In quibus tamen unum est, quod et nos in hac historia ponere multis commodum duximus. Cum ergo in altum esset elatus, iussus est ab angelis, qui eum ducebant, respicere, in mundum. At ille oculos in inferiora deflectens, uidit quasi uallem tenebrosam subtus se in imo positam. Uidit et quattuor ignes in aere non multo ab inuicem spatio distantes. Et interrogans angelos, qui essent hi ignes, audiuit hos esse ignes, qui mundum succendentes essent consumturi. Unum mendacii, cum hoc, quod in baptismo abrenuntiare nos Satanae et omnibus operibus eius promisimus, minime inplemus; alterum cupiditatis, cum mundi diuitias amori caelestium praeponimus; tertium dissensionis, cum animos proximorum etiam in superuacuis rebus offendere non formidamus; quartum impietatis, cum infirmiores spoliare et eis fraudem facere pro nihilo ducimus. Crescentes uero paulatim ignes usque ad inuicem sese extenderunt, atque in inmensam adunati sunt flammam. Cumque adpropinquassent, pertimescens ille dicit angelo: Domine, ecce ignis mihi adpropinquat. At ille: Quod non incendisti, inquit, non ardebit in te; nam etsi terribilis iste ac grandis esse rogus uidetur, tamen iuxta merita operum singulos examinat; quia uniuscuiusque cupiditas in hoc igni ardebit. Sicut enim quis ardet in corpore per inlicitam uoluptatem, ita solutus corpore ardebit per debitam poenam. Tunc uidit unum de tribus angelis, qui sibi in tota utraque uisione ductores adfuerunt, praecedentem ignes flammae diuidere, et duos ab utroque latere circumuolantes ab ignium se periculo defendere. Uidit autem et daemones per ignem uolantes incendia bellorum contra iustos struere. Sequuntur aduersus ipsum accusationes malignorum, defensiones spirituum bonorum, copiosior caelestium agminum uisio; sed et uirorum de sua natione sanctorum, quos olim sacerdotii gradu non ignobiliter potitos, fama iam uulgante, conpererat; a quibus non pauca, quae uel ipsi, uel omnibus, qui audire uellent, multum salubria essent, audiuit. Qui cum uerba finissent, et cum angelicis spiritibus ipsi quoque ad caelos redirent, remanserunt cum beato Furseo tres angeli, de quibus diximus, qui eum ad corpus referrent. Cumque praefato igni maximo adpropiarent, diuisit quidem angelus, sicut prius, ignem flammae. Sed uir Dei ubi ad patefactam usque inter flammas ianuam peruenit, arripientes inmundi spiritus unum de eis, quos in ignibus torrebant, iactauerunt in eum, et contingentes humerum maxillamque eius incenderunt; cognouitque hominem, et, quia uestimentum eius morientis acceperit, ad memoriam reduxit. Quem angelus sanctus statim adprehendens in ignem reiecit. Dicebatque hostis malignus: Nolite repellere, quem ante suscepistis; nam sicut bona eius peccatoris suscepistis, ita et de poenis eius participes esse debetis. Contradicens angelus: Non,inquit, propter auaritiam, sed propter saluandam eius animam suscepit; cessauitque ignis. Et conuersus ad eum angelus: Quod incendisti, inquit, hoc arsit in te. Si enim huius uiri in peccatis suis mortui pecuniam non accepisses, nec poena eius in te arderet. Et plura locutus, quid erga salutem eorum, qui ad mortem poeniterent, esset agendum, salubri sermone docuit. Qui postmodum in corpore restitutus, omni uitae suae tempore signum incendii, quod in anima pertulit, uisibile cunctis in humero maxillaque portauit; mirumque in modum, quid anima in occulto passa sit, caro palam praemonstrabat. Curabat autem semper, sicut et antea facere consuerat, omnibus opus uirtutum et exemplis ostendere, et praedicare sermonibus. Ordinem autem uisionum suarum illis solummodo, qui propter desiderium conpunctionis interrogabant, exponere uolebat. Superest adhuc frater quidam senior monasterii nostri, qui narrare solet dixisse sibi quendam multum ueracem ac religiosum hominem, quod ipsum Furseum uiderit in prouincia Orientalium Anglorum, illasque uisiones ex ipsius ore audierit; adiciens, quia tempus hiemis fuerit acerrimum et glacie constrictum, cum sedens in tenui ueste uir ita inter dicendum, propter magnitudinem memorati timoris uel suauitatis, quasi in mediae aestatis caumate sudauerit.

in qui tamen unus sum qui et nos in hic historia pono multus commodus duco cos ergo in altus sum effero iubeo sum ab angelus qui is duco respicio in mundus at ille oculus in inferus deflecto uideo quasi vallo tenebrosus subtus sui in imus pono uideo et quattuor ignis in aer non multus ab inuicem spatium disto et interrogo angelus qui sum hic ignis audio hic sum ignis qui mundus succendo sum consumturi unus mendacium cum hic qui in baptismum abrenuntiaris nos satanas et omnis opus is promitto paruus inplemus alter cupiditas cum mundus diuitiae amor caelestis praepono tertius dissensio cum animus proximum etiam in superuacuis res offendo non formidamus quartus impietas cum infirmis spolio et is fraudo facio pro nihilum duco cresco uerus paulatim ignis usque ad inuicem sui extendo atque in immensus aduno sum flamma cos appropinquo pertimesco ille dico angelus dominus ecce ignis ego appropinquo at ille qui non incendo inquam non ardeo in tu nam etsi terribilis iste atque grandis sum rogus uideo tamen iuxta mereo opus singuli examino quia uniuscuiusque cupiditas in hic ignis ardeo sicut enim quis ardeo in corpus per illicitus uoluptas ita soluo corpus ardeo per debeo poena tunc uideo unus de tres angelus qui sui in totus uter uisio ductor adsum praecedo ignis flamma divido et duo ab uterque lateo circumuolantes ab ignis sui periculum defendo uideo autem et daemon per ignis uolo incendium bellum contra iustus struo sequor aduersus ipse accusatio malignus defensio spiritus bonus copiosus caelestis agmen uisio sed et uir de suus natio sancio qui olim sacerdotium gradus non ignobiliter potior fama iam uulgante conpererat ab qui non paucus qui uel ipse uel omnis qui audio uolo multus salubris sum audio qui cum uerbum finio et cum angelicis spiritus ipse quoque ad caelus redeo remaneo cum beatus furseo tres angelus de qui dico qui is ad corpus refero cos praefor ignis maximus adpropiarent diuido quidem angelus sicut prior ignis flamma sed uir deus ubi ad patefacio usque inter flamma ianua peruenio arripio immundus spiritus unus de is qui in ignis torreo jacto in is et contingo umerus maxillamque is incendo cognouitque homo et quia uestimentum is morior accipio ad memoria reduco qui angelus sancio statim adprehendo in ignis reicio dico hostis malignus nolo repello qui ante suscipio nam sicut bonus is peccator suscipio ita et de poenio is particeps sum debeo contradico angelus non inquam propter auaritia sed propter saluandam is anima suscipio cessauitque ignis et conuerto ad is angelus qui incendo inquam hic ardeo in tu si enim hic uir in peccatum suus mortuus pecunia non accipio neque poena is in tu ardeo et multus loquor quis erga salus is qui ad mors poeniterent sum ago salubris sermo doceo qui postmodum in corpus restituo omnis uita suus tempus signum incendium qui in anima perfero uisibilis cunctus in umerus maxillaque porto mirus in modus quis anima in occulo patior sum carus palam praemonstrabat curo autem semper sicut et antea facio consuo omnis opus uirtus et exemplum ostendo et praedico sermo ordo autem uisio suus ille solummodo qui propter desiderium conpunctio interrogo expono uolo supersum adhuc frater quidam senex monasterii noster qui narro soleo dico sui quidam multus ueracem atque religiosus homo qui ipse furseum video in prouincia orientales anglorum ille uisio ex ipse os audio adicio quia tempus hiems sum acer et glacies constringo cum sedeo in tenuis uestis uir ita inter dico propter magnitudo memoro timor uel suauitas quasi in medius aestas cauma sudo


Anno DCXXV, Paulinus a Iusto archiepiscopo ordinatur genti Nordanhymbrorum antistes.

annus dcxxv paulinus ab justus archiepiscopo ordino gens nordanhymbrorum antistes


Qui natus in territorio eiusdem monasterii, cum essem annorum septem, cura propinquorum datus sum educandus reuerentissimo abbati Benedicto, ac deinde Ceolfrido; cunctumque ex eo tempus uitae in eiusdem monasterii habitatione peragens, omnem meditandis scripturis operam dedi; atque inter obseruantiam disciplinae regularis, et cotidianam cantandi in ecclesia curam, semper aut discere, aut docere, aut scribere dulce habui.

qui nascor in territorium idem monasterii cum sum annus septem cura propinquus do sum educo reuerentissimo abbati benedico atque deinde ceolfrido cunctus ex is tempus uita in idem monasterii habitatio perago omnis meditandis scribo opera do atque inter obseruantiam disciplina regularis et cottidianus canto in ecclesia cura semper aut disco aut doceo aut scribo dulcis habeo


Cuius anno secundo, hoc est ab incarnatione dominica anno DCXLIIII, reuerentissimus pater Paulinus, quondam quidem Eburacensis, sed tunc Hrofensis episcopus ciuitatis, transiuit ad Dominum sexto Iduum Octobrium die; qui X et VIIII annos, menses duos, dies XXI episcopatum tenuit; sepultusque est in secretario beati apostoli Andreae, quod rex Aedilberct a fundamentis in eadem Hrofi ciuitate construxit. In cuius locum Honorius archiepiscopus ordinauit Ithamar, oriundum quidem de gente Cantuariorum, sed uita et eruditione antecessoribus suis aequandum.

qui annus secundus hic sum ab incarnatio dominicus annus dcxliiii reuerentissimus pater paulinus quondam quidem eburacensis sed tunc hrofensis episcopus ciuitas transeo ad dominus sextus idus octobrium dies qui decem et viiii annus mensis duo dies xxi episcopatus teneo sepelio sum in secretario beati apostolus andreae qui rex aedilberct ab fundamentum in idem hrofi ciuitas construo in qui locus honorius archiepiscopus ordino ithamar orior quidem de gens cantuariorum sed uita et eruditio antecessor suus aequo


Donauerat equum optimum antistiti Aidano, in quo ille, quamuis ambulare solitus, uel amnium fluenta transire, uel si alia quaelibet necessitas insisteret, uiam peragere posset. Cui cum paruo interiecto tempore pauper quidam occurreret elimosynam petens, desiliens ille praecepit equum, ita ut erat stratus regaliter, pauperi dari; erat enim multum misericors, et cultor pauperum, ac uelut pater miserorum. Hoc cum regi esset relatum, dicebat episcopo, cum forte ingressuri essent ad prandium: Quid uoluisti, domine antistes, equum regium, quem te conueniebat proprium habere, pauperi dare? Numquid non habuimus equos uiliores plurimos, uel alias species, quae ad pauperum dona sufficerent, quamuis illum eis equum non dares, quem tibi specialiter possidendum elegi? Cui statim episcopus: Quid loqueris, inquit, rex? Numquid tibi carior est ille filius equae, quam ille filius Dei? Quibus dictis intrabant ad prandendum. Et episcopus quidem residebat in suo loco. Porro rex, uenerat enim de uenatu, coepit consistens ad focum calefieri cum ministris; et repente inter calefaciendum recordans uerbum, quod dixerat illi antistes, discinxit se gladio suo, et dedit illum ministro, festinusque accedens ante pedes episcopi conruit, postulans, ut sibi placatus esset, quia numquam, inquit, deinceps aliquid loquar de hoc aut iudicabo, quid uel quantum de pecunia nostra filiis Dei tribuas. Quod uidens episcopus, multum pertimuit, ac statim exsurgens leuauit eum, promittens se multum illi esse placatum, dum modo ille residens ad epulas tristitiam deponeret. Dumque rex, iubente ac postulante episeopo, laetitiam reciperet, coepit e contra episcopus tristis usque ad lacrimarum profusionem effici. Quem dum presbyter suus lingua patria, quam rex et domestici eius non nouerant, quare lacrimaretur, interrogasset: Scio, inquit, quia non multo tempore uicturus est rex; numquam enim ante haec uidi humilem regem. Unde animaduerto illum citius ex hac uita rapiendum; non enim digna est haec gens talem habere rectorem. Nec multo post dira antistitis praesagia tristi regis funere, de quo supra diximus, impleta sunt.

