Qui expulsus inde uenit Cantiam, tractaturus cum Laurentio et Iusto coepiscopis, quid in his esset agendum. Decretumque est communi consilio, quia satius esset, ut omnes patriam redeuntes, libera ibi mente Domino deseruirent, quam inter rebelles fidei barbaros sine fructu residerent. Discessere itaque primo Mellitus et Iustus, atque ad partes Galliae secessere, ibi rerum finem exspectare disponentes. Sed non multo tempore reges, qui praeconem a se ueritatis expulerant, daemonicis cultibus inpune seruiebant. Nam egressi contra gentem Geuissorum in proelium, omnes pariter cum sua militia corruerunt; nec, licet auctoribus perditis, excitatum ad scelera uulgus potuit recorrigi, atque ad simplicitatem fidei et caritatis, quae est in Christo, reuocari.

qui expello inde uenio cantiam tracto cum laurentio et justus coepiscopis quis in hic sum ago decerno sum communis consilium quia sero sum ut omnis patria redeo liber ibi mens dominus deseruirent quam inter rebello fides barbarus sine fructus resideo discedo itaque primus mellitus et iustus atque ad pars gallia secedo ibi res finis exspectaris disponentes sed non multus tempus rex qui praeco ab sui ueritas expello daemonicis cultus impunis servio nam egredior contra gens geuissor in proelium omnis pariter cum suus militia conruo neque licet auctor perdo excitas ad scelus uulgus possum recorrigi atque ad simplicitas fides et caritas qui sum in christus reuocaris


Reuerentissimo et sanctissimo fratri Augustino coepiscopo Gregorius seruus seruorum Dei. Cum certum sit pro omnipotente Deo laborantibus ineffabilia aeterm regni praemia reseruari; nobis tamen eis necessc est honorum beneficia tribuere, ut in spiritalis operis studio ex remuneratione ualcant multiplicius insudare. Et quia noua Anglorum ecclesia ad omnipotentis Dei gratiam eodem Domino largiente, et te laborante perducta est, usum tibi pallii in ea ad sola missarum sollemnia agenda concedimus, ita ut per loca singula XII episcopos ordines, qui tuae subiaceant dicioni, quatinus Lundoniensis ciuitatis episcopus semper in posterum a synodo propria debeat consecrari, atque honoris pallium ab hac sancta et apostolica, cui Deo auctore descruio, sedc percipiat. Ad Eburacam uero ciuitatem te uolumus episcopum mittere, quem ipse iudicaucris ordinare; ita duntaxat, ut, si eadem ciuitas cum finitimis locis uerbum Dei receperit, ipse quoque XII episcopos ordinet, et metropolitani honore perfruatur; quia ei quoque, si uita comes fuerit, pallium tribuere Domino fauente disponimus, quem tamen tuae fraternitatis uolumus dispositioni subiacere; post obitum uero tuum ita episcopis, quos ordinauerit, praesit, ut Lundoniensis episcopi nullo modo dicioni subiaceat. Sit uero inter Lundoniae et Eburacae ciuitatis episcopos in posterum honoris ista distinctio, ut ipse prior habeatur, qui prius fuerit ordinatus; communi autem consilio, et concordi actione quaeque sunt pro Christi zelo agenda disponant unanimiter; recte sentiant, et ea, quae senserint, non sibimet discrepando perficiant. Tua uero fraternitas non solum eos episcopos, quos ordinauerit, neque hos tantummodo, qui per Eburacae episcopum fuerint ordinati, sed etiam omnes Brittaniae sacerdotes habeat Deo Domino nostro Iesu Christo auctore subiectos; quatinus ex lingua et uita tuae sanctitatis et recte credendi, et bene uiuendi formam percipiant, atque officium suum fide ac moribus exsequentes, ad caelestia, cum Dominus uoluerit, regna pertingant. Deus te incolumem custodiat, reuerentissime frater. Data die X. Kalendarum Iuliarum, imperante domino nostro Mauricio Tiberio piissimo Augusto anno XVIIII, post consulatum eiusdem domini anno XVIII, indictione IIII.

reuerentissimo et sancio frater augustinus coepiscopo gregorius seruus seruus deus cos certus sum pro omnipotens deus laboro ineffabilis aeterm regnum praemium reseruaris nos tamen is necessc sum honor beneficium tribuo ut in spirital opus studium ex remuneratio ualcant multiplicius insudaris et quia nouus anglorum ecclesia ad omnipotens deus gratia idem dominus largior et tu laboro perduco sum usus tu pallium in is ad solus missaris sollemne ago concedo ita ut per locum singulus duodecim episcopus ordo qui tuus subjaceo dicio quatenus lundoniensis ciuitas episcopus semper in posterus ab synodo proprius debeo consecraris atque honor pallium ab hic sancio et apostolicus qui deus auctor descruio sedc percipio ad eburacam uerus ciuitas tu volo episcopus mitto qui ipse iudicaucris ordinaris ita dumtaxat ut si idem ciuitas cum finitimus locus uerbum deus recipio ipse quoque duodecim episcopus ordino et metropolitani honor perfruor quia is quoque si uita comes sum pallium tribuo dominus faveo dispono qui tamen tuus fraternitas volo dispositio subjaceo post obeo uerus tuus ita episcopus qui ordinauerit praesum ut lundoniensis episcopus nullus modo dicio subjaceo sum uerus inter lundoniae et eburacae ciuitas episcopus in posterus honor iste distinctio ut ipse prior habeo qui prior sum ordino communis autem consilium et concordi actio quisque sum pro christus zelo ago dispono unanimiter rectus sentio et is qui sentio non sui discrepando perficio tuus uerus fraternitas non solus is episcopus qui ordinauerit neque hic tantummodo qui per eburacae episcopus sum ordino sed etiam omnis brittaniae sacerdos habeo deus dominus noster iesus christus auctor subicio quatenus ex lingua et uita tuus sanctitas et rectus credo et bene vivo forma percipio atque officium suus fides atque mos exsequor ad caelestis cum dominus uolo regnum pertingant deus tu incolumis custodio reverendus frater do dies decem kalendaris iuliaris impero dominus noster mauricio tiberius pius augustus annus xviiii post consulatus idem dominus annus xviii indictio quattuor


Et post multa huiusmodi, quae ad rectae fidei confessionem pertinebant, haec quoque sancta synodus suis litteris addit:

et post multus huiusmodi qui ad recingo fides confessio pertineo hic quoque sancio synodus suus littera addo


Anno DXL, eclypsis solis facta XII. Kalendas Iulias, et apparuerunt stellae pene hora dimidia ab hora diei tertia.

annus dxl eclypsis sol facio duodecim kalendae julius et appareo stella penis hora dimidio ab hora dies tertius


Itaque euangelizante illo in praefata prouincia, cum rex ipse cathecizatus, fonte baptismi cum sua gente ablueretur, contigit tunc temporis sanctissimum ac uictoriosissimum regem Nordanhymbrorum Osualdum adfuisse, eumque de lauacro exeuntem suscepisse, ac pulcherrimo prorsus et Deo digno consortio, cuius erat filiam accepturus in coniugem, ipsum prius secunda generatione Deo dedicatum sibi accepit in filium. Donauerunt autem ambo reges eidem episcopo ciuitatem, quae uocatur Dorcic, ad faciendum inibi sedem episcopalem; ubi factis dedicatisque ecclesiis, multisque ad Dominum pio eius labore populis aduocatis, migrauit ad Dominum, sepultusque est in eadem ciuitate, et post annos multos, Haedde episcopatum agente, translatus inde in Uentam ciuitatem, atque in ecclesia beatorum apostolorum Petri et Pauli positus est.

itaque euangelizante ille in praefor prouincia cum rex ipse cathecizatus fons baptismi cum suus gens ablueretur contingo tunc tempus sancio atque uictoriosissimum rex nordanhymbrorum osualdum adsum is de lavacrum exeo suscipio atque pulcher prorsus et deus digno consortio qui sum filia accipio in coniunx ipse prior secundus generatio deus dedico sui accipio in filius dono autem ambo rex idem episcopo ciuitas qui uoco dorcic ad facio inibi sedes episcopal ubi facio dedico ecclesia multa ad dominus pius is labor populus advoco migro ad dominus sepelio sum in idem ciuitas et post annus multus haedde episcopatus ago transfero inde in uentam ciuitas atque in ecclesia beator apostolus petri et paulis pono sum


HIS temporibus audiens Theodorus fidem ecclesiae Constantinopoli per heresim Eutychetis multum esse turbatam, et ecclesias Anglorum, quibus praeerat, ab huiusmodi labe inmunes perdurare desiderans, collecto uenerabilium sacerdotum doctorumque plurimorum coetu, cuius essent fidei singuli, sedulus inquirebat, omniumque unianimem in fide catholica repperit consensum; et hunc synodalibus litteris ad instructionem memoriamque sequentium commendare curauit, quarum uidelicet litterarum istud exordium est:

hic tempus audio theodorus fides ecclesia constantinopoli per heresim eutychetis multus sum turbo et ecclesia anglorum qui praesum ab huiusmodi labes inmunes perduraris desidero colligo uenerabilis sacerdos doceo multus coitus qui sum fides singuli sedulus inquiro omne unianimis in fides catholicus reperio consensus et hic synodal littera ad instructio memoria sequor commendaris curo qui uidelicet litteraris iste exordium sum


