Paventium bene novit sanctitas tua, qui Paratianensis saltus conductor fuit. Is cum ab eiusdem possessionis domino nescio quid sibi metueret, ad Hipponiensem confugit ecclesiam, et ibi erat, ut confugientes solent, expectans quo modo per intercessionem nostram sua negotia terminaret. Qui, ut saepe fit, per dies singulos minus minusque sollicitus et quasi adversario cessante securus, cum ab amico suo de cena egrederetur, subito raptus est a Florentino quodam, ut dicunt, comitis officiali per armatorum manum, quanta eis ad hoc factum sufficere visa est. Quod cum mihi nuntiaretur,1 et adhuc quo vel a quibus raptus fuerit, nesciretur, suspicio tamen esset de illo quem metuens se per ecclesiam tuebatur, continuo misi ad tribunum, qui custodiendo litori constitutus est. Misit militares; nemo potuit reperiri. Sed mane cognovimus, et in qua domo fuerit et quod post galli cantum cum illo abscesserit qui eum tenuerat. Etiam illuc misi, quo dicebatur abductus, ubi memoratus officialis inventus concedere presbytero quem miseram, noluit, ut eum saltem videret. Alio die misi litteras, petens ut ei concederetur quod iussit in causis talibus imperator, id est ut actis municipalibus interrogarentur, qui praecepti fuerint exhibendi, utrum velint in ea civitate sub custodia moderata triginta dies agere, ut rem suam ordinent vel praeparent sumptus, id utique existimans quod per ipsos dies possemus fortasse causam eius amica disceptatione finire. Iam vero cum illo officiali profectus ductus est. Sed metus est ne forte ad consularis perductus officium mali aliquid patiatur. Habet enim causam cum homine pecuniosissimo, quamvis iudicis integritas fama clarissima praedicetur. Ne quid tamen apud officium pecunia praevaleat, peto sanctitatem tuam, domine dilectissime et venerabilis frater, ut honorabili nobisque carissimo consulari digneris tradere litteras meas et has ei legere, quia bis eandem causam insinuare necessarium non esse arbitratus sum: et eius causae differat audientiam, quoniam nescio utrum in ea nocens an innocens sit, et, quod circa eundem leges non servatae sunt, ut sic raperetur neque, ut ab imperatore praeceptum est, ad acta municipalia perduceretur interrogandus utrum beneficium dilationis vellet accipere, non contemnat, ut per hoc possimus cum eius adversario rem finire.

paveo bene nosco sanctitas tuus qui paratianensis saltus conductor sum is cum ab idem possessio dominus nescio quis sui metuo ad hipponiensem confugio ecclesia et ibi sum ut confugientes soleo expectans quo modo per intercessio noster suus negotium termino qui ut saepe fio per dies singuli paruus parvus sollicitus et quasi adversarius cesso securus cum ab amicus suus de cena egredior subeo rapio sum ab florentino quidam ut dico comes official per armator manus quantus is ad hic facio sufficio video sum qui cum ego nuntio et adhuc quo vel ab qui rapio sum nescio suspicio tamen sum de ille qui metuo sui per ecclesia tueor continuo mitto ad tribunus qui custodio litor constituo sum mitto militaris nemo possum reperio sed mane cognosco et in qui domus sum et qui post gallus cano cum ille abscedo qui is teneo etiam illic mitto quo dico abduco ubi memoro official invenio concedo presbytero qui miser nolo ut is saltem video alius dies mitto littera peto ut is concedo qui iubeo in causa talis imperator is sum ut ago municipalis interrogo qui praecipio sum exhibeo utrum volo in is civitas sub custodia modero triginta dies ago ut res suus ordino vel praeparo sumptus is utique existimo qui per ipse dies possum fortasse causa is amicus disceptatio finio iam verus cum ille official proficiscor duco sum sed metus sum ne fors ad consularis perduco officium malus aliquis patior habeo enim causa cum homo pecuniosissimo quivis judex integritas fama clarus praedicetur ne quis tamen apud officium pecunia praevaleo peto sanctitas tuus dominus dilectissime et venerabilis frater ut honorabilis nos carus consularis digno trado littera meus et hic is lego quia bis idem causa insinuaris necessarius non sum arbitror sum et is causa differo audientia quoniam nescio utrum in is noceo an innocens sum et qui circa idem lex non servo sum ut sic rapio neque ut ab imperator praeceptum sum ad ago municipalis perduco interrogo utrum beneficium dilatio volo accipio non contemno ut per hic possum cum is adversarius res finio


Haec propterea scripsi, ut, si tuae sanctitati iam non sunt necessaria, sive quod plura ipse huius modi cogites atque utiliora sive quod tuae sanctitati medicina ista non opus sit, mala tamen mea nota sint tibi sciasque, unde pro mea infirmitate deum rogare digneris. Quod ut inpensissime facias, obsecro per humanitatem illius, qui praeceptum dedit, ut invicem onera nostra portemus. Multa sunt, quae de nostra vita et conversatione deflerem, quae nollem per litteras ad te venire, sed inter cor meum et cor tuum nulla essent ministeria praeter os meum et aures tuas. Si autem venerabilis nobis omniumque nostrum tota sinceritate carissimus, cuius in te vere fraternam, cum praesens essem, benignitatem studiumque perspexi, senex Saturninus si dignatus fuerit, quando opportunum videbit, ad nos venire, quicquid cum eius sanctitate et spiritali affectu conloqui potuerimus. aut nihil aut non multum distabit, ac si cum tua dignatione id ageremus. Quod ut nobiscum ab eo petere atque impetrare digneris, tantis precibus posco, quantis verba nulla sufficiunt. Absentiam enim meam tantum longe Hipponienses vehementer nimisque formidant neque ullo modo mihi sic volunt credere ut et ego vobis. Agrum fratribus datum pro visione et liberalitate tua didicimus ante epistulam tuam per sanctum fratrem et conservum nostrum Parthenium, a quo multa alia, quae audire desiderabamus, audivimus. Praestabit dominus, ut etiam cetera, quae adhuc desideramus, impleantur.

hic propterea scribo ut si tuus sanctitas iam non sum necessarius sive qui multus ipse hic modus cogito atque utilis sive qui tuus sanctitas medicina iste non opus sum malus tamen meus nosco sum tu sciasque unde pro meus infirmitas deus rogo digno qui ut inpensissime facio obsecro per humanitas ille qui praeceptum do ut invicem onus noster porto multus sum qui de noster vito et conversatio deflerem qui nolo per littera ad tu venio sed inter cor meus et cor tuus nullus sum ministerium praeter os meus et auris tuus si autem venerabilis nos omne nos totus sinceritas carus qui in tu verus fraternus cum praesens sum benignitas studium perspicio senex saturninus si dignor sum quando opportunus video ad nos venio quisquis cum is sanctitas et spirital afficio colloquium possum aut nihil aut non multus disto atque si cum tuus dignatio is ago qui ut nos ab is peto atque impetro digno tantus prex posco quantus verbum nullus sufficio absentia enim meus tantus longus hipponienses vehemens nimis formido neque ullus modo ego sic volo credo ut et ego tu ager frater do pro visio et liberalitas tuus disco ante epistula tuus per sancio frater et conservus nos parthenius ab quo multus alius qui audio desidero audio praesto dominus ut etiam ceterus qui adhuc desidero impleo


Peto etiam nobis transmittere, quibus perhibetur esse purgatus, ecclesiastica gesta digneris. Quod ex multorum episcoporum desiderio peto, quos mecum de hac re fama incerta perturbat; sed ideo solus hoc scripsi, quia occasionem perlatoris festinantis a nobis, quem cito ad nos audivi posse remeare, praetermittere nolui. Pro quibus gestis iam nobis misit non quidem ullam partem gestorum sed quandam a se conscriptam velut defensionem suam, qua se dixit obiectis respondisse Gallorum. In qua, ut alia omittam, cum ad illud responderet, quod ei obiectum est, eum dixisse posse hominem esse sine peccato et mandata dei custodire, si velit, diximus, inquit; hanc enim illi deus possibilitatem dedit; non diximus quoniam inveniatur quis, ab infantia usque ad senectam qui numquam peccaverit, sed quoniam a peccatis conversus labore proprio et gratia dei adiutus potest absque peccato esse nec propter hoc in posterum erit inconvertibilis.

peto etiam nos transmitto qui perhibeo sum purgo ecclesiasticus gero digno qui ex multus episcoporum desiderium peto qui ego de hic res fama incertus perturbo sed ideo solus hic scribo quia occasio perlator festino ab nos qui cito ad nos audio possum remearis praetermitto nolo pro qui gero iam nos mitto non quidem ullus pars gestor sed quidam ab sui conscribo velut defensio suus qui sui dico objecta respondeo gallus in qui ut alius omitto cum ad ille respondeo qui is obicio sum is dico possum homo sum sine pecco et mandatum deus custodio si volo dico inquam hic enim ille deus possibilitas do non dico quoniam invenio quis ab infer usque ad senecta qui numquam pecco sed quoniam ab peccatum converro labor proprius et gratia deus adiutus possum absque pecco sum neque propter hic in posterus sum inconvertibilis


Sed neque hoc putas tibi fieri debuisse, quia neminem aestimas cogendum esse ad bonum. Adtende quid apostolus dixerit: Qui episcopatum desiderat, bonum opus concupiscit, et tamen tam multi, ut episcopatum suscipiant, tenentur inviti, perducuntur, includuntur, custodiuntur, patiuntur tanta quae nolunt, donec eis adsit voluntas suscipiendi operis boni; quanto magis vos ab errore pernicioso, in quo vobis inimici estis, trahendi estis et perducendi ad veritatem vel cognoscendam vel eligendam, non solum ut honorem salubriter habeatis, sed etiam ne pessime pereatis! Dicis deum dedisse liberum arbitrium, ideo non debere cogi hominem nec ad bonum. Quare ergo illi, de quibus supra dixi, coguntur ad bonum? Adtende ergo quod considerare non vis. Ideo voluntas bona misericorditer inpenditur, ut mala voluntas hominis dirigatur. Nam quis nesciat nec damnati hominem nisi merito malae voluntatis, nec liberari nisi bonam habuerit voluntatem? Non tamen ideo, qui diliguntur, malae suae voluntati impune et crudeliter permittendi sunt, sed, ubi potestas datur, et a malo prohibendi et ad bonum cogendi.

sed neque hic puto tu fio debeo quia nemo aestimo cogo sum ad bonus adtendo quis apostolus dico qui episcopatus desidero bonus opus concupisco et tamen tam multus ut episcopatus suscipio teneo invitus perduco includo custodio patior tantus qui nolo donec is adsum voluntas suscipio opus bonus quantus magis tu ab error perniciosus in quo tu inimicus sum traho sum et perduco ad veritas vel cognosco vel eligo non solus ut honor salubris habeo sed etiam ne pessime pereo dico deus do liber arbitrium ideo non debeo cogo homo neque ad bonus quaris ergo ille de qui supra dico cogo ad bonus adtendo ergo qui considero non volo ideo voluntas bonus misericorditer inpendo ut malus voluntas homo dirigo nam quis nescio neque damno homo nisi mereo malus voluntas neque liberaris nisi bonus habeo voluntas non tamen ideo qui diligo malus suus voluntas impunis et crudeliter permitto sum sed ubi potestas do et ab malus prohibeo et ad bonus cogo


Non haec epistula sic inopiam chartae indicat, ut membranas saltem abundare testetur? Tabellas eburneas, quas habeo, avunculo tuo cum litteris misi. Tu enim huic pelliculae facilius ignosces, quia differri non potuit, quod ei scripsi, et tibi non scribere etiam ineptissimum existimavi. Sed tabellas, si quae ibi nostrae sunt, propter huius modi necessitates mittas peto. Scripsi quiddam de catholica religione, quantum dominus dare dignatus est, quod tibi volo ante adventum meum mittere, si charta interim non desit. Tolerabis enim qualemcumque scripturam ex officina Maiorini. De codicibus praeter libros de Oratore totum mihi excidit. Sed nihil amplius rescribere potui, quam ut ipse sumeres, quos liberet, et nunc in eadem maneo sententia. Absens enim quid plus faciam, non invenio.

non hic epistula sic inopia charta indico ut membrana saltem abundaris testo tabella eburneas qui habeo avunculus tuus cum littera mitto tu enim hic pellicula facilis ignosco quia differo non possum qui is scribo et tu non scribo etiam ineptus existimo sed tabella si qui ibi noster sum propter hic modus necessitas mitto peto scribo quidam de catholicus religio quantus dominus do dignor sum qui tu volo ante advenio meus mitto si charta interim non desum tolero enim qualiscumque scribo ex officina maiorini de codicibus praeter liber de orator totus ego excido sed nihil amplus rescribo possum quam ut ipse sumo qui libero et nunc in idem maneo sententia absum enim quis multus facio non invenio