dono equus bonus antistes aidano in quo ille quamuis ambulo soleo uel amnis fluentum transeo uel si alius qui necessitas insisto uia perago possum qui cum parvus interiacio tempus pauper quidam occurro elimosynam peto desiliens ille praecipio equus ita ut sum sterno regaliter pauper do sum enim multus misericors et cultor pauper atque uelut pater miserum hic cum rex sum refero dico episcopo cum fors ingredior sum ad prandium quis uolo dominus antistes equus regius qui tu conuenio proprius habeo pauper do numquid non habeo equus vilis multus uel alius species qui ad pauper donum sufficio quamuis ille is equus non do qui tu specialis possideo eligo qui statim episcopus quis loquor inquam rex numquid tu carus sum ille filius equa quam ille filius deus qui dictum intro ad prandeo et episcopus quidem resideo in suus locus porro rex uenio enim de venor coepio consisto ad focus calefieri cum minister et repens inter calefacio recordor uerbum qui dico ille antistes discingo sui gladius suus et do ille ministro festinus accedo ante pes episcopus conruo postulo ut sui placo sum quia numquam inquam deinceps aliquis loquor de hic aut iudico quis uel quantus de pecunia noster filius deus tribuo qui video episcopus multus pertimesco atque statim exsurgo leuo is promitto sui multus ille sum placo dum modo ille resideo ad epulae tristitia depono dum rex jubeo atque postulo episeopo laetitia recipio coepio e contra episcopus tristis usque ad lacrimaris profusio efficio qui dum presbyter suus lingua patria quam rex et domesticus is non nosco quare lacrimaretur interrogo scio inquam quia non multus tempus vinco sum rex numquam enim ante hic uideo humilis rex unde animaduerto ille cieo ex hic uita rapio non enim dignus sum hic gens talis habeo rector neque multus post dirus antistes praesagium tristis rex funus de quo supra dico impleo sum


Cum uero praefata Christi famula Torctgyd tres adhuc annos post obitum dominae in hac uita teneretur, in tantum ea, quam praediximus, infirmitate decocta est, ut uix ossibus hereret; ad ultimum, cum tempus iam resolutionis eius instaret, non solum membrorum ceterorum, sed et linguae motu caruit. Quod dum tribus diebus et totidem noctibus ageretur, subito uisione spiritali recreata, os et oculos aperuit; aspectansque in caelum, sic ad eam, quam intuebatur, uisionem coepit loqui: Gratus mihi est multum aduentus tuus, et bene uenisti. Et hoc dicto parumper reticuit, quasi responsum eius, quem uidebat et cui loquebatur, expectans. Rursumque, quasi leuiter indignata, subiunxit: Nequaquam hoc laeta ferre queo. Rursumque modicum silens, tertio dixit: Si nullatenus hodie fieri potest, obsecro, ne sit longum spatium in medio. Dixit, et, sicut antea, parum silens, ita sermonem conclusit: Si omnimodis ita definitum est, neque hanc sententiam licet inmutari, obsecro, ne amplius quam haec solummodo proxima nox intersit. Quibus dictis, interrogata a circumsedentibus, cum quo loqueretur: Cum carissima, inquit, mea matre Aedilburge. Ex quo intellexere, quod ipsa ei tempus suae transmigrationis proximum nuntiare uenisset. Nam et ita, ut rogabat, transacta una die et nocte, soluta carnis simul et infirmitatis uinculis ad aeternae gaudia salutis intrauit.

cos uerus praefor christus famulo torctgyd tres adhuc annus post obeo domina in hic uita teneo in tantus is quam praedico infirmitas decoquo sum ut uix os hereret ad ulter cum tempus iam resolutio is insto non solus membrum ceterus sed et lingua motus careo qui dum tres dies et totidem nox ago subeo uisio spirital recreo os et oculus aperio aspectansque in caelum sic ad is quam intueor uisio coepio loquor gratus ego sum multus advenio tuus et bene uenio et hic dico parumper reticeo quasi responsum is qui video et qui loquor expectans rursum quasi leuis indignor subjungo nequaquam hic laetus fero queo rursum modicus sileo tertius dico si nullatenus hodie fio possum obsecro ne sum longus spatium in medium dico et sicut antea parum sileo ita sermo concludo si omnimodus ita definio sum neque hic sententia licet inmutaris obsecro ne amplus quam hic solummodo propior nox intersum qui dictum interrogo ab circumsedeo cum quo loquor cos carus inquam meus mater aedilburge ex quo intellego qui ipse is tempus suus transmigratio propior nuntiaris uenio nam et ita ut rogo transigo unus dies et nox solvo caro simul et infirmitas uinculum ad aeternus gaudium salus intro


Adiecit autem Coifi, quia uellet ipsum Paulinum diligentius audire de Deo, quem praedicabat, uerbum facientem. Quod cum iubente rege faceret, exclamauit auditis eius sermonibus dicens: Iam olim intellexeram nihil esse, quod colebamus; quia uidelicet, quanto studiosius in eo cultu ueritatem quaerebam, tanto minus inueniebam. Nunc autem aperte profiteor, quia in hac praedicatione ueritas claret illa, quae nobis uitae, salutis, et beatitudinis aeternae dona ualet tribuere. Unde suggero, rex, ut templa et altaria, quae sine fructu utilitatis sacrauimus, ocius anathemati et igni contradamus. Quid plura? praebuit palam adsensum euangelizanti beato Paulino rex, et, abrenuntiata idolatria, fidem se Christi suscipere confessus est. Cumque a praefato pontifice sacrorum suorum quaereret, quis aras et fana idolorum cum septis, quibus erant circumdata. primus profanare deberet; ille respondit: Ego. Quis enim ea, quae per stultitiam colui, nunc ad exemplum omnium aptius quam ipse per sapientiam mihi a Deo uero donatam destruam? Statimque, abiecta superstitione uanitatis, rogauit sibi regem arma dare et equum emissarium, quem ascendens ad idola destruenda ueniret. Non enim licuerat pontificem sacrorum uel arma ferre, uel praeter in equa equitare. Accinctus ergo gladio accepit lanceam in manu, et ascendens emissarium regis, pergebat ad idola. Quod aspiciens uulgus, aestimabat eum insanire. Nec distulit ille, mox ut adpropiabat ad fanum, profanare illud, iniecta in eo lancea, quam tenebat; multumque gauisus de agnitione ueri Dei cultus, iussit sociis destruere ac succendere fanum cum omnibus septis suis. Ostenditur autem locus ille quondam idolorum non longe ab Eburaco ad orientem, ultra amnem Doruuentionem, et uocatur hodie Godmunddingaham, ubi pontifex ipse, inspirante Deo uero, polluit ac destruxit eas, quas ipse sacrauerat, aras.

adiicio autem coifi quia uolo ipse paulinus diligo audio de deus qui praedico uerbum facio qui cum jubeo rex facio exclamo audio is sermo dico iam olim intellego nihil sum qui colo quia uidelicet quantus studiosus in is cultus ueritas quaero tantus paruus invenio nunc autem apertus profiteor quia in hic praedicatio ueritas claro ille qui nos uita salus et beatitudo aeternus donum ualeo tribuo unde suggero rex ut templum et altare qui sine fructus utilitas sacro ocior anathemati et ignis contradamus quis multus praebeo palam assensus euangelizanti beatus paulinus rex et abrenuntiata idolatria fides sui christus suscipio confiteor sum cos ab praefor pontifex sacer suus quaero quis ara et fanum idolum cum saeptum qui sum circumdo primus profanaris debeo ille respondeo ego quis enim is qui per stultitia colo nunc ad exemplum omnis aptus quam ipse per sapientia ego ab deus uerus dono destruo statim abicio superstitio uanitas rogo sui rex arma do et equus emissarius qui ascendo ad idolum destruo venio non enim liceo pontifex sacer uel arma fero uel praeter in equa equitaris accingo ergo gladius accipio lancea in manus et ascendo emissarius rex pergo ad idolum qui aspicio uulgus aestimo is insanio neque differo ille mox ut adpropiabat ad fanum profanaris ille inicio in is lancea quam teneo multus gaudeo de agnitio uerus deus cultus iubeo socius destruo atque succendo fanum cum omnis saeptum suus ostendo autem locus ille quondam idolum non longus ab eburaco ad orior ultra amnis doruuentio et uoco hodie godmunddingaham ubi pontifex ipse inspirante deus uerus polluo atque destruo is qui ipse sacro ara


HOC enim regnante rege beatus archiepiscopus Laurentius regnum caeleste conscendit, atque in ecclesia et monasterio sancti apostoli Petri iuxta prodecessorem suum Augustinum sepultus est die quarto Nonarum Februariarum; post quem Mellitus, qui erat Lundoniae episcopus, sedem Doruuernensis ecclesiae tertius ab Augustino suscepit. Iustus autem adhuc superstes Hrofensem regebat ecclesiam. Qui, cum magna ecclesiam Anglorum cura ac labore gubernarent, susceperunt scripta exhortatoria a pontifice Romanae et apostolicae sedis Bonifatio, qui post Deusdedit ecclesiae praefuit, anno incarnationis dominicae DCXVIIII. Erat autem Mellitus corporis quidem infirmitate, id est podagra, grauatus, sed mentis gressibus sanis alacriter terrena quaeque transiliens, atque ad caelestia semper amanda, petenda, et quaerenda peruolans. Erat carnis origine nobilis, sed culmine mentis nobilior.

hic enim regno rex beatus archiepiscopus laurentius regnum caelestis conscendo atque in ecclesia et monasterio sanctus apostolus petri iuxta prodecessor suus augustinum sepelio sum dies quartum nonaris februariaris post qui mellitus qui sum lundoniae episcopus sedes doruuernensis ecclesia tertius ab augustinus suscipio iustus autem adhuc supersto hrofensem rego ecclesia qui cum magnus ecclesia anglorum cura atque labor guberno suscipio scribo exhortatoria ab pontifex romanus et apostolicae sedes bonifatio qui post deusdedit ecclesia praesum annus incarnatio dominicus dcxviiii sum autem mellitus corpus quidem infirmitas is sum podagra gravo sed mens gressus sanus alacriter terrenus quisque transiliens atque ad caelestis semper amo peto et quaero pervolo sum caro origo nobilis sed culmen mens nobilior


Uiro glorioso Aeduino regi Anglorum, Bonifatius episcopus seruus seruorum Dei.

uir gloriosus aeduino rex anglorum bonifatius episcopus seruus seruus deus


EO tempore gens Occidentalium Saxonum, qui antiquitus Geuissae uocabantur, regnante Cynigilso fidem Christi suscepit, praedicante illis uerbum Birino episcopo, quicum consilio papae Honorii uenerat Brittaniam, promittens quidem se illo praesente in intimis ultra Anglorum partibus, quo nullus doctor praecessisset, sanctae fidei semina esse sparsurum. Unde et iussu eiusdem pontificis per Asterium Genuensem episcopum in episcopatus consecratus est gradum. Sed Brittaniam perueniens, ac primum Geuissorum gentem ingrediens, cum omnes ibidem paganissimos inueniret, utilius esse ratus est ibi potius uerbum praedicare, quam ultra progrediens eos, quibus praedicare deberet, inquirere.

is tempus gens occidentalium saxonum qui antiquus geuissae voco regno cynigilso fides christus suscipio praedico ille uerbum birino episcopo qui consilium papae honorii uenio britannia promitto quidem sui ille praesens in intimus ultra anglorum pars quo nullus doctor praecedo sancio fides semen sum sparsurum unde et iussus idem pontifex per asterion genuensem episcopus in episcopatus consecro sum gradus sed britannia pervenio atque primus geuissor gens ingredior cum omnis ibidem paganissimos invenio utilis sum reor sum ibi potis uerbum praedico quam ultra progredior is qui praedico debeo inquiro