Obiit autem Ceadda sexto die Nonarum Martiarum, et sepultus est primo quidem iuxta ecclesiam sanctae Mariae; sed postmodum constructa ibidem ecclesia beatissimi apostolorum principis Petri, in eandem sunt eius ossa translata. In quo utroque loco, ad indicium uirtutis illius, solent crebra sanitatum miracula operari. Denique nuper freneticus quidam, dum per cuncta errando discurreret, deuenit ibi uespere, nescientibus siue non curantibus loci custodibus, et ibi tota nocte requiescens, mane sanato sensu egressus, mirantibus et gaudentibus cunctis, quid ibi sanitatis Domino largiente consequeretur, ostendit. Est autem locus idem sepulchri tumba lignea in modum domunculi facta coopertus, habente foramen in pariete, per quod solent hi, qui causa deuotionis illo adueniunt, manum suam inmittere, ac partem pulueris inde adsumere; quam cum in aquas miserint, atque has infirmantibus iumentis siue hominibus gustandas dederint, mox infirmitatis ablata molestia, cupitae sospitatis gaudia redibunt.

obeo autem ceadda sextus dies nonaris martiaris et sepelio sum primus quidem iuxta ecclesia sancio maria sed postmodum construo ibidem ecclesia beatus apostolus princeps petri in idem sum is os transfero in quo uterque locus ad indicium uirtus ille soleo creber sanitas miraculum operaris denique nuper freneticus quidam dum per cunctus erro discurro devenio ibi vesperus nescio siue non curo locus custos et ibi totus nox requiesco mane sano sentio egredior miror et gaudeo cunctus quis ibi sanitas dominus largior consequor ostendo sum autem locus idem sepulcrum tumba ligneus in modus domunculis facio cooperio habeo foramen in paries per qui soleo hic qui causa deuotio ille advenio manus suus inmitto atque pars pulvis inde adsumo quam cum in aqua mitto atque hic infirmantibus jumentum siue homo gustandas do mox infirmitas aufero molestia cupio sospitas gaudium redeo


Harum particulam reliquiarum eo tempore habebat penes se quidam de presbyteris eiusdem monasterii nomine Thruidred, qui nunc ipsius monasterii abbas est. Qui cum die quadam ingressus ecclesiam, aperuisset thecam reliquiarum, ut portionem earum roganti amico praestaret, contigit et ipsum adulescentem, cui oculus languebat, in eadem tunc ecclesia adesse. Cumque presbyter portionem, quantam uoluit, amico dedisset, residuum dedit adulescenti, ut suo in loco reponeret. At ille salubri instinctu admonitus, cum accepisset capillos sancti capitis, adposuit palpebrae languenti, et aliquandiu tumorem illum infestum horum adpositione conprimere ac mollire curabat. Quo facto, reliquias, ut iussus erat, sua in theca recondidit, credens suum oculum capillis uiri Dei, quibus adtactus erat, ocius esse sanandum. Neque eum sua fides fefellit. Erat enim, ut referre est solitus, tunc hora circiter secunda diei. Sed cum alia, quaeque dies illa exigebat, cogitaret et faceret, inminente hora ipsius diei sexta, repente contingens oculum ita sanum cum palpebra inuenit, ac si nil umquam in eo deformitatis ac tumoris apparuisset.

haris particula reliquiaris is tempus habeo penis sui quidam de presbyteris idem monasterii nomen thruidred qui nunc ipse monasterii abbas sum qui cum dies quidam ingredior ecclesia aperio theca reliquiaris ut portio is rogo amicus praesto contingo et ipse adulescens qui oculus langueo in idem tunc ecclesia adsum cos presbyter portio quantus uolo amicus do residuus do adulescens ut suus in locus repono at ille salubris instinguo admonitus cum accipio capillus sanctus capio appono palpebra langueo et aliquandiu tumor ille infestus hic adpositio conprimere atque mollio curo quo facio reliquiae ut iubeo sum suus in theca recondo credo suus oculus capillus uir deus qui adtactus sum ocior sum sano neque is suus fides fallo sum enim ut refero sum soleo tunc hora circiter secundus dies sed cum alius quisque dies ille exigo cogito et facio inminente hora ipse dies sextus repens contingo oculus ita sanus cum palpebra inuenio atque si nihil umquam in is deformitas atque tumor appareo


Restat itaque, frater carissime, ut inter ea, quae operante Domino exterius facis, semper te interius subtiliter iudices ac subtiliter intellegas et temet ipsum quis sis, et quanta sit in eadem gente gratia, pro cuius conuersione etiam faciendorum signorum dona percepisti. Et si quando te Creatori nostro seu per linguam, siue per operam reminisceris deliquisse, semper haec ad memoriam reuoces, ut surgentem cordis gloriam memoria reatus premat. Et quicquid de faciendis signis acceperis, uel accepisti, haec non tibi, sed illis deputes donata, pro quorum tibi salute collata sunt.

resto itaque frater carus ut inter is qui opero dominus exter facio semper tu interior subtilis iudex atque subtilis intellego et tu ipse quis sum et quantus sum in idem gens gratia pro qui conuersio etiam facio signum donum percipio et si quando tu creator noster seu per lingua siue per opera reminisceris delinquo semper hic ad memoria revoco ut surgo chordus gloria memoria reatus premo et quisquis de facio signum accipio uel accipio hic non tu sed ille deputo dono pro qui tu salus confero sum


Anno DCCXXXI, Berctuald archiepiscopus obiit. Anno eodem Tatuini consecratus archiepiscopus nonus Doruuernensis ecclesiae, Aedilbaldo rege Merciorum XV. agente annum inperii.

annus dccxxxi berctuald archiepiscopus obeo annus idem tatuini consecro archiepiscopus nonus doruuernensis ecclesia aedilbaldo rex merciorum xv ago annus imperium


Erat tunc temporis in eodem monasterio puerulus quidam de natione Saxonum, nuper uocatus ad fidem, qui eadem tactus infirmitate, non pauco tempore recubans in lectulo iacebat. Cum ergo secunda memorati ieiunii ac supplicationum dies ageretur, contigit forte ipsum puerum hora ferme secunda diei in loco, in quo eger iacebat, solum inueniri; cui diuina dispositione subito beatissimi apostolorum principes dignati sunt apparere. Erat enim puer multum simplicis ac mansueti animi, sinceraque deuotione sacramenta fidei, quae susceperat, seruans. Salutantes ergo illum uerbis piissimis apostoli dicebant: Noli timere, fili, mortem, pro qua sollicitus es; nos enim te hodierna die ad caelestia sumus regna perducturi. Sed primum expectare habes, donec missae celebrentur, ac uiatico dominici corporis ac sanguinis accepto, sic infirmitate simul et morte absolutus, ad aeterna in caelis gaudia subleueris. Clama ergo ad te presbyterum Eappan, et dicito illi, quia Dominus exaudiuit preces uestras, et deuotionem ac ieiunia propitius aspexit; neque aliquis de hoc monasterio siue adiacentibus ei possessiunculis hac clade ultra moriturus est; sed omnes, qui alicubi de uestris hac egritudine laborant, resurrecturi a langore, pristina sunt sospitate recuperandi, praeter te solum qui hodierna es die liberandus a morte, et ad uisionem Domini Christi, cui fideliter seruisti, perducendus in caelum; quod diuina uobis misericordia per intercessionem religiosi ac Deo dilecti regis Osualdi, qui quondam genti Nordanhymbrorum et regni temporalis auctoritate et Christianae pietatis, quae ad regnum perenne ducit, deuotione sublimiter praefuit, conferre dignata est. Hac etenim die idem rex ab infidelibus in bello corporaliter extinctus, mox ad sempiterna animarum gaudia adsumtus in caelum, et electorum est sociatus agminibus. Quaerant in suis codicibus, in quibus defunctorum est adnotata depositio, et inuenient illum hac, ut diximus, die raptum esse de saeculo. Celebrent ergo missas per cuncta monasterii oratoria huius, siue pro gratiarum actione exauditae suae deprecationis, siue etiam in memoriam praefati regis Osualdi, qui quondam ipsorum genti praeerat, ideoque pro eis, quasi pro suae gentis aduenis, supplex orabat ad Dominum; et cunctis conuenientibus ad ecclesiam fratribus, communicent omnes sacrificiis caelestibus, et ita soluto ieiunio corpus quoque suis reficiant alimentis.

sum tunc tempus in idem monasterio puerulus quidam de natio saxonum nuper voco ad fides qui idem tango infirmitas non paucus tempus recubo in lectulus iaceo cos ergo secundus memoro jejunium atque supplicatio dies ago contingo fors ipse puer hora ferme secundus dies in locus in quo eger iaceo solus inuenio qui diuinum dispositio subeo beatus apostolus princeps digno sum appareo sum enim puer multus simplex atque mansueti animus sinceraque deuotio sacramentum fides qui suscipio seruo saluto ergo ille uerbum pius apostolus dico nolo timeo filis mors pro qui sollicitus sum nos enim tu hodiernus dies ad caelestis sum regnum perducturi sed primus expecto habeo donec mitto celebro atque viaticus dominicus corpus atque sanguis accipio sic infirmitas simul et mors absolvo ad aeternus in caelis gaudium subleueris clamo ergo ad tu presbyterum eappan et dico ille quia dominus exaudiuit prex uester et deuotio atque ieiunium propitius aspicio neque aliquis de hic monasterio siue adjaceo is possessiunculis hic clades ultra morior sum sed omnis qui alicubi de uester hic egritudo laboro resurgo ab langore pristinus sum sospitas recipero praeter tu solus qui hodiernus sum dies libero ab mors et ad uisio dominus christus qui fidelis servio perduco in caelum qui diuinum tu misericordia per intercessio religiosus atque deus diligo rex osualdi qui quondam gens nordanhymbrorum et regnum temporal auctoritas et christianus pietas qui ad regnum perenne duco deuotio sublimis praesum confero digno sum hic etenim dies idem rex ab infidelis in bellum corporaliter exstinctus mox ad sempiternus anima gaudium adsumtus in caelum et elector sum socio agmen quaero in suus codicibus in qui defunctor sum adnoto depositio et inuenio ille hic ut dico dies rapio sum de saeculum celebro ergo mitto per cunctus monasterii oratorium hic siue pro gratia actio exaudio suus deprecatio siue etiam in memoria praefor rex osualdi qui quondam ipse gens praesum ideo pro is quasi pro suus gens advenio supplex oro ad dominus et cunctus convenio ad ecclesia frater communicent omnis sacrificium caelestis et ita solvo jejunium corpus quoque suus reficio alimentum