Gratissimum mihi est. quod in ultima epistula me participem domestici tui gaudii facere voluisti. Sed mene salis placidi vultum fluctusque quietos ignorare iubes? quamquam nec me iubeas nec ipse ignores. Quare si ad melius cogitandum quies aliqua data est, utere divino beneficio. Nec enim nobis debemus, cum ista proveniunt, sed illis, per quos proveniunt, gratulari, quoniam iusta et officiosa et pro suo genere pacatior atque tranquillior rerum temporalium administrata recipiendorum aeternorum meritum gignit, si non teneat, cum tenetur, non implicet, cum multiplicatur, si non, cum . . . putatur, involvat. Ipsius enim veritatis ore dictum est: Si in alieno fideles non fuistis, vestrum quis dabit vobis? Laxatis ergo curis mutabilium rerum bona stabilia et certa quaeramus, supervolemus terrenis opibus nostris. Nam et in mellis copia non frustra pennas habet apicula; necat enim haerentem.

gratus ego sum qui in ulter epistula ego participo domesticus tuus gaudium facio volo sed ego sal placidus vultus fluctus quiesco ignoro iubeo quamquam neque ego jubeo neque ipse ignoro quaris si ad bonus cogito quies aliqui do sum utor divino beneficium neque enim nos debeo cum iste provenio sed ille per qui provenio gratularis quoniam iustus et officiosus et pro suus genus pacatior atque tranquillus res temporalis administro recipio aeternus mereo gigno si non teneo cum teneo non implico cum multiplico si non cum puto involvo ipse enim veritas os dico sum si in alienus fidelis non sum vester quis do tu laxo ergo cura mutabilis res bonus stabilis et certus quaero supervolemus terrenus ops noster nam et in mel copia non frustra penna habeo apicula neco enim haereo


Denique illi doctissimi viri qui rem publicam civitatemque terrenam, qualis eis esse debere videbatur, magis domesticis disputationibus requirebant vel etiam describebant, quam publicis actionibus instituebant atque formabant, egregios atque laudabiles quos putabant homines potius quam deos suos imitandos proponebant erudiendae indoli iuventutis. Et re vera Terentianus ille adulescens qui spectans tabulam pictam in pariete, ubi pictura inerat de adulterio regis deorum, libidinem qua rapiebatur, stimulis etiam tantae auctoritatis accendit, nullo modo in illud flagitium vel concupiscendo laberetur vel perpetrando inmergeretur, si Catonem maluisset imitari quam Iovem; sed quo pacto id faceret, cum in templis adorare cogeretur Iovem potius quam Catonem? Verum haec ex comoedia quibus impiorum luxus et sacrilega superstitio convinceretur, proferre forsitan non debemus. Lege vel recole in eisdem libris quam prudenter disseratur nullo modo potuisse scriptiones et actiones recipi comoediarum, nisi mores recipientium consonarent. Ita clarissimorum virorum in re publica excellentium et de re publica disputantium auctoritate Armatur nequissimos homines fieri deorum imitatione peiores, non sane verorum sed falsorum atque Actorum.

denique ille doceo vir qui res publicus civitas terrenus qualis is sum debeo video magis domesticus disputatio requiro vel etiam describo quam publicus actio instituo atque formo egregius atque laudabilis qui puto homo potis quam deus suus imito propono erudiendae indoli iuventus et res verus terentianus ille adulescens qui specto tabula pingo in paries ubi pingo insum de adulterium rex deus libido qui rapiebatur stimulus etiam tantus auctoritas accendo nullus modo in ille flagitium vel concupisco labor vel perpetrando inmergeretur si cato malo imitor quam iuppiter sed quo pacisco is facio cum in templum adoro cogo iuppiter potis quam cato verus hic ex comoedia qui impii luxus et sacrilegus superstitio convinco profero forsitan non debeo lex vel recolo in idem liber quam prudens dissero nullus modo possum scriptio et actio recipio comoediaris nisi mos recipientium consonarent ita clarus vir in res publicus excello et de res publicus disputo auctoritas armo nequissimos homo fio deus imitatio malus non sanus verus sed falsor atque actor


Audivi pervenisse in manus tuas litteras meas; sed quod adhuc rescripta non merui, nequaquam inputaverim dilectioni tuae; aliquid procul dubio impedimento fuit. Unde agnosco a me dominum potius deprecandum, ut tuae voluntati det facultatem mittendi quod rescripseris, nam rescribendi iam dedit, quia, cum volueris, facillime poteris.

audio pervenio in manus tuus littera meus sed qui adhuc rescribo non mereo nequaquam inputaverim dilectio tuus aliquis procul dubius impedimentum sum unde agnosco ab ego dominus potis deprecor ut tuus voluntas do facultas mitto qui rescribo nam rescribo iam do quia cum volo facilis possum


Nollem quidem in his afflictionibus esse Africanam ecclesiam constitutam, ut terrenae ullius potestatis indigeret auxilio. Sed quia, sicut apostolus dicit, non est potestas nisi a deo, procul dubio, cum per vos sincerissimos catholicae matris filios eidem subvenitur, auxilium nostrum in nomine domini est, qui fecit caelum et terram. Quis enim non sentiat in tantis malis non parvam nobis consolationem divinitus missam, cum tu vir talis et Christi nominis amantissimus proconsularibus es sublimatus insignibus, ut ab sceleratis et sacrilegis ausibus inimicos ecclesiae bonae tuae voluntati potestas sociata cohiberet, domine exinde meritoque honorabilis insigniterque laudabilis fili? Denique unum solum est quod in tua iustitia pertimescimus, ne forte quoniam, quicquid mali contra Christianam societatem ab hominibus impiis ingratisque committitur, profecto gravius est et atrocius, quam si in alios talia committantur, tu quoque pro immanitate facinorum ac non potius pro lenitatis Christianae consideratione censeas cohercendum. Quod te per ipsum Christum ne facias obsecramus. Neque enim vindictam de inimicis in hac terra requirimus aut vero ad eas angustias animi nos debent coartare quae patimur, ut obliviscantur quid nobis praeceperit, pro cuius veritate ac nomine patimur; diligimus inimicos nostros et oramus pro eis. Unde ex occasione terribilium iudicum ac legum, ne in aeterni iudicii poenas incidant, corrigi eos cupimus, non necari; nec disciplinam circa eos neglegi volumus nec supplicia, quae digna sunt, exerceri. Sic ergo eorum peccata compesce, ut sint quos paeniteat peccavisse.

nolo quidem in hic afflictio sum africanus ecclesia constituo ut terrenus ullus potestas indigeo auxilium sed quia sicut apostolus dico non sum potestas nisi ab deus procul dubius cum per tu sincerissimos catholicae mater filius idem subvenio auxilium nos in nomen dominus sum qui facio caelum et terra quis enim non sentio in tantus malus non parvus nos consolatio divinitus mitto cum tu vir talis et christus nomen amo proconsularis sum sublimo insignis ut ab scelero et sacrilegus ausibus inimicus ecclesia bonus tuus voluntas potestas socio cohibeo dominus exinde mereo honorabilis insignis laudabilis filis denique unus solus sum qui in tuus iustitia pertimesco ne fors quoniam quisquis malus contra christianus societas ab homo impius ingratisque committo profecto gravis sum et atrox quam si in alius talis committo tu quoque pro immanitas facinus atque non potis pro lenitas christianus consideratio censeo cohercendum qui tu per ipse christus ne facio obsecro neque enim vindicta de inimicus in hic terra requiro aut verus ad is angustiae animus nos debeo coartaris qui patior ut obliviscor quis nos praecipio pro qui veritas atque nomen patior diligo inimicus noster et oro pro is unde ex occasio terribilis iudex atque lex ne in aeternus iudicium poena incido corrigo is cupio non neco neque disciplina circa is neglego volo neque supplicium qui dignus sum exerceo sic ergo is pecco compesco ut sum qui paeniteo pecco


Modo quod te in puteum, ut morereris, misisti, utique libera voluntate fecisti. Sed quam crudeles essent servi dei, si huic malae tuae voluntati te permitterent et non te de illa morte liberarent! Quis eos non merito culparet? Quis non impios recte iudicaret? Et tamen tu te volens in aquam misisti, ut morereris, illi te nolentem de aqua levaverunt, ne morereris; tu fecisti secundum voluntatem tuam sed in perniciem tuam, illi contra voluntatem tuam sed propter salutem tuam. Si ergo salus ista corporalis sic custodienda est, ut etiam in nolentibus ab eis qui eos diligunt, servetur, quanto magis illa spiritalis, in cuius desertione mors aeterna metuitur! Quamquam in ista morte quam tibi tu ipse inferre voluisti, non solum ad tempus sed etiam in aeternum morereris, quia, etsi non ad salutem, non ad ecclesiae pacem, non ad Christi corporis unitatem, non ad sanctam et individuam caritatem, sed ad mala aliqua cogereris, nec sic tibi ipse mortem inferre debuisti.

modo qui tu in puteus ut morior mitto utique liber voluntas facio sed quam crudelis sum servio deus si hic malus tuus voluntas tu permitto et non tu de ille mors libero quis is non mereo culpo quis non impii rectus iudico et tamen tu tu volo in aqua mitto ut morior ille tu nolo de aqua levo ne morior tu facio secundus voluntas tuus sed in pernicies tuus ille contra voluntas tuus sed propter salus tuus si ergo salus iste corporal sic custodio sum ut etiam in nolo ab is qui is diligo servo quantus magis ille spirital in qui desertio mors aeternus metuo quamquam in iste mors quam tu tu ipse infero volo non solus ad tempus sed etiam in aeternus morior quia etsi non ad salus non ad ecclesia pax non ad christus corpus unitas non ad sancio et individuus caritas sed ad malus aliqui cogo neque sic tu ipse mors infero debeo


Ante omnia peto, ut cogitet religiosa prudentia tua nihil esse in hac vita et maxime hoc tempore facilius et laetius et hominibus acceptabilius episcopi aut presbyteri aut diaconi officio, si perfunctorie atque adulatorie res agatur, sed nihil apud deum miserius et tristius et damnabilius; item nihil esse in hac vita et maxime hoc tempore difficilius, laboriosius, periculosius episcopi aut presbyteri aut diaconi officio, sed apud deum nihil beatius, si eo modo militetur. quo noster imperator iubet. Quis autem iste sit modus, nec a pueritia nec ab adulescentia mea didici. Et eo tempore, quo discere coeperam, vis mihi facta est merito peccatorum meorum—nam quid aliud existimem nescio,—ut secundus locus gubernaculorum mihi traderetur, qui remum tenere non noveram.

ante omnis peto ut cogito religiosus prudentia tuus nihil sum in hic vito et magnus hic tempus facilis et laetus et homo acceptabilius episcopus aut presbyterium aut diaconi officium si perfunctorius atque adulatorius res ago sed nihil apud deus miser et tristis et damnabilius item nihil sum in hic vito et magnus hic tempus difficilis laboriosus periculosus episcopus aut presbyterium aut diaconi officium sed apud deus nihil beatus si is modo militetur quo noster imperator iubeo quis autem iste sum modus neque ab pueritia neque ab adulescentia meus disco et is tempus quo disco coepio volo ego facio sum mereo peccator meus nam quis alius existimo nescio ut secundus locus gubernaculum ego trado qui remus teneo non nosco


Nec molestum sit vobis ut vos velut gravatos arbitremini, quia iurandum putavi. Neque enim gravabat apostolus aut eos parum diligebat quibus dicebat: Non in sermone adulationis fuimus apud vos neque in occasione cupiditatis; deus testis est. Rei quippe apertae ipsos testes adhibuit, rei autem occultae quem nisi deum? Si ergo ille merito est veritus ne humana ignorantia de illo aliquid tale sentiret, cuius labor in promptu omnibus erat, quod nisi summa necessitate a populis quibus Christi gratiam dispensabat, in usus suos aliquid non sumebat, cetera vero suo victui necessaria suis manibus transigebat; quanto magis nobis laborandum est, ut credatur, qui et merito sanctitatis et virtute animi longe inpares sumus nec aliquid ad sustentacula vitae huius operari nostris manibus possumus, et si posse- mus, tantis occupationibus, quas tunc illos non credo fuisse perpessos, nequaquam sineremur! Non ergo ulterius in hac causa populo Christiano, quae ecclesia est dei, obiciatur pecuniae turpissimus appetitus. Tolerabilius enim nobis obicitur, in quos huius mali quamvis falsa, tamen verisimilis suspicio cadere potuit, quam illis quos ab hoc appetitu et a suspicione constat alienos.