Narrabat autem hoc modo, quod uiderat: Lucidus, inquiens, aspectu et clarus erat indumento, qui me ducebat. Incedebamus autem tacentes, ut uidebatur mihi, contra ortum solis solstitialem; cumque ambularemus, deuenimus ad uallem multae latitudinis ac profunditatis, infinitae autem longitudinis; quae ad leuam nobis sita, unum latus flammis feruentibus nimium terribile, alterum furenti grandine ac frigore niuium omnia perflante atque uerrente non minus intolerabile praeferebat. Utrumque autem erat animabus hominum plenum, quae uicissim huc inde uidebantur quasi tempestatis impetu iactari. Cum enim uim feruoris inmensi tolerare non possent, prosiliebant miserae in medium rigoris infesti; et cum neque ibi quippiam requiei inuenire ualerent, resiliebant rursus urendae in medium flammarum inextinguibilium. Cumque hac infelici uicissitudine longe lateque, prout aspicere poteram, sine ulla quietis intercapedine innumerabilis spirituum deformium multitudo torqueretur, cogitare coepi, quod hic fortasse esset infernus, de cuius tormentis intolerabilibus narrari saepius audiui. Respondit cogitationi meae ductor, qui me praecedebat: Non hoc, inquiens, suspiceris; non enim hic infernus est ille, quem putas. At cum me hoc spectaculo tam horrendo perterritum paulatim in ulteriora produceret, uidi subito ante nos obscurari incipere loca, et tenebris omnia repleri. Quas cum intraremus, in tantum paulisper condensatae sunt, ut nihil praeter ipsas aspicerem, excepta dumtaxat specie et ueste eius, qui me ducebat. Et cum progrederemur sola sub nocte per umbras, ecce subito apparent ante nos crebri flammarum tetrarum globi, ascendentes quasi de puteo magno, rursumque decidentes in eundem. Quo cum perductus essem, repente ductor meus disparuit, ac me solum in medio tenebrarum et horridae uisionis reliquit. At cum idem globi ignium sine intermissione modo alta peterent, modo ima baratri repeterent, cerno omnia, quae ascendebant, fastigia flammarum plena esse spiritibus hominum, qui instar fauillarum cum fumo ascendentium, nunc ad sublimiora proicerentur, nunc retractis ignium uaporibus relaberentur in profunda. Sed et fetor inconparabilis cum eisdem uaporibus ebulliens omnia illa tenebrarum loca replebat. Et cum diutius ibi pauidus consisterem, utpote incertus, quid agerem, quo uerterem gressum, qui me finis maneret; audio subitum post terga sonitum inmanissimi fletus ac miserrimi, simul et cachinnum crepitantem quasi uulgi indocti captis hostibus insultantis. Ut autem sonitus idem clarior redditus ad me usque peruenit, considero turbam malignorum spirituum, quae quinque animas hominum merentes heiulantesque, ipsa multum exultans et cachinnans, medias illas trahebat in tenebras; e quibus uidelicet hominibus, ut dinoscere potui, quidam erat adtonsus ut clericus, quidam laicus, quaedam femina. Trahentes autem eos maligni spiritus descenderunt in medium baratri illius ardentis; factumque est, ut cum longius subeuntibus eis, fletum hominum et risum daemoniorum clare discernere nequirem, sonum tamen adhuc promiscuum in auribus haberem. Interea ascenderunt quidam spirituum obscurorum de abysso illa flammiuoma, et adcurrentes circumdederunt me, atque oculis flammantibus, et de ore ac naribus ignem putidum efflantes angebant; forcipibus quoque igneis, quos tenebant in manibus, minitabantur me conprehendere, nec tamen me ullatenus contingere, tametsi terrere praesumebant. Qui cum undiqueuersum hostibus et caecitate tenebrarum conclusus, huc illucque oculos circumferrem, si forte alicunde quid auxilii, quo saluarer, adueniret, apparuit retro uia, qua ueneram, quasi fulgor stellae micantis inter tenebras, qui paulatim crescens, et ad me ocius festinans, ubi adpropinquauit, dispersi sunt et aufugerunt omnes, qui me forcipibus rapere quaerebant spiritus infesti. Ille autem, qui adueniens eos fugauit, erat ipse, qui me ante ducebat; qui mox conuersus ad dextrum iter, quasi contra ortum solis brumalem me ducere coepit. Nec mora, exemtum tenebris in auras me serenae lucis eduxit; cumque me in luce aperta duceret, uidi ante nos murum permaximum, cuius neque longitudini hinc uel inde, neque altitudini ullus esse terminus uideretur. Coepi autem mirari, quare ad murum accederemus, cum in eo nullam ianuam, uel fenestram, uel ascensum alicubi conspicerem. Cum ergo peruenissemus ad murum, statim nescio quo ordine fuimus in summitate eius. Et ecce ibi campus erat latissimus ac laetissimus, tantaque flagrantia uernantium flosculorum plenus, ut omnem mox fetorem tenebrosi fornacis, qui me peruaserat, effugaret admirandi huius suauitas odoris. Tanta autem lux cuncta ea loca perfuderat, ut omni splendore diei siue solis meridiani radiis uideretur esse praeclarior. Erantque in hoc campo innumera hominum albatorum conuenticula, sedesque plurimae agminum laetantium. Cumque inter choros felicium incolarum medios me duceret, cogitare coepi, quod hoc fortasse esset regnum caelorum, de quo praedicari saepius audiui. Respondit ille cogitatui meo: Non, inquiens, non hoc est regnum caelorum, quod autumas. Cumque procedentes transissemus et has beatorum mansiones spirituum, aspicio ante nos multo maiorem luminis gratiam quam prius; in qua etiam uocem cantantium dulcissimam audiui; sed et odoris flagrantia miri tanta de loco effundebatur, ut is, quem antea degustans quasi maximum rebar, iam permodicus mihi odor uideretur; sicut etiam lux illa campi florentis eximia, in conparatione eius, quae nunc apparuit, lucis, tenuissima prorsus uidebatur, et parua. In cuius amoenitatem loci cum nos intraturos sperarem, repente ductor substitit; nec mora, gressum retorquens ipsa me, qua uenimus, uia reduxit. Cumque reuersi perueniremus ad mansiones illas laetas spirituum candidatorum, dixit mihi: Scis, quae sint ista omnia, quae uidisti? Respondi ego: Non. Et ait: Uallis illa, quam aspexisti flammis feruentibus et frigoribus horrenda rigidis, ipse est locus, in quo examinandae et castigandae sunt animae illorum, qui differentes confiteri et emendare scelera, quae fecerunt, in ipso tandem mortis articulo ad paenitentiam confugiunt, et sic de corpore exeunt; qui tamen, quia confessionem et paenitentiam uel in morte habuerunt, omnes in die iudicii ad regnum caelorum perueniunt. Multos autem preces uiuentium, et elimosynae, et ieiunia, et maxime celebratio missarum, ut etiam ante diem iudicii liberentur, adiuuant. Porro puteus ille flammiuomus ac putidus, quem uidisti, ipsum est os gehennae, in quo quicumque semel inciderit, numquam inde liberabitur in aeuum. Locus uero iste florifer, in quo pulcherrimam hanc iuuentutem iucundari ac fulgere conspicis, ipse est, in quo recipiuntur animae eorum, qui in bonis quidem operibus de corpore exeunt; non tamen sunt tantae perfectionis, ut in regnum caelorum statim mereantur introduci; qui tamen omnes in die iudicii ad uisionem Christi, et gaudia regni caelestis intrabunt. Nam quicumque in omni uerbo, et opere, et cogitatione perfecti sunt, mox de corpore egressi ad regnum caeleste perueniunt; ad cuius uicina pertinet locus ille, ubi sonum cantilenae dulcis cum odore suauitatis ac splendore lucis audisti. Tu autem, quia nunc ad corpus reuerti, et rursum inter homines uiuere debes, si actus tuos curiosius discutere, et mores sermonesque tuos in rectitudine ac simplicitate seruare studueris, accipies et ipse post mortem locum mansionis inter haec, quae cernis, agmina laetabunda spirituum beatorum. Namque ego, cum ad tempus abscessissem a te, ad hoc feci, ut, quid de te fieri deberet, agnoscerem. Haec mihi cum dixisset, multum detestatus sum reuerti ad corpus, delectatus nimirum suauitate ac decore loci illius, quem intuebar, simul et consortio eorum, quos in illo uidebam. Nec tamen aliquid ductorem meum rogare audebam; sed inter haec nescio quo ordine repente me inter homines uiuere cerno.

narro autem hic modo qui uideo lucidus inquiens aspectus et clarus sum indumentum qui ego duco incedebamus autem taceo ut uideo ego contra orior sol solstitial cum ambulo devenio ad vallo multus latitudo atque profunditas infinitus autem longitudo qui ad leuam nos sino unus latus flamma ferueo nimium terribilis alter furo grando atque frigor niuium omnis perflante atque uerrente non paruus intolerabilis praefero uterque autem sum animabus homo plenus qui vicissim huc inde uideo quasi tempestas impetus iactaris cos enim uis fervor immensus tolero non possum prosiliebant miser in medius rigor infestus et cum neque ibi quispiam requiei inuenio valeo resiliebant rursus urendae in medius flammaris inextinguibilis cos hic infelix uicissitudo longus fero prout aspicio possum sine ullus quiesco intercapedo innumerabilis spiritus deformium multitudo torqueo cogito coepio qui hic fortasse sum infernus de qui tormentum intolerabilis narraris saepis audio respondeo cogitatio meus ducto qui ego praecedo non hic inquiens suspicio non enim hic infernus sum ille qui puto at cum ego hic spectaculum tam horreo perterreo paulatim in ulteriora produco uideo subeo ante nos obscuraris incipio locum et tenebrae omnis repleo qui cum intro in tantus paulisper condensatae sum ut nihil praeter ipse aspicio excipio dumtaxat species et uestis is qui ego duco et cum progrederemur solus sub nox per umbra ecce subeo appareo ante nos creber flammaris tetraris globus ascendo quasi de puteo magnus rursum decido in idem quo cum perduco sum repens ducto meus disparuit atque ego solus in medium tenebraris et horridus uisio relinquo at cum idem globus ignis sine intermissio modo altus peto modo imus baratri repeto cerno omnis qui ascendo fastigium flammaris plenus sum spiritus homo qui instar fauillaris cum fumus ascendo nunc ad sublimis proicio nunc retraho ignis vapor relaberentur in profundus sed et feto inconparabilis cum idem vapor ebullio omnis ille tenebraris locum repleo et cum diu ibi pavidus consisto utpote incertus quis ago quo uerterem gradior qui ego finis maneo audio subeo post tergum sonitus immanis fletus atque miser simul et cachinnus crepitantem quasi uulgus indoceo capio hostis insulto ut autem sono idem clarus reddo ad ego usque peruenio considero turba malignus spiritus qui quinque anima homo mereo heiulantesque ipse multus exultans et cachinnans medius ille traho in tenebrae e qui uidelicet homo ut dignosco possum quidam sum adtonsus ut clericus quidam laicus quidam femina traho autem is malignus spiritus descendo in medius baratri ille ardeo facio sum ut cum longus subeo is fletus homo et risus daemonium claris discerno nequirem sonus tamen adhuc promiscuus in auris habeo interea ascendo quidam spiritus obscurorum de abyssus ille flammiuoma et adcurro circumdo ego atque oculus flammantibus et de os atque naris ignis putidus efflo ango forcipibus quoque igneus qui teneo in manus minito ego comprehendo neque tamen ego ullatenus contingo tametsi terreo praesumo qui cum undiqueuersum hostis et caecitas tenebraris concludo huc illic oculus circumferrem si fors alicunde quis auxilium quo saluarer advenio appareo retro uia qui venio quasi fulgor stella mico inter tenebrae qui paulatim cresco et ad ego ocior festino ubi adpropinquauit dispermulceo sum et aufugio omnis qui ego forcipibus rapio quaero spiritus infestus ille autem qui advenio is fugo sum ipse qui ego ante duco qui mox conuerto ad dexter iter quasi contra orior sol brumal ego duco coepio neque mora exemtum tenebrae in aura ego serenus lucus educo cum ego in lux apertus duco uideo ante nos murus permaximum qui neque longitudo hinc uel inde neque altitudo ullus sum terminus uideo coepio autem miror quare ad murus accedo cum in is nullus ianua uel fenestra uel ascensus alicubi conspicerem cos ergo peruenissemus ad murus statim nescio quo ordo sum in summitas is et ecce ibi campus sum fero atque laetus tantus flagro uernantium flosculorum plenus ut omnis mox fetor tenebrosus fornax qui ego pervado effugaret admiror hic suavitas odor tantus autem lux cunctus is locum perfundo ut omnis splendor dies siue sol meridianus radius uideo sum praeclarus sum in hic campus innumerus homo albator conuenticula sedeo multus agmen laeto cos inter chorus felicium incolaris medius ego duco cogito coepio qui hic fortasse sum regnum caelum de quo praedicaris saepis audio respondeo ille cogitatui meus non inquiens non hic sum regnum caelum qui autumo cos procedo transeo et hic beator mansio spiritus aspicio ante nos multus magnus lumen gratia quam prior in qui etiam uox canto dulcis audio sed et odor flagro mirus tantus de locus effundo ut is qui antea degustans quasi magnus reor iam permodicus ego odor uideo sicut etiam lux ille campus floreo eximius in conparatio is qui nunc appareo lucus tenuis prorsus uideo et paruus in qui amoenitas locus cum nos intraturos speraris repens ducto substo neque mora gradior retorqueo ipse ego qui uenio uia reduco cos revorto pervenio ad mansio ille laeto spiritus candidator dico ego scio qui sum iste omnis qui uideo respondeo ego non et aio valles ille quam aspicio flamma ferueo et frigus horreo rigidus ipse sum locus in quo examinandae et castigo sum anima ille qui differo confiteor et emendo scelus qui facio in ipse tandem mors articulus ad paenitentia confugio et sic de corpus exeo qui tamen quia confessio et paenitentia uel in mors habeo omnis in dies iudicium ad regnum caelum pervenio multus autem prex vivo et elimosynae et ieiunium et magnus celebratio missaris ut etiam ante dies iudicium libero adjuvo porro puteus ille flammiuomus atque putidus qui uideo ipse sum os gehenna in quo quicumque semel incido numquam inde libero in aeuum locus uerus iste florifer in quo pulcher hic iuuentus iucundaris atque fulgeo conspicio ipse sum in quo recipio anima is qui in bonus quidem opus de corpus exeo non tamen sum tantus perfectio ut in regnum caelum statim mereo introduco qui tamen omnis in dies iudicium ad uisio christus et gaudium regnum caelestis intro nam quicumque in omnis uerbum et opus et cogitatio perficio sum mox de corpus egredior ad regnum caelestis pervenio ad qui uicinus pertineo locus ille ubi sonus cantilena dulcis cum odor suauitas atque splendor lucus audio tu autem quia nunc ad corpus revorto et rursum inter homo uiuo debeo si ago tuus curiosus discutio et mos sermo tuus in rectitudo atque simplicitas seruo studueris accipio et ipse post mors locus mansio inter hic qui cerno agmen laetabundus spiritus beator namque ego cum ad tempus abscessissem ab tu ad hic facio ut quis de tu fio debeo agnosco hic ego cum dico multus detesto sum revorto ad corpus delector nimirum suauitas atque decus locus ille qui intueor simul et consortio is qui in ille uideo neque tamen aliquis ductor meus rogo audeo sed inter hic nescio quo ordo repens ego inter homo uiuo cerno


