Vellem autem pauca tecum fortunae ipsius uerbis agitare. Tu igitur an ius postulet, animaduerte. 'Quid tu homo ream me cotidianis agis querelis? Quam tibi fecimus iniuriam? Quae tua tibi detraximus bona? Quouis iudice de opum dignitatumque mecum possessione contende. Et si cuiusquam mortalium proprium quid horum esse monstraueris, ego iam tua fuisse quae repetis, sponte concedam. Cum te matris utero natura produxit, nudum rebus omnibus inopemque suscepi, meis opibus foui et quod te nunc inpatientem nostri facit, fauore prona indulgentia educaui, omnium quae mei iuris sunt affluentia et splendore circumdedi. Nunc milli retrahere manum libet. Habes gratiam uelut usus alienis, non habes ius querelae tamquam prorsus tua perdideris. Quid igitur ingemiscis? Nulla tibi a nobis est allata uiolentia. Opes honores ceteraque talium mei sunt iuris. Dominam famulae cognoscunt j mecum ueniunt, me abeunte discedunt. Audacter adfirmem, si tua forent quae amissa conquerens nullo modo perdidisses. An ego sola meum ius exercere prohibebor? Licet caelo proferre lucidos dies eosdemque tenebrosis noctibus condere. Licet anno terrae uultum nunc floribus frugibusque redimire, nunc nimbis frigoribusque confundere. Ius est mari nunc strato aequore blandiri, nunc procellis ac fluctibus iuborrescere. Nos ad constantiam nostris moribus alienam inexpleta hominum cupiditas alligabit? Haec nostra uis est, hunc continuum ludum ludimus; rotam uolubili orbe uersamus, infima summis summa infimis mutare gaudemus. Ascende si placet, sed ea lege ne utique 1 cum Iudicia mei ratio poscet, descendere iniuriam putes. An tu mores ignorabas meos? Nesciebas Croesum regem Lydorum Cyro paulo ante formidabilem mox deinde miserandum rogi flammis traditum misso caelitus imbre defensum? Num te praeterit Paulum Persi regis a se capti calamitatibus pias inpendisse lacrimas? Quid tragoediarum clamor aliud deflet nisi indiscreto ictu fortunam felicia regna uertentem? Nonne adulescentulus δοιοὺσ πίθουσ τὸν μὲν ἕνα κακῶν τὸν δ' ἕτερον ἐάων in Iouis limine iacere didicisti? Quid si liberius de bonorum parte sumpsisti? Quid si a te non tota discessi? Quid si haec ipsa mei mutabilitas iusta tibi causa est sperandi meliora? tamen ne animo contabescas et intra commune omnibus regnum Iocatus proprio uiuere iure desideres.

volo autem paucus tu fortuna ipse uerbum agito tu igitur an ius postulo animaduerte quis tu homo reor ego cottidianus ago querela quam tu facio iniuria qui tuus tu detraho bonus quiuis iudex de opos dignitas ego possessio contendo et si quisquam mortalis proprius quis hic sum monstraueris ego iam tuus sum qui repeto sponte concedo cos tu mater uterus natura produco nudus res omnis inops suscipio meus ops foveo et qui tu nunc impatiens noster facio fauor pronus indulgeo educo omnis qui meus ius sum affluo et splendor circumdo nunc ego retraho manus libet habeo gratia uelut utor alienus non habeo ius querela tamquam prorsus tuus perdo quis igitur ingemisco nullus tu ab nos sum affero uiolentia opis honor ceter talis meus sum ius domina famula cognosco j ego uenio ego abeo discedo audacter adfirmo si tuus sum qui amitto conqueror nullus modo perdo an ego solus meus ius exerceo prohibeo licet caelum profero lucidus dies idem tenebrosus nox condo licet annus terra uultus nunc flos frugis redimire nunc nimbus frigus confundo ius sum mare nunc stratum aequor blandio nunc procella atque fluctus iuborrescere nos ad constantia noster mos alienus inexpleta homo cupiditas alligo hic noster uolo sum hic continuus ludus ludo rota uolubilis orbis verso infimus summus summus infimus muto gaudeo ascendo si placeo sed is lex ne utique cum iudicium meus ratio posco descendo iniuria puto an tu mos ignoro meus nescio croesus rex lydi cyrus paulus ante formidabilis mox deinde misero rogus flamma trado mitto caelitus imber defendo num tu praetereo paulis perses rex ab sui capio calamitas pius inpendisse lacrima quis tragoediaris clamor alius defleo nisi indiscreto ictus fortuna felicia regnum verto nonne adulescentulus in iuppiter limen iacio disco quis si liber de bonus pars sumo quis si ab tu non totus discedo quis si hic ipse meus mutabilitas iustus tu causa sum spero bonus tamen ne animus contabescas et intra communis omnis regnum jocor proprius uiuo ius desidero


Vela Neritii ducis Et uagas pelago rates Eurus appulit insulae, Pulchra qua residens dea Solis edita semine Miscet hospitibus nouis Tacta carmine pocula. Quos ut in uarios modos Vertit herbipotens manus, Hunc apri facies tegit, Ille Marmaricus leo Dente crescit et unguibus. Hic lupis nuper additus, Flere dum parat, ululat. Ille tigris ut Indica lecta mitis obambulat. Sed licet uariis malis Numen Arcadis alitis Obsitum miserans ducem Peste soluerit hospitis, Iam tamen mala remiges Ore pocula traxerant, Iam sues Cerealia Glande pabula uerterant Et nihil manet integrum Voce corpore perditis. Sola mens stabilis super Monstra quae patitur gemit. O leuem nimium manum Nec potentia gramina. Membra quae ualeant licet. Corda uertere non ualent! Intus est hominum uigor Arce conditus abdita. Haec uenena potentius Detrahunt hominem sibi Dira quae penitus ineant Nec nocentia corpori Mentis uulnere saeuiunt.

velo neritii dux et vago pelagus ratis eurus appello insula pulcher qui resideo dea soli edo semen misceo hospes nouus tango carmen poculum qui ut in uarius modus verto herbipotens manus hic aper facies tego ille marmaricus leo dens cresco et unguis hic lupus nuper addo fleo dum paro ululo ille tigris ut indicus lego mitis obambulo sed licet uarius malus numen arcas alo obsero misero dux pestis solvo hospes iam tamen malus remex os poculum traho iam sus cerealia glande pabulum verto et nihil maneo integer vox corpus perdo solus mens stabilis super monstrum qui patior gemo o leuis nimium manus neque potentia gramen membrum qui ualeo licet cor verto non ualeo intus sum homo vigor arx condio abdo hic uenenum potens detraho homo sui dirus qui penitus ineo neque noceo corpus mens uulnus saevio


Sed ne me inexorabile contra fortunam gerere bellum putes, est aliquando eum de hominibus illa, fallax illa nihil, bene mereatur, tum scilicet cum se aperit, cum frontem detegit moresque profitetur Nondum forte quid loquar intellegis. Mirum est quod dicere gestio, coque sententiam uerbis explicare uix queo. Etenim plus hominibus reor aduersam quam prosperam prodesse fortunam. Illa enim semper specie felicitatis cum uidetur blanda, mentitur; haec semper uera est, cum se instabilem mutatione demonstrat. Illa fallit, haec instruit, illa mendacium specie bonorum mentes fruentium ligat, haec cognitione fragilis felicitatis absoluit. Itaque illam uideas uentosam, fluentem suique semper ignaram, hanc sobriam succinctamque et ipsius aduersitatis exercitatione prudentem. Postremo felix a uero bono deuios blanditiis trahit, aduersa plerumque ad uera bona reduces unco retrahit. An hoc inter minima aestimandum putas quod amicorum tibi fidelium mentes haec aspera, haec horribilis fortuna detexit, haec tibi certos sodalium uultus ambiguosque secreuit, discedens suos abstulit, tuos reliquit? Quanti hoc integer, ut uidebaris tibi fortunatus, emisses! Nunc et amissas opes querere; quod pretiosissimum diuitiarum genus est amicos inuenisti.

sed ne ego inexorabilis contra fortuna gero bellum puto sum aliquando is de homo ille fallax ille nihil bene mereo tum scilicet cum sui aperio cum frons detego mos profiteor nondum fors quis loquor intellego mirus sum qui dico gestio coquo sententia uerbum explicaris uix queo etenim multus homo reor aduerto quam prosper prosum fortuna ille enim semper species felicitas cum uideo blandus mentior hic semper uerus sum cum sui instabilis mutatio demonstro ille fallo hic instruo ille mendacium species bonus mens fruentium ligo hic cognitio fragilis felicitas absolvo itaque ille uideo uentosam fluo suo semper ignarus hic sobrius succinctamque et ipse aduersitas exercitatio prudens postremo felix ab uerus bonus deuius blanditia traho adverso plerusque ad uerus bonus reduco uncus retraho an hic inter minimus aestimo puto qui amicus tu fidelis mens hic asper hic horribilis fortuna detego hic tu certus sodalis uultus ambiguosque secerno discedo suus aufero tuus relinquo quantus hic integer ut uidebaris tu fortuno emo nunc et amitto ops queror qui pretiosus diuitiae genus sum amicus inuenio


