INTEREA Saxones Pictique bellum aduersum Brettones iunctis uiribus susceperunt, quos eadem necessitas in castra contraxerat; et cum trepidi partes suas pene inpares iudicarent, sanctorum antistitum auxilium petierunt; qui promissum maturantes aduentum, tantum pauentibus fiduciae contulerunt, ut accessisse maximus crederetur exercitus. Itaque apostolicis ducibus Christus militabat in castris. Aderant etiam quadragesimae uenerabiles dies, quos religiosiores reddebat praesentia sacerdotum, in tantum, ut cotidianis praedicationibus instituti, certatim populi ad gratiam baptismatis conuolarent. Nam maxima exercitus multitudo undam lauacri salutaris expetiit, et ecclesia ad diem resurrectionis dominicae frondibus contexta conponitur, atque in expeditione campestri instar ciuitatis aptatur. Madidus baptismate procedit exercitus, fides feruet in populo, et conterrito armorum praesidio, diuinitatis expectatur auxilium. Institutio uel forma castitatis hostibus nuntiatur, qui uictoriam quasi de inermi exercitu praesumentes, adsumta alacritate festinant; quorum tamen aduentus exploratione cognoscitur.

interea saxones pingo bellum adverro brettones iungo uis suscipio qui idem necessitas in castrum contraho et cum trepidus pars suus penis inparis judico sancio antistitum auxilium peto qui promitto maturo aduentus tantus paveo fiducia confero ut accedo magnus credo exercitus itaque apostolicis dux christus milito in castrum adsum etiam quadragesima uenerabilis dies qui religiosus reddo praesens sacerdos in tantus ut cottidianus praedicatio institus certatim populus ad gratia baptisma convolo nam maximus exercitus multitudo unda lavacrum salutaris expetiit et ecclesia ad dies resurrectio dominicus frons contexo conpono atque in expeditio campestre instar ciuitas apto madidus baptisma procedo exercitus fides ferueo in populus et conterrito armus praesidium diuinitas expecto auxilium institutio uel forma castitas hostis nuntio qui uictoria quasi de inermis exercitus praesumo adsumta alacritas festino qui tamen advenio exploratio cognosco


Scio, frater carissime, quia omnipotens Deus per dilectionem tuam in gentem, quam eligi uoluit, magna miracula ostendit; unde necesse est, ut de eodem dono caelesti et timendo gaudeas, et gaudendo pertimescas. Gaudeas uidelicet, quia Anglorum animae per exteriora miracula ad interiorem gratiam pertrahuntur; pertimescas uero, ne inter signa, quae fiunt, infirmus animus in sui praesumtione se eleuet, et unde foras in honorem tollitur, inde per inanem gloriam intus cadat. Meminisse etenim debemus, quia discipuli cum gaudio a praedicatione redeuntes, dum caelesti magistro dicerent: Domine, in nomine tuo etiam daemonia nobis subiecta sunt, protinus audierunt: Nolite gaudere super hoc, sed potius gaudete, quia nomina uestra scripta sunt in caelo. In priuata enim et temporali laetitia mentem posuerant, qui de miraculis gaudebant; sed de priuata ad communem, de temporali ad aeternam laetitiam reuocantur, quibus dicitur: In hoc gaudete, quia nomina uestra scripta sunt in caelo. Non enim omnes electi miracula faciunt, sed tamen eorum nomina omnium in caelo tenentur adscripta. Ueritatis etenim discipulis esse gaudium non debet, nisi de eo bono, quod commune cum omnibus habent, et in quo finem laetitiae non habent.

scio frater carus quia omnipotens deus per dilectio tuus in gens quam eligo uolo magnus miraculum ostendo unde necesse sum ut de idem donum caelestis et timeo gaudeo et gaudendo pertimesco gaudeo uidelicet quia anglorum anima per exter miraculum ad interior gratia pertraho pertimesco uerus ne inter signum qui fio infirmus animus in suus praesumtio sui elevo et unde foras in honor tollo inde per inanis gloria intus cado memini etenim debeo quia discipulis cum gaudium ab praedicatio redeo dum caelestis magister dico dominus in nomen tuus etiam daemonium nos subiectum sum protinus audio nolo gaudeo super hic sed potis gaudeo quia nomen uester scribo sum in caelum in priuo enim et temporal laetitia mens pono qui de miraculis gaudeo sed de priuo ad communis de temporal ad aeternus laetitia revoco qui dico in hic gaudeo quia nomen uester scribo sum in caelum non enim omnis eligo miraculum facio sed tamen is nomen omnis in caelum teneo adscribo ueritas etenim discipulis sum gaudium non debeo nisi de is bonus qui communis cum omnis habeo et in quo finis laetitia non habeo


Qui susceptum episcopatus gradum ad imitationem beatorum apostolorum uirtutum ornabat operibus. Commissam namque sibi plebem, et orationibus protegebat adsiduis, et admonitionibus saluberrimis ad caelestia uocabat. Et, quod maxime doctores iuuare solet, ea, quae agenda docebat, ipse prius agendo praemonstrabat. Erat quippe ante omnia diuinae caritatis igne feruidus, patientiae uirtute modestus, orationum deuotioni solertissime intentus, affabilis omnibus, qui ad se consolationis gratia ueniebant; hoc ipsum quoque orationis loco ducens, si infirmis fratribus opem suae exhortationis tribueret; sciens, quia, qui dixit: Diliges Dominum Deum tuum, dixit et: Diliges proximum. Erat abstinentiae castigatione insignis, erat gratia conpunctionis semper ad caelestia suspensus. Denique cum sacrificium Deo uictimae salutaris offerret, non eleuata in altum uoce, sed profusis ex imo pectore lacrimis, Domino sua uota commendabat.

qui suscipio episcopatus gradus ad imitatio beator apostolus uirtus orno opus committo namque sui plebs et oratio protego assiduus et admonitio saluberrimis ad caelestis uoco et qui magnus doctor iuuo soleo is qui ago doceo ipse prior ago praemonstrabat sum quippe ante omnis divina caritas ignis feruidus patientia uirtus modestus oratio deuotio solertissime intendo affabilis omnis qui ad sui consolatio gratia venio hic ipse quoque oratio locus duco si infirmis frater ops suus exhortatio tribuo scio quia qui dico diligo dominus deus tuus dico et diligo propior sum abstinentia castigatio insignis sum gratia conpunctio semper ad caelestis suspendo denique cum sacrificium deus victima salutaris offertor non elevo in altus uox sed profundo ex imus pectus lacrima dominus suus uotum commendo


Anno dominicae incarnationis DCCXXXI, Berctuald archiepiscopus longa consumtus aetate defunctus est die Iduum Ianuariarum; qui sedit annos XXXVII, menses VI, dies XIIII; pro quo anno eodem factus est archiepiscopus, uocabulo Tatuini, de prouincia Merciorum, cum fuisset presbyter in monasterio, quod uocatur Briudun. Consecratus est autem in Doruuerni ciuitate a uiris uenerabilibus Danihele Uentano, et Ingualdo Lundoniensi, et Alduino Lyccitfeldensi, et Alduulfo Hrofensi antistitibus, die decima Iunii mensis, dominica; uir religione et prudentia insignis, sacris quoque litteris nobiliter instructus.

annus dominicus incarnatio dccxxxi berctuald archiepiscopus longus consumtus aetas defungor sum dies idus ianuariaris qui sedeo annus xxxvii mensis vis dies xiiii pro quo annus idem facio sum archiepiscopus vocabulum tatuini de prouincia merciorum cum sum presbyter in monasterio qui uoco briudun consecro sum autem in doruuerni ciuitas ab uir uenerabilis danihelis uentano et ingualdo lundoniensi et alduino lyccitfeldensi et alduulfo hrofensi antistes dies decimus junius mensis dominicus uir religio et prudentia insignis sacrum quoque littera nobilis instruo


VII: Ut bis in anno synodus congregetur. Sed quia diuersae causae inpediunt, placuit omnibus in commune, ut Kalendis Augustis in loco, qui appellatur Clofeshoch, semel in anno congregemur.

vii ut bis in annus synodus congrego sed quia diuerto causa inpediunt placeo omnis in communis ut kalendae augustus in locus qui appello clofeshoch semel in annus congrego


Cuius suasioni uerbisque prudentibus alius optimatum regis tribuens assensum, continuo subdidit: Talis, inquiens, mihi uidetur, rex, uita hominum praesens in terris, ad conparationem eius, quod nobis incertum est, temporis, quale cum te residente ad caenam cum ducibus ac ministris tuis tempore brumali, accenso quidem foco in medio, et calido effecto caenaculo, furentibus autem foris per omnia turbinibus hiemalium pluuiarum uel niuium, adueniens unus passeium domum citissime peruolauerit; qui cum per unum ostium ingrediens, mox per aliud exierit. Ipso quidem tempore, quo intus est, hiemis tempestate non tangitur, sed tamen paruissimo spatio serenitatis ad momentum excurso, mox de hieme in hiemem regrediens, tuis oculis elabitur. Ita haec uita hominum ad modicum apparet; quid autem sequatur, quidue praecesserit, prorsus ignoramus. Unde si haec noua doctrina certius aliquid attulit, merito esse sequenda uidetur. His similia et ceteri maiores natu ac regis consiliarii diuinitus admoniti prosequebantur.

qui suasio verbum prudens alius optimatum rex tribuo assentior continuo subdo tal inquiens ego uideo rex uita homo praesens in terra ad conparatio is qui nos incertus sum tempus qualis cum tu resideo ad caenam cum dux atque minister tuus tempus brumalis accendo quidem focus in medium et calidus efficio caenaculo furo autem foris per omnis turbo hiemalis pluuiaris uel niuium advenio unus passeium domus cieo peruolauerit qui cum per unus ostium ingredior mox per alius exeo ipse quidem tempus quo intus sum hiems tempestas non tango sed tamen paruissimo spatium serenitas ad momentum excurso mox de hiems in hiems regredior tuus oculus elabor ita hic uita homo ad modicus appareo quis autem sequor quis praecedo prorsus ignoro unde si hic nouus doctrina certus aliquis affero mereo sum sequor uideo hic similis et ceterus magnus natus atque rex consiliarius divinitus admoneo prosequor


ANNO regni Ecgfridi nono, conserto graui proelio inter ipsum et Aedilredum regem Merciorum iuxta fluuium Treanta, occisus est Aelfuini frater regis Ecgfridi, iuuenis circiter X et VIII annorum, utrique prouinciae multum amabilis. Nam et sororem eius, quae dicebatur Osthryd, rex Aedilred habebat uxorem. Cumque materies belli acrioris et inimicitiae longioris inter reges populosque feroces uideretur exorta, Theodorus Deo dilectus antistes, diuino functus auxilio, salutifera exhortatione coeptum tanti periculi funditus extinguit incendium; adeo ut, pacatis alterutrum regibus ac populis, nullius anima hominis pro interfecto regis fratre, sed debita solummodo multa pecuniae regi ultori daretur. Cuius foedera pacis multo exinde tempore inter eosdem reges eorumque regna durarunt.

annus regnum ecgfridi nonus consero grauis proelium inter ipse et aedilredum rex merciorum iuxta fluuius treanta occido sum aelfuini frater rex ecgfridi iuuenis circiter decem et viii annus uterque prouincia multus amabilis nam et soror is qui dico osthryd rex aedilred habeo uxor cos materies bellum acer et inimicitia longus inter rex populus ferox uideo exorior theodorus deus delectus antistes divino fungor auxilium salutifer exhortatio coepio tantus periculum fundus extinguit incendium adeo ut pacatum alteruter rex atque populus nullus anima homo pro interficio rex frater sed debeo solummodo multus pecunia rex ultor do qui foedero pax multus exinde tempus inter idem rex is regnum duro


PRIMIS sane temporibus aduentus eorum in Fresiam, mox ut conperiit Uilbrord datam sibi a principe licentiam ibidem praedicandi, accelerauit uenire Romam, cuius sedi apostolicae tunc Sergius papa praeerat, ut cum eius licentia et benedictione desideratum euangelizandi gentibus opus iniret; simul et reliquias beatorum apostolorum ac martyrum Christi ab eo se sperans accipere, ut dum in gente, cui praedicaret, destructis idolis ecclesias institueret, haberet in promtu reliquias sanctorum, quas ibi introduceret; quibusque ibidem depositis, consequenter in eorum honorem, quorum essent illae, singula quaeque loca dedicaret. Sed et alia perplura, quae tanti operis negotium quaerebat, uel ibi discere uel inde accipere cupiebat. In quibus omnibus cum sui uoti compos esset effectus, ad praedicandum rediit.

primus sanus tempus advenio is in fresiam mox ut conperiit uilbrord do sui ab princeps licentia ibidem praedicandi accelerauit uenio roma qui sedeo apostolicae tunc sergius papa praesum ut cum is licentia et benedictio desidero euangelizandi gens opus ineo simul et reliquiae beator apostolus atque martyrum christus ab is sui spero accipio ut dum in gens qui praedico destructis idolum ecclesia instituo habeo in promtu reliquiae sancio qui ibi introduco quisque ibidem depono consequenter in is honor qui sum ille singulus quisque locum dedico sed et alius perplura qui tantus opus negotium quaero uel ibi disco uel inde accipio cupio in qui omnis cum suus uotum compos sum efficio ad praedico redeo


