Ueniensque mane ad uilicum, qui sibi praeerat, quid doni percepisset, indicauit, atque ad abbatissam perductus, iussus est, multis doctioribus uiris praesentibus, indicare somnium, et dicere carmen, ut uniersorum iudicio, quid uel unde esset, quod referebat, probaretur. Uisumque est omnibus caelestem ei a Domino concessam esse gratiam. Exponebantque illi quendam sacrae historiae siue doctrinae sermonem, praecipientes eum, si posset, hunc in modulationem carminis transferre. At ille suscepto negotio abiit, et mane rediens, optimo carmine, quod iubebatur, conpositum reddidit. Unde mox abbatissa amplexata gratiam Dei in uiro, saecularem illum habitum relinquere, et monachicum suscipere propositum docuit, susceptumque in monasterium cum omnibus suis fratrum cohorti adsociauit, iussitque illum seriem sacrae historiae doceri. At ipse cuncta, quae audiendo discere poterat, rememorando secum, et quasi mundum animal ruminando, in carmen dulcissimum conuertebat, suauiusque resonando doctores suos uicissim auditores sui faciebat. Canebat autem de creatione mundi, et origine humani generis, et tota genesis historia, de egressu Israel ex Aegypto, et ingressu in terram repromissionis, de aliis plurimis sacrae scripturae historiis, de incarnatione dominica, passione, resurrectione, et ascensione in caelum, de Spiritus Sancti aduentu, et apostolorum doctrina. Item de terrore futuri iudicii, et horrore poenae gehennalis, ac dulcedine regni caelestis multa carmina faciebat; sed et alia perplura de beneficiis et iudiciis diuinis, in quibus cunctis homines ab amore scelerum abstrahere, ad dilectionem uero et solertiam bonae actionis excitare curabat. Erat enim uir multum religiosus, et regularibus disciplinis humiliter subditus; aduersum uero illos, qui aliter facere uolebant, zelo magni feruoris accensus; unde et pulchro uitam suam fine conclusit.

venio mane ad vilicus qui sui praesum quis donum percipio indico atque ad abbatissam perduco iubeo sum multus doceo uir praesens indico somnium et dico carmen ut uniersor iudicium quis uel unde sum qui refero probo video sum omnis caelestis is ab dominus concedo sum gratia exponebantque ille quidam sacer historia siue doctrina sermo praecipio is si possum hic in modulatio carmen transfero at ille suscepto negotium abeo et mane redeo bonus carmen qui jubeo compositum reddo unde mox abbatissa amplexata gratia deus in uir saecularis ille habitus relinquo et monachicum suscipio propono doceo suscipio in monasterium cum omnis suus frater cohors adsociauit jubeo ille series sacer historia doceo at ipse cunctus qui audio disco possum rememorando sui et quasi mundus animal ruminando in carmen dulcis conuertebat suavis resono doctor suus vicissim auditor suus facio caneo autem de creatio mundus et origo humanus genus et totus genesis historia de egredior israel ex aegyptus et ingredior in terra repromissio de alius multus sacer scribo historia de incarnatio dominicus passio resurrectio et ascensio in caelum de spiritus sanctus aduentus et apostolus doctrina item de terror sum iudicium et horror poena gehennal atque dulcedo regnum caelestis multus carmen facio sed et alius perplura de beneficium et iudicium divinus in qui cunctus homo ab amor scelus abstraho ad dilectio uerus et solertiam bonus actio excitaris curo sum enim uir multus religiosus et regularis disciplina humilis subdo adverro uerus ille qui aliter facio uolo zelo magnus fervor accendo unde et pulcher uita suus finis concludo


Denique, ut unum uirtutis eius, unde cetera intellegi possint, testimonium referam, tempore quodam ciuitas Doruuernensis per culpam incuriae igni correpta crebrescentibus coepit flammis consumi; quibus cum nullo aquarum iniectu posset aliquis obsistere, iamque ciuitatis esset pars uastata non minima, atque ad episcopium furens se flamma dilataret, confidens episcopus in diuinum, ubi humanum deerat, auxilium, iussit se obuiam saeuientibus et huc illucque uolantibus ignium globis efferri. Erat autem eo loci, ubi flammarum impetus maxime incumbebat, martyrium beatorum IIII Coronatorum. Ibi ergo perlatus obsequentum manibus episcopus coepit orando periculum infirmus abigere, quod firma fortium manus multum laborando nequiuerat. Nec mora, uentus, qui a meridie flans urbi incendia sparserat, contra meridiem reflexus, primo uim sui furoris a lesione locorum, quae contra erant, abstraxit, ac mox funditus quiescendo, flammis pariter sopitis atque exstinctis, conpescuit. Et quia uir Dei igne diuinae caritatis fortiter ardebat, quia tempestates potestatum aeriarum a sua suorumque lesione crebris orationibus uel exhortationibus repellere consuerat, merito uentis flammisque mundialibus praeualere, et, ne sibi suisque nocerent, obtinere poterat.

denique ut unus uirtus is unde ceterus intellego possum testimonium refero tempus quidam ciuitas doruuernensis per culpa incuria ignis corripio crebrescentibus coepio flamma consumo qui cum nullus aqua injectus possum aliquis obsisto iam ciuitas sum pars uasto non minimus atque ad episcopium furo sui flamma dilato confido episcopus in divinus ubi humanus desum auxilium iubeo sui obuiam saevio et huc illic volo ignis globus effero sum autem is locus ubi flammaris impetus magnus incumbo martyrium beator quattuor coronator ibi ergo perfero obsequentum manus episcopus coepio oro periculum infirmus abigo qui firmo fors manus multus laboro nequeo neque mora uentus qui ab meridies flo urbs incendium spargo contra meridio reflecto primus uis suus furor ab lesio locus qui contra sum abstraho atque mox fundus quiesco flamma pariter sopio atque exstinguo conpescuit et quia uir deus ignis divina caritas fortis ardeo quia tempestas potestas aeriaris ab suus suum lesio creber oratio uel exhortatio repello consuo mereo uentus flamma mundial praevaleo et ne sui suo noceo obtineo possum


Fecit, ut iusserat, et iuuante benedictione ac precibus antistitis, nata est cum sanitate cutis uenusta species capillorum, factusque est iuuenis limpidus uultu et loquella promtus, capillis pulcherrime crispis, qui ante fuerat deformis, pauper, et mutus. Sicque de percepta laetatus sospitate, offerente etiam ei episcopo, ut in sua familia manendi locum acciperet, magis domum reuersus est.

facio ut iubeo et juvo benedictio atque prex antistes nata sum cum sanitas cutis venustus species capillus facio sum iuuenis limpidus uultus et loquela promtus capillus pulcher crispus qui ante sum deformis pauper et mutus sic de percipio laeto sospitas offero etiam is episcopo ut in suus familia maneo locus accipio magis domus revorto sum


Quo in tempore Hrofensis ecclesia pastorem minime habebat, eo quod Romanus praesul illius ad Honorium papam a Iusto archiepiscopo legatarius missus absortus fuerat fluctibus Italici maris; ac per hoc curam illius praefatus Paulinus inuitatione Honorii antistitis et Eadbaldi regis suscepit ac tenuit, usque dum et ipse suo tempore ad caelestia regna cum gloriosi fructu laboris ascendit. In qua ecclesia moriens pallium quoque, quod a Romano papa acceperat, reliquit.

quo in tempus hrofensis ecclesia pastor paruus habeo is qui romanus praesul ille ad honorium papam ab justus archiepiscopo legatarius mitto absorior sum fluctus italicus mare atque per hic cura ille praefor paulinus inuitatio honorii antistes et eadbaldi rex suscipio atque teneo usque dum et ipse suus tempus ad caelestis regnum cum gloriosus fructus labor ascendo in qui ecclesia morior pallium quoque qui ab romanus papa accipio relinquo


Didicimus namque referentibus his, qui ad nos gloriosi filii nostri Audubaldi regis laudabilem conuersionem nuntiantes peruenerunt, quod etiam uestra gloria, Christianae fidei suscepto mirabili sacramento, piis et Deo placitis iugiter operibus enitescat, ab idolorum etiam cultu seu fanorum auguriorumque inlccebris se diligenter abstineat, et ita in amore Redemtoris sui inmutilata deuotione persistens inuigilet, ut ad dilatandam Christianam fidem incessabiliter non desistat operam commodare; cumque de glorioso coniuge uestro paterna caritas sollicite perquisisset, cognouimus, quod eatenus abominandis idolis seruiens, ad suscipiendam uocem praedicatorum suam distulerit obedientiam exhibere. Qua ex re non modica nobis amaritudo congesta est, ab eo, quod pars corporis uestri ab agnitione summae et indiuiduae Trinitatis remansit extranea. Unde paternis officiis uestrae gloriosae Christianitati nostram commonitionem non distulimus conferendam; adhortantes, quatinus diuinae inspirationis inbuta subsidiis, inportune et oportune agendum non differas, ut et ipse, Saluatoris nostri Domini Iesu Christi cooperante potentia, Christianorum numero copuletur; ut perinde intemerato societatis foedere iura teneas maritalis consortii. Scriptum namque est: Erunt duo in carne una. Quomodo ergo unitas uobis coniunctionis inesse dici poterit, si a uestrae fidei splendore, interpositis detestabilis erroris tenebris, ille remanserit alienus?

disco namque refero hic qui ad nos gloriosus filius noster audubaldi rex laudabilis conuersio nuntio peruenio qui etiam uester gloria christianus fides suscepto mirabilis sacramentum pius et deus placeo jugis opus enitescat ab idolum etiam cultus seu fanum auguriorumque inlccebris sui diligenter abstineo et ita in amor redemtor suus inmutilata deuotio persisto inuigilet ut ad dilato christianus fides incessabiliter non desisto opera commodo cum de gloriosus coniunx uester paternus careo sollicitus perquisisset cognosco qui eatenus abominandis idolum servio ad suscipio uox praedicator suus differo obedientiam exhibeo qui ex res non modicus nos amaritudo congero sum ab is qui pars corpus vester ab agnitio summa et indiuiduae trinitas remaneo extraneus unde paternus officium uester gloriosus christianitas noster commonitio non differo confero adhortor quatenus divina inspiratio inbuo subsidium importunus et oportune ago non differo ut et ipse saluator noster dominus iesus christus cooperor potentia christianorum numerus copulo ut perinde intemerato societas foedus ius teneo marital consortii scribo namque sum sum duo in carnis unus quomodo ergo unitas tu coniunctio insum dico possum si ab uester fides splendor interpono detestabilis error tenebrae ille remaneo alienus


Eodem ferme tempore, quo ipsa prouincia nomen Christi susceperat, multas Brittaniae prouincias mortalitas saeua corripiebat. Quae cum praefatum quoque monasterium, cui tunc regendo religiosissimus Christi sacerdos, uocabulo Eappa, praefuit, nutu diuinae dispensationis attingeret; multique siue de his, qui cum antistite illo uenerant, siue de illis, qui de eadem prouincia Saxonum nuper ad fidem fuerant uocati, passim de hac uita raperentur; uisum est fratribus triduanum ieiunium agere, et diuinam suppliciter obsecrare clementiam, ut misericordiam sibi dignaretur inpendere, et siue periclitantes hoc morbo a praesenti morte liberaret, seu raptos e mundo a perpetua animae damnatione seruaret.

eos ferme tempus quo ipse prouincia nomen christus suscipio multus brittaniae prouincia mortalitas saeuus corripiebat qui cum praefatum quoque monasterium qui tunc rego religiosus christus sacerdos vocabulum eappa praesum nutus divina dispensatio attingo multus siue de hic qui cum antistes ille uenio siue de ille qui de idem prouincia saxonum nuper ad fides sum uoco passim de hic uita rapio uideo sum frater triduanum ieiunium ago et diuinus supplex obsecraris clementia ut misericordia sui digno inpendo et siue periclitor hic morbus ab praesens mors libero seu rapio e mundus ab perpetuus anima damnatio seruo tunc idem in pars occulo curo ab uulnus qui is infligo sum proelio in insula veho postulo ab is ut si necesse sum puer interficio prior is licet fides christianus sacramentum inbui concedo rex et ipse instruo is uerbum ueritas atque fons saluator ablutos de ingredior regnum aeternus certus reddo mox ille insto carnifex mors laetus subeo temporal per quam sui ad uita anima perpetuus non dubito sum transeo hic ergo ordo postquam omnis brittaniaris prouincia fides christus suscipio suscipio et insula veho in quam tamen ob erumnam externus subiectio nemo gradus ministerium atque sedes episcopal ante danihelis qui nunc occidentalium saxonum sum episcopus accipio


Hic sane priusquam episcopus factus esset, duo praeclara monasteria, unum sibi, alterum sorori suae Aedilburgae construxerat, quod utrumque regularibus disciplinis optime instituerat; sibi quidem in regione Sudergeona, iuxta fluuium Tamensem, in loco, qui uocatur Cerotaesei, id est Ceroti insula; sorori autem in Orientalium Saxonum prouincia, in loco, qui nuncupatur In Berecingum, in quo ipsa Deo deuotarum mater ac nutrix posset existere feminarum. Quae suscepto monasterii regimine, condignam se in omnibus episcopo fratre, et ipsa recte uiuendo, et subiectis regulariter ac pie consulendo praebuit; ut etiam caelestia indicio fuere miracula.