Quoniam igitur quae sit imperfecti, quae etiam perfecti boni forma uidisti, nunc demonstrandum reor quonam haec felicitatis perfectio constituta sit. In quo illud primum arbitror inquirendum, an aliquod huiusmodi bonum quale paulo ante definisti in rerum natura possit exsistere, ne nos praeter rei subiectae ueritatem cassa cogitationis imago decipiat. Sed quin exsistat sitque hoc ueluti quidam omnium fons bonorum negari nequit. Omne enim quod inperfectum esse dicitur, id inminutione perfecti inperfectum esse perhibetur. Quo fit, ut si in quolibet genere inperfectum quid esse uideatur, in eo perfectum quoque aliquid esse necesse sit. Etenim perfectione sublata, unde illud quod inperfectum perhibetur exstiterit ne fingi quidem potest. Neque enim ab deminutis inconsummatisque natura rerum coepit exordium, sed ab integris absolutisque procedens in haec extrema atque effeta dilabitur. Quod si, uti paulo ante monstrauimus, est quaedam boni fragilis inperfecta felicitas, esse aliquam solidam perfectamque non potest dubitari. Firmissime, inquam, uerissimeque conclusum est. Quo uero, inquit, habitet, ita considera. Deum rerum omnium principem bonum esse communis humanorum con- ceptio probat animorum. Nam cum nihil deo melius excogitari queat, id quo melius nihil est bonum esse quis dubitet? Ita uero bonum esse deum ratio demonstrat, ut perfectum quoque in eo bonum esse conuincat. Nam ni tale sit, rerum omnium princeps esse non poterit. Erit enim eo praestantius aliquid perfectum possidens bonum, quod hoc prius atque antiquius esse uideatur; omnia namque perfecta minus integris priora esse claruerunt. Quare ne in infinitum ratio prodeat, confitendum est summum deum summi perfectique boni esse plenissimum. Sed perfectum bonum ueram esse beatitudinem constituimus; ueram igitur beatitudinem in summo deo sitam esse necesse est. .Accipio, inquam, nec est quod contradici ullo modo queat. Sed quaeso, inquit, te uide quam id sancte atque inuiolabiliter probes quod boni summi summum deum diximus esse plenissimum. Quonam, inquam, modo? Ne hunc rerum omnium patrem illud summum bonum quo plenus esse perhibetur uel extrinsecus accepisse uel ita naturaliter habere praesumas, quasi habentis dei habitaeque beatitudinis diuersam cogites esse substantiam. Nam si extrinsecus acceptum putes, praestantius id quod dederit ab eo quod acceperit existimare possis. Sed hunc esse rerum omnium praecellentissimum dignissime confitemur. Quod si natura quidem inest, sed est ratione diuersum, cum de rerum principe loquamur deo, fingat qui potest: quis haec diuersa coniunxerit? Postremo quod a qualibet re diuersum est, id non est illud a quo intellegitur esse diuersum. Quare quod a. summo bono diuersum est sui natura., id summum bonum non est—quod nefas est de eo cogitare quo nihil constat esse praestantius. Omnino enim nullius rei natura suo principio melior poterit exsistere, quare quod omnium principium sit, id etiam sui substantia summum esse bonum uerissima ratione concluserim. Rectissime, inquam. Sed summum bonum beatitudinem esse concessum est. Ita est, inquam. Igitur, inquit, deum esse ipsam beatitudinem necesse est confiteri. Nec propositis, inquam, prioribus refragari queo et illis hoc inlatum consequens esse perspicio. Respice, inquit, an hinc quoque idem firmius approbetur, quod duo summa bona quae a se diuersa sint esse non possunt. Etenim quae discrepant bona, non esse alterum quod sit alterum liquet; quare neutrum poterit esse perfectum, cum alterutri alterum deest. Sed quod perfectum non sit, id summum non esse manifestum est; nullo modo igitur quae summa sunt bona ea possunt esse diuersa. Atqui et beatitudinem et deum summum bonum esse collegimus; quare ipsam necesse est summam esse beatitudinem quae sit summa diuinitas. Nihil, inquam, nee reapse uerius 1 nec ratiocinatione firmius nee deo dignius concludi potest. Super haec, inquit, igitur ueluti geometrae solent demonstratis propositis aliquid inferre quae porismata ipsi uocant, ita ego quoque tibi ueluti corollarium dabo. Nam quoniam beatitudinis adeptione fiunt homines beati, beatitudo uero est ipsa diuinitas, diuinitatis adeptione beatos fieri manifestum est: sed uti iustitiae adeptione iusti, sapientiae sapientes fiunt, ita diuinitatem adeptos deos fieri simili ratione necesse est. Omnis igitur beatus deus, sed natura quidem unus; participatione uero nihil prohibet esse quam plurimos. Et pulchrum, inquam, hoc atque pretiosum, siue porisma siue corollarium uocari mauis. Atqui hoc quoque pulchrius nihil est, quod his annectendum . esse ratio persuadet. Quid? inquam, Cum multa, inquit, beatitudo continere uideatur, utrumne haec omnia unum ueluti corpus beatitudinis quadam partium uarietate coniungant an sit eorum aliquid quod beatitudinis substantiam compleat, ad hoc uero cetera referantur? Vellem, inquam, id ipsarum rerum commemoratione patefaceres. Nonne, inquit, beatitudinem bonum esse censemus? Ac summum quidem, inquam. Addas, inquit, hoc omnibus licet. Nam eadem sufficientia summa est, eadem summa potentia, reuerentia quoque, claritas ac uoluptas beatitudo esse iudicatur. Quid igitur? Haecine omnia bonum—sufficientia potentia ceteraque—ueluti quaedam beatitudinis membra sunt an ad bonum ueluti ad uerticem cuncta referuntur? Intellego, inquam, quid inuestigandum proponas, sed quid constituas audire desidero. Cuius discretionem rei sic accipe. Si haec omnia beatitudinis membra forent, a se quoque inuicem discreparent. Haec est enim partium natura ut unum corpus diuersa coinponant. Atqui haec omnia idem esse monstrata sunt; minime igitur membra sunt. Alioquin ex uno membro beatitudo uidebitur esse coniuncta—quod fieri nequit. Id quidem, inquam, dubium non est, sed id quod restat exspecto. Ad bonum uero cetera referri palam est. Idcirco enim sufficientia petitur quoniam bonum esse iudicatur, idcirco potentia quoniam id quoque esse creditur bonum; idem de reuerentia, claritudine, iucunditate coniectare licet. Omnium igitur expetendorum summa atque causa bonum est. Quod enim neque re neque similitudine ullum in se retinet bonum, id expeti nullo modo potest. Contraque etiam quae natura bona non sunt, tamen si esse uideantur, quasi uere bona sint appetuntur. Quo fit uti summa, cardo atque causa expetendorum omnium bonitas esse iure credatur. Cuius uero causa quid expetitur, id maxime uidetur optari, ueluti si sal ut is causa quispiam uelit equitare, non tam equitandi motum desiderat quam salutis effectum. Cum igitur omnia boni gratia petantur, non illa potius quam bonum ipsum desideratur ab omnibus. Sed propter quod cetera optantur, beatitudinem esse concessimus; quare sic quoque sola quaeritur beatitudo. Ex quo liquido apparet ipsius boni et beatitudinis unam atque eandem esse substantiam. Nihil uideo cur dissentire quispiam possit. Sed deum ueramque beatitudinem unum atque idem esse monstrauimus. Ita, inquam. Securo igitur concludere licet dei quoque in ipso bono nec usquam alio sitam esse substantiam.

quoniam igitur qui sum imperfectus qui etiam perficio bonus forma uideo nunc demonstro reor quonam hic felicitas perfectio constituo sum in quo ille primus arbitror inquiro an aliqui huiusmodi bonus qualis paulus ante definio in res natura possum exsisto ne nos praeter res subjacio ueritas cassus cogitatio imago decipio sed quin exsisto sum hic ueluti quidam omnis fons bonus negaris nequeo omnis enim qui imperfectus sum dico is inminutio perficio imperfectus sum perhibeo quo fio ut si in quilibet genus imperfectus quis sum uideo in is perficio quoque aliquis sum necesse sum etenim perfectio tollo unde ille qui imperfectus perhibeo exsisto ne fingo quidem possum neque enim ab deminuo inconsummatisque natura res coepio exordium sed ab integer absolvo procedo in hic exter atque effetus dilabor qui si uti paulus ante monstrauimus sum quidam bonus fragilis imperfectus felicitas sum aliqui solidus perficio non possum dubitaris firmus inquam uerissimeque concludo sum quo uerus inquam habito ita considero deus res omnis princeps bonus sum communis humani continuo ceptio probo animus nam cum nihil deus bonus excogitaris queo is quo bonus nihil sum bonus sum quis dubito ita uerus bonus sum deus ratio demonstro ut perficio quoque in is bonus sum convinco nam ni talis sum res omnis princeps sum non possum sum enim is praesto aliquis perficio possideo bonus qui hic prior atque antiquus sum uideo omnis namque perficio paruus integer prior sum claruerunt quaris ne in infinitus ratio proeo confiteor sum superus deus superus perficio bonus sum plenus sed perficio bonus uerus sum beatitudo constituo uerus igitur beatitudo in superus deus sino sum necesse sum accipio inquam neque sum qui contradico ullus modo queo sed quaeso inquam tu uideo quam is sancio atque inuiolabiliter probo qui bonus superus superus deus dico sum plenus quonam inquam modo ne hic res omnis pater ille superus bonus quo plenus sum perhibeo uel extrinsecus accipio uel ita naturalis habeo praesumo quasi habeo deus habitaeque beatitudo diverto cogito sum substantia nam si extrinsecus accipio puto praesto is qui do ab is qui accipio existimaris possum sed hic sum res omnis praecello dignus confiteor qui si natura quidem insum sed sum ratio diuerto cum de res princeps loquor deus fingo qui possum quis hic diuerto conjungo postremo qui ab qualibet res diuerto sum is non sum ille ab quo intellego sum diuerto quaris qui ab superus bonus diuerto sum suus natura is superus bonus non sum qui nefas sum de is cogito quo nihil consto sum praesto omnino enim nullus res natura suus principium bonus possum exsisto quare qui omnis principium sum is etiam suus substantia superus sum bonus verus ratio concluserim recingo inquam sed superus bonus beatitudo sum concedo sum ita sum inquam igitur inquam deus sum ipse beatitudo necesse sum confiteor neque propono inquam prior refragaris queo et ille hic infero consequor sum perspicio respicio inquam an hinc quoque idem firmus approbo qui duo summus bonus qui ab sui diuerto sum sum non possum etenim qui discrepo bonus non sum alter qui sum alter liquo quare neuter possum sum perficio cum alteruter alter desum sed qui perficio non sum is superus non sum manifestus sum nullus modo igitur qui summus sum bonus is possum sum diuerto atqui et beatitudo et deus superus bonus sum colligo quare ipse necesse sum summa sum beatitudo qui sum summus divinitas nihil inquam nee reapse verus neque ratiocinatio firmus nee deus dignus concludo possum super hic inquam igitur ueluti geometres soleo demonstro propono aliquis infero qui porismata ipse uoco ita ego quoque tu ueluti corollarium do nam quoniam beatitudo adeptio fio homo beati beatitudo uerus sum ipse divinitas diuinitas adeptio beatus fio manifestus sum sed uti justitia adeptio justus sapientia sapio fio ita diuinitas adeptos deus fio similis ratio necesse sum omnis igitur beatus deus sed natura quidem unus participatio uerus nihil prohibeo sum quam multus et pulcher inquam hic atque pretiosus siue porisma siue corollarium uoco malo atqui hic quoque pulcher nihil sum qui hic annectendum sum ratio persuadeo quis inquam cos multus inquam beatitudo contineo uideo uter hic omnis unus ueluti corpus beatitudo quidam pars uarietas conjungo an sum is aliquis qui beatitudo substantia compleo ad hic uerus ceterus refero volo inquam is ipsaris res commemoratio patefaceres nonne inquam beatitudo bonus sum censeo atque superus quidem inquam addo inquam hic omnis licet nam idem sufficio summus sum idem summus potentia reuerentia quoque claritas atque uoluptas beatitudo sum judico quis igitur hic omnis bonus sufficio potentia ceter ueluti quidam beatitudo membrum sum an ad bonus ueluti ad vertex cunctus refero intellego inquam quis investigo propono sed quis constituo audio desidero qui discretio res sic accipio si hic omnis beatitudo membrum sum ab sui quoque inuicem discreparent hic sum enim pars natura ut unus corpus diuerto coinponant atqui hic omnis idem sum monstro sum paruus igitur membrum sum alioqui ex unus membrum beatitudo video sum conjungo qui fio nequeo is quidem inquam dubius non sum sed is qui resto exspecto ad bonus uerus ceterus refero palam sum idcirco enim sufficio peto quoniam bonus sum judico idcirco potentia quoniam is quoque sum credo bonus idem de reuerentia claritudo iucunditas coniectaris licet omnis igitur expeto summus atque causa bonus sum qui enim neque res neque similitudo ullus in sui retineo bonus is expeto nullus modo possum contra etiam qui natura bonus non sum tamen si sum uideo quasi uerus bonus sum appeto quo fio uti summus cardo atque causa expeto omnis bonitas sum ius credo qui uerus causa quis expeto is magnus uideo optaris ueluti si sal ut is causa quispiam uolo equitaris non tam equito motus desidero quam salus efficio cos igitur omnis bonus gratia peto non ille potis quam bonus ipse desidero ab omnis sed propter qui ceterus opto beatitudo sum concedo quare sic quoque solus quaero beatitudo ex quo liquidus appareo ipse bonus et beatitudo unus atque idem sum substantia nihil uideo cur dissentio quispiam possum sed deus verus beatitudo unus atque idem sum monstrauimus ita inquam securus igitur concludo licet deus quoque in ipse bonus neque usquam alius sino sum substantia


Qui se uolet esse potentem Animos domet ille feroces Nec uicta libidine colla Foedis submittat habenis. Etenim licet Indica longe Tellus tua iura tremescat Et seruiat ultima Thyle, Tamen atras pellere curas Miserasque fugare querelas Non nosse potentia non est.

qui sui uolo sum potens animus domo ille ferox neque uiuo libido collum foedus summitto habena etenim licet indicus longus tellus tuus ius tremesco et servio ulter thyle tamen ater pello cura mitto fugaris querela non nosco potentia non sum


