Epistulae. Selections.

CC BY 4.0 (estate-derived fields); included text keeps its per-record source license

Reuse requires the attribution line above (CC BY 4.0). Text records carry their own license_id; only open-display licenses appear in this file.

Licensed lexica and citation-only authorities are excluded from bulk dumps by construction — cite the authority, never reprint it.


Quod senex Megalius defunctus sit, iam vos audisse quis dubitet? Erant autem a depositione corporis eius. cum haec scriberem, dies ferme viginti quattuor. Utrum iam videris, disponebas enim, successorem primatus eius, si fieri potest, nosse volumus. Non desunt scandala sed neque refugium; non desunt maerores sed neque consolationes. Atque inter haec quam vigilandum sit, ne cuiusquam odium cordis intima teneat neque sinat, ut oremus deum in cubili nostro clauso ostio, sed adversus ipsum deum claudat ostium, nosti optime, optime frater; subrepit autem, dum nulli irascenti ira sua videtur iniusta. Ita enim inveterescens ira fit odium, dum quasi iusti doloris admixta dulcedo diutius eam in vase detinet, donec totum acescat vasque corrumpat. Quapropter multo melius nec iuste cuiquam irascimur, quam velut iuste irascendo in alicuius odium irae occulta facilitate delabimur. In recipiendis enim hospitibus ignotis solemus dicere multo esse melius malum hominem perpeti quam forsitan per ignorantiam excludi bonum, dum cavemus, ne recipiatur malus. Sed in affectibus animi contra est. Nam incomparabiliter salubrius est irae etiam iuste pulsanti non aperire penetrale cordis quam admittere non facile recessuram et per- venturam de surculo ad trabem. Audet quippe inpudenter etiam crescere citius, quam putatur. Non enim erubescit in tenebris, cum super eam sol occiderit. Recolis certe, qua cura et quanta sollicitudine ista scripserim, si recolis quid mecum nuper in itinere quodam locutus sis.

qui senex megalius defungor sum iam tu audio quis dubito sum autem ab depositio corpus is cum hic scribo dies ferme viginti quattuor utrum iam video disponebas enim successor primatus is si fio possum nosco volo non desum scandalum sed neque refugium non desum maeror sed neque consolatio atque inter hic quam vigilo sum ne quisquam odium chordus intimo teneo neque sino ut oro deus in cubile noster claudo ostium sed adverro ipse deus claudo ostium nosco optume optume frater subrepo autem dum nullus irasco ira suus video iniustus ita enim inveterescens ira fio odium dum quasi justus dolor admisceo dulcedo diu is in vasum detineo donec totus acescat vasque corrumpo quapropter multus bonus neque justus quisquam irasco quam velut justus irasco in aliquis odium ira occulo facilitas delabor in recipio enim hospes ignosco solo dico multus sum bonus malus homo perpetior quam forsitan per ignorantia excludo bonus dum cavemus ne recipio malus sed in affectus animus contra sum nam incomparabiliter salubris sum ira etiam justus pulso non aperio penetral chordus quam admitto non facilis recessuram et per venio de surculus ad trabs audeo quippe impudens etiam cresco cieo quam puto non enim erubesco in tenebrae cum super is sol occido recolis certus qui cura et quantus sollicitudo iste scribo si recolis quis ego nuper in iter quidam loquor sum


Litteras nullas tuae venerabilitatis, ex quo ab invicem corporaliter digressi sumus, accepi. Nunc vero legi epistulam benignitatis tuae de Donato et fratre eius et, quid responderem, diu fluctuavi. Sed tamen etiam atque etiam cogitanti, quid sit utile saluti eorum quibus nutriendis in Christo servimus, nihil mihi aliud occurrere potuit nisi non esse istam viam dandam servis dei, ut facilius se putent eligi ad aliquid melius, si facti fuerint deteriores. Et ipsis enim facilis lapsus et ordini clericorum fit indignissima iniuria, si desertores monasteriorum ad militiam clericatus eliguntur, cum ex his, qui in monasterio permanent, non tamen nisi probatiores atque meliores in clerum adsumere soleamus, nisi forte, sicut vulgares dicunt, malus choraula bonus symphoniacus est, ita idem ipsi vulgares de nobis iocabuntur dicentes malus monachus bonus clericus est. Nimis dolendum, si ad tam ruinosam superbiam monachos subrigimus et tam gravi contumelia clericos dignos putamus, in quorum numero sumus, cum aliquando etiam bonus monachus vix bonum clericum faciat, si adsit ei sufficiens continentia et tamen desit instructio necessaria aut personae regularis integritas.

litterae nullus tuus venerabilitas ex quo ab invicem corporaliter digredior sum accipio nunc verus lego epistula benignitas tuus de dono et frater is et quis respondeo diu fluctuavi sed tamen etiam atque etiam cogito quis sum utilis salus is qui nutrio in christus servio nihil ego alius occurro possum nisi non sum iste via do servio deus ut facilis sui puto eligo ad aliquis bonus si facio sum deterior et ipse enim facilis labor et ordo clericorum fio indignus iniuria si desertor monasteriorum ad militia clericatus eligo cum ex hic qui in monasterio permaneo non tamen nisi probo atque bonus in clerum adsumo soleo nisi fors sicut vulgaris dico malus choraule bonus symphoniacus sum ita idem ipse vulgaris de nos iocabuntur dico malus monachus bonus clericus sum nimis doleo si ad tam ruinosam superbia monachos subrigimus et tam gravis contumelia clericos dignus puto in qui numerus sum cum aliquando etiam bonus monachus vix bonus clericum facio si adsum is sufficio continentia et tamen desum instructio necessarius aut persona regularis integritas


Fratrem Severum et qui cum eo sunt salutamus. Etiam ipsis fortasse scriberemus, si per festinationem perlatoris liceret. Peto autem, ut apud eundem fratrem nostrum Victorem, cui ago etiam apud tuam sanctitatem gratias, quod Constantinam cum pergeret indicavit, petendo adiuves, propter negotium quod ipse novit, de quo gravissimum pondus pro ea re multum deprecantis Nectarii maioris patior, per Calamam remeare ne gravetur; sic enim promisit mihi. Vale.

frater severus et qui cum is sum saluto etiam ipse fortasse scribo si per festinatio perlator licet peto autem ut apud idem frater nos victor qui ago etiam apud tuus sanctitas gratia qui constantinam cum pergo indico peto adjuvo propter negotium qui ipse nosco de quo gravis pondus pro is res multus deprecor nectarii magnus patior per calamam remearis ne gravo sic enim promitto ego val


Si autem et hunc librum vel hunc in eo libro locum esse negaverit suum, ego quidem idoneos testes habeo honestos et fideles viros et eius sine dubio dilectores, quibus adtestantibus purgare me possum quod eundem librum ipsi mihi dederint et ibi hoc legatur eumque Pelagii esse dixerint, ut saltem hoc mihi sufficiat, ne dicat a me fuisse sive conscriptum sive falsatum. Iam inter illos eligat quisque cui credat. Meum non est de hac re diutius disputare. Rogamus, ut certe transmittas sibi, si 1 negaverit se ista sentire, quae illi obiciuntur inimica gratiae Christi. Tam quippe aperta est eius defensio, ut, si vestram sanctam prudentiam, qui eius alia scripta non nostis, nulla verborum ambiguitate fefellerit, magno gaudio gratulabimur non multum curantes, utrum illa perversa et impia numquam senserit an se ab eis aliquando correxerit.

si autem et hic liber vel hic in is liber locus sum nego suus ego quidem idoneus testis habeo honestus et fidelis vir et is sine dubius dilector qui adtestantibus purgaris ego possum qui idem liber ipse ego do et ibi hic lego is pelagius sum dico ut saltem hic ego sufficio ne dico ab ego sum sive conscribo sive falsatum iam inter ille eligo quisque qui credo meus non sum de hic res diu disputaris rogo ut certus transmittas sui si nego sui iste sentio qui ille obicio inimicus gratia christus tam quippe apertus sum is defensio ut si vester sancio prudentia qui is alius scribo non nosco nullus verbum ambiguitas fallo magnus gaudium gratulor non multus curo utrum ille perverto et impius numquam sentio an sui ab is aliquando corrigo


Quid multa? Si voluntate sua Mappalienses in tuam communionem transierunt, ambos nos audiant, ita ut scribantur quae dicimus, et a nobis subscripta eis Punice interpretetur, et remoto timore dominationis eligant quod voluerint. Ex his enim quae dicimus, apparebit utrum coacti in falsitate remaneant, an volentes teneant veritatem. Si enim haec non intellegunt, qua temeritate traduxisti non intellegentes? Si autem intellegunt, ambos, ut dixi, audiant et quod voluerint, faciant. Si quae etiam plebes ad nos transierunt, quas putas a dominis coactas, hoc et ibi fiat; ambos nos audiant et eligant quod placuerit. Si autem non vis hoc fieri, cui non appareat non vos de veritate praesumere? Sed cavenda est ira dei et hic et in futuro saeculo. Adiuro te per Christum, ut ad ista respondeas.

quis multus si voluntas suus mappalienses in tuus communio transeo ambo nos audio ita ut scribo qui dico et ab nos subscribo is punicus interpretor et removeo timor dominatio eligo qui volo ex hic enim qui dico appareo utrum cogo in falsitas remaneo an volo teneo veritas si enim hic non intellego qui temeritas traduco non intellego si autem intellego ambo ut dico audio et qui volo facio si qui etiam plebs ad nos transeo qui puto ab dominus cogo hic et ibi fio ambo nos audio et eligo qui placeo si autem non volo hic fio qui non appareo non tu de veritas praesumo sed caveo sum ira deus et hic et in sum saeculum adjuro tu per christus ut ad iste respondeo


Sed dicit fortasse sanctitas tua: vellem scire, quid desit instructioni tuae. Tam multa autem sunt, ut facilius possim enumerare quae habeam, quam quae habere desidero. Auderem enim dicere scire me et plena fide retinere, quid pertineat ad salutem nostram. Sed hoc ipsum quo modo ministrent ad salutem aliorum non quaerens, quod mihi utile est, sed quod multis, ut salvi fiant? Et sunt fortasse aliqua, immo non est dubitandum esse in sanctis libris conscripta consilia, quibus cognitis et adprehensis possit homo dei rebus ecclesiasticis ordinatioribus ministrare aut certe inter manus iniquorum vel vivere conscientia saniore vel mori, ut illa vita non amittatur, cui uni christiana corda humilia et mansueta suspirant. Quo modo autem hoc fieri potest, nisi, quem ad modum ipse dominus dicit, petendo quaerendo pulsando, id est orando legendo plangendo? Ad quod negotium mihi parvum tempus velut usque ad pascha impetrare volui per fratres a tua sincerissima et venerabili caritate et nunc per has preces volo.

sed dico fortasse sanctitas tuus volo scio quis desum instructio tuus tam multus autem sum ut facilis possum enumero qui habeo quam qui habeo desidero audeo enim dico scio ego et plenus fides retineo quis pertineo ad salus noster sed hic ipse quo modo ministro ad salus alius non quaero qui ego utilis sum sed qui multus ut salvus fio et sum fortasse aliqui immo non sum dubito sum in sanctus liber conscribo consilium qui cognosco et adprehendo possum homo deus res ecclesiasticis ordinatioribus ministraris aut certus inter manus iniquus vel vivo conscientia sanus vel morior ut ille vito non amitto qui unus christiana cor humilio et mansueto suspiro quo modo autem hic fio possum nisi qui ad modus ipse dominus dico peto quaero pulso is sum oro lego plango ad qui negotium ego parvus tempus velut usque ad pascha impetro volo per frater ab tuus sincerissima et venerabilis caritas et nunc per hic prex volo


Bene inter nos convenit, ut opinor, omnia, quae corporeus sensus adtingit, ne puncto quidem temporis eodem modo manere posse, sed labi, effluere et praesens nihil obtinere, id est, ut latine loquar, non esse. Horum itaque amorem perniciosissimum poenarumque plenissimum vera et divina philosophia monet frenare atque sopire, ut se toto animus, etiam dum hoc corpus agit, in ea, quae semper eiusdem modi sunt neque peregrino pulchro placent, feratur atque aestuet. Quae cum ita sint et cum te verum ac simplicem, qualis sine ulla sollicitudine amari potes, in semet ipsa mens videat, fatemur tamen congressum istum atque conspectum tuum, cum a nobis corpore discedis locisque seiungeris, quaerere nos eoque, dum licet, cupere fratribus. Quod profecto vitium, si te bene novi, amas in nobis et, cum omnia bona optes carissimis et familiarissimis tuis, ab hoc eos sanare metuis. Si autem tam potenti animo es, ut et agnoscere hunc laqueum et eo captos inridere valeas, ne tu magnus atque alius. Ego quidem quamdiu desidero absentem, desiderari me volo. Invigilo tamen, quantum queo, et nitor, ut nihil amem, quod abesse a me invito potest. Quod dum officio, commoneo te interim, qualiscumque sis, inchoatam tecum disputationem perficiendam, si curae nobismet ipsis sumus. Nam eam cum Alypio perfici nequaquam sinerem, etiam si vellet. Non vult autem; non enim est humanitatis eius non mecum operam dare, ut in quam multis possemus litteris te nobiscum teneamus nescio qua necessitate fugientem.