Erat autem praefatus rex Reduald natu nobilis, quamlibet actu ignobilis, filius Tytili, cuius pater fuit Uuffa, a quo reges Orientalium Anglorum Uuffingas appellant.

sum autem praefor rex reduald natus nobilis quamlibet actus ignobilis filius tytilis qui pater sum uuffa ab quo rex orientales anglorum uuffingas appello


Cui successit in ministerium abbatissae soror eius Sexburg, quam habuerat in coniugem Earconberct rex Cantuariorum. Et cum sedecim annis esset sepulta, placuit eidem abbatissae leuari ossa eius, et in locello nouo posita in ecclesiam transferri; iussitque quosdam e fratribus quaerere lapidem, de quo locellum in hoc facere possent; qui ascensa naui, ipsa enim regio Elge undique est aquis ac paludibus circumdata, neque lapides maiores habet, uenerunt ad ciuitatulam quandam desolatam, non procul inde sitam, quae lingua Anglorum Grantacaestir uocatur; et mox inuenerunt iuxta muros ciuitatis locellum de marmore albo pulcherrime factum, operculo quoque similis lapidis aptissime tectum. Unde intellegentes a Domino suum iter esse prosperatum, gratias agentes rettulerunt ad monasterium.

qui succedo in ministerium abbatissae soror is sexburg quam habeo in coniunx earconberct rex cantuariorum et cum sedecim annus sum sepelio placeo idem abbatissae leuaris os is et in locello nouus pono in ecclesia transfero jubeo quidam e frater quaero lapis de quo locellus in hic facio possum qui ascensa no ipse enim regius elge undique sum aqua atque palus circumdo neque lapis magnus habeo uenio ad civitatula quidam desolo non procul inde sino qui lingua anglorum grantacaestir uoco et mox invenio iuxta murus ciuitas locellus de marmor album pulcher facio operculo quoque similis lapis aptus tectum unde intellego ab dominus suus iter sum prospero gratia ago refero ad monasterium


Anno DCLXXXV, Ecgfrid rex Nordanhymbrorum occisus est. Anno eodem Hlotheri rex Cantuariorum obiit.

annus dclxxxv ecgfrid rex nordanhymbrorum occido sum annus idem hlotheri rex cantuariorum obeo


Anno DCCVIIII, Coenred rex Merciorum, postquam V annos regnauit, Romam pergit.

annus dccviiii coenred rex merciorum postquam v annus regno roma pergo


Quibus episcopatum administrantibus statutum est synodali decreto, ut prouincia Australium Saxonum, quae eatenus ad ciuitatis Uentanae, cui tunc Danihel praeerat, parrochiam pertinebat, et ipsa sedem episcopalem, ac proprium haberet episcopum; consecratusque est eis primus antistes Eadberct, qui erat abbas monasterii beatae memoriae Uilfridi episcopi, quod dicitur Selæseu; quo defuncto, Eolla suscepit officium pontificatus. Ipso autem ante aliquot annos ex hac luce subtracto, episcopatus usque hodie cessauit.

qui episcopatus administro status sum synodal decretum ut prouincia australium saxonum qui eatenus ad ciuitas uentanae qui tunc danihel praesum parrochiam pertineo et ipse sedes episcopal atque proprius habeo episcopus consecratusque sum is primus antistes eadberct qui sum abbas monasterii beatus memoria uilfridi episcopus qui dico selseu quo defungor eolla suscipio officium pontificatus ipse autem ante aliquot annus ex hic lux subtraho episcopatus usque hodie cesso


Sic loquebatur miser desperans, et non multo post defunctus, paenitentiam, quam ad breue tempus cum fructu ueniae facere supersedit, in aeternum sine fructu poenis subditus facit. De quo constat, quia, sicut beatus papa Gregorius de quibusdam scribit, non pro se ista, cui non profuere, sed pro aliis uiderit, qui eius interitum cognoscentes differre tempus paenitentiae, dum uacat, timerent, ne inprouiso mortis articulo praeuenti, inpaenitentes perirent. Quod autem codices diuersos per bonos siue malos spiritus sibi uidit offerri, ob id superna dispensatione factum est, ut meminerimus facta et cogitationes nostras non in uentum diffluere, sed ad examen summi Iudicis cuncta seruari; et siue per amicos angelos in fine nobis ostendenda, siue per hostes. Quod uero prius candidum codicem protulerunt angeli, deinde atrum daemones; illi perparuum, isti enormem; animaduertendum est, quod in prima aetate bona aliqua fecit, quae tamen uniuersa praue agendo iuuenis obnubilauit. Qui si e contrario errores pueritiae corrigere in adulescentia, ac bene faciendo a Dei oculis abscondere curasset, posset eorum numero sociari, de quibus ait psalmus: Beati, quorum remissae sunt iniquitates, et quorum tecta sunt peccata. Hanc historiam, sicut a uenerabili antistite Pecthelmo didici, simpliciter ob salutem legentium siue audientium narrandam esse putaui.

sic loquor miser despero et non multus post defungor paenitentia quam ad breuis tempus cum fructus venia facio supersedeo in aeternus sine fructus poenio subdo facio de quo consto quia sicut beatus papa gregorius de quidam scribo non pro sui iste qui non prosum sed pro alius video qui is interitus cognosco differo tempus paenitentia dum uaco timeo ne improuisus mors articulus praeuenti inpaenitentes pereo qui autem codico diuerto per bonus siue malus spiritus sui uideo offertor ob is supernus dispensatio facio sum ut memini facio et cogitatio noster non in uenio diffluo sed ad examen superus judex cunctus seruaris et siue per amicus angelus in finis nos ostendo siue per hostis qui uerus prior candidus codico profero angelus deinde ater daemon ille perparuum iste enormis animaduertendum sum qui in primus aetas bonus aliqui facio qui tamen uniuersus prauus ago iuuenis obnubilo qui si e contrarius error pueritia corrigo in adulescentia atque bene facio ab deus oculus abscondo curo possum is numerus sociaris de qui aio psalmus beati qui remitto sum iniquitas et qui tectum sum pecco hic historia sicut ab uenerabilis antistes pecthelmo disco simplex ob salus lego siue audio narro sum puto


Gregorius seruus seruorum Dei seruis Domini nostri.

gregorius seruus seruus deus seruus dominus noster


Quae cum, relicto habitu saeculari, illi soli seruire decreuisset, secessit ad prouinciam Orientalium Anglorum, erat namque propinqua regis illius, desiderans exinde, siquo modo posset, derelicta patria et omnibus, quaecumque habuerat, Galliam peruenire, atque in monasterio Cale peregrinam pro Domino uitam ducere, quo facilius perpetuam in caelis patriam posset mereri. Nam et in eodem monasterio soror ipsius Heresuid, mater Alduulfi regis Orientalium Anglorum, regularibus subdita disciplinis, ipso tempore coronam expectabat aeternam; cuius aemulata exemplum, et ipsa proposito peregrinandi annum totum in praefata prouincia retenta est; deinde ab Aidano episcopo patriam reuocata accepit locum unius familiae ad septentrionalem plagam Uiuri fluminis, ubi aeque anno uno monachicam cum perpaucis sociis uitam agebat.

qui cum relinquo habitus saecularis ille solus seruio decerno secedo ad prouincia orientales anglorum sum namque propinquus rex ille desidero exinde siquis modo possum derelinquo patria et omnis quicumque habeo gallia pervenio atque in monasterio cal peregrinus pro dominus uita duco quo facilis perpetuus in caelis patria possum mereo nam et in idem monasterio soror ipse heresuid mater alduulfi rex orientales anglorum regularis subdo disciplina ipse tempus corona expectabat aeternus qui aemulo exemplum et ipse propono peregrinandi annus totus in praefor prouincia retineo sum deinde ab aidano episcopo patria revoco accipio locus unus familia ad septentrional plaga uiuri flumen ubi aequus annus unus monachicam cum perpaucus socius uita ago


Anno DCCXXXVII, nimia siccitas terram fecit infecundam; et Ceoluulfus sua uoluntate adtonsus regnum Eadbercto reliquit.

annus dccxxxvii nimius siccitas terra facio infecundam et ceoluulfus suus uoluntas adtonsus regnum eadbercto relinquo


Praeterea benedictionem protectoris uestri beati Petri apostolorum principis uobis direximus, id est camisia cum ornatura in auro una, et lena Anciriana una; quod petimus, ut eo benignitatis animo gloria uestra suscipiat, quo a nobis noscitur destinatum.

praeterea benedictio protector vester beati petri apostolus princeps tu dirigo is sum camisia cum ornatura in aurum unus et lena anciriana unus qui peto ut is benignitas animus gloria uester suscipio quo ab nos nosco destino


Quia melius fuerat bona non incipere, quam ab his, quae coepta sunt, cogitatione retrorsum redire, summo studio, dilectissimi filii, oportet, ut opus bonum, quod auxiliante Domino coepistis, impleatis. Nec labor uos ergo itineris, nec maledicorum hominum linguae deterreant; sed omni instantia, omnique feruore, quae inchoastis, Deo auctore peragite; scientes, quod laborem magnum maior aeternae retributionis gloria sequitur. Remeanti autem Augustino praeposito uestro, quem et abbatem uobis constituimus, in omnibus humiliter oboedite; scientes hoc uestris animabus per omnia profuturum, quicquid a uobis fuerit in eius admonitione conpletum. Omnipotens Deus sua uos gratia protegat, et uestri laboris fructum in aeterna me patria uidere concedat; quatinus etsi uobiscum laborare nequeo, simul in gaudio retributionis inuemar, quia laborare scilicet uolo. Deus uos incolumes custodiat, dilectissimi filii.

quia bonus sum bonus non incipio quam ab hic qui coepio sum cogitatio retrorsum redeo superus studium dilectus filius oportet ut opus bonus qui auxilio dominus coepio impleo neque labor tu ergo iter neque maledicus homo lingua deterreo sed omnis insto omne fervor qui inchoastis deus auctor perago scio qui labor magnus magnus aeternus retributio gloria sequor remeo autem augustinus praepono uester qui et abbatem tu constituo in omnis humilis oboedio scio hic uester animabus per omnis possum quisquis ab tu sum in is admonitio conpletum omnipotens deus suus tu gratia protego et vester labor fructus in aeternus ego patria uideo concedo quatenus etsi tu laboro nequeo simul in gaudium retributio inuemar quia laboro scilicet uolo deus tu incolumis custodio dilectus filius


Respondit Gregorius: In Galliarum episcopis nullam tibi auctoritatem tribuimus; quia ab antiquis praedecessorum meorum temporibus pallium Arelatensis episcopus accepit, quem nos priuare auctoritate percepta minime debemus. Si igitur contingat, ut fraternitas tua ad Galliarum prouinciam transeat, cum eodem Arelatense episcopo debet agerc, qualiter, siqua sunt in episcopis uitia, corrigantur. Qui si forte in disciplinac uigore tepidus cxistat, tuae fraternitatis zelo accendendus est. Cui etiam epistulas fecimus, ut cum tuae sanctitatis praesentia in Galliis, et ipse tota mente subueniat, et quae sunt Creatoris nostri iussioni contraria, ab episcoporum moribus conpescat. Ipse autem extra auctoritatem propriam episcopos Galliarum iudicare non poteris; sed suadendo, blandiendo, bona quoque opera eorum imitationi monstrando, prauorum mentes ad sanctitatis studia reforma; quia scriptum est in lege: Per alienam messem transiens falcem mittere non debet, sed manu spicas conterere et manducare. Falcem enim iudicii mittere non potes in ca segete, quae alteri uidetur esse commissa; sed per affectum boni operis frumenta dominica uitiorum suorum paleis expolia, et in ecclesiae corpore monendo et persuadendo, quasi mandendo conuerte. Quicquid uero ex auctoritate agendum est, cum pracdicto Arelatense episcopo agatur, ne praetermitti possit hoc, quod antiqua patrum institutio inuenit. Brittaniarum uero omnes episcopos tuae fraternitati committimus, ut indocti doceantur, infirmi persuasione roborentur, peruersi auctoritate corrigantur.

respondeo gregorius in galliaris episcopus nullus tu auctoritas tribuo quia ab antiquus praedecessor meus tempus pallium arelatensis episcopus accipio qui nos priuaris auctoritas percipio paruus debeo si igitur contingo ut fraternitas tuus ad galliaris prouincia transeo cum idem arelatense episcopo debeo agerc qualis siqua sum in episcopus uitium corrigo qui si fors in disciplinac vigor tepidus cxistat tuus fraternitas zelo accendendus sum qui etiam epistula facio ut cum tuus sanctitas praesens in gallia et ipse totus mens subvenio et qui sum creator noster iussio contrarius ab episcoporum mos conpescat ipse autem extra auctoritas proprius episcopus galliaris iudicaris non possum sed suadeo blandio bonus quoque opus is imitatio monstro prauorum mens ad sanctitas studium reformo quia scribo sum in lex per alienus messis transeo falx mitto non debeo sed manus spico contero et manduco falx enim iudicium mitto non possum in ca seges qui alter uideo sum committo sed per afficio bonus opus frumentum dominicus uitium suus palea expolia et in ecclesia corpus moneo et persuadeo quasi mando converto quisquis uerus ex auctoritas ago sum cum pracdicto arelatense episcopo ago ne praetermitto possum hic qui antiquus pater institutio inuenio brittaniaris uerus omnis episcopus tuus fraternitas committo ut indoceo doceo infirmis persuasio roboro perverto auctoritas corrigo


Anno DCCXLVII, Herefridus uir Dei obiit.