De huius fide prouinciae narrauit mihi presbyter et abbas quidam uir ueracissimus de monasterio Peartaneu, uocabulo Deda, retulisse sibi quendam seniorem, baptizatum se fuisse die media a Paulino episcopo, praesente rege Æduino, et multam populi turbam in fluuio Treenta, iuxta ciuitatem, quae lingua Anglorum Tiouulfingacæstir uocatur; qui etiam effigiem eiusdem Paulini referre esset solitus, quod esset uir longae staturae, paululum incuruus, nigro capillo, facie macilenta, naso adunco pertenui, uenerabilis simul et terribilis aspectu. Habuit autem secum in ministerio et Iacobum diaconum, uirum utique industrium ac nobilem in Christo et in ecclesia, qui ad nostra usque tempora permansit.

de hic fides prouincia narro ego presbyter et abbas quidam uir ueracissimus de monasterio peartaneu vocabulum deda refero sui quidam seni baptizatum sui sum dies medius ab paulinus episcopo praesens rex duino et multa populus turba in fluuius treenta iuxta ciuitas qui lingua anglorum tiouulfingacstir uoco qui etiam effigies idem paulinus refero sum soleo qui sum uir longus sto paululum incurvus niger capillus facies macilenta naso aduncus pertenuis uenerabilis simul et terribilis aspectus habeo autem sui in ministerium et iacobum diaconum uir utique industrius atque nobilis in christus et in ecclesia qui ad noster usque tempus permaneo


PRAETEREA idem papa Gregorius Augustino episcopo, quia suggesserat ei multam quidem sibi esse messem, sed operarios paucos, misit cum praefatis legatariis suis plures cooperatores ac uerbi ministros; in quibus primi et praecipui erant Mellitus, Iustus, Paulinus, Rufinianus; et per eos generaliter uniuersa, quae ad cultum erant ac ministerium ecclesiae necessaria, uasa uidelicet sacra, et uestimenta altarium, ornamenta quoque ecclesiarum, et sacerdotalia uel clericilia indumenta, sanctorum etiam apostolorum ac martyrum reliquias, nec non et codices plurimos. Misit etiam litteras, in quibus significat se ei pallium direxisse, simul et insinuat, qualiter episcopos in Brittania constituere debuisset; quarum litterarum iste est textus:

praeterea idem papa gregorius augustinus episcopo quia suggero is multa quidem sui sum messis sed operarius paucus mitto cum praefor legatarius suus multus cooperator atque verbum minister in qui primus et praecipuus sum mellitus iustus paulinus rufinianus et per is generalis uniuersus qui ad cultus sum atque ministerium ecclesia necessarius uasum uidelicet sacer et uestimentum altare ornamentum quoque ecclesia et sacerdotalis uel clericilia indumentum sancio etiam apostolus atque martyrum reliquiae neque non et codico multus mitto etiam littera in qui significo sui is pallium dirigo simul et insinuo qualis episcopus in britannia constituo debeo qui litteraris iste sum textus


EODEM tempore uenit alius quidam de natione Brettonum, ut ferunt, iter faciens iuxta ipsum locum, in quo praefata erat pugna conpleta; et uidit unius loci spatium cetero campo uiridius ac uenustius; coepitque sagaci animo conicere, quod nulla esset alia causa insolitae illo in loco uiriditatis, nisi quia ibidem sanctior cetero exercitu uir aliquis fuisset interfectus. Tulit itaque de puluere terrae illius secum inligans in linteo, cogitans, quod futurum erat, quia ad medellam infirmantium idem puluis proficeret; et pergens itinere suo peruenit ad uicum quendam uespere, intrauitque in domum, in qua uicani caenantes epulabantur; et susceptus a dominis domus, resedit et ipse cum eis ad conuiuium, adpendens linteolum cum puluere, quem adtulerat, in una posta parietis. Cumque diutius epulis atque ebrietati uacarent, accenso grandi igne in medio, contigit uolantibus in altum scintillis culmen domus, quod erat uirgis contextum, ac foeno tectum, subitaneis flammis impleri. Quod cum repente conuiuae terrore confusi conspicerent, fugerunt foras nil ardenti domui et iamiamque periturae prodesse ualentes. Consumpta ergo domu flammis, posta solummodo, in qua puluis ille inclusus pendebat, tuta ab ignibus et intacta remansit. Qua uisa uirtute mirati sunt ualde; et perquirentes subtilius, inuenerunt, quia de illo loco adsumptus erat puluis, ubi regis Osualdi sanguis fuerat effusus. Quibus patefactis ac diffamatis longe lateque miraculis, multi per dies locum frequentare illum, et sanitatum ibi gratiam capere sibi suisque coeperunt.

idem tempus uenio alius quidam de natio brettonum ut fero iter facio iuxta ipse locus in quo praefor sum pugno conpleta et uideo unus locus spatium ceterus campus viridis atque venustus coepio sagax animus conicio qui nullus sum alius causa insolitus ille in locus uiriditas nisi quia ibidem sancio ceterus exercitus uir aliquis sum interficio fero itaque de puluis terra ille sui inligo in linteum cogito qui sum sum quia ad medela infirmantium idem puluis proficio et pergo iter suus peruenio ad vicus quidam vesperus intro in domus in qui vicanus caenantes epulor et suscipio ab dominus domus resedeo et ipse cum is ad conuiuium appendo linteolum cum puluis qui affero in unus pono pario cos diu epulis atque ebrietas vaco accendo grandis ignis in medium contingo volo in altus scintilla culmen domus qui sum uirga contexo atque foeno tectum subitaneus flamma impleo qui cum repens conuiua terror confundo conspicio fugio foras nihil ardeo domo et jamjam pereo prosum valeo consumo ergo domus flamma pono solummodo in qui puluis ille includo pendo tueor ab ignis et intactus remaneo qui uideo uirtus miro sum ualidus et perquiro subtilis invenio quia de ille locus adsumo sum puluis ubi rex osualdi sanguis sum effundo qui patefacio atque diffamatis longus fero miraculis multus per dies locus frequento ille et sanitas ibi gratia capio sui suo coepio


Quae cum omnia uocato ad se presbytero puer uerba narrasset, interrogauit eum sollicitus, quales essent habitu uel specie uiri, qui sibi apparuissent. Respondit: Praeclari omnino habitus, et uultus erant laetissimi ac pulcherrimi, quales numquam ante uideram, neque aliquos hominum tanti decoris ac uenustatis esse posse credebam. Unus quidem adtonsus erat, ut clericus, alius barbam habebat prolixam; dicebantque, quod unus eorum Petrus, alius uocaretur Paulus; et ipsi essent ministri Domini et Saluatoris nostri Iesu Christi, ad tuitionem nostri monasterii missi ab ipso de caelis. Credidit ergo uerbis pueri presbyter, ac statim egressus requisiuit in annale suo, et inuenit eadem ipsa die Osualdum regem fuisse peremtum; uocatisque fratribus, parari prandium, missas fieri, atque omnes communicare more solito praecepit; simul et infirmanti puero de eodem sacrificio dominicae oblationis particulam deferri mandauit.

qui cum omnis voco ad sui presbytero puer uerbum narro interrogo is sollicitus qualis sum habitus uel species uir qui sui appareo respondeo praeclaris omnino habitus et uultus sum laetus atque pulcher qualis numquam ante uideo neque aliquis homo tantus decor atque uenustas sum possum credo unus quidem adtonsus sum ut clericus alius barba habeo prolixus dico qui unus is petrus alius uoco paulus et ipse sum minister dominus et saluator noster iesus christus ad tuitio noster monasterii mitto ab ipse de caelis credo ergo uerbum puer presbyter atque statim egredior requaero in annal suus et inuenio idem ipse dies osualdum rex sum peremtum uocatisque frater paro prandium mitto fio atque omnis communicaris mos soleo praecipio simul et infirmanti puer de idem sacrificium dominicus oblatio particula defero mando


In eodem quoque monasterio quaedam erat femina sanctimonialis, et ad saeculi huius dignitatem nobilis, et in amore futuri saeculi nobilior; quae ita multis iam annis omni corporis fuerat officio destituta, ut ne unum quidem mouere ipsa membrum ualeret. Haec ubi corpus abbatissae uenerabilis in ecclesiam delatum, donec sepulturae daretur, cognouit, postulauit se illo adferri, et in modum orantium ad illud adclinari. Quod dum fieret, quasi uiuentem adlocuta, rogauit, ut apud misericordiam pii Conditoris inpetraret, se a tantis tamque diutinis cruciatibus absolui. Nec multo tardius exaudita est; nam post dies XII et ipsa educta ex carne temporales adflictiones aeterna mercede mutauit.

in idem quoque monasterio quidam sum femina sanctimonial et ad saeculis hic dignitas nobilis et in amor sum saeculis nobilior qui ita multus iam annus omnis corpus sum officium destituo ut ne unus quidem moueo ipse membrum ualeo hic ubi corpus abbatissae uenerabilis in ecclesia defero donec sepultura do cognosco postulo sui ille affero et in modus oro ad ille adclinaris qui dum fio quasi uiuo adlocuta rogo ut apud misericordia pius conditor impetro sui ab tantus tam diutinus cruciatus absolvo neque multus tardus exaudio sum nam post dies duodecim et ipse educo ex carnis temporal adflictio aeternus merces muto


Nono decimo autem uitae meae anno diaconatum, tricesimo gradum presbyteratus, utrumque per ministerium reuerentissimi episcopi Iohannis, iubente Ceolfrido abbate, suscepi.

nonus decimus autem uita meus annus diaconatum tricesimo gradus presbyteratus uterque per ministerium reuerentissimi episcopus iohannis jubeo ceolfrido abbate suscipio