bene inter nos convenio ut opinor omnis qui corporeus sensus adtingo ne pungo quidem tempus idem modo maneo possum sed labor effluo et praesens nihil obtineo is sum ut latina loquor non sum horus itaque amor perniciosus poena plenus verus et divino philosophia moneo frenaris atque sopio ut sui totus animus etiam dum hic corpus ago in is qui semper idem modus sum neque peregrinus pulcher placeo fero atque aestuo qui cum ita sum et cum tu verus atque simplex qualis sine ullus sollicitudo amo possum in sui ipse mens video fateor tamen congredior iste atque conspectus tuus cum ab nos corpus discedo locus seiungeris quaero nos eo dum licet cupio frater qui profecto vitium si tu bene nosco amo in nos et cum omnis bonus opto carus et familiaris tuus ab hic is sano metuo si autem tam potens animus sum ut et agnosco hic laqueus et is capio irrideo valeo ne tu magnus atque alius ego quidem quamdiu desidero absum desidero ego volo invigilo tamen quantus queo et nitor ut nihil amo qui absum ab ego invito possum qui dum officium commoneo tu interim qualiscumque sum incoho tu disputatio perficio si cura nos ipse sum nam is cum alypio perficio nequaquam sino etiam si volo non volo autem non enim sum humanitas is non ego opera do ut in quam multus possum littera tu nos teneo nescio qui necessitas fugio


Reverti ad filium nostrum eumque inveni fluctuantem quibusnam verbis comprehendi posset illa cum iuratione promissio propter necessitates inruentes, quae possent eum ut abscederet, cogere. Simul etiam quid timeret ostendit, ne quis inruisset hostilis incursus, qui esset discessione vitandus. Volebat addi sancta Melania et aeris morbidi causationem, sed illius responsione reprehensa est. Ego autem dixi gravem ab illo et non contemnendam causam necessitatis ingestam, quae cives etiam emigrare compelleret; sed si haec populo dicerentur, timendum esse ne male nos ominari videremur, si autem sub generali necessitatis nomine fieret excusatio, non nisi fraudulentam necessitatem putari. Placuit tamen ut de hac re populi animum experiremur, et nihil aliud quam id quod putaveramus, invenimus. Nam cum eius verba a diacono dicta recitarentur et omnia placuissent, ubi nomen interpositae necessitatis insonuit, continuo reclamatum est promissaque displicuit, tumultu recrudescente et nihil aliud quam fraude secum agi populo existimantes Quod cum sanctus filius noster vidisset, iussit inde auferri nomen necessitatis rursumque ad laetitiam populus remeavit.

revorto ad filius nos is invenio fluctuo quisnam verbum comprehendo possum ille cum iuratio promissio propter necessitas inruo qui possum is ut abscedo cogo simul etiam quis timeo ostendo ne quis inruo hostilis incursus qui sum discessio vito volo addo sancio melania et aer morbidus causatio sed ille responsio reprehendo sum ego autem dico gravis ab ille et non contemno causa necessitas ingestam qui civis etiam emigraris compello sed si hic populus dico timeo sum ne malus nos ominaris video si autem sub general necessitas nomen fio excusatio non nisi fraudulentam necessitas putaris placeo tamen ut de hic res populus animus experior et nihil alius quam is qui putaveramus invenio nam cum is verbum ab diacono dictum recito et omnis placeo ubi nomen interpono necessitas insono continuo reclamo sum promitto displiceo tumultus recrudesco et nihil alius quam fraus sui ago populus existimo qui cum sancio filius noster video iubeo inde aufero nomen necessitas rursum ad laetitia populus remeo


Nunc ergo, quoniam absens est, restat ut subveniatis non illi, quem nemo compellat absentem, sed pollicitationi meae, cuius existimatio vobis semper est praesens. Iam enim dies ad quem se promiserat occursurum, transactus est, et ego ei qui solidos suos fidei meae commisit, quid respondeam, non invenio, nisi ut faciam quod me facturum esse promisi. Sed quoniam non sum de hac re commonitus, ut die pentecostes, quando aderat maior vestra frequentia, sermonem inde facerem, peto ut has litteras pro lingua mea praesente habere dignemini admonente vos et exhortante in cordibus vestris deo et domino nostro, cui credidistis, qui numquam discedit a nobis timentibus et honorantibus nomen suum, in quo vobis et nos semper coniuncti sumus, quamvis corpore a vobis profecti esse videamur, qui vobis de isto bonorum operum semine messem vitae aeternae promittit, dicente apostolo: Bonum autem facientes non deficiamus; tempore enim suo metemus infatigabiles. Itaque, dum tempus habemus, operemur bonum ad omnes, maxime autem ad domesticos fidei. Quoniam ergo domesticus fidei est, Christianus fidelis, catholicus frater noster, pro cuius supplenda necessitate vos peto ut faciatis quod dominus imperat, sine tristitia, sine murmuratione et cum laetitia et hilaritate facite; deo enim creditis non homini, quia ille promittit vos nihil eorum quae misericorditer facitis, perdituros, sed in illo die cum usuris inmortalibus recepturos. Et quoniam ipse apostolus dicit: Hoc autem dico: Qui parce seminat, parce et metet, intellegere debetis tempus esse, ut donum vitae aeternae, cum adhuc in ista vita sumus, festinanter et alacriter comparemus, quia, cum finis saeculi venerit, non dabitur nisi eis qui per fidem sibi hoc emerunt, antequam videre potuissent.

nunc ergo quoniam absum sum resto ut subvenio non ille qui nemo compello absum sed pollicitatio meus qui existimatio tu semper sum praesens iam enim dies ad qui sui promitto occurro transigo sum et ego is qui solidus suus fides meus committo quis respondeo non invenio nisi ut facio qui ego facio sum promitto sed quoniam non sum de hic res commoneo ut dies pentecostes quando adsum magnus vester frequentia sermo inde facio peto ut hic littera pro lingua meus praesens habeo dignemini admoneo tu et exhortor in cor vester deus et dominus noster qui credo qui numquam discedo ab nos timeo et honoro nomen suus in quo tu et nos semper conjungo sum quivis corpus ab tu proficiscor sum video qui tu de iste bonus opus semen messis vita aeternus promitto dico apostolus bonus autem facio non deficio tempus enim suus meto infatigabilis itaque dum tempus habeo opero bonus ad omnis magnus autem ad domesticus fides quoniam ergo domesticus fides sum christianus fidelis catholicus frater noster pro qui suppleo necessitas tu peto ut facio qui dominus impero sine tristitia sine murmuratio et cum laetitia et hilaritas facio deus enim credo non homo quia ille promitto tu nihil is qui misericorditer facio perdo sed in ille dies cum usura immortalis recipio et quoniam ipse apostolus dico hic autem dico qui parco semino parco et meto intellego debeo tempus sum ut donum vita aeternus cum adhuc in iste vito sum festinanter et alacriter comparo quia cum finis saeculis venio non do nisi is qui per fides sui hic emo antequam video possum


Expergiscimini aliquando, fratres mei et parentes mei Madaurenses; hanc occasionem scribendi vobis deus mihi obtulit. Quantum potui quidem in negotio fratris Florenti, per quem litteras misistis, sicut deus voluit, adfui et adiuvi; sed tale negotium erat, quod etiam sine opera mea facile peragi posset; prope omnes enim domus ipsius homines qui apud Hipponem sunt, noverunt Florentium et multum eius orbitatem dolent. Sed epistula mihi a vobis missa est, ut non inpudens esset epistula mea, cum occasione a vobis accepta idolorum cultoribus de Christo aliquid loqueretur. Sed obsecro vos, si eum non inaniter in mea epistula nominastis, ut non inaniter vobis haec scripserim. Si autem me inridere voluistis, timete illum, quem prius iudicatum inrisit superbus orbis terrarum et nunc iudicem subiectus expectat; erit enim testis affectus in vos cordis mei per hanc, quantum potui, paginam expressus, erit testis vobis in iudicio eius, qui credentes sibi confirmaturus est et incredulos confusurus. Deus unus et verus vos ab omni huius saeculi vanitate liberatos convertat ad se, domini praedicabiles et dilectissimi fratres.

expergiscor aliquando frater meus et parens meus madaurenses hic occasio scribo tu deus ego offero quantus possum quidem in negotium frater floreo per qui littera mitto sicut deus volo adsum et adjuvo sed talis negotium sum qui etiam sine opus meus facilis perago possum prope omnis enim domus ipse homo qui apud hippo sum nosco florentium et multus is orbitas doleo sed epistula ego ab tu mitto sum ut non impudens sum epistula meus cum occasio ab tu accipio idolum cultor de christus aliquis loquor sed obsecro tu si is non inanis in meus epistula nomino ut non inanis tu hic scribo si autem ego irrideo volo timeo ille qui prior iudico irrideo superbus orbis terra et nunc judico subicio expecto sum enim testis afficio in tu chordus meus per hic quantus possum pagina exprimo sum testis tu in iudicium is qui credo sui confirmaturus sum et incredulus confusurus deus unus et verus tu ab omnis hic saeculis vanitas libero converto ad sui dominus praedicabilis et dilectus frater


Quibus peractis, codicem reddidi et imperata oratione, quantum valui et quantum me ipsum periculum urguebat et vires subministrare dominus dignabatur, constitui eis ante oculos commune periculum, et ipsorum qui nobis commissi essent, et nostrum, qui de illis rationem reddituri essemus pastorum principi, per cuius humilitatem, insignes contumelias, alapas et sputus in faciem et palmas et spineam coronam et crucem ac sanguinem obsecravi ut, si se ipsi aliquid offendissent, vel nostri miserarentur et cogitarent venerabilis senis Valerii circa me ineffabilem caritatem, qui mihi tractandi verba veritatis tam periculosum onus non dubitant propter eos inponere, eisque saepe dixerit quod orationes eius exauditae essent de nostro adventu, quos non utique ad communem mortem vel spectaculum mortis illorum sed ad communem conatum in aeternam vitam ad se venisse laetatus est. Postremo etiam dixi certum esse me et ridere in eum qui mentiri nescit, qui per os prophetae sui pollicitus est de domino nostro Iesu Christo dicens: Si reliquerint filii eius legem meam et in praeceptis meis no?i ambulaverint, si iustificationes meas profanaverint, visitabo in virga facinora eorum et in flagellis delicta eorum; misericordiam autem meam non auferam, in eum ergo me fidere, quod, si haec tanta quae sibi essent lecta et dicta, contemnerent, visitaturus esset in virga et in flagello nec eos permissurus cum hoc mundo damnari. In qua conquestione sic actum ut pro negotii atque periculi magnitudine tutor et gubernator noster animos facultatemque praebebat. Non ego illorum lacrimas meis lacrimis movi. sed cum talia dicerentur, fateor, eorum fletu praeventus meum abstinere non potui. Et cum iam pariter flevissemus, plenissima spe correctionis illorum finis sermonis mei factus est.

qui perago codico reddo et impero oratio quantus valeo et quantus ego ipse periculum urgeo et vireo subministraris dominus digno constituo is ante oculus communis periculum et ipse qui nos committo sum et nos qui de ille ratio reddo sum pastor princeps per qui humilitas insignis contumelia alapa et sputus in facies et palmo et spinea corona et crux atque sanguis obsecravi ut si sui ipse aliquis offendo vel noster misero et cogito venerabilis senex valerius circa ego ineffabilis caritas qui ego tracto verbum veritas tam periculosus onus non dubito propter is inpono is saepe dico qui oratio is exaudio sum de noster advenio qui non utique ad communis mors vel spectaculum mors ille sed ad communis conor in aeternus vita ad sui venio laeto sum postremo etiam dico certus sum ego et rideo in is qui mentior nescio qui per os propheta suus polliceor sum de dominus noster iesus christus dico si relinquo filius is lex meus et in praecipio meus no eo ambulo si iustificatio meus profano visito in virga facinus is et in flagellum delictum is misericordia autem meus non aufero in is ergo ego findo qui si hic tantus qui sui sum lego et dictum contemno visitaturus sum in virga et in flagellum neque is permitto cum hic mundus damnaris in qui conquestio sic ago ut pro negotium atque periculum magnitudo tuto et gubernator noster animus facultas praebeo non ego ille lacrima meus lacrima moveo sed cum talis dico fateor is fleo praevenio meus abstineo non possum et cum iam pariter flevissemus plenus spes correctio ille finis sermo meus facio sum


