His temporibus quaestio facta est frequens et magna de obseruatione paschae, confirmantibus eis, qui de Cantia uel de Galliis aduenerant, quod Scotti dominicum paschae diem contra uniuersalis ecclesiae morem celebrarent. Erat in his acerrimus ueri paschae defensor nomine Ronan, natione quidem Scottus, sed in Galliae uel Italiae partibus regulam ecclesiasticae ueritatis edoctus. Qui cum Finano confligens, multos quidem correxit, uel ad solertiorem ueritatis inquisitionem accendit, nequaquam tamen Finanum emendare potuit; quin potius, quod esset homo ferocis animi, acerbiorem castigando et apertum ueritatis aduersarium reddidit. Obseruabat autem Iacob diaconus quondam, ut supra docuimus, uenerabilis archiepiscopi Paulini, uerum et catholicum pascha cum omnibus, quos ad correctiorem uiam erudire poterat. Obseruabat et regina Eanfled cum suis, iuxta quod in Cantia fieri uiderat, habens secum de Cantia presbyterum catholicae obseruationis, nomine Romanum. Unde nonnumquam contigisse fertur illis temporibus, ut bis in anno uno pascha celebraretur, et cum rex pascha dominicum solutis ieiuniis faceret, tum regina cum suis persistens adhuc in ieiunio diem palmarum celebraret. Haec autem dissonantia paschalis obseruantiae uiuente Aidano patienter ab omnibus tolerabatur, qui patenter intellexerant, quia, etsi pascha contra morem eorum, qui ipsum miserant, facere non potuit, opera tamen fidei, pietatis, et dilectionis, iuxta morem omnibus sanctis consuetum, diligenter exsequi curauit. Unde ab omnibus, etiam his, qui de pascha aliter sentiebant, merito diligebatur; nec solum a mediocribus, uerum ab ipsis quoque episcopis, Honorio Cantuariorum, et Felice Orientalium Anglorum, uenerationi habitus est.

hic tempus quaestio facio sum frequens et magnus de obseruatio pascha confirmantibus is qui de cantia uel de gallia advenio qui scotti dominicus pascha dies contra uniuersal ecclesia mos celebro sum in hic acer uerus pascha defenso nomen ronan natio quidem scottus sed in gallia uel italia pars regula ecclesiasticae ueritas edoceo qui cum finano confligens multus quidem corrigo uel ad solertiorem ueritas inquisitio accendo nequaquam tamen finanum emendo possum quin potis qui sum homo ferox animus acerbus castigo et aperio ueritas adversarius reddo observo autem jacob diaconus quondam ut supra doceo uenerabilis archiepiscopi paulinus uerus et catholicus pascha cum omnis qui ad correctiorem uia erudio possum observo et regina eanfled cum suus iuxta qui in cantia fio uideo habeo sui de cantia presbyterum catholicae obseruatio nomen romanus unde nonnumquam contingo fero ille tempus ut bis in annus unus pascha celebro et cum rex pascha dominicus soluo jejunium facio tum regina cum suus persisto adhuc in jejunium dies palmaris celebro hic autem dissonantia paschal obseruantiae vivo aidano patienter ab omnis tolero qui patenter intellego quia etsi pascha contra mos is qui ipse mitto facio non possum opus tamen fides pietas et dilectio iuxta mos omnis sanctus consuesco diligenter exsequor curo unde ab omnis etiam hic qui de pascha aliter sentio mereo diligo neque solus ab mediocris uerus ab ipse quoque episcopus honorio cantuariorum et felix orientales anglorum ueneratio habitus sum


IN praefato autem proelio, quo occisus est rex Aelfuini, memorabile quiddam factum esse constat, quod nequaquam silentio praetereundum arbitror, sed multorum saluti, si referatur, fore proficuum. Occisus est ibi inter alios de militia eius iuuenis, uocabulo Imma; qui cum die illo et nocte sequenti inter cadauera occisorum similis mortuo iaceret, tandem recepto spiritu reuixit, ac residens, sua uulnera, prout potuit, ipse alligauit; dein modicum requietus, leuauit se, et coepit abire, sicubi amicos, qui sui curam agerent, posset inuenire. Quod dum faceret, inuentus est, et captus a uiris hostilis exercitus, et ad dominum ipsorum, comitem uidelicet Aedilredi regis, adductus. A quo interrogatus, qui esset, timuit se militem fuisse confiteri; rusticum se potius et pauperem, atque uxoreo uinculo conligatum fuisse respondit; et propter uictum militibus adferendum in expeditionem se cum sui similibus uenisse testatus est. At ille suscipiens eum, curam uulneribus egit; et ubi sanescere coepit, noctu eum, ne aufugeret, uinciri praecepit. Nec tamen uinciri potuit; nam mox, ut abiere, qui uinxerant, eadem eius sunt uincula soluta.

in praefor autem proelium quo occido sum rex aelfuini memorabilis quidam facio sum consto qui nequaquam silentium praetereo arbitror sed multus salus si refero sum proficuum occido sum ibi inter alius de militia is iuuenis vocabulum imma qui cum dies ille et nox sequor inter cadauer occisor similis mortuus iaceo tandem recipio spiritus revivo atque resideo suus uulnus prout possum ipse alligo deinde modicus requiesco leuo sui et coepio abeo sicubi amicus qui suus cura ago possum inuenio qui dum facio inuenio sum et capio ab uir hostilis exercitus et ad dominus ipse comes uidelicet aedilredi rex adduco ab quo interrogo qui sum timeo sui miles sum confiteor rusticus sui potis et paupero atque uxoreo vinculum conligo sum respondeo et propter uictus miles affero in expeditio sui cum suus similis uenio testor sum at ille suscipio is cura uulnus ago et ubi sanesco coepio nox is ne aufugio vincio praecipio neque tamen vincio possum nam mox ut abeo qui uinxerant idem is sum uinculum solvo


Qui cum annis multis et in praefata prouincia episcopatum administraret, et huius quoque monasterii statutis propositis curam gereret, casu contigit, ut ad ipsum monasterium tempore mortalitatis adueniens, tactus ibidem infirmitate corporis obiret. Qui primo quidem foris sepultus est; tempore autem procedente, in eodem monasterio ecclesia est in honorem beatae Dei genetricis de lapide facta, et in illa corpus ipsius ad dexteram altaris reconditum.

qui cum annus multus et in praefor prouincia episcopatus administro et hic quoque monasterii status propono cura gero casus contingo ut ad ipse monasterium tempus mortalitas advenio tango ibidem infirmitas corpus obeo qui primus quidem foris sepelio sum tempus autem procedo in idem monasterio ecclesia sum in honor beatus deus genetrix de lapis facio et in ille corpus ipse ad dexter altar recondo


INTEREA Augustinus adiutorio usus Aedilbercti regis conuocauit ad suum colloquium episcopos siue doctores proximae Brettonum prouinciae in loco, qui usque hodie lingua Anglorum Augustinaes Ác, id est robur Augustini, in confinio Huicciorum et Occidentalium Saxonum appellatur; coepitque eis fraterna admonitione suadere, ut pace catholica secum habita communem euangelizandi gentibus pro Domino laborem susciperent. Non enim paschae diem dominicum suo tempore, sed a XIIII usque ad XX lunam obseruabant; quae computatio LXXXIIII annorum circulo continetur. Sed et alia plurima unitati ecclesiasticae contraria faciebant. Qui cum longa disputatione habita, neque precibus, neque hortamentis, neque increpationibus Augustini ac sociorum eius adsensum praebere uoluissent, sed suas potius traditiones uniuersis, quae per orbem sibi in Christo concordant, ecclesiis praeferrent, sanctus pater Augustinus hunc laboriosi ac longi certaminis finem fecit, ut diceret: Obsecremus Deum, qui habitare facit unanimes in domu Patris sui, ut ipse nobis insinuare caelestibus signis dignetur, quae sequenda traditio, quibus sit uiis ad ingressum regni illius properandum. Adducatur aliquis eger, et per cuius preces fuerit curatus, huius fides et operatio Deo deuota atque omnibus sequenda credatur. Quod cum aduersarii, inuiti licet, concederent, adlatus est quidam de genere Anglorum, oculorum luce priuatus; qui cum oblatus Brettonum sacerdotibus nil curationis uel sanationis horum ministerio perciperet, tandem Augustinus, iusta necessitate conpulsus, flectit genua sua ad Patrem Domini nostri Iesu Christi, deprecans, ut uisum caeco, quem amiserat, restitueret, et per inluminationem unius hominis corporalem, in plurimorum corde fidelium spiritalis gratiam lucis accenderet. Nec mora, inluminatur caecus, ac uerus summae lucis praeco ab omnibus praedicatur Augustinus. Tum Brettones confitentur quidem intellexisse se ueram esse uiam iustitiae, quam praedicaret Augustinus; sed non se posse absque suorum consensu ac licentia priscis abdicare moribus. Unde postulabant, ut secundo synodus pluribus aduenientibus fieret.

interea augustinus adjutorium utor aedilbercti rex convoco ad suus colloquium episcopus siue doctor proximus brettonum prouincia in locus qui usque hodie lingua anglorum augustinaes ac is sum robur augustini in confinis huicciorum et occidentalium saxonum appello coepio is fraternus admonitio suadeo ut pax catholicus sui habeo communis euangelizandi gens pro dominus labor suscipio non enim pascha dies dominicus suus tempus sed ab xiiii usque ad xx luna observo qui computatio lxxxiiii annus circulus contineo sed et alius multus unitas ecclesiasticae contrarius facio qui cum longus disputatio habeo neque prex neque hortamentum neque increpatio augustini atque socius is assensus praebeo uoluissent sed suus potis traditio uniuersus qui per orbis sui in christus concordo ecclesia praefero sancio pater augustinus hic laboriosus atque longus certamen finis facio ut dico obsecremus deus qui habito facio unanimis in domus patrae suus ut ipse nos insinuaris caelestis signum digno qui sequor traditio qui sum via ad ingredior regnum ille propero adduco aliquis eger et per qui prex sum curo hic fides et operatio deus deuoueo atque omnis sequor credo qui cum aduersarius invitus licet concedo affero sum quidam de genus anglorum oculus lux priuo qui cum offertor brettonum sacerdos nihil curatio uel sanatio hic ministerium percipio tandem augustinus iustus necessitas conpello flecto genu suus ad pater dominus noster iesus christus deprecor ut uideo caecus qui amitto restituo et per inluminatio unus homo corporal in multus cor fidelis spirital gratia lucus accendo neque mora inlumino caecus atque uerus summa lucus praeco ab omnis praedico augustinus tum brettones confiteor quidem intellego sui uerus sum uia justitia quam praedico augustinus sed non sui possum absque suus consensus atque licentia priscus abdicaris mos unde postulo ut secundus synodus multus advenio fio


Anno dominicae incarnationis DCCXXVIIII apparuerunt cometae duae circa solem, multum intuentibus terrorem incutientes. Una quippe solem praecedebat, mane orientem; altera uespere sequebatur occidentem, quasi orienti simul et occidenti dirae cladis praesagae; uel certe una diei, altera noctis praecurrebat exortum, ut utroque tempore mala mortalibus inminere signarent. Portabant autem facem ignis contra Aquilonem, quasi ad accendendum adclinem; apparebantque mense Ianuario, et duabus ferme septimanis permanebant. Quo tempore grauissima Sarracenorum lues Gallias misera caede uastabat, et ipsi non multo post in eadem prouincia dignas suae perfidiae poenas luebant. Quo anno sanctus uir Domini Ecgberct, ut supra commemorauimus, ipso die paschae migrauit ad Dominum; et mox, peracto pascha, hoc est VIIa Iduum Maiarum die, Osric rex Nordanhymbrorum uita decessit, cum ipse regni, quod XI annis gubernabat, successorem fore Ceoluulfum decreuisset, fratrem illius, qui ante se regnauerat, Coenredi regis, cuius regni et principia et processus tot ac tantis redundauere rerum aduersantium motibus, ut, quid de his scribi debeat, quemue habitura sint finem singula, necdum sciri ualeat.

annus dominicus incarnatio dccxxviiii appareo cometes duo circa sol multus intueor terror incutientes unus quippe sol praecedo mane orior alter vesperus sequor occaedes quasi orior simul et occaedes dirus clades praesagae uel certus unus dies alter nox praecurrebat exortus ut uterque tempus malus mortalis inmino signo porto autem fax ignis contra aquilo quasi ad accendo adclinem apparebantque mensis januarius et duo ferme septimanis permaneo quo tempus gravis sarracenorum luo gallia misero caedes uasto et ipse non multus post in idem prouincia digno suus perfidia poena luebant quo annus sancio uir dominus ecgberct ut supra commemoro ipse dies pascha migro ad dominus et mox perago pascha hic sum viia idus maiaris dies osric rex nordanhymbrorum uita decedo cum ipse regnum qui xi annus guberno successor sum ceoluulfum decerno frater ille qui ante sui regnauerat coenredi rex qui regnum et principia et procedo tot atque tantus redundauere res adverso motus ut quis de hic scribo debeo qui habeo sum finis singulus necdum scio ualeo