Anno DCCXLV, Uilfrid episcopus et Ingualdus Lundoniae episcopus migrauerunt ad Dominum.

annus dccxlv uilfrid episcopus et ingualdus lundoniae episcopus migro ad dominus


Qui inter cetera bona, quae genti suae consulendo conferebat, etiam decreta illi iudiciorum, iuxta exempla Romanorum, cum consilio sapientium constituit; quae conscripta Anglorum sermone hactenus habentur, et obseruantur ab ea. In quibus primitus posuit, qualiter id emendare deberet, qui aliquid rerum uel ecclesiae, uel episcopi, uel reliquorum ordinum furto auferret; uolens scilicet tuitionem eis, quos et quorum doctrinam susceperat, praestare.

qui inter ceterus bonus qui gens suus consulo confero etiam decretum ille iudicium iuxta exemplum romanus cum consilium sapiens constituo qui conscribo anglorum sermo hactenus habeo et observo ab is in qui primitus pono qualis is emendo debeo qui aliquis res uel ecclesia uel episcopus uel reliquus ordo furtum aufero uolo scilicet tuitio is qui et qui doctrina suscipio praesto


Praeterea scire uestram gloriam uolumus, quia, sicut in scriptura sacra ex uerbis Domini omnipotentis agnoscimus, praesentis mundi iam terminus iuxta est, et sanctorum regnum uenturum est, quod nullo umquam poterit fine terminari. Adpropinquante autem eodem mundi termino, multa inminent, quae antea non fuerunt; uidelicet immutationes aeris, terroresque de caelo, et contra ordinationem temporum tempestates, bella, fames, pestilentiae, terrae motus per loca; quae tamen non omnia nostris diebus uentura sunt, sed post nostros dies omnia subsequentur. Uos itaque, siqua ex his euenire in terra uestra cognoscitis, nullo modo uestrum animum perturbetis; quia idcirco haec signa de fine saeculi praemittuntur, ut de animabus nostris debeamus esse solliciti, de mortis hora suspecti, et uenturo Iudici in bonis actibus inueniamur esse praeparati. Haec nunc, gloriose fili, paucis locutus sum, ut cum Christiana fides in regno uestro excreuerit, nostra quoque apud uos locutio latior excrescat, et tanto plus loqui libeat, quanto se in mente nostra gaudia de gentis uestrae perfecta conuersione multiplicant.

praeterea scio vester gloria volo quia sicut in scribo sacer ex uerbum dominus omnipotens agnosco praesum mundus iam terminus iuxta sum et sancio regnum uenio sum qui nullus umquam possum finis terminaris appropinquo autem idem mundus termino multus inmino qui antea non sum uidelicet immutatio aer terror de caelum et contra ordinatio tempus tempestas bellum fames pestilentia terra moueo per locum qui tamen non omnis noster dies uenio sum sed post noster dies omnis subsequor tu itaque siqua ex hic evenio in terra uester cognosco nullus modo uester animus perturbetis quia idcirco hic signum de finis saeculis praemitto ut de animabus noster debeo sum sollicitus de mors hora suspicio et venio judicium in bonus actus inueniamur sum praeparo hic nunc gloriosus filis paucus loquor sum ut cum christianus fides in regnum uester excerno noster quoque apud tu locutio latus excresco et tantus multus loquor libet quantus sui in mens noster gaudium de gens uester perficio conuersio multiplico


SEQUENTE dehinc tempore fuit in eodem monasterio puerulus quidam, longo febrium incommodo grauiter uexatus. Qui cum die quadam sollicitus horam accessionis exspectaret, ingressus ad eum quidam de fratribus: Uis, inquit, mi nate, doceam te, quomodo cureris ab huius molestia langoris? Surge, ingredere ecclesiam, et accedens ad sepulchrum Osualdi, ibi reside, et quietus manens adhere tumbae. Uide, ne exeas inde, nec de loco mouearis, donec hora recessionis febrium transierit. Tunc ipse intrabo, et educam te inde. Fecit, ut ille suaserat; sedentemque ad tumbam sancti infirmitas tangere nequaquam praesumsit; quin in tantum timens aufugit, ut nec secunda die, nec tertia, neque umquam exinde eum auderet contingere. Quod ita esse gestum, qui referebat mihi, frater inde adueniens adiecit, quod eo adhuc tempore, quo mecum loquebatur, superesset in eodem monasterio iam iuuenis ille, in quo tunc puero factum erat hoc miraculum sanitatis. Nec mirandum preces regis illius iam cum Domino regnantis multum ualere apud eum, qui temporalis regni quondam gubernacula tenens, magis pro aeterno regno semper laborare ac deprecari solebat.

sequor dehinc tempus sum in idem monasterio puerulus quidam longus febris incommodus grauis uexo qui cum dies quidam sollicitus hora accessio exspecto ingredior ad is quidam de frater uolo inquam ego natus doceo tu quomodo curo ab hic molestia langoris surgo ingredior ecclesia et accedo ad sepulcrum osualdi ibi resideo et quiesco maneo adhere tumbae uideo ne exeo inde neque de locus mouearis donec hora recessio febris transeo tunc ipse intro et educo tu inde facio ut ille suadeo sedentemque ad tumbam sanctus infirmitas tango nequaquam praesumsit quin in tantus timeo aufugio ut neque secundus dies neque tertius neque umquam exinde is audeo contingo qui ita sum gero qui refero ego frater inde advenio adiicio qui is adhuc tempus quo ego loquor supersum in idem monasterio iam iuuenis ille in quo tunc puer facio sum hic miraculis sanitas neque miror prex rex ille iam cum dominus regno multus ualeo apud is qui temporal regnum quondam gubernaculum teneo magis pro aeternus regnum semper laboro atque deprecor soleo


EO tempore etiam Orientales Saxones fidem, quam olim, expulso Mellito antistite, abiecerant, instantia regis Osuiu receperunt. Erat enim rex eiusdem gentis Sigberct, qui post Sigberctum cognomento Paruum regnauit, amicus eiusdem Osuiu regis, qui, cum frequenter ad eum in prouinciam Nordanhymbrorum ueniret, solebat eum hortari ad intellegendum deos esse non posse, qui hominum manibus facti essent; dei creandi materiam lignum uel lapidem esse non posse, quorum recisurae uel igni absumerentur, uel in uasa quaelibet humani usus formarentur, uel certe dispectui habita foras proicerentur, et pedibus conculcata in terram uerterentur. Deum potius intellegendum maiestate inconprehensibilem, humanis oculis inuisibilem, omnipotentem, aeternum, qui caelum et terram et humanum genus creasset, regeret, et iudicaturus esset orbem in aequitate; cuius sedes aeterna non in uili et caduco metallo, sed in caelis esset credenda; meritoque intellegendum, quia omnes, qui uoluntatem eius, a quo creati sunt, discerent et facerent, aeterna ab illo praemia essent percepturi. Haec et huiusmodi multa cum rex Osuiu regi Sigbercto amicali et quasi fraterno consilio saepe inculcaret, tandem iuuante amicorum consensu credidit, et, facto cum suis consilio, cum exhortatione, fauentibus cunctis et adnuentibus fidei, baptizatus est cum eis a Finano episcopo in uilla regia, cuius supra meminimus, quae cognominatur Ad Murum. Est enim iuxta murum, quo olim Romani Brittaniam insulam praecinxere, XII milibus passuum a mari orientali secreta.

is tempus etiam oriental saxones fides quam olim expello mellitus antistes abicio insto rex osuiu recipio sum enim rex idem gens sigberct qui post sigberctum cognomentum paruus regno amicus idem osuiu rex qui cum frequens ad is in prouincia nordanhymbrorum venio soleo is hortor ad intellego deus sum non possum qui homo manus facio sum deus creo materia lignum uel lapis sum non possum qui recisurae uel ignis absumo uel in uasum qui humanus utor formo uel certus dispectui habeo foras proicio et pes conculco in terra verto deus potis intellego maiestas inconprehensibilis humanus oculus inuisibilis omnipotens aeternus qui caelum et terra et humanus genus creo rego et judico sum orbis in aequitas qui sedes aeternus non in uilis et caducus metallum sed in caelis sum credo mereo intellego quia omnis qui uoluntas is ab quo creo sum disco et facio aeternus ab ille praemium sum percepturi hic et huiusmodi multus cum rex osuiu rex sigbercto amical et quasi fraternus consilium saepe inculcaret tandem juvo amicus consensus credo et facio cum suus consilium cum exhortatio faueo cunctus et annuo fides baptizo sum cum is ab finano episcopo in villa regius qui supra memini qui cognomino ad murus sum enim iuxta murus quo olim romanus britannia insula praecinxere duodecim mille passus ab mare oriental secerno


Cum ergo, ut ad superiora redeamus, multis annis in Scottia uerbum Dei omnibus adnuntians, tumultus inruentium turbarum non facile ferret, relictis omnibus, quae habere uidebatur, ab ipsa quoque insula patria discessit; et paucis cum fratribus per Brettones in prouinciam Anglorum deuenit, ibique praedicans uerbum, ut diximus, monasterium nobile construxit. Quibus rite gestis, cupiens se ab omnibus saeculi huius. et ipsius quoque monasterii negotiis alienare, reliquit monasterii et animarum curam fratri suo Fullano, et presbyteris Gobbano et Dicullo, et ipse ab omnibus mundi rebus liber in anchoretica conuersatione uitam finire disposuit. Habuit alterum fratrem uocabulo Ultanum, qui de monasterii probatione diuturna ad heremiticam peruenerat uitam. Hunc ergo solus petens, annum totum cum eo in continentia et orationibus, in cotidianis manuum uixit laboribus.

