Historiam ecclesiasticam gentis Anglorum

CC BY 4.0 (estate-derived fields); included text keeps its per-record source license

Reuse requires the attribution line above (CC BY 4.0). Text records carry their own license_id; only open-display licenses appear in this file.

Licensed lexica and citation-only authorities are excluded from bulk dumps by construction — cite the authority, never reprint it.


Dilectissimo fratri Iusto Bonifatius.


Anno DCCXXXIII, eclypsis facta est solis XVIIII, Kal. Sep. circa horam diei tertiam, ita ut pene totus orbis solis quasi nigerrimo et horrendo scuto uideretur esse coopertus.

annus dccxxxiii eclypsis facio sum sol xviiii kal sep circa hora dies tertius ita ut penis totus orbis sol quasi niger et horreo scutum uideo sum cooperio


Data die X. Kalendarum Iuliarum, imperante domino nostro Mauricio Tiberio piissimo Augusto anno XVIIII, post consulatum eiusdem domini anno XVIII, indictione IIII.

do dies decem kalendaris iuliaris impero dominus noster mauricio tiberius pius augustus annus xviiii post consulatus idem dominus annus xviii indictio quattuor


Anno DCXLII, Osuald rex occisus.


Scripsit item hoc modo de loco passionis ac resurrectionis illius:— Ingressis a septentrionali parte urbem Hierosolymam, primum de locis sanctis pro condicione platearum diuertendum est ad ecclesiam Constantinianam, quae Martyrium appellatur. Hanc Constantinus imperator, eo quod ibi crux Domini ab Helena matre reperta sit, magnifico et regio cultu construxit. Dehinc ab occasu Golgothana uidetur ecclesia, in qua etiam rupis apparet illa, quae quondam ipsam adfixo Domini corpore crucem pertulit, argenteam modo pergrandem sustinens crucem, pendente magna desuper aerea rota cum lampadibus. Infra ipsum uero locum dominicae crucis, excisa in petra crypta est, in qua super altare pro defunctis honoratis sacrificium solet offerri, positis interim in platea corporibus. Huius quoque ad occasum ecclesiae, Anastasis, hoc est resurrectionis dominicae rotunda ecclesia, tribus cincta parietibus, XII columnis sustentatur, inter parietes singulos latum habens spatium uiae, quae tria altaria in tribus locis parietis medii continet, hoc est australi, aquilonali, et occidentali. Haec bis quaternas portas, id est introitus, per tres e regione parietes habet, e quibus IIII ad Uulturnum, et IIII ad Eurum spectant. Huius in medio monumentum Domini rotundum petra excisum est, cuius culmen intrinsecus stans homo manu contingere potest, ab oriente habens introitum, cui lapis ille magnus adpositus est; quod intrinsecus ferramentorum uestigia usque in praesens ostendit. Nam extrinsecus usque ad culminis summitatem totum marmore tectum est. Summum uero culmen auro ornatum auream magnam gestat crucem. In huius ergo monumenti Aquilonali parte sepulchrum Domini in eadem petra excisum, longitudinis VII pedum, trium mensura palmarum pauimento altius eminet; introitum habens a latere meridiano, ubi die noctuque XII lampades ardent, IIII intra sepulchrum, VIII supra in margine dextro. Lapis, qui ad ostium monumenti positus erat, nunc fissus est; cuius pars minor quadratum altare ante ostium nihilominus eiusdem monumenti stat; maior uero in orientali eiusdem ecclesiae loco quadrangulum aliud altare sub linteaminibus exstat. Color autem eiusdsm monumenti et sepulchri albo et rubicundo permixtus uidetur.

scribo item hic modo de locus passio atque resurrectio ille ingredior ab septentrional pars urbs hierosolymam primus de locus sanctus pro condicio platearis diuertendum sum ad ecclesia constantinianam qui martyrium appello hic constantinus imperator is qui ibi crux dominus ab helena mater reperio sum magnifico et regius cultus construo dehinc ab occasus golgothana uideo ecclesia in qui etiam rupes appareo ille qui quondam ipse affigo dominus corpus crux perfero argenteus modo pergrandis sustineo crux pendeo magnus desuper aereus rota cum lampas infra ipse uerus locus dominicus crux excaedo in petra crypta sum in qui super altare pro defungor honoro sacrificium soleo offertor pono interim in platea corpus hic quoque ad occasus ecclesia anastasis hic sum resurrectio dominicus rotundus ecclesia tres cingo paries duodecim columna sustento inter paries singuli latus habeo spatium uia qui tres altare in tres locus pario medius contineo hic sum austral aquilonal et occidental hic bis quaterni porta is sum introitus per tres e regio paries habeo e qui quattuor ad uulturnum et quattuor ad eurus specto hic in medium monumentum dominus rotundus petra excido sum qui culmen intrinsecus sto homo manus contingo possum ab orior habeo introeo qui lapis ille magnus appono sum qui intrinsecus ferramentor uestigium usque in praesens ostendo nam extrinsecus usque ad culmen summitas totus marmor tectum sum superus uerus culmen aurum orno aureus magnus gesto crux in hic ergo monumentum aquilonal pars sepulcrum dominus in idem petra excido longitudo vii pes tres mensura palmaris pavimentum altus emineo introeo habeo ab lateo meridianus ubi dies nox duodecim lampas ardeo quattuor intra sepulcrum viii supra in margo dexter lapis qui ad ostium monumentum pono sum nunc findo sum qui pars paruus quadro altare ante ostium nihilominus idem monumentum sto magnus uerus in oriental idem ecclesia locus quadrangulis alius altare sub linteamen exsto color autem eiusdsm monumentum et sepulcrum album et rubicundus permisceo uideo


Successit uero ei in episcopatum Finan, et ipse illo ab Hii Scottorum insula ac monasterio destinatus, ac tempore non pauco in episcopatu permansit. Contigit autem post aliquot annos, ut Penda Merciorum rex cum hostili exercitu haec in loca perueniens, cum cuncta, quae poterat, ferro flammaque perderet, uicus quoque ille, in quo antistes obiit, una cum ecclesia memorata flammis absumeretur. Sed mirum in modum sola illa destina, cui incumbens obiit, ab ignibus circum cuncta uorantibus absumi non potuit. Quo clarescente miraculo, mox ibidem ecclesia restaurata, et haec eadem destina in munimentum est parietis, ut ante fuerat, forinsecus adposita. Rursumque peracto tempore aliquanto, euenit per culpam incuriae uicum eundem et ipsam pariter ecclesiam ignibus consumi. Sed ne tunc quidem eandem tangere flamma destinam ualebat; et cum magno utique miraculo ipsa eius foramina ingrediens, quibus aedificio erat adfixa, perederet, ipsam tamen ledere nullatenus sinebatur. Unde tertio aedificata ibi ecclesia, destinam illam non, ut antea, deforis in fulcimentum domus adposuerunt, sed intro ipsam ecclesiam in memoriam miraculi posuerunt, ubi intrantes genu flectere, ac misericordiae caelesti supplicare deberent. Constatque multos ex eo tempore gratiam sanitatis in eodem loco consecutos; quin etiam astulis ex ipsa destina excisis, et in aquam missis, plures sibi suisque langorum remedia conquisiere.

succedo uerus is in episcopatus finan et ipse ille ab hic scottor insula atque monasterio destino atque tempus non paucus in episcopatu permaneo contingo autem post aliquot annus ut penda merciorum rex cum hostilis exercitus hic in locum pervenio cum cunctus qui possum ferrum flammo perdo uicus quoque ille in quo antistes obeo unus cum ecclesia memoro flamma absumo sed mirus in modus solus ille destino qui incumbo obeo ab ignis circum cunctus uorantibus absumo non possum quo clarescente miraculum mox ibidem ecclesia restauro et hic idem destino in munimentum sum pario ut ante sum forinsecus appono rursum perago tempus aliquantus euenio per culpa incuria vicus idem et ipse pariter ecclesia ignis consumo sed ne tunc quidem idem tango flamma destinam ualeo et cum magnus utique miraculum ipse is foramen ingredior qui aedificium sum affigo perederet ipse tamen ledere nullatenus sinebatur unde tertius aedifico ibi ecclesia destinam ille non ut antea deforis in fulcimentum domus appono sed intro ipse ecclesia in memoria miraculis pono ubi intro genu flecto atque misericordia caelestis supplicaris debeo consto multus ex is tempus gratia sanitas in idem locus consequor quin etiam astulis ex ipse destino excaedo et in aqua mitto multus sui suo langorum remedio conquisiere


Opima frugibus atque arboribus insula, et alendis apta pecoribus ac iumentis; uineas etiam quibusdam in locis germinans; sed et auium ferax terra marique generis diuersi; fluuiis quoque multum piscosis ac fontibus praeclara copiosis, et quidem praecipue issicio abundat, et anguilla. Capiuntur autem saepissime et uituli marini, et delphines, nec non et balenae; exceptis uariorum generibus concyliorum; in quibus sunt et musculae, quibus inclusam saepe margaritam omnis quidem coloris optimam inueniunt, id est et rubicundi, et purpurei, et iacintini, et prasini, sed maxime candidi. Sunt et cocleae satis superque abundantes, quibus tinctura coccinei coloris conficitur, cuius rubor pulcherrimus nullo umquam solis ardore, nulla ualet pluuiarum iniuria pallescere; sed quo uetustior, eo solet esse uenustior. Habet fontes salinarum, habet et fontes calidos, et ex eis fluuios balnearum calidarum omni aetati et sexui per distincta loca iuxta suum cuique modum accommodos. Aqua enim, ut sanctus Basilius dicit, feruidam qualitatem recipit, cum per certa quaedam metalla transcurrit, et fit non solum calida, sed et ardens. Quae etiam uenis metallorum, aeris, ferri, et plumbi, et argenti, fecunda, gignit et lapidem gagatem plurimum optimumque; est autem nigrogemmeus, et ardens igni admotus, incensus serpentes fugat, adtritu calefactus adplicita detinet, aeque ut sucinum. Erat et ciuitatibus quondam XX et VIII nobilissimis insignita, praeter castella innumera, quae et ipsa muris turribus, portis, ac seris erant instructa firmissimis.

opimus frugis atque arbor insula et alo apto pecus atque jumentum vinea etiam quidam in locus germino sed et auis ferax terra mare genus diverto fluvius quoque multus piscosus atque fons praeclarus copiosus et quidem praecipuus issicio abundo et anguilla capio autem saepis et uitulus marinus et delphin neque non et balenae excipio varius genus concyliorum in qui sum et musculae qui includo saepe margarita omnis quidem color bonus inuenio is sum et rubicundus et purpureus et iacintini et prasinus sed magnus candidus sum et coclea satis supo abundo qui tingo coccinei color confacio qui rubor pulcher nullus umquam sol ardor nullus ualeo pluuiaris iniuria pallesco sed quo vetustus is soleo sum uenustior habeo fons salinaris habeo et fons calidus et ex is fluvius balnearis calidaris omnis aetas et sexui per distinguo locum iuxta suus quisque modus accommodos aqua enim ut sancio basilius dico feruidam qualitas recipio cum per certus quidam metallum transcurro et fio non solus calidum sed et ardeo qui etiam uena metallum aer fero et plumbum et argentum fecundus gigno et lapis gagatem multus bonus sum autem nigrogemmeus et ardeo ignis admoveo incendo serpo fugo adtero calefacio applico detineo aequus ut sucinus sum et ciuitas quondam xx et viii nobilis insignio praeter castellum innumerus qui et ipse murus turris porta atque sero sum instruo firmus


Qui cum domum redisset, curauit suos, qui erant in Hii, quiue eidem erant subditi monasterio, ad eum, quem cognouerat, quemque ipse toto ex corde susceperat, ueritatis callem perducere, nec ualuit. Nauigauit Hiberniam, et praedicans eis, ac modesta exhortatione declarans legitimum paschae tempus, plurimos eorum, et pene omnes, qui ab Hiensium dominio erant liberi, ab errore auito correctos, ad unitatem reduxit catholicam, ac legitimum paschae tempus obseruare perdocuit. Qui cum celebrato in Hibernia canonico pascha, ad suam insulam reuertisset, suoque monasterio catholicam temporis paschalis obseruantiam instantissime praedicaret, nec tamen perficere, quod conabatur, posset, contigit eum ante expletum anni circulum migrasse de saeculo. Diuina utique gratia disponente, ut uir unitatis ac pacis studiosissimus ante ad uitam raperetur aeternam, quam redeunte tempore paschali, grauiorem cum eis, qui eum ad ueritatem sequi nolebant, cogeretur habere discordiam.

qui cum domus redeo curo suus qui sum in hic qui idem sum subdo monasterio ad is qui cognosco quisque ipse totus ex cor suscipio ueritas callis perduco neque ualuit nauigo hibernia et praedico is atque modestus exhortatio declaro legitimus pascha tempus multus is et penis omnis qui ab hiensium dominium sum liber ab error auitus corrigo ad unitas reduco catholicam atque legitimus pascha tempus obseruaris perdoceo qui cum celebro in hibernia canonico pascha ad suus insula revorto suo monasterio catholicam tempus paschal obseruantiam insto praedico neque tamen perficio qui conor possum contingo is ante expletum annus circulis migro de saeculum diuinum utique gratia dispono ut uir unitas atque pax studiosus ante ad uita rapio aeternus quam redeo tempus paschal gravis cum is qui is ad ueritas sequor nolo cogo habeo discordia