Sed quoniam rationum iam in te mearum fomenta descendunt, paulo ualidioribus utendum puto. Age enim si iam caduca et momentaria fortunae dona non essent, quid in eis est quod aut uestrum umquam fieri queat aut non perspectum consideratumque uilescat? Diuitiaene uel uestra uel sui natura pretiosae sunt? Quid earum potius, aurumne an uis congesta pecuniae? Atqui haec effundendo magis quam coaceruando melius nitent, si quidem auaritia semper odiosos, claros largitas facit. Quod si manere apud quemque non potest quod transfertur in alterum, tunc est pretiosa pecunia cum translata in alios largiendi usu desinit possideri. At eadem si apud unum quanta est ubique gentium congeratur, ceteros sui inopes fecerit. Et uox quidem tota pariter multorum replet auditum j uestrae uero diuitiae nisi comminutae in plures transire non possunt. Quod cum factum est, pauperes necesse est faciant quos relinquunt. O igitur angustas inopesque diuitias quas nec habere totas pluribus licet et ad quemlibet sine ceterorum paupertate non ueniunt! An gemmarum fulgor oculos trahit? Sed si quid est in hoc splendore praecipui, gemmarum est lux illa non hominum, quas quidem mirari homines uehementer admiror. Quid est enim carens animae motu atque compage quod animatae rationabilique naturae pulchrum esse iure uideatur? Quae tametsi conditoris opera suique distinctione postremae aliquid pulchritudinis trahunt, infra uestram tamen excellentiam conlocatae admirationem uestram nullo modo merebantur. An uos agrorum pulchritudo delectat? Quidni? Est enim pulcherrimi operis pulchra portio. Sic quondam sereni maris facie gaudemus; sic caelum sidera lunam solemque miramur. Num te horum aliquid attingit? Num audes alicuius talium splendore gloriari? An uernis floribus ipse distmgueris aut tua in aestiuos fructus intumescit ubertas? Quid inanibus gaudiis raperis? Quid externa bona pro tuis amplexaris? Numquam tua faciet esse fortuna quae a te natura rerum fecit aliena. Terrarum quidem fructus animantium procul dubio debentur alimentis. Sed si, quod naturae satis est, replere indigentiam uelis, nihil est quod fortunae affluentiam petas. Paucis enim minimisque natura contenta est, cuius satietatem si superfluis urgere uelis, aut iniucnndum quod infuderis fiet aut noxium. Iam uero pulchrum uariis fulgere uestibus putas, quarum si grata intuitu species est, aut materiae naturam aut ingenium mirabor artificis. An uero te longus ordo famulorum facit esse felicem? Qui si uitiosi moribus sint, perniciosa domus sarcina et ipsi domino uehementer inimica; sin uero probi, quonam modo in tuis opibus aliena probitas numerabitur? Ex quibus omnibus nihil horum quae tu in tuis conputas bonis tuum esse bonum liquido monstratur. Quibus si nihil inest appetendae pulchritudinis, quid est quod uel amissis doleas uel laeteris retentis? Quod si natura pulchra sunt, quid id tua refert? Nam haec per se a tuis quoque opibus sequestrata placuissent. Neque enim idcirco sunt pretiosa quod in tuas uenere diuitias, sed quoniam pretiosa uidebantur, tuis ea diuitiis adnumerare maluisti. Quid autem tanto fortunae strepitu desideratis? Fugare credo indigentiam copia quaeritis. Atqui hoc uobis in contrarium cedit. Pluribus quippe adminiculis opus est ad tuendam pretiosae supellectilis uarietatem, uerumque illud est permultis eos indigere qui permulta possideant contraque minimum qui abundantiam suam naturae necessitate non ambitus superfluitate metiantur. Itane autem nullum est proprium uobis atque insitum bonum ut in externis ac sepositis rebus bona uestra quaeratis? Sic rerum uersa condicio est ut diuinum merito rationis animal non aliter sibi splendere nisi inanimatae supellectilis possessione uideatur? Et alia quidem suis contenta sunt; uos autem deo mente consimiles ab rebus infimis excellente naturae ornamenta captatis nec intellegitis quantam conditori uestro faciatis iniuriam. Ille genus humanum terrenis omnibus praestare uoluit; uos dignitatem uestram infra infima quaeque detruditis. Nam si omne cuiusque bonum eo cuius est constat esse pretiosius, cum uilissima rerum uestra bona esse iudicatis, eisdem uosmet ipsos uestra existimatione submittitis, quod quidem haud inmerito cadit. Humanae quippe naturae ista condicio est ut tum tantum ceteris rebus cum se cognoscit excellat, eadem tamen infra bestias redigatur, si se nosse desierit. Nam ceteris animantibus sese ignorare naturae est; hominibus uitio uenit. Quam uero late patet uester hic error qui ornari posse aliquid ornamentis existimatis alienis? At id fieri nequit. Nam si quid ex appositis luceat, ipsa quidem quae sunt apposita laudantur; illud uero his tectum atque uelatum in sua nihilo minus foeditate perdurat. Ego uero nego ullum esse bonum quod noceat habenti. Num id mentior? ' Minime,' inquis. Atqui diuitiae possidentibus persaepe nocuerunt, cum pessimus quisque eoque alieni magis auidus quidquid usquam auri gemmarumque est se solum qui habeat dignissimum putat. Tu igitur qui nunc contum gladiumque sollicitus pertimescis, si uitae huius callem uacuus uiator intrasses, coram latrone cantares. O praeclara opum mortalium beatitudo quam cum adeptus fueris securus esse desistis!

sed quoniam ratio iam in tu meus fomentum descendo paulus validus utor puto ago enim si iam caducus et momentaria fortuna donum non sum quis in is sum qui aut uester umquam fio queo aut non perspicio consideratumque uilescat diuitiaene uel uester uel suus natura pretiosus sum quis is potis aurumne an uolo congero pecunia atqui hic effundendo magis quam coaceruando bonus niteo si quidem auaritia semper odiosos clarus largior facio qui si maneo apud quisque non possum qui transfero in alter tunc sum pretiosus pecunia cum transfero in alius largior usus desino possideo at idem si apud unus quantus sum ubique gens congero ceterus suus inops facio et uox quidem totus pariter multus repleo audio j uester uerus diuitiae nisi comminuo in multus transeo non possum qui cum facio sum pauper necesse sum facio qui relinquo o igitur angustus inops diuitiae qui neque habeo totus multus licet et ad qui sine ceterus paupertas non uenio an gemmaris fulgor oculus traho sed si quis sum in hic splendor praecipuus gemmaris sum lux ille non homo qui quidem miror homo uehementer admiror quis sum enim careo anima motus atque compages qui animo rationabilique natura pulcher sum ius uideo qui tametsi conditor opus suo distinctio posterus aliquis pulchritudo traho infra vester tamen excellentiam conloco admiratio vester nullus modo mereo an tu ager pulchritudo delecto quis sum enim pulcher opus pulcher portio sic quondam serenus mare facies gaudeo sic caelum sidus luna solo miror num tu hic aliquis attingo num audeo aliquis talis splendor glorior an vernus flos ipse distmgueris aut tuus in aestivus fructus intumesco ubertas quis inanis gaudium rapio quis externus bonus pro tuus amplexaris numquam tuus facio sum fortuna qui ab tu natura res facio alienus terraris quidem fructus animo procul dubius debeo alimentum sed si qui natura satis sum repleo indigentia uelum nihil sum qui fortuna affluentia peto paucus enim minimus natura contineo sum qui satietas si superfluis urgeo uelum aut iniucnndum qui infuderis fio aut noxius iam uerus pulcher uarius fulgeo uestis puto qui si gratus intueor species sum aut materia natura aut ingenium miror artifex an uerus tu longus ordo famulus facio sum felix qui si vitiosus mos sum perniciosus domus sarcina et ipse dominus uehementer inimicus sin uerus probus quonam modo in tuus ops alienus probitas numero ex qui omnis nihil hic qui tu in tuus conputo bonus tuus sum bonus liquidus monstro qui si nihil insum appetendae pulchritudo quis sum qui uel amitto doleo uel laeto retineo qui si natura pulcher sum quis is tuus refero nam hic per sui ab tuus quoque ops sequestro placeo neque enim idcirco sum pretiosus qui in tuus uenio diuitiae sed quoniam pretiosus uideo tuus is diuitiae adnumeraris malo quis autem tantus fortuna strepitus desidero fugaris credo indigentia copia quaero atqui hic tu in contrarius cedo multus quippe adminiculis opus sum ad tueor pretiosus supellectilis uarietas verus ille sum permultus is indigeo qui permultus possideo contra paruus qui abundantia suus natura necessitas non ambitus superfluitas metior ito autem nullus sum proprius tu atque inquiro bonus ut in externus atque sepono res bonus uester quaero sic res uerto condicio sum ut divinus mereo ratio animal non aliter sui splendeo nisi inanimatus supellectilis possessio uideo et alius quidem suus contineo sum tu autem deus mens consimilis ab res infimus excellens natura ornamentum captas neque intellego quantus conditor uester facio iniuria ille genus humanus terrenus omnis praesto uolo tu dignitas vester infra infimus quisque detruditis nam si omnis quisque bonus is qui sum consto sum pretiosus cum uilis res uester bonus sum judico idem tu ipse uester existimatio submittitis qui quidem haud immeritus cado humanus quippe natura iste condicio sum ut tum tantus ceterus res cum sui cognosco excello idem tamen infra bestia redigo si sui nosco desino nam ceterus animo sui ignoro natura sum homo vitio uenio quam uerus latus pateo uester hic error qui ornaris possum aliquis ornamentum existimo alienus at is fio nequeo nam si quis ex applumbo luceo ipse quidem qui sum appono laudo ille uerus hic tectum atque velo in suus nihilum paruus foeditas perduro ego uerus nego ullus sum bonus qui noceo habeo num is mentior paruus inquam atqui diuitiae possido persaepe noceo cum malus quisque eo alienus magis auidus quisquis usquam aurum gemma sum sui solus qui habeo dignus puto tu igitur qui nunc contus gladius sollicitus pertimescis si uita hic callis uacuus uiator intro coram latro cantaris o praeclarus opos mortalis beatitudo quam cum adipiscor sum securus sum desisto


Sed hoc apud exteras nationes. Inter eos uero apud quos ortae sunt 3 num perpetuo perdurant? Atqui praetura magna olim potestas nunc inane nomen et senatorii census grauis sarcina; si quis populi quondam curasset annonam, magnus habebatur, nunc ea praefectura quid abiectius? Vt enim paulo ante diximus, quod nihil habet proprii decoris, opinione utentium nunc splendorem accipit nunc amittit. Si igitur reuerendos facere nequeunt dignitates, si ultro improborum contagione sordescunt, si mutatione temporum splendere desinunt, si gentium aestimatione uilescunt, quid est quod in se expetendae pulchritudinis habeant, nedum aliis praestent?

sed hic apud exter natio inter is uerus apud qui orior sum num perpetuus perduro atqui praetura magnus olim potestas nunc inanis nomen et senatorius census grauis sarcina si quis populus quondam curo annona magnus habeo nunc is praeficio quis abicio vt enim paulus ante dico qui nihil habeo proprius decor opinio uto nunc splendor accipio nunc amitto si igitur reuerendos facio nequeo dignitas si ultro improbus contagio sordesco si mutatio tempus splendeo desino si gens aestimatio uilescunt quis sum qui in sui expeto pulchritudo habeo nedum alius praesto


Rursus, inquit, si duo sint quibus idem secundum naturam propositum sit eorumque unus naturali officio id ipsum agat atque perficiat, alter uero naturale illud officium minime administrare queat, alio uero modo quam naturae conuenit non quidem impleat propositum suum sed imitetur implentem, quemnam horum ualentiorem esse decernis? Etsi coniecto, inquam, quid uelis, planius tamen audire desidero. Ambulandi, inquit, motum secundum naturam esse hominibus num negabis? Minime, inquam. Eiusque rei pedum officium esse naturale num dubitas? Ne hoc quidem, inquam. Si quis igitur pedibus incedere ualens ambulet aliusque cui hoc naturale pedum desit officium, manibus nitens ambulare conetur, quis horum iure ualentior existimari potest? Contexe, inquam, cetera; nam quin naturalis officii potens eo qui idem nequeat ualentior sit, nullus ambigat. Sed summum bonum, quod aeque malis bonisque propositum, boni quidem naturali officio uirtutum petunt, mali uero uariam per cupiditatem, quod adipiscendi boni naturale officium non est, idem ipsum conantur adipisci. An tu aliter existimas? Minime, inquam, nam etiam quod est consequens patet. Ex his enim quae concesserim, bonos quidem potentes, malos uero esse necesse est imbecillos. Recte, inquit, praecurris idque, uti medici sperare solent, indicium est erectae iam resistentisque naturae. Sed quoniam te ad intellegendum promptissimum esse conspicio, crebras coaceruabo rationes. Vide enim quanta uitiosorum hominum pateat infirmitas qui ne ad hoc quidem peruenire queunt ad quod eos naturalis ducit ac paene compelli intentio. Et quid si hoc tam magno ac paene inuicto praeeuntis naturae desererentur auxilio? Considera uero quanta sceleratos homines habeat impotentia. Neque enim leuia aut ludicra praemia petunt, quae consequi atque obtinere non possunt, sed circa ipsam rerum summam uerticemque deficiunt nec in eo miseris contingit effectus quod solum dies noctesque moliuntur; in qua re bonorum uires eminent. Sicut enim eum qui pedibus incedens ad eum locum usque peruenire potuisset, quo nihil ulterius peruium iaceret incessui, ambulandi poten- tissimum esse censeres, ita eum qui expetendorum finem quo nihil ultra est apprehendit, potentissimum necesse est iudices. Ex quo fit quod huic obiacet, ut idem scelesti, idem uiribus omnibus uideantur esse deserti. Cur enim relicta uirtute uitia sectantur? Inscitiane bonorum? Sed quid eneruatius ignorantiae caecitate? An sectanda nouerunt? Sed transuersos eos libido praecipitat. Sic quoque intemperantia fragiles qui obluctari uitio nequeunt. An scientes uolentesque bonum deserunt, ad uitia deflectunt? Sed hoc modo non solum potentes esse sed omnino esse desinunt. Nam qui communem omnium quae sunt finem relinquunt, pariter quoque esse desistunt. Quod quidem cuipiam mirum forte uideatur, ut malos, qui plures hominum sunt, eosdem non esse dicamus; sed ita sese res habet. Nam qui mali sunt eos malos esse non abnuo; sed eosdem esse pure atque simpliciter nego. Nam uti cadauer hominem mortuum dixeris, simpliciter uero hominem appellare non possis, ita uitiosos malos quidem esse concesserim, sed esse absolute nequeam confiteri. Est enim quod ordinem retinet seruatque naturam; quod uero ab hac deficit, esse etiam quod in sua natura situm est derelinquit. 'Sed possunt,' inquies, 'mali.' Ne ego quidem negauerim, sed haec eorum potentia non a uiribus sed ab imbecillitate descendit. Possunt enim mala quae minime ualerent, si in bonorum efficientia manere potuissent. Quae possibilitas eos euidentius nihil posse demonstrat. Nam si, uti paulo ante collegimus, malum nihil est, cum mala tantummodo possint, nihil posse improbos liquet. Perspicuum est. Atque ut intellegas quaenam sit huius potentiae uis, summo bono nihil potentius esse paulo ante definiuimus. Ita est, inquam. Sed idem, inquit, facere malum nequit. Minime. Est igitur, inquit, aliquis qui omnia posse homines putet? Nisi quis insaniat, nemo. Atqui idem possunt mala. Vtinam quidem, inquam, non possent. Cum igitur bonorum tantummodo potens possit omnia, non uero queant omnia potentes etiam malorum, eosdem qui mala possunt minus posse manifestum est. Huc accedit quod omnem potentiam inter expetenda numerandam omniaque expetenda referri ad bonum uelut ad quoddam naturae suae cacumen ostendimus. Sed patrandi sceleris possibilitas referri ad bonum non potest; expetenda igitur non est. Atqui omnis potentia expetenda est; liquet igitur malorum possibilitatem non esse potentiam. Ex quibus omnibus bonorum quidem potentia, malorum uero minime dubitabilis apparet infirmitas ueramque illam Platonis esse sententiam liquet solos quod desiderent facere posse sapientes, improbos uero exercere quidem quod libeat, quod uero desiderent explere non posse. Faciunt enim quaelibet, dum per ea quibus delectantur id bonum quod desiderant se adepturos putant; sed minime adipiscuntur, quoniam ad beatitudinem probra non ueniunt.