cos ergo ut ad superus redeo multus annus in scottia uerbum deus omnis adnuntio tumultus inruo turba non facilis fero relinquo omnis qui habeo uideo ab ipse quoque insula patria discedo et paucus cum frater per brettones in prouincia anglorum devenio ibi praedico uerbum ut dico monasterium nobilis construo qui rite gero cupio sui ab omnis saeculis hic et ipse quoque monasterii negotium alienaris relinquo monasterii et anima cura frater suus fullano et presbyteris gobbano et dicullo et ipse ab omnis mundus res liber in anchoretica conuersatio uita finio dispono habeo alter frater vocabulum ultanum qui de monasterii probatio diuturnus ad heremiticam pervenio uita hic ergo solus peto annus totus cum is in continentia et oratio in cottidianus manus uiuo labor


DUOBUS autem annis in episcopatu peractis repetiit insulam ac monasterium suum, diuino admonitus oraculo, quia dies sibi mortis, uel uitae magis illius, quae sola uita dicenda est, iam adpropiaret introitus; sicut ipse quoque tempore eodem nonnullis, sed uerbis obscurioribus, quae tamen postmodum manifeste intellegerentur, solita sibi simplicitate pandebat; quibusdam autem hoc idem etiam manifeste reuelabat.

duo autem annus in episcopatu perago repeto insula atque monasterium suus divino admonitus oraculum quia dies sui mors uel uita magis ille qui solus uita dico sum iam adpropiaret introitus sicut ipse quoque tempus idem nonnullus sed uerbum obscurus qui tamen postmodum manifestus intellego soleo sui simplicitas pando quidam autem hic idem etiam manifestus reuelabat


Est autem sinus maris permaximus, qui antiquitus gentem Brettonum a Pictis secernebat, qui ab occidente in terras longo spatio erumpit, ubi est ciuitas Brettonum munitissima usque hodie, quae uocatur Alcluith; ad cuius uidelicet sinus partem septentrionalem Scotti, quos diximus, aduenientes sibi locum patriae fecerunt.

sum autem sinus mare permaximus qui antiquus gens brettonum ab picti secernebat qui ab occaedes in terra longus spatium erumpo ubi sum ciuitas brettonum munio usque hodie qui uoco alcluith ad qui uidelicet sinus pars septentrional scotti qui dico advenio sui locus patria facio


SIQUIDEM anno incarnationis dominicae DoLXoVo, quo tempore gubernaculum Romani imperii post Iustinianum Iustinus minor accepit, uenit de Hibernia presbyter et abbas habitu et uita monachi insignis, nomine Columba Brittaniam, praedicaturus uerbum Dei prouinciis septentrionalium Pictorum, hoc est eis quae arduis atque horrentibus montium iugis ab australibus eorum sunt regionibus sequestratae. Namque ipsi australes Picti, qui intra eosdem montes habent sedes, multo ante tempore, ut perhibent, relicto errore idolatriae, fidem ueritatis acceperant, praedicante eis uerbum Nynia episcopo reuerentissimo et sanctissimo uiro de natione Brettonum, qui erat Romae regulariter fidem et mysteria ueritatis edoctus; cuius sedem episcopatus, sancti Martini episcopi nomine et ecclesia insignem, ubi ipse etiam corpore una cum pluribus sanctis requiescit, iam nunc Anglorum gens obtinet. Qui locus, ad prouinciam Berniciorum pertinens, uulgo uocatur Ad Candidam Casam, eo quod ibi ecclesiam de lapide, insolito Brettonibus more fecerit.

siquidem annus incarnatio dominicus dolxovo quo tempus gubernaculis romanus imperium post iustinianum iustinus paruus accipio uenio de hibernia presbyter et abbas habitus et uita monachi insignis nomen columba britannia praedico uerbum deus prouincia septentrionalis pictor hic sum is qui arduus atque horreo mons iugum ab austral is sum regio sequestratae namque ipse austral pingo qui intra idem mons habeo sedes multus ante tempus ut perhibeo relinquo error idolatriae fides ueritas accipio praedico is uerbum nynia episcopo reuerentissimo et sancio uir de natio brettonum qui sum roma regularis fides et mysterium ueritas edoceo qui sedes episcopatus sanctus martini episcopus nomen et ecclesia insignis ubi ipse etiam corpus unus cum multus sanctus requiesco iam nunc anglorum gens obtineo qui locus ad prouincia berniciorum pertineo uulgus uoco ad candida cado is qui ibi ecclesia de lapis insolitus brettonibus mos facio


UOLENS autem latius demonstrare diuina dispensatio, quanta in gloria uir Domini Cudberct post mortem uiueret, cuius ante mortem uita sublimis crebris etiam miraculorum patebat indiciis, transactis sepulturae eius annis XI, inmisit in animo fratrum, ut tollerent ossa illius, quae more mortuorum consumto iam et in puluerem redacto corpore reliquo sicca inuenienda putabant; atque in nouo recondita loculo in eodem quidem loco, sed supra pauimentum dignae uenerationis gratia locarent. Quod dum sibi placuisse Eadbercto antistiti suo referrent, adnuit consilio eorum, iussitque, ut die depositionis eius hoc facere meminissent. Fecerunt autem ita, et aperientes sepulchrum, inuenerunt corpus totum, quasi adhuc uiueret, integrum et flexibilibus artuum conpagibus multo dormienti quam mortuo similius; sed et uestimenta omnia, quibus indutum erat, non solum intemerata, uerum etiam prisca nouitate et claritudine miranda parebant. Quod ubi uidere fratres, nimio mox timore perculsi, festinarunt referre antistiti, quae inuenerant. Qui tum forte in remotiore ab ecclesia loco refluis undique pelagi fluctibus cincto, solitarius manebat. In hoc etenim semper quadragesimae tempus agere, in hoc XL ante dominicum natale dies in magna continentiae, orationis, et lacrimarum deuotione transigere solebat; in quo etiam uenerabilis praedecessor eius Cudberct, priusquam insulam Farne peteret, aliquandiu secretus Domino militabat.

uolo autem fero demonstro diuinum dispensatio quantus in gloria uir dominus cudberct post mors vivo qui ante mors uita sublimis creber etiam miraculum pateo indicium transigo sepultura is annus xi inmitto in animus frater ut tollo os ille qui mos morior consumto iam et in puluis redigo corpus reliquus sicco invenio puto atque in nouus recondo loculus in idem quidem locus sed supra pauimentum dignus ueneratio gratia loco qui dum sui placeo eadbercto antistes suus refero annuo consilium is jubeo ut dies depositio is hic facio memini facio autem ita et aperio sepulcrum invenio corpus totus quasi adhuc vivo integer et flexibilis artus conpagibus multus dormio quam mortuus similis sed et uestimentum omnis qui induo sum non solus intemerandus uerus etiam priscus nouitas et claritudo miro pareo qui ubi uideo frater nimius mox timor percello festino refero antistes qui invenio qui tum fors in removeo ab ecclesia locus refluis undique pelagus fluctus cingo solitarius maneo in hic etenim semper quadragesima tempus ago in hic xl ante dominicus natal dies in magnus continentia oratio et lacrimaris deuotio transigo soleo in quo etiam uenerabilis praedecessor is cudberct priusquam insula farne peto aliquandiu secerno dominus milito


Accepit autem in eodem monasterio locum mansionis secretiorem, ubi liberius continuis in orationibus famulatui sui conditoris uacaret. Et quia locus ipse super ripam fluminis erat situs, solebat hoc creber ob magnum castigandi corporis affectum ingredi, ac saepius in eo supermeantibus undis inmergi; sicque ibidem quamdiu sustinere posse uidebatur, psalmis uel precibus insistere, fixusque manere, ascendente aqua fluminis usque ad lumbos, aliquando et usque ad collum; atque inde egrediens ad terram, numquam ipsa uestimenta uda atque algida deponere curabat, donec ex suo corpore calefierent et siccarentur. Cumque tempore hiemali defluentibus circa eum semifractarum crustis glacierum, quas et ipse aliquando contriuerat, quo haberet locum standi siue inmergendi in fluuio, dicerent, qui uidebant: Mirum, frater Drycthelme, (hoc enim erat uiro nomen), quod tantam frigoris asperitatem ulla ratione tolerare praeuales. Respondebat ille simpliciter, erat namque homo simplicis ingenii, ac moderatae naturae: Frigidiora ego uidi. Et cum dicerent: Mirum, quod tam austeram tenere continentiam uelis. Respondebat: Austeriora ego uidi. Sicque usque ad diem suae uocationis infatigabili caelestium bonorum desiderio corpus senile inter cotidiana ieiunia domabat, multisque et uerbo et conuersatione saluti fuit.

accipio autem in idem monasterio locus mansio secerno ubi liber continuus in oratio famulatui suus conditor uaco et quia locus ipse super ripa flumen sum sino soleo hic creber ob magnus castigo corpus afficio ingredior atque saepis in is supermeantibus unda inmergo sic ibidem quamdiu sustineo possum uideo psalmus uel prex insisto figo maneo ascendo aqua flumen usque ad lumbus aliquando et usque ad collum atque inde egredior ad terra numquam ipse uestimentum udus atque algidus depono curo donec ex suus corpus calefierent et sicco cos tempus hiemal defluo circa is semifractaris crusta glacierum qui et ipse aliquando contriuerat quo habeo locus sto siue inmergendi in fluuius dico qui uideo mirus frater drycthelme hic enim sum uir nomen qui tantus frigor asperitas ullus ratio tolero praeual respondeo ille simplex sum namque homo simplex ingenium atque modero natura frigidus ego uideo et cum dico mirus qui tam austerus teneo continentia uelum respondeo austeriora ego uideo sic usque ad dies suus uocatio infatigabilis caelestis bonus desiderium corpus senilis inter cottidianus ieiunium domabat multa et uerbum et conuersatio salus sum