Gratias ago plurimum quod me litteris tuis ex-hilarare dignatus es et certum facere de salute vestra. Retribuat tibi dominus bona, quibus semper sis bonus, et cum illo aeterno vivas in aeternum, domine dilectissime et desiderantissime frater. Ego autem etsi in me non agnosco praeconia de me tua, quae tuae benignitatis epistula continet, benivolo tamen animo erga exiguitatem meam ingratus esse non possum, simul admonens ut potius ores pro me, quo talis a domino fiam, qualem me iam esse arbitraris. Memor nostri incolumis domino placeas, domine dilectissime et desiderantissime frater.

gratia ago multus qui ego littera tuus ex hilararis dignor sum et certus facio de salus vester retribuo tu dominus bonus qui semper sum bonus et cum ille aeternus vivo in aeternus dominus dilectissime et desidero frater ego autem etsi in ego non agnosco praeconium de ego tuus qui tuus benignitas epistula contineo benevolus tamen animus erga exiguitas meus ingratus sum non possum simul admoneo ut potis oro pro ego quo talis ab dominus fio qual ego iam sum arbitror memor noster incolumis dominus placeo dominus dilectissime et desidero frater


Quod ut fiat, exhortor gravitatem et prudentiam tuam, ut iam etiam fidelium sacramenta percipias; decet enim aetatem et congruit, quantum credo, moribus tuis. Memento quid mihi dixeris profectum, comicum quidem de Terentio recolens versum sed tamen aptissimum et utilissimum: nunc hic dies aliam vitam adfert, alios mores postulat. Quod si veraciter dixisti, sicut de te dubitare non debeo, iam profecto sic vivis ut sis dignus baptismo salutari remissionem praeteritorum accipere peccatorum. Nam omnino non est, cui alteri praeter dominum Christum dicat genus humanum: te duce, si qua manent sceleris vestigia nostri, inrita perpetua solvent formidine terras. Quod ex Cymaeo, id est ex Sibyllino carmine se fassus est transtulisse Vergilius, quoniam fortassis etiam illa vates aliquid de unico salvatore in spiritu audierat, quod necesse habuit confiteri. Haec tibi, domine merito suscipiende et in Christo dilectissime ac desiderantissime frater, sive pauca sive forsitan multa sint, utcumque occupatissimus scripsi. Tua sumere rescripta desidero et te nomen vel dedisse inter competentes vel daturum esse iam iamque cognoscere. Dominus deus, in quem credidisti, et hic et in futuro saeculo te conservet, domine merito suscipiende et in Christo dilectissime ac desiderantissime frater.

qui ut fio exhortor gravitas et prudentia tuus ut iam etiam fidelis sacramentum percipio decet enim aetas et congruo quantus credo mos tuus memento quis ego dico proficiscor comicus quidem de terentius recolo verro sed tamen aptus et utilis nunc hic dies alius vita affero alius mos postulo qui si veraciter dico sicut de tu dubitaris non debeo iam profecto sic vivo ut sum dignus baptismum salutaris remissio praeteritor accipio peccator nam omnino non sum qui alter praeter dominus christus dico genus humanus tu dux si qui maneo scelus vestigium noster irrito perpetuus solvo formido terra qui ex cymaeus is sum ex sibyllinus carmen sui fateor sum transfero vergilius quoniam fortassis etiam ille vates aliquis de unicus salvator in spiritus audio qui necesse habeo confiteor hic tu dominus mereo suscipiende et in christus dilectissime atque desidero frater sive paucus sive forsitan multus sum utcumque occupo scribo tuus sumo rescribo desidero et tu nomen vel do inter competo vel do sum iam iam cognosco dominus deus in qui credo et hic et in sum saeculum tu conservo dominus mereo suscipiende et in christus dilectissime atque desidero frater


Deinde hortatus sum, ut transmarinarum ecclesiarum, in quibus partim ista recepta numquam sunt, partim iam per bonos rectores populo obtemperante correcta, imitatores esse vellemus. Et quoniam de basilica beati apostoli Petri cotidianae vinulentiae proferebantur exempla, dixi primo audisse nos saepe esse prohibitum, sed quod remotus sit locus ab epi- scopi conversatione et in tanta civitate magna sit carnalium multitudo peregrinis praesertim, qui novi subinde veniunt, tanto violentius quanto inscitius illam consuetudinem retinentibus, tam immanem pestem nondum compesci sedarique potuisse. Verum tamen nos si Petrum apostolum honoraremus, debere praecepta eius audire et multo devotius epistulam in qua voluntas eius apparet, quam basilicam in qua non apparet, intueri; statimque accepto codice recitavi ubi ait: Christo enim passo pro nobis per carnem et vos eadem cogitatione armamini, quia qui passus est carne, desiit a carne, ut iam non hominum desideriis sed voluntate dei reliquum tempus in carne vivat. Sufficit enim vobis praeteritum tempus voluntate hominum perfecisse ambulantes in libidinibus, desideriis, ebrietate, comissationibus et nefandis idolorum servitutibus. Quibus gestis, cum omnes uno animo in bonam voluntatem ire contempta mala consuetudine cernerem, hortatus sum ut meridiano tempore divinis lectionibus et psalmis interessent; ita illum diem multo mundius atque sincerius placere celebrandum et certe de multitudine convenientium facile posse apparere, qui mentem et qui ventrem sequeretur. Ita lectis omnibus sermo terminatus est.

deinde hortor sum ut transmarinaris ecclesia in qui pars iste recipio numquam sum pars iam per bonus rector populus obtemperante corrigo imitator sum volo et quoniam de basilica beati apostolus petri cottidianus vinulentiae profero exemplum dico primus audio nos saepe sum prohibeo sed qui removeo sum locus ab epi scopo conversatio et in tantus civitas magnus sum carnalis multitudo peregrinus praesertim qui nosco subinde venio tantus violens quantus inscitus ille consuetudo retineo tam immanis pestis nondum compesco sedarique possum verus tamen nos si petrum apostolus honoraremus debeo praecipio is audio et multus devotius epistula in qui voluntas is appareo quam basilica in qui non appareo intueor statim accipio codico recito ubi aio christus enim patior pro nos per caro et tu idem cogitatio armo quia qui patior sum carnis desino ab carnis ut iam non homo desiderium sed voluntas deus reliquus tempus in carnis vivo sufficio enim tu praetereo tempus voluntas homo perficio ambulo in libido desiderium ebrietas comissatio et nefandus idolum servitus qui gero cum omnis unus animus in bonus voluntas eo contemno malus consuetudo cerno hortor sum ut meridianus tempus divinus lectio et psalmus intersum ita ille dies multus mundus atque sincerus placeo celebro et certus de multitudo convenientium facilis possum appareo qui mens et qui venter sequor ita lectus omnis sermo termino sum


Tristitia Thiavensis ecclesiae cor meum conquie- scere non permittit. donec eos tecum audiam in pristinum animum restitutos, quod cito faciendum est. Si enim de homine uno tantum sategit apostolus dicens: Ne maiore tristitia absorbeatur, qui eius modi est, ubi etiam ait: Ut non possideamur a satana, non enim ignoramus mentes eius, quanto magis nos oportet vigilanter agere ne hoc in toto grege plangamus et maxime in eis qui nunc catholicae paci accesserunt et quos nullo modo relinquere possum. Sed quia temporis non sivit angustia ut simul inde nobis diligenter deliberatam liceret eliquare sententiam, quid mihi post digressum nostrum diu cogitanti placuerit, accipiat sanctitas tua et si tibi quoque placet, iam litterae quas ad eos communi nomine scripsi, sine dilatione mittantur.

tristitia thiavensis ecclesia cor meus conquie scere non permitto donec is tu audio in pristinus animus restituo qui cito facio sum si enim de homo unus tantus sategit apostolus dico ne magnus tristitia absorbeo qui is modus sum ubi etiam aio ut non possideamur ab satana non enim ignoro mens is quantus magis nos oportet vigilanter ago ne hic in totus grex plangamus et magnus in is qui nunc catholicae pax accedo et qui nullus modo relinquo possum sed quia tempus non sino angustio ut simul inde nos diligenter delibero licet eliquaris sententia quis ego post digredior nos diu cogito placeo accipio sanctitas tuus et si tu quoque placeo iam littera qui ad is communis nomen scribo sine dilatio mitto


Quid autem modestius agere possumus, quam ut tam gravem causam per te tamen agam, virum et clarissima dignitate praeditum et considerantissima voluntate tranquillum? Peto igitur, sicut iam petivi per fratres nostros, bonos atque honestos viros, quos ad tuam eximietatem misi, ut quaerere digneris utrum Proculiani presbyter Victor non hoc ab epi- scopo suo mandatum acceperit, quod officio publico renuntiavit, an forte, cum et ipse Victor aliud dixerit, falsum illi apud acta prosecuti sint, cum sint communionis eiusdem; aut. si consentit ut ipsam totam quaestionem dissensionis nostrae placide pertractemus, ut error qui iam manifestus est, manifestius innotescat, libenter amplector. Audivi enim quod dixerit, ut sine tumultu populari adsint nobiscum deni ex utraque parte graves et honesti viri, et secundum scripturas quid in vero sit perquiramus. Nam illud quod rursus eum dixisse nonnulli ad me pertulerunt, cur non ierim Constantinam, quando ibi plures ipsi erant, vel me debere ire Mileum, quod illic, sicut perhibent, concilium proxime habituri sunt, ridiculum est dicere, quasi ad me pertineat cura propria nisi Hipponiensis ecclesiae. Mihi tota huius quaestionis ratio maxime cum Proculiano est. Sed si forte inparem se putat, cuius voluerit collegae sui inploret auxilium. In aliis enim civitatibus tantum agimus quod ad ecclesiam pertinet, quantum vel nos permittunt vel nobis inponunt earundem civitatium episcopi, fratres et consacerdotes nostri.

quis autem modestus ago possum quam ut tam gravis causa per tu tamen ago vir et clarus dignitas praeditus et considero voluntas tranquillus peto igitur sicut iam peto per frater noster bonus atque honestus vir qui ad tuus eximietas mitto ut quaero digno utrum proculiani presbyter victor non hic ab epi scopo suus mando accipio qui officium publicus renuntio an fors cum et ipse victor alius dico falsus ille apud ago prosequor sum cum sum communio idem aut si consentio ut ipse totus quaestio dissensio noster placidus pertracto ut error qui iam manifestus sum manifestius innotesco libet amplector audio enim qui dico ut sine tumultus populor adsum nos deni ex uter pars gravis et honestus vir et secundus scribo quis in verus sum perquiramus nam ille qui rursus is dico nonnullus ad ego perfero cur non eo constantinam quando ibi multus ipse sum vel ego debeo eo mileum qui illic sicut perhibeo concilium propior habeo sum ridiculus sum dico quasi ad ego pertineo cura proprius nisi hipponiensis ecclesia ego totus hic quaestio ratio magnus cum proculiano sum sed si fors inparis sui puto qui volo collega suus inploret auxilium in alius enim civitas tantus ago qui ad ecclesia pertineo quantus vel nos permitto vel nos inpono earundem civitas episcopus frater et consacerdotes noster


Audi ergo me, immo dominum deum nostrum per ministerium infirmitatis meae; recole qualis fueris adhuc in corpore constituta religiosae memoriae priore coniuge tua et recenti eius obitu quo modo tibi vanitas saeculi huius horruerit et quo modo concupieris servitutem dei. Nos novimus, nos testes sumus, quid nobiscum apud Tubunas de animo et voluntate tua fueris conlocutus. Soli tecum eramus ego et frater Alypius. Non enim existimo tantum valuisse terrenas curas quibus impletus es, ut hoc de memoria tua penitus delere potuerint. Nempe omnes actus publicos quibus occupatus eras, relinquere cupiebas et te in otium sanctum conferre atque in ea vita vivere, in qua servi dei monachi vivunt. Ut autem non faceres, quid te revocavit, nisi quia considerasti ostendentibus nobis quantum prodesset Christi ecclesiis quod agebas, si ea sola intentione ageres, ut defensae ab infestationibus barbarorum quietam ei tranquillam vitam agerent, sicut dicit apostolus, in omni pietate et castitate, tu autem nihil ex hoc mundo quaereres nisi ea quae necessaria essent huic vitae sustentandae tuae ac tuorum, accinctus balteo castissimae continentiae et inter arma corporalia spiritalibus armis tutius fortiusque munitus.