AT Augustinus, ubi in regia ciuitate sedem episcopalem, ut praediximus, accepit, recuperauit in ea, regio fultus adminiculo, ecclesiam, quam inibi antiquo Romanorum fidelium opere factam fuisse didicerat, et eam in nomine sancti Saluatoris Dei et Domini nostri Iesu Christi sacrauit, atque ibidem sibi habitationem statuit et cunctis successoribus suis. Fecit autem et monasterium non longe ab ipsa ciuitate ad orientem, in quo, eius hortatu, Aedilberct ecclesiam beatorum apostolorum Petri et Pauli a fundamentis construxit, ac diuersis donis ditauit, in qua et ipsius Augustini, et omnium episcoporum Doruuernensium, simul et regum Cantiae poni corpora possent. Quam tamen ecclesiam non ipse Augustinus, sed successor eius Laurentius consecrauit.

at augustinus ubi in regius ciuitas sedes episcopal ut praedico accipio recipero in is regius fulcio adminiculo ecclesia quam inibi antiquus romanus fidelis opus facio sum disco et is in nomen sanctus saluator deus et dominus noster iesus christus sacro atque ibidem sui habitatio statuo et cunctus successor suus facio autem et monasterium non longus ab ipse ciuitas ad orior in quo is horto aedilberct ecclesia beator apostolus petri et paulis ab fundamentum construo atque diuorto donum dito in qui et ipse augustini et omnis episcoporum doruuernensium simul et rex cantiae pono corpus possum quam tamen ecclesia non ipse augustinus sed successor is laurentius consecro


Historiam gentis Anglorum ecclesiasticam, quam nuper edideram, libentissime tibi desideranti, rex, et prius ad legendum ac probandum transmisi, et nunc ad transscribendum ac plenius ex tempore meditandum retransmitto; satisque studium tuae sinceritatis amplector, quo non solum audiendis scripturae sanctae uerbis aurem sedulus accommodas, uerum etiam noscendis priorum gestis siue dictis, et maxime nostrae gentis uirorum inlustrium, curam uigilanter impendis. Siue enim historia de bonis bona referat, ad imitandum bonum auditor sollicitus instigatur; seu mala commemoret de prauis, nihilominus religiosus ac pius auditor siue lector deuitando quod noxium est ac peruersum, ipse sollertius ad exsequenda ea, quae bona ac Deo digna esse cognouerit, accenditur. Quod ipsum tu quoque uigilantissime deprehendens, historiam memoratam in notitiam tibi simul et eis, quibus te regendis diuina praefecit auctoritas, ob generalis curam salutis latius propalari desideras.

historia gens anglorum ecclesiasticam quam nuper edo libet tu desidero rex et prior ad lego atque probo transmitto et nunc ad transscribendum atque plenus ex tempus meditor retransmitto sero studium tuus sinceritas amplector quo non solus audio scribo sancio uerbum auris sedulus accommodo uerus etiam nosco prior gero siue dictum et magnus noster gens uir illustris cura vigilanter impendis siue enim historia de bonus bonus refero ad imito bonus auditor sollicitus instigatur seu malus commemoro de pravus nihilominus religiosus atque pius auditor siue lector deuitando qui noxius sum atque perverto ipse sollertius ad exsequor is qui bonus atque deus dignus sum cognosco accendo qui ipse tu quoque uigilantissime deprehendens historia memoro in notitia tu simul et is qui tu rego diuinum praeficio auctoritas ob general cura salus fero propalaris desidero


III: Ut, quaeque monasteria Deo consecrata sunt, nulli episcoporum liceat ea in aliquo inquietare, nec quicquam de eorum rebus uiolenter abstrahere.

iii ut quisque monasteria deus consecro sum nullus episcoporum licet is in aliquis inquietaris neque quisquam de is res violens abstraho


Exemplar epistulae beatissimi et apostolici papae urbis Romanae ecclesiae Bonifatii directae uiro glorioso Æduino regi Anglorum.

exemplar epistula beatus et apostolici papae urbs romanus ecclesia bonifatii dirigo uir gloriosus duino rex anglorum


ERAT in eodem monasterio puer trium circiter non amplius annorum, Aesica nomine, qui propter infantilem adhuc aetatem in uirginum Deo dedicatarum solebat cella nutriri, ibique meditari. Hic praefata pestilentia tactus, ubi ad extrema peruenit, clamauit tertio unam de consecratis Christo uirginibus, proprio eam nomine quasi praesentem alloquens, Eadgyd, Eadgyd, Eadgyd; et sic terminans temporalem uitam, intrauit aeternam. At uirgo illa, quam moriens uocabat, mox in loco, quo erat, eadem adtacta infirmitate, ipso, quo uocitata est die de hac luce subtracta, et illum, qui se uocauit, ad regnum caeleste secuta est.

sum in idem monasterio puer tres circiter non amplus annus aesica nomen qui propter infantilis adhuc aetas in uirgo deus dedicataris soleo cella nutrio ibi meditaris hic praefor pestilentia tango ubi ad exter peruenio clamo tertius unus de consecro christus uirgo proprius is nomen quasi praesens alloquens eadgyd eadgyd eadgyd et sic terminans temporal uita intro aeternus at uirgo ille quam morior uoco mox in locus quo sum idem adtacta infirmitas ipse quo vocito sum dies de hic lux subtraho et ille qui sui voco ad regnum caelestis sequor sum


Suscepit uero pro Uilfrido episcopatum Hagustaldensis ecclesiae Acca presbyter eius, uir et ipse strenuissimus, et coram Deo et hominibus magnificus; qui et ipsius ecclesiae suae, quae in beati Andreae apostoli honorem consecrata est, aedificium multifario decore ac mirificis ampliauit operibus. Dedit namque operam, quod et hodie facit, ut adquisitis undecumque reliquiis beatorum apostolorum et martyrum Christi, in uenerationem illorum poneret altaria, distinctis porticibus in hoc ipsum intra muros eiusdem ecclesiae, sed et historias passionis eorum, una cum ceteris ecclesiasticis uoluminibus, summa industria congregans, amplissimam ibi ac nobilissimam bibliothecam fecit, nec non et uasa sancta, et luminaria, aliaque huiusmodi, quae ad ornatum domus Dei pertinent, studiosissime parauit. Cantatorem quoque egregium, uocabulo Maban, qui a successoribus discipulorum beati papae Gregorii in Cantia fueral cantandi sonos edoctus, ad se suosque instituendos accersiit, ac per annos XII tenuit; quatinus et, quae illi non nouerant, carmina ecclesiastica doceret; et ea, quae quondam cognita longo usu uel neglegentia inueterare coeperunt, huius doctrina priscum renouarentur in statum. Nam et ipse episcopus Acca cantator erat peritissimus, quomodo etiam in litteris sanctis doctissimus, et in catholicae fidei confessione castissimus, in ecclesiasticae quoque institutionis regulis solertissimus exstiterat; et usquedum praemia piae deuotionis accipiat, existere non desistit; utpote qui a pueritia in clero sanctissimi ac Deo dilecti Bosa Eboracensis episcopi nutritus atque eruditus est; deinde ad Uilfridum episcopum spe melioris propositi adueniens, omnem in eius obsequio usque ad obitum illius expleuit aetatem; cum quo etiam Romam ueniens multa illic, quae in patria nequiuerat, ecclesiae sanctae institutis utilia didicit.

suscipio uerus pro uilfrido episcopatus hagustaldensis ecclesia acca presbyter is uir et ipse strenuissimus et coram deus et homo magnificus qui et ipse ecclesia suus qui in beati andreae apostolus honor consecro sum aedificium multifario decus atque mirificus amplio opus do namque opera qui et hodie facio ut acquiro undecumque reliquiae beator apostolus et martyrum christus in ueneratio ille pono altare distinguo porticus in hic ipse intra murus idem ecclesia sed et historia passio is unus cum ceterus ecclesiasticis volumen summus industria congrego amplus ibi atque nobilis bibliotheca facio neque non et uasum sancio et luminarium alius huiusmodi qui ad orno domus deus pertineo studiosus paro cantator quoque egregius vocabulum maban qui ab successor discipulus beati papae gregorii in cantia fueral canto sonus edoceo ad sui suus instituo accersiit atque per annus duodecim teneo quatenus et qui ille non nosco carmen ecclesiasticus doceo et is qui quondam cognosco longus usus uel neglegentia inueteraris coepio hic doctrina priscus renovo in status nam et ipse episcopus acca cantator sum pereo quomodo etiam in littera sanctus doceo et in catholicae fides confessio castus in ecclesiasticae quoque institutio regulis solertissimus exsisto et usquedum praemium pius deuotio accipio existere non desisto utpote qui ab pueritia in clero sancio atque deus diligo bosa eboracensis episcopus nutrio atque erudio sum deinde ad uilfridum episcopus spes bonus propono advenio omnis in is obsequium usque ad obeo ille expleo aetas cum quo etiam roma venio multus illic qui in patria nequeo ecclesia sancio institus utilis disco


Anno DCCV, Aldfrid rex Nordanhymbrorum defunctus est.

annus dccv aldfrid rex nordanhymbrorum defungor sum


Post haec facta est abbatissa in monasterio, quod uocatur Heruteu; quod uidelicet monasterium factum erat non multo ante a religiosa Christi famula Heiu, quae prima feminarum fertur in prouincia Nordanhymbrorum propositum uestemque sanctimonialis habitus, consecrante Aidano episcopo, suscepisse. Sed illa post non multum tempus facti monasterii secessit ad ciuitatem Calcariam, quae a gente Anglorum Kælcacaestir appellatur, ibique sibi mansionem instituit. Praelata autem regimini monasterii illius famula Christi Hild, mox hoc regulari uita per omnia, prout a doctis uiris discere poterat, ordinare curabat; nam et episcopus Aidan, et quique nouerant eam religiosi, pro insita ei sapientia et amore diuini famulatus, sedulo eam uisitare, obnixe amare, diligenter erudire solebant.

post hic facio sum abbatissa in monasterio qui uoco heruteu qui uidelicet monasterium facio sum non multus ante ab religiosus christus famulo heiu qui primus femina fero in prouincia nordanhymbrorum propono vestis sanctimonial habitus consecrante aidano episcopo suscipio sed ille post non multus tempus facio monasterii secedo ad ciuitas calcaria qui ab gens anglorum klcacaestir appello ibi sui mansio instituo praefero autem regimini monasterii ille famulo christus hild mox hic regularis uita per omnis prout ab doceo uir disco possum ordinaris curo nam et episcopus aidan et quisque nosco is religiosus pro inquiro is sapientia et amor diuinus famulo sedulus is uisitaris obnitor amo diligenter erudio soleo


Sanctae autem communionis mysterium in eisdem diebus percipere non debet prohiberi. Si autem ex ueneratione magna percipere non praesumit, laudanda est; sed si perceperit, non iudicanda. Bonarum quippe mentium est, et ibi aliquo modo culpas suas agnoscere, ubi culpa non est; quia saepe sine culpa agitur, quod uenit ex culpa; unde etiam cum esurimus, sine culpa comedimus, quibus ex culpa primi hominis factum est, ut esuriamus. Menstrua enim consuetudo mulieribus non aliqua culpa est, uidelicet quae naturaliter accedit. Sed tamen quod natura ipsa ita uitiata est, ut etiam sine uoluntatis studio uideatur esse polluta, ex culpa uenit uitium, in quo se ipsa, qualis per iudicium facta sit, humana natura cognoscat. Et homo, qui culpam sponte perpetrauit, reatum culpae portet inuitus. Atque ideo feminae cum semet ipsis considerent, et si in menstrua consuetudine ad sacramentum dominici corporis et sanguinis accedere non praesumant, de sua recta consideratione laudandae sunt; dum uero percipiendo ex religiosae uitae consuetudine eiusdem mysterii amore rapiuntur, reprimendae, sicut praediximus, non sunt. Sicut enim in testamento ueteri exteriora opera obseruantur, ita in testamento novo non tam, quod exterius agitur, quam id, quod interius cogitatur, sollicita intentione adtenditur, ut subtili sententia puniatur. Nam cum multa lex uelut inmunda manducare prohibeat, in euangelio tamen Dominus dicit: Non quod intrat in os, coinquinat hominem; sed quae exeunt de ore, illa sunt, quae coinquinant hominem. Atque paulo post subiecit exponens: Ex corde exeunt cogitationes malae. Ubi ubertim indicatum est, quia illud ab omnipotente Deo pollutum esse in opere ostenditur, quod ex pollutae cogitationis radice generatur. Unde Paulus quoque apostolus dicit: Omnia munda mundis, coinquinatis autem et infidelibus nihil est mundum. Atque mox eiusdem causam coinquinationis adnuntians subiungit: Coinquinata sunt enim et mens eorum et conscientia. Si ergo ei cibus inmundus non est, cui mens inmunda non fuerit; cur, quod munda mente mulier ex natura patitur, ei in inmunditiam reputetur?