hic sanus priusquam episcopus facio sum duo praeclarus monasteria unus sui alter soror suus aedilburgae construo qui uterque regularis disciplina optume instituo sui quidem in regio sudergeona iuxta fluuius tamensem in locus qui uoco cerotaesei is sum ceroti insula soror autem in orientales saxonum prouincia in locus qui nuncupo in berecingum in quo ipse deus deuotaris mater atque nutrix possum existere femina qui suscepto monasterii regimen condignus sui in omnis episcopo frater et ipse rectus vivo et subjectus regularis atque pius consulo praebeo ut etiam caelestis indicium sum miraculum


NARRAUIT idem Bercthun et aliud de praefato antistite miraculum: quia cum reuerentissimus uir Uilfrid post longum exilium in episcopatum esset Hagustaldensis ecclesiae receptus, et idem Iohannes, defuncto Bosa uiro multae sanctitatis et humilitatis, episcopus pro eo Eboraci substitutus, uenerit ipse tempore quodam ad monasterium uirginum in loco, qui uocatur Uetadun, cui tunc Heriburg abbatissa praefuit. Ubi cum uenissemus, inquit, et magno uniuersorum gaudio suscepti essemus, indicauit nobis abbatissa, quia quaedam de numero uirginum, quae erat filia ipsius carnalis, grauissimo langore teneretur; quia flebotomata est nuper in brachio, et cum esset in studio, tacta est infirmitate repentini doloris, quo mox increscente, magis grauatum est brachium illud uulneratum, ac uersum in tumorem adeo, ut uix duabus manibus circumplecti posset, ipsaque iacens in lecto prae nimietate doloris iam moritura uideretur. Rogauit ergo episcopum abbatissa, ut intrare ad eam, ac benedicere illam dignaretur, quia crederet eam ad benedictionem uel tactum illius mox melius habituram. Interrogans autem ille, quando flebotomata esset puella, et ut cognouit, quia in luna quarta, dixit: Multum insipienter et indocte fecistis in luna IIII flebotomando. Memini enim beatae memoriae Theodorum archiepiscopum dicere, quia periculosa sit satis illius temporis flebotomia, quando et lumen lunae, et reuma oceani in cremento est. Et quid ego possum puellae, si moritura est, facere? At illa instantius obsecrans pro filia, quam oppido diligebat, nam et abbatissam eam pro se facere disposuerat, tandem obtinuit, ut ad languentem intraret. Intrauit ergo me secum adsumto ad uirginem, quae iacebat multo, ut dixi, dolore constricta, et brachio in tantum grossescente, ut nihil prorsus in cubito flexionis haberet; et adstans dixit orationem super illam, ac benedicens egressus est. Cumque post haec hora conpetente consideremus ad mensam, adueniens quidam clamauit me foras, et ait: Postulat Quoenburg (hoc enim erat nomen uirginis), ut ocius regrediaris ad eam. Quod dum facerem, repperi illam ingrediens uultu hilariorem, et uelut sospiti similem. Et dum adsiderem illi, dixit: Uis petamus bibere? At ego: Uolo, inquam, et multum delector, si potes. Cumque oblato poculo biberemus ambo, coepit mihi dicere, quia ex quo episcopus oratione pro me et benedictione conpleta egressus est, statim melius habere incipio; etsi necdum uires pristinas recepi, dolor tamen omnis et de brachio, ubi ardentior inerat, et de toto meo corpore, uelut ipso episcopo foras eum exportante, funditus ablatus est, tametsi tumor adhuc brachii manere uidetur. Abeuntibus autem nobis inde, continuo fugatum dolorem membrorum fuga quoque tumoris horrendi secuta est; et erepta morti ac doloribus uirgo, laudes Domino Saluatori una cum ceteris, qui ibi erant, seruis illius referebat.

narro idem bercthun et alius de praefor antistes miraculis quia cum reuerentissimus uir uilfrid post longus exsilium in episcopatus sum hagustaldensis ecclesia recipio et idem iohannes defungor bosa uir multus sanctitas et humilitas episcopus pro is eboraci substituo uenio ipse tempus quidam ad monasterium uirgo in locus qui uoco uetadun qui tunc heriburg abbatissa praesum ubius cum venio inquam et magnus uniuersus gaudium suscipio sum indico nos abbatissa quia quidam de numerus uirgo qui sum filia ipse carnal grauis langore teneo quia flebotomata sum nuper in bracchium et cum sum in studium tango sum infirmitas repentinus dolor quo mox incresco magis gravo sum bracchium ille uulnero atque uersus in tumor adeo ut uix duo manus circumplecto possum ipse jaceo in lectus prae nimietas dolor iam morior uideo rogo ergo episcopus abbatissa ut intro ad is atque benedico ille digno quia credo is ad benedictio uel tango ille mox bonus habeo interrogo autem ille quando flebotomata sum puella et ut cognosco quia in luna quartus dico multus insipiens et indoctus facio in luna quattuor flebotomando memini enim beatus memoria theodorus archiepiscopum dico quia periculosus sum satis ille tempus flebotomia quando et lumen luna et reuma oceani in crementum sum et quis ego possum puella si morior sum facio at ille insto obsecro pro filia quam oppidum diligo nam et abbatissam is pro sui facio dispono tandem obtineo ut ad langueo intro intro ergo ego sui adsumto ad uirgo qui iaceo multus ut dico dolor constringo et bracchium in tantus grossescente ut nihil prorsus in cubo flexio habeo et asto dico oratio super ille atque benedico egredior sum cos post hic hora conpetente considero ad mensa advenio quidam clamo ego foras et aio postulo quoenburg hic enim sum nomen uirgo ut ocior regrediaris ad is qui dum facio reperio ille ingredior uultus hilaris et uelut sospes similis et dum adsiderem ille dico uolo peto bibo at ego uolo inquam et multus delecto si possum cos offertor poculum bibo ambo coepio ego dico quia ex quo episcopus oratio pro ego et benedictio conpleta egredior sum statim bonus habeo incipio etsi necdum uis pristinus recipio dolor tamen omnis et de bracchium ubi ardeo insum et de totus meus corpus uelut ipse episcopo foras is exportante fundus aufero sum tametsi tumor adhuc bracchium maneo uideo abeo autem nos inde continuo fugo dolor membrum fuga quoque tumor horreo sequor sum et eripio mors atque dolor uirgo laus dominus saluator unus cum ceterus qui ibi sum seruus ille refero


Erat autem rex Osuini et aspectu uenustus, et statura sublimis, et affatu iucundus, et moribus ciuilis, et manu omnibus, id est nobilibus simul atque ignobilibus, largus; unde contigit, ut ob regiam eius et animi, et uultus, et meritorum dignitatem ab omnibus diligeretur, et undique ad eius ministerium de cunctis prope prouinciis uiri etiam nobilissimi concurrerent. Cuius inter ceteras uirtutis et modestiae, et, ut ita dicam, specialis benedictionis glorias etiam maxima fuisse fertur humilitas, ut uno probare sat erit exemplo.

sum autem rex osuini et aspectus venustus et sto sublimis et affor iucundus et mos ciuilis et manus omnis is sum nobilis simul atque ignobilis largus unde contingo ut ob regia is et animus et uultus et meritor dignitas ab omnis diligo et undique ad is ministerium de cunctus prope prouincia uir etiam nobilis concurro qui inter ceterus uirtus et modestia et ut ita dico special benedictio glorior etiam maximus sum fero humilitas ut unus probaris satis sum exemplum


Anno DCXCVII, Osthryd regina a suis, id est Merciorum, primatibus interemta.

annus dcxcvii osthryd regina ab suus is sum merciorum primatibus interemta


Sed et indumenta, quibus Deo dicatum corpus Cudbercti, uel uiuum antea, uel postea defunctum uestierant, etiam ipsa a gratia curandi non uacarunt, sicut in uolumine uitae et uirtutum eius quisque legerit, inueniet.

sed et indumentum qui deus dico corpus cudbercti uel uiuus antea uel postea defungor uestierant etiam ipse ab gratia curo non uacarunt sicut in volumen uita et uirtus is quisque lego invenio


Et paulo post:


Facta est autem haec synodus anno ab incarnatione Domini DCLXX tertio, quo anno rex Cantuariorum Ecgberct mense Iulio obierat, succedente in regnum fratre Hlothere, quod ipse annos XI et menses VII tenuit. Bisi autem episcopus Orientalium Anglorum, qui in praefata synodo fuisse perhibetur, ipse erat successor Bonifatii, cuius supra meminimus, uir multae sanctitatis et religionis. Nam Bonifatio post X et VII episcopatus sui annos defuncto, episcopus ipse pro eo, Theodoro ordinante, factus est. Quo adhuc superstite, sed grauissima infirmitate ab administrando episcopatu prohibito, duo sunt pro illo, Aecci et Baduuini, electi et consecrati episcopi; ex quo usque hodie prouincia illa duos habere solet episcopos.

facio sum autem hic synodus annus ab incarnatio dominus dclxx tertius quo annus rex cantuariorum ecgberct mensis julius obeo succedo in regnum frater hlothere qui ipse annus xi et mensis vii teneo bisi autem episcopus orientales anglorum qui in praefor synodo sum perhibeo ipse sum successor bonifatii qui supra memini uir multus sanctitas et religio nam bonifatio post decem et vii episcopatus suus annus defungor episcopus ipse pro is theodorus ordino facio sum quo adhuc supersto sed gravis infirmitas ab administro episcopatu prohibeo duo sum pro ille aecci et baduuini eligo et consecro episcopus ex quo usque hodie prouincia ille duo habeo soleo episcopus


Interea uir Domini Augustinus uenit Arelas, et ab archiepiscopo eiusdem ciuitatis Aetherio, iuxta quod iussa sancti patris Gregorii acceperant, archiepiscopus genti Anglorum ordinatus est; reuersusque Brittaniam misit continuo Roman Laurentium presbyterum et Petrum monachum, qui beato pontifici Gregorio gentem Anglorum fidem Christi suscepisse, ac se episcopum factum esse referrent; simul et de eis, quae necessariae uidebantur, quaestionibus eius consulta flagitans. Nec mora, congrua quaesitui responsa recepit; quae etiam huic historiae nostrae commodum duximus indere.

interea uir dominus augustinus uenio arelas et ab archiepiscopo idem ciuitas aetherius iuxta qui iubeo sanctus pater gregorii accipio archiepiscopus gens anglorum ordino sum reuersusque britannia mitto continuo roma laurens presbyterum et petrum monachum qui beatus pontifex gregorio gens anglorum fides christus suscipio atque sui episcopus facio sum refero simul et de is qui necessaria uideo quaestio is consulo flagito neque mora congruus quaesitui respondeo recipio qui etiam hic historia noster commodus duco indo


Respondit Gregorius: Et quidem in Anglorum ecclesia, in qua adhuc solus tu episcopus inueniris, ordinare episcopum non aliter nisi sine episcopis potes. Nam quando de Galliis episcopi ueniunt, qui in ordinatione episcopi testes adsistant? Sed fraternitatem tuam ita uolumus episcopos ordinare, ut ipsi sibi episcopi longo interuallo minime disiungantur, quatinus nulla sit necessitas, ut in ordinatione episcopi pastores quoque alii, quorum praesentia ualde est utilis, facile debeant conuenire. Cum igitur auctore Deo ita fuerint episcopi in propinquis sibi locis ordinati, per omnia episcoporum ordinatio sine adgregatis tribus uel quattuor episcopis fieri non debet. Nam in ipsis rebus spiritalibus, ut sapienter et mature disponantur, exemplum trahere a rebus etiam carnalibus possumus. Certe enim dum coniugia in mundo celebrantur, coniugati quique conuocantur, ut qui in uia iam coniugii praecesserunt, in subsequentis quoque copulae gaudio misceantur. Cur non ergo et in hac spiritali ordinatione, qua per sacrum ministerium homo Deo coniungitur, tales conueniant, qui uel in prouectu ordinati episcopi gaudeant, uel pro eius custodia omnipotenti Deo preces pariter fundant?

respondeo gregorius et quidem in anglorum ecclesia in qui adhuc solus tu episcopus inueniris ordinaris episcopus non aliter nisi sine episcopus possum nam quando de gallia episcopus uenio qui in ordinatio episcopus testis assisto sed fraternitas tuus ita volo episcopus ordinaris ut ipse sui episcopus longus interuallum paruus disiungantur quatenus nullus sum necessitas ut in ordinatio episcopus pastor quoque alius qui praesens ualidus sum utilis facilis debeo conuenio cos igitur auctor deus ita sum episcopus in propinquus sui locus ordino per omnis episcoporum ordinatio sine adgrego tres uel quattuor episcopus fio non debeo nam in ipse res spirital ut sapienter et maturus dispono exemplum traho ab res etiam carnal possum certus enim dum conjugium in mundus celebro coniugati quisque convoco ut qui in uia iam conjugium praecedo in subsequor quoque copula gaudium misceo cur non ergo et in hic spirital ordinatio qui per sacer ministerium homo deus conjungo talis convenio qui uel in proveho ordino episcopus gaudeo uel pro is custodia omnipotens deus prex pariter fundo