audio ergo ego immo dominus deus nos per ministerium infirmitas meus recolo qualis sum adhuc in corpus constituo religiosus memoria prior coniunx tuus et recens is obeo quo modo tu vanitas saeculis hic horreo et quo modo concupio servitus deus nos nosco nos testis sum quis nos apud tubunas de animus et voluntas tuus sum conloquor solus tu sum ego et frater alypius non enim existimo tantus valeo terrenus cura qui impleo sum ut hic de memoria tuus penitus deleo possum nempe omnis ago publicus qui occupo sum relinquo cupio et tu in otium sancio confero atque in is vito vivo in qui servio deus monachi vivo ut autem non facio quis tu revoco nisi quia considero ostendo nos quantus prosum christus ecclesia qui ago si is solus intentio ago ut defendo ab infestatio barbarus quiesco is tranquillus vita ago sicut dico apostolus in omnis pietas et castitas tu autem nihil ex hic mundus quaero nisi is qui necessarius sum hic vita sustentandae tuus atque tuus accingo balteus castus continentia et inter arma corporalis spirital arma tueor fortis munio


Miraris fortasse cur me huius debiti persolutorem inparem dicam, cum tu de me tam multum sentias, qui me tamquam anima mea noveris. Sed hoc ipsum est, quod mihi magnam difficultatem facit respondendi litteris tuis, quia et quantus mihi videaris, parco dicere propter verecundiam tuam, et utique minus dicendo, cum tu in me tantam laudem contuleris, quid nisi debitor remanebo? Quod non curarem, si ea quae de me ad me locutus es, non ex caritate sincerissima dicta scirem sed adulatione inimica amicitiae. Hoc quippe modo nec debitor fierent, quia talia rependere non deberem; sed quanto magis novi quam fideli animo loqueris, tanto magis video quanto debito graver.

miror fortasse cur ego hic debeo persolutor inparis dico cum tu de ego tam multus sentio qui ego tamquam anima meus nosco sed hic ipse sum qui ego magnus difficultas facio respondeo littera tuus quia et quantus ego videaris parco dico propter verecundia tuus et utique paruus dico cum tu in ego tantus laus confero quis nisi debitor remanebo qui non curaris si is qui de ego ad ego loquor sum non ex caritas sincerissima dictum scio sed adulatio inimicus amicitia hic quippe modo neque debitor fio quia talis rependo non debeo sed quantus magis nosco quam fidelis animus loquor tantus magis video quantus debeo gravo


Circumcelliones illos et clericos partis Donati, quos de Hipponiensi ad iudicium pro factis eorum publicae disciplinae cura deduxerat, a tua nobilitate comperi auditos et plurimos eorum de homicidio quod in Restitutum, catholicum presbyterum, commiserunt, et de caede Innocentii, alterius catholici presbyteri, atque de oculo eius effosso et digito praeciso, fuisse confessos. Unde mihi sollicitudo maxima incussa est, ne forte sublimitas tua censeat eos tanta legum severitate plectendos, ut qualia fecerunt, talia patiantur. Ideoque his litteris obtestor fidem tuam, quam habes in Christo, per ipsius domini Christi misericordiam, ut hoc nec facias nec fieri omnino permittas. Quamvis enim ab eorum interitu dissimulare possumus, qui non accusantibus nostris sed illorum notoria, ad quos tuendae publicae pacis vigilantia pertinebat, praesentati videantur exanimi, nolumus tamen passiones servorum dei quasi vice talionis paribus suppliciis vindicari, non quo scelestis hominibus licentiam facinorum prohibeamus auferri, sed hoc magis sufficere volumus, ut vivi et nulla corporis parte truncati vel ab inquietudine insana ad sanitatis otium legum cohercitione dirigantur vel a malignis operibus alicui utili operi deputentur. Vocatur quidem et ista damnatio, sed quis non intellegat magis beneficium quam supplicium nuncupandum, ubi nec saeviendi relaxetur audacia nec paenitendi medicina subtrahatur?

circumcellio ille et clericos pars donatus qui de hipponiensi ad iudicium pro facio is publicus disciplina cura deduco ab tuus nobilitas comperio audio et multus is de homicidium qui in restitus catholicus presbyterum committo et de caedes innocentii alter catholici presbyterium atque de oculus is effodio et digitus praecido sum confiteor unde ego sollicitudo maximus incutio sum ne fors sublimitas tuus censeo is tantus lex severitas plecto ut qualis facio talis patior ideo hic littera obtestor fides tuus quam habeo in christus per ipse dominus christus misericordia ut hic neque facio neque fio omnino permitto quivis enim ab is interitus dissimulo possum qui non accuso noster sed ille notoria ad qui tueor publicus pax vigilo pertineo praesentas video exanimus nolo tamen passio servus deus quasi vicus talio par supplicium vindicaris non quo scelestus homo licentia facinus prohibeo aufero sed hic magis sufficio volo ut vivo et nullus corpus pars truncati vel ab inquietudo insanus ad sanitas otium lex cohercitio dirigo vel ab malignus opus aliqui utilis operio deputo voco quidem et iste damnatio sed quis non intellego magis beneficium quam supplicium nuncupo ubi neque saevio relaxo audacia neque paeniteo medicina subtraho


Proinde obsecro, ut epistulam quam eis communi nomine scripsi, subscriptam non differas mittere. Et si forte illic illud iustum acutissime pervides, non cogantur infirmi modo discere, quod ego nondum intellego, ut hoc circa eos in hac causa servetur quod dominus ait: Multa habeo vobis dicere, sed non potestis illa portare modo. Tali quippe infirmitati parcens etiam illud de tributo solvendo ait: Ergo liberi sunt filii; sed ne scandalizemus eos et cetera, quando Petrum misit ut didrachmas quae tunc exigebantur, solverent. Noverat enim aliud ius, quo nihil tale debebat; sed eo iure tributum ei ille solvebat, quo iure diximus heredem presbyteri Honorati successurum fuisse, si, antequam rem suam vel donaret vel venderet, moreretur. Quamquam in ipso ecclesiae iure Paulus apostolus parcit infirmis et debitum stipendium non exigit, certus conscientia quod rectissime exigeret, sed nihil aliud quam suspicionem devitans bonum odorem Christi turbantem et ab illa maligna specie sese abstinens in eis regionibus, ubi hoc noverat oportere, et forte antequam tristitiam hominum fuisset expertus. Sed nos tardiores vel experti corrigamus quod praevidere debuimus.

proinde obsecro ut epistula quam is communis nomen scribo subscribo non differo mitto et si fors illic ille iustus acuo pervideo non cogo infirmis modo disco qui ego nondum intellego ut hic circa is in hic causa servo qui dominus aio multus habeo tu dico sed non possum ille porto modo tal quippe infirmitas parco etiam ille de tribuo solvo aio ergo liber sum filius sed ne scandalizo is et ceterus quando petrum mitto ut didrachmas qui tunc exigo solvo nosco enim alius ius quo nihil talis debeo sed is ius tribuo is ille solvo quo ius dico heres presbyterium honoro succedo sum si antequam res suus vel dono vel vendo morior quamquam in ipse ecclesia ius paulus apostolus parco infirmis et debeo stipendium non exigo certus conscientia qui recingo exigo sed nihil alius quam suspicio devito bonus odor christus turbo et ab ille malignus species sui abstineo in is regio ubi hic nosco oportet et fors antequam tristitia homo sum experior sed nos tardus vel experior corrigo qui praevideo debeo


Indumenta vestra secundum arbitrium praepositae laventur sive a vobis sive a fullonibus, ne interiores animae sordes contrahat mundae vestis nimius appetitus. Lavacrum etiam corporum ususque balnearum non sit assiduus, sed eo, quo solet, intervallo temporis tribuatur, hoc est semel in mense. Cuius autem infirmitatis necessitas cogit lavandum corpus, non longius differatur; fiat sine murmure de consilio medicinae, ita ut etiam si nolit, iubente praeposita faciat quod faciendum est pro salute. Si autem velit et forte non expedit, suae cupiditati non oboediat; aliquando enim, etiamsi noceat, prodesse creditur quod delectat. Denique, si latens est dolor in corpore famulae dei, dicenti sibi quid doleat, sine dubitatione credatur; sed tamen, utrum sanando illi dolori quod delectat expediat, si non est certum, medicus consulatur. Nec eant ad balneas sive quocumque ire necesse fuerit minus quam tres. Nec illa quae habet aliquo eundi necessitatem, cum quibus ipsa voluerit, sed cum quibus praeposita iusserit, ire debebit. Aegrotantium cura, sive post aegritudinem reficiendarum sive aliqua imbecillitate etiam sine febribus laborandum, alicui debet iniungi, ut ipsa de cellario petat quod cuique opus esse perspexerit; sive autem quae cellario sive quae vestibus sive quae codicibus praeponuntur, sine murmure serviant sororibus suis. Codices certa hora singulis diebus petantur; extra horam quae petierint, non accipiant. Vestimenta vero et calciamenta quando fuerint indigentibus necessaria, dare non differant, sub quarum custodia sunt, quae poscuntur.

indumentum vester secundus arbitrium praepono lavo sive ab tu sive ab fullo ne interior anima sordeo contraho mundus vestio nimius appeto lavacrum etiam corpus utor balnearis non sum assiduus sed is quo soleo intervallum tempus tribuo hic sum semel in mensis qui autem infirmitas necessitas cogo lavo corpus non longus differo fio sine murmur de consilium medicina ita ut etiam si nolo jubeo praepono facio qui facio sum pro salus si autem volo et fors non expedio suus cupiditas non oboedio aliquando enim etiamsi noceo prosum credo qui delecto denique si lateo sum dolor in corpus famula deus dico sui quis doleo sine dubitatio credo sed tamen utrum sano ille dolor qui delecto expedio si non sum certus medicus consulo neque eo ad balneae sive quicumque eo necesse sum paruus quam tres neque ille qui habeo aliquis eo necessitas cum qui ipse volo sed cum qui praepono iubeo eo debeo aegroto cura sive post aegritudo reficiendaris sive aliqui imbecillitas etiam sine febris laboro aliqui debeo injungo ut ipse de cellarius peto qui quisque opus sum perspicio sive autem qui cellarius sive qui vestis sive qui codicibus praepono sine murmur servio soror suus codico certus hora singuli dies peto extra hora qui peto non accipio vestimentum verus et calceamentum quando sum indigeo necessarius do non differo sub qui custodia sum qui posco


Venerunt ad nos duo iuvenes, Cresconius et Felix, de vestra congregatione se esse dicentes, qui nobis rettulerunt monasterium vestrum nonnulla dissensione turbatum eo, quod quidam in vobis sic gratiam praedicent, ut negent hominis esse liberum arbitrium et, quod est gravius, dicant quod in die iudicii non sit redditurus deus unicuique secundum opera eius. Etiam hoc tamen indicaverunt, quod plures vestrum non ita sentiant, sed liberum arbitrium adiuvari fateantur per dei gratiam, ut recta sapiamus atque faciamus et, eum venerit dominus reddere unicuique secundum opera eius, inveniat opera nostra bona, quae praeparavit deus, ut in illis ambulemus. Hoc qui sentiunt, bene sentiunt.

venio ad nos duo juvenis cresconius et felix de vester congregatio sui sum dico qui nos refero monasterium vester nonnullus dissensio turbo is qui quidam in tu sic gratia praedico ut nego homo sum liber arbitrium et qui sum gravis dico qui in dies iudicium non sum reddo deus uniquique secundus opus is etiam hic tamen indico qui multus vester non ita sentio sed liber arbitrium adiuvaris fateor per deus gratia ut recta sapio atque facio et is venio dominus reddo uniquique secundus opus is invenio opus noster bonus qui praeparo deus ut in ille ambulo hic qui sentio bene sentio


Quando ergo quisque, cum reprehendi coeperit, causam convertit in fatum et ideo se culpari non vult, quia fato se dicit coactum fecisse id quod arguitur, redeat ad se ipsum, servet hoc in suis, non castiget servum furem, non de contumelioso filio conqueratur, vicino inprobo non minetur. Quid enim horum faciens iuste facit, si omnes a quibus iniurias patitur, non culpa sua sed fato inpelluntur ut faciant? Si autem iure proprio et patris familias diligentia, quoscumque homines pro tempore in potestate habet, hortatur ad bonum, deferret a malo, imperat suae voluntati ut obtemperent, honorat eos qui sibi ad nutum oboediunt, vindicat in eos qui se contemnunt, rependit gratiam beneficis, odit ingratos, egone expectabo ut contra fatum disputet, cum tanta eum non verbis sed factis eloqui deprehendam, ut prope manibus suis omnes mathematicorum lapillos supra capita eorum frangere videatur? His itaque paucis si aviditas tua contenta non est et librum aliquem de hac re, quem diutius legas, desideras, patienter tibi sunt expectandae vacationes nostrae et rogandus deus, qui et otium et facultatem satiando de hac re animo tuo tribuere dignetur. Ero tamen alacrior, si et saepe commemorare me litteris tuam non piguerit caritatem, et quid de hac epistula sentias, rescribendo edocueris.

