type: header

title: Quomodo Trinitas Unus Deus Ac Non Tres Dii (De Trinitate)

wing: latin

grain: passage

license: CC BY 4.0 (estate-derived fields); included text keeps its per-record source license

attribution_rule: Reuse requires the attribution line above (CC BY 4.0). Text records carry their own license_id; only open-display licenses appear in this file.

licensed_material_note: Licensed lexica and citation-only authorities are excluded from bulk dumps by construction — cite the authority, never reprint it.

source: production D1


type: passage

text: Sed quoniam nulla relatio ad se ipsum referri potest, idcirco quod ea secundum se ipsum est praedicatio quae relatione caret, facta quidem est trinitatis numerositas in eo quod est praedicatio relationis, seruata uero unitas in eo quod est indifferentia uel substantiae uel operationis uel omnino eius quae secundum se dicitur praedicationis. Ita igitur substantia continet unitatem, relatio multiplicat trinitatem; atque ideo sola singillatim proferuntur atque separatim quae relationis sunt. Nam idem pater qui filius non est nec idem uterque qui spiritus sanctus. Idem tamen deus est pater et filius et spiritus sanctus, idem iustus idem bonus idem magnus idem omnia quae secundum se poterunt praedicari. Sane sciendum est non semper talem esse relatiuam praedicationem, ut semper ad differens praedicetur, ut est seruus ad dominum; differunt enim. Nam omne aequale aequali aequale est et simile simili simile est et idem ei quod est idem idem est; et similis est relatio in trinitate patris ad filium et utriusque ad spiritum sanctum ut eius quod est idem ad id quod est idem. Quod si id in cunctis aliis rebus non potest inueniri, facit hoc cognata caducis rebus alteritas, Nos uero nulla imaginatione diduci sed simplici intellectu erigi et ut quidque intellegi potest ita aggredi etiam intellectu oportet. Sed de proposita quaestione satis dictum est. Nunc uestri normam iudicii exspectat subtilitas quaestionis; quae utrum recte decursa sit an minime, uestrae statuet pronuntiationis auctoritas. Quod si sententiae fidei fundamentis sponte firmissimae opitulante gratia diuina idonea argumentorum adiumenta praestitimus, illuc perfecti operis laetitia remeabit unde uenit effectus. Quod si ultra se humanitas nequiuit ascendere, quantum inbecillitas subtrahit uota supplebunt.

lemmas: sed quoniam nullus relatio ad sui ipse refero possum idcirco qui is secundus sui ipse sum praedicatio qui relatio careo facio quidem sum trinitas numerositas in is qui sum praedicatio relatio seruata uerus unitas in is qui sum indifferens uel substantia uel operatio uel omnino is qui secundus sui dico praedicatio ita igitur substantia contineo unitas relatio multiplico trinitas atque ideo solus singillatim profero atque separatim qui relatio sum nam idem pater qui filius non sum neque idem uterque qui spiritus sancio idem tamen deus sum pater et filius et spiritus sancio idem iustus idem bonus idem magnus idem omnis qui secundus sui possum praedicaris sanus scio sum non semper talis sum relatiuam praedicatio ut semper ad differo praedicetur ut sum seruus ad dominus differo enim nam omnis aequal aequal aequal sum et similis similis similis sum et idem is qui sum idem idem sum et similis sum relatio in trinitas pater ad filius et uterque ad spiritus sancio ut is qui sum idem ad is qui sum idem qui si is in cunctus alius res non possum inuenio facio hic cognatus caducus res alteritas nos uerus nullus imaginatio diduco sed simplex intellego erigo et ut quisque intellego possum ita aggredio etiam intellego oportet sed de propono quaestio satis dico sum nunc vester norma iudicium exspecto subtilitas quaestio qui utrum rectus decurro sum an paruus uester statuo pronuntiatio auctoritas qui si sententia fides fundamentum sponte firmus opitulante gratia diuinum idoneus argumentor adjumentum praesto illic perficio opus laetitia remeo unde uenio efficio qui si ultra sui humanitas nequeo ascendo quantus imbecillitas subtraho uotum supplebunt