sancio autem communio mysterium in idem dies percipio non debeo prohibeo si autem ex ueneratio magnus percipio non praesumo laudo sum sed si percipio non judico bonaris quippe mens sum et ibi aliquis modo culpo suus agnosco ubi culpa non sum quia saepe sine culpa ago qui uenio ex culpa unde etiam cum exsurio sine culpa comedimus qui ex culpa primus homo facio sum ut esuriamus menstruus enim consuetudo mulier non aliqui culpa sum uidelicet qui naturalis accedo sed tamen qui natura ipse ita vitio sum ut etiam sine uoluntas studium uideo sum polluo ex culpa uenio uitium in quo sui ipse qualis per iudicium facio sum humanus natura cognosco et homo qui culpa sponte perpetro reatus culpa porto inuitus atque ideo femina cum sui ipse considero et si in menstruus consuetudo ad sacramentum dominicus corpus et sanguis accedo non praesumo de suus recta consideratio laudo sum dum uerus percipio ex religiosus uita consuetudo idem mysterium amor rapio reprimo sicut praedico non sum sicut enim in testamentum uetus exter opus observo ita in testamentum novo non tam qui exter ago quam is qui interior cogito sollicito intentio adtenditur ut subtilis sententia punior nam cum multus lex uelut immundus manduco prohibeo in evangelium tamen dominus dico non qui intro in os coinquino homo sed qui exeo de os ille sum qui coinquino homo atque paulus post subicio expono ex cor exeo cogitatio malus ubius ubertim indico sum quia ille ab omnipotens deus polluo sum in opus ostendo qui ex polluo cogitatio radix genero unde paulus quoque apostolus dico omnis mundo mundus coinquino autem et infidelis nihil sum mundus atque mox idem causa coinquinatio adnuntio subjungo coinquino sum enim et mens is et conscientia si ergo is cibus immundus non sum qui mens immundus non sum cur qui mundo mens mulier ex natura patior is in immunditia reputo


Misit idem Laurentius cum coepiscopis suis etiam Brettonum sacerdotibus litteras suo gradui condignas, quibus eos in unitate catholica confirmare satagit. Sed quantum haec agendo profecerit, adhuc praesentia tempora declarant.

mitto idem laurentius cum coepiscopis suus etiam brettonum sacerdos littera suus gradui condignus qui is in unitas catholicus confirmo satagit sed quantus hic ago proficio adhuc praesens tempus declaro


Desiderabiles litteras excellentiae uestrae suscepimus; quas relegentes cognouimus eius piissimam deuotionem, feruentissimumque amorem, quem habet propter beatam uitam; et quia dextera Domini protegente, ad ueram et apostolicam fidem sit conuersus, sperans, sicut in sua gente regnat, ita et cum Christo de futuro conregnare. Benedicta igitur gens, quae talem sapientissimum et Dei cultorem promeruit habere regem; quia non solum ipse Dei cultor extitit, sed etiam omnes subiectos suos meditatur die ac nocte ad fidem catholicam atque apostolicam pro suae animae redemtione conuerti. Quis enim audiens haec suauia non laetetur? Quis non exultet et gaudeat in his piis operibus? Quia et gens uestra Christo omnipotenti Deo credidit secundum diuinorum prophetarum uoces, sicut scriptum est in Isaia: In die illa radix Iesse, qui stat in signum populorum, ipsum gentes deprecabuntur. Et iterum: Audite insulae, et adtendite populi de longe. Et post paululum: Parum, inquit, est, ut mihi sis seruus ad suscitandas tribus Iacob, et feces Israel conuertendas. Dedi te in lucem gentium, ut sis salus mea usque ad extremum terrae. Et rursum: Reges uidebunt, et consurgent principes, et adorabunt. Et post pusillum: Dedi te in foedus populi, ut suscitares terram, et possideres hereditates dissipatas, et diceres his, qui uincti sunt: Exite, et his, qui in tenebris: Reuelamini. Et rursum: Ego Dominus uocaui te in iustitia, et adprehendi manum tuam, et seruaui, et dedi te in foedus populi, in lucem gentium, ut aperires oculos caecorum, et educeres de conclusione uinctum, de domo carceris sedentes in tenebris. Ecce, excellentissime fili, quam luce clarius est, non solum de uobis, sed etiam de omnibus prophetatum gentibus, quod sint crediturae in Christo omnium conditore. Quamobrem oportet uestram celsitudinem, utpote membrum existens Christi, in omnibus piam regulam sequi perenniter principis apostolorum, siue in pascha celebrandum, siue in omnibus, quae tradiderunt sancti apostoli Petrus et Paulus, qui ut duo luminaria caeli inluminant mundum, sic doctrina eorum corda hominum cotidie inlustrat credentium.

desiderabilis littera excellentiae uester suscipio qui relego cognosco is piissimam deuotio feruentissimumque amor qui habeo propter beatus uita et quia dextera dominus protego ad uerus et apostolicam fides sum conuerto spero sicut in suus gens regno ita et cum christus de sum conregnaris benedico igitur gens qui talis sapio et deus cultor promereo habeo rex quia non solus ipse deus cultor extitit sed etiam omnis subicio suus meditor dies atque nox ad fides catholicam atque apostolicam pro suus anima redemtio converto quis enim audio hic suavis non laeto quis non exultet et gaudeo in hic pius opus quia et gens uester christus omnipotens deus credo secundus divinus propheta uox sicut scribo sum in isaias in dies ille radix iesse qui sto in signum populus ipse gens deprecor et iterum audio insula et adtendo populus de longus et post paululum paris inquam sum ut ego sum seruus ad suscito tres jacob et feces israel conuertendas do tu in lux gens ut sum salus meus usque ad exter terra et rursum rex uideo et consurgo princeps et adoro et post pusillus do tu in foedus populus ut suscitaris terra et possideo hereditas dissipatas et dico hic qui vincio sum exeo et hic qui in tenebrae reuelamini et rursum ego dominus voco tu in iustitia et adprehendo manus tuus et servo et do tu in foedus populus in lux gens ut aperio oculus caecus et educo de conclusio vincio de domus carcer sedeo in tenebrae ecce excellentissime filis quam lux clarus sum non solus de tu sed etiam de omnis prophetas gens qui sum credo in christus omnis conditor quamobrem oportet vester celsitudo utpote membrum existens christus in omnis pius regula sequor perenniter princeps apostolus siue in pascha celebro siue in omnis qui trado sanctus apostolus petrus et paulus qui ut duo luminarium caelum inluminant mundus sic doctrina is cor homo cottidie inlustro credo


EO tempore uenerabilis et cum omni honorificentia nominandus famulus Christi et sacerdos Ecgberct, quem in Hibernia insula peregrinam ducere uitam pro adipiscenda in caelis patria retulimus, proposuit animo pluribus prodesse; id est inito opere apostolico, uerbum Dei aliquibus earum, quae nondum audierant, gentibus euangelizando committere; quarum in Germania plurimas nouerat esse nationes, a quibus Angli uel Saxones, qui nunc Brittaniam incolunt, genus et originem duxisse noscuntur; unde hactenus a uicina gente Brettonum corrupte Garmani nuncupantur. Sunt autem Fresones, Rugini, Danai, Hunni, Antiqui Saxones, Boructuari; sunt alii perplures hisdem in partibus populi paganis adhuc ritibus seruientes, ad quos uenire praefatus Christi miles circumnauigata Brittania disposuit, siquos forte ex illis ereptos Satanae ad Christum transferre ualeret; uel, si hoc fieri non posset, Romam uenire ad uidenda atque adoranda beatorum apostolorum ac martyrum Christi limina cogitauit.

is tempus uenerabilis et cum omnis honorificentia nomino famulus christus et sacerdos ecgberct qui in hibernia insula peregrinus duco uita pro adipiscenda in caelis patria refero propono animus multus prosum is sum ineo opus apostolico uerbum deus aliqui is qui nondum audio gens euangelizando committo qui in germania multus nosco sum natio ab qui angli uel saxones qui nunc britannia incolo genus et origo duco nosco unde hactenus ab uicinus gens brettonum corrumpo garmani nuncupo sum autem fresones rugo danaus hunni antiquus saxones boructuaris sum alius perplures hic in pars populus paganus adhuc ritus seruio ad qui uenio praefor christus miles circumnauigata britannia dispono siquis fors ex ille eripio satanas ad christus transfero ualeo uel si hic fio non possum roma uenio ad uidenda atque adoranda beator apostolus atque martyrum christus limen cogito


Anno DLXV, Columba presbyter de Scottia uenit Brittaniam, ad docendos Pictos, et in insula Hii monasterium fecit.

annus dlxv columba presbyter de scottia uenio britannia ad doceo pingo et in insula hic monasterium facio


Et hoc quoque cognouimus, quod uirus Pelagianae hereseos apud uos denuo reuiuescit; quod omnino hortamur, ut a uestris mentibus huiusmodi uenenatum superstitionis facinus auferatur. Nam qualiter ipsa quoque execranda heresis damnata est, latere uos non debet; quia non solum per istos CC annos abolita est, sed et cotidie a nobis perpetuo anathemate sepulta damnatur; et hortamur, ne, quorum arma conbusta sunt, apud uos eorum cineres suscitentur. Nam quis non execretur superbum eorum conamen et impium, dicentium posse sine peccato hominem existere ex propria uoluntate, et non ex gratia Dei? Et primum quidem blasphemiae stultiloquium est dicere esse hominem sine peccato; quod omnino non potest, nisi unus mediator Dei et hominum homo Christus Iesus, qui sine peccato est conceptus et partus. Nam ceteri homines cum peccato originali nascentes testimonium praeuaricationis Adae, etiam sine actuali peccato existentes, portare noscuntur, secundum prophetam dicentem: Ecce enim in iniquitatibus conceptus sum, et in peccatis peperit me mater mea.

et hic quoque cognosco qui uirus pelagianae hereseos apud tu denuo revivesco qui omnino horto ut ab uester mens huiusmodi uenenatum superstitio facinus aufero nam qualis ipse quoque execranda haeresis damno sum lateo tu non debeo quia non solus per iste centum annus aboleo sum sed et cottidie ab nos perpetuus anathema sepelio damno et horto ne qui arma comburo sum apud tu is cinis suscitentur nam quis non execretur superbus is conamen et impius dico possum sine pecco homo existere ex proprius uoluntas et non ex gratia deus et primus quidem blasphemia stultiloquium sum dico sum homo sine pecco qui omnino non possum nisi unus mediator deus et homo homo christus iesus qui sine pecco sum concipio et pario nam ceterus homo cum pecco original nasco testimonium praeuaricatio adae etiam sine actual pecco existentes porto nosco secundus propheta dico ecce enim in iniquitas concipio sum et in peccatum pario ego mater meus


Dilectissimis et sanctissimis Tomiano, Columbano, Cromano, Dinnao, et Baithano episcopis; Cromano, Ernianoque, Laistrano, Scellano, et Segeno presbyteris; Sarano ceterisque doctoribus seu abbatibus Scottis, Hilarus archipresbyter et seruans locum sanctae sedis apostolicae, Iohannes diaconus et in Dei nomine electus; item Iohannes primicerius et seruans locum sanctae sedis apostolicae, et Iohannes seruus Dei, consiliarius eiusdem apostolicae sedis.

dilectissimis et sancio tomiano columbano cromano dinnao et baithano episcopus cromano ernianoque laistrano scellano et segeno presbyteris sarano ceter doctor seu abbatibus scottis hilarus archipresbyter et seruo locus sancio sedes apostolicae iohannes diaconus et in deus nomen eligo item iohannes primicerius et seruo locus sancio sedes apostolicae et iohannes seruus deus consiliarius idem apostolicae sedes


Turbatis itaque rebus Nordanhymbrorum huius articulo cladis, cum nil alicubi praesidii nisi in fuga esse uideretur, Paulinus adsumta secum regina Aedilberge, quam pridem adduxerat, rediit Cantiam nauigio, atque ab Honorio archiepiscopo et rege Eadbaldo multum honorifice susceptus est. Uenit autem illuc duce Basso milite regis Æduini fortissimo, habens secum Eanfledam filiam, et Uuscfrean filium Æduini, nec non et Yffi filium Osfridi filii eius, quos postea mater metu Eadbaldi et Osualdi regum misit in Galliam nutriendos regi Daegberecto, qui erat amicus illius, ibique ambo in infantia defuncti, et iuxta honorem uel regiis pueris uel innocentibus Christi congruum in ecclesia sepulti sunt. Attulit quoque secum uasa pretiosa Aeduini regis perplura, in quibus et crucem magnam auream, et calicem aureum consecratum ad ministerium altaris, quae hactenus in ecclesia Cantiae conseruata monstrantur.