rursus inquam si duo sum qui idem secundus natura propono sum is unus natural officium is ipse ago atque perficio alter uerus natural ille officium paruus administraris queo alius uerus modo quam natura conuenio non quidem impleo propono suus sed imitor implentem quisnam hic valeo sum decerno etsi conicio inquam quis uelum planus tamen audio desidero ambulo inquam motus secundus natura sum homo num nego paruus inquam is res pes officium sum natural num dubito ne hic quidem inquam si quis igitur pes incedo ualens ambulo alius qui hic natural pes desum officium manus niteo ambulo conor quis hic ius valeo existimo possum contexe inquam ceterus nam quin natural officium possum is qui idem nequeo valeo sum nullus ambago sed superus bonus qui aequus malus bonus propono bonus quidem natural officium uirtus peto malus uerus varia per cupiditas qui adipiscendi bonus natural officium non sum idem ipse conor adipisci an tu aliter existimo paruus inquam nam etiam qui sum consequor pateo ex hic enim qui concedo bonus quidem potens malus uerus sum necesse sum imbecillus rectus inquam praecurro is uti medicus spero soleo indicium sum erigo iam resisto natura sed quoniam tu ad intellego promptus sum conspicio creber coaceruo ratio video enim quantus uitiosor homo pateo infirmitas qui ne ad hic quidem pervenio queo ad qui is natural duco atque paene compello intentio et quis si hic tam magnus atque paene invictus praeeo natura desero auxilium considero uerus quantus scelero homo habeo impotens neque enim levis aut ludicrum praemium peto qui consequor atque obtineo non possum sed circa ipse res summa uerticemque deficio neque in is miser contingo efficio qui solus dies nox molio in qui res bonus uis emineo sicut enim is qui pes incedo ad is locus usque pervenio possum quo nihil ultra pervius iaceo incessui ambulo poten tissimum sum censeo ita is qui expeto finis quo nihil ultra sum apprehendo potens necesse sum iudex ex quo fio qui hic objaceo ut idem scelestus idem uis omnis uideo sum desero cur enim relinquo uirtus uitium sector inscitiane bonus sed quis eneruatius ignorantia caecitas an sector nosco sed transverto is libido praecipito sic quoque intemperantia fragilis qui obluctaris vitio nequeo an scio uolentesque bonus desero ad uitium deflecto sed hic modo non solus potens sum sed omnino sum desino nam qui communis omnis qui sum finis relinquo pariter quoque sum desisto qui quidem qui mirus fors uideo ut malus qui multus homo sum idem non sum dico sed ita sui res habeo nam qui malus sum is malus sum non abnuo sed idem sum purus atque simplex nego nam uti cadaver homo mortuus dico simplex uerus homo appello non possum ita vitiosus malus quidem sum concedo sed sum absolvo nequeo confiteor sum enim qui ordo retineo servo natura qui uerus ab hic deficio sum etiam qui in suus natura sino sum derelinquo sed possum inquam malus ne ego quidem nego sed hic is potentia non ab uis sed ab imbecillitas descendo possum enim malus qui paruus valeo si in bonus efficio maneo possum qui possibilitas is evidens nihil possum demonstro nam si uti paulus ante colligo malus nihil sum cum malus tantummodo possum nihil possum improbus liquo perspicuus sum atque ut intellego quisnam sum hic potentia uolo superus bonus nihil potens sum paulus ante definio ita sum inquam sed idem inquam facio malus nequeo paruus sum igitur inquam aliquis qui omnis possum homo puto nisus quis insanio nemo atqui idem possum malus vtinam quidem inquam non possum cos igitur bonus tantummodo possum possum omnis non uerus queo omnis potens etiam malus idem qui malus possum paruus possum manifestus sum huc accedo qui omnis potentia inter expeto numerandam omne expeto refero ad bonus uelut ad quidam natura suus cacumen ostendo sed patro scelus possibilitas refero ad bonus non possum expeto igitur non sum atqui omnis potentia expeto sum liquo igitur malus possibilitas non sum potentia ex qui omnis bonus quidem potentia malus uerus paruus dubitabilis appareo infirmitas verus ille plato sum sententia liquo solus qui desidero facio possum sapio improbus uerus exerceo quidem qui libet qui uerus desidero expleo non possum facio enim qui dum per is qui delecto is bonus qui desidero sui adepturos puto sed paruus adipiscuntur quoniam ad beatitudo probrum non uenio


Tum ego: Vera, inquam, commemoras, o uirtutum omnium nutrix, nec infitiari possum prosperitatis meae uelocissimum cursum. Sed hoc est quod recolentem uehementius coquit. Nam in omni aduersitate fortunae infelicissimum est genus infortunii fuisse felicem, Sed quod tu, inquit, falsae opinionis supplicium luas, id rebus iure imputare non possis. Nam si te hoc inane nomen fortuitae felicitatis mouet, quam pluribus maximisque abundes mecum reputes licet. Igitur si quod in omni fortunae tuae censu pretiosissimum possidebas, id tibi diuinitus iulaesum adhuc inuiolatumque seruatur, poterisne meliora quaeque retinens de infortunio iure causari? Atqui uiget incolumis illud pretiosissimum generis humani decus Symmachus socer et quod uitae pretio non segnis emeres, uir totus ex sapientia uirtutibusque factus suarum securus tuis ingemiscit iniuriis. Viuit uxor ingenio modesta, pudicitia pudore praecellens et, ut omnes eius dotes breuiter includam, patri similis. Viuit inquam tibique tantum uitae huius exosa spiritum seruat quoque uno felicitatem minui tuam uel ipsa concesserim, tui desiderio lacrimis ac dolore tabescit. Quid dicam liberos consulares quorum iam, ut in id aetatis pueris, uel paterni uel auiti specimen elucet ingenii? Cum igitur praecipua sit mortalibus uitae cura retinendae, o te si tua bona cognoscas felicem, cui suppetunt etiam nunc quae uita nemo dubitat esse carior! Quare sicca iam lacrimas. Nondum est ad unum omnes exosa fortuna nec tibi nimium ualida tempestas incubuit, quando tenaces haerent ancorae quae nec praesentis solamen nec futuri spem temporis abesse patiantur.

tum ego verus inquam commemoro o uirtus omnis nutrix neque infitior possum prosperitas meus velox cursus sed hic sum qui recolo uehemens coquo nam in omnis aduersitas fortuna infelix sum genus infortunium sum felix sed qui tu inquam fallo opinio supplicium luo is res ius imputo non possum nam si tu hic inanis nomen fortuitus felicitas moueo quam multus magnus abundo ego reputo licet igitur si qui in omnis fortuna tuus census pretiosus possideo is tu divinitus iulaesum adhuc inviolo servo possum bonus quisque retineo de infortunium ius causaris atqui vigeo incolumis ille pretiosus genus humanus decus symmachus socer et qui uita pretium non segnis emo uir totus ex sapientia virtus facio suus securus tuus ingemisco iniuria vivo uxor ingenium modestus pudicitia pudor praecello et ut omnis is doto breuis includo pater similis vivo inquam tu tantus uita hic exosus spiritus seruo quoque unus felicitas minuo tuus uel ipse concedo tuus desiderium lacrima atque dolor tabesco quis dico liber consularis qui iam ut in is aetas puer uel paternus uel avitus specimen eluceo ingenium cos igitur praecipuus sum mortalis uita cura retineo o tu si tuus bonus cognosco felix qui suppeto etiam nunc qui uita nemo dubito sum carus quaris sicco iam lacrima nondum sum ad unus omnis exosus fortuna neque tu nimium validus tempestas incumbo quando tenax haereo ancora qui neque praesum solamen neque sum spes tempus absum patior


Vos quoque, o terrena animalia, tenui licet imagine uestrum tamen principium somniatis uerumque illum beatitudinis finem licet minime perspicaci qualicumque tamen cogitatione prospicitis eoque uos et ad uerum bonum naturalis ducit intentio et ab eodem multiplex error abducit. Considera namque an per ea quibus se homines adepturos beatitudinem putant ad destinatum finem ualeant peruenire. Si enim uel pecuniae uel honores ceteraque tale quid afferunt cui nihil honorum abesse uideatur, nos quoque fateamur fieri aliquos horum adeptione felices. Quod si neque id ualent efficere quod promittunt bonisque pluribus carent, nonne liquido falsa in eis beatitudinis species deprehenditur? Primum igitur te ipsum qui paulo ante diuitiis affluebas, interrogo: Inter illas abundantissimas opes numquamne animum tuum concepta ex qualibet iniuria confudit anxietas? Atqui, inquam, libero me fuisse animo quin aliquid semper augerer reminisci non queo. Nonne quia uel aberat quod abesse non uelles uel aderat quod adesse noluisses? Ita est, inquam. Illius igitur praesentiam huius absentiam desiderabis? Confiteor, inquam. Eget uero, inquit, eo quod quisque desiderat? Eget, inquam. Qui uero eget aliquo, non est usquequaque sibi ipse sufficiens? Minime, inquam. Tu itaque hanc insufficientiam plenus, inquit, opibus sustinebas? Quidni? inquam. Opes igitur nihilo indigentem sufficientemque sibi facere nequeunt et hoc erat quod promittere uidebantur. Atqui hoc quoque maxime considerandum puto quod nihil habeat suapte natura pecunia ut his a quibus possidetur inuitis nequeat auferri. Fateor, inquam. Quidni fateare, cum eam cotidie ualentior aliquis eripiat inuito? Vnde enim forenses querimoniae nisi quod uel ui uel fraude nolentibus pecuniae repetuntur ereptae? Ita est, inquam. Egebit igitur, inquit, extrinsecus petito praesidio quo suam pecuniam quisque tueatur? Quis id, inquam, neget? Atqui non egeret eo, nisi possideret pecuniam quam posset amittere? Dubitari, inquam, nequit. In contrarium igitur relapsa res est; nam quae sufficientes sibi facere putabantur opes, alieno potius praesidio faciunt indigentes. Quis autem modus est quo pellatur diuitiis indigentia? Num enim diuites esurire nequeunt? Num sitire non possunt? Num frigus hibernum pecuniosorum membra non sentiunt? Sed adest, inquies, opulentis quo famem satient, quo sitim frigusque depellant. Sed hoc modo consolari quidem diuitiis indigentia potest, auferri penitus non potest. Nam si haec hians semper atque aliquid poscens opibus expietur, maneat necesse est quae possit expleri. Taceo quod naturae minimum, quod auantiae nihil satis est. Quare si opes nec submouere possunt indigentiam et ipsae suam faciunt, quid est quod eas sufficientiam praestare credatis?

