus suos legesque vertisse et imperii nobilissimi eminentissimum culmen ad sepulcrum piscatoris Petri submisso diademate supplicare.

scio ego carus cum ineffabilis pro tu tremor chordus hic dico nosco enim quantus gravis et perniciosiorem causa sum habeo apud deus si frustra tu hic dico omnis qui praetereo tempus erga humanus genus magnus noster gero sum memini nos trado omnis etiam qui nos video et posterus trado qui tamen pertineo ad verus religio quaero et teneo divino scribo non taceo sed ita omnino cunctus transeo ut transeo sum praedico sum video certus populus judaeus avello ab sedes suus per omnis fere terra dissemino atque diffundo et origo idem populus et incrementum et regnum amissio et per cunctus dispersio sicut praedico ita facio sum video certus ex ipse populus verbum deus lego proeo per christus qui ex ille mirabilis nascor sum omnis gens fides occupo atque teneo ita hic omnis praenuntiata lego ut video video certus multus praecido ab radix christianus societas qui per sedes apostolus et successio episcoporum certus per orbis propagatio diffundo de solus figuro origo sub christianus nomen quasi arescentia sarmentum glorior qui haeresis et schisma nomino praevideo praedico scribo sum omnis video certus simulacrum templum pars sine reparatio collabor pars diruo pars claudo pars in utor alius commuto ipse simulacrum vel confringo vel incendo vel includo vel destruo atque ipse hic saeculis potestas qui aliquando pro simulacrum populus christianus persequbeantur vinco et domo non ab repugno sed ab morior christianus et contra idem simulacrum pro qui christianus occaedes impetus suus lego verto et imperium nobilis emineo culmen ad sepulcrum piscator petri summitto diadema supplicaris


Magnum est de honoribus et laudibus hominum non laetari, sed et omnem inanem pompam praecidere et, si quid inde necessarium retinetur, id totum ad utilitatem honorantium salutemque conferre. Non enim frustra dictum est: Deus confringet ossa hominibus placere volentium. Quid enim languidos, quid tam sine stabilitate ac fortitudine, quod ossa significant, quam homo quem male loquen- tium lingua debilitat, cum sciat falsa esse quae dicuntur? Cuius rei dolor nullo modo animae viscera dilaniaret, si non amor laudis eius ossa confringeret. Praesumo de robore animi tui; itaque ista quae tecum confero, mihi dico; dignaris tamen, credo, mecum considerare quam sint gravia, quam difficilia. Non enim huius hostis vires sentit, nisi qui ei bellum indixerit, quia, etsi cuiquam facile est laude carere, dum denegatur, difficile est ea non delectari, cum offertur. Et tamen tanta mentis in deum debet esse suspensio, ut, si non merito laudemur, corrigamus eos, quos possumus, ne arbitrentur aut in nobis esse, quod non est, aut nostrum esse, quod dei est, aut ea laudent, quae quamvis non desint nobis aut etiam supersint, nequaquam tamen sint laudabilia, velut sunt bona omnia, quae vel cum pecoribus habemus communia vel cum impiis hominibus. Si autem merito laudamur propter deum, gratulemur eis quibus placet verum bonum, non tamen nobis quia placemus hominibus, sed si coram deo tales sumus, quales esse nos credunt, et non tribuitur nobis sed deo, cuius dona sunt omnia quae vere meritoque laudantur. Haec mihi ipse canto cotidie vel potius ille cuius salutaria praecepta sunt, quaecumque sive in divinis lectionibus inveniuntur sive quae intrinsecus animo suggeruntur. Et tamen vehementer cum adversario dimicans saepe ab eo vulnera accipio, cum delectationem oblatae laudis mihi auferre non possum.