turbo itaque res nordanhymbrorum hic articulus clades cum nihil alicubi praesidium nisi in fuga sum uideo paulinus adsumta sui regina aedilberge quam pridem adduco redeo cantiam nauigium atque ab honorio archiepiscopo et rex eadbaldo multus honorificus suscipio sum uenio autem illic dux bassus miles rex duini fortis habeo sui eanfledam filia et uuscfrean filius duini neque non et yffi filius osfridi filius is qui postea mater metus eadbaldi et osualdi rex mitto in gallia nutrio rex daegberecto qui sum amicus ille ibi ambo in infer defungor et iuxta honor uel regius puer uel innocens christus congruus in ecclesia sepelio sum affero quoque sui uasum pretiosus aeduini rex perplura in qui et crux magnus aureus et calix aureus consecro ad ministerium altar qui hactenus in ecclesia cantiae conseruata monstro


Tum rex Osuiu, iuxta quod Domino uouerat, pro conlata sibi uictoria gratias Deo referens dedit filiam suam Aelffledam, quae uixdum unius anni aetatem inpleuerat, perpetua ei uirginitate consecrandam; donatis insuper XII possessiunculis terrarum, in quibus ablato studio militiae terrestris, ad exercendam militiam caelestem, supplicandumque pro pace gentis eius aeterna, deuotioni sedulae monachorum locus facultasque suppeteret. E quibus uidelicet possessiunculis sex in prouincia Derorum, sex in Berniciorum dedit. Singulae uero possessiones X erant familiarum, id est simul omnes CXX. Intrauit autem praefata regis Osuiu filia Deo dedicanda monasterium, quod nuncupatur Heruteu, id est insula cerui, cui tunc Hild abbatissa praefuit. Quae post biennium conparata possessione X familiarum in loco, qui dicitur Streanæshalch, ibi monasterium construxit; in quo memorata regis filia primo discipula uitae regularis, deinde etiam magistra extitit, donec conpleto undeLX annorum numero, ad conplexum et nuptias sponsi caelestis uirgo beata intraret. In quo monasterio et ipsa, et pater eius Osuiu, et mater eius Aeanfled, et pater matris eius Aeduini, et multi alii nobiles in ecclesia sancti apostoli Petri sepulti sunt. Hoc autem bellum rex Osuiu in regione Loidis tertio decimo regni sui anno, XVII-a die Kalendarum Decembrium cum magna utriusque populi utilitate confecit. Nam et suam gentem ab hostili paganorum depopulatione liberauit, et ipsam gentem Merciorum finitimarumque prouinciarum, desecto capite perfido, ad fidei Christianae gratiam conuertit.

tum rex osuiu iuxta qui dominus uoueo pro confero sui uictoria gratia deus refero do filia suus aelffledam qui uix unus annus aetas inpleuerat perpetuus is uirginitas consecro dono insuper duodecim possessiunculis terra in qui aufero studium militia terrestris ad exerceo militia caelestis supplicandumque pro pax gens is aeternus deuotio sedulus monachorum locus facultas suppeto e qui uidelicet possessiunculis sex in prouincia derorum sex in berniciorum do singulus uerus possessio decem sum familia is sum simul omnis cxx intro autem praefor rex osuiu filia deus dedico monasterium qui nuncupo heruteu is sum insula ceruus qui tunc hild abbatissa praesum qui post biennium conparo possessio decem familia in locus qui dico streanshalch ibi monasterium construo in quo memoro rex filia primus discipula uita regularis deinde etiam magistro extitit donec conpleo undelx annus numerus ad conplexum et nuptiae sponsus caelestis uirgo beatus intro in quo monasterio et ipse et pater is osuiu et mater is aeanfled et pater mater is aeduini et multus alius nobilis in ecclesia sanctus apostolus petri sepelio sum hic autem bellum rex osuiu in regio loidis tertius decimus regnum suus annus xvii ab dies kalendaris decembrium cum magnus uterque populus utilitas confacio nam et suus gens ab hostilis paganus depopulatio libero et ipse gens merciorum finitimus prouincia deseco caput perfidus ad fides christianus gratia conuerto


In cuius locum ordinauit Theodorus Uynfridum, uirum bonum ac modestum, qui, sicut prodecessores eius, prouinciis Merciorum et Mediterraneorum Anglorum et Lindisfarorum episcopatus officio praeesset; in quibus cunctis Uulfheri, qui adhuc supererat, sceptrum regni tenebat. Erat autem Uynfrid de clero eius, cui ipse successerat, antistitis, et diaconatus officio sub eo non pauco tempore fungebatur.

in qui locus ordino theodorus uynfridum uir bonus atque modestus qui sicut prodecessor is prouincia merciorum et mediterraneorum anglorum et lindisfarorum episcopatus officium praesum in qui cunctus uulfheri qui adhuc supersum sceptrum regnum teneo sum autem uynfrid de clero is qui ipse succedo antistes et diaconatus officium sub is non paucus tempus fungor


Primum capitulum: Ut sanctum diem paschae in commune omnes seruemus dominica post XIIIIam lunam mensis primi.

primus capitulis ut sancio dies pascha in communis omnis servo dominicus post xiiiiam luna mensis primus


TANTUM autem deuotionis Æduini erga cultum ueritatis habuit, ut etiam regi Orientalium Anglorum, Earpualdo filio Redualdi, persuaderet, relictis idolorum superstitionibus, fidem et sacramenta Christi cum sua prouincia suscipere. Et quidem pater eius Reduald iamdudum in Cantia sacramentis Christianae fidei inbutus est, sed frustra; nam rediens domum ab uxore sua et quibusdam peruersis doctoribus seductus est, atque a sinceritate fidei deprauatus habuit posteriora peiora prioribus; ita ut in morem antiquorum Samaritanorum et Christo seruire uideretur et diis, quibus antea seruiebat; atque in eodem fano et altare haberet ad sacrificium Christi, et arulam ad uictimas daemoniorum. Quod uidelicet fanum rex eiusdem prouinciae Alduulf, qui nostra aetate fuit, usque ad suum tempus perdurasse, et se in pueritia uidisse testabatur.

tantus autem deuotio duini erga cultus ueritas habeo ut etiam rex orientales anglorum earpualdo filius redualdi persuadeo relinquo idolum superstitio fides et sacramentum christus cum suus prouincia suscipio et quidem pater is reduald jamdudum in cantia sacramentum christianus fides inbuo sum sed frustra nam redeo domus ab uxor suus et quidam perverto doctor seduco sum atque ab sinceritas fides deprauatus habeo posterus malus prior ita ut in mos antiquus samaritanus et christus seruio uideo et diuus qui antea servio atque in idem fanum et altare habeo ad sacrificium christus et arula ad victima daemonium qui uidelicet fanum rex idem prouincia alduulf qui noster aetas sum usque ad suus tempus perduro et sui in pueritia uideo testo


Anno DCLXIIII, eclypsis facta; Earconberct rex Cantuariorum defunctus, et Colman cum Scottis ad suos reuersus est; et pestilentia uenit; et Ceadda ac Uilfrid Nordanhymbrorum ordinantur episcopi.

annus dclxiiii eclypsis facio earconberct rex cantuariorum defungor et colman cum scottis ad suus revorto sum et pestilentia uenio et ceadda atque uilfrid nordanhymbrorum ordino episcopus


Anno DCLXXIII, Ecgberct rex Cantuariorum obiit; et synodus facta est ad Herutforda, praesente Ecgfrido rege, praesidente archiepiscopo Theodoro, utillima, X capitulorum.

annus dclxxiii ecgberct rex cantuariorum obeo et synodus facio sum ad herutforda praesens ecgfrido rex praesideo archiepiscopo theodorus utillima decem capitulum


Anno incarnationis dominicae CLXVII, Eleuther Romae praesul factus XV annos ecclesiam gloriosissime rexit, cui litteras rex Brittaniae Lucius mittens, ut Christianus efficeretur, petiit et inpetrauit.

annus incarnatio dominicus clxvii eleuther roma praesul facio xv annus ecclesia gloriosus rego qui littera rex brittaniae lucius mitto ut christianus efficio peto et impetro


Habuit autem Osuiu primis regni sui temporibus consortem regiae dignitatis, uocabulo Osuini, de stirpe regis Aeduini, hoc est filium Osrici, de quo supra rettulimus, uirum eximiae pietatis et religionis; qui prouinciae Derorum septem annis in maxima omnium rerum affluentia, et ipse amabilis omnibus praefuit. Sed nec cum eo ille, qui ceteram Transhumbranae gentis partem ab Aquilone, id est Berniciorum prouinciam, regebat, habere pacem potuit; quin potius, ingrauescentibus causis dissensionum, miserrima hunc caede peremit. Siquidem congregato contra inuicem exercitu, cum uideret se Osuini cum illo, qui plures habebat auxiliarios, non posse bello confligere, ratus est utilius tunc demissa intentione bellandi, seruare se ad tempora meliora. Remisit ergo exercitum, quem congregauerat, ac singulos domum redire praecepit a loco, qui uocatur Uilfaræsdun, id est mons Uilfari, et est a uico Cataractone X ferme milibus passuum contra solstitialem occasum secretus; diuertitque ipse cum uno tantum milite sibi fidissimo, nomine Tondheri, celandus in domum comitis Hunualdi, quem etiam ipsum sibi amicissimum autumabat. Sed heu, pro dolor! longe aliter erat; nam ab eodem comite proditum eum Osuiu cum praefato ipsius milite per praefectum suum Ediluinum detestanda omnibus morte interfecit. Quod factum est die XIIIa Kalendarum Septembrium, anno regni eius nono, in loco, qui dicitur Ingetlingum; ubi postmodum, castigandi huius facinoris gratia, monasterium constructum est; in quo pro utriusque regis, et occisi uidelicet, et eius, qui occidere iussit, animae redemtione cotidie Domino preces offerri deberent.

habeo autem osuiu primus regnum suus tempus consors regia dignitas vocabulum osuini de stirps rex aeduini hic sum filius osrici de quo supra refero uir eximius pietas et religio qui prouincia derorum septem annus in maximus omnis res affluo et ipse amabilis omnis praesum sed neque cum is ille qui ceter transhumbranae gens pars ab aquilo is sum berniciorum prouincia rego habeo pax possum quin potis ingrauescentibus causa dissensio miser hic caedes peremo siquidem congrego contra inuicem exercitus cum video sui osuini cum ille qui multus habeo auxiliarius non possum bellum confligo reor sum utilis tunc demitto intentio bellor seruo sui ad tempus bonus remitto ergo exercitus qui congregauerat atque singuli domus redeo praecipio ab locus qui uoco uilfarsdun is sum mons uilfaris et sum ab uicus cataractone decem ferme mille passus contra solstitial occasus secerno diuertitque ipse cum unus tantus miles sui fidus nomen tondheri celo in domus comes hunualdi qui etiam ipse sui amicus autumabat sed heu pro dolor longus aliter sum nam ab idem comes prodeo is osuiu cum praefor ipse miles per praeficio suus ediluinum detesto omnis mors interfacio qui facio sum dies xiiia kalendaris septembrium annus regnum is nonus in locus qui dico ingetlingum ubi postmodum castigo hic facinus gratia monasterium construo sum in quo pro uterque rex et occido uidelicet et is qui occaedes iubeo anima redemtio cottidie dominus prex offertor debeo


Domino excellentissimo atque praecellentissimo filio Æduino regi Anglorum Honorius episcopus seruus seruorum Dei salutem.

dominus excello atque praecellentissimo filius duino rex anglorum honorius episcopus seruus seruus deus salus


Conuenit autem reuelationi et relationi praefati fratris de obitu huius antistitis etiam sermo reuerentissimi patris Ecgbercti, de quo supra diximus, qui dudum cum eodem Ceadda adulescente, et ipse adulescens in Hibernia monachicam in orationibus et continentia, et meditatione diuinarum scripturarum uitam sedulus agebat. Sed illo postmodum patriam reuerso, ipse peregrinus pro Domino usque ad finem uitae permansit. Cum ergo ueniret ad eum longo post tempore gratia uisitationis de Brittania uir sanctissimus et continentissimus, uocabulo Hygbald, qui erat abbas in prouincia Lindissi, et ut sanctos decebat, de uita priorum patrum sermonem facerent, atque hanc aemulari gauderent, interuenit mentio reuerentissimi antistitis Ceadda, dixitque Ecgberct: Scio hominem in hac insula adhuc in carne manentem, qui, cum uir ille de mundo transiret, uidit animam Ceddi fratris ipsius cum agmine angelorum descendere de caelo, et adsumta secum anima eius, ad caelestia regna redire. Quod utrum de se an de alio aliquo diceret, nobis manet incertum, dum tamen hoc, quod tantus uir dixit, quia uerum sit, esse non possit incertum.