tu quoque o terrenus animal tenuis licet imago uester tamen principium somnio verus ille beatitudo finis licet paruus perspicax qualiscumque tamen cogitatio prospicio eo tu et ad uerus bonus natural duco intentio et ab idem multiplex error abduco considero namque an per is qui sui homo adepturos beatitudo puto ad destino finis ualeo pervenio si enim uel pecunia uel honor ceter talis quis affero qui nihil honor absum uideo nos quoque fateor fio aliquis hic adeptio felix qui si neque is ualeo efficio qui promitto bonus multus careo nonne liquidus fallo in is beatitudo species deprehendo primus igitur tu ipse qui paulus ante diuitiae affluebas interrogo inter ille abundo ops numquam animus tuus concipio ex qualibet iniuria confundo anxietas atqui inquam liber ego sum animus quin aliquis semper augerer reminisco non queo nonne quia uel absum qui absum non volo uel adsum qui adsum nolo ita sum inquam ille igitur praesentia hic absentia desidero confiteor inquam egeo uerus inquam is qui quisque desidero egeo inquam qui uerus egeo aliquis non sum usquequaque sui ipse sufficio paruus inquam tu itaque hic insufficientiam plenus inquam ops sustinebas quis inquam opis igitur nihilum indigeo sufficientemque sui facio nequeo et hic sum qui promitto uideo atqui hic quoque magnus considero puto qui nihil habeo suapte natura pecunia ut hic ab qui possideo inuitus nequeo aufero fateor inquam quis fatearis cum is cottidie valeo aliquis eripio inuitus vnde enim forensis querimonia nisi qui uel uis uel fraus nolo pecunia repeto eripio ita sum inquam egeo igitur inquam extrinsecus peto praesidium quo suus pecunia quisque tueor quis is inquam nego atqui non egeo is nisi possideo pecunia quam possum amitto dubitaris inquam nequeo in contrarius igitur relabor res sum nam qui sufficio sui facio puto ops alienus potis praesidium facio indigeo quis autem modus sum quo pello diuitiae indigeo num enim diues exsurio nequeo num sitio non possum num frigus hibernus pecuniosor membrum non sentio sed adsum inquam opulentus quo fames satio quo sitis frigus depello sed hic modo consolaris quidem diuitiae indigeo possum aufero penitus non possum nam si hic hio semper atque aliquis posco ops expio maneo necesse sum qui possum expleo taceo qui natura paruus qui auantiae nihil satis sum quaris si ops neque submoveo possum indigentia et ipse suus facio quis sum qui is sufficientia praesto credo


Iamne igitur uides quid haec omnia quae diximus consequatur? Quidnam.? inquam. Omnem, inquit, bonam prorsus esse fortunam. Et qui id, inquam, fieri potest? Attende, inquit. Cum omnis fortuna uel iucunda uel aspera tum remunerandi exercendiue bonos tum puniendi corrigendiue improbos causa deferatur, omnis bona quam uel iustam constat esse uel utilem. Nimis quidem, inquam, uera ratioet si quam paulo ante docuisti prouidentiam fatumue considerent, firmis uiribus nixa sententia. Sed eam si placet inter eas quas inopinabiles paulo ante posuisti numeremus. Qui? inquit. Quia id hominum sermo communis usurpat et quidem crebro quorundam malam esse fortunam. Visne igitur, inquit, paulisper uulgi sermonibus acce- damus, ne nimium uelut ab humanitatis usu recessisse uideamur? Vt placet, inquam. Nonne igitur bonum censes esse Quod prodest? Ita est, inquam, Quae uero aut exercet aut corrigit, prodest? Fateor, inquam. Bona igitur? Quidni? Sed haec eorum est qui uel in uirtute positi contra aspera bellum gerunt, uel a uitiis declinantes uirtutis iter arripiunt. Negare, inquam, nequeo. Quid uero iucunda, quae in praemium tribuitur bonis, num uulgus malam esse decernit? Nequaquam; uerum uti est ita quoque esse optimam censet. Quid reliqua, quae cum sit aspera, iusto supplicio malos coercet, num bonam populus putat? Immo omnium, inquam, quae excogitari possunt, iudicat esse miserrimam. Vide igitur ne opinionem populi sequentes quiddam ualde inopinabile confecerimus. Quid? inquam. Ex his enim, ait, quae concessa sunt, euenit eorum quidem qui uel sunt uel in possessione uel in prouectu uel in adeptione uirtutis, omnem quaecumque sit bonam, in improbitate uero manentibus omnem pessimam esse fortunam. Hoc, inquam, uerum est, tametsi nemo audeat confiteri. Quare, inquit, ita uir sapiens moleste ferre non debet, quotiens in fortunae certamen adducitur, ut uirum fortem non decet indignari, quotiens increpuit bellicus tumultus; utrique enim, huic quidem gloriae propagandae illi uero conformandae sapientiae, difficultas ipsa materia est. Ex quo etiam uirtus uocatur quod suis uiribus nitens non superetur aduersis. Neque enim uos in prouectu positi uirtutis diffluere deliciis et emarcescere uoluptate uenistis. Proelium cum omni fortuna nimis 1 acre conseritis, ne uos aut tristis opprimat aut iucunda corrumpat. Firmis medium uiribus occupate! Quidquid aut infra subsiste aut ultra progreditur, habet contemptum felicitatis, non habet praemium laboris. In uestra enim situm manu qualem uobis fortunam formare malitis; omnis enim quae uidetur aspera nisi aut exercet aut corrigit punit.

jam igitur uideo quis hic omnis qui dico consequor quisnam inquam omnis inquam bonus prorsus sum fortuna et qui is inquam fio possum attendo inquam cos omnis fortuna uel iucundus uel asper tum remunero exercendiue bonus tum punior corrigendiue improbus causa defero omnis bonus quam uel iustus consto sum uel utilis nimis quidem inquam uerus ratioet si quam paulus ante doceo providentia fatumue considero firmus uis nitor sententia sed is si placeo inter is qui inopinabilis paulus ante pono numero qui inquam quia is homo sermo communis usurpo et quidem creber quidam malus sum fortuna volo igitur inquam paulisper uulgus sermo acce do ne nimium uelut ab humanitas usus recedo uideo vt placeo inquam nonne igitur bonus censeo sum qui prodo ita sum inquam qui uerus aut exerceo aut corrigo prodo fateor inquam bonus igitur quis sed hic is sum qui uel in uirtus pono contra asper bellum gero uel ab uitium declino uirtus iter arripio negaris inquam nequeo quis uerus iucundus qui in praemium tribuo bonus num uulgus malus sum decerno nequaquam uerus uti sum ita quoque sum bonus censeo quis reliquus qui cum sum asper justus supplicium malus coerceo num bonus populus puto immo omnis inquam qui excogitaris possum iudico sum miser video igitur ne opinio populus sequor quidam ualidus inopinabilis confacio quis inquam ex hic enim aio qui concedo sum euenio is quidem qui uel sum uel in possessio uel in proveho uel in adeptio uirtus omnis quicumque sum bonus in improbitas uerus maneo omnis malus sum fortuna hic inquam uerus sum tametsi nemo audeo confiteor quaris inquam ita uir sapio molestus fero non debeo quotiens in fortuna certamen adduco ut uir fortis non decet indignor quotiens increpo bellicus tumultus uterque enim hic quidem gloria propago ille uerus conformo sapientia difficultas ipse materia sum ex quo etiam uirtus uoco qui suus uis niteo non supero aduerto neque enim tu in proveho pono uirtus diffluo deliciae et emarcescere uoluptas venio proelium cum omnis fortuna nimis acer conseritis ne tu aut tristis opprimo aut iucundus corrumpo firmum medius uis occupo quisquis aut infra subsisto aut ultra progredio habeo contemno felicitas non habeo praemium labor in uester enim sino manus qual tu fortuna formo malo omnis enim qui uideo asper nisi aut exerceo aut corrigo punior


Tum ego: Papae, inquam, ut magna promittis! Nec dubito quin possis efficere; tu modo quem excitaueris ne moreris. Primum igitur, inquit, bonis semper adesse potentiam, malos cunctis uiribus esse desertos agnoscas licebit, quorum quidem alterum demonstratur ex altero. Nam cum bonum malumque contraria sint, si bonum potens esse constiterit, liquet inbecillitas mali; at si fragilitas clarescat mali, boni firmitas nota est. Sed uti nostrae sententiae fides abundantior sit, alterutro calle procedam nunc hinc nunc inde proposita confirmans. Duo sunt quibus omnis humanorum actuum constat effectus, uoluntas scilicet ac potestas, quorum si alterutrum desit, nihil est quod explicari queat. Deficiente etenim uoluntate ne aggreditur quidem quisque quod non uult; at si potestas absit, uoluntas frustra sit. Quo fit ut si quem uideas adipisci uelle quod minime adipiscatur, huic obtinendi quod uoluerit defuisse ualentiam dubitare non possis. Perspicuum est, inquam, nec ullo modo negari potest. Quem uero effecisse quod uoluerit uideas, num etiam potuisse dubitabis? Minime. Quod uero quisque potest, in eo ualidus, quod uero non potest, in hoc imbecillis esse censendus est. Fateor, inquam. Meministine igitur, inquit, superioribus rationibus esse collectum intentionem omnem uoluntatis humanae quae diuersis studiis agitur ad beatitudinem festinare? Memini, inquam, illud quoque esse demonstratum. Num recordaris beatitudinem ipsum esse bonum eoque modo, cum beatitudo petitur, ab omnibus desiderari bonum? Minime, inquam, recordor, quoniam id memoriae fixum teneo. Omnes igitur homines boni pariter ac mali indiscreta intentione ad bonum peruenire nituntur? Ita, inquam, consequens est. Sed certum est adeptione boni bonos fieri. Certum. Adipiscuntur igitur boni quod appetunt? Sic uidetur. Mali uero si adipiscerentur quod appetunt bonum, mali esse non possent. Ita est. Cum igitur utrique bonum petant, sed hi quidem adipiscantur, illi uero minime, num dubium est bonos quidem potentes esse, qui uero mali sunt imbecillos? Quisquis, inquam, dubitat, nec rerum naturam nec consequentiam potest considerare rationum.

tum ego papae inquam ut magnus promitto neque dubito quin possum efficio tu modo qui excitaueris ne morior primus igitur inquam bonus semper adsum potentia malus cunctus uis sum desero agnosco liceo qui quidem alter demonstro ex alter nam cum bonus malus contrarius sum si bonus possum sum consto liquo imbecillitas malus at si fragilitas clarescat malus bonus firmitas nosco sum sed uti noster sententia fides abundo sum alteruter calleo procedo nunc hinc nunc inde propono confirmo duo sum qui omnis humani actus consto efficio uoluntas scilicet atque potestas qui si alteruter desum nihil sum qui explicaris queo deficio etenim uoluntas ne aggredior quidem quisque qui non uolo at si potestas absum uoluntas frustra sum quo fio ut si qui uideo adipisci uolo qui paruus adipiscatur hic obtineo qui uolo desum valentia dubitaris non possum perspicuus sum inquam neque ullus modo negaris possum qui uerus efficio qui uolo uideo num etiam possum dubito paruus qui uerus quisque possum in is validus qui uerus non possum in hic imbecillis sum censendus sum fateor inquam memini igitur inquam superus ratio sum colligo intentio omnis uoluntas humanus qui diuorto studium ago ad beatitudo festino memini inquam ille quoque sum demonstro num recordaris beatitudo ipse sum bonus eo modo cum beatitudo peto ab omnis desidero bonus paruus inquam recordor quoniam is memoria figo teneo omnis igitur homo bonus pariter atque malus indiscretus intentio ad bonus pervenio nitor ita inquam consequor sum sed certus sum adeptio bonus bonus fio certus adipiscuntur igitur bonus qui appeto sic uideo mal uerus si adipiscerentur qui appeto bonus malus sum non possum ita sum cos igitur uterque bonus peto sed hic quidem adipiscantur ille uerus paruus num dubius sum bonus quidem potens sum qui uerus malus sum imbecillus quisquis inquam dubito neque res natura neque consequentia possum considero ratio