Suscipite uerba praedicatorum, et euangelium Dei, quod uobis adnuntiant; quatinus credentes, sicut saepius dictum est, in Deum Patrem omnipotentem, et in Iesum Christum eius Filium, et Spiritum Sanctum, et inseparabilem Trinitatem; fugatis daemoniorum sensibus, expulsaque a uobis sollicitatione uenenosi et deceptibilis hostis, per aquam et Spiritum Sanctum renati ei, cui credideritis, in splendore gloriae sempiternae cohabitare, eius opitulante munificentia ualeatis.

suscipio uerbum praedicator et euangelium deus qui tu adnuntio quatenus credo sicut saepis dico sum in deus pater omnipotens et in iesus christus is filius et spiritus sancio et inseparabilis trinitas fugo daemonium sensus expello ab tu sollicitatio uenenosi et deceptibilis hostis per aqua et spiritus sancio reno is qui credo in splendor gloria sempiternus cohabitaris is opitulante munificentia valeo


EODEM autem anno dominicae incarnationis DCLXIIIIo, facta erat eclipsis solis die tertio mensis Maii, hora circiter Xa diei; quo etiam anno subita pestilentiae lues, depopulatis prius australibus Brittaniae plagis, Nordanhymbrorum quoque prouinciam corripiens, atque acerba clade diutius longe lateque desaeuiens, magnam hominum multitudinem strauit. Qua plaga praefatus Domini sacerdos Tuda raptus est de mundo, et in monasterio, quod uocatur Pægnalaech, honorifice sepultus. Haec autem plaga Hiberniam quoque insulam pari clade premebat. Erant ibidem eo tempore multi nobilium simul et mediocrium de gente Anglorum, qui tempore Finani et Colmani episcoporum, relicta insula patria, uel diuinae lectionis, uel continentioris uitae gratia illo secesserant. Et quidam quidem mox se monasticae conuersationi fideliter mancipauerunt, alii magis circueundo per cellas magistrorum, lectioni operam dare gaudebant; quos omnes Scotti libentissime suscipientes, uictum eis cotidianum sine pretio, libros quoque ad legendum, et magisterium gratuitum praebere curabant.

idem autem annus dominicus incarnatio dclxiiiio facio sum eclipsis sol dies tertius mensis maius hora circiter xa dies quo etiam annus subeo pestilentia luo depopulor prior austral brittaniae plaga nordanhymbrorum quoque prouincia corripio atque acerbus clades diu longus fero desaeuiens magnus homo multitudo sterno qui plaga praefor dominus sacerdos tuda rapio sum de mundus et in monasterio qui uoco pgnalaech honorificus sepelio hic autem plaga hibernia quoque insula par clades premo sum ibidem is tempus multus nobilis simul et mediocris de gens anglorum qui tempus finani et colmani episcoporum relinquo insula patria uel divina lectio uel continentioris uita gratia ille secedo et quidam quidem mox sui monasticae conuersatio fidelis mancipauerunt alius magis circueundo per cella magister lectio opera do gaudeo qui omnis scotti libet suscipio uictus is cottidianus sine pretium liber quoque ad lego et magisterius gratuitus praebeo curo


NEC multo interposito tempore nuntiatur ex eadem insula Pelagianam peruersitatem iterato paucis auctoribus dilatari; rursusque ad beatissimum uirum preces sacerdotum omnium deferuntur, ut causam Dei, quam prius obtinuerat, tutaretur. Quorum petitioni festinus obtemperat. Namque adiuncto sibi Seuero, totius sanctitatis uiro, qui erat discipulus beatissimi patris Lupi Trecasenorum episcopi, et tunc Treuiris ordinatus episcopus, gentibus primae Germaniae uerbum praedicabat, mare conscendit, et consentientibus elementis, tranquillo nauigio Brittanias petit.

neque multus interpono tempus nuntio ex idem insula pelagianam peruersitas itero paucus auctor dilataris rursus ad beatus uir prex sacerdos omnis defero ut causa deus quam prior obtineo tuto qui petitio festinus obtempero namque adjungo sui severus totus sanctitas uir qui sum discipulus beatus pater lupus trecasenorum episcopus et tunc treuiris ordino episcopus gens primus germania uerbum praedico mare conscendo et consentio elementum tranquillus nauigium britannia peto


Alma Deus Trinitas, quae saecula cuncta gubernas, Adnue iam coeptis, alma Deus Trinitas.

almus deus trinitas qui saeculum cunctus guberno annuo iam coepio almus deus trinitas adeo decus


Uerum Eorpuald non multo, postquam fidem accepit, tempore occisus est a uiro gentili nomine Ricbercto; et exinde tribus annis prouincia in errore uersata est, donec accepit regnum frater eiusdem Eorpualdi Sigberct, uir per omnia Christianissimus ac doctissimus, qui, uiuente adhuc fratre, cum exularet in Gallia, fidei sacramentis inbutus est, quorum participem, mox ubi regnare coepit, totam suam prouinciam facere curauit. Cuius studiis gloriosissime fauit Felix episcopus, qui de Burgundiorum partibus, ubi ortus et ordinatus est, cum uenisset ad Honorium archiepiscopum, eique indicasset desiderium suum, misit eum ad praedicandum uerbum uitae praefatae nationi Anglorum. Nec uota ipsius in cassum cecidere; quin potius fructum in ea multiplicem credentium populorum pius agri spiritalis cultor inuenit. Siquidem totam illam prouinciam, iuxta sui nominis sacramentum, a longa iniquitate atque infelicitate liberatam, ad fidem et opera iustitiae, ac perpetuae felicitatis dona perduxit, accepitque sedem episcopatus in ciuitate Domnoc; et cum X ac VII annos eidem prouinciae pontificali regimine praeesset, ibidem in pace uitam finiuit.

uerus eorpuald non multus postquam fides accipio tempus occido sum ab uir gentilis nomen ricbercto et exinde tres annus prouincia in error verso sum donec accipio regnum frater idem eorpualdi sigberct uir per omnis christianissimus atque doceo qui vivo adhuc frater cum exularet in gallia fides sacramentum inbuo sum qui participo mox ubi regno coepio totus suus prouincia facio curo qui studium gloriosus faveo felix episcopus qui de burgundiorum pars ubi ortus et ordino sum cum uenio ad honorium archiepiscopum is indico desiderium suus mitto is ad praedico uerbum uita praefor natio anglorum neque uotum ipse in cassus cado quin potis fructus in is multiplico credo populus pius ager spirital cultor inuenio siquidem totus ille prouincia iuxta suus nomen sacramentum ab longus iniquitas atque infelicitas libero ad fides et opus justitia atque perpetuus felicitas donum perduco accipio sedes episcopatus in ciuitas domnoc et cum decem atque vii annus idem prouincia pontifical regimen praesum ibidem in pax uita finio


Anno DCCLIIII, Bonifacius, qui et Uinfridus, Francorum episcopus, cum quinquaginta tribus martyrio coronatur; et pro eo Redgerus consecratur archiepiscopus a Stephano papa.

annus dccliiii bonifacius qui et uinfridus franci episcopus cum quinquaginta tres martyrio corono et pro is redgerus consecro archiepiscopus ab stephanus papa


Anno DXCVI, Gregorius papa misit Brittaniam Augustinum cum monachis, qui uerbum Dei genti Anglorum euangelizarent.

annus dxcvi gregorius papa mitto britannia augustinum cum monachis qui uerbum deus gens anglorum euangelizarent


Anno DCCXXVIIII, cometae apparuerunt, sanctus Ecgberct transiit, Osric mortuus est.

annus dccxxviiii cometes appareo sancio ecgberct transeo osric mortuus sum


NON multo post haec elapso tempore, offensus a Uynfrido Merciorum episcopo per meritum cuiusdam inoboedientiae, Theodorus archiepiscopus deposuit eum de episcopatu post annos accepti episcopatus non multos; et in loco eius ordinauit episcopum Sexuulfum, qui erat constructor et abbas monasterii, quod dicitur Medeshamstedi, in regione Gyruiorum. Depositus uero Uynfrid rediit ad monasterium suum, quod dicitur Adbaruae, ibique in optima uitam conuersatione finiuit.

non multus post hic elabor tempus offendo ab uynfrido merciorum episcopo per mereo quidam inoboedientia theodorus archiepiscopus depono is de episcopatu post annus accipio episcopatus non multus et in locus is ordino episcopus sexuulfum qui sum constructor et abbas monasterii qui dico medeshamstedi in regio gyruiorum depono uerus uynfrid redeo ad monasterium suus qui dico adbaruae ibi in bonus uita conuersatio finio


Dilectissimo fratri Honorio Honorius.


Uenit autem Brittaniam Columba, regnante Pictis Bridio filio Meilochon, rege potentissimo, nono anno regni eius, gentemque illam uerbo et exemplo ad fidem Christi conuertit; unde et praefatam insulam ab eis in possessionem monasterii faciendi accepit. Neque enim magna est, sed quasi familiarum quinque, iuxta aestimationem Anglorum; quam successores eius usque hodie tenent, ubi et ipse sepultus est, cum esset annorum LXXVII, post annos circiter XXX et duos, ex quo ipse Brittaniam praedicaturus adiit. Fecerat autem, priusquam Brittaniam ueniret, monasterium nobile in Hibernia, quod a copia roborum Dearmach lingua Scottorum, hoc est campus roborum, cognominatur. Ex quo utroque monasterio plurima exinde monasteria per discipulos eius et in Brittania et in Hibernia propagata sunt, in quibus omnibus idem monasterium insulanum, in quo ipse requiescit corpore, principatum teneret.

uenio autem britannia columba regno picti bridio filius meilochon rex potens nonus annus regnum is gens ille uerbum et exemplum ad fides christus conuerto unde et praefatam insula ab is in possessio monasterii facio accipio neque enim magnus sum sed quasi familia quinque iuxta aestimatio anglorum quam successor is usque hodie teneo ubi et ipse sepelio sum cum sum annus lxxvii post annus circiter xxx et duo ex quo ipse britannia praedico adeo facio autem priusquam britannia venio monasterium nobilis in hibernia qui ab copia robur dearmach lingua scottor hic sum campus robur cognomino ex quo uterque monasterio multus exinde monasteria per discipulus is et in britannia et in hibernia propago sum in qui omnis idem monasterium insulanum in quo ipse requiesco corpus principatus teneo


Anno DCCLXV, Aluchredus rex susceptus est in regnum.

annus dcclxv aluchredus rex suscipio sum in regnum


EO tempore prouinciae Merciorum rex Uulfheri praefuit, qui, cum mortuo Iarumanno sibi quoque suisque a Theodoro episcopum dari peteret, non eis nouum uoluit ordinare episcopum; sed postulauit a rege Osuio, ut illis episcopus Ceadda daretur, qui tunc in monasterio suo, quod est in Læstingae, quietam uitam agebat, Uilfrido administrante episcopatum Eboracensis ecclesiae, nec non et omnium Nordanhymbrorum, sed et Pictorum, quousque rex Osuiu imperium protendere poterat. Et quia moris erat eidem reuerentissimo antistiti opus euangelii magis ambulando per loca, quam equitando perficere, iussit eum Theodorus, ubicumque longius iter instaret, equitare, multumque renitentem, studio et amore pii laboris, ipse eum manu sua leuauit in equum; quia nimirum sanctum esse uirum conperiit, atque equo uehi, quo esset necesse, conpulit. Susceptum itaque episcopatum gentis Merciorum simul et Lindisfarorum Ceadda, iuxta exempla patrum antiquorum, in magna uitae perfectione administrare curauit; cui etiam rex Uulfheri donauit terram L familiarum ad construendum monasterium in loco, qui dicitur Adbaruae, id est Ad Nemus, in prouincia Lindissi, in quo usque hodie instituta ab ipso regularis uitae uestigia permanent.

is tempus prouincia merciorum rex uulfheri praesum qui cum mortuus iarumanno sui quoque suo ab theodorus episcopus do peto non is nouus uolo ordinaris episcopus sed postulo ab rex osuio ut ille episcopus ceadda do qui tunc in monasterio suus qui sum in lstingae quiesco uita ago uilfrido administro episcopatus eboracensis ecclesia neque non et omnis nordanhymbrorum sed et pictor quousque rex osuiu imperium protendo possum et quia mos sum idem reuerentissimo antistes opus euangelii magis ambulo per locum quam equito perficio iubeo is theodorus ubicumque longus iter insto equitaris multus reniteo studium et amor pius labor ipse is manus suus leuo in equus quia nimirum sancio sum uir conperiit atque equus veho quo sum necesse compello suscipio itaque episcopatus gens merciorum simul et lindisfarorum ceadda iuxta exemplum pater antiquus in magnus uita perfectio administraris curo qui etiam rex uulfheri dono terra l familia ad construendum monasterium in locus qui dico adbaruae is sum ad nemus in prouincia lindissi in quo usque hodie institutum ab ipse regularis uita uestigium permaneo