Anno DCXC, Theodorus archiepiscopus obiit.

annus dcxc theodorus archiepiscopus obeo


Inter plurima, quae Redemtoris nostri misericordia suis famulis dignatur bonorum munera praerogare, illud etiam clementer conlata suae pietatis munificentia tribuit, quoties per fraternos affatus unianimam dilectionem quadam contemplatione alternis aspectibus repraesentat. Pro quibus maiestati eius gratias indesinenter exsoluimus, eumque uotis supplicibus exoramus, ut uestram dilectionem in praedicatione euangelii elaborantem et fructificantem, sectantemque magistri et capitis sui sancti Gregorii regulam, perpeti stabilitate confirmet, et ad augmentum ecclesiae suae potiora per uos suscitet incrementa; ut fide et opere, in timore Dei et caritate, uestra adquisitio decessorumque uestrorum, quae per domini Gregorii exordia pullulat, conualescendo amplius extendatur; ut ipsa uos dominici eloquii promissa in futuro respiciant, uosque uox ista ad aeternam festiuitatem euocet: Uenite ad me omnes, qui laboratis et onerati estis, et ego reficiam uos; et iterum: Euge, serue bone et fidelis; quia super pauca fuisti fidelis, super multa te constituam; intra in gaudium Domini tui. Et nos equidem, fratres carissimi, haec uobis pro acterna caritate exhortationis uerba praemittentes, quae rursus pro ecclesiarum uestrarum priuilegiis congruere posse conspicimus, non desistimus inpertire.

inter multus qui redemtor noster misericordia suus famulis digno bonus munus praerogaris ille etiam clemens confero suus pietas munificentia tribuo quotiens per fraternus affor unianimam dilectio quidam contemplatio alternus aspectus repraesento pro qui maiestas is gratia indesinens exsoluimus is uotum supplex exoro ut vester dilectio in praedicatio euangelii elaborantem et fructificantem sectantemque magister et capio suus sanctus gregorii regula perpetior stabilitas confirmo et ad augmentum ecclesia suus potis per tu suscito incrementum ut fides et opus in timor deus et caritas uester adquisitio decessorumque vester qui per dominus gregorii exordium pullulo convalesco amplus extendo ut ipse tu dominicus eloquium promitto in sum respicio tu uox iste ad aeternus festiuitas evoco uenio ad ego omnis qui laboro et onero sum et ego reficio tu et iterum euge servus bonus et fidelis quia super paucus sum fidelis super multus tu constituo intra in gaudium dominus tuus et nos equidem frater carus hic tu pro acterna caritas exhortatio uerbum praemittentes qui rursus pro ecclesia uestraris privilegium congruo possum conspicio non desisto impertio


ABEUNTIBUS autem praefatis legatariis, misit post eos beatus pater Gregorius litteras memoratu dignas, in quibus aperte, quam studiose erga saluationem nostrae gentis inuigilauerit, ostendit, ita scribens: Dilectissimo filio Mellito abbati Gregorius seruus seruorum Dei. Post discessum congregationis nostrae, quae tecum est, ualde sumus suspensi redditi, quia nihil de prosperitate uestri itineris audisse nos contigit. Cum ergo Deus omnipotens uos ad reuerentissimum uirum fratrem nostrum Augustinum episcopum perduxerit, dicite ei, quid diu mecum de causa Anglorum cogitans tractaui; uidelicet, quia fana idolorum destrui in eadem gente minime debeant; sed ipsa, quae in eis sunt, idola destruantur; aqua benedicta fiat, in eisdem fanis aspergatur, altaria construantur, reliquiae ponantur. Quia, si fana eadem bene constructa sunt, necesse est, ut a cultu daemonum in obsequio ueri Dei debeant commutari; ut dum gens ipsa eadem fana sua non uidet destrui, de corde errorem deponat, et Deum uerum cognoscens ac adorans, ad loca, quae consueuit, familiarius concurrat. Et quia boues solent in sacrificio daemonum multos occidere, debet eis etiam hac de re aliqua sollemnitas immutari; ut die dedicationis, uel natalicii sanctorum martyrum, quorum illic reliquiae ponuntur, tabernacula sibi circa easdem ecclesias, quae ex fanis commutatae sunt, de ramis arborum faciant, et religiosis conuiuiis sollemnitatem celebrent; nec diabolo iam animalia immolent, et ad laudem Dei in esu suo animalia occidant, et donatori omnium de satietate sua gratias referant; ut dum eis aliqua exterius gaudia reseruantur, ad interiora gaudia consentire facilius ualeant. Nam duris mentibus simul omnia abscidere impossibile esse non dubium est, quia et is, qui summum locum ascendere nititur, gradibus uel passibus, non autem saltibus eleuatur. Sic Israelitico populo in Aegypto Dominus se quidem innotuit; sed tamen eis sacrificiorum usus, quae diabolo solebat exhibere, in culto proprio reseruauit, ut eis in suo sacrificio animalia immolare praeciperet; quatinus cor mutantes, aliud de sacrificio amitterent, aliud retinerent; ut etsi ipsa essent animalia, quae offerre consueuerant, uero tamen Deo haec et non idolis immolantes, iam sacrificia ipsa non essent. Haec igitur dilectionem tuam praedicto fratri necesse est dicere, ut ipse in praesenti illic positus perpendat, qualiter omnia debeat dispensare. Deus te incolumem custodiat, dilectissime fili. Data die XV. Kalendarum Iuliarum, imperante domino nostro Mauricio Tiberio piissimo Augusto anno XIX, post consulatum eiusdem domini anno XVIII, indictione IIII.

abeo autem praefor legatarius mitto post is beatus pater gregorius littera memoro digno in qui apertus quam studiosus erga saluatio noster gens inuigilauerit ostendo ita scribo dilectissimo filius mellitus abbati gregorius seruus seruus deus post discedo congregatio noster qui tu sum ualidus sum suspendo reddo quia nihil de prosperitas vester iter audio nos contingo cos ergo deus omnipotens tu ad reverendus uir frater nos augustinum episcopus perduco dico is quis diu ego de causa anglorum cogito tracto uidelicet quia fanum idolum destruo in idem gens paruus debeo sed ipse qui in is sum idolum destruo aqua benedico fio in idem fanum aspergatur altare construantur reliquiae pono quia si fanum idem bene construo sum necesse sum ut ab cultus daemon in obsequium uerus deus debeo commutaris ut dum gens ipse idem fanum suus non uideo destruo de cor error depono et deus uerus cognosco atque adoro ad locum qui consuesco familiaris concurro et quia bos soleo in sacrificium daemon multus occaedes debeo is etiam hic de res aliqui sollemnitas immutaris ut dies dedicatio uel natalicii sancio martyrum qui illic reliquiae pono tabernaculum sui circa idem ecclesia qui ex fanum commuto sum de ramus arbor facio et religiosus conuiuium sollemnitas celebro neque diabolus iam animal immolo et ad laus deus in edo suus animal occaedes et donator omnis de satietas suus gratia refero ut dum is aliqui exter gaudium reservo ad interior gaudium consentio facilis ualeo nam durus mens simul omnis abscido impossibilis sum non dubius sum quia et is qui superus locus ascendo nitor gradus uel passus non autem saltus eleuatur sic israelitico populus in aegyptus dominus sui quidem innotesco sed tamen is sacrificus utor qui diabolus soleo exhibeo in colo proprius reservo ut is in suus sacrificium animal immolaris praecipio quatenus cor muto alius de sacrificium amitto alius retineo ut etsi ipse sum animal qui offero consuesco uerus tamen deus hic et non idolum immolo iam sacrificium ipse non sum hic igitur dilectio tuus praedico frater necesse sum dico ut ipse in praesens illic pono perpendo qualis omnis debeo dispensaris deus tu incolumis custodio dilectissime filis do dies xv kalendaris iuliaris impero dominus noster mauricio tiberius pius augustus annus xix post consulatus idem dominus annus xviii indictio quattuor


Anno igitur ante incarnationem dominicam sexagesimo Gaius Iulius Caesar primus Romanorum Brittanias bello pulsauit, et uicit, nec tamen ibi regnum potuit obtinere.

annus igitur ante incarnatio dominicus sexagesimus gaius iulius caesar primus romanus britannia bellum pulso et uinco neque tamen ibi regnum possum obtineo


Hic est inpraesentiarum uniuersae status Brittaniae, anno aduentus Anglorum in Brittaniam circiter ducentesimo octogesimo quinto, dominicae autem incarnationis anno DCCXXXI; in cuius regno perpetuo exsultet terra, et congratulante in fide eius Brittania, laetentur insulae multae, et confiteantur memoriae sanctitatis eius.

hic sum inpraesentiaris universus status brittaniae annus advenio anglorum in britannia circiter ducentesimo octogesimus quintus dominicus autem incarnatio annus dccxxxi in qui regnum perpetuus exsulto terra et congratulante in fides is britannia laeto insula multus et confiteor memoria sanctitas is


AT uero Aeduini cum X et VII annis genti Anglorum simul et Brettonum gloriosissime praeesset, e quibus sex etiam ipse, ut diximus, Christi regno militauit, rebellauit aduersus eum Caedualla rex Brettonum, auxilium praebente illi Penda uiro strenuissimo de regio genere Merciorum, qui et ipse ex eo tempore gentis eiusdem regno annis XX et IIbus uaria sorte praefuit; et conserto graui proelio in campo, qui uocatur Haethfelth, occisus est Æduini die IIII Iduum Octobrium, anno dominicae incarnationis DCXXXIII, cum esset annorum XL et VIII; eiusque totus uel interemtus uel dispersus est exercitus. In quo etiam bello ante illum unus filius eius Osfrid iuuenis bellicosus cecidit, alter Eadfrid necessitate cogente ad Pendam regem transfugit, et ab eo postmodum, regnante Osualdo, contra fidem iuris iurandi peremtus est.

at uerus aeduini cum decem et vii annus gens anglorum simul et brettonum gloriosus praesum e qui sex etiam ipse ut dico christus regnum milito rebello aduersus is caedualla rex brettonum auxilium praebeo ille penda uir strenuissimo de regius genus merciorum qui et ipse ex is tempus gens idem regnum annus xx et iibus uarius sors praesum et consero grauis proelium in campus qui uoco haethfelth occido sum duini dies quattuor idus octobrium annus dominicus incarnatio dcxxxiii cum sum annus xl et viii is totus uel interemtus uel dispermulceo sum exercitus in quo etiam bellum ante ille unus filius is osfrid iuuenis bellicosus cado alter eadfrid necessitas cogo ad pendo rex transfugio et ab is postmodum regno osualdo contra fides ius iuro peremtus sum


Mansit autem idem uir Dei in insula Farne XII annis, ibidemque defunctus; sed in insula Lindisfarnensi iuxta praefatorum corpora episcoporum in ecclesia beati apostoli Petri sepultus est. Gesta uero sunt haec temporibus Aldfridi regis, qui post fratrem suum Ecgfridum genti Nordanhymbrorum X et VIIII annis praefuit.

maneo autem idem uir deus in insula farne duodecim annus ibidem defungor sed in insula lindisfarnensi iuxta praefator corpus episcoporum in ecclesia beati apostolus petri sepelio sum gero uerus sum hic tempus aldfridi rex qui post frater suus ecgfridum gens nordanhymbrorum decem et viiii annus praesum


V: Ut nullus clericorum relinquens proprium episcopum, passim quolibet discurrat, neque alicubi ueniens absque commendaticiis litteris sui praesulis suscipiatur. Quod si semel susceptus noluerit inuitatus redire, et susceptor, et is, qui susceptus est, excommunicationi subiacebit.

v ut nullus clericorum relinquo proprius episcopus passim quilibet discurrat neque alicubi venio absque commendaticius littera suus praesulis suscipio qui si semel suscipio nolo inuito redeo et suscepto et is qui suscipio sum excommunicatio subjaceo


Anno incarnationis dominicae CCLXXXVI Diocletianus XXXIII ab Augusto imperator ab exercitu electus annis XX fuit, Maximianumque cognomento Herculium socium creauit imperii. Quorum tempore Corausius quidam, genere quidem infimus, sed consilio et manu promptus, cum ad obseruanda Oceani litora, quae tunc Franci et Saxones infestabant, positus, plus in perniciem quam in profectum reipuplicae ageret, ereptam praedonibus praedam nulla ex parte restituendo dominis, sed sibi soli uindicando; accendens suspicionem, quia ipsos quoque hostes ad incursandos fines artifici neglegentia permitteret; quam ob rem a Maximiano iussus occidi purpuram sumsit, ac Brittanias occupauit; quibus sibi per VII annos fortissime uindicatis ac retentis, tandem fraude Allecti socii sui interfectus est. Allectus postea ereptam Carausio insulam per triennium tenuit; quem Asclipiodotus praefectus praetorio obpressit, Brittaniamque post X annos recepit.