Haec et alia, quae uiderat, idem uir Domini, non omnibus passim desidiosis ac uitae suae incuriosis referre uolebat, sed illis solummodo, qui uel tormentorum metu perterriti, uel spe gaudiorum perennium delectati, profectum pietatis ex eius uerbis haurire uolebant. Denique in uicinia cellae illius habitabat quidam monachus, nomine Haemgils, presbyteratus etiam, quem bonis actibus adaequabat, gradu praeminens, qui adhuc superest, et in Hibernia insula solitarius ultimam uitae aetatem pane cibario et frigida aqua sustentat. Hic saepius ad eundem uirum ingrediens, audiuit ab eo repetita interrogatione, quae et qualia essent, quae exutus corpore uideret; per cuius relationem ad nostram quoque agnitionem peruenere, quae de his pauca perstrinximus. Narrabat autem uisiones suas etiam regi Aldfrido, uiro undecumque doctissimo; et tam libenter tamque studiose ab illo auditus est, ut eius rogatu monasterio supra memorato inditus, ac monachica sit tonsura coronatus, atque ad eum audiendum saepissime, cum illas in partes deuenisset, accederet. Cui uidelicet monasterio tempore illo religiosae ac modestae uitae abbas et presbyter Ediluald praeerat, qui nunc episcopalem Lindisfarnensis ecclesiae cathedram condignis gradu actibus seruat.

hic et alius qui uideo idem uir dominus non omnis passim desidiosis atque uita suus incuriosus refero uolo sed ille solummodo qui uel tormentum metus perterreo uel spes gaudium perennium delectas proficiscor pietas ex is uerbum haurio uolo denique in uicinia cella ille habito quidam monachus nomen haemgils presbyteratus etiam qui bonus actus adaequo gradus praeminens qui adhuc supersum et in hibernia insula solitarius ulter uita aetas panis cibarius et frigidus aqua sustento hic saepis ad idem uir ingredior audio ab is repeto interrogatio qui et qualis sum qui exuo corpus video per qui relatio ad noster quoque agnitio pervenio qui de hic paucus perstringo narro autem uisio suus etiam rex aldfrido uir undecumque doceo et tam libet tam studiosus ab ille audio sum ut is rogo monasterio supra memoro indo atque monachica sum tondeo corono atque ad is audio saepis cum ille in pars devenio accedo qui uidelicet monasterio tempus ille religiosus atque modestus uita abbas et presbyter ediluald praesum qui nunc episcopal lindisfarnensis ecclesia cathedra condignis gradus actus seruo


IN hoc etenim monasterio plura uirtutum sunt signa patrata, quae et ad memoriam aedificationemque sequentium ab his, qui nouere, descripta habentur a multis; e quibus et nos aliqua historiae nostrae ecclesiasticae inserere curauimus. Cum tempestas saepe dictae cladis late cuncta depopulans, etiam partem monasterii huius illam, qua uiri tenebantur, inuasisset, et passim cotidie raperentur ad Dominum; sollicita mater congregationis, qua hora etiam eam monasterii partem, qua ancellarum Dei caterua a uirorum erat secreta contubernio, eadem plaga tangeret, crebrius in conuentu sororum perquirere coepit, quo loci in monasterio corpora sua poni, et cymiterium fieri uellent, cum eas eodem, quo ceteros exterminio raptari e mundo contingeret. Cumque nihil certi responsi, tametsi saepius inquirens, a sororibus accepisset, accepit ipsa cum omnibus certissimum supernae prouisionis responsum. Cum enim nocte quadam, expletis matutinae laudis psalmodiis, egressae de oratorio famulae Christi, ad sepulchra fratrum, qui eas ex hac luce praecesserant, solitas Domino laudes decantarent, ecce subito lux emissa caelitus, ueluti linteum magnum, uenit super omnes, tantoque eas stupore perculit, ut etiam canticum, quod canebant, tremefactae intermitterent. Ipse autem splendor emissae lucis, in cuius conparatione sol meridianus uideri posset obscurus, non multo post illo eleuatus de loco, in meridianum monasterii, hoc est ad occidentem oratorii, secessit, ibique aliquandiu remoratus, et ea loca operiens, sic uidentibus cunctis ad caeli se alta subduxit; ut nulli esset dubium, quin ipsa lux, quae animas famularum Christi esset ductura uel susceptura in caelis, etiam corporibus earum locum, in quo requietura, et diem resurrectionis essent expectatura, monstraret. Cuius radius lucis tantus extitit, ut quidam de fratribus senior, qui ipsa hora in oratorio eorum cum alio iuniore positus fuerat, referret mane, quod ingressi per rimas ostiorum uel fenestrarum radii lucis, omnem diurni luminis uiderentur superare fulgorem.

in hic etenim monasterio multus uirtus sum signum patro qui et ad memoria aedificatio sequor ab hic qui nosco describo habeo ab multus e qui et nos aliqui historia noster ecclesiasticae insero curauimus cos tempestas saepe dico clades latus cunctus depopulans etiam pars monasterii hic ille qui uir teneo invado et passim cottidie rapio ad dominus sollicito mater congregatio qui hora etiam is monasterii pars qui ancellaris deus caterva ab uir sum secerno contubernium idem plaga tango creber in conuentus soror perquiro coepio quo locus in monasterio corpus suus pono et cymiterium fio uolo cum is idem quo ceterus exterminium raptaris e mundus contingo cos nihil certus respondeo tametsi saepis inquiro ab soror accipio accipio ipse cum omnis certus supernus prouisio responsum cos enim nox quidam expleo matutinus laus psalmodiis egredior de oratorius famula christus ad sepulcrum frater qui is ex hic lux praecedo soleo dominus laus decantarent ecce subeo lux emitto caelitus ueluti linteus magnus uenio super omnis tantus is stupor percello ut etiam canticum qui caneo tremefactae intermitto ipse autem splendor emitto lucus in qui conparatio sol meridianus uideo possum obscurus non multus post ille eleuatus de locus in meridianus monasterii hic sum ad occaedes oratorius secedo ibi aliquandiu remoror et is locum operio sic video cunctus ad caelum sui altus subduco ut nullus sum dubius quin ipse lux qui anima famularis christus sum duco uel suscipio in caelis etiam corpus is locus in quo requietura et dies resurrectio sum expectatura monstro qui radius lucus tantus extitit ut quidam de frater senex qui ipse hora in oratorius is cum alius iuniore pono sum refero mane qui ingredior per rimo ostium uel fenestraris radius lucus omnis diurnus lumen uideo supero fulgor


Ordinatus est autem Paulinus episcopus a Iusto archiepiscopo, sub die XII Kalendarum Augustarum, anno ab incarnatione Domini DCXXV; et sic cum praefata uirgine ad regem Aeduinum quasi comes copulae carnalis aduenit. Sed ipse potius toto animo intendens, ut gentem, quam adibat, ad agnitionem ueritatis aduocans, iuxta uocem apostoli, uni uero sponso uirginem castam exhiberet Christo. Cumque in prouinciam uenisset, laborauit multum, ut et eos, qui secum uenerant, ne a fide deficerent, Domino adiuuante contineret, et aliquos, si forte posset, de paganis ad fidei gratiam praedicando conuerteret. Sed sicut apostolus ait, quamuis multo tempore illo laborante in uerbo: Deus saeculi huius excaecauit mentes infidelium, ne eis fulgeret inluminatio euangelii gloriae Christi.

ordino sum autem paulinus episcopus ab justus archiepiscopo sub dies duodecim kalendaris augustaris annus ab incarnatio dominus dcxxv et sic cum praefor uirgo ad rex aeduinum quasi comes copula carnal aduenio sed ipse potis totus animus intendo ut gens quam adeo ad agnitio ueritas aduocans iuxta uox apostolus unus uerus sponsum uirgo castus exhibeo christus cos in prouincia uenio laboro multus ut et is qui sui uenio ne ab fides deficio dominus adjuvo contineo et aliquis si fors possum de paganus ad fides gratia praedico converto sed sicut apostolus aio quamuis multus tempus ille laboro in uerbum deus saeculis hic excaeco mens infidelis ne is fulgeo illuminatio euangelii gloria christus


Denique V ex eodem monasterio postea episcopos uidimus, et hos omnes singularis meriti ac sanctitatis uiros, quorum haec sunt nomina, Bosa, Aetla, Oftfor, Iohannes, et Uilfrid. De primo supra diximus, quod Eboraci fuerit consecratus antistes; de secundo breuiter intimandum, quod in episcopatum Dorciccaestræ fuerit ordinatus; de ultimis infra dicendum est, quod eorum primus Hagustaldensis, secundus Eboracensis ecclesiae sit ordinatus episcopus. De medio nunc dicamus, quia, cum in utroque Hildae abbatissae monasterio lectioni et obseruationi scripturarum operam dedisset, tandem perfectiora desiderans, uenit Cantiam ad archiepiscopum beatae recordationis Theodorum; ubi postquam aliquandiu lectionibus sacris uacauit, etiam Romam adire curauit, quod eo tempore magnae uirtutis aestimabatur; et inde cum rediens Brittaniam adisset, diuertit ad prouinciam Huicciorum, cui tunc rex Osric praefuit; ibique uerbum fidei praedicans, simul et exemplum uiuendi sese uidentibus atque audientibus exhibens, multo tempore mansit. Quo tempore antistes prouinciae illius, uocabulo Bosel, tanta erat corporis infirmitate depressus, ut officium episcopatus per se inplere non posset; propter quod omnium iudicio praefatus uir in episcopatum pro eo electus, ac iubente Aedilredo rege per Uilfridum beatae memoriae antistitem, qui tunc temporis Mediterraneorum Anglorum episcopatum gerebat, ordinatus est; pro eo, quod archiepiscopus Theodorus iam defunctus erat, et necdum alius pro eo ordinatus episcopus. In quam uidelicet prouinciam paulo ante, hoc est ante praefatum uirum Dei Boselum, uir strenuissimus ac doctissimus atque excellentis ingenii uocabulo Tatfrid, de eiusdem abbatissae monasterio electus est antistes; sed, priusquam ordinari posset, morte inmatura praereptus est.

denique v ex idem monasterio postea episcopus uideo et hic omnis singularis mereo atque sanctitas uir qui hic sum nomen bosa aetla oftfor iohannes et uilfrid de primus supra dico qui eboraci sum consecro antistes de secundus breuis intimo qui in episcopatus dorciccaestr sum ordino de ulter infra dico sum qui is primus hagustaldensis secundus eboracensis ecclesia sum ordino episcopus de medium nunc dico quia cum in uterque hildae abbatissae monasterio lectio et obseruatio scripturaris opera do tandem perfectiora desidero uenio cantiam ad archiepiscopum beatus recordatio theodorus ubi postquam aliquandiu lectio sacrum uaco etiam roma adeo curo qui is tempus magnus uirtus aestimo et inde cum redeo britannia adeo diverto ad prouincia huicciorum qui tunc rex osric praesum ibi uerbum fides praedico simul et exemplum vivo sui video atque audio exhibeo multus tempus maneo quo tempus antistes prouincia ille vocabulum bosel tantus sum corpus infirmitas deprimo ut officium episcopatus per sui inpleo non possum propter qui omnis iudicium praefor uir in episcopatus pro is eligo atque jubeo aedilredo rex per uilfridum beatus memoria antistes qui tunc tempus mediterraneorum anglorum episcopatus gero ordino sum pro is qui archiepiscopus theodorus iam defungor sum et necdum alius pro is ordino episcopus in quam uidelicet prouincia paulus ante hic sum ante praefatum uir deus boselis uir strenuissimus atque doceo atque excello ingenium vocabulum tatfrid de idem abbatissae monasterio eligo sum antistes sed priusquam ordinaris possum mors immaturus praeripio sum


Interea sinistri spiritus peruolantes totam insulam Germanum uenire inuitis uaticinationibus nuntiabant; in tantum, ut Elafius quidam, regionis illius primus, in occursu sanctorum sine ulla manifesti nuntii relatione properaret, exhibens secum filium, quem in ipso flore adulescentiae debilitas dolenda damnauerat. Erat enim arescentibus neruis contracto poplite, cui per siccitatem cruris usus uestigii negabatur. Hunc Elafium prouincia tota subsequitur; ueniunt sacerdotes, occurrit inscia multitudo, confestim benedictio et sermonis diuini doctrina profunditur. Recognoscunt populum in ea, qua reliquerat, credulitate durantem; intellegunt culpam esse paucorum, inquirunt auctores, inuentosque condemnant. Cum subito Elafius pedibus aduoluitur sacerdotum, offerens filium, cuius necessitatem ipsa debilitas etiam sine precibus adlegabat; fit communis omnium dolor, praecipue sacerdotum, qui conceptam misericordiam ad diuinam clementiam contulerunt; statimque adulescentem beatus Germanus sedere conpulit, adtrectat poplitem debilitate curuatum, et per tota infirmitatis spatia medicabilis dextera percurrit, salubremque tactum sanitas festina subsequitur. Ariditas sucum, nerui officia receperunt, et in conspectu omnium filio incolumitas, patri filius restituitur. Inplentur populi stupore miraculi, et in pectoribus omnium fides catholica inculcata firmatur. Praedicatio deinde ad plebem de praeuaricationis emendatione conuertitur, omniumque sententia prauitatis auctores, qui erant expulsi insula, sacerdotibus adducuntur ad mediterranea deferendi, ut et regio absolutione, et illi emendatione fruerentur. Factumque est, ut in illis locis multo ex eo tempore fides intemerata perduraret.