In nomine Domini nostri Iesu Christi Saluatoris, imperantibus dominis piissimis nostris Ecgfrido rege Hymbronensium, anno Xo regni eius, sub die XV Kalendas Octobres, indictione VIIIa; et Aedilredo rege Mercinensium, anno sexto regni eius; et Alduulfo rege Estranglorum, anno XVIIo regni eius; et Hlothario rege Cantuariorum, regni eius anno VIIo; praesidente Theodoro, gratia Dei archiepiscopo Brittaniae insulae et ciuitatis Doruuernis; una cum eo sedentibus ceteris episcopis Brittaniae insulae uiris uenerabilibus, praepositis sacrosanctis euangeliis, in loco, qui Saxonico uocabulo Haethfelth nominatur, pariter tractantes, fidem rectam et orthodoxam exposuimus; sicut Dominus noster Iesus Christus incarnatus tradidit discipulis suis, qui praesentialiter uiderunt, et audierunt sermones eius, atque sanctorum patrum tradidit symbolum, et generaliter omnes sancti et uniuersales synodi, et omnis probabilium catholicae ecclesiae doctorum chorus. Hos itaque sequentes, nos pie atque orthodoxe, iuxta diuinitus inspiratam doctrinam eorum professi credimus consonanter, et confitemur secundum sanctos patres, proprie et ueraciter Patrem et Filium et Spiritum Sanctum trinitatem in unitate consubstantialem et unitatem in trinitate, hoc est unum Deum in tribus subsistentiis, uel personis consubstantialibus, aequalis gloriae et honoris.

in nomen dominus noster iesus christus saluator impero dominus pius noster ecgfrido rex hymbronensium annus xo regnum is sub dies xv kalendae october indictio viiia et aedilredo rex mercinensium annus sextus regnum is et alduulfo rex estranglorum annus xviio regnum is et hlothario rex cantuariorum regnum is annus viio praesideo theodorus gratia deus archiepiscopo brittaniae insula et ciuitas doruuernis unus cum is sedeo ceterus episcopus brittaniae insula uir uenerabilis praepono sacrosanctus euangeliis in locus qui saxonico vocabulum haethfelth nomino pariter tracto fides recingo et orthodoxam expono sicut dominus noster iesus christus incarno trado discipulis suus qui praesentialiter uideo et audio sermo is atque sancio pater trado symbolus et generalis omnis sanctus et uniuersal synodi et omnis probabilis catholicae ecclesia doctor chorus hic itaque sequor nos pius atque orthodoxe iuxta divinitus inspiro doctrina is profiteor credo consonanter et confiteor secundus sancio pater proprius et ueraciter pater et filius et spiritus sancio trinitas in unitas consubstantial et unitas in trinitas hic sum unus deus in tres subsistentiis uel persona consubstantial aequalis gloria et honor


HUNC cum dies mortis egredi e corpore cogeret, conpletis annis episcopatus sui XVII erat in uilla regia non longe ab urbe, de qua praefati sumus. In hac enim habens ecclesiam et cubiculum, saepius ibidem diuerti ac manere, atque inde ad praedicandum circumquaque exire consueuerat; quod ipsum et in aliis uillis regiis facere solebat, utpote nil propriae possessionis, excepta ecclesia sua et adiacentibus agellis habens. Tetenderunt ergo ei egrotanti tentorium ad occidentalem ecclesiae partem, ita ut ipsum tentorium parieti hereret ecclesiae. Unde factum est, ut adclinis destinae, quae extrinsecus ecclesiae pro munimine erat adposita, spiritum uitae exhalaret ultimum. Obiit autem septimo decimo episcopatus sui anno, pridie Kalendarum Septembrium. Cuius corpus mox inde translatum ad insulam Lindisfarnensium, atque in cymiterio fratrum sepultum est. At interiecto tempore aliquanto, cum fabricata esset ibi basilica maior, atque in honorem beatissimi apostolorum principis dedicata, illo ossa eius translata, atque ad dexteram altaris iuxta uenerationem tanto pontifice dignam condita sunt.

hic cum dies mors egredior e corpus cogo conpleo annus episcopatus suus xvii sum in villa regius non longus ab urbs de qui praefor sum in hic enim habeo ecclesia et cubiculum saepis ibidem diuerti atque maneo atque inde ad praedico circumquaque exeo consuesco qui ipse et in alius villa regius facio soleo utpote nihil proprius possessio excipio ecclesia suus et adjaceo agellus habeo tendo ergo is egrotanti tentorius ad occidental ecclesia pars ita ut ipse tentorius paries hereret ecclesia unde facio sum ut adclinis destina qui extrinsecus ecclesia pro munimen sum appono spiritus uita exhalaret ulter obeo autem septimus decimus episcopatus suus annus pridie kalendaris septembrium qui corpus mox inde transfero ad insula lindisfarnensium atque in cymiterio frater sepelio sum at interiacio tempus aliquantus cum fabricor sum ibi basilica magnus atque in honor beatus apostolus princeps dedico ille os is transfero atque ad dexter altar iuxta ueneratio tantus pontifex dignus condio sum


IN quo tunc monasterio nonnulla caelestis gratiae dona specialiter ostensa fuisse perhibentur; utpote ubi nuper expulsa diaboli tyrannide Christus iamregnare coeperat; e quibus unum, quod mihi reuerentissimus antistes Acca sepius referre, et a fidelissimis eiusdem monasterii fratribus sibi relatum asserere solebat, memoriae mandare commodum duximus.

in quo tunc monasterio nonnullus caelestis gratia donum specialis ostendo sum perhibeo utpote ubi nuper expello diabolus tyrannis christus iamregnaris coepio e qui unus qui ego reuerentissimus antistes acca sepius refero et ab fidelis idem monasterii frater sui refero assero soleo memoria mando commodus duco quartus pars is simul et praeda dominus do qui ita soluo ut hic uilfrido episcopo qui tunc fors de gens suus supervenio adsum uto pro dominus offertor sum autem mensura idem insula iuxta aestimatio anglorum mille ducentaris familia unde do sum episcopo possessio terra cccaris familia at ipse pars quam accipio commendo quidam de clericis suus qui nomen bernuini et sum filius soror is do ille presbyterum nomen hiddila qui omnis qui saluaris uolo uerbum atque lavacrum uita ministro


SUCCESSIT autem Aedilburgi in officio abbatissae deuota Deo famula, nomine Hildilid, multisque annis, id est usque ad ultimam senectutem, eidem monasterio strenuissime, et in obseruantia disciplinae regularis, et in earum, quae ad communes usus pertinent, rerum prouidentia praefuit. Cui cum propter angustiam loci, in quo monasterium constructum est, placuisset, ut ossa famulorum famularumque Christi, quae ibidem fuerant tumulata, tollerentur, et transferrentur omnia in ecclesiam beatae Dei genetricis, unoque conderentur in loco; quoties ibi claritas luminis caelestis, quanta saepe flagrantia mirandi apparuerit odoris, quae alia sint signa ostensa, in ipso libro, de quo haec excerpsimus, quisque legerit, inueniet.

succedo autem aedilburgi in officium abbatissae deuoueo deus famulo nomen hildilid multa annus is sum usque ad ulter senectus idem monasterio strenuissime et in observo disciplina regularis et in is qui ad communis utor pertineo res provideo praesum qui cum propter angustia locus in quo monasterium construo sum placeo ut os famulus famularumque christus qui ibidem sum tumulo tollo et transfero omnis in ecclesia beatus deus genetrix unus condo in locus quotiens ibi claritas lumen caelestis quantus saepe flagro miro appareo odor qui alius sum signum ostendo in ipse liber de quo hic excerpo quisque lego invenio


Haec perorante Uilfrido, dixit rex: Uerene, Colmane, haec illi Petro dicta sunt a Domino? Qui ait: Uere, rex. At ille: Habetis, inquit, uos proferre aliquid tantae potestatis uestro Columbae datum? At ille ait: Nihil. Rursum rex: Si utrique uestrum, inquit, in hoc sine ulla controuersia consentiunt, quod haec principaliter Petro dicta, et ei claues regni caelorum sint datae a Domino? Responderunt: Etiam, utrique. At ille ita conclusit: Et ego uobis dico, quia hic est ostiarius ille, cui ego contradicere nolo; sed, in quantum noui uel ualeo, huius cupio in omnibus oboedire statutis; ne forte, me adueniente ad fores regni caelorum, non sit qui reserat, auerso illo, qui claues tenere probatur.

hic perorante uilfrido dico rex verus colmane hic ille petro dictum sum ab dominus qui aio uerus rex at ille habeo inquam tu profero aliquis tantus potestas uester columba do at ille aio nihil rursum rex si uterque uester inquam in hic sine ullus controuersia consentio qui hic principalis petro dictum et is clauis regnum caelum sum do ab dominus respondeo etiam uterque at ille ita concludo et ego tu dico quia hic sum ostiarius ille qui ego contradico nolo sed in quantus nouus uel valeo hic cupio in omnis oboedio status ne fors ego advenio ad foris regnum caelum non sum qui resero averto ille qui clauis teneo probo


HIS temporibus Middilangli, id est Mediterranei Angli, sub principe Peada filio Pendan regis fidem et sacramenta ueritatis perceperunt, Qui cum esset iuuenis optimus, ac regis nomine ac persona dignissimus, praelatus est a patre regno gentis illius; uenitque ad regem Nordanhymbrorum Osuiu, postulans filiam eius Alchfledam sibi coniugem dari. Neque aliter, quod petebat, inpetrare potuit, nisi fidem Christi ac baptisma cum gente, cui praeerat, acciperet. At ille audita praedicatione ueritatis, et promissione regni caelestis, speque resurrectionis ac futurae inmortalitatis, libenter se Christianum fieri uelle confessus est, etiamsi uirginem non acciperet; persuasus maxime ad percipiendam fidem a filio regis Osuiu, nomine Alchfrido, qui erat cognatus et amicus eius, habens sororem ipsius coniugem, uocabulo Cyniburgam, filiam Pendan regis.

hic tempus middilangli is sum mediterraneus angli sub princeps peada filius pendan rex fides et sacramentum ueritas percipio qui cum sum iuuenis bonus atque rex nomen atque persono dignus praefero sum ab pater regnum gens ille venio ad rex nordanhymbrorum osuiu postulo filia is alchfledam sui coniunx do neque aliter qui peto inpetraris possum nisi fides christus atque baptisma cum gens qui praesum accipio at ille audio praedicatio ueritas et promissio regnum caelestis spes resurrectio atque sum inmortalitas libet sui christianus fio uolo confiteor sum etiamsi uirgo non accipio persuadeo magnus ad percipio fides ab filius rex osuiu nomen alchfrido qui sum cognatus et amicus is habeo soror ipse coniunx vocabulum cyniburgam filia pendan rex


Erat autem ibi monachus quidam de natione Scottorum, uocabulo Dicul, habens monasteriolum permodicum in loco, qui uocatur Bosanhamm, siluis et mari circumdatum, et in eo fratres V siue VI, in humili et paupere uita Domino famulantes. Sed prouincialium nullus eorum uel uitam aemulari, uel praedicationem curabat audire.

sum autem ibi monachus quidam de natio scottor vocabulum dicul habeo monasteriolum permodicus in locus qui uoco bosanhamm silua et mare circumdo et in is frater v siue vis in humilis et pauper uita dominus famulantes sed prouincialis nullus is uel uita aemularis uel praedicatio curo audio


Hanc mihi historiam etiam quidam eorum, qui ab ipso uiro, in quo facta est, audiere, narrarunt; unde eam, quia liquido conperi, indubitanter historiae nostrae ecclesiasticae inserendam credidi.

hic ego historia etiam quidam is qui ab ipse uir in quo facio sum audio narro unde is quia liquidus conperi indubitanter historia noster ecclesiasticae insero credo


Reuerentissimo et sanctissimo fratri Etherio coepiscopo Gregorius seruus seruorum Dei.

reuerentissimo et sancio frater etherio coepiscopo gregorius seruus seruus deus


SUCCESSIT autem uiro Domini Cudbercto in exercenda uita solitaria, quam in insula Farne ante episcopatus sui tempora gerebat, uir uenerabilis Oidiluald, qui multis annis in monasterio, quod dicitur Inhrypum, acceptum presbyteratus officium condignis gradu ipse consecrabat actibus. Cuius ut meritum, uel uita qualis fuerit, certius clarescat, unum eius narro miraculum, quod mihi unus e fratribus, propter quos et in quibus patratum est, ipse narrauit, uidelicet Gudfrid, uenerabilis Christi famulus et presbyter, qui etiam postea fratribus eiusdem ecclesiae Lindisfarnensis, in qua educatus est, abbatis iure praefuit.

succedo autem uir dominus cudbercto in exerceo uita solitarius quam in insula farne ante episcopatus suus tempus gero uir uenerabilis oidiluald qui multus annus in monasterio qui dico inhrypum accipio presbyteratus officium condignis gradus ipse consecro actus qui ut mereo uel uita qualis sum certus clarescat unus is narro miraculis qui ego unus e frater propter qui et in qui patro sum ipse narro uidelicet gudfrid uenerabilis christus famulus et presbyter qui etiam postea frater idem ecclesia lindisfarnensis in qui educo sum abbatis ius praesum


