Ista, quae omnibus patent, tot et tanta mala, quae a te. posteaquam coniugatus es, consecuta sunt, quid ego dicam? Christianus es, cor habes, deum times. Tu ipse considera quae nolo dicere, et invenies de quantis malis debeas agere paenitentiam, propter quam tibi credo dominum parcere et a periculis omnibus liberare, ut agas eam sicut agenda est, sed si illud audias quod scriptum est: Ne tardes converti ad dominum neque differas de die in diem. Iustam quidem dicis habere te causam, cuius ego iudex non sum, quoniam partes ambas audire non possum: sed qualiscumque sit tua causa, de qua modo quaerere vel disputare non opus est, numquid coram deo potes negare quod in istam necessitatem non pervenisses, nisi bona huius saeculi dilexisses, quae tamquam servus dei, quem te ante noveramus, contemnere omnino et pro nihilo habere debuisti et oblata quidem sumere, ut eis utereris ad pietatem, non autem negata vel delegata sic quaerere, ut propter illa in istam necessitatem perducereris, ubi, cum amantur vana, perpetrantur mala, pauca quidem a te sed multa propter te et, cum timentur quae ad exiguum tempus nocent, si tamen nocent, committuntur ea quae vere noceant in aeternum?

iste qui omnis pateo tot et tantus malus qui ab tu posteaquam coniugatus sum consequor sum quis ego dico christianus sum cor habeo deus timeo tu ipse considero qui nolo dico et invenio de quantus malus debeo ago paenitentia propter quam tu credo dominus parco et ab periculum omnis liberaris ut ago is sicut ago sum sed si ille audio qui scribo sum ne tardo converto ad dominus neque differo de dies in dies iustus quidem dico habeo tu causa qui ego iudex non sum quoniam pars ambo audio non possum sed qualiscumque sum tuus causa de qui modo quaero vel disputaris non opus sum numquid coram deus possum nego qui in iste necessitas non pervenio nisi bonus hic saeculis dilexisses qui tamquam servus deus qui tu ante nosco contemno omnino et pro nihilum habeo debeo et offertor quidem sumo ut is uto ad pietas non autem nego vel delego sic quaero ut propter ille in iste necessitas perducereris ubi cum amo vanus perpetro malus paucus quidem ab tu sed multus propter tu et cum timeo qui ad exiguus tempus noceo si tamen noceo committo is qui verus noceo in aeternus


Quod autem sequitur, vide: Si caritatem non habeam, nihil mihi prodest. Ad istam caritatem vocaris, ab ista caritate perire non sineris et putas tibi aliquid prodesse, si te ipse praecipites in interitum, cum tibi nihil prodesset, etiamsi alter te occideret caritatis inimicum. Foris autem ab ecclesia constitutus et separatus a compage unitatis et vinculo caritatis aeterno supplicio punireris, etiamsi pro Christi nomine vivus incendereris. Hoc est enim quod ait apostolus: Et si tradidero corpus meum, ut ardeam, caritatem autem non habeam, nihil mihi prodest. Revoca ergo animum ad sanam considerationem et sobriam cogitationem; adtende diligenter utrum ad errorem et impietatem voceris, et patere pro veritate quaslibet molestias. Si autem tu potius in errore atque in impietate versaris, quo autem vocaris ibi est veritas et pietas, quia ibi Christiana unitas et sancti spiritus caritas, quid adhuc tibi esse conaris inimicus?

qui autem sequor video si caritas non habeo nihil ego prodo ad iste caritas vocaris ab iste caritas pereo non sineris et puto tu aliquis prosum si tu ipse praeceps in interitus cum tu nihil prosum etiamsi alter tu occaedes caritas inimicus foris autem ab ecclesia constituo et separo ab compages unitas et vinculum caritas aeternus supplicium punireris etiamsi pro christus nomen vivus incendereris hic sum enim qui aio apostolus et si trado corpus meus ut ardeo caritas autem non habeo nihil ego prodo revoco ergo animus ad sanus consideratio et sobrius cogitatio adtendo diligenter utrum ad error et impietas voco et pateo pro veritas qui molestia si autem tu potis in error atque in impietas versaris quo autem vocaris ibi sum vereor et pietas quia ibi christianus unitas et sanctus spiritus careo quis adhuc tu sum conaris inimicus


Haec in vobis bona, haec dei dona considerans inter multas tempestates, quibus ex aliis malis quatitur. cor meum solet utcumque requiescere. Currebatis bene. Quis vos fascinavit? Suasio illa non est ex deo, qui vocavit vos. Modicum fermenti—nolo dicere quod sequitur; hoc enim magis cupio et oro et hortor, ut ipsum fermentum revertatur in melius, non tota massa, sicut paene iam fecerat, convertatur in peius. Si ergo repullulastis sanum sapere, orate, ne intretis in temptationem, ne iterum in contentiones, aemulationes, animositates, dissensiones, detractiones, seditiones, susurrationes. Non enim sic plantavimus et rigavimus hortum dominicum in vobis, ut spinas istas metamus ex vobis. Si autem adhuc vestra tumultuatur infirmitas, orate ut eruamini de temptatione. Quae autem conturbant vos, si adhuc conturbant, nisi correxerint, portabunt iudicium, quaecumque illae fuerint.

hic in tu bonus hic deus donum considero inter multus tempestas qui ex alius malus quatio cor meus soleo utcumque requiesco curro bene quis tu fascino suasio ille non sum ex deus qui voco tu modicus fermentum nolo dico qui sequor hic enim magis cupio et oro et hortor ut ipse fermentum revorto in bonus non totus massa sicut paene iam facio converto in malus si ergo repullulastis sanus sapio oro ne intro in temptatio ne iterum in contentio aemulatio animositas dissensio detractio seditio susurratio non enim sic plantavimus et rigavimus hortus dominicus in tu ut spina iste meto ex tu si autem adhuc vester tumultuor infirmitas oro ut eruo de temptatio qui autem conturbo tu si adhuc conturbo nisi correxerint porto iudicium quicumque ille sum


Si forte illi qui inter vos catholici Christiani sunt, talia mihi scripta miserunt, hoc tantum miror, quod non suo potius quam ordinis nomine. Si autem re vera omnes aut prope omnes ordinis viri ad me dignati estis litteras dare, miror quod patri et in domino salutem scripsistis, quorum mihi superstitiosus cultus idolorum, contra quae idola facilius templa vestra quam corda clauduntur, vel potius quae idola non magis in templis quam in vestris cordibus includuntur, cum magno est dolore notissimus, nisi forte iam de salute ipsa quae in domino est, per quam me salutare voluistis, tandem prudenti consideratione cogitatis. Nam si non ita est, quaeso vos, quid laesi, quid offendi benivolentiam vestram, ut me titulo epistulae vestrae inridendum potius quam honorandum esse putaretis, domini praedicabiles et dilectissimi fratres?

si fors ille qui inter tu catholici christianus sum talis ego scribo mitto hic tantus miro qui non suus potis quam ordo nomen si autem res verus omnis aut prope omnis ordo vir ad ego digno sum littera do miro qui pater et in dominus salus scribo qui ego superstitiosus cultus idolum contra qui idolum facilis templum vester quam cor claudo vel potis qui idolum non magis in templum quam in vester cor includo cum magnus sum dolor nosco nisi fors iam de salus ipse qui in dominus sum per quam ego salutaris volo tandem prudens consideratio cogitas nam si non ita sum quaeso tu quis laedo quis offendo benevolentia vester ut ego titulus epistula vester irrideo potis quam honoro sum puto dominus praedicabilis et dilectus frater


Nolo autem suscenseas. nec tibi videatur absurdum quod illo tempore,cum in vana mundi huius aestuarem, quamvis me multum amare videreris, nondum eras amicus meus, quando nec ipse mihi amicus eram sed potius inimicus. Diligebam quippe iniquitatem, et vera, quia divina, sententia est, qua scriptum est in sanctis libris: Qui autem diligit iniquitatem, odit animam suam. Cum ergo odissem animam meam, verum amicum quo modo habere poteram ea mihi optantem. in quibus ipse me ipsum patiebar inimicum? Cum vero benignitas et gratia salvatoris nostri inluxit mihi non secundum merita mea sed secundum ipsius misericordiam, tu ab hac alienus quo modo esse poteras amicus meus, qui, unde beatus esse possem, penitus ignorabas et non in hoc me amabas, in quo mihi ipse iam fueram utcumque amicus effectus?

nolo autem suscenseo neque tu video absurdus qui ille tempus cum in vanus mundus hic aestuaris quivis ego multus amo video nondum sum amicus meus quando neque ipse ego amicus sum sed potis inimicus diligo quippe iniquitas et verus quia divino sententia sum qui scribo sum in sanctus liber qui autem diligo iniquitas odi anima suus cos ergo odi anima meus verus amicus quo modo habeo possum is ego opto in qui ipse ego ipse patior inimicus cos verus benignitas et gratia salvator noster inluceo ego non secundus mereo meus sed secundus ipse misericordia tu ab hic alienus quo modo sum possum amicus meus qui unde beatus sum possum penitus ignoro et non in hic ego amo in quo ego ipse iam sum utcumque amicus efficio


Frater Paulus hic est incolumis; adportat negotiorum suorum secundas curas: praestabit dominus, ut etiam ipsa ultima sint. Multum vos salutat et narrat gaudia de Gaviniano, quod ab illa sua causa misericordia dei liberatus non solum Christianus sed etiam fidelis sit valde bonus per pascha proxime baptizatus, in corde atque in ore habens gratiam quam percepit. Quantum eum desiderem, quando explicabo? Sed nosti ut eum diligam. Archiater etiam Dioscorus Christianus fidelis est, simul gratiam consecutus. Audi etiam quem ad modum; neque enim cervicula illa vel lingua nisi aliquo prodigio domarentur. Filia eius. in qua unica adquiescebat, aegrotabat et usque ad totam desperationem salutis temporalis eodem ipso patre renuntiante pervenit. Dicitur ergo—et constat, cum mihi hoc et ante fratris Pauli reditum comes Peregrinus, vir laudabilis et bene Christianus, qui cum eis eodem tempore baptizatus est, indicaret,—dicitur ergo ille senex tandem conversus ad inplorandam Christi misericordiam voto se obligasse Christianum fore, si illam salvam videret. Factum est. At ille, quod voverat, dissimulabat exsolvere. Sed adhuc manus excelsa. Nam repentina caecitate suffunditur statimque venit in mentem unde illud esset. Exclamavit confitens atque iterum vovit se, recepto lumine, impleturum esse quod voverat. Recepit, implevit. Et adhuc manus excelsa. Symbolum non tenuerat aut fortasse tenere recusaverat et se non potuisse excusaverat. Deus viderit. Iam tamen post festa omnia receptionis suae in paralysin solvitur multis ac paene omnibus membris, tunc somnio admonitus confitens per scripturam ob hoc sibi dictum esse accidisse, quod symbolum non reddiderit. Post illam confessionem redduntur officia membrorum omnium nisi linguae solius. Se tamen didicisse symbolum ideoque me- moria iam tenere nihilo minus in eadem temptatione litteris fassus est, et omnis est ab eo deleta nugacitas, quae, ut scis, multum dedecorabat naturalem quandam eius benignitatem eumque insultantem Christianis faciebat valde sacrilegum. Quid dicam domino, nisi hymnum canamus et super exaltemus eum in saecula? Amen.

frater paulus hic sum incolumis apporto negotium suus secundus cura praesto dominus ut etiam ipse ulter sum multus tu saluto et narro gaudium de gaviniano qui ab ille suus causa misericordia deus libero non solus christianus sed etiam fidelis sum validus bonus per pascha propior baptizo in cor atque in os habeo gratia quam percipio quantus is desidero quando explico sed nosco ut is diligo archiater etiam dioscorus christianus fidelis sum simul gratia consequor audio etiam qui ad modus neque enim cervicula ille vel lingua nisi aliquis prodigium domarentur filia is in qui unicus adquiesco aegroto et usque ad totus desperatio salus temporal idem ipse pater renuntio pervenio dico ergo et consto cum ego hic et ante frater paulis redeo comes peregrinus vir laudabilis et bene christianus qui cum is idem tempus baptizo sum indico dico ergo ille senex tandem converro ad inplorandam christus misericordia veto sui obligo christianus sum si ille salvus video facio sum at ille qui voveo dissimulo exsolvo sed adhuc manus excello nam repentinus caecitas suffundo statim venio in mens unde ille sum exclamo confiteor atque iterum voveo sui recipio lumen impleo sum qui voveo recipio impleo et adhuc manus excello symbolus non teneo aut fortasse teneo recuso et sui non possum excusaverat deus video iam tamen post festus omnis receptio suus in paralysis solvo multus atque paene omnis membrum tunc somnio admonitus confiteor per scribo ob hic sui dico sum accido qui symbolus non reddo post ille confessio reddo officium membrum omnis nisi lingua solus sui tamen disco symbolus ideo ego morion iam teneo nihilum paruus in idem temptatio littera fateor sum et omnis sum ab is deleo nugacitas qui ut scio multus dedecorabat natural quidam is benignitas is insulto christianus facio validus sacrilegus quis dico dominus nisi hymnus cano et super exalto is in saeculum amen