neque molestus sum tu ut tu velut gravo arbitror quia iuro puto neque enim gravo apostolus aut is parum diligo qui dico non in sermo adulatio sum apud tu neque in occasio cupiditas deus testis sum res quippe aperio ipse testis adhibeo res autem occulo qui nisi deus si ergo ille mereo sum vereor ne humanus ignoro de ille aliquis talis sentio qui labor in promptus omnis sum qui nisi summus necessitas ab populus qui christus gratia dispensabat in utor suus aliquis non sumo ceterus verus suus victus necessarius suus manus transigo quantus magis nos laboro sum ut credo qui et mereo sanctitas et virtus animus longus inparis sum neque aliquis ad sustentaculum vita hic operaris noster manus possum et si possum mus tantus occupatio qui tunc ille non credo sum perpetior nequaquam sineremur non ergo ultra in hic causa populus christianus qui ecclesia sum deus obicio pecunia turpis appeto tolerabilis enim nos obicio in qui hic malus quivis fallo tamen verisimilis suspicio cado possum quam ille qui ab hic appeto et ab suspicio consto alienus


Fideliorem hominem et qui faciliores haberet accessus ad aures tuas ferens litteras meas, numquam potui reperire, quam nunc dominus obtulit servum et ministrum Christi diaconum Paulum ambobus nobis carissimum, ut aliquid tibi loquerer non pro potentia tua et honore quem geris in isto saeculo maligno, nec pro incolumitate carnis tuae corruptibilis atque mortalis, quia et ipsa transitoria est, et quam diu sit, semper incertum est, sed pro illa salute quam nobis promisit Christus, qui propterea hic exhonoratus atque crucifixus est, ut doceret nos bona saeculi huius magis contemnere quam diligere, et hoc amare et sperare ab illo, quod in sua resurrectione monstravit; resurrexit enim a mortuis nec iam moritur, et mors ei ultra non dominabitur.

fidelis homo et qui facilis habeo accedo ad auris tuus fero littera meus numquam possum reperio quam nunc dominus offero servus et minister christus diaconum paulis ambo nos carus ut aliquis tu loquor non pro potentia tuus et honor qui gero in iste saeculum malignus neque pro incolumitas caro tuus corruptibilis atque mortalis quia et ipse transitoria sum et quam diu sum semper incertus sum sed pro ille salus quam nos promitto christus qui propterea hic exhonoratus atque crucifigo sum ut doceo nos bonus saeculis hic magis contemno quam diligo et hic amo et spero ab ille qui in suus resurrectio monstro resurgo enim ab morior neque iam morior et mors is ultra non dominor


Nec importunum me existimet caritas vestra, quia vobiscum loqui vel per epistulam volui. Non enim hoc vos monui, quod vos non arbitror facere; sed credidi me non parum commendari deo a vobis, si ea quae munere illius facitis, cum adlocutionis nostrae memoria faciatis. Nam et ante iam fama et nunc fratres, qui venerunt a vobis, Eustasius et Andreas bonum Christi odorem de vestra sancta conversatione ad nos adtulerunt. Quorum Eustasius in eam requiem praecessit, quae nullis fluctibus sicut insula tunditur, nec Caprariam desiderat, quia nec cilicio iam quaerit indui.

neque importunus ego existimo careo vester quia tu loquor vel per epistula volo non enim hic tu moneo qui tu non arbitror facio sed credo ego non parum commendaris deus ab tu si is qui munus ille facio cum adlocutio noster memoria facio nam et ante iam fama et nunc frater qui venio ab tu eustasius et andreas bonus christus odor de vester sancio conversatio ad nos affero qui eustasius in is requies praecedo qui nullus fluctus sicut insula tundo neque capraria desidero quia neque cilicium iam quaero induo


Quia ergo pastorali vigilique cautela beatissimus papa Bonifatius in epistula sua posuit de Antonino loquens episcopo et ait: Si ordinem rerum nobis fideliter indicavit, accipe nunc ordinem rerum, quem ille in suo libello reticuit, ac deinde, quae post eius sanctae memoriae viri in Africa lectas litteras gesta sunt, et subveni hominibus opem tuam in Christi misericordia multo avidius quam ille poscentibus, a cuius inquietudine desiderant liberari. Iudicia quippe illis et publicas potestates et militares impetus tamquam executuros apostolicae sedis sententiam sive ipse sive rumores creberrimi comminantur, ut miseri homines Christiani catholici graviora formident a catholico episcopo, quam, cum essent haeretici. a catholicorum imperatorum legibus formidabant. Non sinas ista fieri, obsecro te per Christi sanguinem, per apostoli Petri memoriam, qui Christianorum praepositos populorum monuit, ne violenter dominentur in fratres. Ego Fussalenses catholicos filios in Christo meos et Antoninum epi- scopum filium in Christo meum benignitati caritatis sanctitatis tuae, quia utrosque diligo, utrosque commendo. Neque Fussalensibus suscenseo, quia iustam de me querimoniam ingerunt auribus tuis, quod eis hominem nondum mihi probatum, nondum saltem aetate firmatum, a quo sic affligerentur, innixi, neque huic noceri volo, cui quanto magis sinceram habeo caritatem, tanto magis pravae cupiditati eius obsisto. Utrique misericordiam mereantur tuam, illi, ne mala patiantur, iste, ne faciat, illi, ne oderint catholicam, si a catholicis episcopis maximeque ab ipsa sede apostolica contra catholicum non eis sub-venitur episcopum, iste autem, ne se tanto scelere obstringat, ut, quos molitur invitos facere suos, a Christo faciat alienos.

quia ergo pastoral vigil cautela beatus papa bonifatius in epistula suus pono de antoninus loquor episcopo et aio si ordo res nos fidelis indico accipio nunc ordo res qui ille in suus libellus reticeo atque deinde qui post is sancio memoria vir in africanus lego littera gero sum et subvenio homo ops tuus in christus misericordia multus avidus quam ille posco ab qui inquietudo desidero liberaris iudicium quippe ille et publicus potestas et militaris impetus tamquam executuros apostolicae sedes sententia sive ipse sive rumor creber comminantur ut miser homo christianus catholici gravis formido ab catholicus episcopo quam cum sum haeretici ab catholicorum imperator lex formido non sino iste fio obsecro tu per christus sanguis per apostolus petri memoria qui christianorum praepono populus moneo ne violens dominor in frater ego fussalenses catholicos filius in christus meus et antoninus epi scopum filius in christus meus benignitas caritas sanctitas tuus quia uter diligo uter commendo neque fussalensibus suscenseo quia iustus de ego querimonia ingero auris tuus qui is homo nondum ego probo nondum saltem aetas firmo ab quo sic affligo innitor neque hic noceo volo qui quantus magis sincerus habeo caritas tantus magis pravus cupiditas is obsisto uterque misericordia mereo tuus ille ne malus patior iste ne facio ille ne odi catholicam si ab catholicus episcopus magnus ab ipse sedes apostolicus contra catholicus non is sub venio episcopus iste autem ne sui tantus scelus obstringo ut qui molio invitus facio suus ab christus facio alienus


Nec erigant cervicem, quia sociantur ad quas foris accedere non audebant, sed sursum cor habeant et terrena bona non quaerant, ne incipiant monasteria esse divitibus utilia non pauperibus, sed divites illic humiliantur et pauperes illic inflantur. Sed rursus etiam illae quae aliquid esse videbantur in saeculo, non habeant fastidio sorores suas quae ad illam sanctam societatem ex paupertate venerunt; magis autem studeant non de parentum divitum dignitate sed de pauperum sororum societate gloriari. Nec extollantur, si communi vitae de suis facultatibus aliquid contulerunt, ne de suis divitiis magis superbiant quia eas monasterio partiuntur, quam si eis in saeculo fruerentur. Alia quippe quaecumque iniquitas in malis operibus exercetur, ut fiant; superbia vero etiam in bonis operibus insidiatur, ut pereant. Et quid prodest dispergere dando pauperibus et pauperem fieri, cum anima misera superbior efficiatur divitias contemnendo, quam fuerat possidendo? Omnes ergo unanimiter et concorditer vivite et honorate in vobis invicem deum, cuius templa factae estis.

neque erigo cervix quia socio ad qui foris accedo non audeo sed sursum cor habeo et terrenus bonus non quaero ne incipio monasteria sum dives utilis non pauper sed dives illic humiliantur et pauper illic inflo sed rursus etiam ille qui aliquis sum video in saeculum non habeo fastidium soror suus qui ad ille sancio societas ex paupertas venio magis autem studeo non de parens dives dignitas sed de pauper soror societas glorior neque extollo si communis vita de suus facultas aliquis confero ne de suus divitiae magis superbiant quia is monasterio partio quam si is in saeculum fruor alius quippe quicumque iniquitas in malus opus exerceo ut fio superbia verus etiam in bonus opus insidior ut pereo et quis prodo dispergo do pauper et paupero fio cum anima misero superbus efficio divitiae contemno quam sum possideo omnis ergo unanimiter et concorditer vivo et honoro in tu invicem deus qui templum facio sum


Proinde in universa illa civitate non innocentes a nocentibus sed minus nocentes a nocentioribus poteris fortasse discernere. Nam in parvo peccato illi sunt qui metu deterriti maximeque, ne offenderent eos quos in illo oppido plurimum posse et inimicos ecclesiae noverant, opem ferre non ausi sunt; scelerato autem omnes, quibus etsi non facientibus neque inmittentibus tamen volentibus ista commissa sunt; sceleratiores, qui commiserunt; sceleratissimi, qui inmiserunt. Sed de inmissione suspicionem putemus esse, non veritatem, nec ea discutiamus, quae nisi tormentis eorum per quos inquiruntur, inveniri omnino non possunt. Demus etiam veniam timori eorum, qui potius deum pro episcopo et servis eius deprecandum quam potentes inimicos ecclesiae offendendos esse putaverunt. Quid eos qui restant, nullane censes disciplina cohercendos et proponendum aestimas inpunitum tam immanis furoris exemplum? Non praeterita vindicando pascere iram nostram studemus, sed misericorditer in futurum consulendo satagimus. Habent homines mali ubi et per Christianos non solum mansuete verum etiam utiliter salubriterque plectantur; habent enim quod corpore incolumi vivunt, habent unde vivunt, habent unde male vivunt. Duo prima salva sint, ut quos paeniteat sint; hoc optamus, hoc, quantum in nobis est, etiam inpensa opera instamus. Tertium vero si deus voluerit tamquam putre noxiumque resecari, valde misericorditer puniet; si autem vel amplius voluerit vel ne hoc quidem permiserit, altioris et profecto iustioris consilii ratio penes ipsum est; a nobis curam officiumque oportet inpendi, quousque videre conceditur, deprecantibus eum, ut animum nostrum adprobet, quo cunctis volumus esse consultum, nihilque fieri sinat per nos quod et nobis et ecclesiae suae non expedire longe melius novit ipse quam nos.

proinde in universus ille civitas non innocens ab noceo sed paruus noceo ab nocentioribus possum fortasse discerno nam in parvus pecco ille sum qui metus deterreo magnus ne offendo is qui in ille oppidum multus possum et inimicus ecclesia nosco ops fero non audeo sum scelero autem omnis qui etsi non facio neque inmittentibus tamen volo iste committo sum sceleratiores qui committo scelero qui inmitto sed de inmissio suspicio puto sum non veritas neque is discutiamus qui nisi tormentum is per qui inquiruntur invenio omnino non possum do etiam venio timor is qui potis deus pro episcopo et servio is deprecor quam potens inimicus ecclesia offendendos sum puto quis is qui resto nullus censeo disciplina cohercendos et propono aestimo impunis tam immanis furor exemplum non praetereo vindico pasco ira noster studeo sed misericorditer in sum consulo satagimus habeo homo malus ubi et per christianus non solus mansuete verus etiam utilis salubriterque plecto habeo enim qui corpus incolumis vivo habeo unde vivo habeo unde malus vivo duo primus salvo sum ut qui paeniteo sum hic opto hic quantus in nos sum etiam impensa opus insto tertius verus si deus volo tamquam putreo noxiumque resecaris validus misericorditer puniet si autem vel amplus volo vel ne hic quidem permitto alo et profecto iustioris consilium ratio penis ipse sum ab nos cura officium oportet impendium quousque video concedo deprecor is ut animus nos adprobo quo cunctus volo sum consulo nihil fio sino per nos qui et nos et ecclesia suus non expedio longus bonus nosco ipse quam nos


Absit itaque ut recusemus audire etiam quae amara et tristia sunt erga carissimos nostros. Nescio quo enim modo minus fit quod patitur unum membrum, si compatiuntur alia membra. Nec ipsa mali relevatio fit per communionem cladis sed per solatium caritatis, ut, quamvis alii ferendo patiuntur, alii cognoscendo compatiuntur, communis sit tamen tribulatio, quibus probatio, spes, dilectio spiritusque communis est. Omnes autem nos dominus consolatur, qui et haec temporalia mala praedixit et post haec bona aeterna promisit. Nec debet, cum proeliatur, infringi, qui vult post proelium coronari, vires illo subministrante certantibus, qui praeparat ineffabilia dona victoribus.