Anno dominicae incarnationis DCLXXVIII, qui est annus imperii regis Ecgfridi VIII., apparuit mense Augusto stella, quae dicitur cometa; et tribus mensibus permanens, matutinis horis oriebatur, excelsam radiantis flammae quasi columnam praeferens. Quo etiam anno orta inter ipsum regem Ecgfridum et reuerentissimum antistitem Uilfridum dissensione, pulsus est idem antistes a sede sui episcopatus, et duo in locum eius substituti episcopi, qui Nordanhymbrorum genti praeessent; Bosa uidelicet, qui Derorum, et Eata, qui Berniciorum prouinciam gubernaret; hic in ciuitate Eburaci, ille in Hagustaldensi siue in Lindisfarnensi ecclesia cathedram habens episcopalem, ambo de monachorum collegio in episcopatus gradum adsciti. Cum quibus et Eadhaed in prouinciam Lindisfarorum. quam nuperrime rex Ecgfrid, superato in bello et fugato Uulfhere, obtinuerat, ordinatur episcopus. Et hunc primum eadem prouincia proprium accepit praesulem, II Ediluini, III Eadgarum, IIII Cyniberctum, quem in praesenti habet. Habebat enim ante Eadhaedum antistitem Sexuulfum, qui etiam Merciorum et Mediterraneorum Anglorum simul episcopus fuit; unde et expulsus de Lindissi, in illarum prouinciarum regimine permansit. Ordinati sunt autem Eadhaed, Bosa, et Eata Eboraci ab archiepiscopo Theodoro; qui etiam post tres abscessionis Uilfridi annos, horum numero duos addidit antistites, Tunberctum ad ecclesiam Hagustaldensem, remanente Eata ad Lindisfarnensem, et Trumuini ad prouinciam Pictorum, quae tunc temporis Anglorum erat imperio subiecta. Eadhaedum de Lindissi reuersum, eo quod Aedilred prouinciam recepisset, Hrypensi ecclesiae praefecit.

annus dominicus incarnatio dclxxviii qui sum annus imperium rex ecgfridi viii appareo mensis augustus stella qui dico cometes et tres mensis permaneo matutinus hora orior excello radio flamma quasi columna praefero quo etiam annus orior inter ipse rex ecgfridum et reverendus antistes uilfridum dissensio pello sum idem antistes ab sedes suus episcopatus et duo in locus is substituo episcopus qui nordanhymbrorum gens praesum bosa uidelicet qui derorum et eata qui berniciorum prouincia guberno hic in ciuitas eburaci ille in hagustaldensi siue in lindisfarnensi ecclesia cathedra habeo episcopal ambo de monachorum collegium in episcopatus gradus ascio cos qui et eadhaed in prouincia lindisfarorum quam nuperrime rex ecgfrid supero in bellum et fugo uulfhere obtineo ordino episcopus et hic primus idem prouincia proprius accipio praesulis is ediluini iii eadgaris quattuor cyniberctum qui in praesens habeo habeo enim ante eadhaedum antistes sexuulfum qui etiam merciorum et mediterraneorum anglorum simul episcopus sum unde et expello de lindissi in ille prouincia regimen permaneo ordino sum autem eadhaed bosa et eata eboraci ab archiepiscopo theodorus qui etiam post tres abscessio uilfridi annus hic numerus duo addo antistes tunberctum ad ecclesia hagustaldensem remaneo eata ad lindisfarnensem et trumuini ad prouincia pictor qui tunc tempus anglorum sum imperium subiectum eadhaedum de lindissi revorto is qui aedilred prouincia recipio hrypensi ecclesia praeficio


Quia uero sunt multi in Anglorum gente, qui, dum adhuc in infidelitate essent, huic nefando coniugio dicuntur admixti, ad fidem uenientes admonendi sunt, ut se abstineant, et graue hoc esse peccatum cognoscant. Tremendum Dei iudicium timeant, ne pro carnali dilectione tormenta aeterni cruciatus incurrant. Non tamen pro hac re sacri corporis ac sanguinis Domini communione priuandi sunt, ne in eis illa ulcisci uideantur, in quibus se per ignorantiam ante lauacrum baptismatis adstrinxerunt. In hoc enim tempore sancta ecclesia quaedam per feruorem corrigit, quaedam per mansuetudinem tolerat, quaedam per considerationem dissimulat, atque ita portat et dissimulat, ut saepe malum, quod aduersatur, portando et dissimulando conpescat. Omnes autem, qui ad fidem ueniunt, admonendi sunt, ne tale aliquid audeant perpetrare. Siqui autem perpetrauerint, corporis et sanguinis Domini communione priuandi sunt; quia, sicut in his, qui per ignorantiam fecerunt, culpa aliquatenus toleranda est, ita in his fortiter insequenda, qui non metuunt sciendo peccare.

quia uerus sum multus in anglorum gens qui dum adhuc in infidelitas sum hic nefandus conjugium dico admixti ad fides venio admoneo sum ut sui abstineo et grauis hic sum peccatum cognosco tremo deus iudicium timeo ne pro carnal dilectio tormentum aeternus cruciatus incurro non tamen pro hic res sacer corpus atque sanguis dominus communio priuandi sum ne in is ille ulciscor uideo in qui sui per ignorantia ante lavacrum baptisma adstringo in hic enim tempus sancio ecclesia quidam per fervor corrigo quidam per mansuetudo tolero quidam per consideratio dissimulo atque ita porto et dissimulo ut saepe malus qui adverso porto et dissimulo conpescat omnis autem qui ad fides uenio admoneo sum ne talis aliquis audeo perpetraris siquis autem perpetrauerint corpus et sanguis dominus communio priuandi sum quia sicut in hic qui per ignorantia facio culpa aliquatenus tolero sum ita in hic fortis insequor qui non metuo sciendo peccaris


Hominem denique, inquit, docibilem et in omnibus ornatum antistitem, secundum uestrorum scriptorum tenorem, minime ualuimus nunc repperire pro longinquitate itineris. Profecto enim dum huiusmodi apta reppertaque persona fuerit, eum instructum ad uestram dirigemus patriam, ut ipse et uiua uoce, et per diuina oracula omnem inimici zizaniam ex omni ucstra insula cum diuino nutu eradicet. Munuscula a uestra celsitudine beato principi apostolorum directa pro aeterna eius memoria suscepimus, gratiasque ei agimus, ac pro eius incolumitate iugiter Deum deprecamur cum Christi clero. Itaque qui haec obtulit munera, de hac subtractus est lucc, situsque ad limina apostolorum, pro quo ualde sumus contristati, cum hic esset defunctus. Ucrumtamen gerulis harum nostrarum litterarum uestris missis, et beneficia sanctorum, hoc est reliquias beatorum apostolorum Petri et Pauli, et sanctorum martyrum Laurentii, Iohannis, et Pauli, et Gregorii, atque Pancratii eis fecimus dari, uestrae excellentiae profecto omnes contradendas. Nam et coniugi uestrae, nostrae spiritali filiae, direximus per praefatos gerulos crucem clauem auream habentem de sacratissimis uinculis beatorum Petri et Pauli apostolorum; de cuius pio studio cognoscentes, tantum cuncta sedes apostolica una nobiscum laetatur, quantum eius pia opera coram Deo flagrant et uernant. Festinet igitur, quaesumus, uestra celsitudo, ut optamus, totam suam insulam Deo Christo dicare. Profecto enim habet protectorem, humani generis redemtorem Dominum nostrum Iesum Christum, qui ei cuncta prospera inpertiet, uti nouum Christi populum coaceruet, catholicam ibi et apostolicam constituens fidem. Scriptum est enim: Quaerite primum regnum Dei et iustitiam eius, et haec omnia adicientur uobis. Nimirum enim quaerit et inpetrabit, et ei omnes suae insulae, ut optamus, subdentur. Paterno itaque affectu salutantes uestram excellentiam, diuinam precamur iugiter clementiam, quae uos uestrosque omnes in omnibus bonis operibus auxiliari dignetur, ut cum Christo in futuro regnetis saeculo. Incolumem excellentiam uestram gratia superna custodiat.

homo denique inquam docibilis et in omnis orno antistes secundus vester scriptor tenor paruus ualuimus nunc repperire pro longinquitas iter profecto enim dum huiusmodi apto reppertaque persono sum is instruo ad vester dirigo patria ut ipse et uiuus uox et per diuinum oraculum omnis inimicus zizaniam ex omnis ucstra insula cum divino nutus eradico munusculum ab uester celsitudo beatus princeps apostolus dirigo pro aeternus is memoria suscipio gratia is ago atque pro is incolumitas jugis deus deprecor cum christus clero itaque qui hic offero munus de hic subtraho sum lucc sino ad limen apostolus pro quo ualidus sum contristas cum hic sum defungor ucrumtamen gerulis haris nostraris litteraris uester mitto et beneficium sancio hic sum reliquiae beator apostolus petri et paulis et sancio martyrum laurentii iohannis et paulis et gregorii atque pancratii is facio do uester excellentiae profecto omnis contradendas nam et conjunx uester noster spirital filia dirigo per praefatos gerulos crux clauis aureus habeo de sacro uinculum beator petri et paulis apostolus de qui pius studium cognosco tantus cunctus sedes apostolicus unus nos laeto quantus is pius opus coram deus flagro et verno festino igitur quaesumus uester celsitudo ut opto totus suus insula deus christus dicaris profecto enim habeo protector humanus genus redemtor dominus nos iesus christus qui is cunctus prosper inpertiet uti nouus christus populus coacervo catholicam ibi et apostolicam constituo fides scribo sum enim quaero primus regnum deus et iustitia is et hic omnis adicio tu nimirum enim quaero et inpetro et is omnis suus insula ut opto subdentur paternus itaque afficio saluto vester excellentiam diuinus preco jugis clementia qui tu vester omnis in omnis bonus opus auxiliaris digno ut cum christus in sum regno saeculum incolumis excellentiam vester gratia supernus custodio


Quae multum diu regem postulans, ut saeculi curas relinquere, atque in monasterio, tantum uero regi Christo seruire permitteretur; ubi uix aliquando inpetrauit, intrauit monasterium Aebbæ abbatissae, quae erat amita regis Ecgfridi, positum in loco, quem Coludi urbem nominant, accepto uelamine sanctimonialis habitus a praefato antistite Uilfrido. Post annum uero ipsa facta est abbatissa in regione, quae uocatur Elge; ubi constructo monasterio uirginum Deo deuotarum perplurium mater uirgo, et exemplis uitae caelestis esse coepit et monitis. De qua ferunt, quia, ex quo monasterium petiit, numquam lineis, sed solum laneis uestimentis uti uoluerit; raroque in calidis balneis, praeter inminentibus sollemniis maioribus, uerbi gratia paschae, pentecostes, epifaniae, lauari uoluerit; et tunc nouissima omnium, lotis prius suo suarumque ministrarum obsequio ceteris, quae ibi essent, famulis Christi; raro praeter maiora sollemnia, uel artiorem necessitatem, plus quam semel per diem manducauerit; semper, si non infirmitas grauior prohibuisset, ex tempore matutinae synaxeos, usque ad ortum diei, in ecclesia precibus intenta persteterit. Sunt etiam, qui dicant, quia per prophetiae spiritum, et pestilentiam, qua ipsa esset moritura, praedixerit, et numerum quoque eorum, qui de suo monasterio hac essent de mundo rapiendi, palam cunctis praesentibus intimauerit. Rapta est autem ad Dominum in medio suorum, post annos VII, ex quo abbatissae gradum susceperat; et aeque, ut ipsa iusserat, non alibi quam in medio eorum, iuxta ordinem, quo transierat, ligneo in locello sepulta.

qui multus diu rex postulo ut saeculis cura relinquo atque in monasterio tantus uerus rex christus seruio permitto ubi uix aliquando impetro intro monasterium aebb abbatissae qui sum amita rex ecgfridi pono in locus qui coludi urbs nomino accipio velamen sanctimonial habitus ab praefor antistes uilfrido post annus uerus ipse facio sum abbatissa in regio qui uoco elge ubi construo monasterio uirgo deus deuotaris perplurium mater uirgo et exemplum uita caelestis sum coepio et moneo de qui fero quia ex quo monasterium peto numquam linea sed solus laneus uestimentum uti uolo rarus in calidus balnea praeter inminentibus sollemniis magnus verbum gratia pascha pentecostes epifaniae lauo uolo et tunc nouus omnis lotos prior suus sua ministraris obsequium ceterus qui ibi sum famulis christus rarus praeter magnus sollemne uel artus necessitas multus quam semel per dies manduco semper si non infirmitas gravis prohibeo ex tempus matutinus synaxeos usque ad orior dies in ecclesia prex intendo persteterit sum etiam qui dico quia per prophetia spiritus et pestilentia qui ipse sum morior praedico et numerus quoque is qui de suus monasterio hic sum de mundus rapio palam cunctus praesens intimauerit rapio sum autem ad dominus in medium suus post annus vii ex quo abbatissae gradus suscipio et aequus ut ipse iubeo non alibi quam in medium is iuxta ordo quo transeo ligneus in locello sepelio


Anno DCLXVIII, Theodorus ordinatur episcopus.

