Ordo Urbium Nobilium

CC BY 4.0 (estate-derived fields); included text keeps its per-record source license

Reuse requires the attribution line above (CC BY 4.0). Text records carry their own license_id; only open-display licenses appear in this file.

Licensed lexica and citation-only authorities are excluded from bulk dumps by construction — cite the authority, never reprint it.


Quid memorem portusque tuos montesque lacusque?


ite pares, tandem memores, quod numine divum


quae modo quadruplices ex se cum effuderit urbes,

qui modo quadruplex ex sui cum effundo urbs


inter Aquitanas gentes et nomen Hiberum,


perque latus pulchro praelabitur amne Garumna,

per latus pulcher praelabor amnis garumna


nunc quoque si cedat, Romam vix passa priorem.

nunc quoque si cedo roma vix patior prior


optinuit multos dominandi iure colonos,


unum per cunctas solitus potare Choaspen.


ora nec arctoo domus est glacialis in Haemo:

os neque arctous domus sum glacial in haemus


et Constantino concedere cogit Elissam.


Byzantina Lygos, tu Punica Byrsa fuisti.


moeniaque in valli formam circumdata limbo:


coctilibus muris quam circuit ambitus ingens

coctilis murus quam circumeo ambitus ingens


CARA mihi post has memorabere, nomen Hiberum,


tum respondentes directa in compita portas;


aurea qui statuit Capitoli culmina, Caesar?

aureus qui statuo capitolium culmen caesar


ambarum locus unus. et has furor ambitionis


Maximus, armigeri quondam sub nomine lixa.


fervent aequoreos imitata fluenta meatus,


(heu numquam stabilem sortita superbia sedem!) —

heu numquam stabilis sortio superbia sedes


non pudor hinc nobis; nec enim mihi barbara Rheni

non pudor hinc nos neque enim ego barbarum rhenus


per mediumque urbis fontani fluminis alveum,


utque caput numeri Roma inclita, sic capite isto

ut caput numerus roma inclutus sic caput iste


fortuna variante vices, quae freta secundis


excellens meritis veterem praestringit honorem


sperneret, an coleret dubitans, sperare curules


in certamen agit vitiorum: turbida vulgo


consule, ut imperium divisi adtolleret orbis.


Hispalis, aequoreus quam praeterlabitur amnis,

hispal aequoreus quam praeterlabor amnis


comere quae paribus potuit fastigia conis,


quodque tibi Pario quondam de marmore templum

quisque tu parius quondam de marmor templum


Corduba non, non arce potens tibi Tarraco certat

corduba non non arx possum tu tarraco certo


circus et inclusi moles cuneata theatri;

circus et includo moles cuneata theatrum


adlabi totum spectabis classibus aequor.


huius fontis aquas peregrinas ferre per urbes,


moribus ingeniisque hominum procerumque senatu,


eminet, extremo quod te sub tempore legit,


accusat Carthago deos iam plena pudoris,


qualis inusta solet, generis nota certa; per omnem

qualis inuro soleo genus nosco certus per omnis


ardua, ut aerias intrent fastigia nubes,


advehitur: toto tibi navigat orbe cataplus.


fusa per inmensum quondam Provincia regnum

fundo per immensus quondam provincia regnum


Attica facundae cuius mera gloria linguae,

atticus facundus qui merus gloria lingua


moenibus et portu celeberrima, sed magis illud


non Aponus potu, vitrea non luce Nemausus

non aponus potus vitreus non lux nemausus


Pallados et Consi quondam certaminis arcem,


haec patria est: patrias sed Roma supervenit omnes,

hic patria sum patria sed roma supervenio omnis


nam subolis seriem nativa cucurrit imago.


marginis extenti bis sena per ostia cursu,

margo extendo bis seni per ostium cursus


hanc fortuna recens; fuit haec, subit ista novisque

hic fortuna recens sum hic subeo iste novus


flumina consumpto cum defecere meatu,


nona inter claras Aquileia cieberis urbes,

nonus inter clarus aquileia cieberis urbs


pacis ut in mediae gremio secura quiescit,

pax ut in medius gremium securus quiesco


deliciis, opibus famaque priore silebo,


servitium demens specie transivit erili.