Multa erant quae vobis mittere cupiebam, quibus lectis totam ipsam causam quae conciliis episcopalibus acta est adversus eosdem Pelagianos haereticos, diligentius et plenius nosse possetis, sed festinaverunt fratres qui ex numero vestro ad nos venerant, per quos vobis non rescripsimus ista, sed scripsimus. Nullas enim ad nos vestrae caritatis litteras ad-tulerant; tamen suscepimus eos, quoniam simplicitas eorum satis indicabat nihil illos nobis potuisse contingere. Ideo autem festinaverunt, ut apud vos agerent pascha, quo possit adiuvante domino tam sanctus dies vestram pacem quam dissensionem potius invenire.

multus sum qui tu mitto cupio qui lectus totus ipse causa qui concilium episcopal ago sum adverro idem pelagianos haereticos diligo et plenus nosco possum sed festino frater qui ex numerus vester ad nos venio per qui tu non rescribo iste sed scribo nullus enim ad nos vester caritas littera ad fero tamen suscipio is quoniam simplicitas is satis indico nihil ille nos possum contingo ideo autem festino ut apud tu ago pascha quo possum adjuvo dominus tam sancio dies vester pax quam dissensio potis invenio


Intuere paululum ipsos de re publica libros, unde illum affectum amantissimi civis ebibisti, quod nullus sit patriae consulendi modus aut finis bonis. Intuere, obsecro te, et cerne quantis ibi laudibus frugalitas et continentia praedicetur et erga coniugale vinculum fides castique honesti ac probi mores, quibus cum praepollet civitas, vere florere dicenda est. Hi autem mores in ecclesiis toto orbe crescentibus tamquam in sanctis auditoriis populorum docentur atque discuntur, et maxime pietas qua verus et verax colatur deus, qui haec omnia quibus animus humanus divinae societati ad inhabitandam aeternam caelestemque civitatem instruitur et aptatur, non solum iubet adgredienda, verum etiam donat implenda. Inde est quod deorum multorum falsorumque simulacra et praedixit eversum iri et praecepit everti. Nihil enim homines tam insociabiles reddit vitae perversitate quam illorum deorum imitatio, quales describuntur et commendantur litteris eorum.

intueor paululum ipse de res publicus liber unde ille afficio amo civis ebibo qui nullus sum patria consulo modus aut finis bonus intueor obsecro tu et cerno quantus ibi laus frugalitas et continentia praedicetur et erga coniugal vinculis fides caveo honestus atque probus mos qui cum praepolleo civitas verus floreo dico sum hic autem mos in ecclesia totus orbis cresco tamquam in sanctus auditorium populus doceo atque disco et magnus pietas qui verus et verax colo deus qui hic omnis qui animus humanus divina societas ad inhabitandam aeternus caelestis civitas instruo et apto non solus iubeo aggredior verus etiam dono impleo indus sum qui deus multus falsorumque simulacrum et praedico everro eo et praecipio everto nihil enim homo tam insociabilis reddo vita perversitas quam ille deus imitatio qualis describo et commendo littera is


Scripsi etiam presbyteris, ut, si quid minus fuerit post conlationem sanctitatis vestrae, compleant ex eo quod habet ecclesia, dum tamen vos, secundum quod placet, hilariter offeratis, quia sive de vestro sive de ecclesia detur, omnia dei sunt, et devotio magis vestra dulcior erit thesauris ecclesiae, sicut apostolus dicit: Non quia quaero datum, sed requiro fructum. Laetificate ergo cor meum, quia de fructibus vestris gaudere cupio; vos enim estis arbores dei. quas assiduis imbribus etiam per nostrum ministerium rigare dignatur. Tueatur vos dominus ab omni malo et hic et in futuro saeculo, domini dilectissimi et desiderantissimi fratres.

scribo etiam presbyteris ut si quis paruus sum post conlatio sanctitas vester compleo ex is qui habeo ecclesia dum tamen tu secundus qui placeo hilaris offertor quia sive de vester sive de ecclesia do omnis deus sum et devotio magis vester dulcis sum thesaurus ecclesia sicut apostolus dico non quia quaero do sed requiro fructus laetificate ergo cor meus quia de fructus vester gaudeo cupio tu enim sum arbor deus qui assiduus imber etiam per nos ministerium rigaris digno tueor tu dominus ab omnis malus et hic et in sum saeculum dominus dilectus et desidero frater


Dolorem animi tui, quem te scribis explicare non posse, consolari aequum est, non augere, ut, si fieri potest, sanemus suspiciones tuas, non ut eis pro nostra causa suscensendo venerandum cor tuum et deo dicatum amplius perturbemus. Sancto fratri nostro filio tuo Piniano nullus ab Hipponiensibus metus mortis ingestus est, etiamsi forte ipse tale aliquid timuit; nam et nos metuebamus ne ab aliquibus perditis, qui saepe multitudini occulta con- spiratione miscentur, in violentam prorumperetur audaciam occasione seditionis inventa, quam velut iusta indignatione concitaret. Sed, sicut post audire potuimus, nihil tale a quoquam dictum est vel moli-tum, sed vere in fratrem meum Alypium multa contumeliosa et indigna clamabant, a quo tam ingenti reatu utinam per illius orationes mereantur absolvi. Ego autem post primos eorum clamores cum eis dixissem de illo invito non ordinando, qua iam promissione detinerer, atque adiecissem quod, si mea fide violata illum haberent presbyterum, me episcopum non haberent, ad nostra subsellia relicta turba redierant. Tum illi aliquantulum inopinata mea responsione cunctati atque turbati velut flamma vento paululum pressa, deinde coeperunt multo ardentius excitari, existimantes fieri posse, ut vel mihi extorqueretur illud non servare promissum vel me tenente promissi fidem ab alio episcopo ordinaretur. Dicebam ego quibus poteram, qui ad nos in absidem honoratiores et graviores ascenderant, nec a promissi fide me posse dimoveri nec ab alio episcopo in ecclesia mihi tradita nisi me interrogato ac permittente posse ordinari; quod si permitterem, a fide nihilo minus deviarem. Addebam etiam nihil eos velle, si ordinaretur invitus, nisi ut ordinatus abscederet. Illi hoc posse fieri non credebant. Multitudo vero pro gradibus constituta horrendo et perseverantissimo clamorum fremitu in eadem voluntate persistens incertos animi consiliique faciebant. Tunc illa in fratrem meum indigna clamabantur, tunc a nobis graviora timebantur.

dolor animus tuus qui tu scribo explicaris non possum consolaris aequus sum non augeo ut si fio possum sanemus suspicio tuus non ut is pro noster causa suscensendo veneror cor tuus et deus dico amplus perturbemus sancio frater noster filius tuus piniano nullus ab hipponiensibus metus mors ingero sum etiamsi fors ipse talis aliquis timeo nam et nos metuo ne ab aliqui perdo qui saepe multitudo occulo continuo spiratio misceo in violentus prorumperetur audacia occasio seditio invenio quam velut iustus indignatio concito sed sicut post audio possum nihil talis ab quoquam dico sum vel molio tum sed verus in frater meus alypium multus contumeliosus et indignus clamo ab quo tam ingens reatus utinam per ille oratio mereo absolvo ego autem post primus is clamor cum is dico de ille invito non ordino qui iam promissio detineo atque adicio qui si meus fides violo ille habeo presbyterum ego episcopus non habeo ad noster subsellium relinquo turba redeo tum ille aliquantulis inopinor meus responsio cunctas atque turbo velut flamma venio paululum premo deinde coepio multus ardeo excito existimo fio possum ut vel ego extorqueo ille non servaris promitto vel ego teneo promitto fides ab alius episcopo ordino dico ego qui possum qui ad nos in absidem honoro et gravis ascenderant neque ab promitto fides ego possum dimoveo neque ab alius episcopo in ecclesia ego trado nisi ego interrogo atque permitto possum ordinaris qui si permitto ab fides nihilum paruus deviaris addebam etiam nihil is volo si ordino invitus nisi ut ordino abscedo ille hic possum fio non credo multitudo verus pro gradus constituo horreo et persevero clamorum fremo in idem voluntas persisto incertus animus consilium facio tunc ille in frater meus indignus clamabantur tunc ab nos gravis timeo


Sed novi, quid mihi ad haec respondere possis: Ita ista loqueris, quasi prolixam epistulam tuam de laudibus meis desideraverim. Absit ut hoc de te credam; sed epistula tua nolo dicere quam veris vel quam non veris plena tamen laudibus meis hoc de me ut rependerem etiam te nolente flagitavit. Nam si quid aliud volebas ut scriberem, largitorem me desiderabas, non redditorem. Porro iustitiae ordo sic habet, ut debitum prius reddamus, tum deinde, cui reddimus, si hoc placet, aliquid et donemus: quamquam etiam talia qualia desiderasti ut scriberem, si diligentius praecepta dominica cogitemus, reddimus potius quam donamus, si nemini quicquam debendum est, nisi ut invicem diligamus. Ipsa quippe dilectio exigit debitum, ut fraternae caritati servientes eum qui se adiuvari recte velit, in quo possumus, adiuvemus. Sed, mi frater, et tu credo quod noveris quanta sint in manibus meis, quibus adversus curas quas nostrae servitutis neces- sitas habet, vix mihi paucissimae guttae temporis stillantur, quas aliis rebus si inpendero, contra officium meum mihi facere videor.

sed nosco quis ego ad hic respondeo possum ita iste loquor quasi prolixus epistula tuus de laus meus desideraverim absum ut hic de tu credo sed epistula tuus nolo dico quam verus vel quam non verus plenus tamen laus meus hic de ego ut rependerem etiam tu nolo flagito nam si quis alius volo ut scribo largitor ego desidero non redditor porro justitia ordo sic habeo ut debeo prior reddo tum deinde qui reddo si hic placeo aliquis et dono quamquam etiam talis qualis desidero ut scribo si diligo praecipio dominicus cogito reddo potis quam donamus si nemo quisquam debendum sum nisi ut invicem diligo ipse quippe dilectio exigo debeo ut fraternus caritas servio is qui sui adiuvaris rectus volo in quo possum adjuvo sed ego frater et tu credo qui nosco quantus sum in manus meus qui adverro cura qui noster servitus nex sino habeo vix ego paucus gutta tempus stillantur qui alius res si inpendero contra officium meus ego facio video


Sed nolo te vel benivolentia sic falli. Cui benivolentiae debitor sum, quia et tam fideliter et tam benivole ea quae vera sunt, possem de te dicere, nisi, ut supra dixi, verecundiae tuae parcerem. Ego autem quando laudor a germanissimo et familiarissime animae meae, velut a me ipso lauder, sic habeo. Quod cernis quam molestum sit, etiam si vera dicantur; quanto potius, quia etiam, cum sis altera anima mea, immo una sit anima tua et mea, sic in me falleris putando mihi adesse quae desunt, quo modo et de se ipse unus homo falli potest! Quod non tantum ideo nolo, ne, quem diligo, tu fallaris, verum etiam ne minus ores, ut sim quod iam esse me credis. Nec in eo sum tibi debitor, ut eodem progressu benivolentiae credam et loquar de te bona quae adhuc et tu tibi deesse cognoscis, sed ut animo tam quidem benivolo ea tamen dicam bona tua, dona dei, de quibus in te certus sum. Quod non ideo non facio, ne fallar in eis, sed ne tu a me laudatus ipse te laudasse videaris et propter illam iustitiae regulam, quia mihi fieri nolo. Quod si fieri debet, eligo esse debitor, quam diu puto non esse faciendum; si autem fieri non debet, nec debitor sum.

sed nolo tu vel benevolens sic fallo qui benevolentia debitor sum quia et tam fidelis et tam benevolus is qui verus sum possum de tu dico nisi ut supra dico verecundia tuus parco ego autem quando laudo ab germanissimo et familiaris anima meus velut ab ego ipse laudo sic habeo qui cerno quam molestus sum etiam si verus dico quantus potis quia etiam cum sum alter anima meus immo unus sum anima tuus et meus sic in ego fallo puto ego adsum qui desum quo modo et de sui ipse unus homo fallo possum qui non tantus ideo nolo ne qui diligo tu fallaris verus etiam ne paruus oro ut sum qui iam sum ego credo neque in is sum tu debitor ut idem progredior benevolentia credo et loquor de tu bonus qui adhuc et tu tu desum cognosco sed ut animus tam quidem benevolus is tamen dico bonus tuus donum deus de qui in tu certus sum qui non ideo non facio ne fallo in is sed ne tu ab ego laudo ipse tu laudo videaris et propter ille justitia regula quia ego fio nolo qui si fio debeo eligo sum debitor quam diu puto non sum facio si autem fio non debeo neque debitor sum