annus dclxviii theodorus ordino episcopus


Anno autem sequente uenit in prouinciam quidam sicarius uocabulo Eumer, missus a rege Occidentalium Saxonum nomine Cuichelmo, sperans se regem Aeduinum regno simul et uita priuaturum; qui habebat sicam bicipitem toxicatam; ut si ferri uulnus minus ad mortem regis sufficeret, peste iuuaretur ueneni. Peruenit autem ad regem primo die paschae iuxta amnem Deruuentionem, ubi tunc erat uilla regalis, intrauitque quasi nuntium domini sui referens; et cum simulatam legationem ore astuto uolueret, exsurrexit repente, et, euaginata sub ueste sica, impetum fecit in regem. Quod cum uideret Lilla minister regi amicissimus, non habens scutum ad manum, quo regem a nece defenderet, mox interposuit corpus suum ante ictum pungentis; sed tanta ui hostis ferrum infixit, ut per corpus militis occisi etiam regem uulneraret. Qui cum mox undique gladiis inpeteretur, in ipso tumultu etiam alium de militibus, cui nomen erat Fordheri, sica nefanda peremit.

annus autem sequor uenio in prouincia quidam sicarius vocabulum eumer mitto ab rex occidentalium saxonum nomen cuichelmo spero sui rex aeduinum regnum simul et uita priuaturum qui habeo sica biceps toxicatam ut si fero uulnus paruus ad mors rex sufficio pestis iuuaretur venenum peruenio autem ad rex primus dies pascha iuxta amnis deruuentio ubi tunc sum villa regal intro quasi nuntius dominus suus refero et cum simulo legatio os astutus volvo exsurgo repens et euaginata sub uestis sica impetus facio in rex qui cum video lilla minister rex amicus non habeo scutum ad manus quo rex ab nex defendo mox interpono corpus suus ante ictus pungentis sed tantus uis hostis ferrum infigo ut per corpus miles occido etiam rex vulnero qui cum mox undique gladius inpeteretur in ipse tumultus etiam alius de miles qui nomen sum fordheri sica nefandus peremo


Sane nullatenus praetereundum arbitror miraculum sanitatis, quod ad ipsum cymiterium Deo dicatae congregationis factum idem libellus refert. Erat quippe in proximo comes quidam, cuius uxor ingruente oculis caligine subita, tantum per dies eadem molestia crebrescente grauata est, ut ne minimam quidem lucis alicuius posset particulam uidere. Cui, dum aliquandiu caecitatis huius nocte clausa maneret, repente uenit in mentem, quia, si ad monasterium delata uirginum sanctimonalium, ad reliquias sanctorum peteret, perditam posset recipere lucem. Nec distulit, quin continuo, quod mente conceperat, expleret. Perducta namque a puellis suis ad monasterium, quia in proximo erat, ubi fidem suae sanationis integram se habere professa est, introducta est ad cymiterium; et, cum ibidem diutius flexis genibus oraret, nihilo tardius meruit exaudiri. Nam exsurgens ab oratione, priusquam exiret de loco, petitae lucis gratiam recepit; et quae famularum manibus adducta fuerat, ipsa libero pedum incessu domum laeta reuersa est; quasi ad hoc solummodo lucem amitteret temporalem, ut, quanta sanctos Christi lux in caelis, quae gratia uirtutis possideret, sua sanatione demonstraret.

sanus nullatenus praetereo arbitror miraculis sanitas qui ad ipse cymiterium deus dico congregatio facio idem libellus refero sum quippe in propior comes quidam qui uxor ingruo oculus caligo subeo tantus per dies idem molestia crebrescente gravo sum ut ne minimus quidem lucus aliquis possum particula uideo qui dum aliquandiu caecitas hic nox claudo maneo repens uenio in mens quia si ad monasterium defero uirgo sanctimonalium ad reliquiae sancio peto perdo possum recipio lux neque differo quin continuo qui mens concapit expleo perduco namque ab puella suus ad monasterium quia in propior sum ubi fides suus sanatio integer sui habeo profiteor sum introduco sum ad cymiterium et cum ibidem diu flecto genu oro nihilum tardus mereo exaudio nam exsurgo ab oratio priusquam exeo de locus peto lucus gratia recipio et qui famularis manus adduco sum ipse liber pes incedo domus laetus revorto sum quasi ad hic solummodo lux amitto temporal ut quantus sancio christus lux in caelis qui gratia uirtus possideo suus sanatio demonstro


Anno DCCXXV, Uictred rex Cantuariorum obiit.

annus dccxxv uictred rex cantuariorum obeo


ANNO dominicae incarnationis DCLXXmo, qui est annus secundus ex quo Brittaniam uenit Theodorus, Osuiu rex Nordanhymbrorum pressus est infirmitate, qua et mortuus est anno aetatis suae LVIIIo. Qui in tantum eo tempore tenebatur amore Romanae et apostolicae institutionis, ut, si ab infirmitate saluaretur, etiam Romam uenire, ibique ad loca sancta uitam finire disponeret, Uilfridumque episcopum ducem sibi itineris fieri, promissa non parua pecuniarum donatione, rogaret. Qui defunctus die XV Kalendarum Martiarum Ecgfridum filium regni heredem reliquit; cuius anno regni IIIo, Theodorus cogit concilium episcoporum, una cum eis, qui canonica patrum statuta et diligerent, et nossent, magistris ecclesiae pluribus. Quibus pariter congregatis, diligenter ea, quae unitati pacis ecclesiasticae congruerent, eo quo pontificem decebat, animo, coepit obseruanda docere. Cuius synodicae actionis huiusmodi textus est:

annus dominicus incarnatio dclxxmo qui sum annus secundus ex quo britannia uenio theodorus osuiu rex nordanhymbrorum premo sum infirmitas qui et mortuus sum annus aetas suus lviiio qui in tantus is tempus teneo amor romanus et apostolicae institutio ut si ab infirmitas saluaretur etiam roma uenio ibi ad locum sancio uita finio dispono uilfridumque episcopus dux sui iter fio promitto non paruus pecunia donatio rogo qui defungor dies xv kalendaris martiaris ecgfridum filius regnum heres relinquo qui annus regnum iiio theodorus cogo concilium episcoporum unus cum is qui canonicus pater statuo et diligo et nosco magister ecclesia multus qui pariter congrego diligenter is qui unitas pax ecclesiasticae congruo is quo pontifex decet animus coepio observo doceo qui synodicae actio huiusmodi textus sum


Sed et Iohannes, qui successori eiusdem Honorii Seuerino successit, cum adhuc esset electus in pontificatum, pro eodem errore corrigendo litteras eis magna auctoritate atque eruditione plenas direxit; euidenter astruens, quia dominicum paschae diem a XVa luna usque ad XXIam, quod in Nicena synodo probatum est, oportet inquiri. Necnon pro Pelagiana heresi, quam apud eos reuiuescere didicerat, cauenda ac repellenda, in eadem illos epistula admonere curauit; cuius epistulae principium est:

sed et iohannes qui successor idem honorii seuerino succedo cum adhuc sum eligo in pontificatus pro idem error corrigo littera is magnus auctoritas atque eruditio plenus dirigo evidens astruens quia dominicus pascha dies ab xva luna usque ad xxiam qui in nicena synodo probo sum oportet inquiro necnon pro pelagiana haeresis quam apud is reuiuescere disco caueo atque repello in idem ille epistula admoneo curo qui epistula principium sum


Et hic ergo postquam annis quinque rexit ecclesiam, Aeodbaldo regnante migrauit ad caelos, sepultusque est cum patribus suis in saepe dicto monasterio et ecclesia beatissimi apostolorum principis, anno ab incarnatione Domini DCXXIIII, die VIII Kalendarum Maiarum.

et hic ergo postquam annus quinque rego ecclesia aeodbaldo regno migro ad caelus sepelio sum cum pater suus in saepe dico monasterio et ecclesia beatus apostolus princeps annus ab incarnatio dominus dcxxiiii dies viii kalendaris maiaris


Aduenerant autem de tribus Germaniae populis fortioribus, id est Saxonibus, Anglis, Iutis. De Iutarum origine sunt Cantuarii et Uictuarii, hoc est ea gens, quae Uectam tenet insulam, et ea, quae usque hodie in prouincia Occidentalium Saxonum Iutarum natio nominatur, posita contra ipsam insulam Uectam. De Saxonibus, id est ea regione, quae nunc Antiquorum Saxonum cognominatur, uenere Orientales Saxones, Meridiani Saxones, Occidui Saxones. Porro de Anglis, hoc est de illa patria, quae Angulus dicitur, et ab eo tempore usque hodie manere desertus inter prouincias Iutarum et Saxonum perhibetur, Orientales Angli, Mediterranei Angli, Merci, tota Nordanhymbrorum progenies, id est illarum gentium, quae ad Boream Humbri fluminis inhabitant, ceterique Anglorum populi sunt orti. Duces fuisse perhibentur eorum primi duo fratres Hengist et Horsa; e quibus Horsa postea occisus in bello a Brettonibus, hactenus in orientalibus Cantiae partibus monumentum habet suo nomine insigne. Erant autem filii Uictgilsi, cuius pater Uitta, cuius pater Uecta, cuius pater Uoden, de cuius stirpe multarum prouinciarum regium genus originem duxit.

advenio autem de tres germania populus fortis is sum saxonibus anglis iutis de iutaris origo sum cantuarii et uictuarii hic sum is gens qui veho teneo insula et is qui usque hodie in prouincia occidentalium saxonum iutaris natio nomino pono contra ipse insula veho de saxonibus is sum is regio qui nunc antiquus saxonum cognomino uenio oriental saxones meridianus saxones occiduus saxones porro de anglis hic sum de ille patria qui angulus dico et ab is tempus usque hodie maneo desero inter prouincia iutaris et saxonum perhibeo oriental angli mediterraneus angli merci totus nordanhymbrorum progenies is sum ille gens qui ad boreas humbri flumen inhabito ceter anglorum populus sum orior dux sum perhibeo is primus duo frater hengist et horsa e qui horsa postea occido in bellum ab brettonibus hactenus in oriental cantiae pars monumentum habeo suus nomen insignis sum autem filius uictgilsi qui pater uitta qui pater veho qui pater uoden de qui stirps multus prouincia regius genus origo duco


Dominis carissimis fratribus episcopis uel abbatibus per uniuersam Scottiam Laurentius, Mellitus, et Iustus episcopi, serui seruorum Dei.

dominus carus frater episcopus uel abbatibus per uniuersus scottiam laurentius mellitus et iustus episcopus seruus seruus deus


ANNO ab incarnatione dominica DCXVI, qui est annus XXI, ex quo Augustinus cum sociis ad praedicandum genti Anglorum missus est, Aedilberct rex Cantuariorum post regnum temporale, quod L et VI annis gloriosissime tenuerat, aeterna caelestis regni gaudia subiit; qui tertius quidem in regibus gentis Anglorum cunctis australibus eorum prouinciis, quae Humbrae fluuio et contiguis ei terminis sequestrantur a borealibus, imperauit; sed primus omnium caeli regna conscendit. Nam primus imperium huiusmodi Aelli rex Australium Saxonum; secundus Caelin rex Occidentalium Saxonum, qui lingua ipsorum Ceaulin uocabatur; tertius, ut diximus, Aedilberct rex Cantuariorum; quartus Reduald rex Orientalium Anglorum, qui etiam uiuente Aedilbercto eidem suae genti ducatum praebebat, obtinuit; quintus Aeduini rex Nordanhymbrorum gentis, id est eius, quae ad Borealem Humbrae fluminis plagam inhabitat, maiore potentia cunctis, qui Brittaniam incolunt, Anglorum pariter et Brettonum populis praefuit, praeter Cantuariis tantum; nec non et Meuanias Brettonum insulas, quae inter Hiberniam et Brittaniam sitae sunt, Anglorum subiecit imperio; sextus Osuald et ipse Nordanhymbrorum rex Christianissimus, hisdem finibus regnum tenuit; septimus Osuiu frater eius, aequalibus pene terminis regnum nonnullo tempore cohercens, Pictorum quoque atque Scottorum gentes, quae septentrionales Brittaniae fines tenent, maxima ex parte perdomuit, ac tributarias fecit. Sed haec postmodum.

annus ab incarnatio dominicus dcxvi qui sum annus xxi ex quo augustinus cum socius ad praedico gens anglorum mitto sum aedilberct rex cantuariorum post regnum temporal qui l et vis annus gloriosus teneo aeternus caelestis regnum gaudium subeo qui tertius quidem in rex gens anglorum cunctus austral is prouincia qui humbrae fluuius et contiguis is terminus sequestrantur ab boreal impero sed primus omnis caelum regnum conscendo nam primus imperium huiusmodi aelli rex australium saxonum secundus caelin rex occidentalium saxonum qui lingua ipse ceaulin uoco tertius ut dico aedilberct rex cantuariorum quartus reduald rex orientales anglorum qui etiam vivo aedilbercto idem suus gens ducatus praebeo obtineo quintus aeduini rex nordanhymbrorum gens is sum is qui ad boreal humbrae flumen plaga inhabito magnus potentia cunctus qui britannia incolo anglorum pariter et brettonum populus praesum praeter cantuariis tantus neque non et meuanias brettonum insula qui inter hibernia et britannia sino sum anglorum subicio imperium sextus osuald et ipse nordanhymbrorum rex christianissimus hic finis regnum teneo septimus osuiu frater is aequal penis terminus regnum nonnullus tempus cohercens pictor quoque atque scottor gens qui septentrional brittaniae finis teneo maximus ex pars perdomo atque tributarius facio sed hic postmodum