Ex quo tempore spes coepit et uirtus regni Anglorum fluere ac retro sublapsa referri. Nam et Picti terram possessionis suae, quam tenuerunt Angli; et Scotti, qui erant in Brittania; Brettonum quoque pars nonnulla libertatem receperunt; quam et hactenus habent per annos circiter XLVI; ubi inter plurimos gentis Anglorum, uel interemtos gladio, uel seruitio addictos, uel de terra Pictorum fuga lapsos, etiam reuerentissimus uir Domini Trumuini, qui in eos episcopatum acceperat, recessit cum suis, qui erant in monasterio Aebbercurnig, posito quidem in regione Anglorum, sed in uicinia freti, quod Anglorum terras Pictorumque disterminat; eosque, ubicumque poterat, amicis per monasteria commendans, ipse in saepedicto famulorum famularumque Dei monasterio, quod uocatur Streanæshalch, locum mansionis elegit; ibique cum paucis suorum in monachica districtione uitam non sibi solummodo, sed et multis utilem, plurimo annorum tempore duxit; ubi etiam defunctus, in ecclesia beati Petri apostoli iuxta honorem et uita et gradu eius condignum conditus est. Praeerat quidem tunc eidem monasterio regia uirgo Aelbfled, una cum matre Eanflede, quarum supra fecimus mentionem. Sed, adueniente illuc episcopo, maximum regendi auxilium, simul et suae uitae solacium deuota Deo doctrix inuenit. Successit autem Ecgfrido in regnum Aldfrid, uir in scripturis doctissimus, qui frater eius et filius Osuiu regis esse dicebatur; destructumque regni statum, quamuis intra fines angustiores, nobiliter recuperauit.

ex quo tempus spes coepio et uirtus regnum anglorum fluo atque retro sublabor refero nam et pingo terra possessio suus quam teneo angli et scotti qui sum in britannia brettonum quoque pars nonnullus libertas recipio quam et hactenus habeo per annus circiter xlvi ubi inter multus gens anglorum uel interemtos gladius uel seruitium addico uel de terra pictor fuga labor etiam reuerentissimus uir dominus trumuini qui in is episcopatus accipio recedo cum suus qui sum in monasterio aebbercurnig pono quidem in regio anglorum sed in uicinia fretus qui anglorum terra pingo distermino is ubicumque possum amicus per monasteria commendo ipse in saepedicto famulus famularumque deus monasterio qui uoco streanshalch locus mansio eligo ibi cum paucus suus in monachica districtio uita non sui solummodo sed et multus utilis multus annus tempus duco ubi etiam defungor in ecclesia beati petri apostolus iuxta honor et uita et gradus is condignus condio sum praesum quidem tunc idem monasterio regius uirgo aelbfled unus cum mater eanflede qui supra facio mentio sed advenio illic episcopo magnus rego auxilium simul et suus uita solacium deuoueo deus doctrix inuenio succedo autem ecgfrido in regnum aldfrid uir in scribo doceo qui frater is et filius osuiu rex sum dico destructumque regnum status quamuis intra finis angustus nobilis recipero


INTEREA Aidano episcopo de hac uita sublato, Finan pro illo gradum episcopatus a Scottis ordinatus ac missus acceperat. Qui in insula Lindisfarnensi fecit ecclesiam episcopali sedi congruam; quam tamen more Scottorum non de lapide, sed de robore secto totam conposuit, atque harundine texit; quam tempore sequente reuerentissimus archiepiscopus Theodorus in honore beati apostoli Petri dedicauit. Sed et episcopus loci ipsius Eadberct ablata harundine, plumbi lamminis eam totam, hoc est et tectum, et ipsos quoque parietes eius, cooperire curauit.

interea aidano episcopo de hic uita tollo finan pro ille gradus episcopatus ab scottis ordino atque mitto accipio qui in insula lindisfarnensi facio ecclesia episcopal sedeo congruo quam tamen mos scottor non de lapis sed de robur seco totus conpono atque harundo tego quam tempus sequor reuerentissimus archiepiscopus theodorus in honor beati apostolus petri dedico sed et episcopus locus ipse eadberct aufero harundo plumbum lamminis is totus hic sum et tectum et ipse quoque paries is cooperio curo


Scripsi autem haec de persona et operibus uiri praefati; nequaquam in eo laudans aut eligens hoc, quod de obseruatione paschae minus perfecte sapiebat; immo hoc multum detestans, sicut in libro, quem de temporibus conposui, manifestissime probaui; sed quasi uerax historicus, simpliciter ea, quae de illo siue per illum sunt gesta, describens, et quae laude sunt digna in eius actibus laudans, atque ad utilitatem legentium memoriae commendans; studium uidelicet pacis et caritatis, continentiae et humilitatis; animum irae et auaritiae uictorem, superbiae simul et uanae gloriae contemtorem; industriam faciendi simul et docendi mandata caelestia, solertiam lectionis et uigiliarum, auctoritatem sacerdote dignam, redarguendi superbos ac potentes, pariter et infirmos consolandi, ac pauperes recreandi uel defendendi clementiam. Qui, ut breuiter multa conprehendam, quantum ab eis, qui illum nouere, didicimus, nil ex omnibus, quae in euangelicis uel apostolicis siue propheticis litteris facienda cognouerat, praetermittere, sed cuncta pro suis uiribus operibus explere curabat. Haec in praefato antistite multum conplector et amo, quia nimirum haec Deo placuisse non ambigo. Quod autem pascha non suo tempore obseruabat, uel canonicum eius tempus ignorans, uel suae gentis auctoritate ne agnitum sequeretur deuictus, non adprobo nec laudo. In quo tamen hoc adprobo, quia in celebratione sui paschae non aliud corde tenebat, uenerabatur, et praedicabat, quam quod nos; id est, redemtionem generis humani per passionem, resurrectionem, ascensionem in caelos mediatoris Dei et hominum hominis Iesu Christi. Unde et hanc non, ut quidam falso opinantur, XIIIIa luna in qualibet feria cum Iudaeis, sed die dominica semper agebat, a luna XIIIIa usque ad XXam; propter fidem uidelicet dominicae resurrectionis, quam una sabbati factam, propterque spem nostrae resurrectionis, quam eadem una sabbati, quae nunc dominica dies dicitur, ueraciter futuram cum sancta ecclesia credebat.

scribo autem hic de persono et opus uir praefor nequaquam in is laudo aut eligo hic qui de obseruatio pascha paruus perficio sapio immo hic multus detesto sicut in liber qui de tempus conpono manifestus probo sed quasi uerax historicus simplex is qui de ille siue per ille sum gero describo et qui laus sum dignus in is actus laudo atque ad utilitas lego memoria commendo studium uidelicet pax et caritas continentia et humilitas animus ira et avaritia uictor superbia simul et vanus gloria contemtor industria facio simul et doceo mandatum caelestis solertiam lectio et uigiliaris auctoritas sacerdos dignus redarguendi superbus atque potens pariter et infirmus consolor atque pauper recreo uel defendo clementia qui ut breuis multus comprehendo quantus ab is qui ille nosco disco nihil ex omnis qui in evangelicus uel apostolicis siue propheticis littera facio cognosco praetermitto sed cunctus pro suus uis opus expleo curo hic in praefor antistes multus conplecto et amo quia nimirum hic deus placeo non ambago qui autem pascha non suus tempus observo uel canonicum is tempus ignoro uel suus gens auctoritas ne agnitum sequor devinco non approbo neque laudo in quo tamen hic approbo quia in celebratio suus pascha non alius cor teneo veneror et praedico quam qui nos is sum redemtio genus humanus per passio resurrectio ascensio in caelus mediator deus et homo homo iesus christus unde et hic non ut quidam fallo opinor xiiiia luna in qualibet feria cum judaeus sed dies dominicus semper ago ab luna xiiiia usque ad xxam propter fides uidelicet dominicus resurrectio quam unus sabbatum facio propter spes noster resurrectio quam idem unus sabbatum qui nunc dominicus dies dico ueraciter sum cum sancio ecclesia credo


Ueni, inquit, cum duobus fratribus aliis ad insulam Farne, loqui desiderans cum reuerentissimo patre Oidilualdo; cumque allocutione eius refecti, et benedictione petita domum rediremus, ecce subito, positis nobis in medio mari, interrupta est serenitas, qua uehebamur, et tanta ingruit tamque fera tempestatis hiems, ut neque uelo neque remigio quicquam proficere, neque aliud quam mortem sperare ualeremus. Cumque diu multum cum uento pelagoque frustra certantes, tandem post terga respiceremus, si forte uel ipsam, de qua egressi eramus, insulam aliquo conamine repetere possemus, inuenimus nos undiqueuersum pari tempestate praeclusos, nullamque spem nobis in nobis restare salutis Ubi autem longius uisum leuauimus, uidimus in ipsa insula Farne egressum de latibulis suis amantissimum Deo patrem Oidilualdum iter nostrum inspicere. Audito etenim fragore procellarum ac feruentis oceani exierat uidere, quid nobis accideret; cumque nos in labore ac desperatione positos cerneret, flectebat genua sua ad patrem Domini nostri Iesu Christi pro nostra uita et salute precaturus. Et cum orationem conpleret, simul tumida aequora placauit; adeo ut, cessante per omnia saeuitia tempestatis, secundi nos uenti ad terram usque per plana maris terga comitarentur. Cumque euadentes ad terram, nauiculam quoque nostram ab undis exportaremus, mox eadem, quae nostri gratia modicum siluerat, tempestas rediit, et toto illo die multum furere non cessauit; ut palam daretur intellegi, quia modica illa, quae prouenerat, intercapedo quietis, ad uiri Dei preces nostrae euasionis gratia caelitus donata est.

