Cento Nuptialis

CC BY 4.0 (estate-derived fields); included text keeps its per-record source license

Reuse requires the attribution line above (CC BY 4.0). Text records carry their own license_id; only open-display licenses appear in this file.

Licensed lexica and citation-only authorities are excluded from bulk dumps by construction — cite the authority, never reprint it.


finem adventabant: tum creber anhelitus artus

finis advento tum creber anhelitus artus


talis erat species, talem se laeta ferebat


et super incumbens nodis et cortice crudo


at parte ex alia biforem dat tibia cantum.


purpura maeandro duplici Meliboea cucurrit,


intentos volvens oculos, uritque videndo.


auspiciis manifesta fides, quo iustior alter

auspicium manifestus fides quo justus alter


nulli fas casto sceleratum insistere limen.


lasciva, Paule, pagina:


fortunati ambo, si quid pia numina possunt,


alba pedis, dederatque comam diffundere ventis.


et mater, cape Maeonii carchesia Bacchi.

et mater capio maeonius carchesium bacchus


illum turbat amor figitque in virgine vultus;


alituum pecudumque genus capreaeque sequaces


exigat et pulchra faciat te prole parentem.


sanguineis ebuli bacis minioque rubentem


ornatus Argivae Helenae: qualisque videri


versibus incomptis ludunt et carmina dicunt:


nusquam amittebat oculosque sub astra tenebat.


iamque fere spatio extremo fessique sub ipsam


dona laboratae Cereris pinguisque ferinae


virginis os habitumque gerens, cui plurimus ignem


ingens argentum mensis colloque monile

ingens argentum mensis colloquor monilis


proveniunt: placitone etiam pugnabis amori?”


Talia dicentem iamdudum aversa tuetur


praecipitatque moras omnis solvitque pudorem.


sic oculos cursuque amens ad limina tendit.


munera portantes aurique eborisque talenta


ACCIPITE haec animis laetasque advertite mentes,


faucibus effundens nares contingit odore.


tollit se arrectum: conantem plurima frustra


dant famuli manibus lymphas onerantque canistris


est in secessu, tenuis quo semita ducit,


nec mora nec requies: clavumque adfixus et haerens

neque mora neque requies clavus affigo et haereo


sis felix, primos Lucinae experta labores


AT parte ex alia foribus sese intulit altis


omnibus in morem tonsa coma; pectore summo


matres atque viri, iuvenes ante ora parentum


atria: dependent lychni laquearibus aureis.


non iniussa cano. sua cuique exorsa laborem

non injussus cano suus quisque exordior labor


consurgunt mensis: per limina laeta frequentes,

consurgo mensis per limen laetus frequens


Hoc, tum die uno et addita lucubratione propera-tum, modo inter liturarios meos cum reperissem, tanta mihi candoris tui et amoris fiducia est, ut severitati tuae nec ridenda subtraherem. accipe igitur opusculum de inconexis continuum, de diversis unum, de seriis ludicrum, de alieno nostrum: ne in sacris et fabulis aut Thyonianum mireris aut Virbium, illum de Dionyso, hunc de Hippolyto reformatum.

hic tum dies unus et addo lucubratio propero tum modo inter liturarios meus cum reperissem tantus ego candor tuus et amor fiducia sum ut severitas tuus neque rideo subtraherem accipio igitur opusculis de inconexis continuus de diverto unus de serius ludicrum de alienus nos ne in sacrum et fabula aut thyonianum miror aut virbius ille de dionyso hic de hippolytus reformatum


ignea rima micans: exhalat opaca mephitim.


bacatum et duplicem gemmis auroque coronam.


flos veterum virtusque virum, mea maxima cura,


labitur exanguis, destillat ab inguine virus.

labor exsanguis destillo ab inguine virus


ter revoluta toro est. manet imperterritus ille.