magnus sum de honor et laus homo non laetor sed et omnis inanis pompa praecido et si quis inde necessarius retineo is totus ad utilitas honorantium saluto confero non enim frustra dico sum deus confringo os homo placeo volo quis enim languidus quis tam sine stabilitas atque fortitudo qui os significo quam homo qui malus loquen tium lingua debilito cum scio fallo sum qui dico qui res dolor nullus modo anima viscera dilaniaret si non amor laus is os confringo praesumo de robur animus tuus itaque iste qui tu confero ego dico dignaris tamen credo ego considero quam sum gravis quam difficilis non enim hic hostis vireo sentio nisi qui is bellum indico quia etsi quisquam facilis sum laus careo dum denego difficilis sum is non delectaris cum offertor et tamen tantus mens in deus debeo sum suspensio ut si non mereo laudo corrigo is qui possum ne arbitror aut in nos sum qui non sum aut nos sum qui deus sum aut is laudo qui quivis non desum nos aut etiam supersum nequaquam tamen sum laudabile velut sum bonus omnis qui vel cum pecus habeo commune vel cum impius homo si autem mereo laudo propter deus gratulor is qui placeo verus bonus non tamen nos quia placeo homo sed si coram deus talis sum qualis sum nos credo et non tribuo nos sed deus qui donum sum omnis qui verus mereo laudo hic ego ipse canto cottidie vel potis ille qui salutare praecipio sum quicumque sive in divinus lectio invenio sive qui intrinsecus animus suggeruntur et tamen vehemens cum adversarius dimico saepe ab is vulnero accipio cum delectatio offertor laus ego aufero non possum


Quod tuae sanctitatis scripta non merui, nihil audeo suscensere; melius enim perlatorem credo defuisse, quam me suspicor a tua veneratione contemptum, domine beatissime et merito venerabilis frater. Nunc vero, quoniam servum dei Lucam, per quem ista direxi, cito comperi esse rediturum, agam domino et tuae benignitati uberes gratias, si me litteris fueris visitare dignatus. Pelagium vero fratrem nostrum, filium tuum, quem audio quod multum diligis, hanc illi suggero exhibeas dilectionem, ut homines, qui eum noverunt et diligenter audierunt, non ab eo tuam sanctitatem existiment falli.

qui tuus sanctitas scribo non mereo nihil audeo suscenseo bonus enim perlator credo desum quam ego suspicor ab tuus veneratio contemno dominus beatus et mereo venerabilis frater nunc verus quoniam servus deus luca per qui iste dirigo cito comperio sum redeo ago dominus et tuus benignitas uber gratia si ego littera sum visitaris dignor pelagium verus frater nos filius tuus qui audio qui multus diligo hic ille suggero exhibeo dilectio ut homo qui is nosco et diligenter audio non ab is tuus sanctitas existimo fallo


Postremo pro ecclesiae utilitate missus es. Hoc ecclesiae catholicae aut, ut modum dispensationis meae non supergredi videar, hoc ecclesiae ad Hipponiensium-Regiorum dioecesim pertinenti prodesse, hoc expedire contestor. Si non audis amicum petentem, audi episcopum consulentem, quamvis, quoniam Christiano loquor, maxime in tali causa non arroganter dixerim, audire te episcopum convenit iubentem, domine eximie et merito insignis atque carissime fili, unde scio quidem causas ecclesiasticas excellentiae tuae potissimum iniunctas; sed quia credo istam curam ad virum clarissimum atque spectabilem proconsulem pertinere, ad eum quoque litteras dedi, quas rogo ut ipse illi tradere et allegare, si opus est, non graveris. Atque ambos obsecro, ne importunam arbitremini vel intercessionem vel suggestionem vel sollicitudinem nostram, et passiones catholicorum servorum dei, quae infirmis ad aedificationem spiritalem utiles esse debent, haud reciproca inimicorum, a quibus passi sunt, poena decoloretis, sed potius refracta iudiciaria severitate et vestram fidem, quia filii estis ecclesiae, et ipsius matris mansuetu- dinem commendare minime neglegatis. Deus omnipotens praestantiam tuam bonis omnibus augeat, domine eximie et merito insignis atque carissime fili.