Anno ab incarnatione Domini CmoLmoVIto Marcus Antoninus Uerus XIIII ab Augusto regnum cum Aurelio Commodo fratre suscepit; quorum temporibus cum Eleuther uir sanctus pontificatui Romanae ecclesiae praeesset, misit ad eum Lucius Brittaniarum rex epistolam, obsecrans, ut per eius mandatum Christianus efficeretur; et mox effectum piae postulationis consecutus est; susceptamque fidem Brittani usque in tempora Diocletiani principis inuiolatam integramque quieta in pace seruabant.

annus ab incarnatio dominus cmolmovito marcus antoninus uerus xiiii ab augustus regnum cum aurelius commodus frater suscipio qui tempus cum eleuther uir sancio pontificatui romanus ecclesia praesum mitto ad is lucius brittaniaris rex epistula obsecro ut per is mando christianus efficio et mox efficio pius postulatio consequor sum suscipio fides brittani usque in tempus diocletianus princeps inviolo integer quietus in pax seruo


ALIUD eiusdem patris memorabile miraculum ferunt multi, qui nosse potuerunt. Nam tempore episcopatus eius, hostilis Merciorum exercitus Penda duce Nordanhymbrorum regiones impia clade longe lateque deuastans peruenit ad urbem usque regiam, quae ex Bebbae quondam reginae uocabulo cognominatur, eamque, quia neque armis neque obsidione capere poterat, flammis absumere conatus est; discissisque uiculis, quos in uicinia urbis inuenit, aduexit illo plurimam congeriem trabium, tignorum, parietum, uirgeorum, et tecti fenei, et his urbem in magna altitudine circumdedit a parte, quae terrae est contigua, et dum uentum oportunum cerneret, inlato igne conburere urbem nisus est. Quo tempore reuerentissimus antistes Aidan in insula Farne, quae duobus ferme milibus passuum ab urbe procul abest, morabatur. Illo enim saepius secretae orationis et silentii causa secedere consuerat; denique usque hodie locum sedis illius solitariae in eadem insula solent ostendere. Qui cum uentis ferentibus globos ignis ac fumum supra muros urbis exaltari conspiceret, fertur eleuatis ad caelum oculis manibusque cum lacrimis dixisse: Uide, Domine, quanta mala facit Penda. Quo dicto statim mutati ab urbe uenti in eos, qui accenderant, flammarum incendia retorserunt, ita ut aliquot laesi, omnes territi, inpugnare ultra urbem cessarent, quam diuinitus iuuari cognouerant.

alius idem pater memorabilis miraculis fero multus qui nosco possum nam tempus episcopatus is hostilis merciorum exercitus penda dux nordanhymbrorum regio impius clades longus fero deuastans peruenio ad urbs usque regia qui ex bebbae quondam regina vocabulum cognomino eo quia neque arma neque obsidio capio possum flamma absumo conor sum discissisque uiculis qui in uicinia urbs inuenio adveho ille multus congeriem trabs tignum paries uirgeorum et tectum fenei et hic urbs in magnus altitudo circumdo ab pars qui terra sum contiguus et dum uenio oportunum cerno infero ignis conburere urbs nitor sum quo tempus reuerentissimus antistes aidan in insula farne qui duo ferme mille passus ab urbs procul absum moror ille enim saepis secerno oratio et silentium causa secedo consuo denique usque hodie locus sedes ille solitarius in idem insula soleo ostendo qui cum uentus fero globus ignis atque fumus supra murus urbs exaltaris conspicio fero elevo ad caelum oculus manus cum lacrima dico uideo dominus quantus malus facio penda quo dico statim muto ab urbs uentus in is qui accendo flammaris incendium retorqueo ita ut aliquot laedo omnis terreo inpugnaris ultra urbs cesso quam divinitus iuuaris cognosco


Denique ferunt, quia a tempore matutinae laudis saepius ad diem usque in orationibus persteterit, atque ob crebrum morem orandi, siue gratias agendi Domino semper ubicumque sedens, supinas super genua sua manus habere solitus sit. Uulgatum est autem, et in consuetudinem prouerbii uersum, quod etiam inter uerba orationis uitam finierit. Nam cum armis et hostibus circumseptus iamiamque uideret se esse perimendum, orauit pro animabus exercitus sui. Unde dicunt in prouerbio: Deus miserere animabus, dixit Osuald cadens in terram.

denique fero quia ab tempus matutinus laus saepis ad dies usque in oratio persteterit atque ob creber mos oro siue gratia ago dominus semper ubicumque sedeo supinus super genu suus manus habeo soleo sum vulgo sum autem et in consuetudo proverbium uersus qui etiam inter uerbum oratio uita finio nam cum arma et hostis circumseptus jamjam video sui sum perimo oro pro animabus exercitus suus unde dico in proverbium deus misereor animabus dico osuald cado in terra


Anno DCLIII, Middilangli sub principe Peada fidei mysteriis sunt inbuti.

annus dcliii middilangli sub princeps peada fides mysterium sum inbuti


DE loco quoque ascensionis dominicae praefatus auctor hoc modo refert:— Mons Oliuarum altitudine monti Sion par est, sed latitudine et longitudine praestat; exceptis uitibus et oliuis, rarae ferax arboris, frumenti quoque et hordei fertilis. Neque enim brucosa, sed herbosa et florida soli illius est qualitas; in cuius summo uertice, ubi Dominus ad caelos ascendit, ecclesia rotunda grandis, ternas per circuitum cameratas habet porticus desuper tectas. Interior namque domus propter dominici corporis meatum camerari et tegi non potuit; altare ad orientem habens angusto culmine protectum, in cuius medio ultima Domini uestigia, caelo desuper patente, ubi ascendit, uisuntur. Quae cum cotidie a credentibus terra tollatur, nihilominus manet, eandemque adhuc speciem ueluti inpressis signata uestigiis seruat. Haec circa aerea rota iacet, usque ad ceruicem alta, ab occasu habens introitum, pendente desuper in trocleis magna lampade, totaque die et nocte lucente. In occidentali eiusdem ecclesiae parte fenestrae octo, totidemque e regione lampades in funibus pendentes usque Hierosolymam per uitrum fulgent; quarum lux corda intuentium cum quadam alacritate et conpunctione pauefacere dicitur. In die ascensionis dominicas per annos singulos, missa peracta, ualidi flaminis procella desursum uenire consueuit, et omnes, qui in ecclesia adfuerint, terrae prosternere.

de locus quoque ascensio dominicus praefor auctor hic modo refero mons oliuaris altitudo mons sion par sum sed latitudo et longitudo praesto excipio uitis et oliva rarus ferax arbor frumentum quoque et hordeum fertilis neque enim brucosa sed herbosus et floridus solus ille sum qualitas in qui superus uertex ubi dominus ad caelus ascendo ecclesia rotundus grandis terni per circumeo cameratas habeo porticus desuper tego intereo namque domus propter dominicus corpus meo cameraris et tego non possum altare ad orior habeo angustus culmen protego in qui medium ulter dominus uestigium caelum desuper pateo ubi ascendo viso qui cum cottidie ab credo terra tollo nihilominus maneo idem adhuc species ueluti impressus signo vestigium seruo hic circa aereus rota iaceo usque ad cervix altus ab occasus habeo introeo pendeo desuper in trochlea magnus lampas totus dies et nox luceo in occidental idem ecclesia pars fenestra octo totidem e regio lampas in funis pendeo usque hierosolymam per uitrum fulgeo qui lux cor intueor cum quidam alacritas et conpunctio pauefacere dico in dies ascensio dominicus per annus singuli mitto perago validus flamen procella desursum uenio consuesco et omnis qui in ecclesia adsum terra prosterno


QUO tempore etiam gens Nordanhymbrorum, hoc est ea natio Anglorum, quae ad Aquilonalem Humbre fluminis plagam habitabat, cum rege suo Aeduino uerbum fidei praedicante Paulino, cuius supra meminimus, suscepit. Cui uidelicet regi, in auspicium suscipiendae fidei et regni caelestis, potestas etiam terreni creuerat imperii; ita ut, quod nemo Anglorum ante eum, omnes Brittaniae fines, qua uel ipsorum uel Brettonum prouinciae habitabant, sub dicione acciperet. Quin et Meuanias insulas, sicut et supra docuimus, imperio subiugauit Anglorum; quarum prior, quae ad austrum est, et situ amplior, et frugum prouentu atque ubertate felicior, nongentarum LX familiarum mensuram iuxta aestimationem Anglorum, secunda trecentarum et ultra spatium tenet.

quo tempus etiam gens nordanhymbrorum hic sum is natio anglorum qui ad aquilonal humbre flumen plaga habito cum rex suus aeduino uerbum fides praedico paulinus qui supra memini suscipio qui uidelicet rex in auspicium suscipio fides et regnum caelestis potestas etiam terrenus cerno imperium ita ut qui nemo anglorum ante is omnis brittaniae finis qui uel ipse uel brettonum prouincia habito sub dicio accipio quin et meuanias insula sicut et supra doceo imperium subiugauit anglorum qui prior qui ad auster sum et sino amplus et frugum provenio atque ubertas felix nongentaris lx familia mensura iuxta aestimatio anglorum secundus trecentaris et ultra spatium teneo


Anno DCIII, pugnatum ad Degsastanæ.


Exemplar epistulae beatissimi et apostolici Bonifatii papae urbis Romae directae Aedilbergae reginae Aeduini regis.

exemplar epistula beatus et apostolici bonifatii papae urbs roma dirigo aedilbergae regina aeduini rex


ANNO memorato praefatae eclypsis et mox sequentis pestilentiae, quo et Colman episcopus unanima catholicorum intentione superatus ad suos reuersus est, Deusdedit VIus ecclesiae Doruuernensis episcopus obiit pridie Iduum Iuliarum; sed et Erconberct rex Cantuariorum eodem mense ac die defunctus, Ecgbercto filio sedem regni reliquit, quam ille susceptam per VIIII annos tenuit. Tunc cessante non pauco tempore episcopatu, missus est Romam ab ipso simul et a rege Nordanhymbrorum Osuio, ut in praecedente libro paucis diximus, Uighard presbyter, uir in ecclesiasticis disciplinis doctissimus, de genere Anglorum, petentibus hunc ecclesiae Anglorum archiepiscopum ordinari; missis pariter apostolico papae donariis, et aureis atque argenteis uasis non paucis. Qui ubi Romam peruenit, cuius sedi apostolicae tempore illo Uitalianus praeerat, postquam itineris sui causam praefato papae apostolico patefecit, non multo post et ipse, et omnes pene qui cum eo aduenerant socii, pestilentia superueniente deleti sunt.

annus memoro praefor eclypsis et mox sequor pestilentia quo et colman episcopus unanimus catholicorum intentio supero ad suus revorto sum deusdedit vius ecclesia doruuernensis episcopus obeo pridie idus iuliaris sed et erconberct rex cantuariorum idem mensis atque dies defungor ecgbercto filius sedes regnum relinquo quam ille suscipio per viiii annus teneo tunc cesso non paucus tempus episcopatu mitto sum roma ab ipse simul et ab rex nordanhymbrorum osuio ut in praecedo liber paucus dico uighard presbyter uir in ecclesiasticis disciplina doceo de genus anglorum peto hic ecclesia anglorum archiepiscopum ordinaris mitto pariter apostolico papae donarium et aureus atque argenteus vasum non paucus qui ubi roma peruenio qui sedeo apostolicae tempus ille uitalianus praesum postquam iter suus causa praefor papae apostolico patefacio non multus post et ipse et omnis penis qui cum is advenio socius pestilentia supervenio deleo sum


Anno DCLXXVIII, cometa apparuit; Uilfrid episcopus a sede sua pulsus est ab Ecgfrido rege; et pro eo Bosa, Eata, et Eadhaeth consecrati antistites.

annus dclxxviii cometes appareo uilfrid episcopus ab sedes suus pello sum ab ecgfrido rex et pro is bosa eata et eadhaeth consecro antistes


Anno DCCLVIII, Eadberctus rex Nordanhymbrorum Dei amoris causa, et caelestis patriae uiolentia, accepta sancti Petri tonsura, filio suo Osuulfo regnum reliquit.

annus dcclviii eadberctus rex nordanhymbrorum deus amor causa et caelestis patria uiolentia accipio sanctus petri tondeo filius suus osuulfo regnum relinquo


Anno DCCXL, Cudberctus pro Nothelmo consecratus est. Aedilbaldus rex Merciorum per impiam fraudem uastabat partem Nordanhymbrorum; eratque rex eorum Eadberctus occupatus cum suo exercitu contra Pictos. Aediluualdus quoque episcopus obiit, et pro eo Conuulfus ordinatur antistes. Arnuuini et Eadberctus interempti.

annus dccxl cudberctus pro nothelmo consecro sum aedilbaldus rex merciorum per impius fraudo uasto pars nordanhymbrorum sum rex is eadberctus occupo cum suus exercitus contra pingo aediluualdus quoque episcopus obeo et pro is conuulfus ordino antistes arnuuini et eadberctus interimo