absum itaque ut recuso audio etiam qui amarus et tristis sum erga carus noster nescio quo enim modo paruus fio qui patior unus membrum si compatiuntur alius membrum neque ipse malus relevatio fio per communio clades sed per solacium caritas ut quivis alius fero patior alius cognosco compatiuntur communis sum tamen tribulatio qui probatio spes dilectio spiritus communis sum omnis autem nos dominus consolo qui et hic temporalis malus praedico et post hic bonus aeternus promitto neque debeo cum proelio infringo qui volo post proelium coronarius vireo ille subministro certo qui praeparo ineffabilis donum victor


Iam senio frigescentibus membris fervere animum tuum patriae caritate nec miror et laudo, teque non tantum tenere memoriter verum etiam vita ac moribus demonstrare, quod nullus sit patriae consulendi modus aut finis bonis, non invitus immo etiam libens accipio. Unde supernae cuiusdam patriae, in cuius sancto amore pro nostro modulo inter eos quibus ad illam capessendam consulimus, periclitamur atque laboramus, talem etiam te ipsum civem habere vellemus, ut eius portiunculae in hac terra peregrinanti nullum consulendi modum finemque censeres, tanto effectus melior, quanto meliori civitati officia debita praerogares, in eius aeterna pace nullum gaudendi finem inventurus, cuius ad tempus laboribus nullum tibi finem statueris consulendi.

iam senium frigescentibus membrum ferveo animus tuus patria caritas neque miro et laudo tu non tantus teneo memoriter verus etiam vito atque mos demonstro qui nullus sum patria consulo modus aut finis bonus non invitus immo etiam libet accipio unde supernus quidam patria in qui sancio amor pro noster modulus inter is qui ad ille capesso consulo periclitor atque laboro talis etiam tu ipse civis habeo volo ut is portiunculae in hic terra peregrinor nullus consulo modus finis censeo tantus efficio bonus quantus bonus civitas officium debeo praerogaris in is aeternus pax nullus gaudeo finis invenio qui ad tempus labor nullus tu finis statuo consulo


Bonus est dominus et misericordia eius ubique diffusa, quae nos de vestra caritate in suis visceribus consolatur. Quantum enim diligat credentes et sperantes in se et illum atque invicem diligentes et quid eis in posterum servet, hinc maxime ostendit, cum infidelibus et desperatis et perversis, quibus in mala voluntate usque in finem perseverantibus ignem cum diabolo aeternum minatur, in hoc tamen saeculo bona tanta largitur, qui facit oriri solem suum super bonos et malos et pluit super iustos et iniustos. Breviter enim aliquid dictum est, ut plura cogitentur; quam multa enim habeant impii in hac vita munera et dona gratuita ab illo quem contemnunt, enumerare quis potest? Inter quae illud magnum, quod exemplis interpositarum tribulationum, quas huius saeculi dulcedini tamquam bonus medicus miscet, admonet eos, si adtendere velint, fugere ab ira ventura, et cum in via sunt, id est in hac vita, concordare cum sermone dei, quem sibi adversarium male vivendo fecerunt. Quid ergo non misericorditer praestatur hominibus a domino deo, a quo etiam tribulatio beneficium est? Nam res prospera donum est constantis, res autem adversa donum est admonentis dei. Et si haec praestat, ut dixi, etiam malis, quid praeparat sustinentibus se? Quorum in numero vos per illius gratiam congregatos esse gaudete, sustinentes invicem in dilectione, studentes servare unitatem spiritus in vinculo pacis. Non enim deerit quod in vobis invicem sufferatis, nisi cum vos ita portaverit dominus absorpta morte in victoriam, ut sit deus omnia in omnibus.

bonus sum dominus et misericordia is ubique diffundo qui nos de vester caritas in suus viscera consolo quantus enim diligo credo et spero in sui et ille atque invicem diligo et quis is in posterus servo hinc magnus ostendo cum infidelis et despero et perverto qui in malus voluntas usque in finis persevero ignis cum diabolus aeternus mino in hic tamen saeculum bonus tantus largior qui facio orior sol suus super bonus et malus et pluo super iustus et injustus brevis enim aliquis dico sum ut multus cogito quam multus enim habeo impius in hic vito munus et donum gratuitus ab ille qui contemno enumero quis possum inter qui ille magnus qui exemplum interpositaris tribulatio qui hic saeculis dulcedo tamquam bonus medicus misceo admoneo is si adtendo volo fugio ab ira venio et cum in via sum is sum in hic vito concordaris cum sermo deus qui sui adversarius malus vivo facio quis ergo non misericorditer praesto homo ab dominus deus ab quo etiam tribulatio beneficium sum nam res prosper donum sum consto res autem adverso donum sum admoneo deus et si hic praesto ut dico etiam malus quis praeparo sustineo sui qui in numerus tu per ille gratia congrego sum gaudeo sustineo invicem in dilectio studeo servaris unitas spiritus in vinculum pax non enim desum qui in tu invicem suffero nisi cum tu ita porto dominus absorpta mors in victoria ut sum deus omnis in omnis


Haec si prima Africa temptaret auferre, a ceteris terris imitatione digna esse deberet; cum vero et per Italiae maximam partem et in aliis omnibus aut prope omnibus transmarinis ecclesiis, partim quia numquam facta sunt, partim quia vel orta vel inveterata sanctorum et vere de vita futura cogitantium episcoporum diligentia et animadversione extincta atque deleta sunt, . . . dubitare quo modo possumus tantam morum labem vel proposito tam lato exemplo emendare: Et nos quidem illarum partium hominem habemus episcopum, unde magnas deo agimus gratias. Quamquam eius modestiae atque lenitatis est, eius denique prudentiae et sollicitudinis in domino, ut, etiam si Afer esset, cito illi de scripturis persuaderetur curandum, quod licentiosa et male libera consuetudo vulnus inflixit, sed tanta pestilentia est huius mali, ut sanari prorsus, quantum mihi videtur, nisi concilii auctoritate non possit, aut, si ab una ecclesia inchoanda est medicina, sicut videtur audaciae mutare conari quod Carthaginiensis ecclesia tenet, sic magnae inpudentiae est velle servare quod Carthaginiensis ecclesia correxit. Ad hanc autem rem quis alius episcopus esset optandus, nisi qui ea diaconus execrabatur?

hic si primus africanus tento aufero ab ceterus terra imitatio dignus sum debeo cum verus et per italia maximus pars et in alius omnis aut prope omnis transmarinus ecclesia pars quia numquam facio sum pars quia vel orior vel invetero sancio et verus de vito sum cogito episcoporum diligentia et animadversio extingo atque deleo sum dubitaris quo modo possum tantus mos labo vel propono tam fero exemplum emendo et nos quidem ille pars homo habeo episcopus unde magnus deus ago gratia quamquam is modestia atque lenitas sum is denique prudentia et sollicitudo in dominus ut etiam si afor sum cito ille de scribo persuadeo curo qui licentiosus et malus liber consuetudo vulnus infligo sed tantus pestilentia sum hic malus ut sanaris prorsus quantus ego video nisi concilium auctoritas non possum aut si ab unus ecclesia incoho sum medicina sicut video audacia muto conor qui carthaginiensis ecclesia teneo sic magnus impudentia sum volo servaris qui carthaginiensis ecclesia corrigo ad hic autem res quis alius episcopus sum opto nisi qui is diaconus execrabatur


Quia igitur non potui verbis explicare quantam delectationem de tuis litteris ceperim, unde me delectaverint, dixi. Iam quod nequivi satis dicere, id est quantum delectaverint, tibi coniciendum relinquo. Sume itaque, mi fili, sume, vir bone et non in superficie sed Christiana caritate Christiane, sume, inquam, etiam libros quos desiderasti, confessionum mearum; ibi me inspice, ne me laudes ultra quam sum, ibi non aliis de me crede sed mihi, ibi me adtende et vide quid fuerim in me ipso per me ipsum. Et si quid in me tibi placuerit, lauda ibi mecum quem laudari volui de me, neque enim me, quoniam ipse fecit nos et non ipsi nos; nos autem perdideramus nos, sed qui fecit, refecit. Cum autem ibi me inveneris, ora pro me, ne deficiam, sed perficiar; ora, fili, ora. Sentio quid dicam, scio quid petam; non tibi videatur indignum et quasi ultra merita tua; fraudabis me magno adiutorio, si non feceris. Non solum tu, sed etiam omnes qui me ex ore tuo di- lexerint, orate pro me. Hoc eis me petivisse indica, aut, si multum nobis tribuitis, iussisse nos existimate quod petimus; et tamen date petentibus vel obtemperate iubentibus: orate pro nobis. Lege litteras dei et invenies ipsos arietes nostros apostolos petisse hoc a filiis suis sive praecepisse auditoribus suis. Ego certe, quoniam hoc a me petisti pro te, quantum faciam, videt qui exaudiat, qui videbat quia et ante faciebam; sed redde etiam in hac re dilectionis vicem. Praepositi vestri sumus, grex dei estis; considerate et videte pericula nostra maiora esse quam vestra, et orate pro nobis—hoc enim et nobis conducit et vobis—ut bonam rationem de vobis reddamus pastorum principi et omnium nostrum capiti pariterque evadamus huius mundi periculosiores blanditias quam molestias, nisi cum pax eius ad hoc proficit quod apostolus orare nos monuit, id est ut quietam vitam et tranquillam agamus in omni pietate et caritate. Si enim desit pietas et caritas, quid est ab illis et a ceteris mundi malis tranquillitas et quies, nisi luxuriae perditionisque materies sive invitamentum sive adiumentum? Ut ergo habeamus quietam et tranquillam vitam in omni pietate et caritate, quod oro pro vobis, orate pro nobis, ubicumque estis, ubicumque sumus; nusquam enim non est, cuius sumus.

quia igitur non possum verbum explicaris quantus delectatio de tuus littera capio unde ego delecto dico iam qui nequeo satis dico is sum quantus delecto tu conicio relinquo sumo itaque ego filis sumo vir bonus et non in superficies sed christianus caritas christianus sumo inquam etiam liber qui desidero confessio meus ibi ego inspicio ne ego laus ultra quam sum ibi non alius de ego credo sed ego ibi ego adtendo et video quis sum in ego ipse per ego ipse et si quis in ego tu placeo laudo ibi ego qui laudo volo de ego neque enim ego quoniam ipse facio nos et non ipse nos nos autem perdideramus nos sed qui facio reficio cos autem ibi ego invenio os pro ego ne deficio sed perficiar os filis os sentius quis dico scio quis peto non tu video indignus et quasi ultra mereo tuus fraudo ego magnus adjutorium si non facio non solus tu sed etiam omnis qui ego ex os tuus deus lexerint oro pro ego hic is ego peto indico aut si multus nos tribuo iubeo nos existimo qui peto et tamen do peto vel obtemperate jubeo oro pro nos lex littera deus et invenio ipse aries noster apostolus peto hic ab filius suus sive praecipio auditor suus ego certus quoniam hic ab ego peto pro tu quantus facio video qui exaudio qui video quia et ante facio sed reddo etiam in hic res dilectio vicis praepono vester sum grex deus sum considero et video periculum noster magnus sum quam vester et oro pro nos hic enim et nos conduco et tu ut bonus ratio de tu reddo pastor princeps et omnis nos caput parito evadamus hic mundus periculosus blanditia quam molestia nisi cum pax is ad hic proficio qui apostolus oro nos moneo is sum ut quiesco vita et tranquillus ago in omnis pietas et caritas si enim desum pietas et careo quis sum ab ille et ab ceterus mundus malus tranquillitas et quies nisi luxuria perditionisque materies sive invitamentum sive adjumentum ut ergo habeo quiesco et tranquillus vita in omnis pietas et caritas qui oro pro tu oro pro nos ubicumque sum ubicumque sum nusquam enim non sum qui sum


Hoc autem quod petendo vel suggerendo admoneo praestantiam tuam, non dubito omnium per Africam collegarum meorum fieri voluntate. Arbitror quacumque primitus exorta occasione facillime posse ac debere maturari, ut noverint, sicut dixi, homines vani, quorum et adversantium salutem requirimus, et leges quae pro ecclesia Christi missae sunt, magis Theodosii filium quam Stilichonem curasse mittendas. Propterea quippe memoratus presbyter harum perlator, cum de regione sit Milevitana, ab episcopo suo venerabili fratre meo Severo, qui tuam mecum sincerissimam dilectionem multum salutat, per Hipponem-Regium. ubi ego sum, transire iussus est, quia, cum forte simul essemus in magnis ecclesiae tribulationibus et perturbationibus, quaerebamus occasionem scribendi ad eximietatem tuam et non inveniebamus. Iam quidem unam epistulam miseram in negotio sancti fratris et collegae mei Bonifatii episcopi Cataquensis; sed nondum ad nos pervenerat graviora, quae nos vehementius agitarent, quibus comprimendis vel corrigendis quem ad modum meliore secundum viam Christi consilio succurratur, commodius episcopi qui propterea navigaverunt, cum tanta benignitate tui cordis acturi sunt, qui potuerunt communi consilio diligentius deliberatum aliquid ferre, quantum temporis permittebat angustia. Illud tamen quo animum clementissimi et religiosissimi principis erga ecclesiam provincia noverit, nullo modo esse differendum, sed etiam antequam episcopos qui profecti sunt, videas, quam primum tua praestantissima pro Christi membris in tribulatione maxima constitutis vigilantia potuerit, accelerandum suggero, peto, obsecro, flagito. Neque enim parvum in his malis solatium dominus obtulit, quod te voluit multo amplius posse quam poteras, quando iam de tuis multis et magnis bonis operibus gaudebamus.