postremo pro ecclesia utilitas mitto sum hic ecclesia catholicae aut ut modus dispensatio meus non supergredior video hic ecclesia ad hipponiensium regius dioecesim pertineo prosum hic expedio contestor si non audio amicus peto audio episcopus consulo quivis quoniam christianus loquor magnus in talis causa non arroganter dico audio tu episcopus convenio jubeo dominus eximius et mereo insignis atque carus filis unde scio quidem causa ecclesiasticas excellentiae tuus potis iniunctas sed quia credo iste cura ad vir clarus atque spectabilis proconsulis pertineo ad is quoque littera do qui rogo ut ipse ille trado et allegaris si opus sum non gravo atque ambo obsecro ne importunus arbitror vel intercessio vel suggestio vel sollicitudo noster et passio catholicorum servus deus qui infirmis ad aedificatio spirital utilis sum debeo haud reciproco inimicus ab qui patior sum poena decoloretis sed potis refringo judiciarius severitas et vester fides quia filius sum ecclesia et ipse mater mansuetu disno commendaris paruus neglego deus omnipotens praestantia tuus bonus omnis augeo dominus eximius et mereo insignis atque carus filis


IV. Multa alia cum sincerissimo corde tuo loqui cuperem et de christiano studio conferre, sed huic desiderio meo nulla epistula sat est. Uberius id possum per fratrem quem miscendum et alendum dulcibus atque utilibus sermocinationibus tuis misisse me gaudeo. Et tamen, quantum vellem, nec ipse, quod eius pace dixerim, forsitan capit. Quamquam nihilo me illi praetulerim; ego enim me fateor tui capaciorem, sed ipsum video fieri pleniorem, quo me sine dubitatione antecellit. Et posteaquam redierit, quod domino adiuvante prosperatum iri spero, cum eius pectoris abs te cumulati particeps fuero, non est impleturus quod in me adhuc vacuum erit atque avidum sensorum tuorum. Ita fiet, ut ego etiam tunc egentior sim, ille copiosior. Sane idem frater aliqua scripta nostra fert secum. Quibus legendis si dignationem adhibueris, etiam sinceram fraternamque severitatem adhibeas quaeso. Non enim aliter intellego, quod scriptum est: Emendabit me iustus in misericordia ei arguet me; oleum autem peccatoris non inpinguet caput meum, nisi quia magis amat obiurgator sanans quam adulator unguens caput. Ego autem difficillime bonus iudex lego, quod scripserim, sed aut timidior recto aut cupidior. Video etiam interdum vitia mea, sed haec malo audire a melioribus, ne, cum me recte fortasse reprehendero, rursus mihi blandiar et meticulosam potius mihi videar in me quam iustam tulisse sententiam.

iv multus alius cum sincerissimo cor tuus loquor cupio et de christiano studium confero sed hic desiderium meus nullus epistula satis sum uber is possum per frater qui misceo et alo dulcis atque utilis sermocinatio tuus mitto ego gaudeo et tamen quantus volo neque ipse qui is pax dico forsitan capio quamquam nihilum ego ille praefero ego enim ego fateor tuus capax sed ipse video fio plenus quo ego sine dubitatio antecello et posteaquam redeo qui dominus adjuvo prospero eo spero cum is pectus abs tu cumulo particeps sum non sum impleo qui in ego adhuc vacuus sum atque avidus sensor tuus ita fio ut ego etiam tunc egeo sum ille copiosus sanus idem frater aliqui scribo noster fero sui qui lego si dignatio adhibeo etiam sincerus fraternamque severitas adhibeo quaeso non enim aliter intellego qui scribo sum emendo ego iustus in misericordia is arguo ego oleum autem peccator non inpinguet caput meus nisi quia magis amo objurgator sano quam adulator unguens caput ego autem difficilis bonus iudex lego qui scribo sed aut timidus recingo aut cupidus video etiam interdum vitio meus sed hic malus audio ab bonus ne cum ego rectus fortasse reprehendero rursus ego blandio et meticulosam potis ego video in ego quam iustus fero sententia