annus incarnatio dominicus cclxxxvi diocletianus xxxiii ab augustus imperator ab exercitus eligo annus xx sum maximianumque cognomentum herculium socius creo imperium qui tempus corausius quidam genus quidem inferus sed consilium et manus promptus cum ad observo oceanus litus qui tunc franci et saxones infesto pono multus in pernicies quam in proficiscor reipuplicae ago eripio praedo praeda nullus ex pars restituo dominus sed sui solus vindico accendo suspicio quia ipse quoque hostis ad incursandos finis artifex neglegentia permitto quam ob res ab maximiano iubeo occido purpura sumsit atque britannia occupo qui sui per vii annus fortis vindico atque retineo tandem fraus allicio socius suus interficio sum allicio postea eripio carausio insula per triennium teneo qui asclipiodotus praefectus praetorius obpremo brittaniamque post decem annus recipio


IN huius monasterio abbatissae fuit frater quidam diuina gratia specialiter insignis, quia carmina religioni et pietati apta facere solebat; ita ut, quicquid ex diuinis litteris per interpretes disceret, hoc ipse post pusillum uerbis poeticis maxima suauitate et conpunctione conpositis, in sua, id est Anglorum, lingua proferret. Cuius carminibus multorum saepe animi ad contemtum saeculi, et appetitum sunt uitae caelestis accensi. Et quidem et alii post illum in gente Anglorum religiosa poemata facere temtabant; sed nullus eum aequiparare potuit. Namque ipse non ab hominibus, neque per hominem institutus, canendi artem didicit, sed diuinitus adiutus gratis canendi donum accepit. Unde nil umquam friuoli et superuacui poematis facere potuit, sed ea tantummodo, quae ad religionem pertinent, religiosam eius linguam decebant. Siquidem in habitu saeculari usque ad tempora prouectioris aetatis constitutus, nil carminum aliquando didicerat. Unde nonnumquam in conuiuio, cum esset laetitiae causa decretum, ut omnes per ordinem cantare deberent, ille, ubi adpropinquare sibi citharam cernebat, surgebat a media caena, et egressus ad suam domum repedabat.

in hic monasterio abbatissae sum frater quidam diuinum gratia specialis insignis quia carmen religio et pietas apto facio soleo ita ut quisquis ex divinus littera per interpres disco hic ipse post pusillus uerbum poeticus maximus suauitas et conpunctio compositum in suus is sum anglorum lingua profero qui carmen multus saepe animus ad contemtum saeculis et appeto sum uita caelestis accendo et quidem et alius post ille in gens anglorum religiosus poema facio temtabant sed nullus is aequipararis possum namque ipse non ab homo neque per homo instituo caneo ars disco sed divinitus adiutus gratus caneo donum accipio unde nihil umquam frivolus et superuacui poema facio possum sed is tantummodo qui ad religio pertineo religiosus is lingua decet siquidem in habitus saecularis usque ad tempus prouectioris aetas constituo nihil carmen aliquando disco unde nonnumquam in conuiuium cum sum laetitia causa decretum ut omnis per ordo canto debeo ille ubi adpropinquaris sui cithara cerno surgo ab medius caenum et egredior ad suus domus repedo


ANTE paucos sane aduentus eorum annos heresis Pelagiana per Agricolam inlata, Seueriani episcopi Pelagiani filium, fidem Brittaniarum feda peste commaculauerat. Uerum Brittanni, cum neque suscipere dogma peruersum gratiam Christi blasphemando ullatenus uellent, neque uersutiam nefariae persuasionis refutare uerbis certando sufficerent, inueniunt salubre consilium, ut a Gallicanis antistitibus auxilium belli spiritalis inquirant. Quam ob causam collecta magna synodo quaerebatur in commune, qui illic ad succurrendum fidei mitti deberent; atque omnium iudicio electi sunt apostolici sacerdotes Germanus Autissidorensis et Lupus Trecasenae ciuitatis episcopi, qui ad confirmandam fidem gratiae caelestis Brittanias uenirent. Qui cum promta deuotione preces et iussa sanctae ecclesiae suscepissent, intrant oceanum et usque ad medium itineris, quo a Gallico sinu Brittanias usque tenditur, secundis flatibus nauis tuta uolabat. Tum subito occurrit pergentibus inimica uis daemonum, qui tantos talesque uiros ad recuperandam tendere populorum salutem inuiderent; concitant procellas, caelum diemque nubium nocte subducunt; uentorum furores uela non sustinent; cedebant ministeria uicta nautarum; ferebatur nauigium oratione, non uiribus; et casu dux ipse uel pontifex fractus corpore, lassitudine ac sopore resolutus est. Tum uero, quasi repugnatore cessante, tempestas excitata conualuit, et iam nauigium superfusis fluctibus mergebatur. Tum beatus Lupus omnesque turbati excitant seniorem elementis furentibus obponendum; qui periculi inmanitate constantior, Christum inuocat, et adsumto in nomine sanctae Trinitatis leui aquae spargine fluctus saeuientes obprimit, collegam commonet, hortatur uniuersos, oratio uno ore et clamore profunditur; adest diuinitas, fugantur inimici, tranquillitas serena subsequitur, uenti e contrario ad itineris ministeria reuertuntur, decursisque breui spatiis pelagi, optati littoris quiete potiuntur. Ibi conueniens ex diuersis partibus multitudo excepit sacerdotes, quos uenturos etiam uaticinatio aduersa praedixerat. Nuntiabant enim sinistri spiritus, quod timebant, qui imperio sacerdotum dum ab obsessis corporibus detruduntur, et tempestatis ordinem, et pericula, quae intulerant, fatebantur, uictosque se eorum meritis et imperio non negabant.

ante paucus sanus advenio is annus haeresis pelagiana per agricola infero seueriani episcopus pelagiani filius fides brittaniaris feda pestis commaculauerat uerus brittanni cum neque suscipio dogma perverto gratia christus blasphemo ullatenus uolo neque versutia nefarius persuasio refutaris uerbum certo sufficio inuenio salubris consilium ut ab gallicanus antistes auxilium bellum spirital inquiro quam ob causa colligo magnus synodo quaero in communis qui illic ad succurro fides mitto debeo atque omnis iudicium eligo sum apostolici sacerdos germanus autissidorensis et lupus trecasenae ciuitas episcopus qui ad confirmo fides gratia caelestis britannia venio qui cum promta deuotio prex et iubeo sancio ecclesia suscipio intro oceanus et usque ad medius iter quo ab gallicus sinus britannia usque tendo secundus flatus nauis tueor uolo tum subeo occurro pergo inimicus uolo daemon qui tantus talis uir ad recipero tendo populus salus inuiderent concito procella caelum dies nubis nox subduco uentor furor uelum non sustineo cedo ministerium uiuo nautaris fero navigium oratio non uis et casus dux ipse uel pontifex frango corpus lassitudo atque soporus resolvo sum tum uerus quasi repugnator cesso tempestas excito conualesco et iam navigium superfundo fluctus mergebatur tum beatus lupus omnes turbo excito seni elementum furo obponendum qui periculum inmanitas consto christus invoco et adsumto in nomen sancio trinitas leuis aqua spargo fluctus saevio obprimit collega commoneo hortor uniuersus oratio unus os et clamor profundo adsum divinitas fugo inimicus tranquillitas serenus subsequor uentus e contrarius ad iter ministerium revorto decursisque breuis spatium pelagus optas littor quiesco potio ibi conuenio ex diuorto pars multitudo excipio sacerdos qui uenio etiam uaticinatio adverso praedico nuntio enim sinister spiritus qui timeo qui imperium sacerdos dum ab obsedeo corpus detruduntur et tempestas ordo et periculum qui infero fateor vinco sui is meritum et imperium non nego


Fecerunt, ut dixerat. Factumque est, ut uenientibus illis sederet Augustinus in sella. Quod illi uidentes mox in iram conuersi sunt, eumque notantes superbiae, cunctis, quae dicebat, contradicere laborabant. Dicebat autem eis quia in multis quidem nostrae consuetudini, immo uniuersalis ecclesiae contraria geritis; et tamen si in tribus his mihi obtemperare uultis, ut pascha suo tempore celebretis; ut ministerium baptizandi, quo Deo renascimur, iuxta morem sanctae Romanae et apostolicae ecclesiae conpleatis; ut genti Anglorum una nobiscum uerbum Domini praedicetis; cetera, quae agitis, quamuis moribus nostris contraria, aequanimiter cuncta tolerabimus. At illi nil horum se facturos, neque illum pro archiepiscopo habituros esse respondebant; conferentes ad inuicem, quia si modo nobis adsurgere noluit, quanto magis, si ei subdi coeperimus, iam nos pro nihilo contemnet.

facio ut dico facio sum ut uenio ille sedeo augustinus in sella qui ille uideo mox in ira converro sum is noto superbia cunctus qui dico contradico laboro dico autem is quia in multus quidem noster consuetudo immo uniuersal ecclesia contrarius gero et tamen si in tres hic ego obtemperaris uolo ut pascha suus tempus celebretis ut ministerium baptizandi quo deus renascimur iuxta mos sancio romanus et apostolicae ecclesia conpleo ut gens anglorum unus nos uerbum dominus praedicetis ceterus qui ago quamuis mos noster contrarius aequanimiter cunctus tolero at ille nihil hic sui facio neque ille pro archiepiscopo habeo sum respondeo confero ad inuicem quia si modo nos assurgo nolo quantus magis si is subdo coepio iam nos pro nihilum contemno


Eadem autem nocte sacrosancta dominici paschae pepererat regina filiam regi, cui nomen Æanfled. Cumque idem rex, praesente Paulino episcopo, gratias ageret diis suis pro nata sibi filia, e contra episcopus gratias coepit agere Domino Christo, regique adstruere, quod ipse precibus suis apud illum obtinuerit, ut regina sospes et absque dolore graui sobolem procrearet. Cuius uerbis delectatus rex, promisit se, abrenuntiatis idolis, Christo seruiturum, si uitam sibi et uictoriam donaret pugnanti aduersus regem, a quo homicida ille, qui eum uulnerauerat, missus est; et in pignus promissionis inplendae, eandem filiam suam Christo consecrandam Paulino episcopo adsignauit; quae baptizata est die sancto pentecostes prima de gente Nordanhymbrorum, cum XI aliis de familia eius.

idem autem nox sacrosanctus dominicus pascha pario regina filia rex qui nomen anfled cos idem rex praesens paulinus episcopo gratia ago diuus suus pro nata sui filia e contra episcopus gratia coepio ago dominus christus rego astruo qui ipse prex suus apud ille obtineo ut regina sospes et absque dolor grauis suboles procreo qui uerbum delector rex promitto sui abrenuntiatis idolum christus seruiturum si uita sui et uictoria dono pugno aduersus rex ab quo homicida ille qui is vulnero mitto sum et in pignus promissio inpleo idem filia suus christus consecro paulinus episcopo adsigno qui baptizo sum dies sancio pentecostes primus de gens nordanhymbrorum cum xi alius de familia is


MISIT idem beatus papa Gregorius eodem tempore etiam regi Aedilbercto epistulam, simul et dona in diuersis speciebus perplura; temporalibus quoque honoribus regem glorificare satagens, cui gloriae caelestis suo labore et industria notitiam prouenisse gaudebat. Exemplar autem praefatae epistulae hoc est:

mitto idem beatus papa gregorius idem tempus etiam rex aedilbercto epistula simul et donum in diuorto species perplura temporal quoque honor rex glorificaris satagens qui gloria caelestis suus labor et industria notitia provenio gaudeo exemplar autem praefor epistula hic sum


Auxit autem procellam huiusce perturbationis etiam mors Sabercti regis Orientalium Saxonum, qui ubi regna perennia petens tres suos filios, qui pagani perdurauerant, regni temporalis heredes reliquit, coeperunt illi mox idolatriae, quam, uiuente eo, aliquantulum intermisisse uidebantur, palam seruire, subiectisque populis idola colendi liberam dare licentiam. Cumque uiderent pontificem, celebratis in ecclesia missarum sollemniis, eucharistiam populo dare, dicebant, ut uulgo fertur, ad eum barbara inflati stultitia: Quare non et nobis porrigis panem nitidum, quem et patri nostro Saba, sic namque eum appellare consuerant, dabas, et populo adhuc dare in ecclesia non desistis? Quibus ille respondebat: Si uultis ablui fonte illo salutari, quo pater uester ablutus est, potestis etiam panis sancti, cui ille participabat, esse participes; sin autem lauacrum uitae contemnitis, nullatenus ualetis panem uitae percipere. At illi: Nolumus, inquiunt, fontem illum intrare, quia nec opus illo nos habere nouimus, sed tamen pane illo refici uolumus. Cumque diligenter ac saepe ab illo essent admoniti nequaquam ita fieri posse, ut absque purgatione sacrosancta quis oblationi sacrosanctae communicaret, ad ultimum furore commoti aiebant: Si non uis adsentire nobis in tam facili causa, quam petimus, non poteris iam in nostra prouincia demorari. Et expulerunt eum, ac de suo regno cum suis abire iusserunt.