hic autem qui peto vel suggero admoneo praestantia tuus non dubito omnis per africa collega meus fio voluntas arbitror quicumque primitus exorior occasio facilis possum atque debeo maturaris ut nosco sicut dico homo vanus qui et adversantium salus requiro et lex qui pro ecclesia christus mitto sum magis theodosii filius quam stilichonem curo mitto propterea quippe memoro presbyter haris perlator cum de regio sum milevitana ab episcopo suus venerabilis frater meus severus qui tuus ego sincerus dilectio multus saluto per hippo regius ubi ego sum transeo iubeo sum quia cum fors simul sum in magnus ecclesia tribulatio et perturbatio quaero occasio scribo ad eximietas tuus et non invenio iam quidem unus epistula miser in negotium sanctus frater et collega meus bonifatii episcopus cataquensis sed nondum ad nos pervenio gravis qui nos vehemens agito qui comprimendis vel corrigo qui ad modus bonus secundus via christus consilium succurro commodus episcopus qui propterea navigo cum tantus benignitas tuus chordus ago sum qui possum communis consilium diligo delibero aliquis fero quantus tempus permitto angustio ille tamen quo animus clemens et religiosus princeps erga ecclesia provincia nosco nullus modo sum differo sed etiam antequam episcopus qui proficiscor sum video quam primus tuus praesto pro christus membrum in tribulatio maximus constitus vigilo possum accelerandum suggero peto obsecro flagito neque enim parvus in hic malus solacium dominus offero qui tu volo multus amplus possum quam possum quando iam de tuus multus et magnus bonus opus gaudeo


Itaque non praetermittamus vestrae caritati narrare quid gestum sit, ut nobiscum deo gratias agatis de accepto beneficio, qui nobiscum preces de accipiendo fudistis. Cum post profectionem tuam nobis nuntiatum esset tumultuari homines et dicere se ferre non posse, ut illa sollemnitas prohiberetur quam laetitiam nominantes vinulentiae nomen frustra conantur abscondere, sicut etiam te praesente iam iam nuntiabatur, opportune nobis accidit occulta ordinatione omnipotentis dei, ut quarta feri a illud in evangelio capitulum consequenter tractaretur: Nolite dare sanctum canibus neque proieceritis margaritas vestras ante porcos. Tractatum est ergo de canibus et de porcis, ita ut et pervicaci latratu adversus dei praecepta rixantes et voluptatum carnarium sordibus dediti erubescere cogerentur concursumque ita ut viderent quam esset nefarium intra ecclesiae parietes id agere nomine religionis, quod in suis domibus si agere perseveraret, sancto et margaritis ecclesiasticis eos arceri oporteret.

itaque non praetermitto vester caritas narro quis gero sum ut nos deus gratia ago de accipio beneficium qui nos prex de accipio fundo cos post profectio tuus nos nuntio sum tumultuor homo et dico sui fero non possum ut ille sollemnitas prohibeo quam laetitia nomino vinulentiae nomen frustra conor abscondo sicut etiam tu praesens iam iam nuntio opportunus nos accido occulo ordinatio omnipotens deus ut quartus ferio ab ille in evangelium capitulis consequenter tracto nolo do sancio canis neque proieceritis margarita vester ante porcus tractas sum ergo de canis et de porcus ita ut et pervicax latratus adverro deus praecipio rixor et voluptas carnarius sordes dedo erubesco cogo concurro ita ut video quam sum nefarius intra ecclesia paries is ago nomen religio qui in suus domus si ago persevero sancio et margarita ecclesiasticis is arceo oportet


Digessi vobis, quantum breviter potui, quod vos audire desiderasse quis dubitaverit? Orate ut a conatibus nostris omnia scandala et omnia taedia deus dignetur avertere. Magna sane ex parte vobiscum requiescimus cum alacritate fervoris, quia spiritalis ecclesiae Tagastensium tam crebra nobis dona nuntiantur. Navis cum fratribus nondum venit. Apud Asnam, ubi est presbyter frater Argentius, Circumcelliones invadentes basilicam nostram altare comminuerunt. Causa nunc agitur, quae ut pacate agatur et ut ecclesiam catholicam decet ad opprimendas linguas haereseos inpacatae, multum vos petimus ut oretis. Epistulam Asiarchae misimus. Beatissimi perseveretis in domino memores nostri. Amen.

digero tu quantus brevis possum qui tu audio desidero quis dubito oro ut ab conatus noster omnis scandalum et omnis taedium deus digno averto magnus sanus ex pars tu requiesco cum alacritas fervor quia spirital ecclesia tagastensium tam creber nos donum nuntio nava cum frater nondum venio apud asnam ubi sum presbyter frater argentius circumcellio invado basilica noster altare comminuo causa nunc ago qui ut pacatum ago et ut ecclesia catholicam decet ad opprimo lingua haereseos inpacatae multus tu peto ut oro epistula asiarchae mitto beatus persevero in dominus memor noster amen


Fiat ergo quod promissum est, et infirmorum corda sanentur, ne tanto exemplo, quibus hoc placuerit, ad imitandum periurium aedificentur, quibus autem displicet, iustissime dicant nulli nostrum credendum esse non solum promittenti aliquid sed etiam iuranti. Hinc enim potius cavendae sunt linguae inimicorum, de quibus tamquam iaculis ad interficiendos infirmos maior ille utitur inimicus. Sed absit ut de tali anima speremus aliud quam quod dei timor inspirat et tanta quae in illa est excellentia sanctitatis hortatur. Ego autem, quem dicis etiam prohibere debuisse, fateor, non potui sic sapere, ut tanto vel tumultu vel offensione magis everti vellem ecclesiam cui servio, quam id quod a tali viro nobis offerebatur, accipere.

fio ergo qui promitto sum et infirmus cor sano ne tantus exemplum qui hic placeo ad imito perjurium aedifico qui autem displiceo justus dico nullus nos credo sum non solus promitto aliquis sed etiam juro hinc enim potis caveo sum lingua inimicus de qui tamquam iaculis ad interfacio infirmus magnus ille uto inimicus sed absum ut de talis anima spero alius quam qui deus timor inspiro et tantus qui in ille sum excello sanctitas hortor ego autem qui dico etiam prohibeo debeo fateor non possum sic sapio ut tantus vel tumultus vel offensio magis everto volo ecclesia qui servio quam is qui ab talis vir nos offertor accipio


Carnem vestram domate ieiuniis et abstinentia escae et potus, quantum valitudo permittit. Quando autem aliqua non potest ieiunare, non tamen extra horam prandii aliquid alimentorum sumat, nisi cum aegrotat. Cum acceditis ad mensam, donec inde surgatis, quod vobis secundum consuetudinem legitur, sine tumultu et contentionibus audite nec solae vobis fauces sumant cibum, sed et aures esuriant dei verbum.

caro vester domo jejunium et abstinentia esca et potus quantus valetudo permitto quando autem aliqui non possum ieiunaris non tamen extra hora prandium aliquis alimentor sumo nisi cum aegroto cos acceditis ad mensa donec inde surgo qui tu secundus consuetudo lego sine tumultus et contentio audio neque solus tu fauces sumo cibus sed et auris exsurio deus verbum


Tunc reddito exodi codice crimen ebrietatis, quantum tempus sinebat, exaggerans sumpsi apostolum Paulum et inter quae peccata posita esset, ostendi legens illum locum: Si quis frater nominetur aut fornicator aut idolis serviens aut avarus aut maledicus aut ebriosus aut rapax, cum eius modi nec cibum sumere, ingemescendo admonens cum quanto periculo convivaremur cum eis qui vel in domibus inebriarentur. Legi etiam illud quod non longo intervallo sequitur: Nolite errare; neque fornicatores neque idolis servientes neque adulteri neque molles neque masculorum concubitores neque fures neque avari neque ebriosi neque maledici neque raptores regnum dei possidebunt. Et haec quidem fuistis, sed abluti estis, sed iustificati estis in nomine domini Iesu Christi et spiritu dei nostri. Quibus lectis, dixi ut considerarent quo modo possent fideles audire sed abluti estis, qui adhuc talis concupiscentiae sordes, contra quas clauditur regnum caelorum, in corde suo, id est in interiore dei templo esse patiuntur. Inde ventum est ad illud capitulum: Con- venientibus ergo vobis in unum non est dominicam cenam celebrare, unusquisque enim propriam cenam praesumit in manducando et alius quidem esurit, alius ebrius est. Numquid domos non habetis ad manducandum et bibendum? an ecclesiam dei contemnitis? Quo recitato, diligentius commendavi ne honesta quidem et sobria convivia debere in ecclesia celebrari, quando quidem apostolus non dixerit: Numquid domos non habetis ad inebriandos vos, ut quasi tantum modo inebriari in ecclesia non liceret, sed ad manducandum et bibendum, quod potest honeste fieri sed praeter ecclesiam ab eis qui domos habent ubi alimentis necessariis refici possint. Et tamen nos ad has angustias corruptorum temporum et diffluentium morum esse perductos, uti nondum modesta convivia sed saltem domesticum regnum ebrietatis optemus.

tunc reddo exodium codico crimen ebrietas quantus tempus sino exaggerans sumo apostolus paulis et inter qui pecco pono sum ostendo lego ille locus si quis frater nomino aut fornicator aut idolum servio aut avarus aut maledicus aut ebriosus aut rapax cum is modus neque cibus sumo ingemescendo admoneo cum quantus periculum convivaremur cum is qui vel in domus inebriarentur lego etiam ille qui non longus intervallum sequor nolo erro neque fornicator neque idolum servio neque adulter neque mollis neque masculus concubitor neque furo neque avaris neque ebriosus neque maledico neque raptor regnum deus possideo et hic quidem sum sed abluo sum sed justifico sum in nomen dominus iesus christus et spiritus deus noster qui lectus dico ut considero quo modo possum fidelis audio sed abluo sum qui adhuc talis concupiscentia sordeo contra qui claudo regnum caelum in cor suus is sum in interior deus templum sum patior indus venio sum ad ille capitulis cos venio ergo tu in unus non sum dominicus cena celebraris unusquisque enim proprius cena praesumo in manducando et alius quidem exsurio alius ebrius sum numquid domus non habeo ad manduco et bibo an ecclesia deus contemno quo recito diligo commendo ne honestus quidem et sobrius convivium debeo in ecclesia celebraris quando quidem apostolus non dico numquid domus non habeo ad inebriandos tu ut quasi tantus modo inebriaris in ecclesia non licet sed ad manduco et bibo qui possum honestus fio sed praeter ecclesia ab is qui domus habeo ubi alimentum necessarius reficio possum et tamen nos ad hic angustiae corruptor tempus et diffluentium mos sum perduco uti nondum modestus convivium sed saltem domesticus regnum ebrietas opto


Sed de istis, credo, arbitrata sit beatitudo tua, quod nostra voluntate, ut suis potius conregionalibus utiles essent, de monasterio recessissent. Sed falsum est; sponte abierunt, sponte deseruerunt nobis, quantum potuimus, pro eorum salute renitentibus. Et de Donato quidem, quia iam factum est, ut, antequam de hac re aliquid in concilio statueremus, ordinaretur, si forte a superbiae perversitate correctus est, quod vult, faciat prudentia tua. De fratre vero eius, in cuius vel maxime causa de monasterio etiam ipse Donatus abscessit, cum intellegas quid sentiam, nescio quid respondeam. Contradicere tamen prudentiae tuae, honori caritatique non audeo et sane spero id te facturum quod membris ecclesiae salubre perspexeris. Amen.

sed de iste credo arbitror sum beatitudo tuus qui noster voluntas ut suus potis conregional utilis sum de monasterio recedo sed falsus sum sponte abeo sponte desero nos quantus possum pro is salus renitentibus et de dono quidem quia iam facio sum ut antequam de hic res aliquis in concilio statueremus ordino si fors ab superbia perversitas corrigo sum qui volo facio prudentia tuus de frater verus is in qui vel magnus causa de monasterio etiam ipse dono abscedo cum intellego quis sentio nescio quis respondeo contradico tamen prudentia tuus honor caritatique non audeo et sanus spero is tu facio qui membrum ecclesia salubris perspicio amen