interea sinister spiritus peruolantes totus insula germanus uenio inuitus uaticinatio nuntio in tantus ut elafius quidam regio ille primus in occurro sancio sine ullus manifestus nuntius relatio propero exhibeo sui filius qui in ipse floreo adulescentia debilito doleo damno sum enim aresco nervus contraho poples qui per siccitas crus utor vestigium nego hic elafium prouincia totus subsequor uenio sacerdos occurro inscius multitudo confestim benedictio et sermo diuinus doctrina profundo recognoscunt populus in is qui relinquo credulitas duro intellego culpa sum paucus inquiro auctor inuentosque condemno cos subeo elafius pes advolvo sacerdos offertor filius qui necessitas ipse debilito etiam sine prex adlego fio communis omnis dolor praecipuus sacerdos qui concipio misericordia ad diuinus clementia confero statim adulescens beatus germanus sedeo compello adtrectat poples debilitas curuatum et per totus infirmitas spatior medicabilis dextera percurro salubris tango sanitas festino subsequor ariditas sucus nervus officium recipio et in conspectus omnis filius incolumitas pater filius restituo inpleo populus stupor miraculis et in pector omnis fides catholicus inculco firmo praedicatio deinde ad plebs de praeuaricatio emendatio converto omne sententia prauitas auctor qui sum expello insula sacerdos adduco ad mediterraneus defero ut et regius absolutio et ille emendatio fruor facio sum ut in ille locus multus ex is tempus fides intemerandus perduro


QUIBUS auditis, rex suscipere quidem se fidem, quam docebat, et uelle et debere respondebat. Uerum adhuc cum amicis principibus et consiliariis suis sese de hoc conlaturum esse dicebat, ut, si et illi eadem cum illo sentire uellent, omnes pariter in fonte uitae Christo consecrarentur. Et adnuente Paulino, fecit, ut dixerat. Habito enim cum sapientibus consilio, sciscitabatur singillatim ab omnibus, qualis sibi doctrina haec eatenus inaudita, et nouus diuinitatis, qui praedicabatur, cultus uideretur.

qui audio rex suscipio quidem sui fides quam doceo et uolo et debeo respondeo uerus adhuc cum amicus princeps et consiliarius suus sui de hic confero sum dico ut si et ille idem cum ille sentio uolo omnis pariter in fons uita christus consecro et annuo paulinus facio ut dico habeo enim cum sapio consilium sciscitor singillatim ab omnis qualis sui doctrina hic eatenus inaudio et nouus diuinitas qui praedico cultus uideo


Studens autem uir Domini acceptum monasterii locum primo precibus ac ieiuniis a pristina flagitiorum sorde purgare, et sic in eo monasterii fundamenta iacere, postulauit a rege, ut sibi totum XLmae tempus, quod instabat, facultatem ac licentiam ibidem orationis causa demorandi concederet. Quibus diebus cunctis, excepta dominica, ieiunium ad uesperam usque iuxta morem protelans, ne tunc quidem nisi panis permodicum, et unum ouum gallinaceum cum paruo lacte aqua mixto percipiebat. Dicebat enim hanc esse consuetudinem eorum, a quibus normam disciplinae regularis didicerat, ut accepta nuper loca ad faciendum monasterium uel ecclesiam, prius orationibus ac ieiuniis Domino consecrent. Cumque X dies XLmae restarent, uenit qui clamaret eum ad regem. At ille, ne opus religiosum negotiorum regalium causa intermitteretur, petiit presbyterum suum Cynibillum, qui etiam frater germanus erat ipsius, pia coepta conplere. Cui cum ille libenter adquiesceret, expleto studio ieiuniorum et orationis, fecit ibi monasterium, quod nunc Laestingaeu uocatur, et religiosis moribus iuxta ritus Lindisfarnensium, ubi educatus erat, instituit.

studeo autem uir dominus accipio monasterii locus primus prex atque jejunium ab pristinus flagitium sordeo purgaris et sic in is monasterii fundamentum iacio postulo ab rex ut sui totus xlmae tempus qui insto facultas atque licentia ibidem oratio causa demorandi concedo qui dies cunctus excipio dominicus ieiunium ad vespera usque iuxta mos protelans ne tunc quidem nisi panis permodicus et unus ovum gallinaceus cum parvus lac aqua misceo percipiebat dico enim hic sum consuetudo is ab qui norma disciplina regularis disco ut accipio nuper locum ad facio monasterium uel ecclesia prior oratio atque jejunium dominus consecrent cos decem dies xlmae resto uenio qui clamo is ad rex at ille ne opus religiosus negotium regales causa intermitto peto presbyterum suus cynibillum qui etiam frater germanus sum ipse pius coepio conpleo qui cum ille libet adquiesco expleo studium ieiuniorum et oratio facio ibi monasterium qui nunc laestingaeu uoco et religiosus mos iuxta ritus lindisfarnensium ubi educo sum instituo


Albanum egregium fecunda Britania profert.

albanus egregius fecundus britania profero


Anno DCCXI, Berctfrid praefectus cum Pictis pugnauit.

annus dccxi berctfrid praefectus cum picti pugno


Anno DCCXXXII, Ecgberct pro Uilfrido Eboraci episcopus factus.

annus dccxxxii ecgberct pro uilfrido eboraci episcopus facio


Referri nequeunt, quae Christus operabatur in famulo, qui uirtutes faciebat infirmus; et cum debilitati suae nihil remedii pateretur adhiberi, quadam nocte candentem niueis uestibus uidit sibi adesse personam, quae manu extensa iacentem uideretur adtollere, eumque consistere firmis uestigiis imperabat. Post quam horam ita, fugatis doloribus, recepit pristinam sanitatem, ut, die reddito, itineris laborem subiret intrepidus.

refero nequeo qui christus opero in famulo qui uirtus facio infirmus et cum debilito suus nihil remedium pateo adhibeo quidam nox candeo niveus uestis uideo sui adsum persona qui manus extendo iaceo uideo adtollo is consisto firmus vestigium impero post quam hora ita fugo dolor recipio pristinus sanitas ut dies reddo iter labor subeo intrepidus


HIS temporibus monasterium uirginum, quod Coludi Urbem cognominant, cuius et supra meminimus, per culpam incuriae flammis absumtum est. Quod tamen a malitia inhabitantium in eo, et praecipue illorum, qui maiores esse uidebantur, contigisse, omnes, qui nouere, facillime potuerunt aduertere. Sed non defuit puniendis admonitio diuinae pietatis, qua correcti per ieiunia, fletus, et preces iram a se, instar Nineuitarum, iusti Iudicis auerterent.

hic tempus monasterium uirgo qui coludi urbs cognomino qui et supra memini per culpa incuria flamma absumtum sum qui tamen ab malitia inhabito in is et praecipuus ille qui magnus sum uideo contingo omnis qui nosco facilis possum adverto sed non desum punior admonitio divina pietas qui corrigo per ieiunium fletus et prex ira ab sui instar nineuitaris justus judex averto


Haec de historia ecclesiastica Brittaniarum, et maxime gentis Anglorum, prout uel ex litteris antiquorum, uel ex traditione maiorum, uel ex mea ipse cognitione scire potui, Domino adiuuante digessi Baeda famulus Christi, et presbyter monasterii beatorum apostolorum Petri et Pauli, quod est ad Uiuraemuda, et Ingyruum.

hic de historia ecclesiasticus brittaniaris et magnus gens anglorum prout uel ex littera antiquus uel ex traditio magnus uel ex meus ipse cognitio scio possum dominus adjuvo digero baeda famulus christus et presbyter monasterii beator apostolus petri et paulis qui sum ad uiuraemuda et ingyruum


Cuius corpori tumulando praeparauerant sarcofagum lapideum; sed cum huic corpus inponere coepissent, inuenerunt hoc mensura palmi longius esse sarcofago. Dolantes ergo lapidem in quantum ualebant, addiderunt longitudini sarcofagi quasi duorum mensuram digitorum. Sed nec sic quidem corpus capiebat. Unde facta difficultate tumulandi, cogitabant aut aliud quaerere loculum, aut ipsum corpus, si possent, in genibus inflectendo breuiare, donec ipso loculo caperetur. Sed mira res et non nisi caelitus facta, ne aliquid horum fieri deberet, prohibuit. Nam subito adstante episcopo, et filio regis eiusdem ac monachi Sighardo, qui post illum cum fratre Suefredo regnauit, et turba hominum non modica, inuentum est sarcofagum illud congruae longitudinis ad mensuram corporis, adeo ut a parte capitis etiam ceruical posset interponi; a parte uero pedum mensura IIII digitorum in sarcofago corpus excederet. Conditus est autem in ecclesia beati doctoris gentium, cuius edoctus monitis caelestia sperare didicerat.

qui corpus tumulando praeparo sarcofagum lapideus sed cum hic corpus inpono coepio invenio hic mensura palmus longus sum sarcofago dolantes ergo lapis in quantus valeo addo longitudo sarcofagi quasi duo mensura digitor sed neque sic quidem corpus capio unde facio difficultas tumulandi cogito aut alius quaero loculis aut ipse corpus si possum in genu inflectendo breuiaris donec ipse loculus capio sed mirus res et non nisi caelitus facio ne aliquis hic fio debeo prohibeo nam subeo asto episcopo et filius rex idem atque monachi sighardo qui post ille cum frater suefredo regno et turba homo non modicus inuenio sum sarcofagum ille congruus longitudo ad mensura corpus adeo ut ab pars capio etiam ceruical possum interpono ab pars uerus pes mensura quattuor digitor in sarcofago corpus excedo condio sum autem in ecclesia beati doctor gens qui edoceo moneo caelestis spero disco


Tum Romani denuntiauere Brettonibus non se ultra ob eorum defensionem tam laboriosis expeditionibus posse fatigari; ipsos potius monent arma corripere, et certandi cum hostibus studium subire, qui non aliam ob causam, quam si ipsi inertia soluerentur, eis possent esse fortiores. Quin etiam, quia et hoc sociis, quos derelinquere cogebantur, aliquid commodi adlaturum putabant, murum a mari ad mare recto tramite inter urbes, quae ibidem ob metum hostium factae fuerant, ubi et Seuerus quondam uallum fecerat, firmo de lapide conlocarunt; quem uidelicet murum hactenus famosum atque conspicuum, sumtu puplico priuatoque, adiuncta secum Brittanorum manu, construebant, VIII pedes latum, et XII altum, recta ab oriente in occasum linea, ut usque hodie intuentibus clarum est; quo mox condito dant fortia segni populo monita, praebent instituendorum exemplaria armorum. Sed et in litore oceani ad meridiem, quo naues eorum habebantur, quia et inde barbarorum inruptio timebatur, turres per interualla ad prospectum maris conlocant, et ualedicunt sociis tanquam ultra non reuersuri.

tum romanus denuntiauere brettonibus non sui ultra ob is defensio tam laboriosus expeditio possum fatigo ipse potis moneo arma corripio et certo cum hostis studium subeo qui non alius ob causa quam si ipse inertia soluo is possum sum fortis quin etiam quia et hic socius qui derelinquo cogo aliquis commodus affero puto murus ab mare ad mare recingo trames inter urbs qui ibidem ob metus hostis facio sum ubi et severus quondam valles facio firmus de lapis conloco qui uidelicet murus hactenus famosus atque conspicuus sumtu puplico privo adjungo sui brittanorum manus construo viii pes latus et duodecim altus recta ab orior in occasus lineus ut usque hodie intueor clarus sum quo mox condio do fortis segnis populus moneo praebeo instituo exemplaris armus sed et in litus oceani ad meridio quo nauis is habeo quia et inde barbarus inruptio timeo turris per intervallum ad prospicio mare conloco et ualedicunt socius tamquam ultra non revorto