IDEM ergo Osuald, mox ubi regnum suscepit, desiderans totam, cui praeesse coepit, gentem fidei Christianae gratia inbui, cuius experimenta permaxima in expugnandis barbaris iam ceperat, misit ad maiores natu Scottorum, inter quos exulans ipse baptismatis sacramenta cum his, qui secum erant, militibus consecutus erat; petens, ut sibi mitteretur antistes, cuius doctrina ac ministerio gens, quam regebat, Anglorum, dominicae fidei et dona disceret, et susciperet sacramenta. Neque aliquanto tardius, quod petiit, inpetrauit; accepit namque pontificem Aedanum summae mansuetudinis, et pietatis, ac moderaminis uirum, habentemque zelum Dei, quamuis non plene secundum scientiam. Namque diem paschae dominicum more suae gentis, cuius saepius mentionem fecimus, a XIIIIa luna usque ad XXam obseruare solebat. Hoc etenim ordine septentrionalis Scottorum prouincia, et omnis natio Pictorum illo adhuc tempore pascha dominicum celebrabat, aestimans se in hac obseruantia sancti ac laude digni patris Anatolii scripta secutam. Quod an uerum sit, peritus quisque facillime cognoscit. Porro gentes Scottorum, quae in australibus Hiberniae insulae partibus morabantur, iamdudum ad admonitionem apostolicae sedis antistitis, pascha canonico ritu obseruare didicerunt.

idem ergo osuald mox ubi regnum suscipio desidero totus qui praesum coepio gens fides christianus gratia inbui qui experimentum permaxima in expugno barbaris iam capio mitto ad magnus natus scottor inter qui exulans ipse baptisma sacramentum cum hic qui sui sum miles consequor sum peto ut sui mitto antistes qui doctrina atque ministerium gens quam rego anglorum dominicus fides et donum disco et suscipio sacramentum neque aliquantus tardus qui peto impetro accipio namque pontifex aedanum summa mansuetudo et pietas atque moderaminis uir habentemque zelis deus quamuis non plenus secundus scientia namque dies pascha dominicus mos suus gens qui saepis mentio facio ab xiiiia luna usque ad xxam obseruaris soleo hic etenim ordo septentrional scottor prouincia et omnis natio pictor ille adhuc tempus pascha dominicus celebro aestimo sui in hic observo sanctus atque laus dignus pater anatolii scribo sequor qui an uerus sum pereo quisque facilis cognosco porro gens scottor qui in austral hibernia insula pars moror jamdudum ad admonitio apostolicae sedes antistes pascha canonico ritus obseruaris disco


Cum ergo multis ibidem annis Deo solitarius seruiret, (tanta autem erat altitudo aggeris, quo mansio eius erat uallata, ut caelum tantum ex ea, cuius introitum sitiebat, aspicere posset), contigit, ut congregata synodo non parua sub praesentia regis Ecgfridi iuxta fluuium Alne, in loco, qui dicitur Adtuifyrdi, quod significat ad duplex uadum, cui beatae memoriae Theodorus archiepiscopus praesidebat, unanimo omnium consensu ad episcopatum ecclesiae Lindisfarnensis eligeretur. Qui cum multis legatariis ac litteris ad se praemissis nequaquam suo monasterio posset erui, tandem rex ipse praefatus, una cum sanctissimo antistite Trumuine, nec non et aliis religiosis ac potentibus uiris insulam nauigauit. Conueniunt et de ipsa insula Lindisfarnensi in hoc ipsum multi de fratribus, genuflectunt omnes, adiurant per Dominum, lacrimas fundunt, obsecrant; donec ipsum quoque lacrimis plenum dulcibus extrahunt latebris, atque ad synodum pertrahunt. Quo dum perueniret, quamuis multum renitens, unanima cunctorum uoluntate superatur, atque ad suscipiendum episcopatus officium collum submittere conpellitur; eo maxime uictus sermone, quod famulus Domini Boisil, cum ei mente prophetica cuncta, quae eum essent superuentura, patefaceret, antistitem quoque eum futurum esse praedixerat. Nec tamen statim ordinatio decreta, sed peracta hieme, quae inminebat, in ipsa sollemnitate paschali conpleta est Eboraci sub praesentia praefati regis Ecgfridi, conuenientibus ad consecrationem eius VII episcopis, in quibus beatae memoriae Theodorus primatum tenebat. Electus est autem primo in episcopatum Hagustaldensis ecclesiae pro Tunbercto, qui ab episcopatu fuerat depositus; sed quoniam ipse plus Lindisfarnensi ecclesiae, in qua conuersatus fuerat, dilexit praefici, placuit, ut Eata reuerso ad sedem ecclesiae Hagustaldensis, cui regendae primo fuerat ordinatus, Cudberct ecclesiae Lindisfarnensis gubernacula susciperet.

cos ergo multus ibidem annus deus solitarius servio tantus autem sum altitudo aggero quo mansio is sum vallo ut caelum tantus ex is qui introeo sitio aspicio possum contingo ut congrego synodo non paruus sub praesens rex ecgfridi iuxta fluuius alne in locus qui dico adtuifyrdi qui significo ad duplex vadum qui beatus memoria theodorus archiepiscopus praesideo unanimus omnis consensus ad episcopatus ecclesia lindisfarnensis eligo qui cum multus legatarius atque littera ad sui praemitto nequaquam suus monasterio possum eruo tandem rex ipse praefor unus cum sancio antistes trumuine neque non et alius religiosus atque possum uir insula nauigo conuenio et de ipse insula lindisfarnensi in hic ipse multus de frater genuflectunt omnis adiurant per dominus lacrima fundo obsecro donec ipse quoque lacrima plenus dulcis extraho latebra atque ad synodum pertrahunt quo dum pervenio quamuis multus reniteo unanimus cunctor uoluntas supero atque ad suscipio episcopatus officium collum summitto conpello is magnus uinco sermo qui famulus dominus boisil cum is mens prophetica cunctus qui is sum superuentura patefacio antistes quoque is sum sum praedico neque tamen statim ordinatio decretum sed perago hiems qui inminebat in ipse sollemnitas paschal conpleta sum eboraci sub praesens praefor rex ecgfridi convenio ad consecratio is vii episcopus in qui beatus memoria theodorus primatus teneo eligo sum autem primus in episcopatus hagustaldensis ecclesia pro tunbercto qui ab episcopatu sum depono sed quoniam ipse multus lindisfarnensi ecclesia in qui converso sum diligo praeficio placeo ut eata revorto ad sedes ecclesia hagustaldensis qui rego primus sum ordino cudberct ecclesia lindisfarnensis gubernaculum suscipio


Quod cum esset statutum, uenerunt, ut perhibent, VII Brettonum episcopi et plures uiri doctissimi, maxime de nobilissimo eorum monasterio, quod uocatur lingua Anglorum Bancornaburg, cui tempore illo Dinoot abbas praefuisse narratur, qui ad praefatum ituri concilium uenerunt primo ad quendam uirum sanctum ac prudentem, qui apud eos anachoreticam ducere uitam solebat, consulentes, an ad praedicationem Augustini suas deserere traditiones deberent. Qui respondebat: Si homo Dei est, sequimini illum. Dixerunt: Et unde hoc possumus probare? At ille: Dominus, inquit, ait: Tollite iugum meum super uos, et discite a me, quia mitis sum et humilis corde. Si ergo Augustinus ille mitis est et humilis corde, credibile est, quia iugum Christi et ipse portet, et uobis portandum offerat; sin autem inmitis ac superbus est, constat, quia non est de Deo, neque nobis eius sermo curandus. Qui rursus aiebant: Et unde uel hoc dinoscere ualemus? Procurate, inquit, ut ipse prior cum suis ad locum synodi adueniat, et, si uobis adpropinquantibus adsurrexerit, scientes, quia famulus Christi est, obtemperanter illum audite; sin autem uos spreuerit, nec coram uobis adsurgere uoluerit, cum sitis numero plures, et ipse spernatur a uobis.

qui cum sum status uenio ut perhibeo vii brettonum episcopus et multus uir doceo magnus de nobilis is monasterio qui uoco lingua anglorum bancornaburg qui tempus ille dinoot abbas praesum narro qui ad praefatum eo concilium uenio primus ad quidam uir sancio atque prudens qui apud is anachoreticam duco uita soleo consulo an ad praedicatio augustini suus desero traditio debeo qui respondeo si homo deus sum sequor ille dico et unde hic possum probaris at ille dominus inquam aio tollo iugum meus super tu et disco ab ego quia mitis sum et humilis cor si ergo augustinus ille mitis sum et humilis cor credibilis sum quia iugum christus et ipse porto et tu porto offertor sin autem immitis atque superbus sum consto quia non sum de deus neque nos is sermo curo qui rursus aio et unde uel hic dignosco valeo procuro inquam ut ipse prior cum suus ad locus synodi advenio et si tu appropinquo assurgo scio quia famulus christus sum obtemperanter ille audio sin autem tu sperno neque coram tu assurgo uolo cum sum numerus multus et ipse sperno ab tu


NEC silentio praetereundum, quod ante triennium per reliquias eius factum, nuper mihi per ipsum, in quo factum est, fratrem innotuit. Est autem factum in monasterio, quod iuxta amnem Dacore constructum ab eo cognomen accepit, cui tunc uir religiosus Suidberct abbatis iure praefuit. Erat in eo quidam adulescens, cui tumor deformis palpebram oculi fedauerat; qui cum per dies crescens oculo interitum minaretur, curabant medici hunc adpositis pigmentorum fomentis emollire, nec ualebant. Quidam abscidendum esse docebant, alii hoc fieri metu maioris periculi uetabant. Cumque tempore non pauco frater praefatus tali incommodo laboraret, neque inminens oculo exitium humana manus curare ualeret, quin per dies augesceret, contigit eum subito diuinae pietatis gratia per sanctissimi patris Cudbercti reliquias sanari. Nam quando fratres sui corpus ipsius post multos sepulturae annos incorruptum reppererunt, tulerunt partem de capillis, quam more reliquiarum rogantibus amicis dare, uel ostendere in signum miraculi possent.

neque silentium praetereo qui ante triennium per reliquiae is facio nuper ego per ipse in quo facio sum frater innotesco sum autem facio in monasterio qui iuxta amnis dacore construo ab is cognomen accipio qui tunc uir religiosus suidberct abbatis ius praesum sum in is quidam adulescens qui tumor deformis palpebra oculus fedauerat qui cum per dies cresco oculus interitus mino curo medicus hic appono pigmentor fomentum emollire neque valeo quidam abscido sum doceo alius hic fio metus magnus periculum veto cos tempus non paucus frater praefor talis incommodus laboro neque inminens oculus exitium humanus manus curo ualeo quin per dies augesco contingo is subeo divina pietas gratia per sancio pater cudbercti reliquiae sanaris nam quando frater suus corpus ipse post multus sepultura annus incorruptus reperio fero pars de capillus quam mos reliquiaris rogo amicus do uel ostendo in signum miraculis possum


Uerum ille patriam reuertens, non multo postquam oceanum transiit, arreptus infirmitate ac defunctus est; corpusque eius ab amicis propter amorem sancti Martini, cuius monasterio praeerat, Turonis delatum atque honorifice sepultum est. Nam et benigno ecclesiae illius hospitio, cum Brittaniam iret, exceptus est, rogatusque multum a fratribus, ut Romam reuertens, illo itinere ueniret, atque ad eam diuerteret ecclesiam; denique ibidem adiutores itineris et iniuncti operis accepit. Qui etsi in itinere defunctus est, nihilominus exemplum catholicae fidei Anglorum Romam perlatum est, atque ab apostolico papa omnibusque, qui audiere uel legere, gratantissime susceptum.

uerus ille patria revorto non multus postquam oceanus transeo arrepo infirmitas atque defungor sum corpus is ab amicus propter amor sanctus martini qui monasterio praesum turoni defero atque honorificus sepelio sum nam et benignus ecclesia ille hospitium cum britannia eo excipio sum rogo multus ab frater ut roma revorto ille iter venio atque ad is diuerteret ecclesia denique ibidem adiutor iter et iniuncti opus accipio qui etsi in iter defungor sum nihilominus exemplum catholicae fides anglorum roma perfero sum atque ab apostolico papa omne qui audio uel lego gratantissime suscipio


Anno DCLXXVIIII, Ælfuini occisus.