Plenas bonorum gaudiorum litteras, quod sis memor mei meque, ut soles, diligas magnaeque gratulationi tibi sit, quicquid in me donorum suorum dominus conferre dignatus est misericordia sua, non meritis meis, missas munere tuae sanctitatis accepi. In quibus affectum in me paternum tuo benignissimo corde non repentinum et novum hausi, sed expertum plane cognitumque repetivi, domine beatissime et venerabiliter sincerissima caritate amplectende.

plenus bonus gaudium littera qui sum memor meus ego ut soleo diligo magnus gratulatio tu sum quisquis in ego donum suus dominus confero dignor sum misericordia suus non meritum meus mitto munus tuus sanctitas accipio in qui afficio in ego paternus tuus benignus cor non repentinus et novus haurio sed experior planus cognosco repeto dominus beatus et venerabiliter sincerissima caritas amplectende


Quapropter, domine venerabilis et in Christi caritate suscipiende sancte frater, quamvis optime facias cum de hac re scribis ad fratres, apud quos se illi de tua solent efferre amicitia, tamen haec cura maior tibi restat, ut non solum salubri severitate plectantur, qui errorem illum Christiano infestissimum nomini audent garrire liberius, sed etiam hi diligentissime caveantur vigilantia pastorali propter infirmiores et simpliciores dominicas oves, qui eum pressius quidem atque timidius, sed tamen insusurrare non cessant, penetrantes domos, sicut ait apostolus, et cetera quae sequuntur, exercitata impietate facientes. Nec illi neglegendi sunt, qui usque ad profundum silentium supprimunt timore quod sentiunt, sed tamen eandem perversitatem sentire non desinunt. Nonnulli quippe eorum, antequam ipsa pestilentia manifestissimo etiam sedis apostolicae iudicio damnaretur, vobis innotescere potuerunt, quos nunc repente reticuisse perspicitis nec, utrum sanati sint, sciri potest, nisi cum non solum dogmata illa falsa tacuerint, verum etiam illis vera contraria eo, quo illa solent, studio defensaverint. Qui tamen lenius sunt profecto tractandi; quid enim eos terreri opus est, quos satis territos ipsa taciturnitas monstrat? Nec ideo tamquam sani praetereundi sunt diligentia medicinae, quorum vulnus in abdito est. Etsi enim terrendi non sunt, tamen docendi sunt et, quantum existimo, facilius possunt, dum in eis timor severitatis doctorem adiuvat veritatis, ut opitulante domino gratia eius intellecta atque dilecta etiam loquendo expugnent, quod iam loqui non audent.

quapropter dominus venerabilis et in christus caritas suscipiende sancio frater quivis optume facio cum de hic res scribo ad frater apud qui sui ille de tuus soleo effero amicitia tamen hic cura magnus tu resto ut non solus salubris severitas plecto qui error ille christianus infestus nomen audeo garrio liber sed etiam hic diligens caveantur vigilo pastoral propter infirmis et simpliciores dominicus ovo qui is premo quidem atque timidus sed tamen insusurraris non cesso penetro domus sicut aio apostolus et ceterus qui sequor exercito impietas facio neque ille neglego sum qui usque ad profundum silentium supprimo timor qui sentio sed tamen idem perversitas sentio non desino nonnullus quippe is antequam ipse pestilentia manifestus etiam sedes apostolicae iudicium damno tu innotesco possum qui nunc repens reticeo perspicio neque utrum sano sum scio possum nisi cum non solus dogma ille fallo taceo verus etiam ille verus contrarius is quo ille soleo studium defensaverint qui tamen lenis sum profecto tracto quis enim is terreo opus sum qui satis terreo ipse taciturnitas monstro neque ideo tamquam sanus praetereo sum diligentia medicina qui vulnus in abdo sum etsi enim terreo non sum tamen doceo sum et quantus existimo facilis possum dum in is timor severitas doctor adjuvo veritas ut opitulante dominus gratia is intellego atque diligo etiam loquor expugnent qui iam loquor non audeo


Hic si quaerat aliquis quid me tandem in tuis tam valde litteris delectaverit, utrum eloquium, respondebo: Non; et ille forsitan respondebit: Ergo laudes tuae; sed de his quoque respondebo: Non, nec ideo, quia non sunt ista in illa epistula; nam et eloquium ibi tantum est, ut et optimo te natum ingenio et talibus disciplinis satis eruditum praeclarissime luceat, et prorsus plena est meis laudibus. Ergone, ait quispiam, non te ista delectant? Immo vero; neque enim mihi, ut ait quidam, cornea fibra est, ut haec non sentiam vel sine delectatione sentiam. Delectant et ista; sed ad illud, quo me valde dixi esse delectatum, quid sunt ista? nam eloquium tuum me delectat, quoniam graviter suave est vel suaviter grave; meis autem laudibus cum profecto nec omnibus delecter nec ab omnibus, sed eis qualibus me dignum esse arbitratus es, et ab eis qualis es, id est qui propter Christum diligunt servos eius, etiam laudibus meis me delectatum in litteris tuis negare non possum.

hic si quaero aliquis quis ego tandem in tuus tam validus littera delecto utrum eloquium respondeo non et ille forsitan respondeo ergo laus tuus sed de hic quoque respondeo non neque ideo quia non sum iste in ille epistula nam et eloquium ibi tantus sum ut et bonus tu natus ingenium et talis disciplina satis erudio praeclarus luceo et prorsus plenus sum meus laus ergo aio quispiam non tu iste delecto immo verus neque enim ego ut aio quidam corneus fibra sum ut hic non sentio vel sine delectatio sentio delecto et iste sed ad ille quo ego validus dico sum delectas quis sum iste nam eloquium tuus ego delecto quoniam gravis suavis sum vel suavis gravis meus autem laus cum profecto neque omnis delecto neque ab omnis sed is qual ego dignus sum arbitror sum et ab is qualis sum is sum qui propter christus diligo servus is etiam laus meus ego delectas in littera tuus nego non possum


Epistula mea, quam pervexit carissimus filius et condiaconus noster Timotheus, iam parata erat profectum, quando filii nostri Quodvultdeus et Gaudentius ad nos venerunt cum litteris tuis. Inde factum est, ut continuo proficiscens non adferret responsionem meam, quoniam post illorum adventum quantulumcumque apud nos inmoratus est et profecturus per horas singulas videbatur. Sed etsi per eum respondissem, adhuc debitor forem. Nam et nunc, quod videor respondisse, debitor sum, non dico caritatis, quam tanto magis debemus quanto amplius inpenderimus, cuius nos perpetuos debitores ostendit apostolus dicens: Nemini quicquam debeatis, nisi ut invicem diligatis, sed ipsius epistulae tuae; quando enim sufficiant tuae suavitati tantaeque aviditati animi tui, quam mihi lecta nuntiavit? Rem quidem in te mihi notissimam insinuavit; verum tamen etsi non mihi rei novae insinuatrix, nova tamen rescriptorum exactrix fuit.

epistula meus quam perveho carus filius et condiaconus noster timotheus iam paro sum proficiscor quando filius noster quodvultdeus et gaudentius ad nos venio cum littera tuus indus facio sum ut continuo proficiscor non affero responsio meus quoniam post ille advenio quantulus apud nos inmoror sum et proficio per hora singulus video sed etsi per is respondeo adhuc debitor sum nam et nunc qui video respondeo debitor sum non dico caritas quam tantus magis debeo quantus amplus inpenderimus qui nos perpetuus debitor ostendo apostolus dico nemo quisquam debeo nisi ut invicem diligo sed ipse epistula tuus quando enim sufficio tuus suavitas tantus aviditas animus tuus quam ego lego nuntio res quidem in tu ego nosco insinuo verus tamen etsi non ego res novus insinuatrix novo tamen rescriptor exactrix sum


Cum ergo scribat apostolus ad Corinthios dicens: Testem deum facio super animam meam, quia parcens vobis nondum veni Corinthum, non quia dominamur fidei vestrae, sed cooperatores sumus gaudii vestri, hoc ego etiam dico vobis quia parcens vobis non ad vos veni. Peperci etiam mihi, ne tristitiam super tristitiam de vobis haberem, et elegi non exhibere faciem meam vobis, sed effunderem cor meum deo pro vobis, et causam magis periculi vestri non apud vos verbis sed apud deum lacrimis agerem, ne convertat in luctum gaudium meum, quo soleo gaudere de vobis et inter tanta scandala, quibus ubique abundat hic mundus, aliquantulum consolari, cogitans copiosam congregationem et castam dilectionem et sanctam conversationem vestram et largiorem gratiam dei, quae data est vobis, ut non solum nuptias carnales contemneretis, verum etiam eligeretis societatem in domo habitandi unanimes, ut sit vobis anima una et cor unum in deum.

cos ergo scribo apostolus ad corinthii dico testo deus facio super anima meus quia parco tu nondum venio corinthus non quia dominor fides vester sed cooperator sum gaudium vester hic ego etiam dico tu quia parco tu non ad tu venio parco etiam ego ne tristitia super tristitia de tu habeo et eligo non exhibeo facies meus tu sed effundo cor meus deus pro tu et causa magis periculum vester non apud tu verbum sed apud deus lacrima ago ne converto in luctus gaudium meus quo soleo gaudeo de tu et inter tantus scandalum qui ubique abundo hic mundus aliquantulis consolaris cogito copiosus congregatio et castus dilectio et sancio conversatio vester et largus gratia deus qui do sum tu ut non solus nuptiae carnal contemneretis verus etiam eligeretis societas in domus habito unanimis ut sum tu anima unus et cor unus in deus


Sed quod erat tunc dolendum, nunc auferendum est, non aspere sed, sicut scriptum est, in spiritu lenitatis et mansuetudinis. Dant enim mihi fiduciam litterae tuae, indices germanissimae caritatis, ut tecum tamquam mecum audeam conloqui. Non ergo aspere, quantum existimo, non duriter, non modo imperioso ista tolluntur,magis docendo quam iubendo, magis monendo quam minando. Sic enim agendum est cum multitudine, severitas autem exercenda est in peccata paucorum. Et si quid minamur, cum dolore fiat de scripturis comminando vindictam futuram, ne nos ipsi in nostra potestate, sed deus in nostro sermone timeatur. Ita prius movebuntur spiritales vel spiritalibus proximi, quorum auctoritate et lenissimis quidem sed instantissimis admonitionibus cetera multitudo frangatur.

sed qui sum tunc doleo nunc aufero sum non asper sed sicut scribo sum in spiritus lenitas et mansuetudo do enim ego fiducia littera tuus indico germanissimae caritas ut tu tamquam ego audeo colloquium non ergo asper quantus existimo non duriter non modo imperiosus iste tollo magis doceo quam jubeo magis moneo quam mino sic enim ago sum cum multitudo severitas autem exerceo sum in pecco paucus et si quis mino cum dolor fio de scribo comminando vindicta sum ne nos ipse in noster potestas sed deus in noster sermo timeo ita prior moveo spirital vel spirital propior qui auctoritas et lenis quidem sed insto admonitio ceterus multitudo frango


Si autem adhuc quosdam amor hominis occulte segregat et timor hominis fallaciter congregat, observent, qui tales sunt, quoniam deum, cui nuda est humana conscientia, nec testem fallunt nec iudicem fugiunt. Si quid autem illos de quaestione ipsius unitatis pro suae salutis sollicitudine permovet, hoc sibi, quantum existimo, iustissimum extorqueant, ut de catholica ecclesia, id est toto orbe diffusa, id potius credant quod scripturae divinae dicunt, non quod linguae humanae maledicunt. De ipsa vero dissensione, quae inter homines orta est—qui quales libet fuerint, non utique praeiudicant promissis dei, qui dixit ad Abraham: In semine tuo benedicentur omnes gentes, quod creditum est cum audiretur praedictum, et negatur cum videtur impletum,—hoc tamen interim brevissimum et, nisi fallor, invictis-simum cogitent, aut actam esse istam causam in ecclesiastico transmarino iudicio aut non esse actam; si acta ibi non est, innocens est Christi societas per omnes transmarinas gentes, cuius societatis nos communione gaudemus, et ideo ab eis innocentibus utique sacrilega diremptione separantur; si vero acta ibi est ista causa, quis non intellegat, quis non sentiat, quis non videat eos in ea victos, quorum inde communio separata est? Eligant ergo utrum malint credere quod pronuntiaverunt ecclesiastici cognitores an quod murmurant victi litigatores. Adversus istam complexionem dictu brevissimam, intellectu facillimam, adtendite diligenter pro vestra prudentia quam nihil sobrium responderi possit; et tamen malus Polemon magis ebrietate. . . inveterata erroris evertitur. Date veniam prolixiori fortassis epistulae quam iucundiori verum tamen, ut arbitror, utiliori quam blandiori, domini honorabiles et merito suscipiendi, carissimi ac desiderantissimi fratres. De adventu autem ad vos nostro utrorumque desiderium deus impleat. Quanto enim caritatis ardore accendamur ad visendos vos, verbis explicare non pos- sumus, sed vos benigne credere minime dubi tamus.