Quid enim execrabilius, quaeso te, ut alia taceam, quam id quod nunc accidit? Corripitur ab episcopo suo iuvenis crebris caedibus matris insanus et impias manus nec illis diebus cum etiam severitas legum sceleratissimis parcit, a visceribus unde natus est, revocans; minatur eidem matri se in partem Donati translaturum et eam quam incredibili furore solet caedere, perempturum; minatur ei, transit ad partem Donati, rebaptizatur furens et in maternum sanguinem fremens albis vestibus candidatur; constituitur intra cancellos eminens atque conspicuus et omnium gementium oculis matricidii meditator tamquam renovatus opponitur.

quis enim exsecrabilis quaeso tu ut alius taceo quam is qui nunc accido corripio ab episcopo suus juvenis creber caedes mater insanus et impius manus neque ille dies cum etiam severitas lex scelero parco ab viscera unde nascor sum revoco mino idem mater sui in pars donatus translaturum et is quam incredibilis furor soleo caedo perempturum mino is transeo ad pars donatus rebaptizatur furo et in maternus sanguis fremo albus vestis candidatur constituo intra cancelli emineo atque conspicuus et omnis gemo oculus matricidium meditator tamquam renovo oppono


Quod ut fieret, aptum loco illi congruumque requirebam, qui et Punica lingua esset instructus. Et habebam, de quo cogitabam, paratum presbyterum, propter quem ordinandum sanctum senem qui tunc primatum Numidiae gerebat, de longinquo ut veniret, rogans litteris impetravi. Quo iam praesente omniumque in re tanta suspensis animis, ad horam nos ille, qui mihi paratus videbatur, omni modo resistendo destituit. Ego autem, qui utique, sicut exitus docuit, differre potius debui quam periculosum praecipitare negotium, dum nolo gravissimum et sanctissimum senem ad nos usque fatigatum sine effectu propter quem venerat tam longe, ad propria remeare, obtuli non petentibus quendam adulescentem Antoninum, qui mecum tunc erat, in monasterio quidem a nobis a parvula aetate nutritum, sed praeter lectionis officium nullis clericatus gradibus et laboribus notum. At illi miseri, quod futurum fuerat ignorantes, offerenti eum mihi oboedientissime crediderunt. Quid plura? Factum est; esse illis episcopus coepit.

qui ut fio aptus locus ille congruumque requiro qui et punicus lingua sum instruo et habeo de quo cogito paro presbyterum propter qui ordino sancio senex qui tunc primatus numidia gero de longinquus ut venio rogo littera impetro quo iam praesens omne in res tantus suspendo animus ad hora nos ille qui ego paro video omnis modo resisto destituo ego autem qui utique sicut exitus doceo differo potis debeo quam periculosus praecipitaris negotium dum nolo gravis et sancio senex ad nos usque fatigo sine effectus propter qui venio tam longus ad proprius remearis obtulis non peto quidam adulescens antoninus qui ego tunc sum in monasterio quidem ab nos ab parvulus aetas nutrio sed praeter lectio officium nullus clericatus gradus et labor notus at ille miser qui sum sum ignoro offertor is ego oboedientissime credo quis multus facio sum sum ille episcopus coepio


Fussala dicitur Hipponiensi territorio confine castellum. Antea ibi numquam episcopus fuit, sed simul cum contigua sibi regione ad parochiam Hipponiensis ecclesiae pertinebat. Paucos habebat illa terra catholicos; ceteras plebes illic in magna multitudine hominum constitutas Donatistarum error miserabiliter obtinebat, ita ut in eodem castello nullus esset omnino catholicus. Actum est in dei misericordia, ut omnia ipsa loca unitati ecclesiae cohaererent; per quantos labores et pericula nostra, longum est explicare, ita ut ibi presbyteri qui eis congregandis a nobis primitus constituti sunt, expoliarentur, caederentur, debilitarentur, excaecarentur, occiderentur. Quorum tamen passiones inutiles ac steriles non fuerunt, mutatis illic securitate perfecta. Sed quod ab Hippone memoratum castellum milibus quadraginta seiungitur, cum in eis regendis et eorum reliquiis licet exiguis colligendis, quae in utroque sexu oberrabant non minaces ulterius sed fugaces, me viderem latius quam oportebat extendi, nec adhibendae sufficere diligentiae, quam certissima ratione adhiberi debere cernebam, episcopum ibi ordinandum constituendumque curavi.

fussala dico hipponiensi territorium confinis castellum antea ibi numquam episcopus sum sed simul cum contiguus sui regio ad parochiam hipponiensis ecclesia pertineo paucus habeo ille terra catholicos ceterus plebs illic in magnus multitudo homo constituo donatistaris error miserabilis obtineo ita ut in idem castellum nullus sum omnino catholicus ago sum in deus misericordia ut omnis ipse locum unitas ecclesia cohaereo per quantus labor et periculum noster longus sum explicaris ita ut ibi presbyterium qui is congregandis ab nos primitus constituo sum expoliarentur caedo debilito excaecarentur occaedes qui tamen passio inutilis atque sterilis non sum mutas illic securitas perficio sed qui ab hippo memoro castellum mille quadraginta sejungo cum in is rego et is reliquiae licet exiguus colligo qui in uterque sexu oberro non minax ultra sed fugax ego video fero quam oportet extendo neque adhibeo sufficio diligentia quam certus ratio adhibeo debeo cerno episcopus ibi ordino constituo curo


Seriumne aliquid inter nos agimus, an iocari libet? Nam sicut tua epistula loquitur, utrum causae ipsius infirmitate, an morum tuorum comitate sit factum, ut malles esse facetior quam paratior, incertum habeo. Primo enim Olympi montis et fori vestri comparatio facta est, quae nescio quo pertinuerit, nisi ut me commonefaceret et in illo monte Iovem castra posuisse, cum adversus patrem bellum gereret, ut ea docet historia, quam vestri etiam sacram vocant, et in isto foro recordarer esse in duobus simulacris unum Martem nudum, alterum armatum, quorum daemonium infestissimum civibus porrectis tribus digitis contra conlocata statua humana comprimeret. Ergone umquam ego crediderim mentione illius fori facta numinum talium memoriam mihi te renovare voluisse, nisi iocari potius quam serie agere maluisses? Sed illud plane, quod tales deos quaedam dei unius magni membra esse dixisti, admoneo, quia dignaris, ut ab huius modi sacrilegis facetiis te magnopere abstineas. Si quidem illum deum dicis unum, de quo, ut dictum est a veteribus, docti indoctique consentiunt, huiusne tu membra dicis esse, quorum iam humanitatem vel, si hoc mavis, potentiam mortui hominis imago compescit? Plura hinc possim dicere; vides enim pro tua prudentia, quam late locus iste pateat reprehensioni. Sed me ipse cohibeo, ne a te rhetorice potius quam veridice agere existimer.

seriumne aliquis inter nos ago an iocor libet nam sicut tuus epistula loquor utrum causa ipse infirmitas an mos tuus comitas sum facio ut malo sum facetus quam paro incertus habeo primus enim olympius mons et forum vester comparatio facio sum qui nescio quo pertineo nisi ut ego commonefacio et in ille mons iuppiter castrum pono cum adverro pater bellum gero ut is doceo historia quam vester etiam sacer voco et in iste forum recordor sum in duo simulacrum unus mars nudus alter armo qui daemonium infestus civis porrigo tres digitus contra colloco statua humanus comprimo ergo umquam ego credo mentio ille forum facio numen talis memoria ego tu renovaris volo nisi iocor potis quam series ago malo sed ille planus qui talis deus quidam deus unus magnus membrum sum dico admoneo quia dignaris ut ab hic modus sacrilegus facetia tu magnopere abstineo si quidem ille deus dico unus de quo ut dico sum ab vetus doceo indoctus consentio hic tu membrum dico sum qui iam humanitas vel si hic malo potentia mortuus homo imago compesco multus hinc possum dico video enim pro tuus prudentia quam latus locus iste pateo reprehensio sed ego ipse cohibeo ne ab tu rhetoricus potis quam veridice ago existimo


Accepi litteras eximietatis tuae, quibus me ad te petis ut scriberem. Quod quidem non desiderares, nisi et hoc, quod me posse scribere existimasti, gratum haberes atque iucundum, id autem est, ut vana saeculi huius, si inexperta concupisti, experta contemnas. Fallax est enim in eis suavitas et infructuosus labor et perpetuus timor et periculosa sublimitas, initium sine providentia et finis cum paenitentia. Ita se habent omnia, quae in ista mortalitatis aerumna cupidius quam prudentius appetuntur. Alia est autem spes piorum, alius laboris fructus, alia periculorum merces. Nam in hoc mundo non timere, non dolere, non laborare, non periclitari inpossibile est; sed plurimum interest, qua causa, qua expectatione, quo termino quisque ista patiatur. Ego quidem cum amatores saeculi huius intueor, nescio quando possit esse ad eorum animos sanandos opportuna sapientia. Quando enim res velut prosperas habent, fastu respuunt salubres monitus et quasi anilem reputant cantilenam; quando autem in adversis anguntur, magis cogitant evadere unde ad praesens anguntur, quam capere unde curentur et unde perveniant ubi angi omnino non possunt. Aliquando tamen quidam cordis aures admovent atque adhibent veritati rarius inter prospera, crebrius inter adversa, sed tamen pauci sunt, ita enim praedicti sunt, inter quos te esse cupio, quia veraciter diligo, domine insignis et praestantissime ac desiderantissime fili. Haec admonitio tibi sit mea resalutatio, quia, etsi te deinceps talia perpeti qualia pertulisti, plus tamen nolo haec ipsa te sine aliqua in melius vitae mutatione fuisse perpessum.

accipio littera eximietas tuus qui ego ad tu peto ut scribo qui quidem non desideraris nisi et hic qui ego possum scribo existimo gratus habeo atque iucundus is autem sum ut vanus saeculis hic si inexpertus concupio experior contemno fallax sum enim in is suavitas et infructuosus labor et perpetuus timor et periculosus sublimitas initium sine provideo et finis cum paenitentia ita sui habeo omnis qui in iste mortalitas aerumna cupidus quam prudens appeto alius sum autem spes pius alius labor fructus alius periculum merces nam in hic mundus non timeo non doleo non laboro non periclitaris inpossibilis sum sed multus intersum qui causa qui expectatio quo termino quisque iste patior ego quidem cum amator saeculis hic intueor nescio quando possum sum ad is animus sano opportunus sapientia quando enim res velut prosper habeo fastus respuo salubris moneo et quasi anilis reputo cantilena quando autem in adverro ango magis cogito evado unde ad praesens ango quam capio unde curo et unde pervenio ubi ango omnino non possum aliquando tamen quidam chordus auris admoveo atque adhibeo veritas rarus inter prosper creber inter adverso sed tamen paucus sum ita enim praedico sum inter qui tu sum cupio quia veraciter diligo dominus insignis et praesto atque desidero filis hic admonitio tu sum meus resalutatio quia etsi tu deinceps talis perpetior qualis perfero multus tamen nolo hic ipse tu sine aliqui in bonus vita mutatio sum perpetior


Haec verba de libro eius decerpsi, quae in ipso quoque volumine tua sanctitas poterit invenire, ut intellegatis quem ad modum et cetera neganti credere debeatis, nisi forte dicat ipsum Abel nihil peccasse, sed ideo non fuisse sine peccato et ideo non posse domino comparari, qui in carne mortali solus sine peccato fuit, quia erat in Abel originale peccatum quod de Adam traxerat, non in se ipso ipse commiserat—utinam saltem hoc dicat, ut interim eius de baptismo parvulorum certam sententiam tenere possimus!—aut si forte, quoniam dixit ab infantia usque ad senectutem, ideo dicat Abel non peccasse, quia nec senuisse monstratur. Non hoc indicant verba eius; ab initio priorem vitam dixit peccatricem, posteriorem vero posse esse sine peccato. Ait enim non se dixisse quoniam inveniatur quis ab infantia usque ad senectutem qui non peccaverit, sed quoniam a peccatis conversus labore proprio et gratia dei adiutus potest absque peccato esse. Cum enim dicit a peccatis conversus, ostendit priorem vitam in peccatis agi. Fateatur ergo quod peccaverit Abel, cuius prima vita fuit in saeculo, quam fatetur non carere peccatis, et respiciat librum suum, ubi eum dixisse constat quod ait in hac defensione: Non diximus.

hic verbum de liber is decerpo qui in ipse quoque volumen tuus sanctitas possum invenio ut intellego qui ad modus et ceterus nego credo debeo nisi fors dico ipse abel nihil pecco sed ideo non sum sine pecco et ideo non possum dominus compararis qui in carnis mortal solus sine pecco sum quia sum in abel original peccatum qui de adam traho non in sui ipse ipse committo utinam saltem hic dico ut interim is de baptismum parvulus certus sententia teneo possum aut si fors quoniam dico ab infer usque ad senectus ideo dico abel non pecco quia neque senuisse monstro non hic indico verbum is ab initium prior vita dico peccatrix posterus verus possum sum sine pecco aio enim non sui dico quoniam invenio quis ab infer usque ad senectus qui non pecco sed quoniam ab peccatum converro labor proprius et gratia deus adiutus possum absque pecco sum cos enim dico ab peccatum converro ostendo prior vita in peccatum ago fateor ergo qui pecco abel qui primus vito sum in saeculum quam fateor non careo peccatum et respicio liber suus ubi is dico consto qui aio in hic defensio non dico