Conposita itaque insula securitate multiplici, superatisque hostibus uel inuisibilibus, uel carne conspicuis, reditum moliuntur pontifices. Quibus tranquillam nauigationem et merita propria et intercessio beati martyris Albani parauerunt, quietosque eos suorum desideriis felix carina restituit.

compositum itaque insula securitas multiplex supero hostis uel inuisibilis uel carnis conspicuus redeo molio pontifex qui tranquillus nauigatio et mereo proprius et intercessio beati martyris albanus paro quiesco is suus desiderium felix carina restituo


diuit repente, ut postea referebat, uocem suauissimam cantantium atque laetantium de caelo ad terras usque descendere; quam uidelicet uocem ab Euroaustro, id est ab alto brumalis exortus, primo se audisse dicebat, ac deinde paulatim eam sibi adpropiare, donec ad tectum usque oratorii, in quo erat episcopus, perueniret; quod ingressa, totum impleuit, atque in gyro circumdedit. At ille dum sollicitus in ea, quae audiebat, animum intenderet, audiuit denuo, transacto quasi dimidiae horae spatio, ascendere de tecto eiusdem oratorii idem laetitiae canticum, et ipsa, qua uenerat, uia ad caelos usque cum ineffabili dulcedine reuerti. Qui cum aliquantulum horae quasi adtonitus maneret, et, quid haec essent, solerti animo scrutaretur, aperuit episcopus fenestram oratorii, et sonitum manu faciens, ut saepius consueuerat, siqui foris esset, ad se intrare praecepit. Introiuit ille concitus, cui dixit antistes: Uade cito ad ecclesiam, et hos VII fratres huc uenire facito; tu quoque simul adesto. Qui cum uenissent, primo admonuit eos, ut uirtutem dilectionis et pacis ad inuicem et ad omnes fideles seruarent; instituta quoque disciplinae regularis, quae uel ab ipso didicissent, et in ipso uidissent, uel in patrum praecedentium factis siue dictis inuenissent, indefessa instantia sequerentur. Deinde subiunxit diem sui obitus iam proxime instare. Namque hospes, inquit, ille amabilis, qui fratres nostros uisitare solebat, ad me quoque hodie uenire, meque de saeculo euocare dignatus est. Propter quod reuertentes ad ecclesiam dicite fratribus, ut et meum exitum Domino precibus commendent, et suum quoque exitum, cuius hora incerta est, uigiliis, orationibus, bonis operibus praeuenire meminerint. Cumque haec et huiusmodi plura loqueretur, atque illi percepta eius benedictione iam multum tristes exissent, rediit ipse solus, qui carmen caeleste audierat, et prosternens se in terram : Obsecro, inquit, pater; licet aliquid interrogare? Interroga, inquit, quod uis. At ille: Obsecro, inquit, ut dicas, quod erat canticum illud laetantium, quod audiui, uenientium de caelis super oratorium hoc, et post tempus redeuntium ad caelos? Respondet ille: Si uocem carminis audisti, et caelestes superuenire coetus cognouisti, praecipio tibi in nomine Domini, ne hoc cuiquam ante meum obitum dicas. Re uera autem angelorum fuere spiritus, qui me ad caelestia, quae semper amabam, ac desiderabam, praemia uocare uenerunt, et post dies VII se redituros, ac me secum adducturos esse promiserunt. Quod quidem ita, ut dictum ei erat, opere conpletum est. Nam confestim langore corporis tactus est, et hoc per dies ingrauescente, septimo, ut promissum ei fuerat, die, postquam obitum suum dominici corporis et sanguinis perceptione muniuit, soluta ab ergastulo corporis anima sancta, ducentibus, ut credi fas est, angelis comitibus aeterna gaudia petiuit. Non autem mirum, si diem mortis uel potius diem Domini laetus aspexit, quem semper, usquedum ueniret, sollicitus expectare curauit.

diuit repens ut postea refero uox suavis canto atque laeto de caelum ad terra usque descendo quam uidelicet uox ab euroaustro is sum ab altus brumal exorior primus sui audio dico atque deinde paulatim is sui adpropiaris donec ad tectum usque oratorius in quo sum episcopus pervenio qui ingredior totus impleo atque in gyrus circumdo at ille dum sollicitus in is qui audio animus intendo audio denuo transigo quasi dimidia hora spatium ascendo de tectum idem oratorius idem laetitia canticum et ipse qui uenio uia ad caelus usque cum ineffabilis dulcedo revorto qui cum aliquantulis hora quasi adtono maneo et quis hic sum solerti animus scrutor aperio episcopus fenestra oratorius et sonitus manus facio ut saepis consuesco siquis foris sum ad sui intro praecipio introiuit ille concieo qui dico antistes vado cito ad ecclesia et hic vii frater huc uenio facio tu quoque simul adsum qui cum uenio primus admoneo is ut uirtus dilectio et pax ad inuicem et ad omnis fidelis servo institutum quoque disciplina regularis qui uel ab ipse disco et in ipse uideo uel in pater praecedo facio siue dictum invenio indefessus insto sequor deinde subjungo dies suus obeo iam propior insto namque hospes inquam ille amabilis qui frater noster uisitaris soleo ad ego quoque hodie uenio ego de saeculum euocaris dignor sum propter qui revorto ad ecclesia dico frater ut et meus exitus dominus prex commendo et suus quoque exitus qui hora incertus sum uigilia oratio bonus opus praevenio memini cos hic et huiusmodi multus loquor atque ille percipio is benedictio iam multus tristis exeo redeo ipse solus qui carmen caelestis audio et prosterno sui in terra obsecro inquam pater licet aliquis interrogo interrogo inquam qui uolo at ille obsecro inquam ut dico qui sum canticum ille laeto qui audio venio de caelis super oratorius hic et post tempus redeo ad caelus respondeo ille si uox carmen audio et caelestis supervenio coitus cognosco praecipio tu in nomen dominus ne hic quisquam ante meus obeo dico res uerus autem angelus sum spiritus qui ego ad caelestis qui semper amo atque desidero praemium uoco uenio et post dies vii sui redeo atque ego sui adducturos sum promitto qui quidem ita ut dico is sum opus conpletum sum nam confestim langore corpus tango sum et hic per dies ingravesco septimus ut promitto is sum dies postquam obeo suus dominicus corpus et sanguis perceptio munio solvo ab ergastulum corpus anima sancio duco ut credo fas sum angelus comes aeternus gaudium peto non autem mirus si dies mors uel potis dies dominus laetus aspicio qui semper usquedum venio sollicitus expecto curo


VIIII. Interrogatio Augustini: Si post inlusionem, quae per somnium solet accedere, uel corpus Domini quislibet accipere ualeat: uel, si sacerdos sit, sacra mysteria celebrare?

viiii interrogatio augustini si post inlusio qui per somnium soleo accedo uel corpus dominus quislibet accipio ualeo uel si sacerdos sum sacer mysterium celebraris


CUM autem et ipsa mater pia Deo deuotae congregationis Aedilburga esset rapienda de mundo, apparuit uisio miranda cuidam de sororibus, cui nomen erat Torctgyd, quae multis iam annis in eodem monasterio commorata, et ipsa semper in omni humilitate ac sinceritate Deo seruire satagebat, et adiutrix disciplinae regularis eidem matri existere, minores docendo uel castigando curabat. Cuius ut uirtus, iuxta apostolum, in infirmitate perficeretur, tacta est repente grauissimo corporis morbo, et per annos VIIII pia Redemtoris nostri prouisione multum fatigata; uidelicet ut, quicquid in ea uitii sordidantis inter uirtutes per ignorantiam uel incuriam resedisset, totum hoc caminus diutinae tribulationis excoqueret. Haec ergo quadam nocte incipiente crepusculo, egressa de cubiculo, quo manebat, uidit manifeste quasi corpus hominis, quod esset sole clarius, sindone inuolutum in sublime ferri, elatum uidelicet de domo, in qua sorores pausare solebant. Cumque diligentius intueretur, quo trahente leuaretur sursum haec, quam contemplabatur species corporis gloriosi, uidit, quasi funibus auro clarioribus in superna tolleretur, donec caelis patentibus introducta, amplius ab illa uideri non potuit. Nec dubium remansit cogitanti de uisione, quin aliquis de illa congregatione citius esset moriturus, cuius anima per bona, quae fecisset, opera, quasi per funes aureos leuanda esset ad caelos; quod re uera ita contigit. Nam non multis interpositis diebus, Deo dilecta mater congregationis ipsius, ergastulo carnis educta est; cuius talem fuisse constat uitam, ut nemo, qui eam nouerit, dubitare debeat, quin ei exeunti de hac uita caelestis patriae patuerit ingressus.

cum autem et ipse mater pius deus devoveo congregatio aedilburga sum rapio de mundus appareo uisio miro quidam de soror qui nomen sum torctgyd qui multus iam annus in idem monasterio commoro et ipse semper in omnis humilitas atque sinceritas deus seruio satagebat et adjutrix disciplina regularis idem mater existere paruus doceo uel castigo curo qui ut uirtus iuxta apostolus in infirmitas perficio tango sum repens grauis corpus morbus et per annus viiii pius redemtor noster prouisio multus fatigo uidelicet ut quisquis in is vitium sordidantis inter uirtus per ignorantia uel incuria resedeo totus hic caminus diutinus tribulatio excoqueret hic ergo quidam nox incipio crepusculum egredior de cubiculum quo maneo uideo manifestus quasi corpus homo qui sum sol clarus sindon involvo in sublimis fero effero uidelicet de domus in qui soror pausaris soleo cos diligo intueor quo traho levo sursum hic quam contemplo species corpus gloriosus uideo quasi funis aurum clarus in supernus tollo donec caelis pateo introduco amplus ab ille uideo non possum neque dubius remaneo cogito de uisio quin aliquis de ille congregatio cieo sum morior qui anima per bonus qui facio opus quasi per funis aureus levo sum ad caelus qui res uerus ita contingo nam non multus interpono dies deus diligo mater congregatio ipse ergastulum caro educo sum qui talis sum consto uita ut nemo qui is nosco dubitaris debeo quin is exeo de hic uita caelestis patria pateo ingredior


Contra Augustinum narratur serpere quidam Scriptor, quem dudum liuor adurit edax.

contra augustinum narro serpo quidam scriptor qui dudum liuor aduro edax cor tumeo


Quo ille uiso, ut uir sagacis ingenii, intellexit aliquid mirae sanctitatis huic loco, quo equus est curatus, inesse; et posito ibi signo, non multo post ascendit equum, atque ad hospitium, quo proposuerat, accessit; quo dum adueniret, inuenit puellam ibi neptem patris familias longo paralysis morbo grauatam; et cum familiares domus illius de acerba puellae infirmitate ipso praesente quererentur, coepit dicere ille de loco, ubi caballus suus esset curatus. Quid multa? inponentes eam carro, duxerunt ad locum, ibidemque deposuerunt. At illa posita in loco obdormiuit parumper; et ubi euigilauit, sanatam se ab illa corporis dissolutione sentiens, postulata aqua, ipsa lauit faciem, crines conposuit, caput linteo cooperuit, et cum his, qui se adduxerant, sana pedibus incedendo reuersa est.

quo ille uideo ut uir sagax ingenium intellego aliquis mirus sanctitas hic locus quo equus sum curo insum et pono ibi signum non multus post ascendo equus atque ad hospitium quo propono accedo quo dum advenio inuenio puella ibi neptis pater familia longus paralysis morbus gravo et cum familiaris domus ille de acerbus puella infirmitas ipse praesens queror coepio dico ille de locus ubi caballus suus sum curo quis multus inpono is carro duco ad locus ibidem depono at ille pono in locus obdormio parumper et ubi evigilo sanatam sui ab ille corpus dissolutio sentio postulo aqua ipse lauo facies crinis conpono caput linteum cooperio et cum hic qui sui adduco sano pes incedendo revorto sum


IPSO etiam anno, quo finem uitae accepit rex Ecgfrid, episcopum, ut diximus, fecerat ordinari Lindisfarnensium ecclesiae uirum sanctum et uenerabilem Cudberctum, qui in insula permodica, quae appellatur Farne, et ab eadem ecclesia nouem ferme milibus passuum in Oceano procul abest, uitam solitariam per annos plures in magna corporis et mentis continentia duxerat. Qui quidem a prima aetate pueritiae studio religiosae uitae semper ardebat, sed ab ineunte adulescentia monachicum et nomen adsumsit, et habitum. Intrauit autem primo monasterium Mailros, quod in ripa Tuidi fluminis positum tunc abbas Eata, uir omnium mansuetissimus ac simplicissimus, regebat, qui postea episcopus Hagustaldensis siue Lindisfarnensis ecclesiae factus est, ut supra memorauimus; cui tempore illo propositus Boisil magnarum uirtutum et prophetici spiritus sacerdos fuit. Huius discipulatui Cudberct humiliter subditus, et scientiam ab eo scripturarum, et bonorum operum sumsit exempla.

ipse etiam annus quo finis uita accipio rex ecgfrid episcopus ut dico facio ordinaris lindisfarnensium ecclesia uir sancio et uenerabilis cudberctum qui in insula permodicus qui appello farne et ab idem ecclesia nouem ferme mille passus in oceanus procul absum uita solitarius per annus multus in magnus corpus et mens continentia duco qui quidem ab primus aetas pueritia studium religiosus uita semper ardeo sed ab ineo adulescentia monachicum et nomen adsumsit et habitus intro autem primus monasterium mailros qui in ripa tuidi flumen pono tunc abbas eata uir omnis mansuetissimus atque simplicissimus rego qui postea episcopus hagustaldensis siue lindisfarnensis ecclesia facio sum ut supra memoro qui tempus ille propono boisil magnaris uirtus et prophetici spiritus sacerdos sum hic discipulatui cudberct humilis subdo et scientia ab is scripturaris et bonus opus sumsit exemplum