conuenio autem reuelatio et relatio praefor frater de obeo hic antistes etiam sermo reuerentissimi pater ecgbercti de quo supra dico qui dudum cum idem ceadda adulescens et ipse adulescens in hibernia monachicam in oratio et continentia et meditatio diuinaris scripturaris uita sedulus ago sed ille postmodum patria revorto ipse peregrinus pro dominus usque ad finis uita permaneo cos ergo venio ad is longus post tempus gratia uisitatio de britannia uir sancio et contineo vocabulum hygbald qui sum abbas in prouincia lindissi et ut sancio decet de uita prior pater sermo facio atque hic aemularis gaudeo interuenio mentior reuerentissimi antistes ceadda dico ecgberct scio homo in hic insula adhuc in carnis maneo qui cum uir ille de mundus transeo uideo anima ceddi frater ipse cum agmen angelus descendo de caelum et adsumta sui anima is ad caelestis regnum redeo qui utrum de sui an de alius aliquis dico nos maneo incertus dum tamen hic qui tantus uir dico quia uerus sum sum non possum incertus


Quo regni culmine sublimatus, nihilominus, quod mirum dictu est, pauperibus et peregrinis semper humilis, benignus, et largus fuit. Denique fertur, quia tempore quodam, cum die sancto paschae cum praefato episcopo consedisset ad prandium, positusque esset in mensa coram eo discus argenteus regalibus epulis refertus, et iamiamque essent manus ad panem benedicendum missuri, intrasse subito ministrum ipsius, cui suscipiendorum inopum erat cura delegata, et indicasse regi, quia multitudo pauperum undecumque adueniens maxima per plateas sederet, postulans aliquid elimosynae a rege. Qui mox dapes sibimet adpositas deferri pauperibus, sed et discum confringi, atque eisdem minutatim diuidi praecepit. Quo uiso pontifex, qui adsidebat, delectatus tali facto pietatis, adprehendit dexteram eius, et ait: Numquam inueterescat haec manus. Quod et ita iuxta uotum benedictionis eius prouenit. Nam cum interfecto illo in pugna, manus cum brachio a cetero essent corpore resectae, contigit, ut hactenus incorruptae perdurent. Denique in urbe regia, quae a regina quondam uocabulo Bebba cognominatur, loculo inclusae argenteo in ecclesia sancti Petri seruantur, ac digno a cunctis honore uenerantur.

quo regnum culmen sublimo nihilominus qui mirus dico sum pauper et peregrinus semper humilis benignus et largus sum denique fero quia tempus quidam cum dies sancio pascha cum praefor episcopo consido ad prandium pono sum in mensa coram is discus argenteus regal epulis refercio et jamjam sum manus ad panis benedico mitto intro subeo minister ipse qui suscipio inopum sum cura delego et indico rex quia multitudo pauper undecumque advenio maximus per platalea sedeo postulo aliquis elimosynae ab rex qui mox daps sui appono defero pauper sed et discus confringo atque idem minutatim diuido praecipio quo uideo pontifex qui assideo delector talis facio pietas adprehendo dexter is et aio numquam inueterescat hic manus qui et ita iuxta uotum benedictio is provenio nam cum interficio ille in pugno manus cum bracchium ab ceterus sum corpus reseco contingo ut hactenus incorruptus perduro denique in urbs regius qui ab regina quondam vocabulum bebba cognomino loculus includo argenteus in ecclesia sanctus petri servo atque digno ab cunctus honor veneror


AT ubi hostilis exercitus exterminatis dispersisque insulae indigenis, domum reuersus est, coeperunt et illi paulatim uires animosque resumere, emergentes de latibulis, quibus abditi fuerant, et unanimo consensu auxilium caeleste precantes, nc usque ad internicionem usquequaque delerentur. Utebantur eo tempore duce Ambrosio Aureliano, uiro modesto, qui solus forte Romanae gentis praefatae tempestati superfuerat, occisis in eadem parentibus regium nomen et insigne ferentibus. Hoc ergo duce uires capessunt Brettones, et uictores prouocantes ad proelium, uictoriam ipsi Deo fauente suscipiunt. Et ex eo temporc nunc ciues, nunc hostes uincebant, usque ad annum obsessionis Badonici montis, quando non minimas eisdem hostibus strages dabant, XLmo circiter et IIIIo anno aduentus eorum in Brittaniam. Sed haec postmodum.

at ubi hostilis exercitus extermino dispermulceo insula indigena domus revorto sum coepio et ille paulatim uis animus resumo emergo de latibulum qui abdo sum et unanimus consensus auxilium caelestis preco nc usque ad internicio usquequaque delerentur uto is tempus dux ambrosius aurelianus uir modestus qui solus fors romanus gens praefor tempestas supersum occido in idem parens regius nomen et insignis fero hic ergo dux uis capesso brettones et uictor provoco ad proelium uictoria ipse deus faveo suscipio et ex is temporc nunc ciuis nunc hostis uincebant usque ad annus obsessio badonici mons quando non minimus idem hostis strages do xlmo circiter et iiiio annus advenio is in britannia sed hic postmodum


Nam propinquante hora sui decessus, XIIII diebus praeueniente corporea infirmitate pressus est, adeo tamen moderate, ut et loqui toto eo tempore posset, et ingredi. Erat autem in proximo casa, in qua infirmiores et qui prope morituri esse uidebantur, induci solebant. Rogauit ergo ministrum suum uespere incumbente, nocte qua de saeculo erat exiturus, ut in ea sibi locum quiescendi praepararet; qui miratus, cur hoc rogaret, qui nequaquam adhuc moriturus esse uidebatur, fecit tamen, quod dixerat. Cumque ibidem positi uicissim aliqua gaudente animo, una cum eis, qui ibidem ante inerant, loquerentur ac iocarentur, et iam mediae noctis tempus esset transcensum, interrogauit, si eucharistiam intus haberent. Respondebant: Quid opus est eucharistia? neque enim mori adhuc habes, qui tam hilariter nobiscum uelut sospes loqueris. Rursus ille: Et tamen, ait, afferte mihi eucharistiam. Qua accepta in manu, interrogauit, si omnes placidum erga se animum, et sine querela controuersiae ac rancoris haberent. Respondebant omnes placidissimam se mentem ad illum, et ab omni ira remotam habere, eumque uicissim rogabant placidam erga ipsos mentem habere. Qui confestim respondit: Placidam ego mentem, filioli, erga omnes Dei famulos gero. Sicque se caelesti muniens uiatico, uitae alterius ingressui parauit; et interrogauit, quam prope esset hora, qua fratres ad dicendas Domino laudes nocturnas excitari deberent. Respondebant: Non longe est. At ille: Bene, ergo exspectemus horam illam. Et signans se signo sanctae crucis reclinauit caput ad ceruical, modicumque obdormiens ita cum silentio uitam finiuit. Sicque factum est, ut, quomodo simplici ac pura mente tranquillaque deuotione Domino seruierat, ita etiam tranquilla morte mundum relinquens ad eius uisionem ueniret, illaque lingua, quae tot salutaria uerba in laudem Conditoris conposuerat, ultima quoque uerba in laudem ipsius, signando sese, et spiritum suum in manus eius commendando clauderet; qui etiam praescius sui obitus extitisse ex his, quae narrauimus, uidetur.

nam propinquo hora suus decedo xiiii dies praeueniente corporeus infirmitas premo sum adeo tamen modero ut et loquor totus is tempus possum et ingredior sum autem in propior cado in qui infirmis et qui prope morior sum uideo induco soleo rogo ergo minister suus vesperus incumbo nox qui de saeculum sum exeo ut in is sui locus quiesco praeparo qui miror cur hic rogo qui nequaquam adhuc morior sum uideo facio tamen qui dico cos ibidem pono vicissim aliqui gaudeo animus unus cum is qui ibidem ante insum loquor atque jocor et iam medius nox tempus sum transcendo interrogo si eucharistiam intus habeo respondeo quis opus sum eucharistia neque enim morior adhuc habeo qui tam hilaris nos uelut sospes loquor rursus ille et tamen aio afferte ego eucharistiam qui accipio in manus interrogo si omnis placidus erga sui animus et sine querela controversia atque rancoris habeo respondeo omnis placidus sui mens ad ille et ab omnis ira removeo habeo is vicissim rogo placidus erga ipse mens habeo qui confestim respondeo placidus ego mens filiolus erga omnis deus famulus gero sic sui caelestis munio viaticus uita alter ingressus paro et interrogo quam prope sum hora qui frater ad dico dominus laus nocturnus excito debeo respondeo non longus sum at ille bene ergo exspecto hora ille et signo sui signum sancio crux reclino caput ad ceruical modicus obdormiens ita cum silentium uita finio sic facio sum ut quomodo simplex atque purus mens tranquillus deuotio dominus seruierat ita etiam tranquillus mors mundus relinquo ad is uisio venio ille lingua qui tot salutare uerbum in laus conditor conpono ulter quoque uerbum in laus ipse signando sui et spiritus suus in manus is commendo claudeo qui etiam praescius suus obeo extitisse ex hic qui narro uideo


Interea Brittaniarum insulam apostolici sacerdotes raptim opinione, praedicatione, uirtutibus impleuerunt; diuinusque per eos sermo cotidie non solum in ecclesiis, uerum etiam per triuia, per rura praedicabatur; ita ut passim et fideles catholici firmarentur, et deprauati uiam correctionis agnoscerent. Erat illis apostolorum instar et gloria et auctoritas per conscientiam, doctrina per litteras, uirtutes ex meritis. Itaque regionis uniuersitas in eorum sententiam promta transierat. Latebant abditi sinistrae persuasionis auctores, et more maligni spiritus, gemebant perire sibi populos euadentes; ad extremum, diuturna meditatione concepta, praesumunt inire conflictum. Procedunt conspicui diuitiis, ueste fulgentes, circumdati adsentatione multorum; discrimenque certaminis subire maluerunt, quam in populo, quem subuerterant, pudorem taciturnitatis incurrere, ne uiderentur se ipsi silentio damnauisse. Illic plane inmensa multitudo etiam cum coniugibus ac liberis excita conuenerat, aderat populus expectator, futurus et iudex, adstabant partes dispari condicione dissimiles; hinc diuina fides, inde humana praesumtio; hinc pietas, inde superbia: inde Pelagius auctor, hinc Christus. Primo in loco beatissimi sacerdotes praebuerunt aduersariis copiam disputandi, quae sola nuditate uerborum diu inaniter et aures occupauit, et tempora; deinde antistites uenerandi torrentes eloquii sui cum apostolicis et euangelicis imbribus profuderunt; miscebatur sermo proprius cum diuino, et adsertiones molestissimas lectionum testimonia sequebantur. Conuincitur uanitas, perfidia confutatur; ita ut ad singulas uerborum obiectiones errare se, dum respondere nequiit, fateretur; populus arbiter uix manus continet, iudicium tamen clamore testatur.

interea brittaniaris insula apostolici sacerdos raptim opinio praedicatio uirtus impleo diuinusque per is sermo cottidie non solus in ecclesia uerus etiam per trivius per rus praedico ita ut passim et fidelis catholici firmo et depravo uia correctio agnosco sum ille apostolus instar et gloria et auctoritas per conscientia doctrina per littera uirtus ex meritum itaque regio universitas in is sententia promta transeo lateo abdo sinister persuasio auctor et mos malignus spiritus gemo pereo sui populus euadentes ad exter diuturnus meditatio concipio praesumo ineo confligo procedo conspicuus diuitiae uestis fulgeo circumdo adsentatio multus discrimen certamen subeo malo quam in populus qui subuerterant pudor taciturnitas incurro ne uideo sui ipse silentium damnauisse illic planus immensus multitudo etiam cum conjunx atque liber excio convenio adsum populus expectator sum et iudex asto pars disparus condicio dissimilis hinc diuinum fides inde humanus praesumtio hinc pietas inde superbia inde pelagius auctor hinc christus primus in locus beatus sacerdos praebeo adversarius copia disputo qui solus nuditas uerbum diu inanis et auris occupo et tempus deinde antistes veneror torreo eloquium suus cum apostolicis et evangelicus imber profundo misceo sermo proprius cum divino et adsertio molestus lectio testimonium sequor convinco uanitas perfidia confutatur ita ut ad singulus uerbum obiectio erro sui dum respondeo nequeo fateor populus arbiter uix manus contineo iudicium tamen clamor testor


PERUENIT autem Theodorus ad ecclesiam suam secundo postquam consecratus est anno, sub die VI. Kalendarum Iuniarum, dominica, et fecit in ea annos XX et unum, menses III, dies XXVI. Moxque peragrata insula tota, quaquauersum Anglorum gentes morabantur, nam et libentissime ab omnibus suscipiebatur, atque audiebatur, rectum uiuendi ordinem, ritum celebrandi paschae canonicum, per omnia comitante et cooperante Hadriano disseminabat. Isque primus erat in archiepiscopis, cui omnis Anglorum ecclesia manus dare consentiret. Et quia litteris sacris simul et saecularibus, ut diximus, abundanter ambo erant instructi, congregata discipulorum caterua, scientiae salutaris cotidie flumina inrigandis eorum cordibus emanabant; ita ut etiam metricae artis, astronomiae, et arithimeticae ecclesiasticae disciplinam inter sacrorum apicum uolumina suis auditoribus contraderent. Indicio est, quod usque hodie supersunt de eorum discipulis, qui Latinam Grecamque linguam aeque ut propriam, in qua nati sunt, norunt. Neque umquam prorsus, ex quo Brittaniam petierunt Angli, feliciora fuere tempora; dum et fortissimos Christianosque habentes reges cunctis barbaris nationibus essent terrori, et omnium uota ad nuper audita caelestis regni gaudia penderent, et quicumque lectionibus sacris cuperent erudiri, haberent in promtu magistros, qui docerent.