augeo autem procella hic perturbatio etiam mors sabercti rex orientales saxonum qui ubi regnum perennia peto tres suus filius qui paganus perdurauerant regnum temporal heres relinquo coepio ille mox idolatriae quam vivo is aliquantulis intermitto uideo palam seruio subjectus populus idolum colo liber do licentia cos video pontifex celebro in ecclesia missaris sollemniis eucharistiam populus do dico ut uulgus fero ad is barbarum inflo stultitia quaris non et nos porrigo panis nitidus qui et pater noster saba sic namque is appello consuesco do et populus adhuc do in ecclesia non desisto qui ille respondeo si uolo abluo fons ille salutaris quo pater uester abluo sum possum etiam panis sanctus qui ille participabat sum particeps sin autem lavacrum uita contemno nullatenus ualetis panis uita percipio at ille nolo inquam fons ille intro quia neque opus ille nos habeo nosco sed tamen panis ille reficio volo cos diligenter atque saepe ab ille sum admoneo nequaquam ita fio possum ut absque purgatio sacrosanctus quis oblatio sacrosanctus communico ad ulter furor commoveo aio si non uolo adsentio nos in tam facilis causa quam peto non possum iam in noster prouincia demoraris et expello is atque de suus regnum cum suus abeo jubeo


ANNO dominicae incarnationis DCXL, Eadbald rex Cantuariorum transiens ex hac uita, Earconbercto filio regni gubernacula reliquit; quae ille suscepta XXIIII annis et aliquot mensibus nobilissime tenuit. Hic primus regum Anglorum in toto regno suo idola relinqui ac destrui, simul et ieiunium XL dierum obseruari principali auctoritate praecepit. Quae ne facile a quopiam posset contemni, in transgressores dignas et conpetentes punitiones proposuit. Cuius filia Earcongotæ, ut condigna parenti suboles, magnarum fuit uirgo uirtutum, seruiens Domino in monasterio, quod in regione Francorum constructum est ab abbatissa nobilissima uocabulo Fara, in loco, qui dicitur in Brige. Nam eo tempore necdum multis in regione Anglorum monasteriis constructis, multi de Brittania monachicae conuersationis gratia Francorum uel Galliarum monasteria adire solebant; sed et filias suas eisdem erudiendas, ac sponso caelesti copulandas mittebant; maxime in Brige, et in Cale, et in Andilegum monasterio; inter quas erat Saethryd, filia uxoris Annae regis Orientalium Anglorum, cuius supra meminimus, et filia naturalis eiusdem regis Aedilberg; quae utraque cum esset peregrina, prae merito uirtutum eiusdem monasterii Brigensis est abbatissa constituta. Cuius regis filia maior Sexburg, uxor Earconbercti regis Cantuariorum, habuit filiam Earcongotam, de qua sumus dicturi.

annus dominicus incarnatio dcxl eadbald rex cantuariorum transeo ex hic uita earconbercto filius regnum gubernaculum relinquo qui ille suscipio xxiiii annus et aliquot mensis nobilis teneo hic primus rex anglorum in totus regnum suus idolum relinquo atque destruo simul et ieiunium xl dies obseruaris principal auctoritas praecipio qui ne facilis ab quopiam possum contemno in transgressor digno et conpetentes punitio propono qui filia earcongot ut condigna parens suboles magnaris sum uirgo uirtus servio dominus in monasterio qui in regio franci construo sum ab abbatissa nobilis vocabulum fara in locus qui dico in brige nam is tempus necdum multus in regio anglorum monasteriis construo multus de britannia monachicae conuersatio gratia franci uel galliaris monasteria adeo soleo sed et filia suus idem erudiendas atque sponsum caelestis copulo mitto magnus in brige et in cal et in andilegum monasterio inter qui sum saethryd filia uxor anna rex orientales anglorum qui supra memini et filia natural idem rex aedilberg qui uter cum sum peregrinus prae mereo uirtus idem monasterii brigensis sum abbatissa constituo qui rex filia magnus sexburg uxor earconbercti rex cantuariorum habeo filia earcongotam de qui sum dico


Cum uero et Laurentius Mellitum Iustumque secuturus ac Brittaniam esset relicturus, iussit ipsa sibi nocte in ecclesia beatorum apostolorum Petri et Pauli, de qua frequenter iam diximus, stratum parari; in quo, cum post multas preces ac lacrimas ad Dominum pro statu ecclesiae fusas ad quiescendum membra posuisset, atque obdormisset, apparuit ei beatissimus apostolorum princeps, et multo illum tempore secretae noctis flagellis artioribus afficiens sciscitabatur apostolica districtione, quare gregem, quem sibi ipse crediderat, relinqueret, uel cui pastorum oues Christi in medio luporum positas fugiens ipse dimitteret. An mei, inquit, oblitus es exempli, qui pro paruulis Christi, quos mihi in indicium suae dilectionis commendauerat, uincula, uerbera, carceres, adflictiones, ipsam postremo mortem, mortem autem crucis, ab infidelibus et inimicis Christi ipse cum Christo coronandus pertuli? His beati Petri flagellis simul ex exhortationibus animatus famulus Christi Laurentius mox mane facto uenit ad regem, et, retecto uestimento, quantis esset uerberibus laceratus, ostendit. Qui multum miratus et inquirens, quis tanto uiro tales ausus esset plagas infligere; ut audiuit, quia suae causa salutis episcopus ab apostolo Christi tanta esset tormenta plagasque perpessus, extimuit multum; atque anathematizato omni idolatriae cultu, abdicato conubio non legitimo, suscepit fidem Christi, et baptizatus ecclesiae rebus, quantum ualuit, in omnibus consulere ac fauere curauit.

cos uerus et laurentius mellitus justus sequor atque britannia sum relinquo iubeo ipse sui nox in ecclesia beator apostolus petri et paulis de qui frequens iam dico sterno paro in quo cum post multus prex atque lacrima ad dominus pro status ecclesia fundo ad quiesco membrum pono atque obdormio appareo is beatus apostolus princeps et multus ille tempus secerno nox flagellum artus afficio sciscitor apostolicus districtio quare grex qui sui ipse credo relinquo uel qui pastor ouis christus in medium lupus pono fugio ipse dimitto an meus inquam obliuiscor sum exemplum qui pro paruulis christus qui ego in indicium suus dilectio commendauerat uinculum verbero carcer adflictio ipse postremo mors mors autem crux ab infidelis et inimicus christus ipse cum christus coronandus pertulis hic beati petri flagellum simul ex exhortatio animo famulus christus laurentius mox mane facio uenio ad rex et retego vestimentum quantus sum uerber lacero ostendo qui multus miror et inquiro quis tantus uir talis audeo sum plaga infligo ut audio quia suus causa salus episcopus ab apostolus christus tantus sum tormentum plaga perpetior extimesco multus atque anathematizato omnis idolatriae cultus abdico conubium non legitimus suscipio fides christus et baptizo ecclesia res quantus ualuit in omnis consulo atque faveo curo


At Uilfridus: Constat, inquit, Anatolium uirum sanctissimum, doctissimum, ac laude esse dignissimum; sed quid uobis cum illo, cum nec eius decreta seruetis? Ille enim in pascha suo regulam utique ueritatis sequens, circulum X et VIIII annorum posuit, quem uos aut ignoratis, aut agnitum et a tota Christi ecclesia custoditum pro nihilo contemnitis. Ille sic in pascha dominico XIIIIam lunam conputauit, ut hanc eadem ipsa die more Aegyptiorum XVam lunam ad uesperam esse fateretur. Sic item XXam die dominico paschae adnotauit, ut hanc declinata eadem die esse XXIam crederet. Cuius regulam distinctionis uos ignorasse probat, quod aliquoties pascha manifestissime ante plenilunium, id est in XIIIa luna, facitis. De patre autem uestro Columba et sequacibus eius, quorum sanctitatem uos imitari, et regulam ac praecepta caelestibus signis confirmata sequi perhibetis, possem respondere; quia multis in iudicio dicentibus Domino, quod in nomine eius prophetauerint, et daemonia eiecerint, et uirtutes multas fecerint, responsurus sit Dominus, quia numquam eos nouerit. Sed absit, ut hoc de patribus uestris dicam, quia iustius multo est de incognitis bonum credere quam malum. Unde et illos Dei famulos ac Deo dilectos esse non nego, qui simplicitate rustica, sed intentione pia Deum dilexerunt. Neque illis multum obesse reor talem paschae obseruantiam, quamdiu nullus aduenerat, qui eis instituti perfectioris decreta, quae sequerentur, ostenderet; quos utique credo, siqui tunc ad eos catholicus calculator adueniret, sic eius monita fuisse secuturos, quomodo ea, quae nouerant ac didicerant, Dei mandata probantur fuisse secuti. Tu autem et socii tui, si audita decreta sedis apostolicae, immo uniuersalis ecclesiae, et haec litteris sacris confirmata sequi contemnitis, absque ulla dubietate peccatis. Etsi enim patres tui sancti fuerunt, numquid uniuersali, quae per orbem est, ecclesiae Christi eorum est paucitas uno de angulo extremae insulae praeferenda? Et si sanctus erat, ac potens uirtutibus ille Columba uester, immo et noster, si Christi erat, num praeferri potuit beatissimo apostolorum principi, cui Dominus ait: Tu es Petrus, et super hanc petram aedificabo ecclesiam meam, et portae inferi non praeualebunt aduersus eam, et tibi dabo claues regni caelorum?

at uilfridus consto inquam anatolium uir sancio doceo atque laus sum dignus sed quis tu cum ille cum neque is decretum servo ille enim in pascha suus regula utique ueritas sequor circulis decem et viiii annus pono qui tu aut ignoro aut agnitum et ab totus christus ecclesia custodio pro nihilum contemno ille sic in pascha dominicus xiiiiam luna conputauit ut hic idem ipse dies mos aegyptius xvam luna ad vespera sum fateor sic item xxam dies dominicus pascha adnoto ut hic declino idem dies sum xxiam credo qui regula distinctio tu ignoro probo qui aliquoties pascha manifestus ante plenilunium is sum in xiiia luna facio de pater autem uester columba et sequax is qui sanctitas tu imitor et regula atque praecipio caelestis signum confirmo sequor perhibeo possum respondeo quia multus in iudicium dico dominus qui in nomen is prophetauerint et daemonium eicio et uirtus multus facio respondeo sum dominus quia numquam is nosco sed absum ut hic de pater uester dico quia iustus multus sum de incognitus bonus credo quam malus unde et ille deus famulus atque deus diligo sum non nego qui simplicitas rusticus sed intentio pius deus diligo neque ille multus obsum reor talis pascha obseruantiam quamdiu nullus advenio qui is institus perfectioris decretum qui sequor ostendo qui utique credo siquis tunc ad is catholicus calculator advenio sic is moneo sum sequor quomodo is qui nosco atque disco deus mandatum probo sum sequor tu autem et socius tuus si audio decretum sedes apostolicae immo uniuersal ecclesia et hic littera sacrum confirmo sequor contemno absque ullus dubietas peccatum etsi enim pater tuus sanctus sum numquid uniuersal qui per orbis sum ecclesia christus is sum paucitas unus de angulus exter insula praefero et si sancio sum atque possum uirtus ille columba uester immo et noster si christus sum num praefero possum beatus apostolus princeps qui dominus aio tu sum petrus et super hic petra aedifico ecclesia meus et porta inferus non praevaleo aduersus is et tu do clauis regnum caelum


Procedente autem tempore, Brittania post Brettones et Pictos tertiam Scottorum nationem in Pictorum parte recepit; qui duce Reuda de Hibernia progressi, uel amicitia uel ferro sibimet inter eos sedes, quas hactenus habent, uindicarunt; a quo uidelicet duce usque hodie Dalreudini uocantur, nam lingua eorum daal partem significat.

procedo autem tempus britannia post brettones et pingo tertius scottor natio in pictor pars recipio qui dux reuda de hibernia progredior uel amicitia uel ferrum sui inter is sedes qui hactenus habeo vindico ab quo uidelicet dux usque hodie dalreudo voco nam lingua is daal pars significo


Ob harum ergo infestationem gentium Brettones legatos Romam cum epistulis mittentes, lacrimosis precibus auxilia flagitabant, subiectionemque continuam, dummodo hostis inminens longius arceretur, promittebant. Quibus mox legio destinatur armata, quae, ubi insulam aduecta, et congressa est cum hostibus, magnam eorum multitudinem sternens, ceteros sociorum finibus expulit; eosque interim a dirissima depressione liberatos, hortata est instruere inter duo maria trans insulam murum, qui arcendis hostibus posset esse praesidio; sicque domum cum triumpho magno reuersa est. At insulani murum, quem iussi fuerant, non tam lapidibus quam cespitibus construentes, utpote nullum tanti operis artificem habentes, ad nihil utilem statuunt. Fecerunt autem eum inter duo freta uel sinus, de quibus diximus, maris, per milia passuum plurima; ut, ubi aquarum munitio deerat, ibi praesidio ualli fines suos ab hostium inruptione defenderent. Cuius operis ibidem facti, id est ualli latissimi et altissimi, usque hodie certissima uestigia cernere licet. Incipit autem duorum ferme milium spatio a monasterio Aebbercurnig ad occidentem in loco, qui sermone Pictorum Peanfahel, lingua autem Anglorum Penneltun appellatur; et tendens contra occidentem terminatur iuxta urbem Alcluith.