si autem adhuc quidam amor homo occulte segrego et timor homo fallax congrego observo qui talis sum quoniam deus qui nudo sum humanus conscientia neque testo fallo neque judico fugio si quis autem ille de quaestio ipse unitas pro suus salus sollicitudo permoveo hic sui quantus existimo iustus extorqueo ut de catholicus ecclesia is sum totus orbis diffundo is potis credo qui scribo divina dico non qui lingua humanus maledico de ipse verus dissensio qui inter homo orior sum qui qualis libet sum non utique praejudico promitto deus qui dico ad abraham in semen tuus benedico omnis gens qui credo sum cum audio praedico et nego cum video impleo hic tamen interim brevis et nisi fallo invictus simus cogito aut ago sum iste causa in ecclesiasticus transmarinus iudicium aut non sum ago si ago ibi non sum innocens sum christus societas per omnis transmarinus gens qui societas nos communio gaudeo et ideo ab is innocens utique sacrilegus diremptio separo si verus ago ibi sum iste causa quis non intellego quis non sentio quis non video is in is vinco qui inde communio separo sum eligo ergo utrum malo credo qui pronuntio ecclesiastici cognitor an qui murmurant vinco litigator adverro iste complexio dico brevis intellego facilis adtendo diligenter pro vester prudentia quam nihil sobrius respondeo possum et tamen malus polemo magis ebrietas invetero error everto do venio prolixus fortassis epistula quam iucundiori verus tamen ut arbitror utiliori quam blandiori dominus honorabilis et mereo suscipio carus atque desidero frater de advenio autem ad tu noster uter desiderium deus impleo quantus enim caritas ardor accendamur ad viso tu verbum explicaris non pos sum sed tu benignus credo paruus dubius tamus


Et in his quidem bene studiosum te esse cognovi et fama tua multum delector multumque tibi in domino gratulor, ita ut haec epistula magis tibi sit speculum, ubi qualis sis videas, quam ubi discas qualis esse debeas. Verum tamen quicquid sive in ista sive in scripturis sanctis inveneris quod tibi ad bonam vitam adhuc minus est, insta ut adquiras et agendo et orando, et ex his quae habes, gratias age deo tamquam fonti bonitatis, unde habes, atque in omnibus bonis actibus tuis illi da claritatem, tibi humilitatem. Sicut enim scriptum est, omne datum optimum et omne donum perfectum desursum est descendens a patre luminum. Quantumcumque autem in dei et proximi caritate atque in vera pietate profeceris, quam diu in hac vita conversaris, sine peccato te esse non credas; de ipsa quippe legitur in litteris sanctis: Numquid non temptatio est vita humana super terram? Proinde quoniam semper quam diu es in hoc corpore, necessarium est tibi in oratione dicere quod dominus docuit: Dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris, memento cito ignoscere, si quis in te peccaverit et a te veniam postulaverat, ut veraciter possis orare et peccatis tuis veniam valeas impetrare. Haec dilectioni tuae festinanter quidem scripsi, quoniam me festinatio perlatoris urgebat. Sed deo gratias ago, quoniam bono desiderio tuo qualitercumque non defui. Semper te misericordia dei protegat, domine eximie et merito insignis atque honorabilis fili.

et in hic quidem bene studiosus tu sum cognosco et fama tuus multus delecto multus tu in dominus gratulor ita ut hic epistula magis tu sum speculum ubi qualis sum video quam ubi disco qualis sum debeo verus tamen quisquis sive in iste sive in scribo sanctus invenio qui tu ad bonus vita adhuc paruus sum insto ut acquiro et ago et oro et ex hic qui habeo gratia ago deus tamquam fons bonitas unde habeo atque in omnis bonus actus tuus ille do claritas tu humilitas sicut enim scribo sum omnis do bonus et omnis donum perficio desursum sum descendo ab pater lumen quantus autem in deus et propior caritas atque in verus pietas proficio quam diu in hic vito conversaris sine pecco tu sum non credo de ipse quippe lego in littera sanctus numquid non temptatio sum vito humanus super terra proinde quoniam semper quam diu sum in hic corpus necessarius sum tu in oratio dico qui dominus doceo dimitto nos debeo noster sicut et nos dimitto debitor noster memento cito ignosco si quis in tu pecco et ab tu venio postulo ut veraciter possum oro et peccatum tuus venio valeo impetro hic dilectio tuus festinanter quidem scribo quoniam ego festinatio perlator urgeo sed deus gratia ago quoniam bonus desiderium tuus qualis non desum semper tu misericordia deus protego dominus eximius et mereo insignis atque honorabilis filis


I. Numquam aeque quisquam facie cuilibet innotuit quam mihi tuorum in domino studiorum quieta laetitia et vere exercitatio liberalis. Quamquam ergo percupiam omnino te nosse, tamen exiguum quiddam tui minus habeo, praesentiam videlicet corporis. Quam ipsam etiam, posteaquam te beatis-simus nunc episcopus tunc vero iam episcopatu dignus frater Alypius vidit remeansque a me visus est, negare non possum magna ex parte mihi esse relatu eius inpressam et ante reditum, cum te ille ibi videbat, ego videbam sed oculis eius. Non enim animo me atque illum sed corpore duos, qui noverit, dixerit, concordia dum taxat et familiaritate fidissima, non meritis, quibus ille antecellit. Quia ergo me primitus communione spiritus:, quo in unum nitimur, deinde illius ex ore iam diligis, nequaquam inpudenter quasi aliquis ignotus commendo germanitati tuae fratrem Profuturum, quem nostris conatibus, deinde adiu- torio tuo, vere profuturum speramus, nisi forte quod talis est, ut ipse tibi per eum fiam commendatior quam ille per me. Hactenus fortasse scribere debuerim, si esse vellem epistularum sollemnium more contentus. Sed scatet animus in loquelas communicandas tecum de studiis nostris quae habemus in Christo Iesu domino nostro, qui nobis multas utilitates et viatica quaedam demonstrati a se itineris etiam per tuam caritatem non mediocriter ministrare dignatur.

eo numquam aequus quisquam facies qui innotesco quam ego tuus in dominus studium quietus laetitia et verus exercitatio liberalis quamquam ergo percupiam omnino tu nosco tamen exiguus quidam tuus paruus habeo praesentia videlicet corpus quam ipse etiam posteaquam tu beatus sum nunc episcopus tunc verus iam episcopatu dignus frater alypius video remeansque ab ego video sum nego non possum magnus ex pars ego sum refero is inpressam et ante redeo cum tu ille ibi video ego video sed oculus is non enim animus ego atque ille sed corpus duo qui nosco dico concordia dum taxo et familiaritas fidus non meritum qui ille antecello quia ergo ego primitus communio spiritus quo in unus nitor deinde ille ex os iam diligo nequaquam impudens quasi aliquis ignosco commendo germanitas tuus frater possum qui noster conatus deinde adiu torio tuus verus possum spero nisi fors qui talis sum ut ipse tu per is fio commendo quam ille per ego hactenus fortasse scribo debeo si sum volo epistularis sollemne mos contineo sed scateo animus in loquela communico tu de studium noster qui habeo in christus iesus dominus noster qui nos multus utilitas et viaticus quidam demonstro ab sui iter etiam per tuus caritas non mediocris ministraris digno


Vos autem, fratres, exhortamur in domino, ut propositum vestrum custodiatis et usque in finem perseveretis ac, si qua opera vestra mater ecclesia desideraverit, nec elatione avida suscipiatis nec blandiente desidia respuatis, sed miti corde obtemperetis deo, cum mansuetudine portantes eum qui vos regit, qui dirigit mites in iudicio, docebit mansuetos vias suas. Nec vestrum otium necessitatibus ecclesiae praeponatis, cui parturienti si nulli boni ministrare vellent, quo modo nasceremini, non inveniretis. Sicut autem inter ignem et aquam tenenda est via, ut nec exuratur homo nec demergatur, sic inter apicem superbiae et voraginem desidiae iter nostrum temperare debemus, sicut scriptum est: Non declinantes neque ad dexteram neque ad sinistram. Sunt enim, qui, dum nimis timent, ne quasi in dexteram rapti extollantur, in sinistram lapsi demerguntur, et sunt rursus, qui, dum nimis se auferunt a sinistra, ne torpida vacationis mollitia sorbeantur, ex altera parte iactantiae fastu corrupti atque consumpti in fumum favillamque vanescunt. Sic ergo, dilectissimi, diligite otium, ut vos ab omni terrena delectatione refrenetis et memineritis nullum locum esse, ubi non possit laqueos tendere, qui timet, ne revolemus ad deum, et inimicum omnium bonorum, cuius captivi fuimus, iudicemus, nullamque esse nobis perfectam requiem cogitetis, donec transeat iniquitas et in iudicium iustitia convertatur.

tu autem frater exhortor in dominus ut propono vester custodio et usque in finis persevero atque si qui opus vester mater ecclesia desidero neque elatio avidus suscipio neque blandio desidia respuatis sed mitis cor obtemperetis deus cum mansuetudo porto is qui tu rego qui dirigo mitis in iudicium doceo mansuetos via suus neque vester otium necessitas ecclesia praeponatis qui parturio si nullus bonus ministraris volo quo modo nasceremini non inveniretis sicut autem inter ignis et aqua teneo sum via ut neque exuratur homo neque demergo sic inter apex superbia et vorago desidia iter nos temperaris debeo sicut scribo sum non declino neque ad dexter neque ad sinistra sum enim qui dum nimis timeo ne quasi in dexter rapio extollo in sinistra labor demergo et sum rursus qui dum nimis sui aufero ab sinistra ne torpida vacatio mollitia sorbeo ex alter pars jactantia fastus corrumpo atque consumo in fumus favillamque vanesco sic ergo dilectus diligo otium ut tu ab omnis terrenus delectatio refrenetis et memini nullus locus sum ubi non possum laqueus tendo qui timeo ne revolemus ad deus et inimicus omnis bonus qui captivus sum judico nullus sum nos perficio requies cogito donec transeo iniquitas et in iudicium iustitia converto


De trinitate, quae deus summus et verus est, libros iuvenis inchoavi, senex edidi. Omiseram quippe hoc opus, posteaquam comperi praereptos mihi esse sive subreptos, antequam eos absolverem et retractatos, ut mea dispositio fuerat, expolirem. Non enim singillatim, sed omnes simul edere ea ratione decreveram, quoniam praecedentibus consequentes inquisitione proficiente nectuntur. Cum ergo per eos homines qui, priusquam vellem, ad quosdam illorum pervenire potuerunt, dispositio mea nequivisset impleri, interruptam dictationem reliqueram cogitans hoc ipsum in aliquibus scriptis meis conqueri, ut scirent qui possent non a me fuisse eosdem libros editos, sed ablatos priusquam mihi editione mea digni viderentur. Verum multorum fratrum vehementissima postulatione et maxime tua iussione compulsus, opus tam laboriosum adiuvante domino terminare curavi, eosque emendatos, non ut volui, sed ut potui, ne ab illis, qui subrepti iam in manus hominum exierant, plurimum discreparent, venerationi tuae per filium nostrum condiaconum carissimum misi et cuicumque audiendos, legendos describendosque permisi. In quibus si servari mea dispositio potuisset, essent profecto, etsi easdem sententias habentes, multo tamen enodatiores atque planiores, quantum rerum tantarum explicandarum difficultas et facultas nostra pateretur. Sunt autem qui primos quattuor vel potius quinque etiam sine prooemiis habent et duodecimum sine extrema parte non parva. Sed si eis haec editio potuerit innotescere, omnia, si voluerint et valuerint, emendabunt. Peto sane ut hanc epistulam seorsum quidem sed tamen ad caput eorundem librorum iubeas anteponi. Ora pro me.

de trinitas qui deus summus et verus sum liber juvenis incoho senex edo omitto quippe hic opus posteaquam comperio praereptos ego sum sive subrepo antequam is absolvo et retractatos ut meus dispositio sum expolirem non enim singillatim sed omnis simul edo is ratio decerno quoniam praecedo consequor inquisitio proficio necto cos ergo per is homo qui priusquam volo ad quidam ille pervenio possum dispositio meus nequeo impleo interrumpo dictatio relinquo cogito hic ipse in aliqui scribo meus conqueror ut scio qui possum non ab ego sum idem liber edo sed aufero priusquam ego editio meus dignus video verus multus frater vehemens postulatio et magnus tuus iussio compello opus tam laboriosus adjuvo dominus terminaris curo is emendo non ut volo sed ut possum ne ab ille qui surripio iam in manus homo exeo multus discreparent veneratio tuus per filius nos condiaconum carus mitto et quicumque audio lego describendosque permitto in qui si servaris meus dispositio possum sum profecto etsi idem sententia habeo multus tamen enodatiores atque planus quantus res tantaris explicandaris difficultas et facultas noster pateo sum autem qui primus quattuor vel potis quinque etiam sine prooemium habeo et duodecimus sine exter pars non parvus sed si is hic editio possum innotesco omnis si volo et valeo emendo peto sanus ut hic epistula seorsus quidem sed tamen ad caput idem liber jubeo antepono ora pro ego