uenio inquam cum duo frater alius ad insula farne loquor desidero cum reuerentissimo pater oidilualdo cum allocutio is reficio et benedictio peto domus redeo ecce subeo pono nos in medium mare interrumpo sum serenitas qui veho et tantus ingruo tam ferus tempestas hiems ut neque velo neque remigium quisquam proficio neque alius quam mors spero ualeremus cos diu multus cum uentus pelagus frustra certo tandem post tergum respicio si fors uel ipse de qui egredior sum insula aliquis conamen repeto possum invenio nos undiqueuersum par tempestas praecludo nullus spes nos in nos resto salus ubius autem longus uideo leuauimus uideo in ipse insula farne egredior de latibulum suus amo deus pater oidilualdum iter nos inspicio audio etenim fragor procellaris atque ferveo oceani exeo uideo quis nos accido cum nos in labor atque desperatio pono cerno flecto genu suus ad pater dominus noster iesus christus pro noster uita et salus preco et cum oratio conpleo simul tumidus aequor placo adeo ut cesso per omnis saeuitia tempestas secundus nos uentus ad terra usque per planum mare tergum comito cos euadentes ad terra navicula quoque noster ab unda exportaremus mox idem qui noster gratia modicus siluerat tempestas redeo et totus ille dies multus furo non cesso ut palam do intellego quia modicus ille qui prouenerat intercapedo quiesco ad uir deus prex noster euasio gratia caelitus dono sum


Itaque, conpositis omnibus, beati sacerdotes ea, qua uenerant, prosperitate redierunt. Porro Germanus post haec ad Rauennam pro pace Armoricanae gentis supplicaturus aduenit, ibique a Ualentiniano et Placidia matre ipsius summa reuerentia susceptus, migrauit ad Christum. Cuius corpus honorifico agmine, comitantibus uirtutum operibus, suam defertur ad urbem. Nec multo post Ualentinianus ab Aetii patricii, quem occiderat, satellitibus interimitur, anno imperii Marciani VIo, cum quo simul Hesperium concidit regnum.

itaque compositum omnis beati sacerdos is qui uenio prosperitas redeo porro germanus post hic ad ravenna pro pax armoricanae gens supplico aduenio ibi ab ualentiniano et placidia mater ipse summus reuerentia suscipio migro ad christus qui corpus honorifico agmen comito uirtus opus suus defero ad urbs neque multus post ualentinianus ab aetii patricius qui occido satelles interimo annus imperium marcianus vio cum quo simul hesperius concido regnum


Cui primus pontificum ipsius Coifi continuo respondit: Tu uide, rex, quale sit hoc, quod nobis modo praedicatur; ego autem tibi uerissime, quod certum didici, profiteor, quia nihil omnino uirtutis habet, nihil utilitatis religio illa, quam hucusque tenuimus. Nullus enim tuorum studiosius quam ego culturae deorum nostrorum se subdidit; et nihilominus multi sunt, qui ampliora a te beneficia quam ego, et maiores accipiunt dignitates, magisque prosperantur in omnibus, quae agenda uel adquirenda disponunt. Si autem dii aliquid ualerent, me potius iuuare uellent, qui illis inpensius seruire curaui. Unde restat, ut si ea, quae nunc nobis noua praedicantur, meliora esse et fortiora, habita examinatione perspexeris, absque ullo cunctamine suscipere illa festinemus.

qui primus pontifex ipse coifi continuo respondeo tu uideo rex qualis sum hic qui nos modo praedico ego autem tu verus qui certus disco profiteor quia nihil omnino uirtus habeo nihil utilitas religio ille quam hucusque teneo nullus enim tuus studiosus quam ego colo deus noster sui subdo et nihilominus multus sum qui amplus ab tu beneficium quam ego et magnus accipio dignitas magus prosperantur in omnis qui ago uel acquiro dispono si autem dius aliquis valeo ego potis iuuo uolo qui ille inpendo seruio curo unde resto ut si is qui nunc nos nouus praedico bonus sum et fortis habeo examinatio perspicio absque ullus cunctamine suscipio ille festino


Ordinatus est autem post haec Eadberct uir scientia scripturarum diuinarum simul et praeceptorum caelestium obseruantia, ac maxime elimosynarum operatione insignis; ita ut iuxta legem omnibus annis decimam non solum quadrupedum, uerum etiam frugum omnium, atque pomorum, nec non et uestimentorum partem pauperibus daret.

ordino sum autem post hic eadberct uir scientia scripturaris diuinaris simul et praeceptor caelestis observo atque magnus elimosynaris operatio insignis ita ut iuxta lex omnis annus decimus non solus quadrupedus uerus etiam frugum omnis atque pomum neque non et uestimentor pars pauper do


Erant inter hos duo iuuenes magnae indolis de nobilibus Anglorum, Edilhun et Ecgberct, quorum prior frater fuit Ediluini, uiri aeque Deo dilecti, qui et ipse aeuo sequente Hiberniam gratia legendi adiit, et bene instructus patriam rediit, atque episcopus in prouincia Lindissi factus, multo ecclesiam tempore nobilissime rexit. Hi ergo cum essent in monasterio, quod lingua Scottorum Rathmelsigi appellatur, et omnes socii ipsorum uel mortalitate de saeculo rapti, uel per alia essent loca dispersi, correpti sunt ambo morbo eiusdem mortalitatis, et grauissime adflicti; e quibus Ecgberct, sicut mihi referebat quidam ueracissimus et uenerandae canitiei presbyter, qui se haec ab ipso audisse perhibebat, cum se aestimaret esse moriturum, egressus est tempore matutino de cubiculo, in quo infirmi quiescebant, et residens solus in loco oportuno, coepit sedulus cogitare de actibus suis, et conpunctus memoria peccatorum suorum faciem lacrimis abluebat, atque intimo ex corde Deum precabatur, ne adhuc mori deberet, priusquam uel praeteritas neglegentias, quas in pueritia siue infantia commiserat, perfectius ex tempore castigaret, uel in bonis se operibus habundantius exerceret. Uouit etiam uotum, quia adeo peregrinus uiuere uellet, ut numquam in insulam, in qua natus est, id est Brittaniam, rediret; quia praeter sollemnem canonici temporis psalmodiam, si non ualetudo corporis obsisteret, cotidie psalterium totum in memoriam diuinae laudis decantaret; quia in omni septimana diem cum nocte ieiunus transiret. Cumque finitis lacrimis, precibus, et uotis domum rediret, inuenit sodalem dormientem; et ipse quoque lectulum conscendens, coepit in quietem membra laxare. Et cum paululum quiesceret, expergefactus sodalis respexit eum, et ait: O frater Ecgbercte, o quid fecisti? Sperabam, quia pariter ad uitam aeternam intraremus. Uerumtamen scito, quia, quae postulasti, accipies. Didicerat enim per uisionem et quid ille petisset, et quia petita inpetrasset. Quid multa? Ipse Edilhun proxima nocte defunctus est; at uero Ecgberect decussa molestia egritudinis conualuit, ac multo postea tempore uiuens, acceptumque sacerdotii gradum condignis ornans actibus, post multa uirtutum bona, ut ipse desiderabat, nuper, id est anno dominicae incarnationis DCCXXVIIIIo, cum esset ipse annorum XC, migrauit ad regna caelestia. Duxit autem uitam in magna humilitatis, mansuetudinis, continentiae, simplicitatis, et iustitiae perfectione. Unde et genti suae et illis, in quibus exulabat, nationibus Scottorum siue Pictorum, exemplo uiuendi, et instantia docendi, et auctoritate corripiendi, et pietate largiendi de his, quae a diuitibus acceperat, multum profuit. Addidit autem uotis, quae diximus, ut semper in XLma non plus quam semel in die reficeret, non aliud quam panem ac lac tenuissimum, et hoc cum mensura gustaret; quod uidelicet lac pridie nouum in fiala ponere solebat, et post noctem ablata superficie crassiore, ipse residuum cum modico, ut diximus, pane bibebat. Cuius modum continentiae etiam XL diebus ante natale Domini, totidem quoque post peracta sollemnia pentecostes, hoc est Lmae, semper obseruare curabat.

sum inter hic duo iuuenis magnus indoles de nobilis anglorum edilhun et ecgberct qui prior frater sum ediluini uir aequus deus diligo qui et ipse aevum sequor hibernia gratia lego adeo et bene instruo patria redeo atque episcopus in prouincia lindissi facio multus ecclesia tempus nobilis rego hic ergo cum sum in monasterio qui lingua scottor rathmelsigi appello et omnis socius ipse uel mortalitas de saeculum rapio uel per alius sum locum dispermulceo corripio sum ambo morbus idem mortalitas et gravis affligo e qui ecgberct sicut ego refero quidam ueracissimus et veneror canitiei presbyter qui sui hic ab ipse audio perhibeo cum sui aestimo sum morior egredior sum tempus matutinus de cubiculum in quo infirmis quiesco et resideo solus in locus oportuno coepio sedulus cogito de actus suus et conpunctus memoria peccator suus facies lacrima abluo atque intimo ex cor deus preco ne adhuc morior debeo priusquam uel praetereo neglegentia qui in pueritia siue infer committo perficio ex tempus castigo uel in bonus sui opus habundantius exerceo uoueo etiam uotum quia adeo peregrinus uiuo uolo ut numquam in insula in qui nascor sum is sum britannia redeo quia praeter sollemnem canonici tempus psalmodiam si non valetudo corpus obsisto cottidie psalterium totus in memoria divina laus decanto quia in omnis septimana dies cum nox jejunus transeo cos finio lacrima prex et uotum domus redeo inuenio sodalis dormio et ipse quoque lectulis conscendo coepio in quies membrum laxaris et cum paululum quiesco expergefacio sodalis respicio is et aio o frater ecgbercte o quis facio spero quia pariter ad uita aeternus intro uerumtamen scio quia qui postulo accipio disco enim per uisio et quis ille peto et quia peto impetro quis multus ipse edilhun propior nox defungor sum at uerus ecgberect decutio molestia egritudo conualesco atque multus postea tempus uiuo accipio sacerdotium gradus condignis orno actus post multus uirtus bonus ut ipse desidero nuper is sum annus dominicus incarnatio dccxxviiiio cum sum ipse annus xc migro ad regnum caelestis duco autem uita in magnus humilitas mansuetudo continentia simplicitas et justitia perfectio unde et gens suus et ille in qui exulabat natio scottor siue pictor exemplum vivo et insto doceo et auctoritas corripio et pietas largior de hic qui ab dives accipio multus prosum addo autem uotum qui dico ut semper in xlma non multus quam semel in dies reficio non alius quam panis atque lac tenuis et hic cum mensura gusto qui uidelicet lac pridie nouus in fiala pono soleo et post nox aufero superficies crassus ipse residuus cum modicus ut dico panis bibo qui modus continentia etiam xl dies ante natal dominus totidem quoque post perago sollemne pentecostes hic sum lmae semper obseruaris curo


Anno DCV, Gregorius obiit.