peruenio autem theodorus ad ecclesia suus secundus postquam consecro sum annus sub dies vis kalendaris iuniaris dominicus et facio in is annus xx et unus mensis iii dies xxvi mox peragro insula totus quaquauersum anglorum gens moror nam et libet ab omnis suscipiebatur atque audio recingo vivo ordo ritus celebrandi pascha canonicum per omnis comito et cooperor hadrianus disseminabat eo primus sum in archiepiscopis qui omnis anglorum ecclesia manus do consentio et quia littera sacrum simul et saecularis ut dico abundanter ambo sum instruo congrego discipulus caterva scientia salutaris cottidie flumen inrigandis is cor emanabant ita ut etiam metricae ars astronomiae et arithimeticae ecclesiasticae disciplina inter sacer apicum volumen suus auditor contraderent indicium sum qui usque hodie supersum de is discipulis qui latinus grecamque lingua aequus ut proprius in qui nascor sum nosco neque umquam prorsus ex quo britannia peto angli felix sum tempus dum et fortis christianosque habeo rex cunctus barbaris natio sum terror et omnis uotum ad nuper audio caelestis regnum gaudium pendeo et quicumque lectio sacrum cupio erudio habeo in promtu magister qui doceo


ACCEPIT autem rex Ecgfrid coniugem nomine Aedilthrydam, filiam Anna regis Orientalium Anglorum, cuius sepius mentionem fecimus, uiri bene religiosi, ac per omnia mente et opere egregii; quam et alter ante illum uir habuerat uxorem, princeps uidelicet Australium Gyruiorum uocabulo Tondberct. Sed illo post modicum temporis, ex quo eam accepit, defuncto, data est regi praefato; cuius consortio cum XII annis uteretur, perpetua tamen mansit uirginitatis integritate gloriosa; sicut mihimet sciscitanti, cum hoc, an ita esset, quibusdam uenisset in dubium, beatae memoriae Uilfrid episcopus referebat, dicens se testem integritatis eius esse certissimum; adeo ut Ecgfridus promiserit se ei terras ac pecunias multas esse donaturum, si reginae posset persuadere eius uti conubio, quia sciebat illam nullum uirorum plus illo diligere. Nec diffidendum est nostra etiam aetate fieri potuisse, quod aeuo praecedente aliquoties factum fideles historiae narrant; donante uno eodemque Domino, qui se nobiscum usque in finem saeculi manere pollicetur. Nam etiam signum diuini miraculi, quo eiusdem feminae sepulta caro corrumpi non potuit, indicio est, quia uirili contactu incorrupta durauerit.

accipio autem rex ecgfrid coniunx nomen aedilthrydam filia anna rex orientales anglorum qui sepius mentio facio uir bene religiosus atque per omnis mens et opus egregius quam et alter ante ille uir habeo uxor princeps uidelicet australium gyruiorum vocabulum tondberct sed ille post modicus tempus ex quo is accipio defungor do sum rex praefor qui consortio cum duodecim annus uto perpetuus tamen maneo uirginitas integritas gloriosus sicut nos sciscitor cum hic an ita sum quidam uenio in dubius beatus memoria uilfrid episcopus refero dico sui testo integritas is sum certus adeo ut ecgfridus promitto sui is terra atque pecunia multus sum dono si regina possum persuadeo is uti conubium quia scio ille nullus uir multus ille diligo neque diffido sum noster etiam aetas fio possum qui aevum praecedo aliquoties facio fidelis historia narro dono unus idem dominus qui sui nos usque in finis saeculis maneo polliceor nam etiam signum diuinus miraculis quo idem femina sepelio carus corrumpo non possum indicium sum quia uirilis contactus incorruptus duro


Anno DCXLIIII, Paulinus, quondam Eboraci, sed tunc Hrofensis antistes ciuitatis, migrauit ad Dominum.

annus dcxliiii paulinus quondam eboraci sed tunc hrofensis antistes ciuitas migro ad dominus


Scripta, quae perlatores ad sanctae memoriae Seuerinum papam adduxerunt, eo de hac luce migrante, reciproca responsa ad ea, quae postulata fuerant, siluerunt. Quibus reseratis, ne diu tantae quaestionis caligo indiscussa remaneret, repperimus quosdam prouinciae uestrae contra orthodoxam fidem, nouam ex ueteri heresim renouare conantes, pascha nostrum, in quo immolatus est Christus, nebulosa caligine refutantes, et XIIII luna cum Hebreis celebrare nitentes.

scribo qui perlator ad sancio memoria seuerinum papam adduco is de hic lux migro reciproco respondeo ad is qui postulo sum sileo qui resero ne diu tantus quaestio caligo indiscussa remaneo reperio quidam prouincia uester contra orthodoxam fides nouus ex uetus heresim renouaris conor pascha nos in quo immolo sum christus nebulosus caligo refutantes et xiiii luna cum hebreis celebraris niteo


In nomine Domini Dei et Saluatoris nostri Iesu Christi, regnante in perpetuum ac gubernante suam ecclesiam eodem Domino Iesu Christo, placuit conuenire nos iuxta morem canonum uenerabilium, tractaturos de necessariis ecclesiae negotiis. Conuenimus autem die XX-o IIII-om ensis Septembris, indictione prima, in loco, qui dicitur Herutford; ego quidem Theodorus, quamuis indignus, ab apostolica sede destinatus Doruuernensis ecclesiae episcopus, et consacerdos ac frater noster, reuerentissimus Bisi, Orientalium Anglorum episcopus; quibus etiam frater et consacerdos noster Uilfrid, Nordanhymbrorum gentis episcopus, per proprios legatarios adfuit. Adfuerunt et fratres ac consacerdotes nostri, Putta, episcopus castelli Cantuariorum, quod dicitur Hrofescœstir, Leutherius, episcopus Occidentalium Saxonum, Uynfrid, episcopus prouinciae Merciorum. Cumque in unum conuenientes iuxta ordinem quique suum resedissemus: Rogo, inquam, dilectissimi fratres, propter timorem et amorem Redemtoris nostri, ut in commune omnes pro nostra fide tractemus; ut, quaeque decreta ac definita sunt a sanctis ac probabilibus patribus, incorrupte ab omnibus nobis seruentur. Haec et alia quamplura, quae ad caritatem pertinebant, unitatemque ecclesiae conseruandam, prosccutus sum. Cumque explessem praelocutionem, interrogaui unumquemque eorum per ordinem, si consentirent ea, quae a patribus canonice sunt antiquitus decreta, custodire. Ad quod omnes consacerdotes nostri respondentes dixerunt: Optime omnibus placet, quaeque definierunt sanctorum canones patrum, nos quoque omnes alacri animo libentissime seruare. Quibus statim protuli eundem librum canonum, et ex eodem libro X capitula, quae per loca notaueram, quia maxime nobis necessaria sciebam, illis coram ostendi, et, ut haec diligentius ab omnibus susciperentur, rogaui.

in nomen dominus deus et saluator noster iesus christus regno in perpetuus atque guberno suus ecclesia idem dominus iesus christus placeo conuenio nos iuxta mos canonum uenerabilis tractaturos de necessarius ecclesia negotium convenio autem dies xx o quattuor om ensis september indictio primus in locus qui dico herutford ego quidem theodorus quamuis indignus ab apostolicus sedes destino doruuernensis ecclesia episcopus et consacerdos atque frater noster reuerentissimus bisi orientales anglorum episcopus qui etiam frater et consacerdos noster uilfrid nordanhymbrorum gens episcopus per proprius legatarius adsum adsum et frater atque consacerdotes noster putta episcopus castellum cantuariorum qui dico hrofesc stir leutherius episcopus occidentalium saxonum uynfrid episcopus prouincia merciorum cos in unus convenio iuxta ordo quisque suus resedissemus rogo inquam dilectus frater propter timor et amor redemtor noster ut in communis omnis pro noster fides tracto ut quisque decretum atque definio sum ab sanctus atque probabilis pater incorruptus ab omnis nos servo hic et alius quamplura qui ad caritas pertineo unitatemque ecclesia conservo prosccutus sum cos explessem praelocutio interrogo unumquemque is per ordo si consentio is qui ab pater canonice sum antiquus decretum custodio ad qui omnis consacerdotes noster respondeo dico optume omnis placeo quisque definio sancio canones pater nos quoque omnis alacer animus libet seruo qui statim profero idem liber canonum et ex idem liber decem capitulum qui per locum notaueram quia magnus nos necessarius scio ille coram ostendo et ut hic diligo ab omnis suscipio rogo


Cumque diu tacitis mentis angoribus, et caeco carperetur igni, uidit subito intempesta nocte silentio adpropinquantem sibi hominem uultus habitusque incogniti; quem uidens, ut ignotum et inopinatum, non parum expauit. At ille accedens salutauit eum, et interrogauit, quare illa hora, ceteris quiescentibus, et alto sopore pressis, solus ipse mestus in lapide peruigil sederet. At ille uicissim sciscitabatur, quid ad eum pertineret, utrum ipse intus an foris noctem transigeret. Qui respondens ait: Ne me aestimes tuae mestitiae et insomniorum, et forinsecae et solitariae sessionis causam nescire; scio enim certissime qui es, et quare meres, et quae uentura tibi in proximo mala formidas. Sed dicito mihi, quid mercedis dare uelis ei, siqui sit, qui his te meroribus absoluat, et Redualdo suadeat, ut nec ipse tibi aliquid mali faciat, nec tuis te hostibus perimendum tradat. Qui cum se omnia, quae posset, huic tali pro mercede beneficii daturum esse responderet, adiecit ille: Quod si etiam regem te futurum exstinctis hostibus in ueritate promittat, ita ut non solum omnes tuos progenitores, sed et omnes, qui ante te reges in gente Anglorum fuerant, potestate transcendas? At Aeduini constantior interrogando factus, non dubitauit promittere, quin ei, qui tanta sibi beneficia donaret, dignis ipse gratiarum actionibus responderet. Tum ille tertio: Si autem, inquit, is, qui tibi tanta taliaque dona ueraciter aduentura praedixerit, etiam consilium tibi tuae salutis ac uitae melius atque utilius, quam aliquis de tuis parentibus aut cognatis umquam audiuit, ostendere potuerit, num ei obtemperare, et monita eius salutaria suscipere consentis? Nec distulit Æduini, quin continuo polliceretur in omnibus se secuturum doctrinam illius, qui se tot ac tantis calamitatibus ereptum, ad regni apicem proueheret. Quo accepto responso, confestim is, qui loquebatur cum eo, inposuit dexteram suam capiti eius dicens: Cum hoc ergo tibi signum aduenerit, memento huius temporis ac loquellae nostrae, et ea, quae nunc promittis, adimplere ne differas. Et his dictis, ut ferunt, repente disparuit, ut intellegeret non hominem esse, qui sibi apparuisset, sed spiritum.

cos diu taceo mens angor et caecus carpo ignis uideo subeo intempestus nox silentium appropinquo sui homo uultus habeo incognitus qui video ut ignotus et inopinor non parum expauesco at ille accedo saluto is et interrogo quare ille hora ceterus quiesco et altus soporus premo solus ipse mestus in lapis peruigil sedeo at ille vicissim sciscitor quis ad is pertineo utrum ipse intus an foris nox transigo qui respondeo aio ne ego aestimo tuus mestitiae et insomniorum et forinsecae et solitarius sessio causa nescio scio enim certus qui sum et quare mereo et qui uenio tu in propior malus formido sed dico ego quis merces do uelum is siquis sum qui hic tu meroribus absolvo et redualdo suadeo ut neque ipse tu aliquis malus facio neque tuus tu hostis perimo trado qui cum sui omnis qui possum hic talis pro merces beneficium do sum respondeo adiicio ille qui si etiam rex tu sum exstinguo hostis in ueritas promitto ita ut non solus omnis tuus progenitor sed et omnis qui ante tu rex in gens anglorum sum potestas transcendas at aeduini consto interrogo facio non dubito promitto quin is qui tantus sui beneficium dono dignus ipse gratia actio respondeo tum ille tertius si autem inquam is qui tu tantus talis donum ueraciter advenio praedico etiam consilium tu tuus salus atque uita bonus atque utilis quam aliquis de tuus parens aut cognatus umquam audio ostendo possum num is obtemperaris et moneo is salutare suscipio consentio neque differo duini quin continuo polliceo in omnis sui sequor doctrina ille qui sui tot atque tantus calamitas eripio ad regnum apex proueheret quo accipio respondeo confestim is qui loquor cum is inpono dexter suus caput is dico cos hic ergo tu signum aduenio memento hic tempus atque loquela noster et is qui nunc promitto adimpleo ne differo et hic dictum ut fero repens disparuit ut intellego non homo sum qui sui appareo sed spiritus