text: Age igitur ingrediamur et unumquodque ut intellegi atque capi potest dispiciamus, nam, sicut optime dictum uidetur, eruditi est hominis unum quodque ut ipsum est ita de eo fidem capere temptare. Nam cum tres sint speculatiuae partes, naturalis, in motu inabstracta ἀνυπεχαίρετο (considerat enim corporum formas cum materia, quae a corporibus actu separari non possunt, quae corpora in motu sunt ut cum terra deorsum ignis sursum fertur, habetque motum forma materiae coniuncta), mathematica, sine motu inabstracta (haec enim formas corporum speculatur sine materia ac per hoc sine motu, quae formae cum in materia sint, ab his separari non possunt), theologica, sine motu abstracta atque separabilis (nam dei substantia et materia et motu caret), in naturalibus igitur rationabiliter, in mathematicis disciplinaliter, in diuinis intellectualiter uersari oportebit neque diduci ad imaginationes, sed potius ipsam inspicere formam quae uere forma neque imago est et quae esse ipsum est et ex qua esse est. Omne namque esse ex forma est. Statua enim non secundum aes quod est materia, sed secundum formam qua in eo insignita est effigies animalis dicitur, ipsumque aes non secundum terram quod est eius materia, sed dicitur secundum aeris figuram. Terra quoque ipsa non secundum ἄποιον ὕλην dicitur, sed secundum siccitatem grauitatemque quae sunt formae. Nihil igitur secundum materiam esse dicitur sed secundum propriam formam. Sed diuina substantia sine materia forma est atque ideo unum et est id quod est. Reliqua enim non sunt id quod sunt. Vnum quodque enim habet esse suum ex his ex quibus est, id est ex partibus suis, et est hoc atque hoc, id est partes suae coniunctae, sed non hoc uel hoc singulariter, ut cum homo terrenus constet ex anima corporeque, corpus et anima est, non uel corpus uel anima in partem; igitur non est id quod est. Quod uero non est ex hoc atque hoc, sed tantum est hoc, illud uere est id quod est; et est pulcherrimum fortissimumque quia nullo nititur. Quocirca hoc uere unum in quo nullus numerus, nullum in eo aliud praeterquam id quod est. Neque enim subiectum fieri potest; forma enim est, formae uero subiectae esse non possunt. Nam quod ceterae formae subiectae accidentibus sunt ut humanitas, non ita accidentia suscipit eo quod ipsa est, sed eo quod materia ei subiecta est; dum enim materia subiecta humanitati suscipit quodlibet acci- dens, ipsa, hoc suscipere uidetur humanitas. Forma uero quae est sine materia non poterit esse subiectum nec uero inesse materiae, neque enim esset forma sed imago. Ex his enim formis quae praeter materiam sunt, istae formae uenerunt quae sunt in materia et corpus efficiunt. Nam ceteras quae in corporibus sunt abutimur formas uocantes, dum imagines sint. Adsimulantur enim formis his quae non sunt in materia constitutae. Nulla igitur in eo diuersitas, nulla ex diuersitate pluralitas, nulla ex accidentibus multitudo atque idcirco nec numerus.

lemmas: ago igitur ingredior et unumquodque ut intellego atque capio possum dispicio nam sicut optume dico uideo erudio sum homo unus quisque ut ipse sum ita de is fides capio tento nam cum tres sum speculatiuae pars natural in motus inabstracta considero enim corpus forma cum materia qui ab corpus actus separaris non possum qui corpus in motus sum ut cum terra deorsum ignis sursum fero habeo motus forma materia conjungo mathematicus sine motus inabstracta hic enim forma corpus speculor sine materia atque per hic sine motus qui forma cum in materia sum ab hic separaris non possum theologicus sine motus abstraho atque separabilis nam deus substantia et materia et motus careo in natural igitur rationabilis in mathematicus disciplinaliter in divinus intellectualiter uerso oportet neque diduco ad imaginatio sed potis ipse inspicio forma qui uerus forma neque imago sum et qui sum ipse sum et ex qui sum sum omnis namque sum ex forma sum statua enim non secundus aes qui sum materia sed secundus forma qui in is insignio sum effigio animal dico ipse aes non secundus terra qui sum is materia sed dico secundus aer figura terra quoque ipse non secundus dico sed secundus siccitas gravitas qui sum forma nihil igitur secundus materia sum dico sed secundus proprius forma sed diuinum substantia sine materia forma sum atque ideo unus et sum is qui sum reliquus enim non sum is qui sum vnus quisque enim habeo sum suus ex hic ex qui sum is sum ex pars suus et sum hic atque hic is sum pars suus conjungo sed non hic uel hic singularis ut cum homo terrenus consto ex anima corporeque corpus et anima sum non uel corpus uel anima in pars igitur non sum is qui sum qui uerus non sum ex hic atque hic sed tantus sum hic ille uerus sum is qui sum et sum pulcher fortis quia nullus nitor quocirca hic uerus unus in quo nullus numerus nullus in is alius praeterquam is qui sum neque enim subicio fio possum forma enim sum forma uerus subjacio sum non possum nam qui ceterus forma subjacio accido sum ut humanitas non ita accido suscipio is qui ipse sum sed is qui materia is subiectum sum dum enim materia subiectum humanitas suscipio qui accio dens ipse hic suscipio uideo humanitas forma uerus qui sum sine materia non possum sum subicio neque uerus insum materia neque enim sum forma sed imago ex hic enim forma qui praeter materia sum iste forma uenio qui sum in materia et corpus efficio nam ceterus qui in corpus sum abutor forma voco dum imago sum adsimulantur enim forma hic qui non sum in materia constituo nullus igitur in is diversitas nullus ex diuersitas pluralitas nullus ex accido multitudo atque idcirco neque numerus