Divona Celtarum lingua, fons addite divis.


adpetiit bello, ducibus non freta togatis.


mitis ubi et riguae larga indulgentia terrae,

mitis ubi et riguus largus indulgeo terra


versa Graia manus centum se effudit in urbes.

verso graius manus centum sui effundo in urbs


Hannibalis iurata armis deceptaque in hostis


haec Nilo munita quod est penitusque repostis


CONSTANTINOPOLI adsurgit Carthago priori,


longinqua omnigenae vectans conmercia terrae.

longinquus omnigenae vectans conmercia terra


et regio Herculei celebris sub honore lavacri;

et regius herculeus celeber sub honor lavacrum


innumeros populi non umquam exhaustus ad usus!

innumerus populus non umquam exhaurio ad utor


TERTIA Phoebeae lauri domus Antiochia,


quos genuit cunctos gremio conplexa colonos.

qui gigno cunctus gremium conplexa colonus


incorruptarum miscentes oscula aquarum.


BURDIGALA est natale solum; clementia caeli

burdigala sum natal solus clemens caelum


et quidquid vario per flumina, per freta cursu

et quisquis vario per flumen per fretus cursus


Euripi fervere freto? quanta unda profundi!

euripus ferveo fretus quantus unda profundo


hunc cuperes, rex Mede, tuis contingere castris,

hic cupio rex medus tuus contingo castrum


submittit cui tota suos Hispania fasces.


PANDE, duplex Arelate, tuos blanda hospita portus,

pando duplex arefero tuus blandus hospita portus


exiguae inmeritas dubitem contingere laudes.


imperii vires quod alit, quod vestit et armat,

imperium vireo qui alo qui vestio et armo


NON erat iste locus: merito tamen aucta recenti,

non sum iste locus mereo tamen augeo recens


Conponat vestros fortuna antiqua tumores.


diligo Burdigalam, Romam colo; civis in hac sum,

diligo burdigalam roma colo civis in hic sum


non toto cessura gradu, quia tertia dici


aequora, te classes Libyci Siculique profundi,

aequor tu classis libycus siculus profundo


salve, urbis genius, medico potabilis haustu,

salvus urbs genius medico potabilis haurio


distinctas interne vias mirere, domorum


felix, quae tanti spectatrix laeta triumphi

felix qui tantus spectatrix laetus triumphus


purior, aequoreo non plenior amne Timavus.

purus aequoreus non plenus amnis timavus


ARMIPOTENS dudum celebrari Gallia gestit

armipotens dudum celebraris gallia gestio


totum Narbo fuit: tu Gallia prima togati

totus narbo sum tu gallia primus togatus


NUNC et terrigenis patribus memoremus Athenas,


Salve, fons ignote ortu, sacer, alme, perennis,

salvus fons ignote ortus sacer almus perennis


ingenia et mores laeti; tum duplice muro


quin etiam rerum dominam Latiique parentem


ninguida Pyrenes et pinea Cebennarum,


illam conplexam miracula fontis et amnis,


punisti Ausonio Rutupinum Marte latronem.


qui fuit ambarum, vetus hanc opulentia praefert,

qui sum ambaris vetus hic opulentia praefero


paciferae primum cui contigit arbor olivae,

paciferae primus qui contingo arbor oliva


solveret exacto cui sera piacula lustro


vellet Alexandri si quarta colonia poni:


Campanis ausa auspiciis unoque suorum


Quid memorem Pario contectum marmore fontem


innumerae cultaeque domus, facunda virorum


non ulla exhaustae sentit dispendia plebis,

non ullus exhaurio sentio dispendium plebs


insinuata locis, fecunda et tuta superbit,

insinuo locus fecundus et tueor superbio


mox — ut in occasum vitiis communibus acti


nescivit servare modum, nunc subdita Romae


fastidit, non ausa locum sperare secundum,


usque in Teutosagos paganaque nomina Belcas,

usque in teutosagos paganaque nomen belcas


octavum reiecta locum vix paene tuetur.