HAEC inter Iustus archiepiscopus ad caelestia regna subleuatus quarto Iduum Nouembrium die, et Honorius pro illo est in praesulatum electus; qui ordinandus uenit ad Paulinum, et occurrente sibi illo in Lindocolino, quintus ab Augustino Doruuernensis ecclesiae consecratus est antistes. Cui etiam praefatus papa Honorius misit pallium et litteras, in quibus decernit hoc ipsum, quod in epistula ad Aeduinum regem missa decreuerat; scilicet ut cum Doruuernensis uel Eburacensis antistes de hac uita transierit, is, qui superest, consors eiusdem gradus habeat potestatem alterum ordinandi in loco eius, qui transierat, sacerdotem; ne sit necesse ad Romanam usque ciuitatem per tam prolixa terrarum et maris spatia pro ordinando archiepiscopo sempor fatigari. Quarum etiam textum litterarum in nostra hac historia ponere commodum duximus.

hic inter iustus archiepiscopus ad caelestis regnum sublevo quartum idus nouembrium dies et honorius pro ille sum in praesulatum eligo qui ordino uenio ad paulinus et occurro sui ille in lindocolino quintus ab augustinus doruuernensis ecclesia consecro sum antistes qui etiam praefor papa honorius mitto pallium et littera in qui decerno hic ipse qui in epistula ad aeduinum rex mitto decerno scilicet ut cum doruuernensis uel eburacensis antistes de hic uita transeo is qui supersum consors idem gradus habeo potestas alter ordino in locus is qui transeo sacerdos ne sum necesse ad romanus usque ciuitas per tam prolixus terra et mare spatior pro ordino archiepiscopo sempor fatigo quaris etiam textum litteraris in noster hic historia pono commodus duco


Licet apud sacerdotes habentes Deo placitam caritatem religiosi uiri nullius commendatione indigeant; quia tamen aptum scribendi se tempus ingessit, fraternitati uestrae nostra mittere scripta curauimus; insinuantes latorem praesentium Augustinum seruum Dei, de cuius certi sumus studio, cum aliis seruis Dei, illic nos pro utilitate animarum auxiliante Domino direxisse; quem necesse est, ut sacerdotali studio sanctitas uestra adiuuare, et sua ei solacia praebere festinet. Cui etiam, ut promtiores ad suffragandum possitis existere, causam uobis iniunximus subtiliter indicare; scientes quod, ea cognita, tota uos propter Deum deuotione ad solaciandum, quia res exigit, commodetis. Candidum praeterea presbyterum, communem filium, quem ad gubernationem patrimonioli ecclesiae nostrae transmisimus, caritati uestrae in omnibus commendamus. Deus te incolumem custodiat, reuerentissime frater.

licet apud sacerdos habeo deus placeo caritas religiosus uir nullus commendatio indigeo quia tamen aptus scribo sui tempus ingero fraternitas uester noster mitto scribo curauimus insinuo lator praesens augustinum seruus deus de qui certus sum studium cum alius seruus deus illic nos pro utilitas anima auxilio dominus dirigo qui necesse sum ut sacerdotal studium sanctitas uester adiuuo et suus is solacium praebeo festino qui etiam ut promtiores ad suffragandum possum existere causa tu iniunximus subtilis indico scio qui is cognosco totus tu propter deus deuotio ad solaciandum quia res exigo commodetis candidus praeterea presbyterum communis filius qui ad gubernatio patrimonioli ecclesia noster transmitto caritas uester in omnis commendo deus tu incolumis custodio reverendus frater


Data die X Kalendarum Augustarum, imperante domino nostro Mauricio Tiberio piissimo Augusto, anno XIIII, post consulatum eiusdem domini nostri anno XIII, indictione XIIII.

do dies decem kalendaris augustaris impero dominus noster mauricio tiberius pius augustus annus xiiii post consulatus idem dominus noster annus xiii indictio xiiii


Sed et ipse antistes Aidan non plus quam XIIo post occisionem regis, quem amabat, die, id est pridie Kalendas Septembres, de saeculo ablatus, perpetua laborum suorum a Domino praemia recepit.

sed et ipse antistes aidan non multus quam xiio post occisio rex qui amo dies is sum pridie kalendae september de saeculum aufero perpetuus labor suus ab dominus praemium recipio


INTEREA rex Alchfrid misit Uilfridum presbyterum ad regem Galliarum, qui eum sibi suisque consecrari faceret episcopum. At ille misit eum ordinandum ad Agilberectum, de quo supra diximus, qui, relicta Brittania, Parisiacae ciuitatis factus erat episcopus; et consecratus est magno cum honore ab ipso, conuenientibus plurimis episcopis in uico regio, qui uocatur In Conpendio. Quo adhuc in transmarinis partibus propter ordinationem demorante, imitatus industriam filii rex Osuiu misit Cantiam uirum sanctum, modestum moribus, scripturarum lectione sufficienter instructum, et ea, quae in scripturis agenda didicerat, operibus solerter exsequentem, qui Eburacensis ecclesiae ordinaretur episcopus. Erat autem presbyter uocabulo Ceadda, frater reuerentissimi antistitis Ceddi, cuius saepius meminimus, et abbas monasterii illius, quod uocatur Laestingaeu. Misitque cum eo rex presbyterum suum uocabulo Eadhaedum, qui postea regnante Ecgfrido, Hrypensis ecclesiae praesul factus est. Uerum illi Cantiam peruenientes, inuenerunt archiepiscopum Deusdedit iam migrasse de saeculo, et necdum alium pro eo constitutum fuisse pontificem. Unde deuerterunt ad prouinciam Occidentalium Saxonum, ubi erat Uini episcopus; et ab illo est uir praefatus consecratus antistes, adsumtis in societatem ordinationis duobus de Brettonum gente episcopis, qui dominicum paschae diem, ut saepius dictum est, secus morem canonicum a XIIIIa usque ad XXam lunam celebrant. Non enim erat tunc ullus, excepto illo Uine, in tota Brittania canonice ordinatus episcopus. Consecratus ergo in episcopum Ceadda maximam mox coepit ecclesiasticae ueritati et castitati curam inpendere; humilitati, continentiae, lectioni operam dare; oppida, rura, casas, uicos, castella propter euangelizandum, non equitando, sed apostolorum more pedibus incedendo peragrare. Erat enim de discipulis Aidani, eisdemque actibus ac moribus iuxta exemplum eius ac fratris sui Ceddi suos instituere curauit auditores. Ueniens quoque Brittaniam Uilfrid iam episcopus factus et ipse perplura catholicae obseruationis moderamina ccclesiis Anglorum sua doctrina contulit. Unde factum est, ut, crescente per dies institutione catholica, Scotti omnes, qui inter Anglos morabantur, aut his manus darent, aut suam redirent ad patriam.

interea rex alchfrid mitto uilfridum presbyterum ad rex galliaris qui is sui suo consecraris facio episcopus at ille mitto is ordino ad agilberectum de quo supra dico qui relinquo britannia parisiacae ciuitas facio sum episcopus et consecro sum magnus cum honor ab ipse convenio multus episcopus in uicus regius qui uoco in conpendio quo adhuc in transmarinus pars propter ordinatio demoror imitor industria filius rex osuiu mitto cantiam uir sancio modestus mos scripturaris lectio sufficienter instruo et is qui in scribo ago disco opus solerter exsequentem qui eburacensis ecclesia ordino episcopus sum autem presbyter vocabulum ceadda frater reuerentissimi antistes ceddi qui saepis memini et abbas monasterii ille qui uoco laestingaeu mitto cum is rex presbyterum suus vocabulum eadhaedum qui postea regno ecgfrido hrypensis ecclesia praesul facio sum uerus ille cantiam peruenientes invenio archiepiscopum deusdedit iam migro de saeculum et necdum alius pro is constituo sum pontifex unde deverto ad prouincia occidentalium saxonum ubi sum uinum episcopus et ab ille sum uir praefor consecro antistes adsumtis in societas ordinatio duo de brettonum gens episcopus qui dominicus pascha dies ut saepis dico sum secus mos canonicum ab xiiiia usque ad xxam luna celebro non enim sum tunc ullus excipio ille uis in totus britannia canonice ordino episcopus consecro ergo in episcopus ceadda maximus mox coepio ecclesiasticae ueritas et castitas cura inpendo humilitas continentia lectio opera do oppidum rus cado vicus castellum propter euangelizandum non equito sed apostolus mos pes incedendo peragraris sum enim de discipulis aidani idem actus atque mos iuxta exemplum is atque frater suus ceddi suus instituo curo auditor venio quoque britannia uilfrid iam episcopus facio et ipse perplura catholicae obseruatio moderamen ccclesiis anglorum suus doctrina confero unde facio sum ut cresco per dies institutio catholicus scotti omnis qui inter anglos moror aut hic manus do aut suus redeo ad patria


A dtulerunt autem ei et partem indumentorum, quae corpus sanctum ambierant, quae cum ille et munera gratanter acciperet, et miracula libenter audiret, nam et ipsa indumenta quasi patris adhuc corpori circumdata miro deosculabatur affectu, Noua, inquit, indumenta corpori pro his, quae tulistis, circumdate, et sic reponite in arca, quam parastis. Scio autem certissime, quia non diu uacuus remanebit locus ille, qui tanta miraculi caelestis gratia sacratus est; et quam beatus est, cui in eo facultatem quiescendi Dominus totius beatitudinis auctor atque largitor praestare dignabitur. Haec et huiusmodi plura ubi multis cum lacrimis et magna conpunctione antistes lingua etiam tremente conpleuit, fecerunt fratres, ut iusserat; et inuolutum nouo amictu corpus, nouaque in theca reconditum, supra pauimentum sanctuarii posuerunt.

ab dtulerunt autem is et pars indumentor qui corpus sancio ambierant qui cum ille et munus gratanter accipio et miraculum libet audio nam et ipse indumentum quasi pater adhuc corpus circumdo miro deosculabatur afficio nouus inquam indumentum corpus pro hic qui fero circumdo et sic repono in arca quam paro scio autem certus quia non diu uacuus remaneo locus ille qui tantus miraculis caelestis gratia sacro sum et quam beatus sum qui in is facultas quiesco dominus totus beatitudo auctor atque largitor praesto digno hic et huiusmodi multus ubi multus cum lacrima et magnus conpunctio antistes lingua etiam tremo conpleo facio frater ut iubeo et involvo nouus amictus corpus novo in theca recondo supra pauimentum sanctuarium pono


CUIUS regni principio defuncto Eata episcopo, Iohannes uir sanctus Hagustaldensis ecclesiae praesulatum suscepit; de quo plura uirtutum miracula, qui eum familiariter nouerunt, dicere solent, et maxime uir reuerentissimus ac ueracissimus Bercthun, diaconus quondam eius, nunc autem abbas monasterii, quod uocatur Inderauuda, id est In silua Derorum; e quibus aliqua memoriae tradere commodum duximus.

qui regnum principium defungor eata episcopo iohannes uir sancio hagustaldensis ecclesia praesulatum suscipio de quo multus uirtus miraculum qui is familiaris nosco dico soleo et magnus uir reuerentissimus atque ueracissimus bercthun diaconus quondam is nunc autem abbas monasterii qui uoco inderauuda is sum in silua derorum e qui aliqui memoria trado commodus duco


AT contra fuit quidam in prouincia Merciorum, cuius uisiones ac uerba, non autem et conuersatio, plurimis, sed non sibimet ipsi, profuit. Fuit autem temporibus Coenredi, qui post Aedilredum regnauit, uir in laico habitu atque officio militari positus; sed quantum pro industria exteriori regi placens, tantum pro interna suimet neglegentia displicens. Ammonebat ergo illum sedulo, ut confiteretur, et emendaret, ac relinqueret scelera sua, priusquam subito mortis superuentu tempus omne paenitendi et emendandi perderet. Uerum ille, frequenter licet admonitus, spernebat uerba salutis, seseque tempore sequente paenitentiam acturum esse promittebat. Haec inter tactus infirmitate, decidit in lectum, atque acri coepit dolore torqueri. Ad quem ingressus rex, diligebat enim eum multum, hortabatur, ut uel tunc, antequam moreretur, paenitentiam ageret commissorum. At ille respondit, non se tunc uelle confiteri peccata sua, sed cum ab infirmitate resurgeret; ne exprobrarent sibi sodales, quod timore mortis faceret ea, quae sospes facere noluerat; fortiter quidem, ut sibi uidebatur, locutus, sed miserabiliter, ut post patuit, daemonica fraude seductus.

at contra sum quidam in prouincia merciorum qui uisio atque uerbum non autem et conversatio multus sed non sui ipse prosum sum autem tempus coenredi qui post aedilredum regno uir in laico habitus atque officium militaris pono sed quantus pro industria exter rex placeo tantus pro internus suo neglegentia displiceo ammonebat ergo ille sedulus ut confiteor et emendo atque relinquo scelus suus priusquam subeo mors superuentu tempus omnis paeniteo et emendo perdo uerus ille frequens licet admonitus sperno uerbum salus sesequor tempus sequor paenitentia ago sum promitto hic inter tango infirmitas decido in lectus atque acer coepio dolor torqueo ad qui ingredior rex diligo enim is multus hortor ut uel tunc antequam morior paenitentia ago commissor at ille respondeo non sui tunc uolo confiteor pecco suus sed cum ab infirmitas resurgo ne exprobro sui sodal qui timor mors facio is qui sospes facio nolo fortis quidem ut sui uideo loquor sed miserabilis ut post pateo daemonica fraus seduco