ob haris ergo infestatio gens brettones legatus roma cum epistula mitto lacrimosus prex auxilium flagito subiectionemque continuus dummodo hostis inminens longus arceo promitto qui mox legio destino armo qui ubi insula adveho et congredior sum cum hostis magnus is multitudo sterno ceterus socius finis expello is interim ab dirissima depressio libero horto sum instruo inter duo mare trans insula murus qui arceo hostis possum sum praesidium sic domus cum triumphus magnus revorto sum at insulanus murus qui iubeo sum non tam lapis quam cespitibus construentes utpote nullus tantus opus artifex habeo ad nihil utilis statuo facio autem is inter duo fretus uel sinus de qui dico mare per mille passus multus ut ubi aqua munitio desum ibi praesidium valles finis suus ab hostis inruptio defendo qui opus ibidem facio is sum valles fero et alo usque hodie certus uestigium cerno licet incipio autem duo ferme mille spatium ab monasterio aebbercurnig ad occaedes in locus qui sermo pictor peanfahel lingua autem anglorum penneltun appello et tendo contra occaedes termino iuxta urbs alcluith


Suscipe, terra, tuo corpus de corpore sumtum, Reddere quod ualeas uiuificante Deo.

suscipio terra tuus corpus de corpus sumtum reddo qui ualeo uiuificante deus ipse uia sum grex


His temporibus regno Orientalium Anglorum, post Erpualdum Redualdi successorem, Sigberct frater eius praefuit, homo bonus ac religiosus; qui dudum in Gallia, dum inimicitias Redualdi fugiens exularet, lauacrum baptismi percepit, et patriam reuersus, ubi regno potitus est, mox ea, quae in Galliis bene disposita uidit, imitari cupiens, instituit scolam, in qua pueri litteris erudirentur; iuuante se episcopo Felice, quem de Cantia acceperat, eisque pedagogos ac magistros iuxta morem Cantuariorum praebente.

hic tempus regnum orientales anglorum post erpualdum redualdi successor sigberct frater is praesum homo bonus atque religiosus qui dudum in gallia dum inimicitia redualdi fugio exularet lavacrum baptismi percipio et patria revorto ubi regnum potior sum mox is qui in gallia bene dispono uideo imitor cupio instituo scolam in qui puer littera erudirentur juvo sui episcopo felix qui de cantia accipio is pedagogos atque magister iuxta mos cantuariorum praebeo


Cuius quanta fides in Deum, quae deuotio mentis fuerit, etiam post mortem uirtutum miraculis claruit. Namque in loco, ubi pro patria dimicans a paganis interfectus est, usque hodie sanitates infirmorum et hominum et pecorum celebrari non desinunt. Unde contigit, ut puluerem ipsum, ubi corpus eius in terram conruit, multi auferentes et in aquam mittentes suis per haec infirmis multum commodi adferrent. Qui uidelicet mos adeo increbruit, ut paulatim ablata exinde terra fossam ad mensuram staturae uirilis altam reddiderit. Nec mirandum in loco mortis illius infirmos sanari, qui semper, dum uiueret, infirmis et pauperibus consulere, elimosynas dare, opem ferre non cessabat. Et multa quidem in loco illo uel de puluere loci illius facta uirtutum miracula narrantur; sed nos duo tantum, quae a maioribus audiuimus, referre satis duximus.

qui quantus fides in deus qui devotio mens sum etiam post mors uirtus miraculis claruit namque in locus ubi pro patria dimico ab paganus interficio sum usque hodie sanitas infirmus et homo et pecus celebraris non desino unde contingo ut puluis ipse ubi corpus is in terra conruo multus aufero et in aqua mitto suus per hic infirmis multus commodus affero qui uidelicet mos adeo increbesco ut paulatim aufero exinde terra fodio ad mensura sto uirilis alo reddo neque miror in locus mors ille infirmus sanaris qui semper dum vivo infirmis et pauper consulo elimosynas do ops fero non cesso et multus quidem in locus ille uel de puluis locus ille facio uirtus miraculum narro sed nos duo tantus qui ab magnus audio refero satis duco


ANNO dominicae incarnationis DCCXXV, qui erat annus septimus Osrici regis Nordanhymbrorum, qui Coenredo successerat, Uictred filius Ecgberecti, rex Cantuariorum, defunctus est nono die Kalendarum Maiarum; et regni, quod per XXXIIII semis annos tenebat, filios tres, Aedilberctum, Eadberctum, et Alricum, reliquit heredes. Anno post quem proximo Tobias Hrofensis ecclesiae praesul defunctus est, uir, ut supra meminimus, doctissimus. Erat enim discipulus beatae memoriae magistrorum Theodori archiepiscopi, et abbatis Hadriani; unde, ut dictum est, cum eruditione litterarum uel ecclesiasticarum uel generalium, ita Grecam quoque cum Latina didicit linguam, ut tam notas ac familiares sibi eas quam natiuitatis suae loquellam haberet. Sepultus uero est in porticu sancti Pauli apostoli, quam intro ecclesiam sancti Andreae sibi ipse in locum sepulchri fecerat. Post quem episcopatus officium Alduulf, Berctualdo archiepiscopo consecrante, suscepit.

annus dominicus incarnatio dccxxv qui sum annus septimus osrici rex nordanhymbrorum qui coenredo succedo uictred filius ecgberecti rex cantuariorum defungor sum nonus dies kalendaris maiaris et regnum qui per xxxiiii semis annus teneo filius tres aedilberctum eadberctum et alricum relinquo heres annus post qui propior tobias hrofensis ecclesia praesul defungor sum uir ut supra memini doceo sum enim discipulus beatus memoria magister theodorus archiepiscopi et abbatis hadrianus unde ut dico sum cum eruditio litteraris uel ecclesiasticaris uel generalis ita grecam quoque cum latinum disco lingua ut tam nosco atque familiaris sui is quam natiuitas suus loquela habeo sepelio uerus sum in porticus sanctus paulis apostolus quam intro ecclesia sanctus andreae sui ipse in locus sepulcrum facio post qui episcopatus officium alduulf berctualdo archiepiscopo consecrante suscipio


ANNO dominicae incarnationis DCIIIImo, Augustinus Brittaniarum archiepiscopus ordinauit duos episcopos, Mellitum uidelicet et Iustum; Mellitum quidem ad praedicandum prouinciae Orientalium Saxonum, qui Tamense fluuio dirimuntur a Cantia, et ipsi orientali mari contigui, quorum metropolis Lundonia ciuitas est, super ripam praefati fluminis posita, et ipsa multorum emporium populorum terra marique uenientium; in qua uidelicet gente tunc temporis Saberct nepos Aedilbercti ex sorore Ricula regnabat, quamuis sub potestate positus eiusdem Aedilbercti, qui omnibus, ut supra dictum est, usque ad terminum Humbrae fluminis Anglorum gentibus imperabat. Ubi uero et haec prouincia uerbum ueritatis praedicante Mellito accepit, fecit rex Aedilberct in ciuitate Lundonia ecclesiam sancti Pauli apostoli, in qua locum sedis episcopalis, et ipse, et successores eius haberent. Iustum uero in ipsa Cantia Augustinus episcopum ordinauit in ciuitate Dorubreui, quam gens Anglorum a primario quondam illius, qui dicebatur Hrof, Hrofæscæstræ cognominat. Distat autem a Doruuerni milibus passuum ferme XXIIII ad occidentem, in qua rex Aedilberct ecclesiam beati Andreae apostoli fecit, qui etiam episcopis utriusque huius ecclesiae dona multa, sicut et Doruuernensis, obtulit; sed et territoria ac possessiones in usum eorum, qui erant cum episcopis, adiecit.

annus dominicus incarnatio dciiiimo augustinus brittaniaris archiepiscopus ordino duo episcopus mellitus uidelicet et iustus mellitus quidem ad praedico prouincia orientales saxonum qui tamense fluuius dirimo ab cantia et ipse oriental mare contiguus qui metropolis lundonia ciuitas sum super ripa praefor flumen pono et ipse multus emporium populus terra mare venio in qui uidelicet gens tunc tempus saberct nepos aedilbercti ex soror ricula regno quamuis sub potestas pono idem aedilbercti qui omnis ut supra dico sum usque ad terminus humbrae flumen anglorum gens impero ubius uerus et hic prouincia uerbum ueritas praedico mellitus accipio facio rex aedilberct in ciuitas lundonia ecclesia sanctus paulis apostolus in qui locus sedes episcopal et ipse et successor is habeo iustus uerus in ipse cantia augustinus episcopus ordino in ciuitas dorubreui quam gens anglorum ab primarius quondam ille qui dico hrof hrofscstr cognomino disto autem ab doruuerni mille passus ferme xxiiii ad occaedes in qui rex aedilberct ecclesia beati andreae apostolus facio qui etiam episcopus uterque hic ecclesia donum multus sicut et doruuernensis offero sed et territorium atque possessio in usus is qui sum cum episcopus adiicio


Anno DCCXVI, Osred rex Nordanhymbrorum interfectus, et rex Merciorum Ceolred defunctus; et uir Domini Ecgberct Hienses monachos ad catholicum pascha et ecclesiasticam correxit tonsuram.

annus dccxvi osred rex nordanhymbrorum interficio et rex merciorum ceolred defungor et uir dominus ecgberct hienses monachos ad catholicus pascha et ecclesiasticam corrigo tondeo


Secundum: Ut nullus episcoporum parrochiam alterius inuadat, sed contentus sit gubernatione creditae sibi plebis.

secundus ut nullus episcoporum parrochiam alter invado sed contineo sum gubernatio credo sui plebs


Ubi quadam infirmitate corporis arreptus, angelica meruit uisione perfrui, in qua admonitus est coepto uerbi ministerio sedulus insistere, uigiliisque consuetis et orationibus indefessus incumbere; eo quod certus sibi exitus, sed incerta eiusdem exitus esset hora futura, dicente Domino: Uigilate itaque, quia nescitis diem neque horam. Qua uisione confirmatus, curauit locum monasterii, quem a praefato rege Sigbercto acceperat, uelocissime construere, ac regularibus instituere disciplinis. Erat autum monasterium siluarum et maris uicinitate amoenum, constructum in castro quodam, quod lingua Anglorum Cnobheresburg, id est urbs Cnobheri, uocatur; quod deinde rex prouinciae illius Anna ac nobiles quique augustioribus aedificiis ac donariis adornarunt.

ubius quidam infirmitas corpus arrepo angelica mereo uisio perfruor in qui admonitus sum coepio verbum ministerium sedulus insisto vigilia consuo et oratio indefessus incumbo is qui certus sui exitus sed incertus idem exitus sum hora sum dico dominus vigilo itaque quia nescio dies neque hora qui uisio confirmo curo locus monasterii qui ab praefor rex sigbercto accipio velox construo atque regularis instituo disciplina sum autum monasterium silua et mare uicinitas amoenus construo in castro quidam qui lingua anglorum cnobheresburg is sum urbs cnobheri uoco qui deinde rex prouincia ille anna atque nobilis quisque augustioribus aedificium atque donarium adornarunt


Anno DCCLXVI, Ecgberctus archiepiscopus prosapia regali ditatus, ac diuina scientia imbutus, et Frithubertus, uere fideles episcopi, ad Dominum migrauerunt.]

annus dcclxvi ecgberctus archiepiscopus prosapia regal dito atque diuinum scientia imbuo et frithubertus uerus fidelis episcopus ad dominus migro


Exin Brittania in parte Brettonum, omni armato milite, militaribus copiis uniuersis, tota floridae iuuentutis alacritate spoliata, quae tyrannorum temeritate abducta nusquam ultra domum rediit, praedae tantum patuit, utpote omnis bellici usus prorsus ignara; denique subito duabus gentibus transmarinis uehementer saeuis, Scottorum a circio, Pictorum ab aquilone, multos stupet gemitque per annos. Transmarinas autem dicimus has gentes, non quod extra Brittaniam essent positae; sed quia a parte Brettonum erant remotae, duobus sinibus maris interiacentibus, quorum unus ab orientali mari, alter ab occidentali, Brittaniae terras longe lateque inrumpit, quamuis ad se inuicem pertingere non possint. Orientalis habet in medio sui urbem Giudi, occidentalis supra se, hoc est ad dexteram sui, habet urbem Alcluith, quod lingua eorum significat petram Cluith; est enim iuxta fluuium nominis illius.

exinde britannia in pars brettonum omnis armo miles militaris copia uniuersus totus floridus iuuentus alacritas spolio qui tyrannus temeritas abduco nusquam ultra domus redeo praeda tantus pateo utpote omnis bellicus utor prorsus ignarus denique subeo duo gens transmarinus uehementer saeuus scottor ab circius pictor ab aquilo multus stupeo gemo per annus transmarinus autem dico hic gens non qui extra britannia sum pono sed quia ab pars brettonum sum removeo duo sinus mare interjaceo qui unus ab oriental mare alter ab occidental brittaniae terra longus fero irrumpo quamuis ad sui inuicem pertingo non possum oriental habeo in medium suus urbs giudi occidental supra sui hic sum ad dexter suus habeo urbs alcluith qui lingua is significo petra cluith sum enim iuxta fluuius nomen ille