Cum Phoebi radiis graue Cancri sidus inaestuat, Tum qui larga negantibus Sulcis semina credidit, Elusus Cereris fide Quernas pergat ad arbores. Numquam purpureum nemus Lecturus uiolas petas Cum saeuis aquilonibus Stridens campus inhorruit. Nec quaeras auida manu Vernos stringere palmites, Vuis si libeat frui; Autumno potius sua Bacchus munera contulit. Signat tempora propriis Aptans officiis deus Nec quas ipse coercuit Misceri patitur uices. Sic quod praecipiti uia Certum deserit ordinem Laetos non habet exitus.

cos phoebus radius grauis cancer sidus inaestuat tum qui largus nego sulcus semen credo eludo ceres fides quernus pergo ad arbor numquam purpureus nemus lego violo peto cos saeuus aquilo strideo campus inhorreo neque quaero auidus manus vernus stringo palmes vuis si libet fruor auctumnus potis suus bacchus munus confero signo tempus proprius apto officium deus neque qui ipse coerceo misceo patior uicis sic qui praeceps uia certus desero ordo laetus non habeo exitus


Post haec paulisper obticuit atque ubi attentionem meam modesta taciturnitate collegit, sic exorsa est: Si penitus aegritudinis tuae causas habitumque cognovi, fortunae prioris affectu desiderioque tabescis. Ea tantum animi tui sicuti tu tibi fingis mutata peruertit. Intellego multiformes illius prodigii fucos et eo usque cum his quos eludere nititur blandissimam familiaritatem, dum intolerabili dolore confundat quos insperata reliquerit. Cuius si naturam mores ac meritum reminiscare, nec habuisse te in ea pulchrum aliquid nec amisisse cognosces, sed ut arbitror haud multum tibi haec in memoriam reuocare laborauerim. Solebas enim praesentem quoque blandientemque uirilibus incessere uerbis eamque de nostro adyto prolatis insectabare sententiis. Verum omnis subita mutatio rerum non sine quodam quasi fluctu contingit animorum; sic factum est ut tu quoque paulisper a tua tranquillitate descisceres. Sed tempus est haurire te aliquid ac degustare molle atque iucundum quod ad interiora transmissum ualidioribus haustibus uiam fecerit. Adsit igitur Rhetoricae suadela dulcedinis quae tum tantum recto calle procedit, cum nostra instituta non deserit cumque hac Musica laris nostri uernacula nunc leuiores nunc grauiores modos succinat. Quid est igitur o homo quod te in maestitiam luctumque deiecit? Nouum, credo, aliquid inusitatumque uidisti. Tu fortunam putas erga te esse mutatam; erras. Hi semper eius mores sunt ista natura. Seruauit circa te propriam potius in ipsa sui mutabilitate constantiam. Talis erat cum blandiebatur, cum tibi falsae inlecebris felicitatis alluderet. Deprehendisti caeci numinis ambiguos uultus. Quae sese adhuc uelat aliis, tota tibi prorsus innotuit. Si probas, utere moribus; ne queraris. Si perfidiam perhorrescis, sperne atque abice perniciosa ludentem. Nam quae nunc tibi est tanti causa maeroris, haec eadem tranquillitas esse debuisset. Reliquit enim te quam non relicturam nemo umquam poterit esse securus. An uero tu pretiosam aestimas abituram felicitatem? Et cara tibi est fortuna praesens nec manendi fida et cum discesserit adlatura maerorem. Quod si nec ex arbitrio retineri potest et calamitosos fugiens facit, quid est aliud fugax quam futurae quoddam calamitatis indicium? Neque enim quod ante oculos situm est, suffecerit intueri; rerum exitus prudentia metitur eademque in alterutro mutabilitas nec formidandas fortunae minas nec exoptandas facit esse blanditias. Postremo aequo animo toleres oportet quidquid intra fortunae aream geritur, cum semel iugo eius colla submiseris. Quod si manendi abeundique scribere legem uelis ei quam tu tibi dominam sponte legisti, nonne iniurius fueris et inpatientia sortem exacerbes quam permutare non possis? Si uentis uela committeres, non quo uoluntas peteret sed quo flatus impellerent, promoueres; si aruis semina crederes, feraces inter se annos sterilesque pensares. Fortunae te regendum dedisti; dominae moribus oportet obtemperes. Tu uero uoluentis rotae impetum retinere conaris? .At, omnium mortalium stolidissime, si manere incipit, fors esse desistit.

post hic paulisper obticesco atque ubi attentio meus modestus taciturnitas colligo sic exordior sum si penitus aegritudo tuus causa habeo cognosco fortuna prior afficio desiderium tabescis is tantus animus tuus sicut tu tu fingo muto perverto intellego multiformis ille prodigium fucus et is usque cum hic qui eludo nitor blandissimam familiaritas dum intolerabilis dolor confundo qui insperatus relinquo qui si natura mos atque mereo reminiscaris neque habeo tu in is pulcher aliquis neque amitto cognosco sed ut arbitror haud multus tu hic in memoria reuoco laboro soleo enim praesens quoque blandientemque uirilis incedo uerbum eo de noster adytum profero insectabaris sententia verus omnis subeo mutatio res non sine quidam quasi fluctus contingo animus sic facio sum ut tu quoque paulisper ab tuus tranquillitas descisceres sed tempus sum haurio tu aliquis atque degustaris mollis atque iucundus qui ad interior transmitto validus haustus uia facio adsum igitur rhetorica suadela dulcedo qui tum tantus recingo calleo procedo cum noster institutum non desero cum hic musica laris noster vernaculus nunc levis nunc gravis modus succino quis sum igitur o homo qui tu in maestitia lugeo deicio nouus credo aliquis inusitatumque uideo tu fortuna puto erga tu sum muto erro hic semper is mos sum iste natura seruo circa tu proprius potis in ipse suus mutabilitas constantia tal sum cum blandio cum tu fallo illecebra felicitas alluderet deprehendo caecus numen ambiguus uultus qui sui adhuc velo alius totus tu prorsus innotesco si probo utor mos ne queraris si perfidia perhorresco sperno atque abicio perniciosus ludo nam qui nunc tu sum tantus causa maeror hic idem tranquillitas sum debeo relinquo enim tu quam non relinquo nemo umquam possum sum securus an uerus tu pretiosus aestimo abeo felicitas et carus tu sum fortuna praesens neque maneo fidus et cum discedo affero maeror qui si neque ex arbitrium retineo possum et calamitosus fugio facio quis sum alius fugax quam sum quidam calamitas indicium neque enim qui ante oculus sino sum sufficio intueor res exitus prudentia metior idem in alteruter mutabilitas neque formidandas fortuna minae neque exoptandas facio sum blanditia postremo aequus animus tolero oportet quisquis intra fortuna areo gero cum semel iugum is collum submiseris qui si maneo abeundique scribo lex uelum is quam tu tu domina sponte lego nonne injurius sum et impatiens sors exacerbes quam permutaris non possum si uentus uelum committo non quo uoluntas peto sed quo flo impello promoueres si arvum semen credo ferax inter sui annus sterilis pensaris fortuna tu rego do domina mos oportet obtempero tu uerus volvo rota impetus retineo conaris at omnis mortalis stolidus si maneo incipio fors sum desisto


Quicumque solam mente praecipiti petit Summumque credit gloriam, Late patentes aetheris cernat plagas Artumque terrarum situm. Breuem replere non ualentis ambitum Pudebit aucti nominis. Quid o superbi colla mortali iugo Frustra, leuare gestiunt? Licet remotos fama per populos means Diffusa linguas explicet Et magna titulis fulgeat claris domus, Mors spernit altam gloriam, Inuoluit humile pariter et celsum caput Aequatque summis infima. Vbi nunc fidelis ossa Fabricii manent, Quid Brutus aut rigidus Cato? Signat superstes fama tenuis pauculis Inane nomen litteris. Sed quod decora nouimus uocabula, Num scire consumptos datur? Iacetis ergo prorsus ignorabiles Nec fama notos efficit. Quod si putatis longius uitam trahi Mortalis aura nominis, Cum sera uobis rapiet hoc etiam dies, Iam uos secunda mors manet.

quicumque solus mens praeceps peto summus credo gloria latus pateo aether cerno plaga artumque terra sino brevis repleo non ualeo ambitus pudeo augeo nomen quis o superbus collum mortal iugum frustra leuaris gestio licet removeo fama per populus meo diffundo lingua explico et magnus titulus fulgeo claris domus mors sperno alo gloria involvo humilis pariter et celsus caput aequo summus infimus vbi nunc fidelis os fabricius maneo quis brutus aut rigidus cato signo supersto fama tenuis pauculis inanis nomen littera sed qui decus nosco uocabulum num scio consumo do jaceo ergo prorsus ignorabilis neque fama nosco efficio qui si puto longus uita traho mortal aura nomen cos serus tu rapio hic etiam dies iam tu secundus mors maneo


An, inquit illa, te alumne desererem nec sarcinam quam mei nominis inuidia sustulisti, communicato tecum labore partirer? Atqui Philosophiae fas non erat incomitatum relinquere iter innocentis; meam scilicet criminationem uererer et quasi nouum aliquid acciderit, perhorrescerem? Nunc enim primum censes apud inprobos mores lacessitam periculis esse sapientiam? Nonne apud ueteres quoque ante nostri Platonis aetatem magnum saepe certamen cum stultitiae temeritate certauimus eodemque superstite praeceptor eius Socrates iniustae uictoriam mortis me adstante promeruit? Cuius hereditatem cum deinceps Epicureum uulgus ac Stoicum ceterique pro sua quisque parte raptum ire molirentur meque reclamantem renitentemque uelut in partem praedae traherent, uestem quam meis texueram manibus, disciderunt abreptisque ab ea panniculis totam me sibi cessisse credentes abiere. In quibus quoniam quaedam nostri habitus uestigia uidebantur, meos esse familiares inprudentia rata nonnullos eorum profanae multitudinis errore peruertit. Quod si nec Anaxagorae fugam nec Socratis uenenum nec Zenonis tormenta quoniam sunt peregrina nouisti, at Canios, at Senecas, at Soranos quorum nec peruetusta nec incelebris memoria est, scire potuisti. Quos nihil aliud in cladem detraxit nisi quod nostris moribus instituti studiis improborum dissimillimi uidebantur. Itaque nihil est quod admirere, si in hoc uitae salo circumflantibus agitemur procellis, quibus hoc maxime propositum est pessimis displicere. Quorum quidem tametsi est numerosus exercitus, spernendus tamen est, quoniam nullo duce regitur, sed errore tantum temere ac passim lymphante raptatur. Qui si quando contra nos aciem struens ualentior incubuerit, nostra quidem dux copias suas in arcem contrahit, illi uero circa diripiendam inutiles sarcinulas occupantur. At nos desuper inridemus uilissima rerum quaeque rapientes securi totius furiosi tumultus eoque uallo muniti quo grassanti stultitiae adspirare fas non sit.

an inquam ille tu alumnus desero neque sarcina quam meus nomen inuidia tollo communico tu labor partirer atqui philosophia fas non sum incomitas relinquo iter innocens meus scilicet criminatio vereor et quasi nouus aliquis accido perhorresco nunc enim primus censeo apud improbus mos lacesso periculum sum sapientia nonne apud ueteres quoque ante noster plato aetas magnus saepe certamen cum stultitia temeritas certauimus idem supersto praeceptor is socrates injustus uictoria mors ego asto promereo qui hereditas cum deinceps epicureus uulgus atque stoicus ceter pro suus quisque pars rapio eo molio ego reclamo renitentemque uelut in pars praeda traho uestis quam meus texueram manus disciderunt abreptisque ab is panniculis totus ego sui cedo credo abeo in qui quoniam quidam noster habitus uestigium uideo meus sum familiaris imprudens reor nonnulli is profanus multitudo error perverto qui si neque anaxagoras fuga neque socrates uenenum neque zeno tormentum quoniam sum peregrinus nosco at canios at seneca at soranos qui neque peruetusta neque incelebris memoria sum scio possum qui nihil alius in clades detraho nisi qui noster mos institus studium improbus dissimilis uideo itaque nihil sum qui admiror si in hic uita salum circumflo agitemur procella qui hic magnus propono sum malus displiceo qui quidem tametsi sum numerosus exercitus sperno tamen sum quoniam nullus dux rego sed error tantus temere atque passim lympho rapto qui si quando contra nos acies struens valeo incubo noster quidem dux copia suus in arx contraho ille uerus circa diripio inutilis sarcinula occupo at nos desuper irrideo uilis res quisque rapio securus totus furiosus tumultus eo uallum munio quo grassanti stultitia adspiraris fas non sum