ROBORATUS ergo confirmatione beati patris Gregorii, Augustinus cum famulis Christi, qui erant cum eo, rediit in opus uerbi, peruenitque Brittaniam. Erat eo tempore rex Aedilberct in Cantia potentissimus, qui ad confinium usque Humbrae fluminis maximi, quo meridiani et septentrionales Anglorum populi dirimuntur, fines imperii tetenderat. Est autem ad orientalem Cantiae plagam Tanatos insula non modica, id est magnitudinis iuxta consuetudinem aestimationis Anglorum, familiarum DCrum, quam a continenti terra secernit fluuius Uantsumu, qui est latitudinis circiter trium stadiorum, et duobus tantum in locis est transmeabilis; utrumque enim caput protendit in mare. In hac ergo adplicuit seruus Domini Augustinus, et socii eius, uiri, ut ferunt, ferme XL. Acceperunt autem, praecipiente beato papa Gregorio, de gente Francorum interpretes; et mittens ad Aedilberctum mandauit se uenisse de Roma, ac nuntium ferre optimum, qui sibi obtemperantibus aeterna in caelis gaudia, et regnum sine fine cum Deo uiuo et uero futurum sine ulla dubietate promitteret. Qui, haec audiens, manere illos in ea, quam adierant, insula, et eis necessaria ministrari, donec uideret, quid eis faceret, iussit. Nam et antea fama ad eum Christianae religionis peruenerat, utpote qui et uxorem habebat Christianam de gente Francorum regia, uocabulo Bercta; quam ea condicione a parentibus acceperat, ut ritum fidei ac religionis suae cum episcopo, quem ei adiutorem fidei dederant, nomine Liudhardo, inuiolatum seruare licentiam haberet.

roboro ergo confirmatio beati pater gregorii augustinus cum famulis christus qui sum cum is redeo in opus verbum pervenio britannia sum is tempus rex aedilberct in cantia potens qui ad confinis usque humbrae flumen magnus quo meridianus et septentrional anglorum populus dirimo finis imperium tendo sum autem ad oriental cantiae plaga tanatos insula non modicus is sum magnitudo iuxta consuetudo aestimatio anglorum familia dcrum quam ab contineo terra secerno fluvius uantsumu qui sum latitudo circiter tres stadium et duo tantus in locus sum transmeabilis uterque enim caput protendo in mare in hic ergo applico seruus dominus augustinus et socius is uir ut fero ferme xl accipio autem praecipio beatus papa gregorio de gens franci interpres et mitto ad aedilberctum mando sui uenio de roma atque nuntius fero bonus qui sui obtempero aeternus in caelis gaudium et regnum sine finis cum deus uiuus et uerus sum sine ullus dubietas promitto qui hic audio maneo ille in is quam adeo insula et is necessarius ministraris donec video quis is facio iubeo nam et antea fama ad is christianus religio pervenio utpote qui et uxor habeo christianus de gens franci regius vocabulum bercta quam is condicio ab parens accipio ut ritus fides atque religio suus cum episcopo qui is adiutor fides do nomen liudhardo inviolo seruo licentia habeo


Baptizatus est ergo a Finano episcopo cum omnibus, qui secum uenerant, comitibus ac militibus, eorumque famulis uniuersis in uico regis inlustri, qui uocatur Ad Murum. Et acceptis IIII presbyteris, qui ad docendam baptizandamque gentem illius et eruditione et uita uidebantur idonei, multo cum gaudio reuersus est. Erant autem presbyteri, Cedd, et Adda, et Betti, et Diuma, quorum ultimus natione Scottus, ceteri fuere de Anglis. Adda autem erat frater Uttan presbyteri inlustris, et abbatis monasterii, quod uocatur Ad Caprae Caput, cuius supra meminimus. Uenientes ergo in prouinciam memorati sacerdotes cum principe, praedicabant uerbum, et libenter auditi sunt, multique cotidie, et nobilium, et infirmorum, abrenuntiata sorde idolatriae, fidei sunt fonte abluti.

baptizo sum ergo ab finano episcopo cum omnis qui sui uenio comes atque miles is famulis uniuersus in uicus rex illustris qui uoco ad murus et accipio quattuor presbyteris qui ad doceo baptizandamque gens ille et eruditio et uita uideo idoneus multus cum gaudium revorto sum sum autem presbyterium cedd et adda et betti et diuma qui ulter natio scottus ceterus sum de anglis adda autem sum frater uttan presbyterium illustris et abbatis monasterii qui uoco ad capra caput qui supra memini venio ergo in prouincia memoro sacerdos cum princeps praedico uerbum et libet audio sum multus cottidie et nobilis et infirmus abrenuntiata sordeo idolatriae fides sum fons abluo


Anno DCCXXXIX, Edilhartus Occidentalium Saxonum rex obiit; et Nothelmus archiepiscopus.

annus dccxxxix edilhartus occidentalium saxonum rex obeo et nothelmus archiepiscopus


Huius industria regis Derorum et Berniciorum prouinciae, quae eatenus ab inuicem discordabant, in unam sunt pacem, et uelut unum conpaginatae in populum. Erat autem nepos Aeduini regis ex sorore Acha, dignumque fuit, ut tantus praecessor talem haberet de sua consanguinitate et religionis heredem et regni.

hic industria rex derorum et berniciorum prouincia qui eatenus ab inuicem discordo in unus sum pax et uelut unus conpaginatae in populus sum autem nepos aeduini rex ex soror acha dignus sum ut tantus praecessor talis habeo de suus consanguinitas et religio heres et regnum


FINITOQUE conflictu, ac soluta contione, Agilberctus domum rediit. Colman uidens spretam suam doctrinam, sectamque esse dispectam, adsumtis his, qui se sequi uoluerunt, id est qui pascha catholicum et tonsuram coronae (nam et de hoc quaestio non minima erat) recipere nolebant, Scottiam regressus est, tractaturus cum suis, quid de his facere deberet. Cedd, relictis Scottorum uestigiis, ad suam sedem rediit, utpote agnita obseruatione catholici paschae. Facta est autem haec quaestio anno dominicae incarnationis DCLXIIIIo, qui fuit annus Osuiu regis XXIIus, episcopatus autem Scottorum, quem gesserunt in prouincia Anglorum, annus XXXus; siquidem Aidan X et VII annis, Finan decem, Colman tribus episcopatum tenuere.

finitoque confligo atque solvo contio agilberctus domus redeo colman video sperno suus doctrina seco sum dispectam adsumtis hic qui sui sequor uolo is sum qui pascha catholicus et tondeo corona nam et de hic quaestio non minimus sum recipio nolo scottiam regredior sum tracto cum suus quis de hic facio debeo cedd relinquo scottor vestigium ad suus sedes redeo utpote agnita obseruatio catholici pascha facio sum autem hic quaestio annus dominicus incarnatio dclxiiiio qui sum annus osuiu rex xxiius episcopatus autem scottor qui gero in prouincia anglorum annus xxxus siquidem aidan decem et vii annus finan decem colman tres episcopatus teneo


Qui uidelicet Suidberct accepto episcopatu, de Brittania regressus, non multo post ad gentem Boructuarorum secessit, ac multos eorum praedicando ad uiam ueritatis perduxit. Sed expugnatis non longo post tempore Boructuaris a gente Antiquorum Saxonum, dispersi sunt quolibet hi, qui uerbum receperant; ipse antistes cum quibusdam Pippinum petiit, qui interpellante Bliththrydae coniuge sua, dedit ei locum mansionis in insula quadam Hreni, quae lingua eorum uocatur In litore; in qua ipse, constructo monasterio, quod hactenus heredes possident eius, aliquandiu continentissimam gessit uitam, ibique diem clausit ultimum.

qui uidelicet suidberct accipio episcopatu de britannia regredior non multus post ad gens boructuarorum secedo atque multus is praedico ad uia ueritas perduco sed expugno non longus post tempus boructuaris ab gens antiquus saxonum dispermulceo sum quilibet hic qui uerbum recipio ipse antistes cum quidam pippinum peto qui interpello bliththrydae coniunx suus do is locus mansio in insula quidam hreni qui lingua is uoco in litus in qui ipse construo monasterio qui hactenus heres possideo is aliquandiu continentissimam gero uita ibi dies claudo ulter


Quo etiam tempore rex praefatus ipsius gentis, grauissimis regni sui damnis saepissime ab hostibus adflictus, tandem ad memoriam reduxit, quod eum pridem perfidia regno pulerit, fides agnita Christi in regnum reuocauerit; intellexitque, quod etiam tunc destituta pontifice prouincia recte pariter diuino fuerit destituta praesidio. Misit ergo legatarios in Galliam ad Agilberctum, summissa illum satisfactione deprecans ad episcopatum suae gentis redire. At ille se excusans, et uenire non posse contestans, quia episcopatu propriae ciuitatis ac parrochiae teneretur adstrictus, ne tamen obnixe petenti nil ferret auxilii, misit pro se illo presbyterum Leutherium nepotem suum, qui ei, si uellet, ordinaretur episcopus; dicens, quod ipse eum dignum esse episcopatu iudicaret. Quo honorifice a populo et a rege suscepto, rogauerunt Theodorum, tunc archiepiscopum Doruuernensis ecclesiae, ipsum sibi antistitem consecrari; qui consecratus in ipsa ciuitate, multis annis episcopatum Geuissorum ex synodica sanctione solus sedulo moderamine gessit.

quo etiam tempus rex praefor ipse gens gravis regnum suus damnum saepis ab hostis affligo tandem ad memoria reduco qui is pridem perfidia regnum pulerit fides agnita christus in regnum revoco intellego qui etiam tunc destituo pontifex prouincia rectus pariter divino sum destituo praesidium mitto ergo legatarius in gallia ad agilberctum summitto ille satisfactio deprecor ad episcopatus suus gens redeo at ille sui excuso et uenio non possum contestor quia episcopatu proprius ciuitas atque parrochiae teneo adstringo ne tamen obnitor peto nihil fero auxilium mitto pro sui ille presbyterum leutherium nepos suus qui is si uolo ordino episcopus dico qui ipse is dignus sum episcopatu iudico quo honorificus ab populus et ab rex suscepto rogo theodorus tunc archiepiscopum doruuernensis ecclesia ipse sui antistes consecraris qui consecro in ipse ciuitas multus annus episcopatus geuissor ex synodica sanctio solus sedulus moderamen gero


Siquidem in adulescentia sua sceleris aliquid commiserat, quod commissum, ubi ad cor suum rediit, grauissime exhorruit, et se pro illo puniendum a districto Iudice timebat. Accedens ergo ad sacerdotem, a quo sibi sperabat iter salutis posse demonstrari, confessus est reatum suum, petiitque, ut consilium sibi daret, quo posset fugere a uentura ira. Qui audito eius commisso dixit: Grande uulnus grandioris curam medellae desiderat; et ideo ieiuniis, psalmis, et orationibus, quantum uales, insiste, quo praeoccupando faciem Domini in confessione propitium eum inuenire merearis. At ille, quem nimius reae conscientiae tenebat dolor, et internis peccatorum uinculis, quibus grauabatur, ocius desiderabat absolui: Adulescentior, inquit, sum aetate, et uegetus corpore; quicquid mihi inposueris agendum, dummodo saluus fiam in die Domini, totum facile feram, etiam si totam noctem stando in precibus peragere, si integram septimanam iubeas abstinendo transigere. Qui dixit: Multum est, ut tota septimana absque alimento corporis perdures; sed biduanum uel triduanum sat est obseruare ieiunium. Hoc facito, donec post modicum tempus rediens ad te, quid facere debeas, et quamdiu paenitentiae insistere tibi plenius ostendam. Quibus dictis, et descripta illi mensura paenitendi, abiit sacerdos, et ingruente causa subita secessit Hiberniam, unde originem duxerat, neque ultra ad eum iuxta suum condictum rediit. At ipse memor praecepti eius, simul et promissi sui, totum se lacrimis paenitentiae, uigiliis sanctis, et continentiae mancipauit; ita ut quinta solum sabbati et dominica, sicut praedixi, reficeret, ceteris septimanae diebus ieiunus permaneret. Cumque sacerdotem suum Hiberniam secessisse, ibique defunctum esse audisset, semper ex eo tempore, iuxta condictum eius memoratum, continentiae modum obseruabat; et, quod causa diuini timoris semel ob reatum conpunctus coeperat, iam causa diuini amoris delectatus praemiis indefessus agebat.

siquidem in adulescentia suus scelus aliquis committo qui committo ubi ad cor suus redeo gravis exhorresco et sui pro ille punior ab distringo iudex timeo accedo ergo ad sacerdos ab quo sui spero iter salus possum demonstro confiteor sum reatus suus peto ut consilium sui do quo possum fugio ab uenio ira qui audio is committo dico grandis uulnus grandis cura medela desidero et ideo jejunium psalmus et oratio quantus ual insisto quo praeoccupo facies dominus in confessio propitius is inuenio merearis at ille qui nimius rea conscientia teneo dolor et internus peccator uinculum qui gravo ocior desidero absolvo adulescentior inquam sum aetas et vegetus corpus quisquis ego inpono ago dummodo salvus fio in dies dominus totus facilis fero etiam si totus nox sto in prex perago si integer septimanam jubeo abstineo transigo qui dico multus sum ut totus septimana absque alimentum corpus perdures sed biduanum uel triduanum satis sum obseruaris ieiunium hic facio donec post modicus tempus redeo ad tu quis facio debeo et quamdiu paenitentia insisto tu plenus ostendo qui dictum et describo ille mensura paeniteo abeo sacerdos et ingruo causa subeo secedo hibernia unde origo duco neque ultra ad is iuxta suus condico redeo at ipse memor praecipio is simul et promitto suus totus sui lacrima paenitentia uigilia sanctus et continentia mancipauit ita ut quintus solus sabbatum et dominicus sicut praedico reficio ceterus septimana dies jejunus permaneo cos sacerdos suus hibernia secedo ibi defungor sum audio semper ex is tempus iuxta condico is memoro continentia modus observo et qui causa diuinus timor semel ob reatus conpunctus coepio iam causa diuinus amor delector praemium indefessus ago