Et tam iuxta uestram petitionem, quam filiorum nostrorum regum uobis per praesentem nostram praeceptionem, uice beati Petri apostolorum principis, auctoritatem tribuimus, ut quando unum ex uobis diuina ad se iusserit gratia euocari, is, qui superstes fuerit, alterum in loco defuncti debeat episcopum ordinare. Pro qua etiam re singula uestrae dilectioni pallia pro eadem ordinatione celebranda direximus, ut per nostrae praeceptionis auctoritatem possitis Deo placitam ordinationem efficere; quia, ut haec uobis concederemus, longa terrarum marisque interualla, quae inter nos ac uos obsistunt, ad haec nos condescendere coegerunt, ut nulla possit ecclesiarum uestrarum iactura per cuiuslibet occasionis obtentum quoquo modo prouenire; sed potius commissi uobis populi deuotionem plenius propagare Deus te incolumem custodiat, dilectissime frater.

et tam iuxta vester petitio quam filius noster rex tu per praesens noster praeceptio vicus beati petri apostolus princeps auctoritas tribuo ut quando unus ex tu diuinum ad sui iubeo gratia euocaris is qui supersto sum alter in locus defungor debeo episcopus ordinaris pro qui etiam res singulus uester dilectio pallium pro idem ordinatio celebro dirigo ut per noster praeceptio auctoritas possum deus placeo ordinatio efficio quia ut hic tu concedo longus terra mare intervallum qui inter nos atque tu obsisto ad hic nos condescendere cogo ut nullus possum ecclesia uestraris iactura per qui occasio obtendo quisquis modo provenio sed potis committo tu populus deuotio plenus propagaris deus tu incolumis custodio dilectissime frater


ANNO ab incarnatione Domini CCCCXLVIIII Marcianus cum Ualentiniano XLVI ab Augusto regnum adeptus, VII annis tenuit. Tunc Anglorum siue Saxonum gens, inuitata a rege praefato, Brittaniam tribus longis nauibus aduehitur, et in orientali parte insulae, iubente eodem rege, locum manendi, quasi pro patria pugnatura, re autem uera hanc expugnatura, suscipit. Inito ergo certamine cum hostibus, qui ab aquilone ad aciem uenerant, uictoriam sumsere Saxones. Quod ubi domi nuntiatum est, simul et insulae fertilitas, ac segnitia Brettonum; mittitur confestim illo classis prolixior, armatorum ferens manum fortiorem, quae praemissae adiuncta cohorti inuincibilem fecit exercitum. Susceperunt ergo, qui aduenerant, donantibus Brittanis, locum habitationis inter eos, ea condicione, ut hi pro patriae pace et salute contra aduersarios militarent, illi militantibus debita stipendia conferrent.

annus ab incarnatio dominus ccccxlviiii marcianus cum ualentiniano xlvi ab augustus regnum adipiscor vii annus teneo tunc anglorum siue saxonum gens invito ab rex praefor britannia tres longus nauis adveho et in oriental pars insula jubeo idem rex locus maneo quasi pro patria pugno res autem uerus hic expugnatura suscipio ineo ergo certamen cum hostis qui ab aquilo ad acies uenio uictoria sumsere saxones qui ubi domus nuntio sum simul et insula fertilitas atque segnitia brettonum mitto confestim ille classis prolixus armator fero manus fortis qui praemitto adjungo cohors inuincibilis facio exercitus suscipio ergo qui advenio dono brittanis locus habitatio inter is is condicio ut hic pro patria pax et salus contra adversarius milito ille milito debeo stipendium confero


Exposita autem ratione paschalis obseruantiae, ita de Pelagianis in eadem epistula subdunt:

expono autem ratio paschal obseruantiae ita de pelagianis in idem epistula subdunt


TRANSLATO ergo ad caelestia regna Osualdo, suscepit regni terrestris sedem pro eo frater eius Osuiu, iuuenis XXX circiter annorum, et per annos XXVIII laboriosissime tenuit, inpugnatus uidelicet et ab ea, quae fratrem eius occiderat, pagana gente Merciorum, et a filio quoque suo Alchfrido, nec non et a fratruo, id est fratris sui, qui ante eum regnauit, filio Oidilualdo.

transfero ergo ad caelestis regnum osualdo suscipio regnum terrestris sedes pro is frater is osuiu iuuenis xxx circiter annus et per annus xxviii laboriosus teneo inpugnatus uidelicet et ab is qui frater is occido paganus gens merciorum et ab filius quoque suus alchfrido neque non et ab fratruo is sum frater suus qui ante is regno filius oidilualdo


Auctor ante omnes atque adiutor opusculi huius Albinus abba reuerentissimus, uir per omnia doctissimus, extitit; qui in ecclesia Cantuariorum a beatae memoriae Theodoro archiepiscopo et Hadriano abbate, uiris uenerabilibus atque eruditissimis, institutus, diligenter omnia, quae in ipsa Cantuariorum prouincia, uel etiam in contiguis eidem regionibus a discipulis beati papae Gregorii gesta fuere, uel monimentis litterarum, uel seniorum traditione cognouerat; et ea mihi de his, quae memoria digna uidebantur, per religiosum Lundoniensis ecclesiae presbyterum Nothelmum, siue litteris mandata, siue ipsius Nothelmi uiua uoce referenda, transmisit. Qui uidelicet Nothelmus postea Romam ueniens, nonnullas ibi beati Gregorii papae simul et aliorum pontificum epistulas, perscrutato eiusdem sanctae ecclesiae Romanae scrinio, permissu eius, qui nunc ipsi ecclesiae praeest Gregorii pontificis, inuenit, reuersusque nobis nostrae historiae inserendas cum consilio praefati Albini reuerentissimi patris adtulit. A principio itaque uoluminis huius usque ad tempus, quo gens Anglorum fidem Christi percepit, ex priorum maxime scriptis hinc inde collectis ea, quae promeremus, didicimus. Exinde autem usque ad tempora praesentia, quae in ecclesia Cantuariorum per discipulos beati papae Gregorii, siue successores eorum, uel sub quibus regibus gesta sint, memorati abbatis Albini industria, Nothelmo, ut diximus, perferente, cognouimus. Qui etiam prouinciae Orientalium simul et Occidentalium Saxonum, nec non et Orientalium Anglorum atque Nordanhymbrorum, a quibus praesulibus, uel quorum tempore regum gratiam euangelii perceperint, nonnulla mihi ex parte prodiderunt. Denique hortatu praecipue ipsius Albini, ut hoc opus adgredi auderem, prouocatus sum. Sed et Danihel reuerentissimus Occidentalium Saxonum episcopus, qui nunc usque superest, nonnulla mihi de historia ecclesiastica prouinciae ipsius, simul et proxima illi Australium Saxonum, nec non et Uectae insulae litteris mandata declarauit. Qualiter uero per ministerium Ceddi et Ceadda religiosorum Christi sacerdotum, uel prouincia Merciorum ad fidem Christi, quam non nouerat, peruenerit, uel prouincia Orientalium Saxonum fidem, quam olim exsufflauerat, recuperauerit, qualis etiam ipsorum patrum uita uel obitus extiterit, diligenter a fratribus monasterii, quod ab ipsis conditum Læstingaeu cognominatur, agnouimus. Porro in prouincia Orientalium Anglorum, quae fuerint gesta ecclesiastica, partim ex scriptis uel traditione priorum, partim reuerentissimi abbatis Esi relatione conperimus. At uero in prouincia Lindissi, quae sint gesta erga fidem Christi, quaeue successio sacerdotalis extiterit, uel litteris reuerentissimi antistitis Cynibercti uel aliorum fidelium uirorum uiua uoce didicimus. Quae autem in Nordanhymbrorum prouincia, ex quo tempore fidem Christi perceperunt, usque ad praesens per diuersas regiones in ecclesia sint acta, non uno quolibet auctore, sed fideli innumerorum testium, qui haec scire uel meminisse poterant, adsertione cognoui, exceptis his, quae per me ipsum nosse poteram. Inter quae notandum, quod ea, quae de sanctissimo patre et antistite Cudbercto, uel in hoc uolumine, uel in libello gestorum ipsius conscripsi, partim ex eis, quae de illo prius a fratribus ecclesiae Lindisfarnensis scripta repperi, adsumsi, simpliciter fidem historiae, quam legebam, accommodans, partim uero ea, quae certissima fidelium uirorum adtestatione per me ipse cognoscere potui, sollerter adicere curaui. Lectoremque suppliciter obsecro, ut, siqua in his, quae scripsimus, aliter quam se ueritas habet, posita reppererit, non hoc nobis imputet, qui, quod uera lex historiae est, simpliciter ea, quae fama uulgante collegimus, ad instructionem posteritatis litteris mandare studuimus.

auctor ante omnis atque adjuto opusculis hic albinus abba reuerentissimus uir per omnis doceo extitit qui in ecclesia cantuariorum ab beatus memoria theodorus archiepiscopo et hadrianus abbate uir uenerabilis atque erudio instituo diligenter omnis qui in ipse cantuariorum prouincia uel etiam in contiguis idem regio ab discipulis beati papae gregorii gero sum uel monumentum litteraris uel senex traditio cognosco et is ego de hic qui memoria dignus uideo per religiosus lundoniensis ecclesia presbyterum nothelmum siue littera mandatum siue ipse nothelmi uiuus uox refero transmitto qui uidelicet nothelmus postea roma venio nonnullus ibi beati gregorii papae simul et alius pontifex epistula perscrutato idem sancio ecclesia romanus scrinium permitto is qui nunc ipse ecclesia praesum gregorii pontifex inuenio reuersusque nos noster historia inserendas cum consilium praefor albinus reuerentissimi pater affero ab principium itaque volumen hic usque ad tempus quo gens anglorum fides christus percipio ex prior magnus scribo hinc inde colligo is qui promeremus disco exinde autem usque ad tempus praesens qui in ecclesia cantuariorum per discipulus beati papae gregorii siue successor is uel sub qui rex gero sum memoro abbatis albinus industria nothelmo ut dico perfero cognosco qui etiam prouincia orientales simul et occidentalium saxonum neque non et orientales anglorum atque nordanhymbrorum ab qui praesulis uel qui tempus rex gratia euangelii percipio nonnullus ego ex pars prodo denique horto praecipuus ipse albinus ut hic opus aggredior audeo provoco sum sed et danihel reuerentissimus occidentalium saxonum episcopus qui nunc usque supersum nonnullus ego de historia ecclesiasticus prouincia ipse simul et propior ille australium saxonum neque non et veho insula littera mandatum declaro qualis uerus per ministerium ceddi et ceadda religiosor christus sacerdos uel prouincia merciorum ad fides christus quam non nosco peruenio uel prouincia orientales saxonum fides quam olim exsufflauerat recipero qualis etiam ipse pater uita uel obeo extiterit diligenter ab frater monasterii qui ab ipse condio lstingaeu cognomino anosco porro in prouincia orientales anglorum qui sum gero ecclesiasticus pars ex scribo uel traditio prior pars reuerentissimi abbatis edo relatio conperimus at uerus in prouincia lindissi qui sum gero erga fides christus qui successio sacerdotal extiterit uel littera reuerentissimi antistes cynibercti uel alius fidelis uir uiuus uox disco qui autem in nordanhymbrorum prouincia ex quo tempus fides christus percipio usque ad praesens per diuerto regio in ecclesia sum ago non unus quilibet auctor sed fidelis innumerorum testis qui hic scio uel memini possum adsertio cognosco excipio hic qui per ego ipse nosco possum inter qui noto qui is qui de sancio pater et antistes cudbercto uel in hic volumen uel in libellus gestor ipse conscribo pars ex is qui de ille prior ab frater ecclesia lindisfarnensis scribo reperio adsumsi simplex fides historia quam lego accommodo pars uerus is qui certus fidelis uir adtestatio per ego ipse cognosco possum sollerter adicio curo lector supplex obsecro ut siqua in hic qui scribo aliter quam sui ueritas habeo pono reperio non hic nos imputo qui qui uerus lex historia sum simplex is qui fama uulgante colligo ad instructio posteritas littera mando studeo