Quo tempore maxima est facta strages in ecclesia uel gente Nordanhymbrorum, maxime quod unus ex ducibus, a quibus acta est, paganus, alter, quia barbarus erat pagano saeuior. Siquidem Penda cum omni Merciorum gente idolis deditus, et Christiani erat nominis ignarus; at uero Caedualla, quamuis nomen et professionem haberet Christiani, adeo tamen erat animo ac moribus barbarus, ut ne sexui quidem muliebri, uel innocuae paruulorum parceret aetati, quin uniuersos atrocitate ferina morti per tormenta contraderet, multo tempore totas eorum prouincias debacchando peruagatus, ac totum genus Anglorum Brittaniae finibus erasurum se esse deliberans. Sed nec religioni Christianae, quae apud eos exorta erat, aliquid inpendebat honoris. Quippe cum usque hodie moris sit Brettonum, fidem religionemque Anglorum pro nihil habere, neque in aliquo eis magis communicare quam paganis. Adlatum est autem caput Aeduini regis Eburacum, et inlatum postea in ecclesiam beati apostoli Petri, quam ipse coepit, sed successor eius Osuald perfecit, ut supra docuimus, positum est in porticu sancti papae Gregorii, a cuius ipse discipulis uerbum uitae susceperat.

quo tempus maximus sum facio strages in ecclesia uel gens nordanhymbrorum magnus qui unus ex dux ab qui ago sum paganus alter quia barbarus sum paganus saevus siquidem penda cum omnis merciorum gens idolum dedo et christianus sum nomen ignarus at uerus caedualla quamuis nomen et professio habeo christianus adeo tamen sum animus atque mos barbarus ut ne sexui quidem muliebris uel innocuus paruulorum parco aetas quin uniuersus atrocitas ferina mors per tormentum contraderet multus tempus totus is prouincia debacchando pervagor atque totus genus anglorum brittaniae finis erasurum sui sum deliberans sed neque religio christianus qui apud is exorior sum aliquis inpendeo honor quippe cum usque hodie mos sum brettonum fides religio anglorum pro nihil habeo neque in aliquis is magis communicaris quam paganus affero sum autem caput aeduini rex eburacum et infero postea in ecclesia beati apostolus petri quam ipse coepio sed successor is osuald perficio ut supra doceo pono sum in porticus sanctus papae gregorii ab qui ipse discipulis uerbum uita suscipio


Quo tempore rex Aedilualch donauit reuerentissimo antistiti Uilfrido terram LXXXVII familiarum, ubi suos homines, qui exules uagabantur, recipere posset, uocabulo Selæseu quod dicitur Latine insula uituli marini. Est enim locus undique mari circumdatus praeter ab occidente, unde habet ingressum amplitudinis quasi iactus fundae; qualis locus a Latinis paeninsula, a Grecis solet cherronesos uocari. Hunc ergo locum cum accepisset episcopus Uilfrid, fundauit ibi monasterium, ac regulari uita instituit, maxime ex his, quos secum adduxerat, fratribus; quod usque hodie successores eius tenere noscuntur. Nam ipse illis in partibus annos V, hoc est usque ad mortem Ecgfridi regis, merito omnibus honorabilis, officium episcopatus et uerbo exercebat et opere. Et quoniam illi rex cum praefata loci possessione omnes, qui ibidem erant, facultates cum agris et hominibus donauit, omnes fide Christi institutos, unda baptismatis abluit; inter quos, seruos et ancillas ducentos quinquaginta; quos omnes ut baptizando a seruitute daemonica saluauit, etiam libertate donando humanae iugo seruitutis absoluit.

quo tempus rex aedilualch dono reuerentissimo antistes uilfrido terra lxxxvii familia ubi suus homo qui exulis uagor recipio possum vocabulum selseu qui dico latinum insula uitulus marinus sum enim locus undique mare circumdo praeter ab occaedes unde habeo ingredior amplitudo quasi jacio funda qualis locus ab latinum paeninsula ab grecis soleo cherronesos uoco hic ergo locus cum accipio episcopus uilfrid fundo ibi monasterium atque regularis uita instituo magnus ex hic qui sui adduco frater qui usque hodie successor is teneo nosco nam ipse ille in pars annus v hic sum usque ad mors ecgfridi rex mereo omnis honorabilis officium episcopatus et uerbum exerceo et opus et quoniam ille rex cum praefor locus possessio omnis qui ibidem sum facultas cum ager et homo dono omnis fides christus instituo unda baptisma abluo inter qui seruus et ancilla ducenti quinquaginta qui omnis ut baptizando ab seruitus daemonica saluauit etiam libertas dono humanus iugum seruitus absolvo


Quod dum tempore quodam faceret, et relicta domu conuiuii egressus esset ad stabula iumentorum, quorum ei custodia nocte illa erat delegata, ibique hora conpetenti membra dedisset sopori, adstitit ei quidam per somnium, eumque salutans, ac suo appellans nomine: Caedmon, inquit, canta mihi aliquid. At ille respondens: Nescio, inquit, cantare; nam et ideo de conuiuio egressus huc secessi, quia cantare non poteram. Rursum ille, qui cum eo loquebatur, Attamen, ait, mihi cantare habes. Quid, inquit, debeo cantare? Et ille, Canta, inquit, principium creaturarum. Quo accepto responso, statim ipse coepit cantare in laudem Dei conditoris uersus, quos numquam audierat, quorum iste est sensus: Nunc laudare debemus auctorem regni caelestis, potentiam Creatoris et consilium illius, facta Patris gloriae. Quomodo ille, cum sit aeternus Deus, omnium miraculorum auctor extitit, qui primo filiis hominum caelum pro culmine tecti, dehinc terram custos humani generis omnipotens creauit. Hic est sensus, non autem ordo ipse uerborum, quae dormiens ille canebat; neque enim possunt carmina, quamuis optime conposita, ex alia in aliam linguam ad uerbum sine detrimento sui decoris ac dignitatis transferri. Exsurgens autem a somno, cuncta, quae dormiens cantauerat, memoriter retinuit, et eis mox plura in eundem modum uerba Deo digni carminis adiunxit.

qui dum tempus quidam facio et relinquo domus convivium egredior sum ad stabulum iumentum qui is custodia nox ille sum delego ibi hora conpetenti membrum do soporus asto is quidam per somnium is saluto atque suus appello nomen caedmon inquam canto ego aliquis at ille respondeo nescio inquam canto nam et ideo de conuiuium egredior huc secedo quia canto non possum rursum ille qui cum is loquor attamen aio ego canto habeo quis inquam debeo canto et ille canto inquam principium creaturaris quo accipio respondeo statim ipse coepio canto in laus deus conditor uersus qui numquam audio qui iste sum sensus nunc laudo debeo auctor regnum caelestis potentia creator et consilium ille facio patrae gloria quomodo ille cum sum aeternus deus omnis miraculum auctor extitit qui primus filius homo caelum pro culmen tectum dehinc terra custos humanus genus omnipotens creo hic sum sensus non autem ordo ipse uerbum qui dormio ille caneo neque enim possum carmen quamuis optume compositum ex alius in alius lingua ad uerbum sine detrimentum suus decor atque dignitas transfero exsurgo autem ab somnus cunctus qui dormio canto memoriter retineo et is mox multus in idem modus uerbum deus dignus carmen adjungo


Quod dum multo tempore sedulus exsequeretur, contigit, eum die quadam de monasterio illo longius egressum, comitante secum uno de fratribus, peracto itinere redire. Qui cum monasterio propinquarent, et aedificia illius sublimiter erecta aspicerent, solutus est in lacrimas uir Dei, et tristitiam cordis uultu indice prodebat. Quod intuens comes, quare faceret, inquisiuit. At ille: Cuncta, inquit, haec, quae cernis, aedificia puplica uel priuata, in proximo est, ut ignis absumens in cinerem conuertat. Quod ille audiens, mox ut intrauerunt monasterium, matri congregationis, uocabulo Aebbæ, curauit indicare. At illa merito turbata de tali praesagio uocauit ad se uirum, et diligentius ab eo rem, uel unde hoc ipse nosset, inquirebat. Qui ait: Nuper occupatus noctu uigiliis et psalmis, uidi adstantem mihi subito quendam incogniti uultus; cuius praesentia cum essem exterritus, dixit mihi, ne timerem; et quasi familiari me uoce alloquens, Bene facis, inquit, qui tempore isto nocturnae quietis non somno indulgere, sed uigiliis et orationibus insistere maluisti. At ego: Noui, inquit, multum mihi esse necesse uigiliis salutaribus insistere, et pro meis erratibus sedulo Dominum deprecari. Qui adiciens Uerum, inquit, dicis, quia et tibi et multis opus est peccata sua bonis operibus redimere, et, cum cessant a laboribus rerum temporalium, tunc pro appetitu aeternorum bonorum liberius laborare; sed hoc tamen paucissimi faciunt. Siquidem modo totum hoc monasterium ex ordine perlustrans, singulorum casas ac lectos inspexi, et neminem ex omnibus praeter te erga sanitatem animae suae occupatum repperi; sed omnes prorsus, et uiri et feminae, aut somno torpent inerti, aut ad peccata uigilant. Nam et domunculae, quae ad orandum uel legendum factae erant, nunc in comessationum, potationum, fabulationum, et ceterarum sunt inlecebrarum cubilia conuersae, uirgines quoque Deo dicatae, contemta reuerentia suae professionis, quotiescumque uacant, texendis subtilioribus indumentis operam dant, quibus aut se ipsas ad uicem sponsarum in periculum sui status adornent, aut externorum sibi uirorum amicitiam conparent. Unde merito loco huic et habitatoribus eius grauis de caelo uindicta flammis saeuientibus praeparata est. Dixit autem abbatissa: Et quare non citius hoc conpertum mihi reuelare uoluisti? Qui respondit: Timui propter reuerentiam tuam, ne forte nimium conturbareris; et tamen hanc consolationem habeas, quod in diebus tuis haec plaga non superueniet. Qua diuulgata uisione, aliquantulum loci accolae paucis diebus timere, et se ipsos intermissis facinoribus castigare coeperunt. Uerum post obitum ipsius abbatissae redierunt ad pristinas sordes, immo sceleratiora fecerunt. Et cum dicerent, Pax et securitas, extemplo praefatae ultionis sunt poena multati.

qui dum multus tempus sedulus exsequor contingo is dies quidam de monasterio ille longus egredior comito sui unus de frater perago iter redeo qui cum monasterio propinquo et aedificium ille sublimis erigo aspicio soluo sum in lacrima uir deus et tristitia chordus uultus indico prodo qui intueor comes quare facio inquaero at ille cunctus inquam hic qui cerno aedificium puplica uel priuo in propior sum ut ignis absumo in cinis converto qui ille audio mox ut intro monasterium mater congregatio vocabulum aebb curo indico at ille mereo turbo de talis praesagio voco ad sui uir et diligo ab is res uel unde hic ipse nosco inquiro qui aio nuper occupo nox uigilia et psalmus uideo asto ego subeo quidam incognitus uultus qui praesens cum sum exterreo dico ego ne timeo et quasi familiaris ego uox alloquens bene facio inquam qui tempus iste nocturnus quiesco non somnus indulgeo sed uigilia et oratio insisto malo at ego novius inquam multus ego sum necesse uigilia salutaris insisto et pro meus erratibus sedulus dominus deprecor qui adicio uerus inquam dico quia et tu et multus opus sum pecco suus bonus opus redimo et cum cesso ab labor res temporalis tunc pro appeto aeternus bonus liber laboro sed hic tamen paucus facio siquidem modo totus hic monasterium ex ordo perlustro singulus cado atque lectus inspicio et nemo ex omnis praeter tu erga sanitas anima suus occupo reperio sed omnis prorsus et uir et femina aut somnus torpeo iners aut ad pecco vigilo nam et domuncula qui ad oro uel lego facio sum nunc in comessatio potatio fabulatio et ceteraris sum inlecebraris cubile converro uirgo quoque deus dico contemta reuerentia suus professio quotiens vaco texendis subtilioribus indumentum opera do qui aut sui ipse ad uicis sponsa in periculum suus status adornent aut externus sui uir amicitia conparo unde mereo locus hic et habitator is grauis de caelum uindicta flamma saevio praeparo sum dico autem abbatissa et quare non cieo hic conpertum ego reuelaris uolo qui respondeo timeo propter reverentia tuus ne fors nimium conturbareris et tamen hic consolatio habeo qui in dies tuus hic plaga non superueniet qui divulgo uisio aliquantulis locus accola paucus dies timeo et sui ipse intermitto facinus castigaris coepio uerus post obeo ipse abbatissae redeo ad pristinus sordeo immo scelero facio et cum dico pax et securitas extemplo praefor ultio sum poena multas