Lites aut nullas habeatis aut quam celerrime finiatis, ne ira crescat in odium et trabem faciat de festuca et animam faciat homicidam. Neque enim ad solos viros pertinet, quod scriptum est: Qui odit fratrem suum, homicida est, sed sexu masculino, quem primum deus fecit, etiam femineus sexus praeceptum accepit. Quaecumque convicio vel maledicto vel etiam criminis obiectu alteram laeserit, meminerit satisfactione quantocius curare quod fecit, et illa quae laesa est, sine disceptatione dimittere. Si autem invicem se laeserint, invicem sibi debita relaxare debebunt propter orationes vestras, quas utique quanto crebriores tanto sanctiores habere debetis. Melior est autem, quae quamvis ira saepe temptatur, tamen impetrare festinat ut sibi dimittat, cui se fecisse agnoscit iniuriam, quam quae tardius irascitur et ad veniam petendam difficilius inclinatur. Quae autem numquam vult petere veniam aut non ex animo petit, sine causa est in monasterio, etiamsi non inde proiciatur. Proinde vobis a verbis durioribus parcite; quae si emissa fuerint ex ore vestro, non pigeat ex ipso ore proferre medicamenta, ex quo facta sunt vulnera. Quando autem necessitas disciplinae minoribus cohercendis dicere vos verba dura compellit, si etiam in ipsis modum vos excessisse sentitis, non a vobis exigitur ut ab eis veniam postuletis, ne apud eas, quas oportet esse subiectas, dum nimia servatur humilitas, regendi frangatur auctoritas. Sed tamen petenda est venia ab omnium domino, qui novit, etiam eas, quas plus iusto forte corripitis, quanta benivolentia diligatis. Non autem carnalis sed spiritalis inter vos debet esse dilectio; nam quae faciunt pudoris inmemores etiam feminis feminae iocando turpiter et ludendo, non solum a viduis et intactis ancillis Christi in sancto proposito constitutis sed omnino Christianis nec a mulieribus nuptis nec a virginibus sunt facienda nupturis.

lis aut nullus habeo aut quam celer finio ne ira cresco in odium et trabs facio de festuca et anima facio homicida neque enim ad solus vir pertineo qui scribo sum qui odi frater suus homicida sum sed sexu masculinus qui primus deus facio etiam femineus sexus praeceptum accipio quicumque convicior vel maledico vel etiam crimen objectus alter laedo memini satisfactio quantocius curo qui facio et ille qui laedo sum sine disceptatio dimitto si autem invicem sui laeserint invicem sui debeo relaxaris debeo propter oratio vester qui utique quantus creber tantus sancio habeo debeo bonus sum autem qui quivis ira saepe tento tamen impetro festino ut sui dimitto qui sui facio agnosco iniuria quam qui tardus irascor et ad venio peto difficilis inclino qui autem numquam volo peto venio aut non ex animus peto sine causa sum in monasterio etiamsi non inde proicio proinde tu ab verbum durus parco qui si emitto sum ex os vester non pigeo ex ipse os profero medicamentum ex quo facio sum vulnero quando autem necessitas disciplina paruus cohercendis dico tu verbum durus compello si etiam in ipse modus tu excedo sentio non ab tu exigo ut ab is venio postulo ne apud is qui oportet sum subjecto dum nimius servo humilitas rego frango auctoritas sed tamen peto sum venia ab omnis dominus qui nosco etiam is qui multus justus fors corripitis quantus benevolens diligo non autem carnal sed spirital inter tu debeo sum dilectio nam qui facio pudor immemor etiam femina femina jocor turpis et ludo non solus ab vidua et intactus ancilla christus in sancio propono constitus sed omnino christianus neque ab mulier nubo neque ab virgo sum facio nupturis


Dixisti ut dimidium habeant et alterum dimidium eis a me undecumque provideretur. Ego autem puto quia, si totum eis auferretur, esset quod diceremur non de pecunia nos sed de iustitia tantopere laborasse. Cum vero dimidium eis concedimus et eo modo cum eis pacem quandoque componimus, satis apparebit nostram curam nihil aliud quam pecuniariam fuisse et vides quae pernicies consequatur. Et illis enim videbimur alienam rem dimidiam tulisse et illi nobis videbuntur inhoneste et inique se passos fuisse, ut adiuvarentur de dimidio quod totum pauperum fuerat. Nam quod dixisti: Cavendum est, ne cum rem dubiam emendari volumus, maiora vulnera faciamus, tantundem valebit, si eis dimidium concedatur. Propter ipsum quippe dimidium illi, quorum conversioni consulere volumus, ut hoc exemplo secum agatur, rerum suarum venditionem per moras illas excusatorias dilaturi sunt. Deinde mirum si de re dubia est totius plebis tam grande scandalum, cum episcopos suos, quos pro magno habent, sordida avaritia maculatos putant, dum maligna species non vitatur?

dico ut dimidium habeo et alter dimidium is ab ego undecumque provideretur ego autem puto quia si totus is aufero sum qui diceremur non de pecunia nos sed de iustitia tantopere laboro cos verus dimidium is concedo et is modo cum is pax quandoque compono satis appareo noster cura nihil alius quam pecuniarius sum et video qui pernicies consequor et ille enim video alienus res dimidia fero et ille nos video inhonestus et iniquus sui patior sum ut adjuvo de dimidio qui totus pauper sum nam qui dico caveo sum ne cum res dubius emendaris volo magnus vulnero facio tantus valeo si is dimidium concedo propter ipse quippe dimidium ille qui conversio consulo volo ut hic exemplum sui ago res suus venditio per mora ille excusatorias differo sum deinde mirus si de res dubius sum totus plebs tam grandis scandalum cum episcopus suus qui pro magnus habeo sordidus avaritia maculo puto dum malignus species non vito


Quod si in natura humana talis vita non cadit, cur aliquando evenit ista securitas? Cur tanto evenit crebrius, quanto quisque in mentis penetralibus adorat deum? Cur in actu etiam humano plerumque ista tranquillitas manet, si ex illo adyto ad agendum quisque procedat? Cur interdum et cum loquimur, mortem non formidamus, cum autem non loquimur, etiam cupimus? Tibi dico, non enim hoc cuilibet dicerem, tibi, inquam, dico, cuius itinera in superna bene novi, tune, cum expertus saepe sis, quam dulce vivat, cum amori corporeo animus moritur, negabis tandem totam hominis vitam posse intrepidam fieri, ut rite sapiens nominetur? Aut hanc affectionem, ad quam 1 ratio nititur, tibi accidisse umquam, nisi cum in intimis tuis ageres, asserere audebis? Quae cum ita sint, restare unum vides, ut tu quoque in commune consulas, quo vivamus simul. Quid enim cum matre agendum sit, quam certe frater Victor non deserit, tu multo melius calles quam ego. Alia scribere, ne te ab ista cogitatione a verterem, nolui.

qui si in natura humanus talis vito non cado cur aliquando evenio iste securitas cur tantus evenio creber quantus quisque in mens penetral adoro deus cur in actus etiam humanus plerusque iste tranquillitas maneo si ex ille adytum ad ago quisque procedo cur interdum et cum loquor mors non formidamus cum autem non loquor etiam cupio tu dico non enim hic qui dico tu inquam dico qui iter in supernus bene nosco tu cum experior saepe sum quam dulcis vivo cum amor corporeus animus morior nego tandem totus homo vita possum intrepidus fio ut rite sapio nomino aut hic affectio ad quam ratio nitor tu accido umquam nisi cum in intimus tuus ago assero audeo qui cum ita sum resto unus video ut tu quoque in communis consulo quo vivo simul quis enim cum mater ago sum quam certus frater victor non desero tu multus bonus calleo quam ego alius scribo ne tu ab iste cogitatio ab verto nolo


Cum igitur haec nos et alia, quae nunc praeter- mittenda existimo, per epistulam tuam feceris recordari, quid nos derideamus deos vestros, quos abs te ipso subtiliter derideri nemo non intellegit, qui et ingenium tuum novit et legit litteras tuas? Itaque si aliquid inter nos de his rebus vis agamus, quod aetati prudentiaeque tuae congruit, quod denique de nostro proposito iure a carissimis nostris flagitari potest, quaere aliquid nostra discussione dignum et ea pro vestris numinibus cura dicere, in quibus non te causae praevaricatorem putemus. quod nos magis commoneas. quae contra illos dici possint, quam pro eis aliquid dicas. Ad summam tamen ne te hoc lateat et in sacrilega convicia inprudentem trahat, scias a Christianis catholicis, quorum in vestro oppido etiam ecclesia constituta est, nullum coli mortuorum, nihil denique ut numen adorari, quod sit factum et conditum a deo, sed unum ipsum deum, qui fecit et condidit omnia. Disserentur ista latius ipso vero et uno deo adiuvante, cum te graviter agere velle cognovero.

cos igitur hic nos et alius qui nunc praeter mitto existimo per epistula tuus facio recordaris quis nos derideo deus vester qui abs tu ipse subtilis derideo nemo non intellego qui et ingenium tuus nosco et lego littera tuus itaque si aliquis inter nos de hic res volo ago qui aetas prudentia tuus congruo qui denique de noster propono ius ab carus noster flagito possum quaero aliquis noster discussio dignus et is pro vester numen cura dico in qui non tu causa praevaricator puto qui nos magis commoneas qui contra ille dico possum quam pro is aliquis dico ad summa tamen ne tu hic lateo et in sacrilegus convicior imprudens traho scio ab christianus catholicus qui in vester oppidum etiam ecclesia constituo sum nullus colo morior nihil denique ut numen adoraris qui sum facio et condio ab deus sed unus ipse deus qui facio et condo omnis dissero iste fero ipse verus et unus deus adjuvo cum tu gravis ago volo cognosco


II. Petimus ergo et nobiscum petit omnis Africa-narum ecclesiarum studiosa societas, ut interpretandis eorum libris qui graece scripturas nostras quam optime tractaverunt, curam atque operam inpendere non graveris. Potes enim efficere, ut nos quoque habeamus tales illos viros et unum potissimum, quem tu libentius in tuis litteris sonas. De vertendis autem in linguam latinam sanctis litteris canonicis laborare te nollem, nisi eo modo quo Iob interpretatus es, ut signis adhibitis, quid inter hanc tuam et LXX, quorum est gravissima auctoritas, interpretationem distet, appareat. Satis autem nequeo mirari si aliquid adhuc in hebraeis exemplaribus invenitur, quod tot interpretes illius linguae peritissimos fugerit. Omitto enim LXX, de quorum vel consilii vel spiritus maiore concordia quam si unus homo esset, non audeo in aliquam partem certam ferre sententiam, nisi quod eis praeminentem auctoritatem in hoc munere sine controversia tribuendam existimo. Illi me plus movent. qui, cum posteriores interpretarentur et verborum locutionumque hebraearum viam atque regulas mordacius, ut fertur, tenerent, non solum inter se non consenserunt, sed etiam reliquerunt multa, quae tanto post eruenda et prodenda remanerent. Si enim obscura sunt, te quoque in eis falli posse creditur; si manifesta, illos in eis falli potuisse non creditur. Huius igitur rei pro tua caritate expositis causis certum me facias obsecraverim.

is peto ergo et nos peto omnis africanus naris ecclesia studiosus societas ut interpretor is liber qui graeca scribo noster quam optume tracto cura atque opera inpendo non gravo possum enim efficio ut nos quoque habeo talis ille vir et unus potis qui tu libet in tuus littera sono de vertendis autem in lingua latinus sanctus littera canonicis laboro tu nolo nisi is modo quo iob interpretor sum ut signum adhibeo quis inter hic tuus et lxx qui sum gravis auctoritas interpretatio disto appareo satis autem nequeo miror si aliquis adhuc in hebraeis exemplaris invenio qui tot interpres ille lingua pereo fugio omitto enim lxx de qui vel consilium vel spiritus magnus concordia quam si unus homo sum non audeo in aliqui pars certus fero sententia nisi qui is praeminentem auctoritas in hic munus sine controversia tribuo existimo ille ego multus moveo qui cum posterus interpretor et verbum locutionumque hebraearis via atque regula mordax ut fero teneo non solus inter sui non consentio sed etiam relinquo multus qui tantus post eruo et prodo remaneo si enim obscurus sum tu quoque in is fallo possum credo si manifestus ille in is fallo possum non credo hic igitur res pro tuus caritas expono causa certus ego facio obsecraverim