Hoc ergo primum cogita, quando armaris ad pugnam, quia virtus tua etiam ipsa corporalis donum dei est; sic enim cogitabis de dono dei non facere contra deum. Fides enim quando promittitur, etiam hosti servanda est, contra quem bellum geritur; quanto magis amico, pro quo pugnatur! Pacem habere debet voluntas, bellum necessitas, ut liberet deus a necessitate et conservet in pace. Non enim pax quaeritur, ut bellum excitetur, sed bellum geritur, ut pax adquiratur. Esto ergo etiam bellando pacificus, ut eos, quos expugnas, ad pacis utilitatem vincendo perducas; beati enim pacifici, ait dominus, quoniam ipsi filii dei vocabuntur. Si autem pax humana tam dulcis est pro temporali salute mortalium, quanto est dulcior pax divina pro aeterna salute angelorum! Itaque hostem pugnantem necessitas perimat, non voluntas. Sicut rebellanti et resistenti violentia redditur, ita victo vel capto misericordia iam debetur, maxime in quo pacis perturbatio non timetur.

hic ergo primus cogito quando armaris ad pugna quia virtus tuus etiam ipse corporal donum deus sum sic enim cogito de donum deus non facio contra deus fides enim quando promitto etiam hostis servo sum contra qui bellum gero quantus magis amicus pro quo pugno pax habeo debeo voluntas bellum necessitas ut libero deus ab necessitas et conservo in pax non enim pax quaero ut bellum excito sed bellum gero ut pax acquiro sum ergo etiam bellor pacificus ut is qui expugnas ad pax utilitas vinco perduco beati enim pacificus aio dominus quoniam ipse filius deus voco si autem pax humanus tam dulcis sum pro temporal salus mortalis quantus sum dulcis pax divino pro aeternus salus angelus itaque hostis pugno necessitas perimo non voluntas sicut rebellanti et resisto violens reddo ita vinco vel capio misericordia iam debeo magnus in quo pax perturbatio non timeo


Nunc autem inconsiderata festinatione adtende quid feceris. Ut enim de illis monachis, a quibus te ipse non aedificatam sed spoliatam esse conqueritur, ego bene sentiam nec homini prae ira turbatum oculum habenti contra dei fortasse famulos facile consentiam, numquid tantum bonum est quod pauperum carnem largioribus elemosynis refecisti, quantum malum est quod viri tui mentem a tam bono proposito subruisti? An cuiusquam tibi temporalis salus carior esse debuerat quam huius aeterna? Nonne si ampliorem misericordiam cogitans ideo pauperibus res tuas erogare differres, ne scandalizatus maritus tuus deo periret, uberiores tibi deus elemosynas inputaret? Proinde, si recolis quid adquisiveras, quando lucrata fueras virum tuum ut tecum Christo sanctiore castitate serviret, intellege, per illas elemosynas tuas quibus cor eius eversum est, quanto graviore damno percussa fueris, quam sunt illa lucra quae caelestia cogitabas. Si enim habet ibi magnum locum panis fractus esurienti, quantum locum ibi credenda est habere misericordia qua homo eripitur diabolo, tamquam leoni rugienti et quem devoret inquirenti!

nunc autem inconsideratus festinatio adtendo quis facio ut enim de ille monachis ab qui tu ipse non aedifico sed spolio sum conqueror ego bene sentio neque homo prae ira turbo oculus habeo contra deus fortasse famulus facilis consentio numquid tantus bonus sum qui pauper caro largus elemosynis refecisti quantus malus sum qui vir tuus mens ab tam bonus propono subruisti an quisquam tu temporal salus carus sum debeo quam hic aeternus nonne si amplus misericordia cogito ideo pauper res tuus erogaris differres ne scandalizo maritus tuus deus pereo uber tu deus elemosynas inputaret proinde si recolis quis adquisiveras quando lucror sum vir tuus ut tu christus sancio castitas servio intellego per ille elemosynas tuus qui cor is everro sum quantus gravis damnum percutio sum quam sum ille lucrum qui caelestis cogito si enim habeo ibi magnus locus panis frango exsurio quantus locus ibi credo sum habeo misericordia qui homo eripio diabolus tamquam leo rugienti et qui devoro inquiro