VIII: Ut nullus episcoporum se praeferat alteri per ambitionem; sed omnes agnoscant tempus et ordinem consecrationis suae.

viii ut nullus episcoporum sui praefero alter per ambitio sed omnis agnosco tempus et ordo consecratio suus


ANNO DCCXXXI, Ceoluulf rex captus, et adtonsus, et remissus in regnum; Acca episcopus de sua sede fugatus.

annus dccxxxi ceoluulf rex capio et adtonsus et remitto in regnum acca episcopus de suus sedes fugo


Inminente ergo die suae uocationis, coepit circuire in monasterio casulas infirmarum Christi famularum, earumque uel maxime, quae uel aetate prouectae, uel probitate erant morum insigniores. Quarum se omnium precibus humiliter commendans, obitum proxime suum, quem reuelatione didicerat, non celauit esse futurum. Quam uidelicet reuelationem huiusmodi esse perhibebat: uidisse se albatorum cateruam hominum idem monasterium intrare; hosque a se interrogatos, quid quaererent, aut quid ibi uellent, respondisse, quod ob hoc illo fuerint destinati, ut aureum illud nomisma, quod eo de Cantia uenerat, secum adsumerent. Ipsa autem nocte, in cuius ultima parte, id est incipiente aurora, praesentis mundi tenebras transiens supernam migrauit ad lucem, multi de fratribus eiusdem monasterii, qui aliis erant in aedibus, iam manifeste se concentus angelorum psallentium audisse referebant, sed et sonitum quasi plurimae multitudinis monasterium ingredientis; unde mox egressi dignoscere quid esset, uiderunt lucem caelitus emissam fuisse permaximam, quae sanctam illam animam carnis uinculis absolutam ad aeterna patriae caelestis gaudia ducebat. Addunt et alia, quae ipsa nocte in monasterio eodem diuinitus fuerint ostensa miracula; sed haec nos ad alia tendentes, suis narrare permittimus. Sepultum est autem corpus uenerabile uirginis et sponsae Christi in ecclesia beati protomartyris Stephani; placuitque post diem tertium, ut lapis, quo monumentum tegebatur, amoueretur, et altius ipso in loco reponeretur; quod dum fieret, tantae flagrantia suauitatis ab imis ebulliuit, ut cunctis, qui adstabant, fratribus ac sororibus, quasi opobalsami cellaria esse uiderentur aperta.

inminente ergo dies suus uocatio coepio circumeo in monasterio casula infirmaris christus famularis is uel magnus qui uel aetas proveho uel probitas sum mos insignis quaris sui omnis prex humilis commendo obeo propior suus qui reuelatio disco non celo sum sum quam uidelicet reuelatio huiusmodi sum perhibeo uideo sui albator caterva homo idem monasterium intro hic ab sui interrogo quis quaero aut quis ibi uolo respondeo qui ob hic ille sum destino ut aureus ille nomisma qui is de cantia uenio sui adsumo ipse autem nox in qui ulter pars is sum incipio aurora praesum mundus tenebrae transeo supernam migro ad lux multus de frater idem monasterii qui alius sum in aedes iam manifestus sui concentus angelus psallentium audio refero sed et sonitus quasi multus multitudo monasterium ingredior unde mox egredior dignosco quis sum uideo lux caelitus emitto sum permaximam qui sancio ille anima caro uinculum absolvo ad aeternus patria caelestis gaudium duco addo et alius qui ipse nox in monasterio idem divinitus sum ostendo miraculum sed hic nos ad alius tendo suus narro permitto sepelio sum autem corpus uenerabilis uirgo et sponsa christus in ecclesia beati protomartyris stephanus placeo post dies tertius ut lapis quo monumentum tego amoveo et altus ipse in locus repono qui dum fio tantus flagro suauitas ab imus ebulliuit ut cunctus qui asto frater atque soror quasi opobalsamum cellarius sum uideo apertus


Dedit autem episcopus regendum post se monasterium fratri suo Ceadda, qui postea episcopus factus est, ut in sequentibus dicemus. IIII siquidem hi, quos diximus, germani fratres, Cedd, et Cynibill, et Caelin, et Ceadda, quod raro inuenitur, omnes sacerdotes Domini fuere praeclari, et duo ex eis etiam summi sacerdotii gradu functi sunt. Cum ergo episcopum defunctum ac sepultum in prouincia Nordanhymbrorum audirent fratres, qui in monasterio eius erant in prouincia Orientalium Saxonum, uenerunt illo de suo monasterio homines circiter XXX, cupientes ad corpus sui patris, aut uiuere, si sic Deo placeret, aut morientes ibi sepeliri. Qui libenter a suis fratribus et conmilitonibus suscepti, omnes ibidem superueniente praefatae pestilentiae clade defuncti sunt, excepto uno puerulo, quem orationibus patris sui a morte constat esse seruatum. Nam cum multo post haec tempore uiueret, et scripturis legendis operam daret, tandem didicit se aqua baptismatis non esse regeneratum, et mox fonte lauacri salutaris ablutus, etiam postmodum ad ordinem presbyterii promotus est, multisque in ecclesia utilis fuit; de quo dubitandum non crediderim, quin intercessionibus, ut dixi, sui patris, ad cuius corpus dilectionis ipsius gratia uenerat, sit ab articulo mortis retentus, ut et ipse sic mortem euaderet aeternam, et aliis quoque fratribus ministerium uitae ac salutis docendo exhiberet.

do autem episcopus rego post sui monasterium frater suus ceadda qui postea episcopus facio sum ut in sequor dico quattuor siquidem hic qui dico germanus frater cedd et cynibill et caelin et ceadda qui rarus invenio omnis sacerdos dominus sum praeclarus et duo ex is etiam superus sacerdotium gradus fungor sum cos ergo episcopus defungor atque sepelio in prouincia nordanhymbrorum audio frater qui in monasterio is sum in prouincia orientales saxonum uenio ille de suus monasterio homo circiter xxx cupio ad corpus suus pater aut uiuo si sic deus placeo aut morior ibi sepelio qui libet ab suus frater et conmilitonibus suscipio omnis ibidem supervenio praefor pestilentia clades defungor sum excipio unus puerulus qui oratio pater suus ab mors consto sum seruatum nam cum multus post hic tempus vivo et scribo lego opera do tandem disco sui aqua baptisma non sum regeneratum et mox fons lavacrum salutaris abluo etiam postmodum ad ordo presbyterium promoveo sum multa in ecclesia utilis sum de quo dubito non credo quin intercessio ut dico suus pater ad qui corpus dilectio ipse gratia uenio sum ab articulus mors retendo ut et ipse sic mors evado aeternus et alius quoque frater ministerium uita atque salus doceo exhibeo


VI. Interrogatio Augustini: Si longinquitas itineris magna interiacet, ut episcopi non facile ualeant conuenire, an debeat sine aliorum episcoporum praesentia episcopus ordinari?

vis interrogatio augustini si longinquitas iter magnus interjaceo ut episcopus non facilis ualeo conuenio an debeo sine alius episcoporum praesens episcopus ordinaris


Quae mihi cuncta sic esse facta reuerentissimus meus conpresbyter Aedgils referebat, qui tunc in illo monasterio degebat. Postea autem, discedentibus inde ob desolationem plurimis incolarum, in nostro monasterio plurimo tempore conuersatus, ibidemque defunctus est. Haec ideo nostrae historiae inserenda credidimus, ut admoneremus lectorem operum Domini, quam terribilis in consiliis super filios hominum; ne forte nos tempore aliquo carnis inlecebris seruientes, minusque Dei iudicium formidantes, repentina eius ira corripiat, et uel temporalibus damnis iuste saeuiens affligat, uel ad perpetuam perditionem districtius examinans tollat.

qui ego cunctus sic sum facio reuerentissimus meus conpresbyter aedgils refero qui tunc in ille monasterio dego postea autem discedo inde ob desolatio multus incolaris in noster monasterio multus tempus converso ibidem defungor sum hic ideo noster historia insero credo ut admoneremus lector opus dominus quam terribilis in consilium super filius homo ne fors nos tempus aliquis caro illecebra seruio parvus deus iudicium formido repentinus is ira corripio et uel temporal damnum justus saevio affligo uel ad perpetuus perditio districtius examino tollo


Respondit Gregorius: Hoc tua fraternitas ex persona furis pensare potest, qualiter ualeat corrigi. Sunt enim quidam, qui habentes subsidia furtum perpetrant, et sunt alii, qui hac in re ex inopia delinquunt; unde necesse est, ut quidam damnis, quidam uero uerberibus, et quidam districtius, quidam autem lenius corrigantur. Et cum paulo districtius agitur, ex caritate agendum est, et non ex furore; quia ipsi hoc praestatur, qui corrigitur, ne gehennae ignibus tradatur. Sic enim nos fidelibus tenere disciplinam debemus, sicut boni patres carnalibus filiis solent, quos et pro culpis uerberibus feriunt, et tamen ipsos, quos doloribus adfligunt, habere heredes quaerunt; et quae possident, ipsis seruant, quos irati insequi uidentur. Haec ergo caritas in mente tenenda est, et ipsa modum correctionis dictat, ita ut mens extra rationis regulam omnino nihil faciat. Addes etiam, quomodo ea, quae furtu de ecclesiis abstulerint, reddere debeant. Sed absit, ut ecclesia cum augmento recipiat, quod de terrenis rebus uidetur amittere, et lucra de uanis quaerere.

respondeo gregorius hic tuus fraternitas ex persono fur pensaris possum qualis ualeo corrigo sum enim quidam qui habeo subsidium furtum perpetro et sum alius qui hic in res ex inopia delinquo unde necesse sum ut quidam damnum quidam uerus uerber et quidam districtius quidam autem lenis corrigo et cum paulus districtius ago ex caritas ago sum et non ex furor quia ipse hic praesto qui corrigo ne gehenna ignis trado sic enim nos fidelis teneo disciplina debeo sicut bonus pater carnal filius soleo qui et pro culpis uerber ferio et tamen ipse qui dolor affligo habeo heres quaero et qui possideo ipse seruo qui irascor insequor uideo hic ergo careo in mens teneo sum et ipse modus correctio dicto ita ut mens extra ratio regula omnino nihil facio addo etiam quomodo is qui furtu de ecclesia aufero reddo debeo sed absum ut ecclesia cum augmentum recipio qui de terrenus res uideo amitto et lucrum de vanus quaero


Erat namque in eodem monasterio uir de genere Scottorum, Adamnanus uocabulo, ducens uitam in continentia et orationibus multum Deo deuotam, ita ut nil umquam cibi uel potus, excepta die dominica et quinta sabbati, perciperet, saepe autem noctes integras peruigil in oratione transigeret. Quae quidem illi districtio uitae artioris, primo ex necessitate emendandae suae prauitatis obuenerat, sed procedente tempore necessitatem in consuetudinem uerterat.

sum namque in idem monasterio uir de genus scottor adamnanus vocabulum duco uita in continentia et oratio multus deus devoveo ita ut nihil umquam cibus uel potus excipio dies dominicus et quintus sabbatum percipio saepe autem nox integer peruigil in oratio transigo qui quidem ille districtio uita artus primus ex necessitas emendandae suus prauitas obvenio sed procedo tempus necessitas in consuetudo verto


Praeterea omnes, ad quos haec eadem historia peruenire potuerit nostrae nationis, legentes siue audientes, suppliciter precor, ut pro meis infirmitatibus et mentis et corporis apud supernam clementiam saepius interuenire meminerint; et in suis quique prouinciis hanc mihi suae remunerationis uicem rependant, ut, qui de singulis prouinciis siue locis sublimioribus, quae memoratu digna atque incolis grata credideram, diligenter adnotare curaui, apud omnes fructum piae intercessionis inueniam.

praeterea omnis ad qui hic idem historia pervenio possum noster natio lego siue audio supplex precor ut pro meus infirmitas et mens et corpus apud supernam clementia saepis intervenio memini et in suus quisque prouincia hic ego suus remuneratio uicis rependo ut qui de singuli prouincia siue locus sublimis qui memoro dignus atque incolo gratus credo diligenter adnotaris curo apud omnis fructus pius intercessio inuenio


Pallium praeterea per latorem praesentium fraternitati tuae, benignitatis studiis inuitati, direximus, quod uidelicet tantum in sacrosanctis celebrandis mysteriis utendi licentiam imperauimus; concedentes etiam tibi ordinationes episcoporum, exigente oportunitate, Domini praeueniente misericordia, celebrare; ita ut Christi euangelium plurimorum adnuntiatione in omnibus gentibus, quae necdum conuersae sunt, dilatetur. Studeat ergo tua fraternitas hoc, quod sedis apostolicae humanitate percepit, intemerata mentis sinceritate seruare, intendens cuius rei similitudine tam praecipuum indumentum humeris tuis baiulandum susceperis. Talemque te Domini inplorata clementia exhibendum stude, ut indulti muneris praemia non cum reatitudine, sed cum commodis animarum ante tribunal summi et uenturi Iudicis repraesentes.