Cum habitu valitudinis vel natura frigus ferre non possim, numquam tamen maiores aestus quam ista hieme tam horrenda perpeti potui, quod ad vos, ad quos volatu maria transeunda fuerant, tam in proximo constitutos, tam de longinquo visendi nos gratia venientes, non dicam pergere sed volare non potui. Et forsitan sanctitas vestra eandem hiemalem asperitatem poenae meae tantum causam putaverit. Absit, carissimi. Quid enim grave ac molestum vel etiam periculosum habent imbres isti, quod non mihi subeundum ac ferendum fuit, ut ad vos venirem, tanta in tantis malis nostris solatia, in hac generatione tortuosa ac perversa tam ardenter accensa de summo lumine lumina suscepta humilitate sublimia et contempta claritate clariora? Simul etiam fruerer carnalis patriae meae tam spiritali felicitate, quae vos etiam praesentes habere meruit, de quibus absentibus, cum id quod nati estis et quod gratia Christi facti estis, audiret, quamvis caritate crederet, tamen ne non crederetur, narrare forsitan verebatur.

cos habitus valitudo vel natura frigus fero non possum numquam tamen magnus aestus quam iste hiems tam horreo perpetior possum qui ad tu ad qui volo mare transeo sum tam in propior constituo tam de longinquus viso nos gratia venio non dico pergo sed volaris non possum et forsitan sanctitas vester idem hiemal asperitas poena meus tantus causa puto absum carus quis enim gravis atque molestus vel etiam periculosus habeo imber iste qui non ego subeo atque fero sum ut ad tu venio tantus in tantus malus noster solacium in hic generatio tortuosus atque perverto tam ardenter accendo de superus lumen lumen suscipio humilitas sublime et contemno claritas clarus simul etiam fruor carnal patria meus tam spirital felicitas qui tu etiam praesens habeo mereo de qui absum cum is qui nascor sum et qui gratia christus facio sum audio quivis caritas credo tamen ne non credo narro forsitan vereor


Et fratres quidem multi sancti collegae mei graviter ecclesia perturbata profecti sunt paene fugientes ad gloriosissimum comitatum, quos sive iam videris sive litteras eorum ab urbe Roma opportunitate cuiusquam occasionis acceperis, ego tamen, licet nullum consilium cum eis communicare potuerim, non potui praetermittere per hunc fratrem et conpresbyterum meum, qui urgenti necessitate pro salute civis sui etiam media hieme quomodocumque ad illas partes venire compulsus est, et salutare et admonere caritatem tuam, quam habes in Christo Iesu domino nostro, ut opus tuum bonum diligentissima acceleretur instantia, quo noverint inimici ecclesiae leges illas quae de idolis confringendis et haereticis corrigendis vivo Stilichone in Africam missae sunt, voluntate imperatoris piissimi et fidelissimi constitutas; quo nesciente vel nolente factum sive dolose iactant sive libenter putant atque hinc animos inperitorum turbulentissimos reddunt nobisque periculose ac vehementer infestos.

et frater quidem multus sanctus collega meus gravis ecclesia perturbo proficiscor sum paene fugio ad gloriosus comitas qui sive iam video sive littera is ab urbs roma opportunitas quisquam occasio accipio ego tamen licet nullus consilium cum is communicaris possum non possum praetermitto per hic frater et conpresbyterum meus qui urgeo necessitas pro salus civis suus etiam medius hiems quomodocumque ad ille pars venio compello sum et salutaris et admoneo caritas tuus quam habeo in christus iesus dominus noster ut opus tuus bonus diligens acceleretur insto quo nosco inimicus ecclesia lex ille qui de idolum confringendis et haereticis corrigo vivo stilichone in africa mitto sum voluntas imperator pius et fidelis constituo quo nescio vel nolo facio sive dolosus iacto sive libet puto atque hinc animus inperitor turbulentissimos reddo nos periculosus atque vehemens infestus


Scio non deesse homines qui te secundum vitam mundi huius diligunt et secundum ipsam tibi dant consilia, aliquando utilia aliquando inutilia, quia homines sunt et, sicut possunt, ad praesens sapiunt, nescientes quid contingat sequenti diei. Secundum autem deum, ne pereat anima tua, non facile tibi quisquam consulit, non quia desunt qui hoc faciant, sed quia difficile est invenire quando tecum ista possint loqui. Nam et ego semper desideravi, et numquam inveni locum vel tempus, ut agerem tecum quod me agere oportebat cum homine quem multum diligo in Christo. Scis autem qualem me apud Hipponem videris, quando ad me venire dignatus es, quia vix loquebar inbecillitate corporis fatigatus. Nunc ergo, fili, audi me saltem per litteras tibi sermocinantem, quas in periculis tuis numquam tibi mittere potui, periculum cogitans perlatoris et cavens ne ad eos, ad quos nollem, mea epistula perveniret. Unde peto ut ignoscas, si putas me plus timuisse quam debui; tamen dixi, quod timui.

scio non desum homo qui tu secundus vita mundus hic diligo et secundus ipse tu do consilium aliquando utilis aliquando inutilis quia homo sum et sicut possum ad praesens sapio nescio quis contingo sequor dies secundus autem deus ne pereo anima tuus non facilis tu quisquam consulo non quia desum qui hic facio sed quia difficilis sum invenio quando tu iste possum loquor nam et ego semper desidero et numquam invenio locus vel tempus ut ago tu qui ego ago oportet cum homo qui multus diligo in christus scio autem qual ego apud hippo video quando ad ego venio dignor sum quia vix loquor inbecillitas corpus fatigo nunc ergo filis audio ego saltem per littera tu sermocino qui in periculum tuus numquam tu mitto possum periculum cogito perlator et caveo ne ad is ad qui nolo meus epistula pervenio unde peto ut ignosco si puto ego multus timeo quam debeo tamen dico qui timeo


Quid faciam? Nolo apud tuam venerationem gravare quem nutriendum collegi, nolo deserere quos colligendos timoribus et doloribus parturivi, et quo modo utrumque agam, reperire non possum. Res quippe ad tantum scandalum venit, ut cum eo hic apud nos causas dicerent, qui de illius episcopatu suscipiendo tamquam bene sibi consulentibus obtemperaverant nobis. In quibus causis cum stuprorum crimina capitalia, quae non ab ipsis quibus episcopus erat, sed ab aliis quibusdam obiecta fuerant, probari minime potuissent, atque ab eis quae invidiosissime laetabantur, videretur esse purgatus, tam miserandus factus est et nobis et aliis, ut, quicquid a castellanis et illius regionis hominibus de intolerabili dominatione, de rapinis et diversis oppressionibus et contritionibus obiciebatur, nequaquam nobis tale videretur, ut propter hoc vel propter simul cuncta congesta episcopatu eum putaremus esse privandum, sed restituenda quae probarentur ablata.

quis facio nolo apud tuus veneratio gravaris qui nutrio collegium nolo desero qui colligo timor et dolor parturio et quo modo uterque ago reperio non possum res quippe ad tantus scandalum venio ut cum is hic apud nos causa dico qui de ille episcopatu suscipio tamquam bene sui consulo obtemperaverant nos in qui causa cum stuprum crimen capitalis qui non ab ipse qui episcopus sum sed ab alius quidam objecto sum probaris paruus possum atque ab is qui invidiosissime laeto video sum purgo tam misero facio sum et nos et alius ut quisquis ab castellanus et ille regio homo de intolerabilis dominatio de rapina et diverto oppressio et contritio obicio nequaquam nos talis video ut propter hic vel propter simul cunctus congero episcopatu is puto sum privo sed restituo qui probo aufero


Multum sane de quorundam neque paucorum fide firma et stabili gratulamur, qui ex occasione legum ipsarum ad Christianam religionem vel catholicam pacem conversi sunt, pro quorum salute sempiterna nos in hac temporali etiam periclitari delectat. Propterea enim maxime ab hominibus nimium durumque perversis nunc inimicitiarum graviores impetus sustinemus, quos nonnulli eorum nobiscum patientissime sustinent; sed plurimum infirmitati metuimus, donec discant et valeant adiuvante misericordissima gratia domini saeculum praesens et hominum diem robore cordis valentiore contemnere. Commonitorium quod misi, fratribus episcopis, si, ut puto, nondum ibi sunt, ab eximietate tua illis tradatur, cum venerint. Tantam quippe tui sincerissimi pectoris habemus fiduciam, ut adiuvante domino deo nostro non solum impertitorem auxilii te velimus verum etiam consilii participem.

multus sanus de quidam neque paucus fides firmo et stabilis gratulor qui ex occasio lex ipsaris ad christianus religio vel catholicam pax converro sum pro qui salus sempiternus nos in hic temporal etiam periclitaris delecto propterea enim magnus ab homo nimium durus perverto nunc inimicitiaris gravis impetus sustineo qui nonnullus is nos patior sustineo sed multus infirmitas metuo donec disco et valeo adjuvo misericordissima gratia dominus saeculis praesens et homo dies robur chordus valeo contemno commonitorium qui mitto frater episcopus si ut puto nondum ibi sum ab eximietas tuus ille trado cum venio tantus quippe tuus sincerus pectus habeo fiducia ut adjuvo dominus deus noster non solus impertitor auxilium tu volo verus etiam consilium participo


Misi et alios libros, quos non petisti, ne hoc tantum modo facerem quod petisti: de fide rerum quae non videntur, de patientia, de continentia, de providentia, et unum grandem de fide et spe et caritate. Hos omnes si dum es intra Africam, legeris, iudicium tuum mitte de illis, aut mitte nobis aut quod nobis a domino sene Aurelio mittatur, ibi dimitte. Quamquam et ubicumque fueris, speramus inde litteras tuas et hinc tu, dum possumus, nostras. Suscepi gratissime quae misisti, ubi et salutem meam quamvis corporalem. quoniam vis me utique sine impedimento malae valitudinis deo vacare, et bibliothecam nostram, ut sit unde libri vel parentur vel reparentur, adiuvare dignatus es. Rependat tibi dominus et hic et in futuro saeculo bona quae talibus, qualem te esse voluit, praeparavit. Pignus pacis apud te depositum nostrumque utrique dulcissimum, sicut ante a me salutari, ita nunc resalutari peto.

mitto et alius liber qui non peto ne hic tantus modo facio qui peto de fides res qui non video de patientia de continentia de provideo et unus grandis de fides et spes et caritas hic omnis si dum sum intra africa lego iudicium tuus mitto de ille aut mitto nos aut qui nos ab dominus seni aurelius mitto ibi dimitto quamquam et ubicumque sum spero inde littera tuus et hinc tu dum possum noster suscipio gratus qui mitto ubi et salus meus quivis corporal quoniam volo ego utique sine impedimentum malus valitudo deus vacaris et bibliotheca noster ut sum unde liber vel paro vel reparo adiuvaris dignor sum rependo tu dominus et hic et in sum saeculum bonus qui talis qual tu sum volo praeparo pignus pax apud tu depono noster uterque dulcis sicut ante ab ego salutaris ita nunc resalutaris peto


Nam quid exilii vel deportationis aut relegationis nomine promissa illa praesentia praegravatur, obsecro te? Puto quod presbyterium non est exilium. Hoc ergo noster eligeret quam illud exilium? Absit a nobis ut sic sanctus dei et nobis carissimus defendatur; absit, inquam, ut dicatur maluisse exilium quam presbyterium aut maluisse periurium quam exilium. Haec dicerem, si vere a nobis aut a populo iuratio ei fuisset extorta promittendae praesentiae; nunc vero non extorta est dum negaretur, sed, dum offerretur accepta, et hoc ea spe, sicut supra diximus, quia per illam praesentiam creditum est eum etiam ad clericatum suscipiendum posse desiderantibus consentire. Postremo, quodlibet de nobis vel de Hipponiensibus sentiatur, longe alia est eorum causa qui coegerint iurare, quam eorum qui non dicam coegerint, sed suaserint, peierare. Ipse etiam de quo agitur, considerare non renuat utrum sit peius sub quolibet timore ius iurandum, an remoto timore ipso periurium.

nam quis exsilium vel deportatio aut relegatio nomen promitto ille praesens praegravatur obsecro tu puto qui presbyterium non sum exsilium hic ergo noster eligo quam ille exsilium absum ab nos ut sic sancio deus et nos carus defendo absum inquam ut dico malo exsilium quam presbyterium aut malo perjurium quam exsilium hic dico si verus ab nos aut ab populus iuratio is sum extorqueo promittendae praesentia nunc verus non extorqueo sum dum nego sed dum offertor accipio et hic is spes sicut supra dico quia per ille praesentia credo sum is etiam ad clericatum suscipio possum desidero consentio postremo qui de nos vel de hipponiensibus sentio longus alius sum is causa qui cogo iuro quam is qui non dico cogo sed suadeo peieraris ipse etiam de quo ago considero non renuo utrum sum malus sub quilibet timor ius iuro an removeo timor ipse perjurium