Praescribit nobis quodam modo prudentia tua de persona episcopali et dicis patriam tuam non levi populi sui errato prolapsam. Quod quidem si iuris publici rigore metiamur, debet plecti severiore censura; sed episcopum, inquis, fas non est nisi salutem hominibus impertire et pro statu meliore causis adesse et apud omnipotentem deum veniam aliorum mereri delictis. Hoc omnino servare conamur, ut severiore censura nemo plectatur neque a nobis neque ab alio ullo intercedentibus nobis, et salutem hominibus cupimus impertire, quae posita est in recte vivendi felicitate, non in male faciendi securitate. Veniam quoque non tantum nostris verum et aliorum instamus delictis mereri, quod impetrare nisi pro correctis omnino non possumus. Adiungis etiam et dicis: Quanta possum supplicatione deposco, ut si defendenda res est, innoxius defendatur, ab innocentibus molestia separetur.

praescribo nos quidam modo prudentia tuus de persono episcopal et dico patria tuus non levis populus suus erro prolabor qui quidem si ius publicus rigor metior debeo plecto severiore censeo sed episcopus inquam fas non sum nisi salus homo impertio et pro status bonus causa adsum et apud omnipotens deus venio alius mereo delinquo hic omnino servaris conor ut severiore censeo nemo plecto neque ab nos neque ab alius ullus intercedo nos et salus homo cupio impertio qui pono sum in rectus vivo felicitas non in malus facio securitas venio quoque non tantus noster verus et alius insto delinquo mereo qui impetro nisi pro corrigo omnino non possum adjungo etiam et dico quantus possum supplicatio deposco ut si defendo res sum innoxius defendo ab innocens molestia separo


Cavete ergo quod tantus apostolus tam terribiliter dicit, et, ubi sentitis non vos intellegere, interim credite divinis eloquiis quia et liberum hominis est arbitrium et gratia dei, sine cuius adiutorio liberum arbitrium nec converti potest ad deum nec proficere in deum, et, quod pie creditis, ut etiam sapienter intellegatis, orate. Et ad hoc ipsum enim, id est ut sapienter intellegamus, est utique liberum arbitrium. Nisi enim libero arbitrio intellegeremus atque saperemus, non nobis praeciperetur dicente scriptura: Intellegite ergo, qui insipientes estis in populo; et stulti, aliquando sapite. Eo ipso quippe, quo praeceptum atque imperatum est ut intellegamus atque sapiamus, oboedientiam nostram requirit, quae nulla potest esse sine libero arbitrio. Sed si posset hoc ipsum sine adiutorio gratiae fieri per liberum arbitrium, ut intellegeremus atque saperemus, non diceretur deo: Da mihi intellectum, ut discam mandata tua, neque in evangelio scriptum esset: Tunc aperuit illis sensum, ut intellegerent scripturas, nec Iacobus apostolus diceret: Si quis autem vestrum indiget sapientia, postulet a deo, qui dat omnibus affluenter et non inproperat, et dabitur ei. Potens est autem dominus, qui et vobis donet et nobis, ut de vestra pace et pia consensione nuntiis celerrimis gaudeamus. Saluto vos non solum meo nomine, sed etiam fratrum qui mecum sunt, et rogo ut pro nobis concorditer atque instanter oretis. Sit vobiscum dominus. Amen.

cavete ergo qui tantus apostolus tam terribilis dico et ubi sentio non tu intellego interim credo divinus eloquiis quia et liber homo sum arbitrium et gratia deus sine qui adjutorium liber arbitrium neque converto possum ad deus neque proficio in deus et qui pius credo ut etiam sapienter intellego oro et ad hic ipse enim is sum ut sapienter intellego sum utique liber arbitrium nisus enim liber arbitrium intellego atque saperemus non nos praecipio dico scribo intellego ergo qui insipiens sum in populus et stultus aliquando sapio eos ipse quippe quo praeceptum atque impero sum ut intellego atque sapio oboedientia noster requiro qui nullus possum sum sine liber arbitrium sed si possum hic ipse sine adjutorium gratia fio per liber arbitrium ut intellego atque saperemus non dico deus do ego intellego ut disco mandatum tuus neque in evangelium scribo sum tunc aperio ille sensus ut intellego scribo neque iacobus apostolus dico si quis autem vester indigeo sapientia postulo ab deus qui do omnis affluenter et non inpropero et do is possum sum autem dominus qui et tu dono et nos ut de vester pax et pius consensio nuntius celerrimis gaudeo saluto tu non solus meus nomen sed etiam frater qui ego sum et rogo ut pro nos concorditer atque instanter oro sum tu dominus amen