quando ergo quisque cum reprehendo coepio causa converto in fatum et ideo sui culparis non volo quia fatum sui dico cogo facio is qui arguo redeo ad sui ipse servo hic in suus non castigo servus fur non de contumeliosus filius conqueror vicinus improbus non mino quis enim hic facio justus facio si omnis ab qui injuria patior non culpa suus sed fatum inpello ut facio si autem ius proprius et pater familia diligentia quicumque homo pro tempus in potestas habeo hortor ad bonus defero ab malus impero suus voluntas ut obtempero honoro is qui sui ad nutus oboedio vindico in is qui sui contemno rependo gratia beneficus odi ingratus ego expecto ut contra fatum disputo cum tantus is non verbum sed facio eloquor deprehendo ut prope manus suus omnis mathematicus lapillus supra caput is frango video hic itaque paucus si aviditas tuus contineo non sum et liber aliquis de hic res qui diu lego desidero patienter tu sum exspecto vacatio noster et rogo deus qui et otium et facultas satio de hic res animus tuus tribuo digno sum tamen alacer si et saepe commemoraris ego littera tuus non pigeo caritas et quis de hic epistula sentio rescribo edocueris


Sed hoc, ut dixi, omitto, quoniam postea tibi nolenti sibi ad reddenda coniugalia debita consentire ad eadem continentiae pacta ipse consensit et tecum continentissime diu vixit suoque consensu a peccato illo, quo ei debitum carnis negabas, ipse te absolvit. Non ergo iam in tua causa ista vertitur quaestio, utrum redire debeas ad concubitum viri. Quod enim deo pari consensu ambo voveratis, perseveranter usque in finem reddere ambo debuistis, a quo proposito si lapsus est ille, tu saltem constantissime persevera. Quod te non exhortarer nisi quia tibi ad hoc ipse consenserat. Nam si numquam tenuisses eius adsensum, numerus te nullus defendisset annorum, sed post quantum libet tempus me consuluisses, nihil tibi aliud responderem nisi quod ait apostolus: Uxor non habet potestatem corporis sui sed vir. De qua potestate sic tibi iam permiserat continentiam, ut eam tecum et ipse susciperet.

sed hic ut dico omitto quoniam postea tu nolo sui ad reddo conjugalis debeo consentio ad idem continentia paciscor ipse consentio et tu continentissime diu vivo suo consensus ab pecco ille quo is debeo caro nego ipse tu absolvo non ergo iam in tuus causa iste verto quaestio utrum redeo debeo ad concubo vir qui enim deus par consensus ambo voveratis perseveranter usque in finis reddo ambo debeo ab quo propono si labor sum ille tu saltem consto persevero qui tu non exhortor nisi quia tu ad hic ipse consentio nam si numquam tenuisses is assensus numerus tu nullus defendo annus sed post quantus libet tempus ego consulo nihil tu alius respondeo nisi qui aio apostolus uxor non habeo potestas corpus suus sed vir de qui potestas sic tu iam permitto continentia ut is tu et ipse suscipio


O si licuisset etsi non cohabitante saltem vicino te in domino perfrui ad crebrum et dulce conloquium! Sed quia id non est datum, peto ut hoc ipsum quod in Christo, quam possimus, simul simus, conservare studeas et augeri ac perfici et rescripta quamvis rara non spernere. Saluta obsequio meo sanctum fratrem Paulinianum et omnes fratres, qui tecum ac de te in domino gaudent. Memor nostri exaudiaris a domino in omni sancto desiderio, domine carissime et desiderantissime et honorande in Christo frater.

o si licet etsi non cohabitante saltem vicinus tu in dominus perfruor ad creber et dulcis colloquium sed quia is non sum do peto ut hic ipse qui in christus quam possum simul sum conservaris studeo et augeo atque perficio et rescribo quivis rarus non sperno saluto obsequium meus sancio frater paulinianum et omnis frater qui tu atque de tu in dominus gaudeo memor noster exaudiaris ab dominus in omnis sancio desiderium dominus carus et desidero et honorande in christus frater


Melius autem facietis, quod multum rogo, si ipsum a quo dicunt se fuisse turbatos, ad me mittere non gravemini. Aut enim non intellegit librum meum aut forte ipse non intellegitur, quando difficillimam quaestionem et paucis intellegibilem solvere atque enodare conatur. Ipsa est enim quaestio de gratia dei, quae fecit ut homines non intellegentes putarent apostolum Paulum dicere: Faciamus mala, ut veniant bona. Unde apostolus Petrus in secunda epistula sua: Quapropter, inquit, carissimi, haec expectantes, satis agite inviolati et inmaculati apud eum reperiri in pace, et domini nostri patientiam salutem existimate, sicut et dilectis simus frater noster Paulus secundum eam quae data est ei sapientiam scripsit vobis ut et in omnibus epistulis loquens in eis de his, in quibus sunt quaedam difficilia intellectu, quae indocti et instabiles homines pervertunt sicut et ceteras scripturas ad proprium suum interitum.

bonus autem facio qui multus rogo si ipse ab quo dico sui sum turbo ad ego mitto non gravemini aut enim non intellego liber meus aut fors ipse non intellego quando difficilis quaestio et paucus intellegibilis solvo atque enodaris conor ipse sum enim quaestio de gratia deus qui facio ut homo non intellego puto apostolus paulis dico facio malus ut venio bonus unde apostolus petrus in secundus epistula suus quapropter inquam carus hic exspecto satis ago inviolo et immaculatus apud is reperio in pax et dominus noster patientia salus existimo sicut et diligo sum frater noster paulus secundus is qui do sum is sapientia scribo tu ut et in omnis epistula loquor in is de hic in qui sum quidam difficilis intellego qui indoceo et instabilis homo perverto sicut et ceterus scribo ad proprius suus interitus


Maioris quidem loci sunt apud deum, qui omnibus istis saecularibus actionibus derelictis etiam summa continentia castitatis ei serviunt. Sed unusquisque, sicut dicit apostolus,proprium domini habet adeo, alius sic, alius autem sic. Alii ergo pro vobis orando pugnant contra invisibiles inimicos, vos pro eis pugnando laboratis contra visibiles barbaros. Utinam una fides esset in omnibus, quia et minus laboraretur et facilius diabolus cum suis angelis vinceretur! Sed quia in hoc saeculo necesse est, ut cives regni caelorum inter errantes et impios temptationibus agitentur, ut exerceantur et tamquam in fornace sicut aurum probentur, non debemus ante tempus velle cum solis sanctis et iustis vivere, ut hoc suo tempore mereamur accipere.

magnus quidem locus sum apud deus qui omnis iste saecularis actio derelinquo etiam summus continentia castitas is servio sed unusquisque sicut dico apostolus proprius dominus habeo adeo alius sic alius autem sic alius ergo pro tu oro pugno contra invisibilis inimicus tu pro is pugno laboro contra visibilis barbarus utinam unus fides sum in omnis quia et paruus laboro et facilis diabolus cum suus angelus vinco sed quia in hic saeculum necesse sum ut civis regnum caelum inter erro et impii temptatio agito ut exerceo et tamquam in fornace sicut aurum probo non debeo ante tempus volo cum sol sanctus et iustus vivo ut hic suus tempus mereo accipio


Postridie vero, cum inluxisset dies cui solebant fauces ventresque se parare, nuntiatur mihi nonnullos eorum etiam, qui sermoni aderant, nondum a murmuratione cessasse tantumque in eis valere vim pessimae consuetudinis, ut eius tantum voce uterentur et dicerent: Quare modo? Non enim antea, qui haec non prohibuerunt, Christiani non erant. Quo audito, quas sicut maiores commovendi eos machinas praepararent, omnino nesciebam; disponebam tamen, si perseverandum putarent, lecto illo loco de propheta Ezechiele: Explorator absolvitur, si periculum denuntiaverit, etiam si illi, quibus denuntiatur, cavere noluerint, vestimenta mea excutere atque discedere. Tum vero dominus ostendit quod nos non deserat, et quibus modis, in se ut praesumamus, hortetur; namque ante horam, qua exhedram ascenderemus, ingressi sunt ad me idem ipsi, quos audieram de oppugnatione vetustae consuetudinis fuisse conquestos. Quos blande acceptos paucis verbis in sententiam sanam transtuli. Atque ubi ventum est ad tempus disputationis, omissa lectione quam praepara veram, quia necessaria iam non videbatur, de hac ipsa quaestione pauca disserui, nihil nos nec brevius nec verius posse adferre adversus eos qui dicunt: Quare modo? nisi et nos dicamus: Vel modo.

postridie verus cum inluceo dies qui soleo fauces ventresque sui paro nuntio ego nonnulli is etiam qui sermo adsum nondum ab murmuratio cesso tantus in is valeo vis malus consuetudo ut is tantus vox uto et dico quaris modo non enim antea qui hic non prohibeo christianus non sum quo audio qui sicut magnus commoveo is machina praeparo omnino nescio disponebam tamen si persevero puto lectus ille locus de propheta ezechielis explorator absolvo si periculum denuntiaverit etiam si ille qui denuntio caveo nolo vestimentum meus excutio atque discedo tum verus dominus ostendo qui nos non desero et qui modus in sui ut praesumo horto namque ante hora qui exhedram ascenderemus ingredior sum ad ego idem ipse qui audio de oppugnatio vetustus consuetudo sum conqueror qui blandus accipio paucus verbum in sententia sanus transfero atque ubi venio sum ad tempus disputatio omitto lectio quam praeparo verus quia necessarius iam non video de hic ipse quaestio paucus disservio nihil nos neque brevis neque verus possum affero adverro is qui dico quaris modo nisi et nos dico vel modo


In hac Pelagii responsione cernit reverentia tua hoc eum fuisse confessum, priorem hominis vitam, quae est ab infantia, sine peccato non esse, sed eum ad vitam, quae sine peccato sit, labore proprio et adiutus per gratiam dei posse converti. Cur ergo in hoc libro, cui respondi, Abel ita hic vixisse dicit, ut nihil omnino peccaverit? Nam eius de hac re ista sunt verba: Hoc, inquit, recte dici potest de his, quorum neque bonorum neque malorum scriptura sit memor; de illis vero, quorum iustitiae meminit, et peccatorum sine dubio meminisset, si qua eos peccasse sensisset. Sed esto, inquit, aliis temporibus turbae numerositate omnium dissimulaverit peccata contexere, in ipso statim mundi primordio, ubi nonnisi quattuor homines erant, quid, inquit, dicimus, cur non omnium voluerit delicta memorare: Utrumne ingentis multitudinis causa, quae nondum erat? An quia illorum tantum, qui commiserant, meminit, illius vero, qui nulla commiserat, meminisse non potuit? Certe, inquit, primo in tempore Adam et Eva, ex quibus Cain et Abel nati sunt, quattuor homines tantum fuisse referuntur. Peccavit Eva, scriptura hoc prodidit; Adam quoque deliquit, eadem scriptura non tacuit; sed et Cain peccasse ipsa quoque scriptura testata est. Quorum non modo peccata, verum etiam peccatorum indicat qualitatem. Quod si et Abel peccasset, inquit, et hoc sine dubio scriptura dixisset; si non dixit, ergo nec ille peccavit.

in hic pelagius responsio cerno reverendus tuus hic is sum confiteor prior homo vita qui sum ab infer sine pecco non sum sed is ad vita qui sine pecco sum labor proprius et adiutus per gratia deus possum converto cur ergo in hic liber qui respondeo abel ita hic vivo dico ut nihil omnino pecco nam is de hic res iste sum verbum hic inquam rectus dico possum de hic qui neque bonus neque malus scribo sum memor de ille verus qui justitia memini et peccator sine dubius memini si qui is pecco sentio sed sum inquam alius tempus turba numerositas omnis dissimulo pecco contego in ipse statim mundus primordius ubi nonnisi quattuor homo sum quis inquam dico cur non omnis volo delictum memoro uter ingens multitudo causa qui nondum sum an quia ille tantus qui committo memini ille verus qui nullus committo memini non possum certus inquam primus in tempus adam et eva ex qui cain et abel nascor sum quattuor homo tantus sum refero pecco eva scribo hic prodo adam quoque delinquo idem scribo non taceo sed et cain pecco ipse quoque scribo testo sum qui non modo pecco verus etiam peccator indico qualitas qui si et abel pecco inquam et hic sine dubius scribo dico si non dico ergo neque ille pecco