Lectis litteris reverentiae tuae et earum perlatore interrogato, quae interroganda restabant, vehementer dolui sic te voluisse agere cum marito, ut aedificium continentiae, quod in eo iam construi coeperat, amissa perseverantia in adulterii ruinam miserabiliter laberetur. Cum enim lugendus esset, si post continentiam votam deo iamque actu ipso moribusque susceptam reverteretur ad coniugis carnem, quanto magis nunc demersus in interitum profundiorem lugendus est, qui tam abrupta dissolutione moechatur iratus tibi perniciosus sibi, tamquam in te acerbius saeviat, si ipse pereat! Hoc autem tantum mali accidit, dum tu eius animum non qua debuisti moderatione tractasti, quia, etsi carnali consortio iam ex consensu vobis non miscebamini, in ceteris tamen rebus coniugali obsequio viro tuo mulier servire debuisti, praesertim cum ambo essetis membra corporis Christi Et utique, si maritum infidelem fidelis habuisses, agere te conversatione subdita oportuit, ut eum domino lucrareris, sicut apostoli monuerunt.

lecton littera reverentia tuus et is perlator interrogo qui interroganda resto vehemens doleo sic tu volo ago cum marito ut aedificium continentia qui in is iam construo coepio amitto persevero in adulterium ruina miserabilis labor cos enim lugeo sum si post continentia voveo deus iam actus ipse mos suscipio revorto ad coniunx caro quantus magis nunc demergo in interitus profundiorem lugeo sum qui tam abrumpo dissolutio moechor irascor tu perniciosus sui tamquam in tu acerbus saevio si ipse pereo hic autem tantus malus accido dum tu is animus non qui debeo moderatio tracto quia etsi carnal consortio iam ex consensus tu non miscebamini in ceterus tamen res coniugal obsequium vir tuus mulier servio debeo praesertim cum ambo edo membrum corpus christus et utique si maritus infidelis fidelis habeo ago tu conversatio subdo oportet ut is dominus lucrareris sicut apostolus moneo


Quod autem dicis eo nostris vestra sacra praeponi, quod vos publice colitis deos, nos autem secretioribus conventiculis utimur, primo illud abs te quaero, quo modo oblitus sis Liberum illum, quem paucorum sacratorum oculis committendum putatis. Deinde tu ipse iudicas nihil aliud te agere voluisse, cum publicam sacrorum vestrorum celebrationem commemorares, nisi ut nobis decuriones et primates civitatis per plateas vestrae urbis bacchantes ac furentes ante oculos quasi specula poneremus. In qua celebritate si numine inhabitamini, certe videtis quale illud sit, quod adimit mentem; si autem fingitis, quae sunt ista etiam in publico vestra secreta? Vel quo pertinet tarn turpe mendacium? Deinde cur nulla futura canitis, si vates estis? Aut cur spoliatis circumstantes, si sani estis?

qui autem dico is noster vester sacer praepono qui tu publicus colo deus nos autem secerno conventiculis utor primus ille abs tu quaero quo modo obliuiscor sum liber ille qui paucus sacrator oculus committo puto deinde tu ipse iudico nihil alius tu ago volo cum publicus sacer vester celebratio commemoraris nisi ut nos decurio et primates civitas per platalea vester urbs bacchor atque furo ante oculus quasi speculum pono in qui celebritas si numen inhabitamini certus video qualis ille sum qui adimo mens si autem fingo qui sum iste etiam in publicus vester secerno vel quo pertineo tarn turpis mendacium deinde cur nullus sum cano si vates sum aut cur spolio circumsto si sanus sum


Scit deus, cui manifesta sunt arcana cordis humani, quantum pacem diligo Christianam, tantum me moveri sacrilegis eorum factis qui in eius dissensione indigne atque impie perseverant, eumque motum animi mei esse pacificum neque me id agere ut ad communionem catholicam quisquam cogatur invitus, sed ut omnibus errantibus aperta veritas declaretur et per nostrum ministerium deo iuvante manifestata se amplectendam atque sectandam satis ipsa persuadeas

scio deus qui manifestus sum arcanus chordus humanus quantus pax diligo christianus tantus ego moveo sacrilegus is facio qui in is dissensio indignus atque impius persevero is motus animus meus sum pacificus neque ego is ago ut ad communio catholicam quisquam cogo invitus sed ut omnis erro apertus vereor declaro et per nos ministerium deus juvo manifesto sui amplector atque sector satis ipse persuadeo


Gratias itaque domino, quod te mihi amicum facere tandem aliquando dignatur. Nunc enim nobis est rerum humanarum et divinarum cum benivolentia et caritate consensio in Christo Iesu domino nostro, verissima pace nostra. Qui duobus praeceptis cuncta praeconia divina conclusit dicens: Diliges dominum deum tuum ex toto corde tuo et ex tota anima tua et ex tota mente tua, et: Diliges proximum tuum tamquam te ipsum; in his duobus praeceptis tota lex pendet et prophetae. In illo primo rerum divinarum, in hoc secundo rerum humanarum est cum benivolentia et caritate consensio. Haec duo si mecum firmissime teneas, amicitia nostra vera ac sempiterna erit et non solum invicem nos sed etiam ipsi domino sociabit.

gratia itaque dominus qui tu ego amicus facio tandem aliquando digno nunc enim nos sum res humanus et divinaris cum benevolens et caritas consensio in christus iesus dominus noster verus pax noster qui duo praecipio cunctus praeconium divino concludo dico diligo dominus deus tuus ex totus cor tuus et ex totus anima tuus et ex totus mens tuus et diligo propior tuus tamquam tu ipse in hic duo praecipio totus lex pendeo et propheta in ille primus res divinaris in hic secundus res humanus sum cum benevolens et caritas consensio hic duo si ego firmus teneo amicitia noster verus atque sempiternus sum et non solus invicem nos sed etiam ipse dominus socio


Me sane, quod confitendum est beatitudini tuae, in isto utrorumque periculo tantus timor et maeror excruciat, ut ab officio cogitem gerendi episcopatus abscedere et me lamentis errori meo convenientibus dedere, si per eum cuius episcopatui per inprudentiam suffragatus sum vastari ecclesiam dei, et quod ipse deus avertat, etiam cum vastantis perditione perire conspexero. Recolens enim quod ait apostolus: Si nosmet ipsos diiudicaremus, a domino non iudicaremur, iudicabo me ipsum, ut parcat mihi qui iudicaturus est vivos et mortuos. Si autem et membra Christi, quae in illa regione sunt, ab exitiabili timore ac tristitia recreaveris et meam senectutem hac misericordi iustitia fueris consolatus, retribuet tibi et in praesenti et in futura vita bona pro bonis, qui per te nobis in ista tribulatione succurrit et qui te in illa sede constituit.

ego sanus qui confiteor sum beatitudo tuus in iste uter periculum tantus timor et maeror excrucio ut ab officium cogito gero episcopatus abscedo et ego lamentum error meus convenio do si per is qui episcopatui per imprudentia suffrago sum vastaris ecclesia deus et qui ipse deus averto etiam cum vastantis perditio pereo conspicio recolo enim qui aio apostolus si nos ipse dijudico ab dominus non judico iudico ego ipse ut parco ego qui judico sum vivus et mortuus si autem et membrum christus qui in ille regio sum ab exitiabilis timor atque tristitia recreaveris et meus senectus hic misericordi iustitia sum consolo retribuo tu et in praesens et in sum vito bonus pro bonus qui per tu nos in iste tribulatio succurro et qui tu in ille sedes constituo


Deo gratias quia non aliter Hipponienses promissum circa se impleri sentiunt, quam ut adsit voluntate habitandi, et eat quo necesse fuerit, cum dispositione redeundi. Nam si verba iurationis adtenderent et exigerent, nullo modo servus dei recedere quam ullo modo debuit peierare. Sed quia crimen eorum esset non dico talem virum sed quemlibet hominem sic tenere, nec ipsi aliam expectationem se habuisse probaverunt, qui audientes quod rediturus abscesserit, gratulati sunt, nec aliud illis verax iuratio debet quam id quod ab illa expectaverunt. Quid est autem, quod dicitur eum iuratione ore suo expressa exceptionem fecisse necessitatis, quasi non ore suo rursus hoc iussit auferri? Certe ad populum quando ipse locutus est, tunc etiam interponeret. Quod si fecisset, non utique responderetur: Deo gratias, sed ad illam rediretur reclamationem quae facta fuerat quando sic a diacono recitatum est. Et numquid ad rem pertinet, sive interposita sit ad recedendum necessitatis excusatio sive non sit? Nihil ab illo aliud expectatum est quam id quod supra diximus. Expectationem autem eorum quibus iuratur quisquis deceperit, non potest esse non periurus,

deus gratia quia non aliter hipponienses promitto circa sui impleo sentio quam ut adsum voluntas habito et eo quo necesse sum cum dispositio redeo nam si verbum iuratio adtendo et exigo nullus modo servus deus recedo quam ullus modo debeo peieraris sed quia crimen is sum non dico talis vir sed qui homo sic teneo neque ipse alius expectatio sui habeo probo qui audio qui redeo abscedo gratulor sum neque alius ille verax iuratio debeo quam is qui ab ille expectaverunt quis sum autem qui dico is iuratio os suus exprimo exceptio facio necessitas quasi non os suus rursus hic iubeo aufero certus ad populus quando ipse loquor sum tunc etiam interpono qui si facio non utique respondeo deus gratia sed ad ille redeo reclamatio qui facio sum quando sic ab diacono recitas sum et numquid ad res pertineo sive interpono sum ad recedo necessitas excusatio sive non sum nihil ab ille alius expectas sum quam is qui supra dico expectatio autem is qui juro quisquis decipio non possum sum non perjurus


Ideo praestitit misericordia dei, ut et nos et episcopi vestri tam frequenti numerosoque conventu Carthaginem veniremus atque inter nos de ipsa dissensione ordinatissime conferremus. Gesta conscripta sunt, nostrae etiam subscriptiones tenentur. Lege vel patere ut tibi legatur, et tunc elige quod volueris. Audivi quod dixeris posse te nobiscum de ipsis gestis aliquid agere, si omittamus verba episcoporum vestrorum, ubi dixerunt: Nec causa causae nec persona personae praeiudicat. Haec verba vis omittamus, ubi per eos nescientes veritas ipsa locuta est. Sed tu dicturus es hic eos errasse et in falsam sententiam incautius cecidisse; nos autem dicimus hoc eos verum dixisse et hoc per te ipsum facillime probamus. Si enim episcopi vestri electi ab universa parte Donati, qui causam omnium sustinerent et, si quid egissent, gratum et acceptum ceteri haberent, tamen in eo quod illos temere et non recte dixisse arbitraris, non vis ut tibi praeiudicent, verum ergo dixerunt, quia nec causa causae nec persona personae praeiudicat. Et ibi debes agnoscere quia, si persona tot episcoporum tuorum in illis septem constitutorum non vis ut prae- iudicet personae Donati Mutugennensis presbyteri, quanto minus non debet praeiudicare Caeciliani persona, etiamsi mali aliquid in illo esset inventum, universae unitati Christi, quae non in una villa Mutugenna concluditur, sed toto terrarum orbe diffunditur!

ideo praesto misericordia deus ut et nos et episcopus vester tam frequens numerosoque convenio carthago venio atque inter nos de ipse dissensio ordinatissime conferremus gero conscribo sum noster etiam subscriptio teneo lex vel pateo ut tu lego et tunc eligo qui volo audio qui dico possum tu nos de ipse gero aliquis ago si omitto verbum episcoporum vester ubi dico neque causa causa neque persono persona praejudico hic verbum volo omitto ubi per is nescio vereor ipse loquor sum sed tu dico sum hic is erro et in falsus sententia incautus cado nos autem dico hic is verus dico et hic per tu ipse facilis probo si enim episcopus vester eligo ab universus pars donatus qui causa omnis sustineo et si quis ago gratus et accipio ceterus habeo tamen in is qui ille temere et non rectus dico arbitror non volo ut tu praejudico verus ergo dico quia neque causa causa neque persono persona praejudico et ibi debeo agnosco quia si persono tot episcoporum tuus in ille septem constitutor non volo ut prae iudico persona donatus mutugennensis presbyterium quantus paruus non debeo praeiudicaris caecilianus persono etiamsi malus aliquis in ille sum invenio universus unitas christus qui non in unus villa mutugenna concludo sed totus terra orbis diffundo