pallium praeterea per lator praesens fraternitas tuus benignitas studium inuitas dirigo qui uidelicet tantus in sacrosanctus celebrandis mysterium uto licentia imperauimus concedo etiam tu ordinatio episcoporum exigo oportunitas dominus praeueniente misericordia celebraris ita ut christus euangelium multus adnuntiatio in omnis gens qui necdum converro sum dilato studeo ergo tuus fraternitas hic qui sedes apostolicae humanitas percipio intemerandus mens sinceritas seruo intendo qui res similitudo tam praecipuus indumentum humo tuus baiulandum suscipio talis tu dominus inplorata clemens exhibeo studeo ut indulti munus praemium non cum reatitudo sed cum commodus anima ante tribunal superus et uenio judex repraesento


Qua uidelicet nocte Dominus omnipotens obitum ipsius in alio longius posito monasterio, quod ipsa eodem anno construxerat, et appellatur Hacanos, manifesta uisione reuelare dignatus est. Erat in ipso monasterio quaedam sanctimonialis femina, nomine Begu, quae XXX et amplius annos dedicata Domino uirginitate, in monachica conuersatione seruiebat. Haec tunc in dormitorio sororum pausans, audiuit subito in aere notum campanae sonum, quo ad orationes excitari uel conuocari solebant, cum quis eorum de saeculo fuisset euocatus; apertisque, ut sibi uidebatur, oculis, aspexit, detecto domus culmine, fusam desuper lucem omnia repleuisse; cui uidelicet luci dum sollicita intenderet, uidit animam praefatae Dei famulae in ipsa luce, comitantibus ac ducentibus angelis, ad caelum ferri. Cumque somno excussa uideret ceteras pausantes circa se sorores, intellexit uel in somnio, uel in uisione mentis ostensum sibi esse, quod uiderat. Statimque exsurgens, nimio timore perterrita, cucurrit ad uirginem, quae tunc monasterio abbatissae uice praefuit, cui nomen erat Frigyd, fletuque ac lacrimis multum perfusa, ac suspiria longa trahens, nuntiauit matrem illarum omnium Hild abbatissam iam migrasse de saeculo, et se aspectante cum luce inmensa, ducibus angelis, ad aeternae limina lucis et supernorum consortia ciuium ascendisse. Quod cum illa audisset, suscitauit cunctas sorores, et in ecclesiam conuocatas orationibus ac psalmis pro anima matris operam dare monuit. Quod cum residuo noctis tempore diligenter agerent, uenerunt primo diluculo fratres, qui eius obitum nuntiarent, a loco, ubi defuncta est. At illae respondentes dixerunt se prius eadem cognouisse; et, cum exponerent per ordinem, quomodo haec uel quando didicissent, inuentum est, eadem hora transitum eius illis ostensum esse per uisionem, qua illam referebant exisse de mundo. Pulchraque rerum concordia procuratum est diuinitus, ut, cum illi exitum eius de hac uita uiderent, tunc isti introitum eius in perpetuam animarum uitam cognoscerent. Distant autem inter se monasteria haec XIII ferme milibus passuum.

qui uidelicet nox dominus omnipotens obeo ipse in alius longus pono monasterio qui ipse idem annus construo et appello hacanos manifestus uisio reuelaris dignor sum sum in ipse monasterio quidam sanctimonial femina nomen begu qui xxx et amplus annus dedico dominus uirginitas in monachica conuersatio servio hic tunc in dormitorio soror pausans audio subeo in aer notus campana sonus quo ad oratio excito uel conuocaris soleo cum quis is de saeculum sum evoco aperio ut sui uideo oculus aspicio detego domus culmen fundo desuper lux omnis repleuisse qui uidelicet lucius dum sollicito intendo uideo anima praefor deus famula in ipse lux comito atque duco angelus ad caelum fero cos somnus excutio video ceterus pausantes circa sui soror intellego uel in somnio uel in uisio mens ostendo sui sum qui uideo statim exsurgo nimius timor perterreo curro ad uirgo qui tunc monasterio abbatissae vicus praesum qui nomen sum frigyd fleo atque lacrima multus perfundo atque suspirium longus traho nuntio mater ille omnis hild abbatissam iam migro de saeculum et sui aspectante cum lux immensus dux angelus ad aeternus limen lucus et supernus consortium ciuis ascendisse qui cum ille audio suscito cunctus soror et in ecclesia conuocatas oratio atque psalmus pro anima mater opera do moneo qui cum residuus nox tempus diligenter ago uenio primus diluculum frater qui is obeo nuntio ab locus ubi defungor sum at ille respondeo dico sui prior idem cognosco et cum expono per ordo quomodo hic uel quando disco inuenio sum idem hora transeo is ille ostendo sum per uisio qui ille refero exeo de mundus pulcher res concordia procuro sum divinitus ut cum ille exitus is de hic uita video tunc iste introeo is in perpetuus anima uita cognosco disto autem inter sui monasteria hic xiii ferme mille passus


Anno ab incarnatione Domini CCCLXXVII, Gratianus XL ab Augusto post mortem Ualentis sex annis imperium tenuit, quamuis iamdudum antea cum patruo Ualente et cum Ualentiniano fratre regnaret. Qui cum adflictum et pene conlapsum reipuplicae statum uideret, Theodosium Hispanum uirum restituendae reipuplicae necessitate apud Syrmium purpura induit, Orientisque et Thraciae simul praefecit imperio. Qua tempestate Maximus uir quidem strenuus et probus, atque Augusto dignus, nisi contra sacramenti fidem per tyrannidem emersisset, in Brittania inuitus propemodum ab exercitu imperator creatus, in Galliam transiit. Ibi Gratianum Augustum subita incursione perterritum, atque in Italiam transire meditantem, dolis circumuentum interfecit, fratremque eius Ualentinianum Augustum Italia expulit. Ualentinianus in orientem refugiens, a Theodosio paterna pietate susceptus, mox etiam imperio restitutus est; clauso uidelicet intra muros Aquileiae, capto atque occiso ab eis Maximo tyranno.

annus ab incarnatio dominus ccclxxvii gratianus xl ab augustus post mors valens sex annus imperium teneo quamuis jamdudum antea cum patruus valeo et cum ualentiniano frater regno qui cum affligo et penis collabor reipuplicae status video theodosium hispanus uir restituo reipuplicae necessitas apud syrmium purpura induo oriens et thracia simul praeficio imperium qui tempestas magnus uir quidem strenuus et probus atque augustus dignus nisi contra sacramentum fides per tyrannis emergo in britannia inuitus propemodum ab exercitus imperator creo in gallia transeo ibi gratianum augustus subeo incursio perterreo atque in italia transeo meditor dolus circumuenio interfacio frater is ualentinianum augustus italia expello ualentinianus in orior refugio ab theodosio paternus pietas suscipio mox etiam imperium restituo sum claudo uidelicet intra murus aquileia capio atque occido ab is maximus tyrannus


Deus te incolumem custodiat, dilectissime frater.

deus tu incolumis custodio dilectissime frater


[Anno ab incarnatione Christi DCCXXXIIII Tatuini episcopus obiit.

annus ab incarnatio christus dccxxxiiii tatuini episcopus obeo


Anno DCCL, Cudretus rex Occidentalium Saxonum surrexit contra Aedilbaldum regem et Oengusum. Theudor atque Eanredus obierunt. Eadberctus campum Cyil cum aliis regionibus suo regno addidit.

annus dccl cudretus rex occidentalium saxonum surgo contra aedilbaldum rex et oengusum theudor atque eanredus obeo eadberctus campus cyil cum alius regio suus regnum addo


OSTENDITUR autem usque hodie, et in magna ueneratione habetur locus ille, ubi uenturus ad hanc pugnam Osuald signum sanctae crucis erexit, ac flexis genibus Deum deprecatus est, ut in tanta rerum necessitate suis cultoribus caelesti succurreret auxilio. Denique fertur, quia facta citato opere cruce, ac fouea praeparata, in qua statui deberet, ipse fide feruens hanc arripuerit, ac foueae inposuerit, atque utraque manu erectam tenuerit, donec adgesto a militibus puluere terrae figeretur; et hoc facto, elata in altum uoce cuncto exercitui proclamauerit: Flectamus omnes genua, et Deum omnipotentem, uiuum, ac uerum in commune deprecemur, ut nos ab hoste superbo ac feroce sua miseratione defendat; scit enim ipse, quia iusta pro salute gentis nostrae bella suscepimus. Fecerunt omnes, ut iusserat, et sic incipiente diluculo in hostem progressi, iuxta meritum suae fidei uictoria potiti sunt. In cuius loco orationis innumerae uirtutes sanitatum noscuntur esse patratae, ad indicium uidelicet ac memoriam fidei regis. Nam et usque hodie multi de ipso ligno sacrosanctae crucis astulas excidere solent, quas cum in aquas miserint, eisque languentes homines aut pecudes potauerint, siue asperserint, mox sanitati restituuntur.

ostendo autem usque hodie et in magnus ueneratio habeo locus ille ubi uenio ad hic pugna osuald signum sancio crux erigo atque flecto genu deus deprecor sum ut in tantus res necessitas suus cultor caelestis succurro auxilium denique fero quia facio cito opus crux atque fouea praeparo in qui statuo debeo ipse fides ferveo hic arripio atque foueae inpono atque uter manus erigo teneo donec aggestum ab miles puluis terra figo et hic facio effero in altus uox cuncto exercitus proclamo flecto omnis genu et deus omnipotens uiuus atque uerus in communis deprecor ut nos ab hostis superbus atque ferox suus miseratio defendo scio enim ipse quia iustus pro salus gens noster bellum suscipio facio omnis ut iubeo et sic incipio diluculum in hostis progredior iuxta mereo suus fides uictoria potior sum in qui locus oratio innumerus uirtus sanitas nosco sum patratae ad indicium uidelicet atque memoria fides rex nam et usque hodie multus de ipse lignum sacrosanctus crux assula excido soleo qui cum in aqua mitto is langueo homo aut pecus potauerint siue asperserint mox sanitas restituo


Unde orationi continuae insistens a longanimitate caelestis clementiae inluminationis ipsius beneficia inpetrare non desinas; ut uidelicet, quos copulatio carnalis affectus unum quodam modo corpus exhibuisse monstratur, hos quoque unitas fidei etiam post huius uitae transitum in perpetua societate conseruet. Insiste ergo, gloriosa filia, et summis conatibus duritiam cordis ipsius religiosa diuinorum praeceptorum insinuatione mollire summopere dematura; infundens sensibus eius, quantum sit praeclarum, quod credendo suscepisti, mysterium, quantumue sit admirabile, quod renata praemium consequi meruisti. Frigiditatem cordis ipsius Sancti Spiritus adnuntiatione succende; quatinus amoto torpore perniciosissimi cultus, diuinae fidei calor eius intellegentiam tuarum adhortationum frequentatione succendat, ut profecto sacrae scripturae testimonium per te expletum indubitanter perclareat: Saluabitur uir infidelis per mulierem fidelem. Ad hoc enim misericordiam dominicae pietatis consecuta es, ut fructum fidei creditorumque tibi beneficiorum Redemtori tuo multiplicem resignares. Quod equidem, suffragante praesidio benignitatis ipsius, ut explere ualeas, adsiduis non desistimus precibus postulare.

unde oratio continuus insisto ab longanimitas caelestis clementia inluminatio ipse beneficium inpetraris non desino ut uidelicet qui copulatio carnal afficio unus quidam modo corpus exhibeo monstro hic quoque unitas fides etiam post hic uita transeo in perpetuus societas conservo insisto ergo gloriosus filia et summus conatus duritia chordus ipse religiosus divinus praeceptor insinuatio mollio summopere dematura infundo sensus is quantus sum praeclaris qui credo suscipio mysterium quantus sum admirabilis qui reno praemium consequor mereo frigiditas chordus ipse sanctus spiritus adnuntiatio succende quatenus amoueo torpor perniciosus cultus divina fides calor is intellegentia tuus adhortatio frequentatio succendo ut profecto sacer scribo testimonium per tu expletum indubitanter perclareat saluabitur uir infidelis per mulier fidelis ad hic enim misericordia dominicus pietas consequor sum ut fructus fides credo tu beneficus redemtor tuus multiplico resignaris qui equidem suffrago praesidium benignitas ipse ut expleo ualeo assiduus non desisto prex postulo


Anno ab incarnatione Domini CCCCVII, tenente imperium Honorio Augusto, filio Theodosii minoris, loco ab Augusto X.LIIII, ante biennium Romanae inruptionis, quae per Halaricum regem Gothorum facta est, cum gentes Halanorum, Sueuorum, Uandalorum, multaeque cum his aliae, protritis Francis, transito Hreno, totas per Gallias saeuirent, apud Brittanias Gratianus municeps tyrannus creatur, et occiditur. Huius loco Constantinus ex infima militia propter solam spem nominis sine merito uirtutis eligitur; qui continuo, ut inuasit imperium, in Gallias transiit. Ibi saepe a barbaris incertis foederibus inlusus, detrimento magis reipuplicae fuit; unde mox, iubente Honorio, Constantius comes in Galliam cum exercitu profectus, apud Arelatem ciuitatem eum clausit, cepit, occidit; Constantemque filium eius, quem ex monacho Caesarem fecerat, Gerontius comes suus apud Uiennam interfecit.