quem pater Oceanus refluo cum impleverit aestu,

qui pater oceanus refluo cum impleo aestus


ver longum brumaeque novo cum sole tepentes


Itala ad Illyricos obiecta colonia montes,


cunctaque marmoreis ornata peristyla signis


TREVERICAEque urbis solium, quae proxima Rheno

trevericaeque urbs solium qui propior rhenus


aestifluique amnes, quorum iuga vitea subter

aestifluique amnis qui iugum viteus subter


o patria, insignem Baccho fluviisque virisque,


angustas mutastis opes et nomina: tu cum


interiusque premunt Aquitanica rura Cebennae,


excluduntque Italos Alpina cacumina fines,

excluduntque italus alpinus cacumen finis


ut mediam facias navali ponte plateam,


largus tranquillo praelabitur amne Mosella,

largus tranquillus praelabor amnis mosella


NEC tu, Martie Narbo, silebere, nomine cuius

neque tu martie narbo silebere nomen qui


quantus in amne tumor! quanto ruit agmine praeceps

quantus in amnis tumor quantus ruo agmen praeceps


non inter primas memorem, quasi conscius urbis

non inter primus memoro quasi conscius urbs


omnia quae magnis operum velut aemula formis

omnis qui magnus opus velut aemulo forma


accolit Alpinis opulenta Vienna colonis,


NON umquam altricem nostri reticebo Tolosam,


quadrua murorum species, sic turribus altis


tantae molis erat, quantam non sperneret olim

tantus molio sum quantus non sperno olim


NEC CAPUAM pol agri cultuque penuque potentem,

neque capua pol ager colo penuque potens


consociant dulces placita sibi sede liquores,


qua Pyrenaicis nivibus dirimuntur Hiberi,


nominis adtollis Latio proconsule fasces.

nomen adtollis latius proconsulis fascis


QUIS CATINAM sileat? quis quadruplices Syracusas?

quis catinam sileo quis quadruplex syracusae


qua maris Ionii subter vada salsa meantes


quid populos vario discrimine vestis et oris?

quis populus vario discrimen vestio et ora


qua rapitur praeceps Rhodanus genitore Lemanno

qui rapio praeceps rhodanus genitor lemannus


nuncupat, ingenuum cuius fuit ancora signum,


ET MEDIOLANI mira omnia, copia rerum,


utraque et amentis populi male sana tumultu.

uter et amens populus malus sano tumultus


te maris Eoi merces et Hiberica ditant


amplificata loci species populique voluptas

amplifico locus species populus voluptas


illa, quod infidis opponitur aemula Persis.


Gallia quis fruitur gremioque Aquitania lato.

gallia quis fruor gremium aquitania fero


per quem Romani commercia suscipis orbis

per qui romanus commercium suscipio orbis


illa potens opibusque valens, Roma altera quondam,

ille possum ops valeo roma alter quondam


¦aemula, nunc fidei memor; ante infida, senatum

aemulo nunc fides memor ante infidus senatus


magnus Alexander te condidit; illa Seleucum


vitree, glauce, profunde, sonore, inlimis, opace.

vitree glaucus profundo sonorus illimis opace


Gallula Roma Arelas, quam Narbo Martius et quam

gallula roma arelas quam narbo martius et quam


consul in ambabus; cunae hic, ibi sella curulis.

consul in ambabus cuna hic ibi sella curulis


BURDIGALA ancipiti confirmet vertice sedem,


Et vos ite pares Macetumque adtollite nomen,


lata per extentum procurrunt moenia collem:


templa Palatinaeque arces opulensque moneta

templum palatinaeque arx opulensque moneta


quaeque sinu pelagi iactat se BRACARA dives.

quisque sinus pelagus iacto sui bracara dives


conruerunt Poeni luxu, Campania fasto,


unde per Ioniae populos et nomen Achaeum


dispositum et latas nomen servare plateas,

dispono et latus nomen servaris platalea


Hic labor extremus celebres collegerit urbes,


hanc ambustorum fratrum pietate celebrem,


PRIMA URBES INTER, DIVUM DOMUS, AUREA ROMA.

primus urbs inter divus domus aureus roma


excellunt: nec iuncta premit vicinia Romae.


nec cohibes, populosque alios et moenia ditas,

neque cohibeo populus alius et moenia ditas


Tarquinius Catulusque iterum, postremus et ille,

tarquinius catulusque iterum posterus et ille


praecipitis Rhodani sic intercisa fluentis,


innumeris cultam populis, confinia propter


insinuant qua se Grais Allobroges oris


IMPIA iamdudum condemno silentia, quod te,

impius jamdudum condemno silentium qui tu