ter revolvo torus sum maneo imperterritus ille


o dulcis coniunx, non haec sine numine divum

o dulcis coniunx non hic sine numen divus


Centonem vocant, qui primi hac concinnatione luserunt. solae memoriae negotium sparsa colligere et integrare lacerata, quod ridere magis quam laudare possis, pro quo, si per sigillaria in auctione veniret, neque Afranius naucum daret, neque ciccum suum Plautus offerret, piget enim Vergiliani carminis dignitatem tam ioculari dehonestasse materia, sed quid facerem? iussum erat: quodque est potentissimum imperandi genus, rogabat, qui iubere poterat, sanctus imperator Valentinianus, vir meo iudicio eruditus, nuptias quondam eiusmodi ludo descripserat, aptis equidem versibus et compositione festiva. experiri deinde volens, quantum nostra contentione praecelleret, simile nos de eodem concinnare praecepit, quam scrupulosum hoc mihi fuerit, intellege: neque ante-ferri volebam neque posthaberi, cum aliorum quoque iudicio detegenda esset adulatio inepta, si cederem, insolentia, si ut aemulus eminerem. suscepi igitur similis recusanti feliciterque et obnoxius gratiam tenui nec victor offendi.

cento voco qui primus hic concinnatio ludo solus memoria negotium spargo colligo et integraris lacero qui rideo magis quam laudo possum pro quo si per sigillaria in auctio venio neque afranius naucum do neque ciccus suus plautus offertor pigeo enim vergilianus carmen dignitas tam iocularis dehonestasse materia sed quis facio jubeo sum quisque sum potens impero genus rogo qui iubeo possum sancio imperator valentinianus vir meus iudicium erudio nuptiae quondam eiusmodi ludo describo aptus equidem versus et compositio festivus experior deinde volo quantus noster contentio praecelleret similis nos de idem concinnaris praecipio quam scrupulosum hic ego sum intellego neque ante fero volo neque posthaberi cum alius quoque iudicium detego sum adulatio ineptus si cedo insolentia si ut aemulus eminerem suscipio igitur similis recuso felicito et obnoxius gratia tenuis neque victor offendo


Contentus esto, Paule mi,


ad soceros solioque alte subnixa resedit.


“ Per te, per, qui te talem genuere, parentes,


fortunamque ferent: mihi iussa capessere fas est.


viscera tosta ferunt. series longissima rerum:


congressi iungunt dextras stratisque reponunt.


ille autem: “ Causas nequiquam nectis inanes,”


obloquitur numeris septem discrimina vocum.


Perlege hoc etiam, si operae est, frivolum et nullius pretii opusculum, quod nec labor excudit nec cura limavit, sine ingenii acumine et morae maturitate.

perlego hic etiam si opera sum frivolus et nullus pretium opusculis qui neque labor excudo neque cura limo sine ingenium acumen et mora maturitas


perfidus alta petens: ramum, qui veste latebat,

perfidus altus peto ramus qui vestis lateo


INCEDUNT pueri pariterque ante ora parentum


altius ad vivum persedit vulnere mucro.


et sellam et pictum croceo velamen acantho,

et sella et pingo croceus velamen acanthus


perventum, licito tandem sermone fruuntur.


os umerosque deo similis lumenque iuventae.


tuque puerque tuus, magnae spes altera Romae,


qualis, ubi oceani perfusus Lucifer unda


Et si pateris, ut doceam docendus ipse, cento quid sit, absolvam. variis de locis sensibusque diversis quaedam carminis structura solidatur, in unum versum ut coeant aut caesi duo aut unus et sequens <medius> cum medio, nam duos iunctim locare ineptum est, et tres una serie merae nugae. diffinduntur autem per caesuras omnes, quas recipit versus heroicus, convenire ut possit aut penthemimeris cum reliquo anapaestico, aut trochaice cum posteriore segmento, aut septem semipedes cum anapaestico chorico, aut <ponatur> post dactylum atque semipedem quidquid restat hexametro: simile ut dicas ludicro, quod Graeci ostomachion vocavere. ossicula ea sunt: ad summam quattuordecim figuras geometricas habent, sunt enim aequaliter triquetra vel extentis lineis vel eiusdem frontis, vel rectis1 angulis vel obliquis: isoscele ipsi vel isopleura vocant, orthogonia quoque et scalena. harum verticularum ariis coagmentis simulantur species mille formarum: helephantus belua aut aper bestia, anser volans et mirmillo in armis, subsidens venator et latrans canis, quin et turris et cantharus et alia huiusmodi innumerabilium figurarum, quae alius alio scientius variegant. sed peritorum concinnatio miraculum est, imperitorum iunctura ridiculum, quo praedicto scies, quod ego posteriorem imitatus sum. Hoc ergo centonis opusculum ut ille ludus tractatur, pari modo sensus diversi ut congruant, adoptiva quae sunt, ut cognata videantur, aliena ne interluceant: arcessita ne vim redarguant, densa ne supra modum protuberent, hiulca ne pateant. quae si omnia ita tibi videbuntur, ut praeceptum est, dices me composuisse centonem, et quia sub imperatore meo tum merui, procedere mihi inter frequentes stipendium iubebis: sin aliter, aere dirutum 1 facies, ut cumulo carminis in fiscum suum redacto redeant versus, unde venerunt, vale.