Quid multa? Procedente tempore et ipse sibi monasterium, in quo liberius caelestibus studiis uacaret, construxit; ubi correptus infirmitate, sicut libellus de uita eius conscriptus sufficienter edocet, raptus est e corpore; et a uespera usque ad galli cantum corpore exutus, angelicorum agminum et aspectus intueri, et laudes beatas meruit audire. Referre autem erat solitus, quod aperte eos inter alia resonare audiret: Ibunt sancti de uirtute in uirtutem; et iterum: Uidebitur Deus deorum in Sion. Qui reductus in corpore, et die tertia rursum eductus, uidit non solum maiora beatorum gaudia, sed et maxima malignorum spirituum certamina, qui crebris accusationibus inprobi iter illi caeleste intercludere contendebant; nec tamen, protegentibus eum angelis, quicquam proficiebant. De quibus omnibus siqui plenius scire uult (id est, quanta fraudis solertia daemones et actus eius, et uerba superflua, et ipsas etiam cogitationes quasi in libro descriptas replicauerint; quae ab angelis sanctis, quae a uiris iustis sibi inter angelos apparentibus laeta uel tristia cognouerit), legat ipsum, de quo dixi, libellum uitae eius, et multum ex illo, ut reor, profectus spiritalis accipiet.

quis multus procedo tempus et ipse sui monasterium in quo liber caelestis studium uaco construo ubi corripio infirmitas sicut libellus de uita is conscribo sufficienter edoceo rapio sum e corpus et ab uespera usque ad gallus cano corpus exuo angelicorum agmen et aspicio intueor et laus beatus mereo audio refero autem sum soleo qui apertus is inter alius resonaris audio eo sanctus de uirtus in uirtus et iterum video deus deus in sion qui reduco in corpus et dies tertius rursum educo uideo non solus magnus beator gaudium sed et maximus malignus spiritus certamen qui creber accusatio improbus iter ille caelestis intercludo contendo neque tamen protego is angelus quisquam proficio de qui omnis siquis plenus scio uolo is sum quantus fraus sollertia daemon et ago is et uerbum superfluus et ipse etiam cogitatio quasi in liber describo replicauerint qui ab angelus sanctus qui ab uir iustus sui inter angelus appareo laetus uel tristis cognosco lego ipse de quo dico libellus uita is et multus ex ille ut reor proficiscor spirital accipio


Pictorum quoque natio tempore hoc et foedus pacis cum gente habet Anglorum, et catholicae pacis ac ueritatis cum uniuersali ecclesia particeps existere gaudet. Scotti, qui Brittaniam incolunt, suis contenti finibus nil contra gentem Anglorum insidiarum moliuntur aut fraudium. Brettones, quamuis et maxima ex parte domestico sibi odio gentem Anglorum, et totius catholicae ecclesiae statum pascha minus recto, moribusque inprobis inpugnent; tamen et diuina sibi et humana prorsus resistente uirtute, in neutro cupitum possunt obtinere propositum; quippe qui quamuis ex parte sui sint iuris, nonnulla tamen ex parte Anglorum sunt seruitio mancipati.

pictor quoque natio tempus hic et foedus pax cum gens habeo anglorum et catholicae pax atque ueritas cum uniuersal ecclesia particeps existere gaudeo scotti qui britannia incolo suus contendo finis nihil contra gens anglorum insidiaris molio aut fraudium brettones quamuis et maximus ex pars domesticus sui odium gens anglorum et totus catholicae ecclesia status pascha paruus recingo mos improbus inpugno tamen et diuinum sui et humanus prorsus resisto uirtus in neuter cupio possum obtineo propono quippe qui quamuis ex pars suus sum ius nonnullus tamen ex pars anglorum sum seruitium mancipo


AT interfecto in pugna Æduino, suscepit pro illo regnum Deirorum, de qua prouincia ille generis prosapiam et primordia regni habuerat, filius patrui eius Aelfrici, uocabulo Osric, qui ad praedicationem Paulini fidei erat sacramentis inbutus. Porro regnum Berniciorum, nam in has duas prouincias gens Nordanhymbrorum antiquitus diuisa erat, suscepit filius Aedilfridi, qui de illa prouincia generis et regni originem duxerat, nomine Eanfrid. Siquidem tempore toto, quo regnauit Æduini, filii praefati regis Aedilfridi, qui ante illum regnauerat, cum magna nobilium iuuentute apud Scottos siue Pictos exulabant, ibique ad doctrinam Scottorum cathecizati, et baptismatis sunt gratia recreati. Qui ut, mortuo rege inimico, patriam sunt redire permissi, accepit primus eorum, quem diximus, Eanfrid regnum Berniciorum. Qui uterque rex, ut terreni regni infulas sortitus est, sacramenta regni caelestis, quibus initiatus erat, anathematizando prodidit, ac se priscis idolatriae sordibus polluendum perdendumque restituit.

at interficio in pugno duino suscipio pro ille regnum deirorum de qui prouincia ille genus prosapia et primordius regnum habeo filius patruus is aelfrici vocabulum osric qui ad praedicatio paulinus fides sum sacramentum inbuo porro regnum berniciorum nam in hic duo prouincia gens nordanhymbrorum antiquus diuido sum suscipio filius aedilfridi qui de ille prouincia genus et regnum origo duco nomen eanfrid siquidem tempus totus quo regno duini filius praefor rex aedilfridi qui ante ille regnauerat cum magnus nobilis iuuentus apud scottos siue pingo exulabant ibi ad doctrina scottor cathecizati et baptisma sum gratia recreo qui ut mortuus rex inimicus patria sum redeo permitto accipio primus is qui dico eanfrid regnum berniciorum qui uterque rex ut terrenus regnum infula sortior sum sacramentum regnum caelestis qui initio sum anathematizando prodo atque sui priscus idolatriae sordes polluendum perdendumque restituo


Anno DCIIII, Orientales Saxones fidem Christi percipiunt sub rege Sabercto antistite Mellito.

annus dciiii oriental saxones fides christus percipio sub rex sabercto antistes mellitus


UT autem uidit uir Domini Ecgberct, quia nec ipse ad praedicandum gentibus uenire permittebatur, retentus ob aliam sanctae ecclesiae utilitatem, de qua oraculo fuerat praemonitus; nec Uictberct illas deueniens in partes quicquam proficiebat, temtauit adhuc in opus uerbi mittere uiros sanctos et industrios, in quibus eximius Uilbrord presbyteri gradu et merito praefulgebat. Qui cum illo aduenissent, erant autem numero XII, diuertentes ad Pippinum ducem Francorum, gratanter ab illo suscepti sunt; et quia nuper citeriorem Fresiam expulso inde Rathbedo rege ceperat, illo eos ad praedicandum misit; ipse quoque imperiali auctoritate iuuans, ne qui praedicantibus quicquam molestiae inferret; multisque eos, qui fidem suscipere uellent, beneficiis adtollens; unde factum est, opitulante gratia diuina, ut multos in breui ab idolatria ad fidem conuerterent Christi.

ut autem uideo uir dominus ecgberct quia neque ipse ad praedico gens uenio permitto retendo ob alius sancio ecclesia utilitas de qui oraculum sum praemoneo neque uictberct ille deueniens in pars quisquam proficio temtauit adhuc in opus verbum mitto uir sancio et industrius in qui eximius uilbrord presbyterium gradus et mereo praefulgeo qui cum ille advenio sum autem numerus duodecim diuertentes ad pippinum dux franci gratanter ab ille suscipio sum et quia nuper citer fresiam expello inde rathbedo rex capio ille is ad praedico mitto ipse quoque imperial auctoritas iuuans ne qui praedico quisquam molestia infero multa is qui fides suscipio uolo beneficium adtollo unde facio sum opitulante gratia diuinum ut multus in breuis ab idolatria ad fides converto christus


ANNO dominicae incarnationis CCCCXXIII, Theodosius iunior post Honorium XLV ab Augusto regnum suscipiens, XX et VI annis tenuit; cuius anno imperii VIII Palladius ad Scottos in Christum credentes a pontifice Romanae ecclesiae Celestino primus mittitur episcopus. Anno autem regni eius XXIII, Aetius uir inlustris, qui et patricius fuit, tertium cum Simmacho gessit consulatum. Ad hunc pauperculae Brettonum reliquiae mittunt epistulam, cuius hoc principium est: Aetio ter consuli gemitus Brittanorum; et in processu epistulae ita suas calamitates explicant: Repellunt barbari ad mare, repellit mare ad barbaros; inter haec oriuntur duo genera funerum, aut iugulamur, aut mergimur. Neque haec tamen agentes quicquam ab illo auxilii impetrare quiuerunt, utpote qui grauissimis eo tempore bellis cum Blaedla et Attila regibus Hunorum erat occupatus; et quamuis anno ante hunc proximo Blaedla Attilae fratris sui sit interemtus insidiis, Attila tamen ipse adeo intolerabilis reipuplicae remansit hostis, ut totam pene Europam, excisis inuasisque ciuitatibus atque castellis, conroderet. Quin et hisdem temporibus fames Constantinopolim inuasit; nec mora pestis secuta est; sed et plurimi eiusdem urbis muri cum LVII turribus conruerunt; multis quoque ciuitatibus conlapsis, fames et aerum pestifer odor plura hominum milia iumentorumque deleuit.

annus dominicus incarnatio ccccxxiii theodosius iunior post honorium xlv ab augustus regnum suscipio xx et vis annus teneo qui annus imperium viii palladius ad scottos in christus credo ab pontifex romanus ecclesia celestino primus mitto episcopus annus autem regnum is xxiii aetius uir illustris qui et patricius sum tertius cum simmacho gero consulatus ad hic pauperculus brettonum reliquiae mitto epistula qui hic principium sum aetio ter consul gemitus brittanorum et in procedo epistula ita suus calamitas explico repello barbaris ad mare repello mare ad barbarus inter hic orior duo genus funus aut iugulamur aut mergimur neque hic tamen ago quisquam ab ille auxilium impetro queo utpote qui gravis is tempus bellum cum blaedla et attila rex hunorum sum occupo et quamuis annus ante hic propior blaedla attilae frater suus sum interemtus insidiae attila tamen ipse adeo intolerabilis reipuplicae remaneo hostis ut totus penis europa excaedo inuasisque ciuitas atque castellum conroderet quin et hic tempus fames constantinopolim inuado neque mora pestis sequor sum sed et plurimus idem urbs murus cum lvii turris conruo multus quoque ciuitas collabor fames et aer pestifer odor multus homo mille jumentum deleo


At tunc ueniente ad eos reuerentissimo et sanctissimo patre et sacerdote Ecgbercto, de natione Anglorum, qui in Hibernia diutius exulauerat pro Christo, eratque et doctissimus in scripturis, et longaeua uitae perfectione eximius, correcti sunt per eum, et ad uerum canonicumque paschae diem translati; quem tamen et antea non semper in luna XIIIIa cum Iudaeis, ut quidam rebantur, sed in die quidem dominica, alia tamen, quam decebat, ebdomada celebrabant. Sciebant enim, ut Christiani, resurrectionem dominicam, quae prima sabbati facta est, prima sabbati semper esse celebrandam; sed ut barbari et rustici, quando eadem prima sabbati, quae nunc dominica dies cognominatur, ueniret, minime didicerant. Uerum quia gratia caritatis feruere non omiserunt, et huius quoque rei notitiam ad perfectum percipere meruerunt, iuxta promissum apostoli dicentis: Et siquid aliter sapitis, et hoc quoque uobis Deus reuelabit. De quo plenius in sequentibus suo loco dicendum est.

at tunc venio ad is reuerentissimo et sancio pater et sacerdos ecgbercto de natio anglorum qui in hibernia diu exulauerat pro christus sum et doceo in scribo et longaeuus uita perfectio eximius corrigo sum per is et ad uerus canonicumque pascha dies transfero qui tamen et antea non semper in luna xiiiia cum judaeus ut quidam reor sed in dies quidem dominicus alius tamen quam decet ebdomada celebro scio enim ut christianus resurrectio dominicus qui primus sabbatum facio sum primus sabbatum semper sum celebro sed ut barbaris et rusticus quando idem primus sabbatum qui nunc dominicus dies cognomino venio paruus disco uerus quia gratia caritas feruo non omitto et hic quoque res notitia ad perficio percipio mereo iuxta promitto apostolus dico et siquis aliter sapio et hic quoque tu deus reuelo de quo plenus in sequor suus locus dico sum


VI: Ut episcopi atque clerici peregrini contenti sint hospitalitatis munere oblato; nullique eorum liceat ullum officium sacerdotale, absque permissu episcopi, in cuius parrochia esse cognoscitur, agere.

vis ut episcopus atque clerici peregrinus contendo sum hospitalitas munus offertor nullus is licet ullus officium sacerdotal absque permitto episcopus in qui parrochia sum cognosco ago