Tum defixo paululum uisu et uelut in augustam suae mentis sedem recepta sic coepit: Omnis mortalium cura quam multiplicium studiorum labor exercet, diuerso quidem calle procedit, sed ad unum tamen beatitudinis finem nititur peruenire. Id autem est bonum quo quis adepto nihil ulterius desiderare queat. Quod quidem est omnium summum bonorum cunctaque intra se bona continens, cui si quid aforet summum esse non posset, quoniam relinqueretur extrinsecus quod posset optari. Liquet igitur esse beatitudinem statum bonorum omnium congregatione perfectum. Hunc, uti diximus, diuerso tramite mortales omnes conantur adipisci. Est enim mentibus hominum ueri boni naturaliter inserta cupiditas, sed ad falsa deuius error abducit. Quorum quidem alii summum bonum esse nihilo indigere credentes ut diuitiis affluant elaborant; alii uero bonum quod sit dignissimum ueneratione iudicantes adeptis honoribus reuerendi ciuibus suis esse nituntur. Sunt qui summum bonum in summa potentia esse constituat; hi uel regnare ipsi uolunt uel regnantibus adhaerere conantur. At quibus optimum quiddam claritas uidetur, hi uel belli uel pacis artibus gloriosum nomen propagare festinant. Plurimi uero boni fructum gaudio laetitiaque metiuntur; zahi felicissimum putant uoluptate diffluere. Sunt etiam qui horum fines causasque alterutro permutent, ut qui diuitias ob potentiam uoluptatesque desiderant uel qui potentiam seu pecuniae causa seu proferendi nominis appetunt. In his igitur ceterisque talibus humanorum actuum uotorumque uersatur intentio, ueluti nobilitas fauorque popularis quae uidentur quandam claritudinem comparare, uxor ac liberi quae iucunditatis gratia petuntur; amicorum uero quod sanctissimum quidem genus est, non in fortuna sed in uirtute numeratur, reliquum uero uel potentiae causa uel delectationis assumitur. Iam uero corporis bona promptum est ut ad superiora referantur. Robur enim magnitudoque uidetur praestare ualentiam, pulchritudo atque uelocitas celebritatem, salubritas uoluptatem; quibus omnibus solam beatitudinem desiderari liquet. Nam quod quisque prae ceteris petit, id summum esse iudicat bonum. Sed summum bonum beatitudinem esse definiuimus; quare beatum esse iudicat statum quem prae ceteris quisque desiderat. Habes igitur ante oculos propositam fere formam felicitatis humanae—opes, honores, potentiam, gloriam, uoluptates. Quae quidem sola considerans Epicurus consequenter sibi summum bonum uoluptatem esse constituit, quod cetera omnia iucunditatem animo uideantur afferre. Sed ad hominum studia reuertor, quorum animus etsi caligante memoria tamen bonum suum repetit, sed uelut ebrius domum quo tramite reuertatur ignorat. Num enim uidentur errare hi qui nihilo indigere nituntur? Atqui non est aliud quod aeque perficere beatitudinem possit quam copiosus bonorum omnium status nec alieni egens sed sibi ipse sufficiens. Num uero labuntur hi qui quod sit optimum, id etiam reuerentiae cultu dignissimum putent? Minime. Neque enim uile quiddam contemnendumque est quod adipisci omnium fere mortalium laborat intentio. An in bonis non est numeranda potentia? Quid igitur? Num imbecillum ac sine uiribus aestimandum est, quod omnibus rebus constat esse praestantius? An claritudo nihili pendenda est? Sed sequestrari nequit quin omne quod excellentissimum sit id etiam uideatur esse clarissimum. Nam non esse anxiam tristemque beatitudinem nec doloribus molestiisque subiectam quid attinet dicere, quando in minimis quoque rebus id appetitur quod habere fruique delectet? Atqui haec sunt quae adipisci homines uolunt eaque de causa diuitias, dignitates, regna, gloriam uoluptatesque desiderant quod per haec sibi sufficientiam, reuerentiam, potentiam, celebritatem, laetitiam credunt esse uenturam. Bonum est igitur quod tam diuersis studiis homines petunt; in quo quanta sit naturae uis facile monstratur, cum licet uariae dissidentesque sententiae tamen in diligendo boni fine consentiunt.

tum defigo paululum uideo et uelut in augustus suus mens sedes recipio sic coepio omnis mortalis cura quam multiplicium studium labor exerceo diuerto quidem calleo procedo sed ad unus tamen beatitudo finis nitor pervenio is autem sum bonus quo quis adepto nihil ultra desideraris queo qui quidem sum omnis superus bonus cuncto intra sui bonus contineo qui si quis aforet superus sum non possum quoniam relinquo extrinsecus qui possum optaris liquo igitur sum beatitudo status bonus omnis congregatio perficio hic uti dico diuerto trames mortalis omnis conor adipisci sum enim mens homo uerus bonus naturalis insero cupiditas sed ad fallo devius error abduco qui quidem alius superus bonus sum nihilum indigeo credo ut diuitiae affluo elaboro alius uerus bonus qui sum dignus ueneratio judico adeptis honor reuerendi ciuis suus sum nitor sum qui superus bonus in summus potentia sum constituo hic uel regno ipse uolo uel regno adhaereo conor at qui bonus quidam claritas uideo hic uel bellum uel pax ars gloriosus nomen propagaris festino plurimus uerus bonus fructus gaudium laetitia metior zahi felix puto uoluptas diffluo sum etiam qui hic finis causa alteruter permutent ut qui diuitiae ob potentia uoluptatesque desidero uel qui potentia seu pecunia causa seu profero nomen appeto in hic igitur ceter talis humani actus uotorumque verso intentio ueluti nobilitas favor popularis qui uideo quidam claritudo comparo uxor atque liber qui iucunditas gratia peto amicus uerus qui sancio quidem genus sum non in fortuna sed in uirtus numero reliquus uerus uel potentia causa uel delectatio assumo iam uerus corpus bonus promptus sum ut ad superus refero robur enim magnitudo uideo praesto valentia pulchritudo atque velocitas celebritas salubritas uoluptas qui omnis solus beatitudo desidero liquo nam qui quisque prae ceterus peto is superus sum iudico bonus sed superus bonus beatitudo sum definio quare beatus sum iudico status qui prae ceterus quisque desidero habeo igitur ante oculus propono fere forma felicitas humanus ops honor potentia gloria uoluptas qui quidem solus considero epicurus consequenter sui superus bonus uoluptas sum constituo qui ceterus omnis iucunditas animus uideo affero sed ad homo studium revorto qui animus etsi caligo memoria tamen bonus suus repeto sed uelut ebrius domus quo trames revorto ignoro num enim uideo erro hic qui nihilum indigeo nitor atqui non sum alius qui aequus perficio beatitudo possum quam copiosus bonus omnis status neque alienus egeo sed sui ipse sufficio num uerus labor hic qui qui sum bonus is etiam reverentia cultus dignus puto paruus neque enim uilis quidam contemnendumque sum qui adipisci omnis fere mortalis laboro intentio an in bonus non sum numero potentia quis igitur num imbecillus atque sine uis aestimo sum qui omnis res consto sum praesto an claritudo nihilis pendenda sum sed sequestraris nequeo quin omnis qui excello sum is etiam uideo sum clarus nam non sum anxius tristis beatitudo neque dolor molestiisque subicio quis attineo dico quando in paruus quoque res is appeto qui habeo fruor delecto atqui hic sum qui adipisci homo uolo is de causa diuitiae dignitas regnum gloria uoluptatesque desidero qui per hic sui sufficientia reverentia potentia celebritas laetitia credo sum venio bonus sum igitur qui tam diuorto studium homo peto in quo quantus sum natura uolo facilis monstro cum licet varia dissidentesque sententia tamen in diligo bonus finis consentio


Tum illa: Et esset, inquit, infinita stuporis omnibusque horribilius monstris, si, uti tu aestimas, in tanti uelut patrisfamilias dispositissima domo uilia uasa colerentur, pretiosa sordescerent. Sed non ita est. Nam si ea quae paulo ante conclusa sunt inconuulsa seruantur, ipso de cuius nunc regno loquimur auctore cognosces semper quidem potentes esse bonos, malos uero abiectos semper atque inbecillos nec sine poena umquam esse uitia nec sine praemio uirtutes, bonis felicia, malis semper infortunata confingere multaque id genus quae sopitis querelis firma te soliditate corroborent. Et quoniam uerae formam beatitudinis me dudum monstrante uidisti, quo etiam sita sit agnouisti, decursis omnibus quae praemittere necessarium puto, uiam tibi quae te domum reuehat ostendam. Pennas etiam tuae menti quibus se in altum tollere possit adfigam, ut perturbatione depulsa sospes in patriam meo ductu, mea semita, meis etiam uehiculis reuertaris.

tum ille et sum inquam infinitus stupor omne horribilis monstrum si uti tu aestimo in tantus uelut patrisfamilias dispositissima domus uilis uasum colo pretiosus sordescerent sed non ita sum nam si is qui paulus ante concludo sum inconuulsa servo ipse de qui nunc regnum loquor auctor cognosco semper quidem potens sum bonus malus uerus abicio semper atque imbecillus neque sine poena umquam sum uitium neque sine praemium uirtus bonus felicia malus semper infortunata confingo multo is genus qui sopio querela firmo tu soliditas corroborent et quoniam uerus forma beatitudo ego dudum monstro uideo quo etiam sino sum agnouisti decurro omnis qui praemitto necessarius puto uia tu qui tu domus reuehat ostendo penna etiam tuus mens qui sui in altus tollo possum adfigam ut perturbatio depello sospes in patria meus ductus meus semita meus etiam uehiculis reuertaris


Sunt etenim pennae uolucres mihi Quae celsa conscendant poli. Quas sibi cum uelox mens induit, Terras perosa despicit, Aeris inmensi superat globum, Nubesque postergum uidet, Quique agili motu calet aetheris, Transcendit ignis uerticem, Donec in astriferas surgat domos Phoeboque coniungat uias Aut comitetur iter gelidi senis Miles corusci sideris, Vel quocumque micans nox pingitur, Recurrat astri circulum Atque ubi iam exhausti fuerit satis, Polum relinquat extimum Dorsaque uelocis premat aetheris Compos uerendi luminis. Hic regum sceptrum dominus tenet Orbisque habenas temperat Et uolucrem currum stabilis regit Rerum coruscus arbiter. Huc te si reducem referat uia, Quam nunc requiris immemor: ' Haec,' dices, ' memini, patria est mihi, Hinc ortus, hic sistam gradum.' Quod si terrarum placeat tibi Noctem relictam uisere, Quos miseri toruos populi timent Cernes tyrannos exules.

sum etenim penna uolucris ego qui celsus conscendo polio qui sui cum uelox mens induo terra perosus despicio aer immensus supero globus nubo postergum uideo quisque agilis motus caleo aether transcendo ignis vertex donec in astrifer surgo domus phoebus conjungo uia aut comito iter gelidus senex milis coruscus sido vel quicumque mico nox pingo recurro astrion circulis atque ubi iam exhaurio sum satis polus relinquo extimum dorsaque velox premo aether compos vereor lumen hic rex sceptrum dominus teneo orbus habena tempero et uolucer currus stabilis rego res coruscus arbiter huc tu si reducem refero uia quam nunc requiro immemor hic dico memini patria sum ego hinc ortus hic sisto gradus qui si terra placeo tu nox relinquo uiso qui miser torvus populus timeo cerno tyrannus exulis


Haec dum mecum tacitus ipse reputarem querimoniamque lacrimabilem stili officio signarem, adstitisse milli supra uerticem uisa est mulier reuerendi admodum uultus, oculis ardentibus et ultra communem hominum ualentiam perspicacibus colore umido atque inexhausti uigoris, quamuis ita aeui plena foret ut nullo modo nostrae crederetur aetatis, statura discretionis ambiguae. Nam nunc quidem ad communem sese hominum mensuram cohibebat, nunc uero pulsare caelum summi uerticis cacumine uidebatur; quae cum altius caput extulisset, ipsum etiam caelum penetrabat respicientiumque hominum frustrabatur intuitum. Vestes erant tenuissimis filis subtili artificio, indissolubili materia perfectae quas, uti post eadem prodente cognoui, suis manibus ipsa texuerat. Quarum speciem, ueluti fumosas imagines solet, caligo quaedam neglectae uetustatis obduxerat. Harum in extrema margine Π Graecum, in supremo uero θ, legebatur intextum. Atque inter utrasque litteras in scalarum modum gradus quidam insigniti uidebantur quibus ab inferiore ad superius elementum esset ascensus. Eandem tamen uestem uiolentorum quorundam sciderant manus et particulas quas quisque potuit abstulerant. Et dextera quidem eius libellos, sceptrum uero sinistra gestabat.