Ita Christianitatis uestrae integritas circa sui conditoris cultum fidei est ardore succensa, ut longe lateque resplendeat, et in omni mundo adnuntiata uestri operis multipliciter referat fructum. Sic enim uos reges esse cognoscitis, dum regem et Creatorem uestrum orthodoxa praedicatione cdocti Deum uenerando creditis, eique, quod humana ualet condicio, mentis uestrae sinceram deuotionem exsoluitis. Quod enim Deo nostro aliud offerre ualebimus, nisi ut in bonis actibus persistentes, ipsumque auctorem humani generis confitcntes, eum colere, eique uota nostra reddere festinemus? Et ideo, excellentissime fili, paterna uos caritate, qua conuenit, exhortamur, ut hoc, quod uos diuina misericordia ad suam gratiam uocare dignata est, sollicita intentione et adsiduis orationibus seruare omnimodo festinetis; ut, qui uos in praesenti saeculo ex omni errore absolutos ad agnitionem sui nominis est dignatus perducere, et caelestis patriae uobis praeparet mansionem. Praedicatoris igitur uestri domini mei apostolicae memoriae Gregorii frequenter lectione occupati, prae oculis affectum doctrinae ipsius, quem pro uestris animabus libenter exercuit, habetote; quatinus eius oratio et regnum uestrum populumque augeat, et uos omnipotenti Deo inreprehensibiles repraesentet. Ea uero, quae a nobis pro uestris sacerdotibus ordinanda sperastis, haec pro fidei uestrae sinceritate, quae nobis multimoda relatione per praesentium portitores laudabiliter insinuata est, gratuito animo adtribuere ulla sine dilatione praeuidemus; et duo pallia utrorumque metropolitanorum, id est Honorio et Paulino, direximus, ut, dum quis eorum de hoc saeculo ad auctorem suum fuerit arcessitus, in loco ipsius alter episcopum ex hac nostra auctoritate debeat subrogare. Quod quidem tam pro uestrae caritatis affectu, quam pro tantarum prouinciarum spatiis, quae inter nos et uos esse noscuntur, sumus inuitati concedere, ut in omnibus deuotioni uestrae nostrum concursum, et iuxta uestra desideria praeberemus.

ita christianitas uester integritas circa suus conditor cultus fides sum ardor succendo ut longus fero resplendeo et in omnis mundus adnuntio vester opus multipliciter refero fructus sic enim tu rex sum cognosco dum rex et creator uester orthodoxa praedicatio cdocti deus veneror credo is qui humanus ualeo condicio mens uester sincerus deuotio exsoluitis qui enim deus noster alius offero ualebimus nisi ut in bonus actus persistentes ipse auctor humanus genus confitcntes is colo is uotum noster reddo festino et ideo excellentissime filis paternus tu caritas qui conuenio exhortor ut hic qui tu diuinum misericordia ad suus gratia uoco digno sum sollicito intentio et assiduus oratio seruo omnimodus festino ut qui tu in praesens saeculum ex omnis error absolvo ad agnitio suus nomen sum dignor perduco et caelestis patria tu praeparo mansio praedicator igitur vester dominus meus apostolicae memoria gregorii frequens lectio occupo prae oculus afficio doctrina ipse qui pro uester animabus libet exerceo habeo quatenus is oratio et regnum uester populus augeo et tu omnipotens deus inreprehensibilis repraesento is uerus qui ab nos pro uester sacerdos ordino spero hic pro fides uester sinceritas qui nos multimodus relatio per praesens portitor laudabilis insinuo sum gratuitus animus adtribuo ullus sine dilatio praeuidemus et duo pallium uter metropolitanorum is sum honorio et paulinus dirigo ut dum quis is de hic saeculum ad auctor suus sum arcesso in locus ipse alter episcopus ex hic noster auctoritas debeo subrogaris qui quidem tam pro uester caritas afficio quam pro tantaris prouincia spatium qui inter nos et tu sum nosco sum inuitas concedo ut in omnis deuotio uester nos concurro et iuxta uester desiderium praeberemus


UERUM dum adhuc Sigberct regni infulas teneret, superuenit de Hibernia uir sanctus nomine Furseus, uerbo et actibus clarus, sed et egregiis insignis uirtutibus, cupiens pro Domino, ubicumque sibi oportunum inueniret, peregrinam ducere uitam. Qui cum ad prouinciam Orientalium peruenisset Anglorum, susceptus est honorifice a rege praefato, et solitum sibi opus euangelizandi exsequens, multos et exemplo uirtutis, et incitamento sermonis, uel incredulos ad Christum conuertit, uel iam credentes amplius in fide atque amore Christi confirmauit.

uerus dum adhuc sigberct regnum infula teneo supervenio de hibernia uir sancio nomen furseus uerbum et actus clarus sed et egregius insignis uirtus cupio pro dominus ubicumque sui oportunum invenio peregrinus duco uita qui cum ad prouincia orientales pervenio anglorum suscipio sum honorificus ab rex praefor et soleo sui opus euangelizandi exsequor multus et exemplum uirtus et incitamentum sermo uel incredulus ad christus conuerto uel iam credo amplus in fides atque amor christus confirmo


Propter hoc omnipotens Deus bonos quosque ad populorum regimina perducit, ut per eos omnibus, quibus praelati fuerint, dona suae pictatis inpendat. Quod in Anglorum gente factum cognouimus, cui uestra gloria idcirco est praeposita, ut per bona, quae uobis concessa sunt, etiam subiectae uobis genti superna beneficia praestarentur. Et ideo, gloriose fili, eam, quam accepisti diuinitus gratiam, sollicita mente custodi, Christianam fidem in populis tibi subditis extendere festina, zelum rectitudinis tuae in eorum conuersione multiplica, idolorum cultus insequere, fanorum aedificia euerte, subditorum mores ex magna uitae munditia, exhortando, terrendo, blandiendo, corrigendo, et boni operis exempla monstrando aedifica; ut illum retributorem inuenias in caelo, cuius nomen atque cognitionem dilataueris in terra. Ipse enim uestrae quoque gloriae nomen etiam posteris gloriosius reddet, cuius uos honorem quaeritis et seruatis in gentibus.

propter hic omnipotens deus bonus quisque ad populus regimina perduco ut per is omnis qui praefero sum donum suus pictas inpendo qui in anglorum gens facio cognosco qui uester gloria idcirco sum praepono ut per bonus qui tu concedo sum etiam subjacio tu gens supernus beneficium praesto et ideo gloriosus filis is quam accipio divinitus gratia sollicito mens custos christianus fides in populus tu subdo extendo festino zelis rectitudo tuus in is conuersio multiplico idolum cultus insequor fanum aedificium everto subditor mos ex magnus uita munditia exhortor terreo blandio corrigo et bonus opus exemplum monstro aedifico ut ille retributor invenio in caelum qui nomen atque cognitio dilataueris in terra ipse enim uester quoque gloria nomen etiam posterus gloriosus reddo qui tu honor quaero et servo in gens


Fracta est autem Roma a Gothis anno milesimo CLXIIII suae conditionis, ex quo tempore Romani in Brittania regnare cessarunt, post annos ferme CCCCLXX, ex quo Gaius Iulius Caesar eandem insulam adiit. Habitabant autem intra uallum, quod Seuerum trans insulam fecisse commemorauimus, ad plagam meridianam, quod ciuitates, farus, pontes, et stratae ibidem factae usque hodie testantur; ceterum ulteriores Brittaniae partes, uel eas etiam, quae ultra Brittaniam sunt, insulas iure dominandi possidebant.

frango sum autem roma ab gothi annus milesimo clxiiii suus conditio ex quo tempus romanus in britannia regno cesso post annus ferme cccclxx ex quo gaius iulius caesar idem insula adeo habito autem intra valles qui severus trans insula facio commemoro ad plaga meridianus qui ciuitas farus pons et sterno ibidem facio usque hodie testo ceterum ulteriores brittaniae pars uel is etiam qui ultra britannia sum insula ius dominor possideo


Defunctus est autem Deo dilectus pater Augustinus, et positum corpus eius foras iuxta ecclesiam beatorum apostolorum Petri et Pauli, cuius supra meminimus, quia necdum fuerat perfecta nec dedicata. Mox uero ut dedicata est, intro inlatum, et in porticu illius aquilonali decenter sepultum est; in qua etiam sequentium archiepiscoporum omnium sunt corpora tumulata praeter duorum tantummodo, id est Theodori et Berctualdi, quorum corpora in ipsa ecclesia posita sunt, eo quod praedicta porticus plura capere nequiuit. Habet haec in medio pene sui altare in honore beati papae Gregorii dedicatum, in quo per omne sabbatum a presbytero loci illius agendae eorum sollemniter celebrantur. Scriptum uero est in tumba eiusdem Augustini epitaphium huiusmodi: Hic requiescit domnus Augustinus Doruuernensis archiepiscopus primus, qui olim huc a beato Gregorio Romanae urbis pontifice directus, et a Deo operatione miraculorum suffultus, Aedilbertcum regem ac gentem illius ab idolorum cultu ad Christi fidem perduxit, et conpletis in pace diebus officii sui, defunctus est VII Kalendas Iunias, eodem rege regnante.

defungor sum autem deus delectus pater augustinus et pono corpus is foras iuxta ecclesia beator apostolus petri et paulis qui supra memini quia necdum sum perficio neque dedico mox uerus ut dedico sum intro infero et in porticus ille aquilonal decenter sepelio sum in qui etiam sequor archiepiscoporum omnis sum corpus tumulo praeter duo tantummodo is sum theodorus et berctualdi qui corpus in ipse ecclesia pono sum is qui praedico porticus multus capio nequeo habeo hic in medium penis suus altare in honor beati papae gregorii dedico in quo per omnis sabbata ab presbytero locus ille ago is sollemniter celebro scribo uerus sum in tumba idem augustini epitaphium huiusmodi hic requiesco domnus augustinus doruuernensis archiepiscopus primus qui olim huc ab beatus gregorio romanus urbs pontifex dirigo et ab deus operatio miraculum suffultus aedilbertcum rex atque gens ille ab idolum cultus ad christus fides perduco et conpleo in pax dies officium suus defungor sum vii kalendae junius idem rex regno


INTEREA Brittaniae cessatum quidem est parumper ab externis, sed non a ciuilibus bellis. Manebant exterminia ciuitatum ab hoste derutarum ac desertarum; pugnabant contra inuicem, qui hostem euaserant, ciues. Attamen recente adhuc memoria calamitatis et cladis inflictae seruabant utcumque reges, sacerdotes, priuati, et optimates suum quique ordinem. At illis decedentibus, cum successisset actas tempestatis illius nescia, et praesentis solum serenitatis statum experta, ita cuncta ueritatis ac iustitiae moderamina concussa ac subuersa sunt, ut earum non dicam uestigium, sed ne memoria quidem, praeter in paucis et ualde paucis ulla appareret. Qui inter alia inenarrabilium scelerum facta, quae historicus eorum Gildus flebili sermone describit, et hoc addebant, ut numquam genti Saxonum siue Anglorum, secum Brittaniam incolenti, uerbum fidei praedicando committerent. Sed non tamen diuina pietas plebem suam, quam praesciuit, deseruit, quin multo digniores genti memoratae praecones ueritatis, per quos crederet, destinauit.

interea brittaniae cesso quidem sum parumper ab externus sed non ab ciuilis bellum maneo exterminium ciuitas ab hostis derutaris atque desertaris pugno contra inuicem qui hostis evado ciuis attamen recens adhuc memoria calamitas et clades inflictae seruo utcumque rex sacerdos priuo et optimas suus quisque ordo at ille decedo cum succedo ago tempestas ille nescius et praesum solus serenitas status experior ita cunctus ueritas atque justitia moderamen concutio atque subverto sum ut is non dico vestigium sed ne memoria quidem praeter in paucus et ualidus paucus ullus appareo qui inter alius inenarrabilis scelus facio qui historicus is gildus flebilis sermo describo et hic addo ut numquam gens saxonum siue anglorum sui britannia incolo uerbum fides praedico committo sed non tamen diuinum pietas plebs suus quam praesciuit desero quin multus dignus gens memoro praeco ueritas per qui credo destino


Anno DCCLVII, Aedilbaldus rex Merciorum a suis tutoribus nocte morte fraudulenta miserabiliter peremptus occubuit; Beornredus regnare coepit; Cyniuulfus rex Occidentalium Saxonum obiit. Eodem etiam anno Offa, fugato Beornredo, Merciorum regnum sanguinolento quaesiuit gladio.

annus dcclvii aedilbaldus rex merciorum ab suus tutor nox mors fraudulentus miserabilis peremo occumbo beornredus regno coepio cyniuulfus rex occidentalium saxonum obeo eos etiam annus offa fugo beornredo merciorum regnum sanguinolentus quaero gladius


ANNO dominicae incarnationis DCLXXXIIII. Ecgfrid rex Nordanhymbrorum, misso Hiberniam cum exercitu duce Bercto, uastauit misere gentem innoxiam, et nationi Anglorum semper amicissimam, ita ut ne ecclesiis quidem aut monasteriis manus parceret hostilis. At insulani et, quantum ualuere, armis arma repellebant, et inuocantes diuinae auxilium pietatis, caelitus se uindicari continuis diu inprecationibus postulabant. Et quamuis maledici regnum Dei possidere non possint, creditum est tamen, quod hi, qui merito impietatis suae maledicebantur, ocius Domino uindice poenas sui reatus luerent. Siquidem anno post hunc proximo idem rex, cum temere exercitum ad uastandam Pictorum prouinciam duxisset, multum prohibentibus amicis, et maxime beatae memoriae Cudbercto, qui nuper fuerat ordinatus episcopus, introductus est, simulantibus fugam hostibus, in angustias inaccessorum montium, et cum maxima parte copiarum, quas secum adduxerat, extinctus anno aetatis suae XL., regni autem XV., die XIII. Kalendarum Iuniarum. Et quidem, ut dixi, prohibuerunt amici, ne hoc bellum iniret; sed, quoniam anno praecedente noluerat audire reuerentissimum patrem Ecgberctum, ne Scottiam nil se ledentem inpugnaret, datum est illi ex poena peccati illius, ne nunc eos, qui ipsum ab interitu reuocare cupiebant, audiret.