Commemoravi etiam evangelii capitulum, quod pridie tracta veram, ubi de pseudoprophetis dictum est: Ex fructibus eorum cognoscetis eos. Deinde in memoriam revocavi fructus eo loco non appellatos nisi opera. Tum quaesivi inter quos fructus nominata esset ebrietas, et recitavi illud ad Galatas: Manifesta autem sunt opera carnis, quae sunt fornicationes, inmunditiae, luxuriae, idolorum servitus, veneficia, inimicitiae, contentiones, aemulationes, animositates, dissensiones, haereses, invidiae, ebrietates, comissationes et his similia; quae praedico vobis, sicut praedixi, quoniam qui talia agunt, regnum dei non possidebunt. Post quae verba interrogavi quo modo de fructu ebrietatis agnosceremur christiani, quos de fructibus agnosci dominus iussit. Adiunxi etiam legendum quod sequitur: Fructus autem spiritus est caritas, gaudium, pax, longanimitas, benignitas, bonitas, fides, mansuetudo, continentia, egique ut considerarent quam esset pudendum atque plangendum, quod de illis fructibus carnis non solum privatim vivere, sed etiam honorem ecclesiae deferre cuperent et, si potestas daretur, totum tam magnae basilicae spatium turbis epulantium ebriorumque complerent; de spiritalibus autem fructibus ad quos et divinarum scripturarum auctoritate et nostris gemitibus invitarentur, nolunt adferre deo munera et his potissimum celebrare festa sanctorum.

commemoro etiam evangelium capitulis qui pridie traho verus ubi de pseudoprophetis dico sum ex fructus is cognosco is deinde in memoria revoco fructus is locus non appello nisi opus tum quaero inter qui fructus nomino sum ebrietas et recito ille ad galatae manifestus autem sum opus caro qui sum fornicatio immunditia luxuria idolum servio veneficium inimicitia contentio aemulatio animositas dissensio haeresis invidia ebrietas comissatio et hic similis qui praedico tu sicut praedico quoniam qui talis ago regnum deus non possideo post qui verbum interrogo quo modo de fructus ebrietas agnosceremur christiani qui de fructus agnosco dominus iubeo adjungo etiam lego qui sequor fructus autem spiritus sum careo gaudium pax longanimitas benignitas bonitas fides mansuetudo continentia ago ut considero quam sum pudeo atque plango qui de ille fructus caro non solus privatim vivo sed etiam honor ecclesia defero cupio et si potestas do totus tam magnus basilica spatium turba epulor ebriorumque compleo de spirital autem fructus ad qui et divinaris scripturaris auctoritas et noster gemitus invitarentur nolo affero deus munus et hic potis celebraris festus sancio


Dicam igitur quare non venerim et quibus malis a tanto bono impeditus sum, ut non solum a vobis veniam, sed etiam vestris orationibus ab illo qui in vobis quod ei vi vitis, operatur, merear misericordiam. Populus Hipponiensis, cui me dominus servum dedit, cum ex magna ac pene ex omni parte ita infirmus sit, ut pressura etiam levioris tribulationis possit graviter aegrotare, nunc tam magna tribulatione caeditur, ut etiam si non sic esset infirmus, vix eam cum aliqua salute animi sustineret. Eum autem, cum modo regressus sum, periculosissime scandalizatum comperi de absentia mea; vestris autem de quorum spiritali robore gaudemus in domino, sanis utique faucibus sapit quo modo dictum sit: Quis infirmatur et ego non infirmor? Quis scandalizatur et ego non uror?, praesertim quoniam multi sunt hic qui detrahendo nobis ceterorum animas a quibus diligi videmur, adversus nos perturbare conantur, ut locum in eis diabolo faciant. Cum autem irascuntur nobis de quorum salute satagimus, magnum illis consilium vindicandi est libido moriendi non in corpore sed in corde, ubi funus occulte prius suo putore sentitur, quam nostra cogitatione prospicitur. Huic meae sollicitudini procul dubio libenter ignoscitis, praesertim quoniam, si suscenseretis et velleris ulcisci, nihil fortasse gravius inveniretis, quam id quod patior cum vos Tagastae non video. Spero autem vestris adiutus orationibus, quod mihi ad vos, ubicumque in Africa fueritis, venire quantocius concedetur, cum hoc quo nunc detentus sum, praeterierit, si haec civitas in qua laboramus, digna non est, quia nec ego audeo dignam putare, quae nobiscum de vestra praesentia conlaetetur.

dico igitur quare non venio et qui malus ab tantus bonus impedio sum ut non solus ab tu venio sed etiam vester oratio ab ille qui in tu qui is vis vita opero mereo misericordia populus hipponiensis qui ego dominus servus do cum ex magnus atque penis ex omnis pars ita infirmus sum ut premo etiam levis tribulatio possum gravis aegrotaris nunc tam magnus tribulatio caedo ut etiam si non sic sum infirmus vix is cum aliqui salus animus sustineo eos autem cum modo regredior sum periculosus scandalizatum comperio de absentia meus vester autem de qui spirital robur gaudeo in dominus sanus utique fauces sapio quo modo dico sum quis infirmo et ego non infirmo quis scandalizo et ego non uro praesertim quoniam multus sum hic qui detraho nos ceterus anima ab qui diligo video adverro nos perturbaris conor ut locus in is diabolus facio cos autem irasco nos de qui salus satagimus magnus ille consilium vindico sum libido morior non in corpus sed in cor ubi funus occulte prior suus putor sentio quam noster cogitatio prospicio hic meus sollicitudo procul dubius libet ignosco praesertim quoniam si suscenseretis et vello ulciscor nihil fortasse gravis inveniretis quam is qui patior cum tu tagastae non video spero autem vester adiutus oratio qui ego ad tu ubicumque in africanus sum venio quantocius concedo cum hic quo nunc detendo sum praetereo si hic civitas in qui laboro dignus non sum quia neque ego audeo dignus puto qui nos de vester praesens conlaetetur


Quod ergo breviter possum dicere: Dilige dominum deum tuum in toto corde tuo et in tota anima tua et in tota virtute tua, et: Dilige proximum tuum tamquam te ipsum—hoc est enim verbum, quod breviavit dominus super terram dicens in evangelio: In his duobus praeceptis tota lex pendet et prophetae,—in hac ergo dilectione cotidie profice et orando et bene agendo, ut ipso adiuvante, qui tibi eam praecepit atque donavit, nutriatur et crescat, donec haec te perfecta perficiat. Ipsa est enim caritas, quae, sicut dicit apostolus, diffusa est in cordibus nostris per spiritum sanctum, qui datus est nobis; ipsa est, de qua item dicit: Plenitudo legis caritas; ipsa est, per quam fides operatur, unde iterum dicit: Neque circumcisio quicquam valet neque praeputium sed fides, quae per dilectionem operatur.

qui ergo brevis possum dico diligo dominus deus tuus in totus cor tuus et in totus anima tuus et in totus virtus tuus et diligo propior tuus tamquam tu ipse hic sum enim verbum qui brevio dominus super terra dico in evangelium in hic duo praecipio totus lex pendeo et propheta in hic ergo dilectio cottidie proficio et oro et bene ago ut ipse adjuvo qui tu is praecipio atque dono nutrio et cresco donec hic tu perficio perficio ipse sum enim careo qui sicut dico apostolus diffundo sum in cor noster per spiritus sancio qui do sum nos ipse sum de qui item dico plenitudo lex careo ipse sum per quam fides opero unde iterum dico neque circumcisio quisquam valeo neque praeputium sed fides qui per dilectio opero


Inter hos aestus meos gravemque maerorem et nullius consilii respirationem, ecce repente atque inopinate sanctus filius noster Pinianus mittit ad me servum dei, qui mihi diceret eum se velle populo iurare quod, si esset ordinatus invitus, ex Africa discederet omnino, credo, existimans eos, quando quidem peierare non posset, non iam ulterius infructuosa perseverantia clamaturos ad expellendum hinc hominem, quem saltem deberemus habere vicinum. Mihi autem quia videbatur vehementiorem eorum dolorem post hanc iurationem fuisse metuendum, apud me tacitus habui, et quia simul petierat ut ad eum venirem, non distuli. Cum mihi dixisset hoc ipsum, continuo et illud adiunxit eidem iurationi, quod mihi, dum ad eum pergo, per alium dei servum mandaverat, de praesentia scilicet sua, si ei clericatus sarcinam nolenti nullus inponeret. Hic ego in tantis angustiis quasi aura spirante recreatus nihil ei respondi, sed ad fratrem Alypium gradu concitatiore perrexi eique quid dixerit, dixi. At ille, ut existimo, devitans ne quid se auctore fieret, unde vos putabat offendi: Hinc me, inquit, nemo consulat. Quo audito, ad populum tumultuantem perrexi, factoque silentio, quid promissum esset, cum promissione etiam iurationis aperui. Illi vero, qui solum eius presbyterium cogitabant atque cupiebant, non ita ut putabam, quod oblatum fuerat, acceperunt, sed inter se aliquantulum mussitantes petiverunt ut adderetur eidem promissioni atque iurationi, ut, si quando illi ad suscipiendum clericatum consentire placuisset, non nisi in ipsa Hipponiensi ecclesia consentiret. Rettuli ad eum; sine dubitatione adnuit. Renuntiavi illis; laetati sunt et mox iurationem pollicitam poposcerunt.

inter hic aestus meus gravis maeror et nullus consilium respiratio ecce repens atque inopinor sancio filius noster pinianus mitto ad ego servus deus qui ego dico is sui volo populus iuro qui si sum ordino invitus ex africanus discedo omnino credo existimo is quando quidem peieraris non possum non iam ultra infructuosus persevero clamaturos ad expello hinc homo qui saltem debeo habeo vicinus ego autem quia video vehemens is dolor post hic iuratio sum metuo apud ego taceo habeo et quia simul peto ut ad is venio non distulis cos ego dico hic ipse continuo et ille adjungo idem iuratio qui ego dum ad is pergo per alius deus servus mando de praesens scilicet suus si is clericatus sarcina nolo nullus inpono hic ego in tantus angustia quasi aura spiro recreo nihil is respondeo sed ad frater alypium gradus concito pergo is quis dico dico at ille ut existimo devito ne quis sui auctor fio unde tu puto offendo hinc ego inquam nemo consulo quo audio ad populus tumultuor pergo facio silentium quis promitto sum cum promissio etiam iuratio aperio ille verus qui solus is presbyterium cogito atque cupio non ita ut puto qui offertor sum accipio sed inter sui aliquantulis mussito peto ut addo idem promissio atque iuratio ut si quando ille ad suscipio clericatum consentio placeo non nisi in ipse hipponiensi ecclesia consentio rettulis ad is sine dubitatio annuo renuntio ille laetas sum et mox iuratio polliceor posco


Cogitate quid mali sit, ut, cum de Donatistis in unitate gaudeamus, interna schismata in monasterio lugeamus. Perseverate in bono proposito et non desiderabitis mutare praepositam, qua in monasterio illo per tam multos annos perseverante et numero et aetate crevistis, quae vos mater non utero sed animo suscepit. Omnes enim quae illuc venistis, ibi eam aut sanctae praepositae sorori meae servientem, placentem aut etiam ipsam praepositam, quae vos susciperet, invenistis; sub illa estis eruditae, sub illa velatae, sub illa multiplicatae; et sic tumultuamini, ut vobis eam mutemus, cum lugere deberetis si eam vobis mutare vellemus. Ipsa est, quam nostis; ipsa est, ad quam venistis; ipsa est, quam per tot annos habendo crevistis. Novum non accepistis nisi praepositum: aut si propter illum quaeritis novitatem et in eius invidia contra matrem vestram sic rebel- lastis, cur non potius hoc petistis, ut ipse vobis mutetur? Si autem hoc exhorretis, quia novi quo modo eum in Christo venerabiliter diligatis, cur non potius illud? In vobis namque regendis sic praepositi rudimenta turbantur, ut magis velit vos ipse deserere, quam istam ex vobis famam et invidiam sustinere, ut dicatur non aliam vos quaesituras fuisse praepositam, nisi ipsum coepissetis habere praepositum. Tranquillet ergo deus et componat animos vestros: non in vobis praevaleat opus diaboli, sed pax Christi vincat in cordibus vestris; nec dolore animi, quia non fit quod vultis, vel quia pudet voluisse quod velle non debuistis, erubescendo curratis in mortem, sed potius paenitendo resumatis salutem nec debeatis paenitentiam Iudae traditoris sed potius lacrimas Petri pastoris.