Quis enim nesciat, quis ita sit stultus, ut non videat quod salus huius mortalis corporis et mem- brorum corruptibilium virtus et victoria de hominibus inimicis et honor atque potentia temporalis et cetera ista bona terrena et bonis dentur et malis et bonis auferantur et malis? Salus vero animae cum in-mortalitate corporis virtusque iustitiae et victoria de cupiditatibus inimicis et gloria et honor et pax in aeternum non dantur nisi bonis. Ista ergo dilige, ista concupisce, ista modis omnibus quaere. Propter haec adquirenda et obtinenda fac elemosynas, funde orationes, exerce ieiunia, quantum sine laesione tui corporis potes. Bona vero illa terrena noli diligere, quanta libet tibi abundent. Sic eis utere, ut bona multa ex illis, nullum autem malum facias propter illa. Omnia quippe talia peribunt, sed bona opera non pereunt, etiam quae de bonis pereuntibus fiunt.

quis enim nescio quis ita sum stultus ut non video qui salus hic mortalis corpus et mem brorum corruptibilis virtus et victoria de homo inimicus et honor atque potentia temporal et ceterus iste bonus terrenus et bonus do et malus et bonus aufero et malus salus verus anima cum in mortalitas corpus virtus justitia et victoria de cupiditas inimicus et gloria et honor et pax in aeternus non do nisi bonus iste ergo diligo iste concupisce iste modus omnis quaero propter hic acquiro et obtineo facio elemosynas fundo oratio exerceo ieiunium quantus sine laesio tuus corpus possum bonus verus ille terrenus nolo diligo quantus libet tu abundo sic is utor ut bonus multus ex ille nullus autem malus facio propter ille omnis quippe talis pereo sed bonus opus non pereo etiam qui de bonus pereo fio


Et quoniam mihi praeparatae lectiones suggerendae tenebantur, adiunxi deinde ipsum adhuc carnalem populum Iudaeorum in illo templo ubi nondum corpus et sanguis domini offerebatur, non solum vinulenta sed nec sobria quidem umquam celebrasse convivia nec eos publice religionis nomine inebriatos inveniri in historia, nisi cum festa fabricato idolo exsolverent. Quae cum dicerem, codicem etiam accepi et recitavi totum illum locum. Addidi etiam cum dolore, quo potui, quoniam apostolus ait ad dis- cernendum populum christianum a duritia Iudaeorum epistulam suam non in fabulis lapideis scriptam sed in tabulis cordis carnalibus, cum Moyses famulus dei propter illos principes binas lapideas tabulas confregisset, quo modo non possemus istorum corda confringere, qui homines novi testamenti sanctorum diebus celebrandis ea vellent sollemniter exhibere, quae populus veteris testamenti et semel et idolo celebravit.

et quoniam ego praeparo lectio suggerendae teneo adjungo deinde ipse adhuc carnal populus judaeus in ille templum ubi nondum corpus et sanguis dominus offertor non solus vinulenta sed neque sobrius quidem umquam celebro convivium neque is publicus religio nomen inebrio invenio in historia nisi cum festus fabrico idolum exsolverent qui cum dico codico etiam accipio et recito totus ille locus addo etiam cum dolor quo possum quoniam apostolus aio ad deus cerno populus christianum ab duritia judaeus epistula suus non in fabula lapideus scribo sed in tabula chordus carnal cum moyses famulus deus propter ille princeps bini lapideus tabula confregisset quo modo non possum iste cor confringo qui homo nosco testamentum sancio dies celebrandis is volo sollemniter exhibeo qui populus veto testamentum et semel et idolum celebro


Quando quietem vestram cogitamus, quam habetis in Christo, etiam nos, quamvis in laboribus variis asperisque versemur, in vestra caritate requiescimus. Unum enim corpus sub uno capite sumus, ut et vos in nobis negotiosi et nos in vobis otiosi simus, quia, si patitur unum membrum, compatiuntur omnia membra et, si glorificatur unum membrum, congaudent omnia membra. Admonemus ergo et petimus et obsecramus per Christi altissimam humilitatem et misericordissimam celsitudinem, ut nostri memores sitis in sanctis orationibus vestris, quas vos vigilantiores et magis sobrias habere credimus; nostras enim saepe sauciat et debilitat caligo et tumultus saecularium actionum. Quas etsi nostras non habemus, eorum tamen, qui nos angariant mille passus et iubemur ire cum eis alia duo, tanta nobis ingeruntur, ut vix respirare possimus, credentes tamen, quod ille, in cuius conspectu intrat gemitus conpeditorum, perseverantes nos in eo ministerio, in quo conlocare dignatus est cum promissa mercede, adiuvantibus orationibus vestris ab omni angustia liberabit.

quando quies vester cogito quam habeo in christus etiam nos quivis in labor varius asper verso in vester caritas requiesco unus enim corpus sub unus caput sum ut et tu in nos negotiosus et nos in tu otiosus sum quia si patior unus membrum compatiuntur omnis membrum et si glorifico unus membrum congaudeo omnis membrum admoneo ergo et peto et obsecro per christus alo humilitas et misericordissimam celsitudo ut noster memor sum in sanctus oratio vester qui tu vigilantiores et magis sobrius habeo credo noster enim saepe saucio et debilito caligo et tumultus saecularis actio qui etsi noster non habeo is tamen qui nos angariant mille patior et iubeo eo cum is alius duo tantus nos ingero ut vix respiraris possum credo tamen qui ille in qui conspectus intro gemitus conpeditor persevero nos in is ministerium in quo conlocaris dignor sum cum promitto merces adjuvo oratio vester ab omnis angustio libero


Nam si voluntas mala semper suae permittenda est libertati, quare Israhelitae recusantes et murmurantes tam duris flagellis a malo prohibebantur et ad terram promissionis compellebantur? Si voluntas mala semper suae permittenda est libertati, quare Paulus non est permissus uti pessima voluntate, qua persequebatur ecclesiam, sed prostratus est, ut excaecaretur, excaecatus, ut mutaretur, mutatus, ut mitteretur, missus, ut, qualia fecerat in errore, talia pro veritate pateretur? Si voluntas mala semper suae permittenda est libertati, quare monetur pater in scripturis sanctis filium durum non solum verbis corripere sed etiam latera eius tundere, ut ad bonam disciplinam coactus et domitus dirigatur? Unde idem dicit: Tu quidem perditis eum virga, animam autem eius liberabis a morte. Si mala voluntas semper suae permittenda est libertati, quare corripiuntur neglegentes pastores et dicitur eis: Errantem ovem non revocastis, perditam non inquisistis? Et vos oves Christi estis, characterem dominicum portatis in sacramento quod accepistis, sed errastis et peristis. Non ideo vobis displiceamus, quia revocamus errantes et quaerimus perditos; melius enim facimus voluntatem domini monentis ut vos ad eius ovile redire cogamus, quam consentimus voluntati ovium errantium, ut perire vos permittamus. Noli ergo iam dicere, quod te assidue audio dicere: Sic volo errare, sic volo perire; melius enim nos hoc omnino non permittimus, quantum possumus.

nam si voluntas malus semper suus permitto sum libertas quare israhelitae recuso et murmuror tam durus flagellum ab malus prohibeo et ad terra promissio compellebantur si voluntas malus semper suus permitto sum libertas quare paulus non sum permitto uti malus voluntas qui persequor ecclesia sed prosterno sum ut excaeco excaeco ut muto muto ut mitto mitto ut qualis facio in error talis pro veritas pateo si voluntas malus semper suus permitto sum libertas quare moneo pater in scribo sanctus filius durus non solus verbum corripio sed etiam latus is tundo ut ad bonus disciplina cogo et domo dirigo unde idem dico tu quidem perdo is virga anima autem is libero ab mors si malus voluntas semper suus permitto sum libertas quare corripio neglego pastor et dico is erro ovo non revoco perdo non inquisistis et tu ovo christus sum characterem dominicus portas in sacramentum qui accipio sed erro et peristis non ideo tu displiceamus quia revoco erro et quaero perdo bonus enim facio voluntas dominus moneo ut tu ad is ovilis redeo cogo quam consentio voluntas ovis erro ut pereo tu permitto nolo ergo iam dico qui tu assiduus audio dico sic volo erro sic volo pereo bonus enim nos hic omnino non permitto quantus possum


Primum gratulationem reddo meritis tuis, quod te in illa sede dominus deus noster sine ulla, sicut audivimus, plebis suae discissione constituit. Deinde insinuo sanctitati tuae quae sint circa nos, ut non solum orando pro nobis, verum etiam consulendo et opitulando sub venias. In magna quippe tribulatione positus haec ad tuam beatitudinem scripta direxi, quoniam volens prodesse quibusdem in nostra vicinitate membris Christi, magnam illis cladem inprovidus et incautus ingessi.

primus gratulatio reddo meritum tuus qui tu in ille sedes dominus deus noster sine ullus sicut audio plebs suus discissio constituo deinde insinuo sanctitas tuus qui sum circa nos ut non solus oro pro nos verus etiam consulo et opitulo sub venio in magnus quippe tribulatio pono hic ad tuus beatitudo scribo dirigo quoniam volo prosum quibusdem in noster vicinitas membrum christus magnus ille clades improvidus et incautus ingero


At enim illa omnia quae antiquitus de vita deorum moribusque conscripta sunt, longe aliter sunt intellegent atque interpretanda sapientibus. Ita vero in templis populis congregatis recitari huiusce modi salubres interpretationes heri et nudiustertius audivimus. Quaeso te, sicine caecum est humanum genus adversus veritatem, ut tam aperta et manifesta non sentiat? Tot locis pingitur, funditur, tunditur, sculpitur, scribitur, legitur, agitur, cantatur, saltatur Iuppiter adulteria tanta committens; quantum erat, ut in suo saltem Capitolio ista prohibens legeretur? Haec mala dedecoris impietatisque plenissima si nemine prohibente in populis ferveant, adorentur in templis, rideantur in theatris, cum his victimas immolant, vastetur pecus etiam pauperum, cum haec histriones agunt et saltant, effundantur patrimonia divitum, civitates florere dicuntur? Horum plane florum non terra fertilis, non aliqua opulens virtus sed illa dea Flora digna mater inventa est, cuius ludi scenici tam effusiore et licentiore turpidine celebrantur, ut quivis intellegat quale daemonium sit, quod placari aliter non potest nisi illic non aves, non quadrupedes, non denique sanguis humanus, sed multo scelestius pudor humanus tamquam immolatus intereat.

at enim ille omnis qui antiquus de vito deus mos conscribo sum longus aliter sum intellego atque interpretor sapio ita verus in templum populus congrego recitaris hic modus salubris interpretatio heri et nudiustertius audio quaeso tu sicine caecus sum humanus genus adverro veritas ut tam apertus et manifestus non sentio tot locus pingo fundo tundo sculpitur scribo lego ago canto saltatur iuppiter adulterium tantus committo quantus sum ut in suus saltem capitolium iste prohibeo lego hic malus dedecor impietatisque plenus si nemo prohibeo in populus ferveo adorentur in templum rideo in theatrum cum hic victima immolo vasto pecus etiam pauper cum hic histrio ago et saltant effundo patrimonium dives civitas floreo dico horus planus florus non terra fertilis non aliqui opulens virtus sed ille dea florus dignus mater invenio sum qui ludo scaenicus tam effusiore et liceo turpido celebro ut quivis intellego qualis daemonium sum qui placaris aliter non possum nisi illic non aveo non quadrupedes non denique sanguis humanus sed multus scelestus pudor humanus tamquam immolo intereo


Et ego quidem qualibuscumque viribus quas dominus suggerit, omnia illa testimonia quae adhibita sunt adstruendae utilitati mendacii, aliter oportere intellegi ostenderem, ut ubique eorum firma veritas doceretur. Quam enim testimonia mendacia esse non debent, tam non debent favere mendacio. Sed hoc intellegentiae relinquo tuae. Admota enim lectioni diligentiore consideratione, multo id fortasse facilius videbis quam ego. Ad hanc autem considerationem coget te pietas, qua cognoscis fluctuare auctoritatem divinarum scripturarum, ut in eis quod vult quisque credat, quod non vult non credat, si semel fuerit persuasum aliqua illos viros per quos nobis haec ministrata sunt, in scripturis suis officiose potuisse mentiri, nisi forte regulas quasdam daturus es, quibus noverimus ubi oporteat mentiri et ubi non oporteat. Quod si fieri potest, nullo modo mendacibus dubiisque rationibus id explices quaeso, nec me onerosum aut inpudentem iudices per humanitatem veracissimam domini nostri. Nam ut non dicam nulla, certe non magna culpa meus error veritati favet, si recte in te potest veritas favere mendacio.