INTEREA Colmanus, qui de Scottia erat episcopus, relinquens Brittaniam, tulit secum omnes, quos in Lindisfarnensium insula congregauerat Scottos; sed et de gente Anglorum uiros circiter XXX, qui utrique monachicae conuersationis erant studiis inbuti. Et relictis in ecclesia sua fratribus aliquot, primo uenit ad insulam Hii, unde erat ad praedicandum uerbum Anglorum genti destinatus. Deinde secessit ad insulam quandam paruam, quae ad occidentalem plagam ab Hibernia procul secreta, sermone Scottico Inisboufinde, id est insula uitulae albae, nuncupatur. In hanc ergo perueniens, construxit monasterium, et monachos inibi, quos de utraque natione collectos adduxerat, collocauit. Qui cum inuicem concordare non possent, eo quod Scotti tempore aestatis, quo fruges erant colligendae, relicto monasterio per nota sibi loca dispersi uagarentur, at uero hieme succedente redirent, et his, quae Angli praeparauerant, communiter uti desiderarent; quaesiuit Colmanus huic dissensioni remedium, et circuiens omnia prope uel longe, inuenit locum in Hibernia insula aptum monasterio construendo, qui lingua Scottorum Magéo nominatur; emitque partem eius non grandem, ad constituendum ibi monasterium, a comite, ad cuius possessionem pertinebat; ea condicione addita, ut pro ipso etiam, qui eis locum commodaret, consistentes ibi monachi Domino preces offerrent. Et constructo statim monasterio, iuuante etiam comite ac uicinis omnibus, Anglos ibidem locauit, relictis in praefata insula Scottis. Quod uidelicet monasterium usque hodie ab Anglis tenetur incolis. Ipsum namque est, quod nunc grande de modico effectum, Muigéo consuete uocatur, et conuersis iamdudum ad meliora instituta omnibus, egregium examen continet monachorum, qui de prouincia Anglorum ibidem collecti, ad exemplum uenerabilium patrum sub regula et abbate canonico in magna continentia et sinceritate proprio labore manuum uiuant.

interea colmanus qui de scottia sum episcopus relinquo britannia fero sui omnis qui in lindisfarnensium insula congregauerat scottos sed et de gens anglorum uir circiter xxx qui uterque monachicae conuersatio sum studium inbuti et relinquo in ecclesia suus frater aliquot primus uenio ad insula hic unde sum ad praedico uerbum anglorum gens destino deinde secedo ad insula quidam parvus qui ad occidental plaga ab hibernia procul secerno sermo scottico inisboufinde is sum insula uitulae albus nuncupo in hic ergo pervenio construo monasterium et monachos inibi qui de uter natio colligo adduco colloco qui cum inuicem concordaris non possum is qui scotti tempus aestas quo frugis sum colligo relinquo monasterio per nosco sui locum dispermulceo vago at uerus hiems succedo redeo et hic qui angli praeparo communis uti desidero quaero colmanus hic dissensio remedium et circuiens omnis prope uel longus inuenio locus in hibernia insula aptus monasterio construo qui lingua scottor mageo nomino emo pars is non grandis ad constituo ibi monasterium ab comes ad qui possessio pertineo is condicio addo ut pro ipse etiam qui is locus commodo consisto ibi monachi dominus prex offertor et construo statim monasterio juvo etiam comes atque vicinus omnis anglos ibidem loco relinquo in praefor insula scottis qui uidelicet monasterium usque hodie ab anglis teneo incolo ipse namque sum qui nunc grandis de modicus efficio muigeo consueo uoco et converro jamdudum ad bonus institutum omnis egregius examen contineo monachorum qui de prouincia anglorum ibidem colligo ad exemplum uenerabilis pater sub regula et abbate canonico in magnus continentia et sinceritas proprius labor manus vivo


Misit etiam Galliam, et reuocauit Mellitum ac Iustum, eosque ad suas ecclesias libere instituendas redire praecepit; qui post annum, ex quo abierunt, reuersi sunt; et Iustus quidem ad ciuitatem Hrofi, cui praefuerat, rediit; Mellitum uero Lundonienses episcopum recipere noluerunt, idolatris magis pontificibus seruire gaudentes. Non enim tanta erat ei, quanta patri ipsius regni potestas, ut etiam nolentibus ac contradicentibus paganis antistitem suae posset ecclesiae reddere. Uerumtamen ipse cum sua gente, ex quo ad Dominum conuersus est, diuinis se studuit mancipare praeceptis. Denique et in monasterio beatissimi apostolorum principis ecclesiam sanctae Dei genetricis fecit, quam consecrauit archiepiscopus Mellitus.

mitto etiam gallia et reuoco mellitus atque iustus is ad suus ecclesia libo instituendas redeo praecipio qui post annus ex quo abeo revorto sum et iustus quidem ad ciuitas hrofi qui praesum redeo mellitus uerus lundonienses episcopus recipio nolo idolatra magis pontifex seruio gaudeo non enim tantus sum is quantus pater ipse regnum potestas ut etiam nolo atque contradico paganus antistes suus possum ecclesia reddo uerumtamen ipse cum suus gens ex quo ad dominus conuerto sum divinus sui studeo manciparis praecipio denique et in monasterio beatus apostolus princeps ecclesia sancio deus genetrix facio quam consecro archiepiscopus mellitus


Quam deuote quamque etiam uigilanter pro Christi euangelio elaborauerit uestra fraternitas, non solum epistulae a uobis directae tenor, immo indulta desuper operi uestro perfectio indicauit. Nec enim omnipotens Deus aut sui nominis sacramentum, aut uestri fructum laboris deseruit, dum ipse praedicatoribus euangelii fideliter repromisit: Ecce ego uobiscum sum omnibus diebus usque ad consummationem mundi. Quod specialiter iniuncto uobis ministerio, eius clementia demonstrauit, aperiens corda gentium ad suscipiendum praedicationis uestrae singulare mysterium. Magno enim praemio fastigiorum uestrorum delectabilem cursum bonitatis suae suffragiis inlustrauit, dum creditorum uobis talentorum fidelissimae negotiationis officiis uberem fructum inpendens ei, quod signare possetis multiplicatis generationibus, praeparauit. Hocque etiam illa uobis repensatione conlatum est, qua iniuncto ministerio iugiter persistentes laudabili patientia redemtionem gentis illius exspectastis, et uestris, ut proficerent, meritis eorum est saluatio propinata, dicente Domino: Qui perseuerauerit usque in finem, hic saluus erit. Saluati ergo estis spe patientiae et tolerantiae uirtute, ut infidelium corda naturali ac superstitioso morbo purgata, sui consequerentur misericordiam Saluatoris. Susceptis namque apicibus filii nostri Adulualdi regis, repperimus, quanta sacri eloquii eruditione eius animum ad uerae conuersionis et indubitatae fidei credulitatem fraternitas uestra perduxerit. Qua ex re de longanimitate clementiae caelestis certam adsumentes fiduciam, non solum suppositarum ei gentium plenissimam salutem, immo quoque uicinarum, uestrae praedicationis ministerio credimus subsequendam; quatinus, sicut scriptum est, consummati operis uobis merces a retributore omnium bonorum Domino tribuatur, et uere per omnem terram exisse sonum eorum, et in fines orbis terrae uerba ipsorum, uniuersalis gentium confessio, suscepto Christianae sacramento fidei, protestetur.

quam devoveo quisque etiam vigilanter pro christus evangelium elaborauerit uester fraternitas non solus epistula ab tu dirigo tenor immo indultum desuper operio uester perfectio indico neque enim omnipotens deus aut suus nomen sacramentum aut vester fructus labor desero dum ipse praedicator euangelii fidelis repromitto ecce ego tu sum omnis dies usque ad consummatio mundus qui specialis injungo tu ministerium is clemens demonstro aperio cor gens ad suscipio praedicatio uester singularis mysterium magnus enim praemium fastigium vester delectabilis cursus bonitas suus suffragium inlustro dum creditor tu talentor fidelis negotiatio officium uber fructus inpendeo is qui signo possum multiplico generatio praeparo hic etiam ille tu repensatio confero sum qui injungo ministerium jugis persistentes laudabilis patientia redemtio gens ille exspectastis et uester ut proficio meritum is sum saluatio propinata dico dominus qui persevero usque in finis hic salvus sum saluati ergo sum spes patientia et tolerantia uirtus ut infidelis cor natural atque superstitiosus morbus purgo suus consequor misericordia saluator suscipio namque apex filius noster adulualdi rex reperio quantus sacer eloquium eruditio is animus ad uerus conuersio et indubito fides credulitas fraternitas uester perduco qui ex res de longanimitas clementia caelestis certus adsumo fiducia non solus suppositaris is gens plenus salus immo quoque uicinaris uester praedicatio ministerium credo subsequendam quatenus sicut scribo sum consummo opus tu merces ab retributor omnis bonus dominus tribuo et uerus per omnis terra exeo sonus is et in finis orbis terra uerbum ipse uniuersal gens confessio suscepto christianus sacramentum fides protesto


Hic sacer in tumba pausat cum corpore pracsul, Quem nunc Theodorum lingua Pelasga uocat.

hic sacer in tumba pausat cum corpus pracsul qui nunc theodorus lingua pelasgus uoco


Defuncto autem et rege, successit in regnum filius eius Coinualch, qui et fidem ac sacramenta regni caelestis suscipere rennuit, et non multo post etiam regni terrestris potentiam perdidit. Repudiata enim sorore Pendan regis Merciorum, quam duxerat, aliam accepit uxorem; ideoque bello petitus, ac regno priuatus ab illo, secessit ad regem Orientalium Anglorum, cui nomen erat Anna; apud quem triennio exulans fidem cognouit ac suscepit ueritatis. Nam et ipse, apud quem exulabat, rex erat uir bonus, et bona ac sancta sobole felix, ut in sequentibus docebimus.

defungor autem et rex succedo in regnum filius is coinualch qui et fides atque sacramentum regnum caelestis suscipio rennuit et non multus post etiam regnum terrestris potentia perdo repudio enim soror pendan rex merciorum quam duco alius accipio uxor ideo bellum peto atque regnum priuo ab ille secedo ad rex orientales anglorum qui nomen sum anna apud qui triennium exulans fides cognosco atque suscipio ueritas nam et ipse apud qui exulabat rex sum uir bonus et bonus atque sancio sobole felix ut in sequor doceo


Huic autem genti occasio fuit percipiendae fidei, quod praefatus rex eius cognatione iunctus est regibus Cantuariorum, accepta in coniugem Aedilbergae filia Aedilbercti regis, quae alio nomine Tatae uocabatur. Huius consortium cum primo ipse missis procis a fratre eius Aeodbaldo, qui tunc regno Cantuariorum praeerat, peteret; responsum est non esse licitum Christianam uirginem pagano in coniugem dari, ne fides et sacramenta caelestis regis consortio profanarentur regis, qui ueri Dei cultus esset prorsus ignarus. Quae cum Aeduino uerba nuntii referrent, promisit se nil omnimodis contrarium Christianae fidei, quam uirgo colebat, esse facturum; quin potius permissurum, ut fidem cultumque suae religionis cum omnibus, qui secum uenissent, uiris siue feminis, sacerdotibus seu ministris, more Christiano seruaret. Neque abnegauit se etiam eandem subiturum esse religionem; si tamen examinata a prudentibus sanctior ac Deo dignior posset inueniri.

hic autem gens occasio sum percipio fides qui praefor rex is cognatio jungo sum rex cantuariorum accipio in coniunx aedilbergae filia aedilbercti rex qui alius nomen tata uoco hic consortium cum primus ipse mitto procus ab frater is aeodbaldo qui tunc regnum cantuariorum praesum peto responsum sum non sum liceo christianus uirgo paganus in coniunx do ne fides et sacramentum caelestis rex consortio profano rex qui uerus deus cultus sum prorsus ignarus qui cum aeduino uerbum nuntius refero promitto sui nihil omnimodus contrarius christianus fides quam uirgo colo sum facio quin potis permitto ut fides colo suus religio cum omnis qui sui uenio uir siue femina sacerdos seu minister mos christianus seruo neque abnegauit sui etiam idem subeo sum religio si tamen examino ab prudens sancio atque deus dignus possum inuenio


His temporibus Constantius, qui uiuente Diocletiano Galliam Hispaniamque regebat, uir summae mansuetudinis et ciuilitatis, in Brittania morte obiit. Hic Constantinum filium ex concubina Helena creatum imperatorem Galliarum reliquit. Scribit autem Eutropius, quod Constantinus in Brittania creatus imperator, patri in regnum successerit; cuius temporibus Arriana heresis exorta, et in Nicena synodo detecta atque damnata, nihilominus exitiabile perfidiae suae uirus, ut diximus, non solum orbis totius, sed et insularum ecclesiis aspersit.

hic tempus consto qui vivo diocletianus gallia hispania rego uir summa mansuetudo et ciuilitas in britannia mors obeo hic constantinum filius ex concubina helena creo imperator galliaris relinquo scribo autem eutropius qui constantinus in britannia creo imperator pater in regnum succedo qui tempus arriana haeresis exorior et in nicena synodo detego atque damno nihilominus exitiabilis perfidia suus uirus ut dico non solus orbis totus sed et insularis ecclesia aspersit


Anno DCLXXV, Uulfheri rex Merciorum, postquam XVII annos regnauerat, defunctus, Aedilredo fratri reliquit imperium.

annus dclxxv uulfheri rex merciorum postquam xvii annus regnauerat defungor aedilredo frater relinquo imperium