et si patera ut doceo doceo ipse cento quis sum absolvo varius de locus sensus diverto quidam carmen structura solido in unus verro ut coeo aut caedo duo aut unus et sequor medius cum medium nam duo iunctim locaris ineptus sum et tres unus series merus nugae diffinduntur autem per caesuras omnis qui recipio verro heroicus convenio ut possum aut penthemimeres cum reliquus anapaesticus aut trochaice cum posterus segmentum aut septem semipedes cum anapaesticus choricus aut pono post dactylus atque semipedem quisquis resto hexameter similis ut dico ludicer qui graecum ostomachion voco ossiculum is sum ad summa quattuordecim figura geometrice habeo sum enim aequalis triquetrus vel extendo linea vel idem frons vel rectus angulis vel obliquus isoscelis ipse vel isopleura voco orthogonia quoque et scalena haris verticularis ariis coagmentum simulantur species mille formaris helephantus belua aut aper bestia anser volo et mirmillo in arma subsido venator et latro canis quin et turris et cantharus et alius huiusmodi innumerabilis figuraris qui alius alius scio variegant sed peritor concinnatio miraculis sum imperitor jungo ridiculus quo praedico scio qui ego posterus imitor sum hic ergo centonis opusculis ut ille ludus tracto par modo sensus diverto ut congruo adoptivus qui sum ut cognatus video alienus ne interluceant arcesso ne vis redarguant densus ne supra modus protuberent hiulcus ne pateo qui si omnis ita tu video ut praeceptum sum dico ego compono cento et quia sub imperator meus tum mereo procedo ego inter frequens stipendium jubeo sin aliter aer diruo facies ut cumulo carmen in fiscus suus redigo redeo verro unde venio val


venisti tandem, mea sola et sera voluptas.

venio tandem meus solus et serus voluptas


sollicitat suadetque ignota lacessere bella.


monstrum horrendum, informe, ingens, cui lumen ademptum,

monstrum horreo informis ingens qui lumen adimo


POSTQUAM est in thalami pendentia pumice tecta

postquam sum in thalamus pendeo pumex tectum


intorquet summis adnixus viribus hastam.


POSTQUAM congressi sola sub nocte per umbram

postquam congredior solus sub nox per umbra


nudato capite et pedibus per mutua nexis,


et genus aequoreum, dammae cervique fugaces:


ambo animis, ambo insignes praestantibus armis;


nec pietate fuit, nec bello maior et armis;

neque pietas sum neque bellum magnus et arma


Hactenus castis auribus audiendum mysterium nuptiale ambitu loquendi et circuitione velavi. verum quoniam et Fescenninos amat celebritas nuptialis verborumque petulantiam notus vetere instituto ludus admittit, cetera quoque cubiculi et lectuli operta prodentur ab eodem auctore collecta, ut bis erubescamus, qui et Vergilium faciamus impudentem. vos, si placet, hic iam legendi modum ponite: cetera curiosis relinquite.