et ego quidem qualibuscumque vis qui dominus suggero omnis ille testimonium qui adhibeo sum adstruendae utilitas mendacium aliter oportet intellego ostendo ut ubique is firmo vereor doceo quam enim testimonium mendacium sum non debeo tam non debeo faveo mendacium sed hic intellegentia relinquo tuus admoueo enim lectio diligens consideratio multus is fortasse facilis video quam ego ad hic autem consideratio cogo tu pietas qui cognosco fluctuaris auctoritas divinaris scripturaris ut in is qui volo quisque credo qui non volo non credo si semel sum persuadeo aliqui ille vir per qui nos hic ministro sum in scribo suus officiosus possum mentior nisi fors regula quidam do sum qui nosco ubi oportet mentior et ubi non oportet qui si fio possum nullus modo mendax dubius ratio is explico quaeso neque ego onerosus aut impudens iudex per humanitas veracissimam dominus noster nam ut non dico nullus certus non magnus culpa meus error veritas faveo si rectus in tu possum vereor faveo mendacium


Obsecro itaque vos, fratres, sicut Corinthios obsecravit apostolus, per nomen domini nostri Iesu Christi, ut id ipsum dicatis omnes et non sint in vobis schismata. Primo enim dominus Iesus, sicut scriptum est in evangelio Iohannis apostoli, non venit, ut iudicaret mundum, sed id salvaretur mundus per ipsum; postea vero, sicut scribit apostolus Paulus, iudicabit deus mundum, quando venturus est, sicut tota ecclesia in symbolo confitetur, iudicare vivos et mortuos. Si ergo non est dei gratia, quo modo salvat mundum? Et si non est liberum arbitrium, quo modo iudicat mundum? Proinde librum vel epistulam meam, quam secum ad nos supra dicti adtulerunt, secundum hanc fidem intellegite, ut neque negetis dei gratiam neque liberum arbitrium sic defendatis, ut a dei gratia separetis, tamquam sine illa vel cogitare aliquid vel agere secundum deum ulla ratione possimus, quod omnino non possumus. Propter hoc enim dominus, cum de fructu iustitiae loqueretur, ait discipulis suis: Sine me nihil potestis facere.

obsecro itaque tu frater sicut corinthii obsecro apostolus per nomen dominus noster iesus christus ut is ipse dico omnis et non sum in tu schisma primus enim dominus iesus sicut scribo sum in evangelium iohannis apostolus non venio ut iudico mundus sed is salvo mundus per ipse postea verus sicut scribo apostolus paulus iudico deus mundus quando venio sum sicut totus ecclesia in symbolus confiteor iudicaris vivus et mortuus si ergo non sum deus gratia quo modo salvo mundus et si non sum liber arbitrium quo modo iudico mundus proinde liber vel epistula meus quam sui ad nos supra dictum affero secundus hic fides intellego ut neque nego deus gratia neque liber arbitrium sic defendatis ut ab deus gratia separo tamquam sine ille vel cogito aliquis vel ago secundus deus ullus ratio possum qui omnino non possum propter hic enim dominus cum de fructus justitia loquor aio discipulis suus sinis ego nihil possum facio


Sed ulterius huic certamini me senex invalidus subtraho et in sententiam Mantuani rhetoris libenter pergo: trahat sua quemque voluptas. Post haec non dubito, vir eximie, qui a mea secta deviasti, hanc epistulam aliquorum furto detractam flammis vel quolibet pacto perituram. Quod si acciderit, erit damnum chartulae, non nostri sermonis, cuius exemplar penes omnes religiosos perpetuo retinebo. Dii te servent, per quos et eorum atque cunctorum mortalium communem patrem universi mortales, quos terra sustinet, mille modis concordi discordia veneramur et colimus.

sed ultra hic certamen ego senex invalidus subtraho et in sententia mantuanus rhetor libet pergo traho suus quisque voluptas post hic non dubito vir eximius qui ab meus seco deviasti hic epistula aliqui furtum detraho flamma vel quilibet pacisco pereo qui si accido sum damnum chartulae non noster sermo qui exemplar penis omnis religiosus perpetuus retineo dius tu servo per qui et is atque cunctor mortalis communis pater universus mortalis qui terra sustineo mille modus concordi discordia veneror et colo


Item cum aliquid strenue atque alacriter agitis et inpigre operamini sive in orationibus sive in ieiuniis sive in elemosynis vel tribuentes aliquid indigentibus vel donantes iniurias, sicut et deus in Christo donavit nobis, sive edomantes perniciosas consuetudines castigantesque corpus et servituti subicientes sive sufferentes tribulationem et ante omnia vos ipsos invicem in dilectionem—quid enim sufferat, qui fratrem non suffert?—sive prospicientes astutiam atque insidias temptatoris et scuto fidei iacula eius ignita repellentes et extinguentes sive cantantes et psallentes in cordibus vestris domino vel vocibus a corde non dissonis: omnia in gloriam dei facite, qui operatur omnia in omnibus, atque ita ferventes spiritu, ut in domino laudetur anima vestra. Ipsa est enim actio recti itineris, quae oculos semper habet ad dominum, quoniam ipse evellet de laqueo pedes. Talis actio nec frigitur negotio nec frigida est otio nec turbulenta nec marcida est nec audax nec fugax nec praeceps nec iacens. Haec agite et deus pacis erit vobiscum.

item cum aliquis strenuus atque alacriter ago et impiger opero sive in oratio sive in jejunium sive in elemosynis vel tribuo aliquis indigeo vel dono injuria sicut et deus in christus dono nos sive edomantes perniciosus consuetudo castigantesque corpus et servitus subicio sive sufferentes tribulatio et ante omnis tu ipse invicem in dilectio quis enim suffero qui frater non suffero sive prospicio astutia atque insidiae temptator et scutum fides jaculus is ignio repello et extinguentes sive canto et psallentes in cor vester dominus vel vox ab cor non dissonus omnis in gloria deus facio qui opero omnis in omnis atque ita ferveo spiritus ut in dominus laudo anima vester ipse sum enim actium recingo iter qui oculus semper habeo ad dominus quoniam ipse evello de laqueus pes tal actium neque frigitur negotium neque frigidus sum otium neque turbulentus neque marcidus sum neque audax neque fugax neque praeceps neque jaceo hic ago et deus pax sum tu


Haec sunt, quae ut observetis praecipimus in monasterio constitutae. Primum propter quod estis in unum congregatae, ut unanimes habitetis in domo et sit vobis anima una et cor unum in deum et non dicatis aliquid proprium, sed sint vobis omnia communia, et distribuatur unicuique vestrum a praeposita vestra victus et tegumentum non aequaliter omnibus, quia non aequaliter valetis omnes, sed unicuique sicut opus fuerit. Sic enim legitis in actibus apostolorum, quia erant illis omnia communia et distribuebatur unicuique sicut cuique opus erat. Quae aliquid habebant in saeculo, quando ingressae sunt monasterium, libenter illud velint esse commune; quae autem non habebant, non ea quaerant in monasterio, quae nec foris habere potuerunt, sed tamen earum infirmitati, quod opus est, tribuatur, etiam si pauperies earum, quando foris erant, nec ipsa necessaria poterat invenire; tantum non ideo se putent esse felices, quia invenerunt victum et tegumentum quale foris invenire non potuerunt.

hic sum qui ut observo praecipio in monasterio constituo primus propter qui sum in unus congrego ut unanimis habito in domus et sum tu anima unus et cor unus in deus et non dico aliquis proprius sed sum tu omnis commune et distribuo uniquique vester ab praepono vester vinco et tegumentum non aequalis omnis quia non aequalis valeo omnis sed uniquique sicut opus sum sic enim lego in actus apostolus quia sum ille omnis commune et distribuebatur uniquique sicut quisque opus sum qui aliquis habeo in saeculum quando ingredior sum monasterium libet ille volo sum communis qui autem non habeo non is quaero in monasterio qui neque foris habeo possum sed tamen is infirmitas qui opus sum tribuo etiam si pauperies is quando foris sum neque ipse necessarius possum invenio tantus non ideo sui puto sum felix quia invenio vinco et tegumentum qualis foris invenio non possum


Sed arbitror dominum meum propterea me sic emendare voluisse, quod multorum peccata nautarum, antequam expertus essem, quid illic agitur, quasi doctior et melior reprehendere audebam. Itaque posteaquam missus sum in medium, tunc sentire coepi temeritates reprehensionum mearum, quamquam et antea periculosissimum iudicarem hoc ministerium. Et hinc erant illae lacrimae, quas me fundere in novitate ordinationis meae nonnulli fratres animadverterunt, et nescientes causas doloris mei quibus potuerunt sermonibus, qui omnino ad vulnus meum non pertinerent, tamen bono animo consolati sunt. Sed multo, valde multo amplius expertus sum, quam putabam, non quia novos aliquos fluctus aut tempestates vidi, quas ante non videram vel non audieram vel non legeram vel non cogitaveram, sed ad eas evitandas aut perferendas sollertiam et vires meas omnino non noveram et alicuius momenti arbitrabar. Dominus autem inrisit me et rebus ipsis ostendere voluit me ipsum mihi.

sed arbitror dominus meus propterea ego sic emendo volo qui multus pecco nautaris antequam experior sum quis illic ago quasi doceo et bonus reprehendo audeo itaque posteaquam mitto sum in medius tunc sentio coepio temeritas reprehensio meus quamquam et antea periculosus iudico hic ministerium et hinc sum ille lacrima qui ego fundo in novitas ordinatio meus nonnullus frater animadverto et nescio causa dolor meus qui possum sermo qui omnino ad vulnus meus non pertineo tamen bonus animus consolo sum sed multus validus multus amplus experior sum quam puto non quia novi aliquis fluctus aut tempestas video qui ante non video vel non audio vel non lego vel non cogito sed ad is evito aut perfero sollertia et vireo meus omnino non nosco et aliquis momentum arbitror dominus autem irrideo ego et res ipse ostendo volo ego ipse ego


Ista narratione dixerit aliquis tantae rei nos non solvisse sed auxisse quaestionem. Verum tamen cum his verbis credere vel non credere liberum cuique sit, se ipsum quisque habet, quo se avocet, profundissimam quaestionem. Et vigilat homo et dormit homo cotidie et cogitat homo. Dicat unde fiant ista similia formis, similia qualitatibus, similia motibus corporum nec tamen materie corporali. Dicat, si potest; si autem non potest, quid se praecipitat de rarissimis aut inexpertis quasi definitam ferre sententiam, cum continua et cotidiana non solvat? Ego autem, quamvis quo modo fiant ista veluti corporea sine corpore, verbis prorsus explicare non possim, tamen sicut scio non ea corpore fieri, utinam sic scirem quo modo discernerentur, quae videntur aliquando per spiritum et per corpus videri putantur, quove modo distinguantur visa eorum, quos error vel impietas plerumque deludit, quando visis piorum atque sanctorum similia pleraque narrantur! Quorum exempla si commemorare voluissem, tempus mihi potius quam copia defuisset. Memor nostri in domini misericordia vegeteris, domine beatissime et venerabilis et desiderabilis frater.

iste narratio dico aliquis tantus res nos non solvo sed augeo quaestio verus tamen cum hic verbum credo vel non credo liber quisque sum sui ipse quisque habeo quo sui avoco profundissimam quaestio et vigilo homo et dormio homo cottidie et cogito homo dico unde fio iste similis forma similis qualitas similis motus corpus neque tamen materies corporal dico si possum si autem non possum quis sui praecipito de rarissimis aut inexpertus quasi definio fero sententia cum continuo et cottidianus non solvo ego autem quivis quo modo fio iste velut corporeus sine corpus verbum prorsus explicaris non possum tamen sicut scio non is corpus fio utinam sic scio quo modo discerno qui video aliquando per spiritus et per corpus video puto quis modo distinguo video is qui error vel impietas plerusque deludo quando video pius atque sancio similis plerusque narro qui exemplum si commemoraris volo tempus ego potis quam copia desum memor noster in dominus misericordia vegeteris dominus beatus et venerabilis et desiderabilis frater


Orationibus instate horis et temporibus constitutis. In oratorio nemo aliquid agat, nisi ad quod est factum, unde et nomen accepit, ut, si aliquae etiam praeter horas constitutas, si eis vacat, et orare voluerint, non eis sint impedimento, quae ibi aliquid agendum putaverunt. Psalmis et hymnis cum oratis deum, hoc versetur in corde quod profertur in voce, et nolite cantare, nisi quod legitis esse cantandum; quod autem non ita scriptum est, ut cantetur, non cantetur.

oratio instas hora et tempus constitus in oratorius nemo aliquis ago nisi ad qui sum facio unde et nomen accipio ut si aliqui etiam praeter hora constituo si is vaco et oro volo non is sum impedimentum qui ibi aliquis ago puto psalmus et hymnus cum oro deus hic verso in cor qui profero in vox et nolo canto nisi qui lego sum canto qui autem non ita scribo sum ut canto non canto