Erat enim presbyter uitae uenerabilis nomine Hereberct, iamdudum uiro Dei spiritalis amicitiae foedere copulatus; qui, in insula stagni illius pergrandis, de quo Deruuentionis fluuii primordia erumpunt, uitam ducens solitariam, annis singulis eum uisitare, et monita ab eo perpetuae salutis audire solebat. Hic cum audiret eum ad ciuitatem Lugubaliam deuenisse, uenit ex more, cupiens salutaribus eius exhortationibus ad superna desideria magis magisque accendi. Qui dum sese alterutrum caelestis uitae poculis debriarent, dixit inter alia antistes: Memento, frater Heriberct, ut modo, quicquid opus habes, me interroges mecumque loquaris; postquam enim ab inuicem digressi fuerimus, non ultra nos in hoc saeculo carnis obtutibus inuicem aspiciemus. Certus sum namque, quia tempus meae resolutionis instat, et uelox est depositio tabernaculi mei. Qui haec audiens prouolutus est eius uestigiis, et fusis cum gemitu lacrimis: Obsecro, inquit, per Dominum, ne me deseras, sed tui memor sis fidissimi sodalis, rogesque supernam pietatem, ut, cui simul in terris seruiuimus, ad eius uidendam gratiam simul transeamus ad caelos. Nosti enim, quia ad tui oris imperium semper uiuere studui, et, quicquid ignorantia uel fragilitate deliqui, aeque ad tuae uoluntatis examen mox emendare curaui. Incubuit precibus antistes, statimque edoctus in spiritu inpetrasse se, quod petebat a Domino: Surge, inquit, frater mi, et noli plorare, sed gaudio gaude, quia, quod rogauimus, superna nobis clementia donauit.

sum enim presbyter uita uenerabilis nomen hereberct jamdudum uir deus spirital amicitia foedus copulo qui in insula stagnum ille pergrandis de quo deruuentio fluvius primordius erumpo uita duco solitarius annus singuli is uisitaris et moneo ab is perpetuus salus audio soleo hic cum audio is ad ciuitas lugubaliam devenio uenio ex mos cupio salutaris is exhortatio ad supernus desiderium magis magus accendo qui dum sui alteruter caelestis uita poculum debriarent dico inter alius antistes memento frater heriberct ut modo quisquis opus habeo ego interrogo ego loquaris postquam enim ab inuicem digredior sum non ultra nos in hic saeculum caro obtus inuicem aspicio certus sum namque quia tempus meus resolutio insto et uelox sum depositio tabernaculum meus qui hic audio provolvo sum is vestigium et fundo cum gemitus lacrima obsecro inquam per dominus ne ego desero sed tuus memor sum fidus sodalis rogo supernam pietas ut qui simul in terra seruiuimus ad is video gratia simul transeo ad caelus nostius enim quia ad tuus ora imperium semper uiuo studeo et quisquis ignoro uel fragilitas delinquo aequus ad tuus uoluntas examen mox emendo curo incumbo prex antistes statim edoceo in spiritus impetro sui qui peto ab dominus surgo inquam frater ego et nolo ploro sed gaudium gaudeo quia qui rogo supernus nos clemens dono


Anno DCLV, Penda periit, et Mercii sunt facti Christiani.

annus dclv penda pereo et mercii sum facio christianus


Successor autem regni eorum factus est Anna filius Eni de regio genere, uir optimus, atque optimae genitor sobolis, de quibus in sequentibus suo tempore dicendum est; qui et ipse postea ab eodem pagano Merciorum duce, a quo et prodecessores eius, occisus est.

successor autem regnum is facio sum anna filius eni de regius genus uir bonus atque bonus genitor suboles de qui in sequor suus tempus dico sum qui et ipse postea ab idem paganus merciorum dux ab quo et prodecessor is occido sum


Namque inter plura continentiae, humilitatis, doctrinae, orationum, uoluntariae paupertatis, et ceterarum uirtutum merita, in tantum erat timori Domini subditus, in tantum nouissimorum suorum in omnibus operibus suis memor, ut, sicut mihi frater quidam de his, qui me in scripturis erudiebant, et erat in monasterio ac magisterio illius educatus, uocabulo Trumberct, referre solebat, si forte legente eo uel aliud quid agente, repente flatus uenti maior adsurgeret, continuo misericordiam Domini inuocaret, et eam generi humano propitiari rogaret. Si autem uiolentior aura insisteret, iam clauso codice procideret in faciem, atque obnixius orationi incumberet. At si procella fortior aut nimbus perurgeret, uel etiam corusci ac tonitrua terras et aera terrerent, tunc ueniens ad ecclesiam sollicitus orationibus ac psalmis, donec serenitas aeris rediret, fixa mente uacaret. Cumque interrogaretur a suis, quare hoc faceret, respondebat: Non legistis, quia intonuit de caelo Dominus, et Altissimus dedit uocem suam; misit sagittas suas, et dissipauit eos, fulgora multiplicauit, et conturbauit eos? Mouet enim aera Dominus, uentos excitat, iaculatur fulgora, de caelo intonat, ut terrigenas ad timendum se suscitet, ut corda eorum in memoriam futuri iudicii reuocet, ut superbiam eorum dissipet, et conturbet audaciam, reducto ad mentem tremendo illo tempore, quando ipse caelis ac terris ardentibus uenturus est in nubibus, in potestate magna et maiestate, ad iudicandos uiuos et mortuos. Propter quod, inquit, oportet nos admonitioni eius caelesti, debito cum timore et amore respondere; ut, quoties aere commoto manum quasi ad feriendum minitans exerit, nec adhuc tamen percutit, mox inploremus eius misericordiam, et discussis penetralibus cordis nostri, atque expurgatis uitiorum ruderibus, solliciti, ne umquam percuti mereamur, agamus.

namque inter multus continentia humilitas doctrina oratio voluntarius paupertas et ceteraris uirtus mereo in tantus sum timor dominus subdo in tantus nouissimorum suus in omnis opus suus memor ut sicut ego frater quidam de hic qui ego in scribo erudio et sum in monasterio atque magisterius ille educo vocabulum trumberct refero soleo si fors lego is uel alius quis ago repens flo uentus magnus assurgo continuo misericordia dominus invoco et is gener humanus propitiaris rogo si autem violens aura insisto iam claudo codico procaedo in facies atque obnixius oratio incumbo at si procella fortis aut nimbus perurgeo uel etiam coruscus atque tonitruum terra et aes terreo tunc venio ad ecclesia sollicitus oratio atque psalmus donec serenitas aer redeo figo mens uaco cos interrogo ab suus quare hic facio respondeo non lego quia intono de caelum dominus et altus do uox suus mitto sagitto suus et dissipauit is fulgora multiplico et conturbo is moueo enim aes dominus uentus excito jaculor fulgora de caelum intono ut terrigena ad timeo sui suscito ut cor is in memoria sum iudicium revoco ut superbia is dissipet et conturbo audacia reduco ad mens tremo ille tempus quando ipse caelis atque terra ardeo uenio sum in nubis in potestas magnus et maiestas ad judico uiuus et mortuus propter qui inquam oportet nos admonitio is caelestis debeo cum timor et amor respondeo ut quotiens aer commoueo manus quasi ad ferio minito exsum neque adhuc tamen percutio mox inploremus is misericordia et discutio penetral chordus noster atque expurgo uitium rudus sollicitus ne umquam percutio mereo ago


Quae enim in gloriosi filii nostri Audubaldi regis gentibusque ei subpositis inlustratione, clementia Redemtoris fuerit operata, plenius ex uicinitate locorum uestram gloriam conicimus cognouisse. Eius ergo mirabile donum et in uobis certa spe, caelesti longanimitate conferri confidimus; cum profecto gloriosam coniugem uestram, quae uestri corporis pars esse dinoscitur, aeternitatis praemio per sacri baptismatis regenerationem inluminatam agnouimus. Unde praesenti stilo gloriosos uos adhortandos cum omni affectu intimae caritatis curauimus; quatinus abominatis idolis eorumque cultu, spretisque fanorum fatuitatibus, et auguriorum deceptabilibus blandimentis, credatis in Deum Patrem omnipotentem, eiusque Filium Iesum Christum, et Spiritum Sanctum, ut credentes, a diabolicae captiuitatis nexibus, sanctae et indiuiduae Trinitatis cooperante potentia, absoluti, aeternae uitae possitis esse participes.

qui enim in gloriosus filius noster audubaldi rex gens is subpono inlustratio clemens redemtor sum opero plenus ex uicinitas locus vester gloria conicimus cognosco is ergo mirabilis donum et in tu certus spes caelestis longanimitas confero confido cum profecto gloriosus coniunx vester qui vester corpus pars sum dignosco aeternitas praemium per sacer baptisma regeneratio inlumino anosco unde praesens stilus gloriosus tu adhortor cum omnis afficio intimus caritas curauimus quatenus abominatis idolum is cultus sperno fanum fatuitas et augurium deceptabilis blandimentum credo in deus pater omnipotens is filius iesus christus et spiritus sancio ut credo ab diabolicae captiuitas nexus sancio et indiuiduae trinitas cooperor potentia absolvo aeternus uita possum sum particeps


Quo tempore donauit praefato Peada filio regis Pendan, eo quod esset cognatus suus, regnum Australium Merciorum, qui sunt, ut dicunt, familiarum quinque milium, discreti fluuio Treanta, ab Aquilonaribus Merciis, quorum terra est familiarum VII milium. Sed idem Peada proximo uere multum nefarie peremtus est, proditione, ut dicunt, coniugis suae in ipso tempore festi paschalis. Conpletis autem tribus annis post interfectionem Pendan regis, rebellarunt aduersus regem Osuiu duces gentis Merciorum, Immin, et Eafa, et Eadberct, leuato in regem Uulfhere filio eiusdem Pendan adulescente, quem occultum seruauerant, et eiectis principibus regis non proprii, fines suos fortiter simul et libertatem receperunt; sicque cum suo rege liberi, Christo uero regi pro sempiterno in caelis regno seruire gaudebant. Praefuit autem rex idem genti Merciorum annis X et VII, habuitque primum episcopum Trumheri, de quo supra diximus, secundum Iaruman, tertium Ceaddan, quartum Uynfridum. Omnes hi per ordinem sibimet succedentes sub rege Uulfhere, gentis Merciorum episcopatu sunt functi.

quo tempus dono praefor peada filius rex pendan is qui sum cognatus suus regnum australium merciorum qui sum ut dico familia quinque mille discerno fluuius treanta ab aquilonaris merciis qui terra sum familia vii mille sed idem peada propior uerus multus nefarius peremtus sum proditio ut dico coniunx suus in ipse tempus festus paschal conpleo autem tres annus post interfectio pendan rex rebello aduersus rex osuiu dux gens merciorum immin et eafa et eadberct levo in rex uulfhere filius idem pendan adulescens qui occulo servo et eicio princeps rex non proprius finis suus fortis simul et libertas recipio sic cum suus rex liber christus uerus rex pro sempiternus in caelis regnum seruio gaudeo praesum autem rex idem gens merciorum annus decem et vii habeo primus episcopus trumheri de quo supra dico secundus iaruman tertius ceaddan quartus uynfridum omnis hic per ordo sui succedo sub rex uulfhere gens merciorum episcopatu sum fungor


Anno ab incarnatione Domini XLVI, Claudius secundus Romanorum Brittanias adiens, plurimam insulae partem in deditionem recepit, et Orcadas quoque insulas Romano adiecit imperio.

annus ab incarnatio dominus xlvi claudus secundus romanus britannia adiens multus insula pars in deditio recipio et orcadas quoque insula romanus adiicio imperium


ALIO item tempore uocatus ad dedicandam ecclesiam comitis uocabulo Addi, cum postulatum conplesset ministerium, rogatus est ab eodem comite intrare ad unum de pueris eius, qui acerrima egritudine premebatur, ita ut, deficiente penitus omni membrorum officio, iamiamque moriturus esse uideretur; cui etiam loculus iam tunc erat praeparatus, in quo defunctus condi deberet. Addidit autem uir etiam lacrimas precibus, diligenter obsecrans, ut intraret oraturus pro illo, quia multum necessaria sibi esset uita ipsius; crederet uero, quia, si ille ei manum inponere, atque eum benedicere uoluisset, statim melius haberet. Intrauit ergo illo episcopus, et uidit eum mestis omnibus iam morti proximum, positumque loculum iuxta eum, in quo sepeliendus poni deberet; dixitque orationem, ac benedixit eum, et egrediens dixit solito consolantium sermone: Bene conualescas, et cito. Cumque post haec sederent ad mensam, misit puer ad dominum suum, rogans sibi poculum uini mittere, quia sitiret. Gauisus ille multum, quia bibere posset, misit ei calicem uini benedictum ab episcopo; quem ut bibit, surrexit continuo, et ueterno infirmitatis discusso, induit se ipse uestimentis suis; et egressus inde intrauit, ac salutauit episcopum et conuiuas, dicens, quia ipse quoque delectaretur manducare et bibere cum eis. Iusserunt eum sedere secum ad epulas, multum gaudentes de sospitate illius. Residebat, uescebatur, bibebat, laetabatur, quasi unus e conuiuis agebat; et multis post haec annis uiuens, in eadem, quam acceperat, salute permansit. Hoc autem miraculum memoratus abbas non se praesente factum, sed ab his, qui praesentes fuere, sibi perhibet esse relatum.