Quod enim scripsistis: Patri Augustino in domino aeternam salutem, cum legerem, tanta spe subito erectus sum, ut crederem vos ad ipsum dominum et ad ipsam aeternam salutem aut iam esse conversos aut per nostrum ministerium desiderare converti. Sed ubi legi cetera, refriguit animus meus; quaesivi tamen ab epistulae perlatore utrum iam vel essetis Christiani vel esse cuperetis. Cuius responsione posteaquam comperi nequaquam vos esse mutatos, gravius dolui, quod Christi nomen, cui iam totum orbem subiectum esse conspicitis, non solum a vobis repellendum. sed etiam in nobis inridendum esse credidistis. Non enim potui cogitare alterum dominum, secundum quem posset episcopus pater a vobis vocari, praeter dominum Christum, et si esset hinc aliqua de interpretatione vestrae sententiae dubitatio, subscriptione epistulae tolleretur, ubi aperte posuistis: Optamus te, domine, in deo et Christo eius per multos annos semper in clero tuo gaudere. Quibus omnibus perlectis atque discussis, quid aliud mihi occurrere potuit aut cuilibet homini potest, nisi aut veridico aut fallaci scribentium animo haec esse conscripta? Sed si veridico animo ista scribitis, quis vobis ad hanc veritatem interclusi viam? Quis aspera dumeta substravit? Quis rupium praerupta inimicus opposuit? Postremo quis basilicae ianuam ingredi cupientibus clausit, ut in eodem domino per quem nos salutatis, eandem salutem nobiscum habere nolitis? Si autem fallaciter atque inridenter haec scribitis, itane tandem mihi negotia vestra curanda inponitis, ut nomen eius per quem aliquid possum, audeatis non veneratione debita adtollere, sed insultatione adulatoria ventilare?

qui enim scribo pater augustinus in dominus aeternus salus cum lego tantus spes subeo erigo sum ut credo tu ad ipse dominus et ad ipse aeternus salus aut iam sum converro aut per nos ministerium desideraris converto sed ubi lego ceterus refriguit animus meus quaero tamen ab epistula perlator utrum iam vel edo christianus vel sum cupio qui responsio posteaquam comperio nequaquam tu sum muto gravis doleo qui christus nomen qui iam totus orbis subicio sum conspicitis non solus ab tu repello sed etiam in nos irrideo sum credo non enim possum cogito alter dominus secundus qui possum episcopus pater ab tu vocaris praeter dominus christus et si sum hinc aliqui de interpretatio vester sententia dubitatio subscriptio epistula tollo ubi apertus pono opto tu dominus in deus et christus is per multus annus semper in clero tuus gaudeo qui omnis perlego atque discutio quis alius ego occurro possum aut qui homo possum nisi aut veridicus aut fallax scribo animus hic sum conscribo sed si veridicus animus iste scribo quis tu ad hic veritas intercludo via quis asper dumetum substerno quis rupium praeruptus inimicus oppono postremo quis basilica ianua ingredior cupio claudo ut in idem dominus per qui nos salutas idem salus nos habeo nolo si autem fallax atque irridenter hic scribo ito tandem ego negotium vester curo inponitis ut nomen is per qui aliquis possum audeo non veneratio debeo adtollo sed insultatio adulatoria ventilaris


Nam quidam ex discipulis eius adulescentes honestissime nati et institutis liberalibus eruditi spem, quam habebant in saeculo, eius exhortatione dimiserunt et se ad dei servitium contulerunt. In quibus tamen cum apparuissent quaedam sanae doctrinae adversantia, quae salvatoris evangelio continetur et apostolicis sermonibus declaratur, id est cum invenientur contra dei gratiam disputari, propter quam Christiani sumus et in qua spiritu ex fide spem iustitiae expectamus, et admonitionibus nostris inciperent emendari, dederunt mihi librum, quem eiusdem Pelagii esse dixerunt, rogantes ut ei potius responderent. Quod posteaquam vidi me facere debere, ut eo modo error ipse nefarius de cordibus eorum perfectius auferretur, legi atque respondi.