annus ab incarnatio dominus ccccvii teneo imperium honorio augustus filius theodosii paruus locus ab augustus decem liiii ante biennium romanus inruptio qui per halaricum rex gothi facio sum cum gens halanorum sueuorum uandalorum multa cum hic alius protero franci transeo hreno totus per gallia saevio apud britannia gratianus municeps tyrannus creo et occaedes hic locus constantinus ex infimus militia propter solus spes nomen sine mereo uirtus eligo qui continuo ut inuado imperium in gallia transeo ibi saepe ab barbaris incertus foedus illudo detrimentum magis reipuplicae sum unde mox jubeo honorio consto comes in gallia cum exercitus proficiscor apud arelatem ciuitas is claudo capio occido constantemque filius is qui ex monacho caesaris facio gerontius comes suus apud uiennam interfacio


MISIT idem papa Honorius litteras etiam genti Scottorum, quos in obseruatione sancti paschae errasse conpererat, iuxta quod supra docuimus; sollerter exhortans, ne paucitatem suam in extremis terrae finibus constitutam, sapientiorem antiquis siue modernis, quae per orbem erant, Christi ecclesiis aestimarent; neue contra paschales computos, et decreta synodalium totius orbis pontificum aliud pascha celebrarent.

mitto idem papa honorius littera etiam gens scottor qui in obseruatio sanctus pascha erro conpererat iuxta qui supra doceo sollerter exhortor ne paucitas suus in exter terra finis constituo sapio antiquus siue modernis qui per orbis sum christus ecclesia aestimo neue contra paschal computos et decretum synodalium totus orbis pontifex alius pascha celebro


Praeterea benedictionem protectoris uestri beati Petri apostolorum principis uobis direximus, id est speculum argenteum, et pectinem eboreum inauratum; quod petimus, ut eo benignitatis animo gloria uestra suscipiat, quo a nobis noscitur destinatum.

praeterea benedictio protector vester beati petri apostolus princeps tu dirigo is sum speculum argenteus et pectino eboreum inauro qui peto ut is benignitas animus gloria uester suscipio quo ab nos nosco destino


Non solum ergo praefata Christi ancella et abbatissa Hild, quam omnes, qui nouerant, ob insigne pietatis et gratiae matrem uocare consuerant, in suo monasterio uitae exemplo praesentibus extitit; sed etiam plurimis longe manentibus, ad quos felix industriae ac uirtutis eius rumor peruenit, occasionem salutis et correctionis ministrauit. Oportebat namque inpleri somnium, quod mater eius Bregusuid in infantia eius uidit. Quae cum uir eius Hereric exularet sub rege Brettonum Cerdice, ubi et ueneno periit, uidit per somnium, quasi subito sublatum eum quaesierit cum omni diligentia, nullumque eius uspiam uestigium apparuerit. Uerum cum solertissime illum quaesierit, extemplo se repperire sub ueste sua monile pretiosissimum; quod, dum attentius consideraret, tantifulgore luminis refulgere uidebatur, ut omnes Brittaniae fines illius gratia splendoris inpleret. Quod nimirum somnium ueraciter in filia eius, de qua loquimur, expletum est; cuius uita non sibi solummodo, sed multis bene uiuere uolentibus exempla operum lucis praebuit.

non solus ergo praefor christus ancella et abbatissa hild quam omnis qui nosco ob insignis pietas et gratia mater uoco consuesco in suus monasterio uita exemplum praesens extitit sed etiam multus longus maneo ad qui felix industria atque uirtus is rumor peruenio occasio salus et correctio ministro oportet namque inpleo somnium qui mater is bregusuid in infer is uideo qui cum uir is hereric exularet sub rex brettonum cerdice ubi et uenenum pereo uideo per somnium quasi subeo tollo is quaero cum omnis diligentia nullus is uspiam vestigium appareo uerus cum solertissime ille quaero extemplo sui repperire sub uestis suus monilis pretiosus qui dum attendo considero tantifulgore lumen refulgeo uideo ut omnis brittaniae finis ille gratia splendor inpleo qui nimirum somnium ueraciter in filia is de qui loquor expletum sum qui uita non sui solummodo sed multus bene uiuo uolo exemplum opus lucus praebeo


Anno DCXCVIII, Berctred dux regius Nordanhymbrorum a Pictis interfectus.

annus dcxcviii berctred dux regius nordanhymbrorum ab picti interficio


Tantumque rex ille caelestis regni amator factus est, ut ad ultimum, relictis regni negotiis, et cognato suo Ecgrice commendatis, qui et antea partem eiusdem regni tenebat, intraret monasterium, quod sibi fecerat, atque accepta tonsura pro aeterno magis regno militare curaret. Quod dum multo tempore faceret, contigit gentem Merciorum duce rege Penda aduersus Orientales Anglos in bellum procedere, qui, dum se inferiores in bello hostibus conspicerent, rogauerunt Sigberctum ad confirmandum militem secum uenire in proelium. Illo nolente ac contradicente, inuitum monasterio eruentes duxerunt in certamen, sperantes minus animos militum trepidare, minus praesente duce quondam strenuissimo et eximio posse fugam meditari. Sed ipse professionis suae non inmemor, dum opimo esset uallatus exercitu, nonnisi uirgam tantum habere in manu uoluit: occisusque est una cum rege Ecgrice, et cunctus eorum, insistentibus paganis, caesus siue dispersus exercitus.

tantus rex ille caelestis regnum amator facio sum ut ad ulter relinquo regnum negotium et cognatus suus ecgrice commendo qui et antea pars idem regnum teneo intro monasterium qui sui facio atque accipio tondeo pro aeternus magis regnum militaris curo qui dum multus tempus facio contingo gens merciorum dux rex penda aduersus oriental anglos in bellum procedo qui dum sui inferus in bellum hostis conspicio rogo sigberctum ad confirmo miles sui uenio in proelium ille nolo atque contradico invitus monasterio eruentes duco in certamen spero paruus animus miles trepido paruus praesens dux quondam strenuissimo et eximius possum fuga meditaris sed ipse professio suus non immemor dum opimus sum vallo exercitus nonnisi uirga tantus habeo in manus uolo occaedes sum unus cum rex ecgrice et cunctus is insisto paganus caedo siue dispermulceo exercitus


Quantae autem parsimoniae, cuius continentiae fuerit ipse cum prodecessoribus suis, testabatur etiam locus ille, quem regebant, ubi abeuntihus eis, excepta ecclesia, paucissimae domus repertae sunt, hoc est illae solummodo, sine quibus conuersatio ciuilis esse nullatenus poterat. Nil pecuniarum absque pecoribus habebant. Siquid enim pecuniae a diuitibus accipiebant, mox pauperibus dabant. Nam neque ad susceptionem potentium saeculi, uel pecunias colligi, uel domus praeuideri necesse fuit, qui numquam ad ecclesiam nisi orationis tantum et audiendi uerbi Dei causa ueniebant. Rex ipse, cum oportunitas exegisset, cum V tantum aut VI ministris ueniebat, et expleta in ecclesia oratione discedebat. Quod si forte eos ibi refici contingeret, simplici tantum et cotidiano fratrum cibo contenti, nil ultra quaerebant. Tota enim fuit tunc sollicitudo doctoribus illis Deo seruiendi, non saeculo; tota cura cordis excolendi, non uentris. Unde et in magna erat ueneratione tempore illo religionis habitus; ita ut, ubicumque clericus aliqui aut monachus adueniret, gaudenter ab omnibus tamquam Dei famulus exciperetur. Etiam si in itinere pergens inueniretur, adcurrebant, et flexa ceruice uel manu signari, uel ore illius se benedici gaudebant; uerbis quoque horum exhortatoriis diligenter auditum praebebant. Sed et diebus dominicis ad ecclesiam siue ad monasteria certatim, non reficiendi corporis, sed audiendi sermonis Dei gratia confluebant; et siquis sacerdotum in uicum forte deueniret, mox congregati in unum uicani uerbum uitae ab illo expetere curabant. Nam neque alia ipsis sacerdotibus aut clericis uicos adeundi, quam praedicandi, baptizandi, infirmos uisitandi, et, ut breuiter dicam, animas curandi causa fuit; qui in tantum erant ab omni auaritiae peste castigati, ut nemo territoria ac possessiones ad construenda monasteria, nisi a potestatibus saeculi coactus, acciperet. Quae consuetudo per omnia aliquanto post haec tempore in ecclesiis Nordanhymbrorum seruata est. Sed de his satis dictum.

quantus autem parsimonia qui continentia sum ipse cum prodecessor suus testo etiam locus ille qui rego ubi abeuntihus is excipio ecclesia paucus domus reperio sum hic sum ille solummodo sine qui conversatio ciuilis sum nullatenus possum nihil pecunia absque pecus habeo siquis enim pecunia ab dives accipio mox pauper do nam neque ad susceptio potens saeculis uel pecunia colligo uel domus praeuideri necesse sum qui numquam ad ecclesia nisi oratio tantus et audio verbum deus causa venio rex ipse cum oportunitas exigo cum v tantus aut vis minister venio et expleta in ecclesia oratio discedo qui si fors is ibi reficio contingo simplex tantus et cottidianus frater cibus contendo nihil ultra quaero totus enim sum tunc sollicitudo doctor ille deus servio non saeculum totus cura chordus excolo non venter unde et in magnus sum ueneratio tempus ille religio habitus ita ut ubicumque clericus aliqui aut monachus advenio gaudenter ab omnis tamquam deus famulus excipio etiam si in iter pergo inuenio adcurrebant et flecto ceruix uel manus signaris uel os ille sui benedici gaudeo uerbum quoque hic exhortatoriis diligenter audio praebeo sed et dies dominicus ad ecclesia siue ad monasteria certatim non reficio corpus sed audio sermo deus gratia confluo et siquis sacerdos in vicus fors deueniret mox congrego in unus vicanus uerbum uita ab ille expeto curo nam neque alius ipse sacerdos aut clericis vicus adeo quam praedicandi baptizandi infirmus uisitandi et ut breuis dico anima curo causa sum qui in tantus sum ab omnis avaritia pestis castigo ut nemo territorium atque possessio ad construenda monasteria nisi ab potestas saeculis cogo accipio qui consuetudo per omnis aliquantus post hic tempus in ecclesia nordanhymbrorum seruata sum sed de hic satis dico


V. Interrogatio Augustini: Usque ad quotam generationem fideles debeant cum propinquis sibi coniugio copulari? et nouercis et cognatis si liceat copulari coniugio?

v interrogatio augustini usque ad quotus generatio fidelis debeo cum propinquus sui conjugium copularis et nouercis et cognatus si licet copularis conjugium


Primus autem in prouincia Merciorum, simul et Lindisfarorum ac Mediterraneorum Anglorum, factus est episcopus Diuma, ut supra diximus, qui apud Mediterraneos Anglos defunctus ac sepultus est; secundus Cellach, qui relicto episcopatus officio uiuens ad Scottiam rediit, uterque de genere Scottorum; tertius Trumheri, de natione quidem Anglorum, sed edoctus et ordinatus a Scottis, qui erat abbas in monasterio, quod dicitur Ingetlingum. Ipse est locus, ubi occisus est rex Osuini, ut supra meminimus. Nam regina Aeanfled propinqua illius, ob castigationem necis eius iniustae, postulauit a rege Osuio, ut donaret ibi locum monasterio construendo praefato Dei famulo Trumheræ, quia propinquus et ipse erat regis occisi; in quo uidelicet monasterio orationes assiduae pro utriusque regis, id est et occisi, et eius, qui occidere iussit, salute aeterna fierent. Idem autem rex Osuiu tribus annis post occisionem Pendan regis, Merciorum genti necnon et ceteris australium prouinciarum populis praefuit; qui etiam gentem Pictorum maxima ex parte regno Anglorum subiecit.

primus autem in prouincia merciorum simul et lindisfarorum atque mediterraneorum anglorum facio sum episcopus diuma ut supra dico qui apud mediterraneus anglos defungor atque sepelio sum secundus cellach qui relinquo episcopatus officium uiuo ad scottiam redeo uterque de genus scottor tertius trumheri de natio quidem anglorum sed edoceo et ordino ab scottis qui sum abbas in monasterio qui dico ingetlingum ipse sum locus ubi occido sum rex osuini ut supra memini nam regina aeanfled propinquus ille ob castigatio nex is injustus postulo ab rex osuio ut dono ibi locus monasterio construo praefor deus famulo trumher quia propinquus et ipse sum rex occido in quo uidelicet monasterio oratio assiduus pro uterque rex is sum et occido et is qui occaedes iubeo salus aeternus fio idem autem rex osuiu tres annus post occisio pendan rex merciorum gens necnon et ceterus australium prouincia populus praesum qui etiam gens pictor maximus ex pars regnum anglorum subicio