annus dominicus incarnatio dclxxxiiii ecgfrid rex nordanhymbrorum mitto hibernia cum exercitus dux bercto vasto mitto gens innoxius et natio anglorum semper amicus ita ut ne ecclesia quidem aut monasteriis manus parco hostilis at insulanus et quantus ualeo arma arma repello et invoco divina auxilium pietas caelitus sui uindico continuus diu inprecatio postulo et quamuis maledico regnum deus possideo non possum credo sum tamen qui hic qui mereo impietas suus maledicebantur ocior dominus uindex poena suus reatus luo siquidem annus post hic propior idem rex cum temere exercitus ad vasto pictor prouincia duco multus prohibeo amicus et magnus beatus memoria cudbercto qui nuper sum ordino episcopus introduco sum simulo fuga hostis in angustiae inaccessor mons et cum maximus pars copia qui sui adduco exstinctus annus aetas suus xl regnum autem xv dies xiii kalendaris iuniaris et quidem ut dico prohibeo amicus ne hic bellum ineo sed quoniam annus praecedo nolo audio reverendus pater ecgberctum ne scottiam nihil sui ledentem inpugno do sum ille ex poena pecco ille ne nunc is qui ipse ab interitus reuoco cupio audio


Anno DCLI, Osuini rex occisus, et Aidan episcopus defunctus est.

annus dcli osuini rex occido et aidan episcopus defungor sum


Interea Diocletianus in oriente, Maximianus Herculius in occidente uastari ecclesias, affligi, interficique Christianos, decimo post Neronem loco praeceperunt; quae persecutio omnibus fere ante actis diuturnior atque inmanior fuit; nam per X annos incendiis ecclesiarum, proscriptionibus innocentum, caedibus martyrum incessabiliter acta est. Denique etiam Brittaniam tum plurima confessionis Deo deuotae gloria sublimauit.

interea diocletianus in orior maximianus herculius in occaedes uastaris ecclesia affligo interficique christianus decimus post nero locus praecipio qui persecutio omnis fere ante ago diuturnus atque immanis sum nam per decem annus incendium ecclesia proscriptio innocens caedes martyrum incessabiliter ago sum denique etiam britannia tum multus confessio deus devoveo gloria sublimo


ALIUD quoque non multum huic dissimile miraculum de praefato antistite narrauit idem abbas, dicens: Uilla erat comitis cuiusdam, qui uocabatur Puch, non longe a monasterio nostro, id est duum ferme milium spatio separata; cuius coniux XL ferme diebus erat acerbissimo langore detenta, ita ut tribus septimanis non posset de cubiculo, in quo iacebat, foras efferri. Contigit autem eo tempore uirum Dei illo ad dedicandam ecclesiam ab eodem comite uocari. Cumque dedicata esset ecclesia, rogauit comes eum ad prandendum in domum suam ingredi. Rennuit episcopus dicens se ad monasterium, quod proxime erat, debere reuerti. At ille obnixius precibus instans, uouit etiam se elimosynas pauperibus daturum, dummodo ille dignaretur eo die domum suam ingrediens ieiunium soluere. Rogaui et ego una cum illo, promittens etiam me elimosynas in alimoniam inopum dare, dum ille domum comitis pransurus, ac benedictionem daturus intraret. Cumque hoc tarde ac difficulter inpetraremus, intrauimus ad reficiendum. Miserat autem episcopus mulieri, quae infirma iacebat, de aqua benedicta, quam in dedicationem ecclesiae consecrauerat, per unum de his, qui mecum uenerant, fratribus; praecipiens, ut gustandam illi daret, et, ubicumque maximum ei dolorem inesse didicisset, de ipsa eam aqua lauaret. Quod ut factum est, surrexit statim mulier sana, et non solum se infirmitate longa carere, sed et perditas dudum uires recepisse sentiens, obtulit poculum episcopo ac nobis; coeptumque ministerium nobis omnibus propinandi usque ad prandium conpletum non omisit; imitata socrum beati Petri, quae cum febrium fuisset ardoribus fatigata, ad tactum manus dominicae surrexit, et sanitate simul ac uirtute recepta ministrabat eis.

alius quoque non multus hic dissimilis miraculis de praefor antistes narro idem abbas dico villa sum comes quidam qui uoco puch non longus ab monasterio noster is sum duum ferme mille spatium separo qui conjunx xl ferme dies sum acerbus langore detendo ita ut tres septimanis non possum de cubiculum in quo iaceo foras effero contingo autem is tempus uir deus ille ad dedicandam ecclesia ab idem comes uoco cos dedico sum ecclesia rogo comes is ad prandeo in domus suus ingredior rennuit episcopus dico sui ad monasterium qui propior sum debeo revorto at ille obnixius prex insto uoueo etiam sui elimosynas pauper do dummodo ille digno is dies domus suus ingredior ieiunium soluo rogo et ego unus cum ille promitto etiam ego elimosynas in alimonia inopum do dum ille domus comes prandeo atque benedictio do intro cos hic tardus atque difficilis inpetraremus intro ad reficio mitto autem episcopus mulier qui infirmo iaceo de aqua benedico quam in dedicatio ecclesia consecro per unus de hic qui ego uenio frater praecipio ut gustandam ille do et ubicumque magnus is dolor insum disco de ipse is aqua lavo qui ut facio sum surgo statim mulier sano et non solus sui infirmitas longus careo sed et perdo dudum uis recipio sentio offero poculum episcopo atque nos coepio ministerium nos omnis propinandi usque ad prandium conpletum non omitto imito socer beati petri qui cum febris sum ardor fatigo ad tango manus dominicus surgo et sanitas simul atque uirtus recipio ministro is


Ab eodem Claudio Uespasianus, qui post Neronem imperauit, in Brittaniam missus, etiam Uectam insulam, Brittaniae proximam a meridie, Romanorum dicioni subiugauit; quae habet ab oriente in occasum XXX circiter milia passuum, ab austro in boream XII, in orientalibus suis partibus mari sex milium, in occidentalibus trium, a meridiano Brittaniae littore distans. Succedens autem Claudio in imperium Nero, nihil omnino in re militari ausus est. Unde inter alia Romani regni detrimenta innumera, Brittaniam pene amisit; nam duo sub eo nobilissima oppida illic capta atque subuersa sunt.

ab idem claudius vespasianus qui post nero impero in britannia mitto etiam veho insula brittaniae propior ab meridies romanus dicio subiugauit qui habeo ab orior in occasus xxx circiter mille passus ab auster in boreas duodecim in oriental suus pars mare sex mille in occidental tres ab meridianus brittaniae littor disto succedo autem claudius in imperium nero nihil omnino in res militaris audeo sum unde inter alius romanus regnum detrimentum innumerus britannia penis amitto nam duo sub is nobilis oppidum illic capio atque subverto sum


Anno autem ab Urbe condita DCCXCVIII Claudius imperator ab Augusto quartus, cupiens utilem reipuplicae ostentare principem, bellum ubique et uictoriam undecumque quaesiuit. Itaque expeditionem in Brittaniam mouit, quae excitata in tumultum propter non redhibitos transfugas uidebatur; transuectus in insulam est, quam neque ante Iulium Caesarem, neque post eum quisquam adire ausus fuerat, ibique sine ullo proelio ac sanguine intra paucissimos dies plurimam insulae partem in deditionem recepit. Orcadas etiam insulas ultra Brittaniam in oceano positas, Romano adiecit imperio, ac sexto, quam profectus erat, mense Romam rediit, filioque suo Brittanici nomen inposuit. Hoc autem bellum quarto imperii sui anno conpleuit, qui est annus ab incarnatione Domini XLVI; quo etiam anno fames grauissima per Syriam facta est, quae in Actibus Apostolorum per prophetam Agabum praedicta esse memoratur.

annus autem ab urbs condio dccxcviii claudus imperator ab augustus quartus cupio utilis reipuplicae ostentaris princeps bellum ubique et uictoria undecumque quaero itaque expeditio in britannia moueo qui excito in tumultus propter non redhibitos transfuga uideo transveho in insula sum quam neque ante julius caesaris neque post is quisquam adeo audeo sum ibi sine ullus proelium atque sanguis intra paucus dies multus insula pars in deditio recipio orcadas etiam insula ultra britannia in oceanus pono romanus adiicio imperium atque sextus quam proficiscor sum mensis roma redeo filius suus brittanici nomen inpono hic autem bellum quartum imperium suus annus conpleo qui sum annus ab incarnatio dominus xlvi quo etiam annus fames gravis per syria facio sum qui in actus apostolus per propheta agabum praedico sum memoro


AB hac ergo insula, ab horum collegio monachorum, ad prouinciam Anglorum instituendam in Christo, missus est Aedan, accepto gradu episcopatus. Quo tempore eidem monasterio Segeni abbas et presbyter praefuit. Unde inter alia uiuendi documenta saluberrimum abstinentiae uel continentiae clericis exemplum reliquit; cuius doctrinam id maxime commendabat omnibus, quod non aliter, quam uiuebat cum suis, ipse docebat. Nil enim huius mundi quaerere, nil amare curabat. Cuncta, quae sibi a regibus uel diuitibus saeculi donabantur, mox pauperibus, qui occurrerent, erogare gaudebat. Discurrere per cuncta et urbana et rustica loca, non equorum dorso, sed pedum incessu uectus, nisi si maior forte necessitas conpulisset, solebat; quatinus ubicumque aliquos uel diuites uel pauperes incedens aspexisset, confestim ad hos diuertens, uel ad fidei suscipiendae sacramentum, si infideles essent, inuitaret; uel si fideles, in ipsa eos fide confortaret, atque ad elimosynas operumque bonorum exsecutionem, et uerbis excitaret et factis.

ab hic ergo insula ab hic collegium monachorum ad prouincia anglorum instituo in christus mitto sum aedan accipio gradus episcopatus quo tempus idem monasterio segeni abbas et presbyter praesum unde inter alius vivo documentum saluber abstinentia uel continentia clericis exemplum relinquo qui doctrina is magnus commendo omnis qui non aliter quam vivo cum suus ipse doceo nihil enim hic mundus quaero nihil amo curo cunctus qui sui ab rex uel dives saeculis dono mox pauper qui occurro erogaris gaudeo discurro per cunctus et urbanus et rusticus locum non equus dorsum sed pes incedo ueho nisi si magnus fors necessitas conpulisset soleo quatenus ubicumque aliquis uel diues uel pauper incedo aspicio confestim ad hic diuertens uel ad fides suscipio sacramentum si infidelis sum invito uel si fidelis in ipse is fides confortaret atque ad elimosynas opus bonus exsecutio et uerbum excito et facio


Unde oportet uos, suscepto signo sanctae crucis, per quod humanum genus redemtum est, execrandam diabolicae uersutiae supplantationem, qui diuinae bonitatis operibus inuidus aemulusque consistit, a cordibus uestris abicere, iniectisque manibus hos, quos eatenus materiae conpage uobis deos fabricastis, confringendos diminuendosque summopere procurate. Ipsa enim eorum dissolutio corruptioque, quae numquam uiuentem spiritum habuit, nec sensibilitatem a suis factoribus potuit quolibet modo suscipere, uobis patenter insinuet, quam nihil erat, quod eatenus colebatis; dum profecto meliores uos, qui spiritum uiuentem a Domino percepistis, eorum constructioni nihilominus existatis; quippe quos Deus omnipotens ex primi hominis, quem plasmauit, cognatione, deductis per saecula innumerabilibus propaginibus, pullulare constituit. Accedite ergo ad agnitionem eius, qui uos creauit, qui in uobis uitae insufflauit spiritum, qui pro uestra redemtione Filium suum unigenitum misit, ut uos ab originali peccato eriperet, et ereptos de potestate nequitiac diabolicae prauitatis caelestibus praemiis muneraret.

unde oportet tu suscepto signum sancio crux per qui humanus genus redemtum sum execrandam diabolicae uersutiae supplantatio qui divina bonitas opus invidus aemulusque consisto ab cor uester abicio injacio manus hic qui eatenus materia conpage tu deus fabricastis confringendos diminuendosque summopere procuro ipse enim is dissolutio corruptioque qui numquam uiuo spiritus habeo neque sensibilitas ab suus factor possum quilibet modo suscipio tu patenter insinuo quam nihil sum qui eatenus colo dum profecto bonus tu qui spiritus uiuo ab dominus percepistis is constructio nihilominus existas quippe qui deus omnipotens ex primus homo qui plasmauit cognatio deduco per saeculum innumerabilis propago pullularis constituo accedo ergo ad agnitio is qui tu creo qui in tu uita insufflauit spiritus qui pro uester redemtio filius suus unigenitus mitto ut tu ab original pecco eripio et eripio de potestas nequitiac diabolicae prauitas caelestis praemium muneraret