Qui cum cogniti essent a barbaris, quod essent alterius religionis, (nam et psalmis semper atque orationibus uacabant, et cotidie sacrificium Deo uictimae salutaris offerebant, habentes secum uascula sacra et tabulam altaris uice dedicatam), suspecti sunt habiti, quia, si peruenirent ad satrapam, et loquerentur cum illo, auerterent illum a diis suis, et ad nouam Christianae fidei religionem transferrent, sicque paulatim omnis eorum prouincia ueterem cogeretur noua mutare culturam. Itaque rapuerunt eos subito, et interemerunt; Album quidem Heuualdum ueloci occisione gladii, Nigellum autem longo suppliciorum cruciatu, et horrenda membrorum omnium discerptione; quos interemtos in Rheno proiecerunt. Quod cum satrapa ille, quem uidere uolebant, audisset, iratus est ualde, quod ad se uenire uolentes peregrini non permitterentur; et mittens occidit uicanos illos omnes, uicumque incendio consumsit. Passi sunt autem praefati sacerdotes et famuli Christi Vo. Nonarum Octobrium die.

qui cum cognosco sum ab barbaris qui sum alter religio nam et psalmus semper atque oratio vaco et cottidie sacrificium deus victima salutaris offertor habeo sui vasculum sacer et tabula altar vicus dedico suspicio sum habeo quia si pervenio ad satrapa et loquor cum ille averto ille ab diuus suus et ad nouus christianus fides religio transfero sic paulatim omnis is prouincia uetus cogo nouus muto colo itaque rapio is subeo et interimo albus quidem heuualdum uelox occisio gladius nigellum autem longus supplicium crucio et horreo membrum omnis discerptio qui interemtos in rhenus projacio qui cum satrapa ille qui uideo uolo audio irascor sum ualidus qui ad sui uenio volo peregrinus non permitto et mitto occido uicanos ille omnis uicumque incendium consumsit patior sum autem praefor sacerdos et famulis christus vo nonaris octobrium dies


Anno DCXXVII, Eduini rex baptizatus cum sua gente in pascha.

annus dcxxvii eduini rex baptizo cum suus gens in pascha


Ferunt autem, quia, cum de prouincia Scottorum rex Osuald postulasset antistitem, qui sibi suaeque genti uerbum fidei ministraret, missus fuerit primo alius austerioris animi uir, qui, cum aliquandiu genti Anglorum praedicans nihil proficeret, nec libenter a populo audiretur, redierit patriam, atque in conuentu seniorum rettulerit, quia nil prodesse docendo genti, ad quam missus erat, potuisset, eo quod essent homines indomabiles, et durae ac barbarae mentis. At illi, ut perhibent, tractatum magnum in concilio, quid esset agendum, habere coeperunt; desiderantes quidem genti, quam petebantur, saluti esse, sed de non recepto, quem miserant, praedicatore dolentes. Tum ait Aedan, nam et ipse concilio intererat, ad eum, de quo agebatur, sacerdotem: Uidetur mihi, frater, quia durior iusto indoctis auditoribus fuisti, et non eis iuxta apostolicam disciplinam primo lac doctrinae mollioris porrexisti, donec paulatim enutriti uerbo Dei, ad capienda perfectiora, et ad facienda sublimiora Dei praecepta sufficerent. Quo audito omnium, qui considebant, ad ipsum ora et oculi conuersi, diligenter, quid diceret, discutiebant, et ipsum esse dignum episcopatu, ipsum ad erudiendos incredulos et indoctos mitti debere decernunt, qui gratia discretionis, quae uirtutum mater est, ante omnia probabatur inbutus; sicque illum ordinantes ad praedicandum miserunt. Qui ubi tempus accepit, sicut prius moderamine discretionis, ita postmodum et ceteris uirtutibus ornatus apparuit.

fero autem quia cum de prouincia scottor rex osuald postulo antistes qui sui sua gens uerbum fides ministro mitto sum primus alius austerus animus uir qui cum aliquandiu gens anglorum praedico nihil proficio neque libet ab populus audio redeo patria atque in conuentus senex refero quia nihil prosum doceo gens ad quam mitto sum possum is qui sum homo indomabilis et durus atque barbara mens at ille ut perhibeo tractas magnus in concilio quis sum ago habeo coepio desidero quidem gens quam peto salus sum sed de non recipio qui mitto praedicator doleo tum aio aedan nam et ipse concilio intersum ad is de quo ago sacerdos uideo ego frater quia durus justus indoctus auditor sum et non is iuxta apostolicam disciplina primus lac doctrina mollis porrigo donec paulatim enutrio uerbum deus ad capio perfectiora et ad facio sublimis deus praecipio sufficio quo audio omnis qui consido ad ipse os et oculus converro diligenter quis dico discutiebant et ipse sum dignus episcopatu ipse ad erudio incredulus et indoctus mitto debeo decerno qui gratia discretio qui uirtus mater sum ante omnis probo inbuo sic ille ordino ad praedico mitto qui ubi tempus accipio sicut prior moderamen discretio ita postmodum et ceterus uirtus orno appareo


Ossa igitur illius translata et condita sunt in monasterio, quo diximus. Porro caput et manus cum brachiis a corpore praecisas iussit rex, qui occiderat, in stipitibus suspendi. Quo post annum deueniens cum exercitu successor regni eius Osuiu abstulit ea, et caput quidem in cymiterio Lindisfarnensis ecclesiae, in regia uero ciuitate manus cum brachiis condidit.

os igitur ille transfero et condio sum in monasterio quo dico porro caput et manus cum bracchium ab corpus praecido iubeo rex qui occido in stipes suspendo quo post annus deueniens cum exercitus successor regnum is osuiu aufero is et caput quidem in cymiterio lindisfarnensis ecclesia in regius uerus ciuitas manus cum bracchium condo


Uerum Uighard Romam perueniens, priusquam consecrari in episcopatum posset, morte praereptus est, et huiusmodi litterae regi Osuiu Brittaniam remissae:

uerus uighard roma pervenio priusquam consecraris in episcopatus possum mors praeripio sum et huiusmodi littera rex osuiu britannia remitto


QUO in tempore misit etiam Augustino epistulam super miraculis, quae per eum facta esse cognouerat, in qua eum, ne per illorum copiam periculum elationis incurreret, his uerbis hortatur:

quo in tempus mitto etiam augustinus epistula super miraculis qui per is facio sum cognosco in qui is ne per ille copia periculum elatio incurro hic uerbum hortor


Quanta autem reatitudinis culpa teneantur obstricti hi, qui idolatriarum perniciosissimam superstitionem colentes amplectuntur, eorum, quos colunt, exempla perditionis insinuant; unde de eis per psalmistam dicitur: Omnes dii gentium daemonia, Dominus autem caelos fecit. Et iterum: Oculos habent, et non uident; aures habent, et non audiunt; nares habent, et non odorabunt; manus habent, et non palpabunt; pedes habent, et non ambulabunt; similes ergo efficiuntur his, qui spem suae confidentiae ponunt in eis. Quomodo enim iuuandi quemlibet possunt habere uirtutem hi, qui ex corruptibili materia inferiorum etiam subpositorumque tibi manibus construuntur; quibus uidelicet artificium humanum adcommodans eis inanimatam membrorum similitudinem contulisti; qui, nisi a te moti fuerint, ambulare non poterunt, sed tamquam lapis in uno loco posita, ita constructi nihilque intellegentiae habentes, ipsaque insensibilitate obruti, nullam nequc ledendi neque iuuandi facultatem adepti sunt? Qua ergo mentis deceptione eos deos, quibus uos ipsi imaginem corporis tradidistis, colentes sequimini, iudicio discreto repperire non possumus.

quantus autem reatitudo culpa teneo obstringo hic qui idolatriaris perniciosus superstitio colo amplector is qui colo exemplum perditio insinuo unde de is per psalmistam dico omnis dius gens daemonium dominus autem caelus facio et iterum oculus habeo et non uideo auris habeo et non audio naris habeo et non odoro manus habeo et non palpo pes habeo et non ambulo similis ergo efficio hic qui spes suus confidentiae pono in is quomodo enim juvo qui possum habeo uirtus hic qui ex corruptibilis materia inferus etiam subpositorumque tu manus construo qui uidelicet artificium humanus adcommodans is inanimatam membrum similitudo confero qui nisi ab tu moveo sum ambulo non possum sed tamquam lapis in unus locus pono ita constructi nihil intellegentia habeo ipse insensibilitas obruo nullus nequc ledendi neque juvo facultas adipiscor sum qui ergo mens deceptio is deus qui tu ipse imago corpus trado colo sequor iudicium discerno repperire non possum


Haec dicente rege, fauerunt adsidentes quique siue adstantes maiores una cum mediocribus, et abdicata minus perfecta institutione, ad ea, quae meliora cognouerant, sese transferre festinabant.

hic dico rex faveo assideo quisque siue asto magnus unus cum mediocris et abdico paruus perficio institutio ad is qui bonus cognosco sui transfero festino