nam quidam ex discipulis is adulescens honestus nascor et institus liberal erudio spes quam habeo in saeculum is exhortatio dimitto et sui ad deus servitium confero in qui tamen cum appareo quidam sanus doctrina adverso qui salvator evangelium contineo et apostolicis sermo declaro is sum cum invenio contra deus gratia disputaris propter quam christianus sum et in qui spiritus ex fides spes justitia exspecto et admonitio noster incipio emendaris do ego liber qui idem pelagius sum dico rogo ut is potis respondeo qui posteaquam video ego facio debeo ut is modo error ipse nefarius de cor is perficio aufero lego atque respondeo


Quid autem mirum, si pater communem filium nolebat huius vitae sustentaculis a matre nudari, ignorans quid sectaturus esset, cum in aetate grandiuscula esse coepisset, utrum monachi professionem an ecclesiasticum ministerium an coniugalis necessitudinis vinculum? Quamvis enim ad meliora excitandi et erudiendi sint filii sanctorum, unusquisque tamen proprium donum habet a deo alius sic, alius autem sic, nisi forte talia prospiciens et praecavens reprehendendus est pater, eum beatus apostolus dicat: Quisquis autem suis et maxime domesticis non providet, fidem denegat et est infideli deterior. Cum vero de faciendis ipsis elemosynis loqueretur, ait: Non ut aliis refectio, vobis autem angustia. Pariter ergo consilium de omnibus haberetis, pariter moderaremini quid thesaurizandum esset in caelo, quid ad vitae huius sufficientiam vobis et vestris vestroque filio relinquendum, ne aliis esset refectio, vobis autem angustia. Et in his disponendis atque faciendis si quid tibi forte melius videretur, suggereres viro reverenter eiusdemque auctoritatem tamquam tui capitis sequereris oboedienter, ut omnes qui sanum sapiunt, ad quos posset hoc bonum vestrum fama perferre, de domus vestrae fructu ac pace gauderent, et adversarius revereretur, nihil habens de vobis dicere pravi.

quis autem mirus si pater communis filius nolo hic vita sustentaculis ab mater nudaris ignoro quis sectaturus sum cum in aetas grandiuscula sum coepio utrum monachi professio an ecclesiasticum ministerium an coniugal necessitudo vinculis quivis enim ad bonus excito et erudiendi sum filius sancio unusquisque tamen proprius donum habeo ab deus alius sic alius autem sic nisi fors talis prospicio et praecavens reprehendo sum pater is beatus apostolus dico quisquis autem suus et magnus domesticus non provideo fides denego et sum infidelis deterior cos verus de facio ipse elemosynis loquor aio non ut alius refectio tu autem angustio pariter ergo consilium de omnis habeo pariter moderaremini quis thesaurizandum sum in caelum quis ad vita hic sufficientia tu et vester vester filius relinquo ne alius sum refectio tu autem angustio et in hic dispono atque facio si quis tu fors bonus video suggereres vir reverenter idem auctoritas tamquam tuus capio sequor oboedienter ut omnis qui sanus sapio ad qui possum hic bonus vester fama perfero de domus vester fructus atque pax gaudeo et adversarius revereretur nihil habeo de tu dico pravus


Postremo, quia omnia timeo et memini in digressu nostro quid proposueris, quod me fratres Tagastenses teneant debitorem in dimidio illius pretii, si hoc iustum esse liquido perspicis, ea dum taxat condicione non abnuo, ut, cum habuero, reddam, id est cum aliquid tantum obvenerit Hipponiensi monasterio, ubi hoc sine angustia fieri possit, ut tanta ibi summa detracta non minus quam aequalis pro numero cohabitantium pars ad nostros perveniat.

postremo quia omnis timeo et memini in digressus noster quis propono qui ego frater tagastenses teneo debitor in dimidio ille pretium si hic iustus sum liquidus perspicio is dum taxo condicio non abnuo ut cum habeo reddo is sum cum aliquis tantus obvenio hipponiensi monasterio ubi hic sine angustio fio possum ut tantus ibi summus detraho non paruus quam aequalis pro numerus cohabito pars ad noster pervenio