cogitas quis malus sum ut cum de donatistis in unitas gaudeo internus schisma in monasterio lugeo persevero in bonus propono et non desidero muto praepono qui in monasterio ille per tam multus annus persevero et numerus et aetas crevistis qui tu mater non uterus sed animus suscipio omnis enim qui illic venio ibi is aut sancio praepono soror meus servio placeo aut etiam ipse praepono qui tu suscipio invenio sub ille sum erudio sub ille velo sub ille multiplico et sic tumultuamini ut tu is muto cum lugeo debeo si is tu muto volo ipse sum quam nosco ipse sum ad quam venio ipse sum quam per tot annus habeo crevistis novus non accipio nisi praepono aut si propter ille quaero novitas et in is invidia contra mater vester sic rebel lastis cur non potis hic peto ut ipse tu muto si autem hic exhorretis quia nosco quo modo is in christus venerabiliter diligo cur non potis ille in tu namque rego sic praepono rudimentum turbo ut magis volo tu ipse desero quam iste ex tu fama et invidia sustineo ut dico non alius tu quaesituras sum praepono nisi ipse coepissetis habeo praepono tranquillo ergo deus et compono animus vester non in tu praevaleo opus diabolus sed pax christus vinco in cor vester neque dolor animus quia non fio qui volo vel quia pudeo volo qui volo non debeo erubesco curratis in mors sed potis paeniteo resumatis salus neque debeo paenitentia judas traditor sed potis lacrima petri pastor


Cum diu moleste haberem, quod aliquotiens scripserim et nulla tuae sublimitatis rescripta meruerim, repente epistulas tres tuae benignitatis accepi, unam non ad me solum datam per coepiscopum meum Vindemialem et non longe post per conpresbyterum Firmum duas. Qui vir sanctus nobisque, ut ab illo scire potuisti, familiarissima caritate coniunctus, multa nobiscum de tua excellentia conloquendo et veraciter insinuando, qualem te in Christi visceribus noverit, non solum eas quas memoratus episcopus vel quas ipse adtulit, sed etiam illas quas non accepisse nos querebamur, litteras vicit. Et ideo de te narratio eius suavior nobis erat, quia ea dicebat, quae ipse non possis ne quidem me inquirente rescribere, ne tuarum laudum, quod sancta scriptura prohibet, fieres praedicator. Quamquam et ego verear haec ad te scribere, ne suspicionem adulantis incurram, domine inlustris et merito praestantissime atque in Christi dilectione carissime fili.

cos diu molestus habeo qui aliquoties scribo et nullus tuus sublimitas rescribo mereo repens epistula tres tuus benignitas accipio unus non ad ego solus do per coepiscopum meus vindemial et non longus post per conpresbyterum firmum duo qui vir sancio nos ut ab ille scio possum familiaris caritas conjungo multus nos de tuus excello conloquor et veraciter insinuo qual tu in christus viscera nosco non solus is qui memoro episcopus vel qui ipse affero sed etiam ille qui non accipio nos queror littera vinco et ideo de tu narratio is suavis nos sum quia is dico qui ipse non possum ne quidem ego inquiro rescribo ne tuus laus qui sancio scribo prohibeo fio praedicator quamquam et ego vereor hic ad tu scribo ne suspicio adulo incurro dominus illustris et mereo praesto atque in christus dilectio carus filis


Profectiones ergo, quas quietas et faciles habere nequeas, per totam cogitare vitam non est hominis de illa una ultima, quae mors vocatur, cogitantis, de qua vel sola intellegis vere esse cogitandum. Dedit quidem deus paucis quibusdam, quos ecclesiarum gubernatores esse voluit, ut et illam non solum expectarent fortiter, sed alacriter etiam desiderarent et harum obeundarum labores sine ullo angore susciperent; sed neque his, qui ad huius modi administrationes temporalis honoris amore raptantur, neque rursum his, qui cum sunt privati, negotiosam vitam appetunt, hoc tantum bonum concedi arbitror, ut inter strepitus inquietosque conventus atque discursus cum morte familiaritatem, quam quaerimus, faciant; deificari enim utrisque in otio licebat. Aut si hoc falsum est, ego sum omnium ne dicam stultissimus, certe ignavissimus, cui nisi proveniat quaedam secura cessatio, sincerum illud bonum gustare atque amare non possum. Magna secessione a tumultu rerum labentium, mihi crede, opus est, ut non duritia, non audacia, non cupiditate inanis gloriae, non superstitiosa credulitate fiat in homine nihil timere. Hinc enim fit illud etiam solidum gaudium nullis omnino laetitiis ulla ex particula conferendum.

profectio ergo qui quiesco et facilis habeo nequeo per totus cogito vita non sum homo de ille unus ulter qui mors voco cogito de qui vel solus intellego verus sum cogito do quidem deus paucus quidam qui ecclesia gubernator sum volo ut et ille non solus expectarent fortis sed alacriter etiam desidero et haris obeundaris labor sine ullus angor suscipio sed neque hic qui ad hic modus administratio temporal honor amor raptantur neque rursum hic qui cum sum privo negotiosus vita appeto hic tantus bonus concedo arbitror ut inter strepitus inquietosque convenio atque discursus cum mors familiaritas quam quaero facio deificaris enim uterque in otium licet aut si hic falsus sum ego sum omnis ne dico stultus certus ignavus qui nisi provenio quidam securus cessatio sincerus ille bonus gusto atque amo non possum magnus secessio ab tumultus res labor ego credo opus sum ut non duritia non audacia non cupiditas inanis gloria non superstitiosus credulitas fio in homo nihil timeo hinc enim fio ille etiam solidus gaudium nullus omnino laetitia ullus ex particula confero


Iam rescripseram caritati tuae, sed, cum epistulae dirigendae occasio quaereretur, supervenit dilectissimus filius meus Faustus pergens ad eximietatem tuam. Qui cum ipsas litteras, quas iam feceram, accepisset tuae benivolentiae perferendas, suggessit mihi multum te desiderare ut aliquid tibi scriberem quod te aedificet ad sempiternam salutem, cuius tibi spes in Christo Iesu domino nostro. Et quamvis mihi occupato tantum institit ut facere non differrem, quantum scis quod te sinceriter diligat. Festinanti ergo ut occurrerem, malui festinanter aliquid scribere quam religiosum tuum desiderium retardare, domine eximie et merito insignis atque honorabilis fili.

iam rescribo caritas tuus sed cum epistula dirigendae occasio quaero supervenio dilectus filius meus faustus pergo ad eximietas tuus qui cum ipse littera qui iam facio accipio tuus benevolentia perfero suggero ego multus tu desideraris ut aliquis tu scribo qui tu aedifico ad sempiternus salus qui tu spes in christus iesus dominus noster et quivis ego occupo tantus insto ut facio non differo quantus scio qui tu sinceriter diligo festino ergo ut occurro malo festinanter aliquis scribo quam religiosus tuus desiderium retardaris dominus eximius et mereo insignis atque honorabilis filis


I. Qua gratia responderent litteris sanctitatis tuae, cum diu haesitans non reperirem—omnia enim vicit affectus animi mei, quem iam sponte surgentem lectio epistulae tuae multo ardentius excitavit,—commisi me tamen deo, qui pro viribus meis operaretur in me, ut ea rescriberem, quae utrique nostrum studio in domino et cura ecclesiastica pro tua praestantia et mea obsecundatione congruerent. Atque illud primum, quod orationibus meis te adiuvari credis, non solum non defugio, verum etiam libenter amplector. Ita enim etsi non meis, at certe tuis me dominus noster exaudiet. Quod fratrem Alypium in nostra coniunctione mansisse, ut exemplo sit fratribus curas mundi huius vitare cupientibus, benivolentissime accepisti, ago gratias, quas nullis verbis explicare possim; deus hoc rependat in animam tuam. Omnis itaque fratrum coetus, qui apud eos coepit coalescere, tanta tibi praerogativa obstrictus est, ut locis terrarum tantum longe disiunctis ita nobis consulueris tamquam praesentissimus spiritu. Quapropter precibus, quantum valemus, incumbimus, ut gregem tibi commissum tecum dominus sustinere dignetur nec te uspiam deserere, sed adesse adiutor in opportunitatibus faciens cum ecclesia sua misericordiam per sacerdotium tuum, qualem spiritales viri ut faciat lacrimis eum gemitibusque interpellant.

eo qui gratia respondeo littera sanctitas tuus cum diu haesito non reperio omnis enim vinco afficio animus meus qui iam sponte surgo lectio epistula tuus multus ardeo excito committo ego tamen deus qui pro vis meus opero in ego ut is rescribo qui uterque nos studium in dominus et cura ecclesiasticus pro tuus praesto et meus obsecundatio congruo atque ille primus qui oratio meus tu adiuvaris credo non solus non defugio verus etiam libet amplector ita enim etsi non meus at certus tuus ego dominus noster exaudio qui frater alypium in noster coniunctio maneo ut exemplum sum frater cura mundus hic vitaris cupio benivolentissime accipio ago gratia qui nullus verbum explicaris possum deus hic rependo in anima tuus omnis itaque frater coitus qui apud is coepio coalesco tantus tu praerogativa obstringo sum ut locus terra tantus longus disjungo ita nos consulo tamquam praesentissimus spiritus quapropter prex quantus valeo incumbo ut grex tu committo tu dominus sustineo digno neque tu uspiam desero sed adsum adjuto in opportunitas facio cum ecclesia suus misericordia per sacerdotium tuus qual spirital vir ut facio lacrima is gemitus interpello


Ex quo Hipponem litterae benignitatis tuae per sanctum fratrem nostrum Firmum presbyterum directae me absente venerunt, posteaquam illas, cum remeassem, quamvis iam inde profecto earum perlatore legere potui, haec prima eademque gratissima rescribendi occurrit occasio per dilectissimum filium nostrum acolithum Albinum. Quod autem, quibus simul scripsisti, tunc non eramus simul, ideo factum est, ut singulorum singulas, non unam amborum epistulam sumeres. A me quippe digressus est perlator huius, per venerabilem fratrem et coepiscopum meum Alypium, qui tuae sanctitati aliam rescriberet, transiturus. Ad quem etiam ipsas quas ego iam legeram, litteras tuas ipse portavit. Quae nos quanta laetitia perfuderint, quid homo nitatur loqui quod non potest eloqui? Nec te ipsum satis nosse arbitror, sed nobis crede, quantum boni feceris talia nobis scripta mittendo. Sicut enim tu testis es animi tui, ita nos nostri, quem ad modum sit affectus illarum sinceritate luculentissima litterarum. Si enim brevissimam epistulam tuam, quam de hac ipsa re ad beatissimum senem Aurelium per Leonem acolithum direxisti, exultanti alacritate descripsimus et, quibus poteramus, magno studio legebamus, ubi nobis exposuisti quid de illo perniciosissimo dogmate vel quid contra de gratia dei, quam pusillis magnisque largitur, cui est illud inimicissimum, sentias, quanta nos putas ista tua prolixiora scripta vel exultatione legisse vel cura, ut legantur, quibus valuimus, aliis obtulisse atque adhuc, quibus valemus, offerre! Quid enim gratius legi vel audiri potest, quam gratiae dei tam pura defensio adversus inimicos eius ex ore eius, qui eorundem inimicorum magni momenti patronus antea iactabatur? Aut unde uberiores deo debemus agere gratias, quam quod eius sic defenditur gratia ab eis quibus datur, adversus eos quibus vel non datur vel ingratum est quod datur, quia, ut eis gratum sit, occulto et iusto iudicio dei non datur?

ex quo hippo littera benignitas tuus per sancio frater nos firmum presbyterum dirigo ego absum venio posteaquam ille cum remeo quivis iam inde profecto is perlator lego possum hic primus idem gratus rescribo occurro occasio per dilectus filius nos acolithum albinus qui autem qui simul scribo tunc non sum simul ideo facio sum ut singulus singulus non unus ambo epistula sumo ab ego quippe digredior sum perlator hic per venerabilis frater et coepiscopum meus alypium qui tuus sanctitas alius rescribo transeo ad qui etiam ipse qui ego iam lego littera tuus ipse porto qui nos quantus laetitia perfuderint quis homo nitor loquor qui non possum eloquor neque tu ipse satis nosco arbitror sed nos credo quantus bonus facio talis nos scribo mitto sicut enim tu testis sum animus tuus ita nos noster qui ad modus sum afficio ille sinceritas luculentus litteraris si enim brevis epistula tuus quam de hic ipse res ad beatus senex aurelius per leo acolithum dirigo exultanti alacritas describo et qui possum magnus studium lego ubi nos expono quis de ille perniciosus dogma vel quis contra de gratia deus quam pusillus magnus largior qui sum ille inimicus sentio quantus nos puto iste tuus prolixus scribo vel exultatio lego vel cura ut lego qui valeo alius offertor atque adhuc qui valeo offero quis enim gratus lego vel audio possum quam gratia deus tam purus defensio adverro inimicus is ex os is qui idem inimicus magnus momentum patronus antea jacto aut unde uber deus debeo ago gratia quam qui is sic defendo gratia ab is qui do adverro is qui vel non do vel ingratus sum qui do quia ut is gratus sum occulo et justus iudicium deus non do