hactenus caveo auris audio mysterium nuptial ambitus loquor et circuitio velavi verus quoniam et fescenninos amo celebritas nuptial verbum petulantia notus veto instituo ludus admitto ceterus quoque cubiculum et lectulis operio prodentur ab idem auctor colligo ut bis erubesco qui et vergilius facio impudens tu si placeo hic iam lego modus pono ceterus curiosus relinquo


pictus acu chlamydem auratam, quam plurima circum

pingo acus chlamys auro quam multus circum


insonuere cavae gemitumque dedere cavernae.


oscula libavit dextramque amplexus inhaesit.


cunctaturque metu telumque instare tremiscit


succidimus: non lingua valet, non corpore notae

succido non lingua valeo non corpus nosco


conveniunt stratoque super discumbitur ostro,


olli serva datur geminique sub ubere nati:


ora puer prima signans intonsa iuventa,


itque reditque viam totiens uteroque recusso


crateras magnos statuunt Bacchumque ministrant.


ridere, nil ultra, expeto.


omnes ut tecum meritis pro talibus annos


tuque prior, nam te maioribus ire per altum


et mentem Venus ipsa dedit, nova proelia temptant,

et mens venus ipse do novo proelio tento


accepit solitam flammam lectumque iugalem:


sufficiunt vires, nec vox aut verba sequuntur.”

sufficio vireo neque vox aut verbum sequor


hanc tu, oro, solare inopem et miserere precantis.

hic tu oro solaris inops et misereor preco


at chorus aequalis, pueri innuptaeque puellae,


caelicolis et quanta solet Venus aurea contra,

caelicola et quantus soleo venus aureus contra


ille ubi complexu molli fovet atque repente

ille ubi complexus mollis foveo atque repens


at Cytherea novas artes et pronuba Iuno


ambo florentes, genus insuperabile bello.


turbaque miratur matrum. vestigia primi


concordes stabili fatorum numine Parcae.


hic specus horrendum: talis sese halitus atris

hic specus horreo talis sui halitus ater


o formose puer, noctem non amplius unam


extulit os sacrum caelo: sic ora ferebat,


transadigit costas et pectine pulsat eburno.


omnibus una quies operum, cunctique relictis


spemque metumque inter funditque has ore loquelas:


quattuor huic iuvenes totidem innuptaeque puellae:

quattuor hic juvenis totidem innubo puella


eripit a femore et trepidanti fervidus instat.

eripio ab femore et trepido fervidus insto


ter sese attollens cubitoque innixa levavit,


non absunt illic neque oves haedique petulci

non absum illic neque ovo haedus petulcus


aridaque ora quatit, sudor fluit undique rivis,

aridus os quatio sudor fluo undique rivus


subiecit rubor et calefacta per ora cucurrit,


occupat os faciemque, pedem pede fervidus urget,

occupo os facies pedis pes fervidus urgeo


fert picturatas auri subtemine vestes,


discurrunt variantque vices populusque patresque


matronae, pueri, vocemque per ampla volutant


nec non Thraeicius longa cum veste sacerdos

neque non thraeicius longus cum vestis sacerdos


sparge, marite, nuces; cinge haec altaria vitta,

spargo maritus nuces cingo hic altare vitta


flos veterum virtusque virum: tibi ducitur uxor,


vivite felices.” dixerunt " currite " fusis


flexilis obtorti per collum circulus auri.

flexilis obtorqueo per collum circulus aurum


“O digno coniuncta viro, gratissima coniunx,


ante oculos interque manus sunt mitia poma.


TANDEM progreditur Veneris iustissima cura,


EXPECTATA dies aderat dignisque hymenaeis


huc iuvenis nota fertur regione viarum


dona ferunt, pallam signis auroque rigentem,


haesit virgineumque alte bibit acta cruorem.


illam omnis tectis agrisque effusa iuventus


“ o virgo, nova mi facies, gratissima coniunx,


et tunicam, molli mater quam neverat auro:

et tunica mollis mater quam neverat aurum


illa manu moriens telum trahit, ossa sed inter

ille manus morior telis traho os sed inter


Postquam exempta fames et amor compressus edendi,

postquam eximo fames et amor comprimo edo


sacra canunt, plaudunt choreas et carmina dicunt.


nomine avum referens, animo manibusque parentem.


iam matura viro, iam plenis nubilis annis,


TUM studio effusae matres ad limina ducunt;