Sed forte iterum quaeris a me, quo modo ista facias tantis mundi huius necessitatibus implicatus. Ora fortiter et dic deo, quod habes in psalmo: De necessitatibus meis erue me. Tunc enim finiuntur istae necessitates, quando vincuntur illae cupiditates. Qui exaudivit te et nos pro te, ut libereris de tot tantisque periculis visibilium corporaliumque bellorum, ubi sola ista vita quandoque finienda periclitatur, anima vero non perit, si non malignis cupiditatibus captiva teneatur, ipse te exaudiet, ut interiores et invisibiles hostes, id est ipsas cupiditates, invisibiliter et spiritaliter vincas et sic utaris hoc mundo tamquam non utens, ut ex bonis eius bona facias, non malus fias, quia et ipsa bona sunt nec dantur hominibus nisi ab illo, qui habet omnium caelestium et terrestrium potestatem. Sed ne putentur mala, dantur et bonis; ne putentur magna vel summa bona, dantur et malis itemque auferuntur ista et bonis, ut probentur, et malis, ut crucientur.

sed fors iterum quaero ab ego quo modo iste facio tantus mundus hic necessitas implicatus ora fortis et dico deus qui habeo in psalmus de necessitas meus eruo ego tunc enim finio iste necessitas quando vinco ille cupiditas qui exaudio tu et nos pro tu ut libero de tot tantus periculum visibilis corporaliumque bellum ubi solus iste vito quandoque finio periclitor anima verus non pereo si non malignus cupiditas captivus teneo ipse tu exaudio ut interior et invisibilis hostis is sum ipse cupiditas invisibiliter et spiritalis vinco et sic utaris hic mundus tamquam non uto ut ex bonus is bonus facio non malus fio quia et ipse bonus sum neque do homo nisi ab ille qui habeo omnis caelestis et terrestris potestas sed ne puto malus do et bonus ne puto magnus vel summus bonus do et malus ito aufero iste et bonus ut probo et malus ut crucio


Non sit notabilis habitus vester nec affectetis vestibus placere, sed moribus; non sint vobis tam tenera capitum tegmina, ut retiola subter appareant. Capillos ex nulla parte nudos habeatis nec foris vel spargat neglegentia vel componat industria. Quando proceditis, simul ambulate; cum veneritis quo itis, simul state. In incessu, in statu, in habitu, in omnibus motibus vestris nihil fiat, quod inliciat cuiusquam libidinem, sed quod vestram deceat sanctitatem. Oculi vestri etsi iaciuntur in aliquem, Agantur in neminem. Neque enim, quando proceditis, viros videre prohibemini, sed appetere aut ab ipsis appeti velle. Nec tactu solo et affectu sed aspectu quoque appetitur et appetit femina. Nec dicatis vos habere animos pudicos, si habeatis oculos inpudicos, quia inpudicus oculus inpudici cordis est nuntius et, cum se invicem sibi etiam tacente lingua conspectu mutuo corda nuntiant inpudica et secundum concupiscentiam carnis alterutro delectantur ardore, etiam intactis ab inmunda violatione corporibus, fugit castitas ipsa de moribus. Nec putare debet, quae in masculo figit oculum et illius in se ipsa diligit fixum, non se videri ab aliis, cum hoc facit; videtur omnino, et a quibus videri non arbitratur. Sed ecce lateat et a nemine hominum videatur, quid faciet de illo desuper inspectore, quem latere nihil potest? An ideo putandus est non videre, quia tanto videt patientius quanto sapientius? Illi ergo timeat sancta femina displicere, ne velit viro male placere; illum cogitet omnia videre, ne velit virum male videre. Illius namque et in hac causa commendatus est timor, ubi scriptum est: Abominatio est domino defigens oculum. Quando ergo simul estis in ecclesia et ubicumque ubi et viri sunt, invicem vestram pudicitiam custodite; deus enim, qui habitat in vobis, etiam isto modo vos custodit ex vobis.

non sum notabilis habitus vester neque affectetis vestis placeo sed mos non sum tu tam tener caput tegimen ut retiolum subter appareo capillus ex nullus pars nudus habeo neque foris vel spargo neglegentia vel compono industria quando procedo simul ambulo cum venio quo eo simul stas in incedo in status in habitus in omnis motus vester nihil fio qui inliciat quisquam libido sed qui vester decet sanctitas oculis vester etsi jacio in aliquis ago in nemo neque enim quando procedo vir video prohibemini sed appeto aut ab ipse appeto volo neque tango solum et afficio sed aspectus quoque appeto et appeto femina neque dico tu habeo animus pudicus si habeo oculus impudicus quia impudicus oculus impudicus chordus sum nuntius et cum sui invicem sui etiam taceo lingua conspectus mutuus cor nuntio impudicus et secundus concupiscentia caro alteruter delecto ardor etiam intactus ab immundus violatio corpus fugio castitas ipse de mos neque puto debeo qui in masculus figo oculus et ille in sui ipse diligo figo non sui video ab alius cum hic facio video omnino et ab qui video non arbitror sed ecce lateo et ab nemo homo video quis facio de ille desuper inspector qui lateo nihil possum an ideo puto sum non video quia tantus video patior quantus sapio ille ergo timeo sancio femina displiceo ne volo vir malus placeo ille cogito omnis video ne volo vir malus video ille namque et in hic causa commendo sum timor ubi scribo sum abominatio sum dominus defigo oculus quando ergo simul sum in ecclesia et ubicumque ubi et vir sum invicem vester pudicitia custodio deus enim qui habito in tu etiam iste modo tu custodio ex tu


Unde supra dictam epistulam ad Sixtum, presbyterum ecclesiae Romanae, contra novos haereticos Pelagianos noveritis esse conscriptam, qui dicunt gratiam dei secundum merita nostra dari, ut qui gloriatur, non in domino sed in se ipso glorietur, hoc est in homine, non in domino. Quod prohibet apostolus dicens: Nemo glorietur in homine, et alio loco: Qui gloriatur, inquit, in domino glorietur. Illi vero haeretici se ipsos a se ipsis iustos fieri putantes, quasi hoc eis non deus dederit sed ipsi sibi, non utique in domino sed in semet ipsis gloriantur. Talibus dicit apostolus: Quis enim te discernit £ Quod ideo dicit, quia de massa illius perditionis quae facta est ex Adam, non discernit hominem, ut eum faciat vas in honorem non in contumeliam, nisi deus. Sed quoniam homo carnalis et inaniter inflatus, cum audisset: Quis enim te discernit?, posset respondere vel voce vel cogitatione et dicere: Discernit me fides mea. discernit me oratio mea, discernit me iustitia mea, mox apostolus occurrit cogitationibus eius et dixit: Quid enim habes, quod non accepisti? Si autem et accepisti, quid gloriaris, quasi non acceperis? Sic enim gloriantur quasi non acceperint, qui se a se ipsis iustificari putant ac per hoc in se ipsis non in domino gloriantur.

unde supra dico epistula ad sixtum presbyterum ecclesia romanus contra novi haereticos pelagianos nosco sum conscribo qui dico gratia deus secundus mereo noster do ut qui glorior non in dominus sed in sui ipse glorior hic sum in homo non in dominus qui prohibeo apostolus dico nemo glorior in homo et alius locus qui glorior inquam in dominus glorior ille verus haeretici sui ipse ab sui ipse iustus fio puto quasi hic is non deus do sed ipse sui non utique in dominus sed in sui ipse glorior tal dico apostolus quis enim tu discerno qui ideo dico quia de massa ille perditio qui facio sum ex adam non discerno homo ut is facio vas in honor non in contumelia nisi deus sed quoniam homo carnal et inanis inflo cum audio quis enim tu discerno possum respondeo vel vox vel cogitatio et dico discerno ego fides meus discerno ego oratio meus discerno ego iustitia meus mox apostolus occurro cogitatio is et dico quis enim habeo qui non accipio si autem et accipio quis gloriaris quasi non accipio sic enim glorior quasi non accipio qui sui ab sui ipse iustificaris puto atque per hic in sui ipse non in dominus glorior


Propter quod ego in hac epistula, quae ad vos pervenit, probavi per testimonia scripturarum sanctarum, quae ibi potestis inspicere, et bona opera nostra et pias orationes et rectam fidem nullo modo in nobis esse potuisse, nisi haec acciperemus ab illo de quo dicit apostolus Iacobus: Omne datum optimum et omne donum perfectum desursum est descendens a patre luminum, ne quisquam dicat meritis operum suorum vel meritis orationum suarum vel meritis fidei suae sibi traditam dei gratiam, et putetur verum esse quod illi haeretici dicunt, gratiam dei secundum merita nostra dari, quod omnino falsissimum est; non quia nullum est meritum vel bonum piorum vel malum impiorum—alioquin quo modo iudicabit deus mundum?—sed misericordia et gratia dei convertit hominem, de qua psalmus dicit: Deus meus, misericordia eius praeveniet me, ut iustificetur impius, hoc est ex impio fiat iustus, et incipiat habere meritum bonum, quod dominus coronabit quando iudicabitur mundus.

propter qui ego in hic epistula qui ad tu pervenio probo per testimonium scripturaris sanctaris qui ibi possum inspicio et bonus opus noster et pius oratio et recingo fides nullus modo in nos sum possum nisi hic accipio ab ille de quo dico apostolus iacobus omnis do bonus et omnis donum perficio desursum sum descendo ab pater lumen ne quisquam dico meritum opus suus vel meritum oratio suus vel meritum fides suus sui trado deus gratia et puto verus sum qui ille haeretici dico gratia deus secundus mereo noster do qui omnino fallo sum non quia nullus sum mereo vel bonus pius vel malus impii alioqui quo modo iudico deus mundus sed misericordia et gratia deus converto homo de qui psalmus dico deus meus misericordia is praevenio ego ut justifico impius hic sum ex impius fio iustus et incipio habeo mereo bonus qui dominus corono quando judico mundus


Nuntiatum est enim mihi, quod morem vestrum de vestiendis pauperibus fueritis obliti, ad quam misericordiam, cum praesens essem, vos exhortatus sum et nunc exhortor, ne vos vincat et pigros faciat contritio mundi huius, cui talia videtis accidere qualia dominus et redemptor noster, qui mentiri non potest, ventura praedixit. Non solum ergo non debetis minus facere opera misericordiae, sed etiam debetis amplius quam soletis. Sicut enim ad loca munitiora festinatius migrant, qui ruinam domus vident contritis parietibus imminere, sic corda Christiana quanto magis sentiunt mundi huius ruinam crebrescentibus tribulationibus propinquare, tanto magis debent bona quae in terra recondere disponebant, in thesaurum caelestem inpigra celeritate transferre, ut, si aliqui humanus casus acciderit, gaudeat qui de loco ruinoso emigravit, si autem nihil tale fuerit subsecutum, non contristetur, qui quandoque moriturus inmortali domino ad quem venturus est, bona propria commendavit. Itaque, fratres mei dilectissimi, ex eo quod quisque habet, secundum suas vires, quas ipse novit, facite quod soletis, alacriore animo quam soletis, et inter omnes saeculi huius molestias apostolicam exhortationem corde retinete, ubi ait: Dominus in proximo est; nihil solliciti fueritis. Talia mihi de vobis nuntientur, quibus noverim non propter meam praesentiam sed propter dei praeceptum, qui numquam est absens, vos solere facere quod multis annis me praesente et aliquando etiam me absente fecistis. Dominus vos in pace conservet, dilectissimi fratres; orate pro nobis.

nuntio sum enim ego qui mos vester de vestiendis pauper sum obliuiscor ad quam misericordia cum praesens sum tu exhortor sum et nunc exhortor ne tu vinco et piger facio contritio mundus hic qui talis video accido qualis dominus et redemptor noster qui mentior non possum venio praedico non solus ergo non debeo paruus facio opus misericordia sed etiam debeo amplus quam solo sicut enim ad locum munio festino migro qui ruina domus video contero paries immineo sic cor christianus quantus magis sentio mundus hic ruina crebrescentibus tribulatio propinquaris tantus magis debeo bonus qui in terra recondo dispono in thesaurus caelestis inpigra celeritas transfero ut si aliqui humanus casus accido gaudeo qui de locus ruinoso emigro si autem nihil talis sum subsequor non contristetur qui quandoque morior inmortal dominus ad qui venio sum bonus proprius commendo itaque frater meus dilectus ex is qui quisque habeo secundus suus vireo qui ipse nosco facio qui solo alacriore animus quam solo et inter omnis saeculis hic molestia apostolicam exhortatio cor retineo ubi aio dominus in propior sum nihil sollicitus sum talis ego de tu nuntio qui nosco non propter meus praesentia sed propter deus praeceptum qui numquam sum absum tu soleo facio qui multus annus ego praesens et aliquando etiam ego absum facio dominus tu in pax conservo dilectus frater oro pro nos