hic dum ego taceo ipse reputaris querimoniamque lacrimabilis stilis officium signaris assisto ego supra vertex uideo sum mulier reuerendi admodum uultus oculus ardeo et ultra communis homo valentia perspicacibus color umidus atque inexhausti vigor quamuis ita aeuum plenus sum ut nullus modo noster credo aetas sto discretio ambiguus nam nunc quidem ad communis sui homo mensura cohibeo nunc uerus pulsaris caelum superus vertex cacumen uideo qui cum altus caput effero ipse etiam caelum penetro respicientiumque homo frustrabatur intueor vestis sum tenuis filis subtilis artificium indissolubilis materia perficio qui uti post idem prodo cognosco suus manus ipse texuerat quaris species ueluti fumosas imago soleo caligo quidam neglego uetustas obduco haris in exter margo graecus in superus uerus lego intexo atque inter utrasque littera in scalaris modus gradus quidam insignio uideo qui ab inferus ad superus elementum sum ascensus idem tamen uestis uiolentor quidam sciderant manus et particula qui quisque possum aufero et dextera quidem is libellus sceptrum uerus sinistra gesto


Carmina qui quondam studio florente peregi, Flebilis heu maestos cogor inire modos. Ecce mihi lacerae dictant scribenda Camenae Et ueris elegi fletibus ora rigant Has saltem nullus potuit peruincere terror, Ne nostrum comites prosequerentur iter. Gloria felicis olim uiridisque iuuentae Solantur maesti nunc mea fata senis. Venit enim properata malis inopina senectus Et dolor aetatem iussit inesse suam. Intempestiui funduntur uertice cani Et tremit effeto corpore laxa cutis. Mors hominum felix quae se nec dulcibus annis Inserit et maestis saepe uocata uenit. Eheu quam surda miseros auertitur aure Et flentes oculos claudere saeua negat. Dum leuibus male fida bonis fortuna falleret, Paene caput tristis merserat hora meum. Nunc quia fallacem mutauit nubila uultum, Protrahit ingratas impia uita moras. Quid me felicem totiens iactastis amici? Qui cecidit, stabili non erat ille gradu.

carmen qui quondam studium floreo perago flebilis heu maestus cogo ineo modus ecce ego lacer dicto scribo camena et uerus eligo fletus os rigo hic saltem nullus possum peruinco terror ne nos comes prosequor iter gloria felix olim viridis iuuenta solo maestus nunc meus fatum senex venio enim propero malus inopinus senectus et dolor aetas iubeo insum suus intempestivus fundo uertex canis et tremo effetus corpus laxo cutis mors homo felix qui sui neque dulcis annus insero et maestus saepe uoco uenio eheu quam surdus miser averto auris et fleo oculus claudo saeuus nego dum leuis malus fidus bonus fortuna fallo paene caput tristis mergo hora meus nunc quia fallax muto nubila uultus protraho ingratus impius uita mora quis ego felix totiens jacto amicus qui cado stabilis non sum ille gradus


Si uis celsi iura tonantis Pura sollers cernere mente, Aspice summi culmina caeli. Illic iusto foedere rerum Veterem seruant sidera pacem. Non sol rutilo concitus igne Gelidum Phoebes impedit axem Nec quae summo uertice mundi Flectit rapidos Vrsa meatus. Numquam occiduo lota profundo Cetera cernens sidera mergi Cupit oceano tingere flammas. Semper uicibus temporis aequis Vesper seras nuntiat umbras Reuehitque diem Lucifer almum. Sic aeternos reficit cursus Alternus amor, sic astrigeris Bellum discors exulat oris. Haec concordia temperat aequis Elementa modis, ut pugnantia Vicibus cedant umida siccis Iungantque fidem frigora flammis Pendulus ignis surgat in altum Terraeque graues pondere sidant. Isdem causis uere tepenti Spirat florifer annus odores, Aestas Cererem feruida siccat, Remeat pomis grauis autumnus, Hiemem defluus inrigat imber Haec temperies alit ac profert Quidquid uitam spirat in orbe. Eadem rapiens condit et aufert Obitu mergens orta supremo. Sedet interea conditor altus Rerumque regens flectit habenas Rex et dominus fons et origo Lex et sapiens arbiter aequi Et quae motu concitat ire. Sistit retrahens ac uaga firmat. Nam nisi rectos reuocans itus Flexos iterum cogat in orbes, Quae nunc stabilis continet ordo Dissaepta suo fonte fatiscant. Hic est cunctis communis amor Repetuntque boni fine teneri, Quia non aliter durare queant, Nisi conuerso rursus amore Refluant causae quae dedit esse.

si uolo celsus ius tono purus sollers cerno mens aspicio superus culmen caelum illic justus foedus res vetus seruo sidus pax non sol rutilo concieo ignis gelidus phoebe impedio axis neque qui superus uertex mundus flecto rapidus vrsa meo numquam occiduus lauo profundo ceterus cerno sidus mergo cupio oceanus tingo flamma semper uicis tempus aequus vesper serus nuntio umbra reuehitque dies lucifer almus sic aeternus reficio curro alternus amor sic astrigeris bellum discors exulat ora hic concordia tempero aequus elementum modus ut pugno vicis cedo umidus siccus iungantque fides frigus flamma pendulus ignis surgo in altus terra grauis pondus sido idem causa uerus tepeo spiro florifer annus odoro aestas ceres fervidus sicco remeo pomum grauis auctumnus hiems defluus inrigo imber hic temperies alo atque profero quisquis uita spiro in orbis idem rapio condio et aufero obeo mergo orior superus sedeo interea conditor altus res rego flecto habena rex et dominus fons et origo lex et sapio arbiter aequum et qui motus concito eo sisto retraho atque uagus firmo nam nisi recingo revoco itus flecto iterum cogo in orbo qui nunc stabilis contineo ordo dissaepio suus fons fatisco hic sum cunctus communis amor repeto bonus finis teneo quia non aliter duraris queo nisus converro rursus amor refluo causa qui do sum


Tum ego: Cum tuas, inquam, rationes considero, nihil dici uerius puto. At si ad hominum iudicia reuertar, quis ille est cui haec non credenda modo sed saltem audienda uideantur? Ita est, inquit illa. Nequeunt enim oculos tenebris assuetos ad lucem perspicuae ueritatis attollere, similesque auibus sunt quarum intuitum nox inluminat dies caecat. Dum enim non rerum ordinem, sed suos intuentur affectus, uel licentiam uel impunitatem scelerum putant esse felicem. Vide autem quid aeterna lex sauciat. Melioribus animum conformaueris, nihil opus est iudice praemium deferente tu te ipse excellentioribus addidisti. Studium ad peiora deflexeris, extra ne quaesieris ultorem. Tu te ipse in deteriora trusisti, ueluti si uicibus sordidam humum caelumque respicias, cunctis extra cessantibus ipsa cernendi ratione nunc caeno nunc sideribus interesse uidearis. At uulgus ista non respicit Quid igitur? Hisne accedamus quos beluis similes esse monstrauimus? Quid si quis amisso penitus uisu ipsum etiam se habuisse obliuisceretur intuitum nihilque sibi ad humanam perfectionem deesse arbitraretur, num uidentes eadem caecos putaremus? Nam ne illud quidem adquiescent quod aeque ualidis rationum nititur firmamentis: infeliciores eos esse qui faciant quam qui patiantur iniuriam. Vellem, inquam, has ipsas audire rationes. Omnem, inquit, improbum num supplicio dignum negas? Minime. Infelices uero esse qui sint improbi multipliciter liquet. Ita, inquam. Qui igituir supplicio digni sunt miseros esse non dubitas? Conuenit, inquam. Si igitur cognitor, ait, resideres, cui supplicium inferendum putares, eine qui fecisset an qui pertulisset iniuriam? Nec ambigo, inquam, quin perpesso satisfacerem dolore facientis. Miserior igitur tibi iniuriae in lator quam acceptor esse uideretur. Consequitur, inquam. Hinc igitur aliis de causis ea radice nitentibus, quod turpitudo suapte natura miseros faciat, apparet inlatam cuilibet iniuriam non accipientis sed inferentis esse miseriam. Atqui nunc, ait, contra faciunt oratores. Pro his enim qui graue quid acerbumque perpessi sunt miserationem iudicum excitare conantur, cum magis admittentibus iustior miseratio debeatur; quos non ab iratis sed a propitiis potius miserantibusque accusatoribus ad iudicium ueluti aegros ad medicum duci oportebat, ut culpae morbos supplicio resecarent. Quo pacto defensorum opera uel tota frigeret, uel si prodesse hominibus mallet, in accusationis habitum uerteretur. Ipsi quoque improbi, si eis aliqua rimula uirtutem relictam fas esset aspicere uitiorumque sordes poenarum cruciatibus se deposituros uiderent compensatione adipiscendae probitatis, nec hos cruciatus esse ducerent defensorumque operam repudiarent ac se totos accusatoribus iudicibusque permitterent. Quo fit ut apud sapientes nullus prorsus odio locus relinquatur. Nam bonos quis nisi stultissimus oderit? Malos uero odisse ratione caret. Nam si, uti corporum languor, ita uitiositas quidam est quasi morbus animorum, cum aegros corpore minime dignos odio sed potius miseratione iudicemus, multo magis non insequendi sed miserandi sunt quorum mentes omni languore atrocior urget improbitas.

tum ego cos tuus inquam ratio considero nihil dico verus puto at si ad homo iudicium revorto quis ille sum qui hic non credo modo sed saltem audio uideo ita sum inquam ille nequeo enim oculus tenebrae assuesco ad lux perspicuus ueritas attollo similis auis sum qui intueor nox inlumino dies caeco dum enim non res ordo sed suus intueor afficio uel licentia uel impunitas scelus puto sum felix video autem quis aeternus lex saucio bonus animus conformaueris nihil opus sum iudex praemium defero tu tu ipse excello addo studium ad malus deflecto extra ne quaero ultor tu tu ipse in deterior trusisti ueluti si uicis sordidus humus caelum respicio cunctus extra cesso ipse cerno ratio nunc caenum nunc sidus intersum uideo at uulgus iste non respicio quis igitur hic accedo qui belua similis sum monstrauimus quis si quis amitto penitus uideo ipse etiam sui habeo obliuiscor intueor nihil sui ad humanus perfectio desum arbitror num uideo idem caecus puto nam ne ille quidem adquiesco qui aequus validus ratio nitor firmamentum infelix is sum qui facio quam qui patior iniuria volo inquam hic ipse audio ratio omnis inquam improbus num supplicium dignus nego paruus infelix uerus sum qui sum improbus multipliciter liquo ita inquam qui igituir supplicium dignus sum miser sum non dubito conuenio inquam si igitur cognitor aio resideres qui supplicium infero puto is qui facio an qui perfero iniuria neque ambago inquam quin perpetior satisfacerem dolor facio miser igitur tu iniuria in lator quam accepto sum uideo consequor inquam hinc igitur alius de causa is radix niteo qui turpitudo suapte natura miser facio appareo infero qui iniuria non accipio sed infero sum miseria atqui nunc aio contra facio orator pro hic enim qui grauis quis acerbus perpetior sum miseratio iudex excitaris conor cum magis admitto justus miseratio debeo qui non ab irascor sed ab propitius potis miserantibusque accusator ad iudicium ueluti aeger ad medicus duco oportet ut culpa morbus supplicium resecarent quo pacisco defensor opus uel totus frigeo uel si prosum homo malo in accusatio habitus verto ipse quoque improbus si is aliqui rimula uirtus relinquo fas sum aspicio vitium sordeo poena cruciatus sui depono video compensatio adipiscendae probitas neque hic cruciatus sum duco defensorumque opera repudio atque sui totus accusator judex permitto quo fio ut apud sapio nullus prorsus odium locus relinquo nam bonus quis nisi stultus odi malus uerus odi ratio careo nam si uti corpus languor ita uitiositas quidam sum quasi morbus animus cum aeger corpus paruus dignus odium sed potis miseratio judico multus magis non insequor sed misero sum qui mens omnis languor atrox urgeo improbitas