alius item tempus voco ad dedicandam ecclesia comes vocabulum addo cum postulo conpleo ministerium rogo sum ab idem comes intro ad unus de puer is qui acer egritudo premo ita ut deficio penitus omnis membrum officium jamjam morior sum uideo qui etiam loculus iam tunc sum praeparo in quo defungor condo debeo addo autem uir etiam lacrima prex diligenter obsecro ut intro oraturus pro ille quia multus necessarius sui sum uita ipse credo uerus quia si ille is manus inpono atque is benedico uolo statim bonus habeo intro ergo ille episcopus et uideo is mestis omnis iam mors propior pono loculis iuxta is in quo sepelio pono debeo dico oratio atque benedico is et egredior dico soleo consolo sermo bene conualescas et cito cos post hic sedeo ad mensa mitto puer ad dominus suus rogo sui poculum uinum mitto quia sitio gaudeo ille multus quia bibo possum mitto is calix uinum benedico ab episcopo qui ut bibo surgo continuo et veternus infirmitas discutio induo sui ipse uestimentum suus et egredior inde intro atque saluto episcopus et conuiua dico quia ipse quoque delector manduco et bibo cum is jubeo is sedeo sui ad epulae multus gaudeo de sospitas ille resideo uescebatur bibo laetor quasi unus e conuiua ago et multus post hic annus uiuo in idem quam accipio salus permaneo hic autem miraculis memoro abbas non sui praesens facio sed ab hic qui praesens sum sui perhibeo sum refero


Reuerentissimo et sanctissimo fratri Uergilio coepiscopo Gregorius seruus seruorum Dei. Quantus sit affectus uenientibus sponte fratribus inpendendus, ex eo, quod plerumque solent caritatis causa inuitari, cognoscitur. Et ideo, si communem fratrem Augustinum episcopum ad uos uenire contigerit, ita illum dilectio uestra, sicut decet, affectuose dulciterque suscipiat, ut et ipsum consolationis suae bono refoueat, et alios, qualiter fraterna caritas colenda sit, doceat. Et quoniam sacpius euenit, ut hi, qui longe sunt positi, prius ab aliis, quae sunt emendanda, cognoscant; siquas fortasse fraternitati uestrae sacerdotum uel aliorum culpas intulerit, una cum eo residentes subtili cuncta inuestigatione perquirite, et ita uos in ea, quae Deum offendunt, et ad iracundiam prouocant, districtos ac sollicitos exhibete, ut ad aliorum emendationem et uindicta culpabilem feriat, et innocentem falsa opinio non affligat. Deus te incolumem custodiat, reuerentissime frater. Data die X Kalendarum Iuliarum, imperante domino nostro Mauricio Tiberio piissimo Augusto anno XIX, post consulatum eiusdem domini anno XVIII, indictione IIII.

reuerentissimo et sancio frater uergilio coepiscopo gregorius seruus seruus deus quantus sum afficio uenio sponte frater inpendendus ex is qui plerusque soleo caritas causa inuitaris cognosco et ideo si communis frater augustinum episcopus ad tu uenio contingo ita ille dilectio uester sicut decet affectuose dulciterque suscipio ut et ipse consolatio suus bonus refoueat et alius qualis fraternus careo colo sum doceo et quoniam sacpius euenio ut hic qui longus sum pono prior ab alius qui sum emendo cognosco siquis fortasse fraternitas uester sacerdos uel alius culpo infero unus cum is resideo subtilis cunctus inuestigatio perquiro et ita tu in is qui deus offendo et ad iracundia provoco distringo atque sollicitus exhibeo ut ad alius emendatio et uindicta culpabilis ferio et innocens fallo opinio non affligo deus tu incolumis custodio reverendus frater do dies decem kalendaris iuliaris impero dominus noster mauricio tiberius pius augustus annus xix post consulatus idem dominus annus xviii indictio quattuor


Talia dicens, sine uiatico salutis obiit, et corpus eius in ultimis est monasterii locis humatum, neque aliquis pro eo uel missas facere, uel psalmos cantare, uel saltim orare praesumebat. O quam grandi distantia diuisit Deus inter lucem et tenebras! Beatus protomartyr Stephanus passurus mortem pro ueritate, uidit caelos apertos, uidit gloriam Dei et Iesum stantem a dextris Dei; et ubi erat futurus ipse post mortem, ibi oculos mentis ante mortem, quo laetior occumberet, misit. At contra, faber iste tenebrosae mentis et actionis, inminente morte, uidit aperta tartara, uidit damnationem diaboli et sequacium eius; uidit etiam suum infelix inter tales carcerem, quo miserabilius ipse desperata salute periret, sed uiuentibus, qui haec cognouissent, causam salutis sua perditione relinqueret. Factum est hoc nuper in prouincia Berniciorum; ac longe lateque diffamatum, multos ad agendam et non differendam scelerum suorum paenitudinem prouocauit. Quod utinam exhinc etiam nostrarum lectione litterarum fiat!

talis dico sine viaticus salus obeo et corpus is in ulter sum monasterii locus humo neque aliquis pro is uel mitto facio uel psalmus canto uel saltem oro praesumo o quam grandis disto diuido deus inter lux et tenebrae beatus protomartyr stephanus patior mors pro ueritas uideo caelus aperio uideo gloria deus et iesus sto ab dextera deus et ubi sum sum ipse post mors ibi oculus mens ante mors quo laetus occumbo mitto at contra faber iste tenebrosae mens et actio inminente mors uideo apertus tartara uideo damnatio diabolus et sequacium is uideo etiam suus infelix inter talis carcer quo miserabilis ipse despero salus pereo sed vivo qui hic cognosco causa salus suus perditio relinquo facio sum hic nuper in prouincia berniciorum atque longus fero diffamatum multus ad ago et non differo scelus suus paenitudo provoco qui utinam exhinc etiam nostraris lectio litteraris fio


Cum ergo uenerabilis Domini famulus multos in Mailronensi monasterio degens annos magnis uirtutum signis effulgeret, transtulit eum reuerentissimus abbas ipsius Eata ad insulam Lindisfarnensium, ut ibi quoque fratribus custodiam disciplinae regularis et auctoritate propositi intimaret et propria actione praemonstraret. Nam et ipsum locum tunc idem reuerentissimus pater abbatis iure regebat. Siquidem a temporibus ibidem antiquis, et episcopus cum clero, et abbas solebat manere cum monachis; qui tamen et ipsi ad curam episcopi familiariter pertinerent. Quia nimirum Aidan, qui primus eius loci episcopus fuit, cum monachis illuc et ipse monachus adueniens monachicam in eo conuersationem instituit; quomodo et prius beatus pater Augustinus in Cantia fecisse noscitur, scribente ei reuerentissimo papa Gregorio, quod et supra posuimus. Sed quia tua fraternitas, inquit, monasterii regulis erudita seorsum fieri non debet a clericis suis, in ecclesia Anglorum, quae nuper auctore Deo ad fidem perducta est, hanc debet conuersationem instituere, quae initio nascentis ecclesiae fuit patribus nostris; in quibus nullus eorum ex his, quae possidebant, aliquid suum esse dicebat, sed erant eis omnia communia.

cos ergo uenerabilis dominus famulus multus in mailronensi monasterio dego annus magnus uirtus signum effulgeret transfero is reuerentissimus abbas ipse eata ad insula lindisfarnensium ut ibi quoque frater custodia disciplina regularis et auctoritas propono intimo et proprius actio praemonstro nam et ipse locus tunc idem reuerentissimus pater abbatis ius rego siquidem ab tempus ibidem antiquus et episcopus cum clero et abbas soleo maneo cum monachis qui tamen et ipse ad cura episcopus familiaris pertineo quia nimirum aidan qui primus is locus episcopus sum cum monachis illic et ipse monachus advenio monachicam in is conuersatio instituo quomodo et prior beatus pater augustinus in cantia facio nosco scribo is reuerentissimo papa gregorio qui et supra pono sed quia tuus fraternitas inquam monasterii regulis erudio seorsus fio non debeo ab clericis suus in ecclesia anglorum qui nuper auctor deus ad fides perduco sum hic debeo conuersatio instituo qui initium nasco ecclesia sum pater noster in qui nullus is ex hic qui possideo aliquis suus sum dico sed sum is omnis commune


TUM subito quidam tribuniciae potestatis cum coniuge procedit in medium, filiam X annorum caecam curandam sacerdotibus offerens, quam illi aduersariis offerri praeceperunt; sed hi conscientia puniente deterriti, iungunt cum parentibus preces, et curationem paruulae a sacerdotibus deprecantur; qui inclinatos animo aduersarios intuentes, orationem breuiter fundunt, ac deinde Germanus plenus Spiritu Sancto inuocat Trinitatem; nec mora, adherentem lateri suo capsulam cum sanctorum reliquiis collo auulsam manibus conprehendit, eamque in conspectu omnium puellae oculis adplicauit, quos statim euacuatos tenebris lumen ueritatis impleuit. Exultant parentes, miraculum populus contremescit; post quam diem ita ex animis omnium suasio iniqua deleta est, ut sacerdotum doctrinam sitientibus desideriis sectarentur.

tum subeo quidam tribunicius potestas cum coniunx procedo in medius filia decem annus caecus curo sacerdos offertor quam ille adversarius offertor praecipio sed hic conscientia punior deterreo iungo cum parens prex et curatio paruulae ab sacerdos deprecor qui inclino animus adversarius intueor oratio breuis fundo atque deinde germanus plenus spiritus sancio invoco trinitas neque mora adherentem lateo suus capsula cum sancio reliquiae collum avello manus comprehendo eo in conspectus omnis puella oculus adplicauit qui statim euacuatos tenebrae lumen ueritas impleo exultant parens miraculis populus contremescit post quam dies ita ex animus omnis suasio iniquus deleo sum ut sacerdos doctrina sitio desiderium sector


HUCUSQUE responsiones beati papae Gregorii ad consulta reuerentissimi antistitis Augustini. Epistulam uero, quam se Arelatensi episcopo fecisse commemorat, ad Uergilium Aetherii successorem dederat; cuius haec forma est:

hucusque responsio beati papae gregorii ad consulo reuerentissimi antistes augustini epistula uerus quam sui arelatensis episcopo facio commemoro ad uergilium aetherius successor do qui hic forma sum


Respondit Gregorius papa urbis Romae: Sacra scriptura testatur, quam te bene nosse dubium non est, et specialiter beati Pauli ad Timotheum epistulae, in quibus eum erudire studuit, qualiter in domo Dei conuersari debuisset. Mos autem sedis apostolicae est ordinatis episcopis praecepta tradere, ut omni stipendio, quod accedit, quattuor debeant fieri portiones; una uidelicet episcopo et familiae propter hospitalitatem atque susceptionem, alia clero, tertia pauperibus, quarta ecclesiis reparandis. Sed quia tua fraternitas monasterii regulis erudita, seorsum fieri non debet a clericis suis in ecclesia Anglorum, quae auctore Deo nuper adhuc ad fidem perducta est, hanc debet conuersationem instituere, quae initio nascentis ecclesiae fuit patribus nostris; in quibus nullus eorum ex his, quae possidebant, aliquid suum esse dicebat, sed erant eis omnia communia.

respondeo gregorius papa urbs roma sacer scribo testor quam tu bene nosco dubius non sum et specialis beati paulis ad timotheus epistula in qui is erudio studeo qualis in domus deus conuersaris debeo mos autem sedes apostolicae sum ordino episcopus praecipio trado ut omnis stipendium qui accedo quattuor debeo fio portio unus uidelicet episcopo et familia propter hospitalitas atque susceptio alius clero tertius pauper quartus ecclesia reparo sed quia tuus fraternitas monasterii regulis erudio seorsus fio non debeo ab clericis suus in ecclesia anglorum qui auctor deus nuper adhuc ad fides perduco sum hic debeo conuersatio instituo qui initium nasco ecclesia sum pater noster in qui nullus is ex hic qui possideo aliquis suus sum dico sed sum is omnis commune


Ut autem in his, quae scripsi, uel tibi, uel ceteris auditoribus siue lectoribus huius historiae occasionem dubitandi subtraham, quibus haec maxime auctoribus didicerim, breuiter intimare curabo.

ut autem in hic qui scribo uel tu uel ceterus auditor siue lector hic historia occasio dubito subtraho qui hic magnus auctor disco breuis intimaris curo


Anno CCCLXXXI, Maximus in Brittania creatus imperator, in Galliam transiit, et Gratianum interfecit.

annus ccclxxxi magnus in britannia creo imperator in gallia transeo et gratianum interfacio


At uero prouinciae Nordanhymbrorum, cui rex Ceoluulf praeest, IIII nunc episcopi praesulatum tenent; Uilfrid in Eburacensi ecclesia, Ediluald in Lindisfaronensi, Acca in Hagustaldensi, Pecthelm in ea, quae Candida Casa uocatur, quae nuper, multiplicatis fidelium plebibus, in sedem pontificatus addita ipsum primum habet antistitem.

at uerus prouincia nordanhymbrorum qui rex ceoluulf praesum quattuor nunc episcopus praesulatum teneo uilfrid in eburacensi ecclesia ediluald in lindisfaronensi acca in hagustaldensi pecthelm in is qui candidus cado uoco qui nuper multiplico fidelis plebibus in sedes pontificatus addo ipse primus habeo antistes