In illis autem multiplicibus gestis, quibus de illo nostrum iudicium continetur, magis deberem vereri ne tibi minus severe, quam oporteret, iudicasse videamur, nisi scirem vos tam propensos ad misericordiam, ut non solum nobis, quia illi pepercimus, verum etiam ipsi existimetis esse parcendum. Sed ille, quod a nobis aut benigne aut remisse factum est, in praescriptionem vertere atque usurpare conatur; clamat: Aut in mea cathedra sedere debui aut episcopus esse non debui, quasi nunc sedeat nisi in sua. Propter hoc enim loca illa eidem dimissa atque permissa sunt, in quibus et prius episcopus erat, ne in alienam cathedram contra statuta patrum translatus inlicite diceretur. Aut vero quisquam ita esse debet sive severitatis sive lenitatis exactor, ut, qui non visi fuerint episcopatus honore privandi, nullo modo in eis aliquid vindicetur, aut in quibus aliquid visum fuerit vindicandum, episcopatus honore priventur?

in ille autem multiplex gero qui de ille nos iudicium contineo magis debeo vereor ne tu paruus sero quam oportet judico video nisi scio tu tam propendeo ad misericordia ut non solus nos quia ille parco verus etiam ipse existimo sum parco sed ille qui ab nos aut benignus aut remitto facio sum in praescriptio verto atque usurparis conor clamo aut in meus cathedra sedeo debeo aut episcopus sum non debeo quasi nunc sedeo nisi in suus propter hic enim locum ille idem dimitto atque permitto sum in qui et prior episcopus sum ne in alienus cathedra contra statuo pater transfero illicitus dico aut verus quisquam ita sum debeo sive severitas sive lenitas exactor ut qui non video sum episcopatus honor privo nullus modo in is aliquis vindico aut in qui aliquis video sum vindico episcopatus honor privo


Quae infirmae sunt ex pristina consuetudine, si aliter tractantur in victu, non debet aliis molestum esse nec iniustum videri, quas fecit alia consuetudo fortiores. Nec illas putent feliciores, quia sumunt quod non sumunt ipsae, sed sibi potius gratulentur, quia valent quod non valent illae. Et si eis quae venerunt ex moribus delicatioribus ad monasterium, aliquid alimentorum, vestimentorum, stramentorum, operimentorum datur, quod aliis fortioribus et ideo felicioribus non datur, cogitare debent, quibus non datur, quantum de sua saeculari vita illae ad istam descenderunt, quamvis usque ad aliarum, quae sunt corpore fortiores, frugalitatem pervenire nequiverint. Nec velle debent, quod eas vident amplius, non quia honorantur. sed quia tolerantur, accipere, ne contingat detestanda perversitas, ut in monasterio, ubi, quantum possunt, fiunt divites laboriosae, fiant pauperes delicatae. Sane, quem ad modum aegrotantes necesse habent minus accipere, ne graventur, ita post aegritudinem sic tractandae sunt, ut citius recreentur, etiam si de humillima saeculi paupertate venerunt, tamquam hoc illis contulerit recentior aegritudo, quod divitibus anterior consuetudo. Sed cum vires pristinas reparaverint, redeant ad feliciorem consuetudinem suam, quae famulas dei tanto amplius decet, quanto minus indigent, nec ibi eas teneat voluntas iam vegetas, quo necessitas levarat infirmas. Illae se aestiment ditiores, quae fuerint in sustinenda parcitate fortiores; melius est enim minus egere quam plus habere.

qui infirmus sum ex pristinus consuetudo si aliter tracto in vinco non debeo alius molestus sum neque iniustus video qui facio alius consuetudo fortis neque ille puto felix quia sumo qui non sumo ipse sed sui potis gratulentur quia valeo qui non valeo ille et si is qui venio ex mos delicatus ad monasterium aliquis alimentor vestimentor stramentor operimentor do qui alius fortis et ideo felix non do cogito debeo qui non do quantus de suus saecularis vito ille ad iste descendo quivis usque ad alius qui sum corpus fortis frugalitas pervenio nequeo neque volo debeo qui is video amplus non quia honoro sed quia tolero accipio ne contingo detesto perversitas ut in monasterio ubi quantus possum fio dives laboriosus fio pauper delicatus sanus qui ad modus aegroto necesse habeo paruus accipio ne gravo ita post aegritudo sic tracto sum ut cieo recreo etiam si de humilis saeculis paupertas venio tamquam hic ille confero recens aegritudo qui dives anterior consuetudo sed cum vireo pristinus reparaverint redeo ad felix consuetudo suus qui famulo deus tantus amplus decet quantus paruus indigeo neque ibi is teneo voluntas iam vegetus quo necessitas levo infirmo ille sui aestimo dives qui sum in sustineo parcitas fortis bonus sum enim paruus ago quam multus habeo


Noli existimare neminem deo placere posse, qui in armis bellicis militat. In his erat sanctus David, cui dominus tam magnum perhibuit testimonium; in his etiam plurimi illius temporis iusti; in his erat et ille centurio, qui domino dixit: Non sum dignus, ut intres sub tectum meum, sed tantum dic verbo et sanabitur puer meus. Nam et ego homo sum sub potestate constitutus habens sub me milites et dico huic: Vade et vadit, et alio: Veni et venit, et servo meo: Fac hoc et facit; de quo et dominus: Amen dico vobis; non inveni tantam fidem in Israhel. In his erat et ille Cornelius, ad quem missus angelus dixit: Corneli, acceptae sunt elemosynae tuae et exauditae sunt orationes tuae; ubi eum admonuit, ut ad beatum Petrum apostolum mitteret et ab illo audiret quae facere deberet; ad quem apostolum, ut ad eum veniret, etiam religiosum militem misit. In his erant et illi, qui baptizandi cum venissent ad Iohannem, sanctum domini praecursorem et amicum sponsi, de quo ipse dominus ait: In natis mulierum non exsurrexit maior Iohanne Baptista, et quaesissent ab eo, quid facerent, respondit eis: Neminem concusseritis, nulli calumniam feceritis, sufficiat vobis stipendium vestrum. Non eos utique sub armis militare prohibuit, quibus suum stipendium sufficere debere praecepit.

nolo existimaris nemo deus placeo possum qui in arma bellicus milito in hic sum sancio david qui dominus tam magnus perhibeo testimonium in hic etiam plurimus ille tempus justus in hic sum et ille centurio qui dominus dico non sum dignus ut intro sub tectum meus sed tantus dico verbum et sano puer meus nam et ego homo sum sub potestas constituo habeo sub ego miles et dico hic vado et vado et alius venio et venio et servo meus facio hic et facio de quo et dominus amen dico tu non invenio tantus fides in israhel in hic sum et ille cornelius ad qui mitto angelus dico cornelis accipio sum elemosynae tuus et exaudio sum oratio tuus ubi is admoneo ut ad beatus petrum apostolus mitto et ab ille audio qui facio debeo ad qui apostolus ut ad is venio etiam religiosus miles mitto in hic sum et ille qui baptizandi cum venio ad iohannem sancio dominus praecursor et amicus sponsus de quo ipse dominus aio in obstino mulier non exsurgo magnus iohanne baptista et quaero ab is quis facio respondeo is nemo concusseritis nullus calumnia facio sufficio tu stipendium vester non is utique sub arma militaris prohibeo qui suus stipendium sufficio debeo praecipio


Viderint graves et periti viri quid de illo Themistocle sentiant, si tamen hominis nomen verum recolo, qui cum in epulis, quod clari et eruditi Graeciae facere solebant, canere fidibus recusasset et ob hoc indoctior haberetur totumque illud iucunditatis genus aspernatus esset, dictum illi est: Quid ergo audire te delectat? Ad quod ille respondisse fertur: Laudes meas. Viderint ergo quo fine qua intentione illud dixisse crediderint vel ipse qua dixerit. Erat enim secundum hoc saeculum vir magnificus. Nam etiam cum ei dictum fuisset: Quid igitur nosti? Rem publicam, inquit, ex parva magnam facere. Ego autem, quod ait Ennius: Omnes mortales sese laudari exoptant, partim puto adprobandum, partim cavendum. Ut enim appetenda est veritas, quae procul dubio est, etiam si non laudetur, sola laudabilis, sic ea quae facile subrepit, vanitas in hominum laude fugienda est; haec est autem, cum vel ipsa bona quae laudatione digna sunt, non putantur habenda, nisi laudetur ab hominibus homo, vel ea quoque vult in se multum quisque laudari, quae aut exigua laude aut etiam vituperatione digniora sunt. Unde Horatius Ennio vigilantior ait: laudis amore tumes? sunt certa piacula, quae te ter pure lecto poterunt recreare libello.

video gravis et pereo vir quis de ille themistocles sentio si tamen homo nomen verus recolo qui cum in epulis qui clarus et erudio graecia facio soleo cano fides recuso et ob hic indoctus habeo totus ille iucunditas genus aspernor sum dico ille sum quis ergo audio tu delecto ad qui ille respondeo fero laus meus video ergo quo finis qui intentio ille dico credo vel ipse qui dico sum enim secundus hic saeculis vir magnificus nam etiam cum is dico sum quis igitur nosco res publicus inquam ex parvus magnus facio ego autem qui aio ennius omnis mortalis sui laudo exopto pars puto adprobo pars caveo ut enim appeto sum vereor qui procul dubius sum etiam si non laudo solus laudabilis sic is qui facilis subrepo vanitas in homo laus fugio sum hic sum autem cum vel ipse bonus qui laudatio dignus sum non puto habeo nisi laudo ab homo homo vel is quoque volo in sui multus quisque laudo qui aut exiguus laus aut etiam vituperatio dignus sum unde horatius ennius vigilo aio laus amor tumeo sum certus piaculum qui tu ter purus lectus possum recrearis libellus


De negotio interim quod non curare non possum, nihil certum scribere potui absente fratre Macario, qui cito dicitur rediturus, et quod deo adiuvante peragi potuerit, peragetur. De nostra autem pro eis sollicitudine quamquam fratres nostri cives qui aderant, securos vos facere possent, tamen digna res epistulari conloquio quo nos invicem consolantur, a domino praestita est, in quo promerendo multum nos adiutos esse credimus ipsa vestra sollicitudine, quae profecto sine deprecatione pro nobis esse non potuit.

de negotium interim qui non curo non possum nihil certus scribo possum absum frater macario qui cito dico redeo et qui deus adjuvo perago possum perago de noster autem pro is sollicitudo quamquam frater noster civis qui adsum securus tu facio possum tamen dignus res epistularis colloquium quo nos invicem consolo ab dominus praesto sum in quo promereo multus nos adjuvo sum credo ipse vester sollicitudo qui profecto sine deprecatio pro nos sum non possum


Denique factum est ut vinculum continentiae, quo se dilectus innexuerat, contemptus abrumperet et iratus tibi non parceret sibi Sicut enim mihi rettulit perlator epistulae tuae, cum cognovisset quod omnia vel paene omnia quae habebas, nescio quibus duobus transeuntibus monachis tamquam pauperibus eroganda donaveris, tunc ille detestans eos tecum et non dei servos sed domus alienae penetratores et tuos captivatores et depraedatores putans, tam sanctam sarcinam quam tecum subierat, indignatus abiecit. Infirmus enim erat et ideo tibi, quae in communi proposito fortior videbaris, non erat praesumptione turbandus sed dilectione portandus, quia, etiamsi ad ipsas elemosynas largius faciendas forte pigrius movebatur, posset et ista condiscere, si tuis inopinatis non feriretur expensis, sed expectatis invitaretur obsequiis, ut etiam hoc quod temere sola fecisti, multo consultius dilectione concordi multoque ordinatius et honestius ambo faceretis, nec blasphemarentur servi dei, si tamen hoc fuerunt qui marito absente atque nesciente ab ignota muliere et aliena uxore tanta sumpserunt, et laudaretur deus in operibus vestris, quorum esset tam fida societas, ut a vobis communiter teneretur non solum summa castitas verum etiam gloriosa paupertas.

denique facio sum ut vinculis continentia quo sui delectus innexuerat contemno abrumpo et irascor tu non parco sui sicut enim ego refero perlator epistula tuus cum cognosco qui omnis vel paene omnis qui habeo nescio qui duo transeo monachis tamquam pauper erogo dono tunc ille detesto is tu et non deus servus sed domus alienus penetrator et tuus captivator et depraedator puto tam sancio sarcina quam tu subeo indignor abicio infirmus enim sum et ideo tu qui in communis propono fortis videbaris non sum praesumptio turbo sed dilectio portandus quia etiamsi ad ipse elemosynas largus facio fors piger moveo possum et iste condisco si tuus inopinor non ferio expendo sed expectas invitaretur obsequium ut etiam hic qui temere solus facio multus consulo dilectio concordi multus ordino et honestus ambo facio neque blasphemarentur servio deus si tamen hic sum qui marito absum atque nescio ab ignotus mulier et alienus uxor tantus sumo et laudo deus in opus vester qui sum tam fidus societas ut ab tu communis teneo non solus summus castitas verus etiam gloriosus paupertas