text: Deus uero a deo nullo differt, ne uel accidentibus uel substantialibus differentiis in subiecto positis distent. Vbi uero nulla est differentia, nulla est omnino pluralitas, quare nec numerus; igitur unitas tantum. Nam quod tertio repetitur deus, cum pater ac filius et spiritus sanctus nuncupatur, tres unitates non faciunt pluralitatem numeri in eo quod ipsae sunt, si aduertamus ad res numerabiles ac non ad ipsum numerum. Illic enim unitatum repetitio numerum facit. In eo autem numero qui in rebus numerabilibus constat, repetitio unitatum atque pluralitas minime facit numerabilium rerum numerosam diuersitatem. Numerus enim duplex est, unus quidem quo numera-mus, alter uero qui in rebus numerabilibus constat. Etenim unum res est; unitas, quo unum dicimus. Duo rursus in rebus sunt ut Homines uel lapides; dualitas nihil, sed tantum dualitas qua duo homines uel duo lapides fiunt. Et in ceteris eodem modo. Ergo in numero quo numeramus repetitio unitatum facit pluralitatem; in rerum uero numero non facit pluralitatem unitatum repetitio, uel si de eodem dicam gladius unus mucro unus ensis unus. Potest enim unus tot uocabulis gladius agnosci; haec enim unitatum iteratio potius est non numeratio, uelut si ita dicamus ensis mucro gladius, repetitio quaedam est eiusdem non numeratio diuersorum, uelut si dicam sol sol sol, non tres soles effecerim, sed de uno totiens praedicauerim. Non igitur si de patre ac filio et spiritu sancto tertio praedicatur deus, idcirco trina praedicatio numerum facit. Hoc enim illis ut dictum est imminet qui inter eos distantiam faciunt meritorum. Catholicis uero nihil in differentia constituentibus ipsamque formam ut est esse ponentibus neque aliud esse quam est ipsum quod est opinantibus recte repetitio de eodem quam enumeratio diuersi uidetur esse cum dicitur deus pater deus filius deus spiritus sanctus atque haec trinitas unus deus, uelut ensis atque mucro unus gladius, uelut sol sol sol unus sol. Sed hoc interim ad eam dictum sit significationem demonstrationemque qua ostenditur non omnem unitatum repetitionem numerum pluralitatemque perficere. Non uero ita dicitur pater ac filius et spiritus sanctus quasi multiuocum quiddam; nam mucro et ensis et ipse est et idem, pater uero ac filius et spiritus sanctus idem equidem est, non uero ipse. In qua re paulisper considerandum est. Requirentibus enim: Ipse est pater qui filius? .Minime, inquiunt., Rursus: Idem alter qui alter? Negatur. Non est igitur inter eos in re omni indifferentia; quare subintrat numerus quem ex subiectorum diuersitate confici superius explanatum est. De qua re breuiter considerabimus, si prius illud, quem ad modum de deo unum quodque praedicatur, praemiserimus.

lemmas: deus uerus ab deus nullus differo ne uel accido uel substantial differentia in subiectus pono disto vbi uerus nullus sum differentia nullus sum omnino pluralitas quare neque numerus igitur unitas tantus nam qui tertius repeto deus cum pater atque filius et spiritus sancio nuncupo tres unitas non facio pluralitas numerus in is qui ipse sum si aduertamus ad res numerabilis atque non ad ipse numerus illic enim unitas repetitio numerus facio in is autem numerus qui in res numerabilis consto repetitio unitas atque pluralitas paruus facio numerabilis res numerosus diuersitas numerus enim duplex sum unus quidem quo numero mus alter uerus qui in res numerabilis consto etenim unus res sum unitas quo unus dico duo rursus in res sum ut homo uel lapis dualitas nihil sed tantus dualitas qui duo homo uel duo lapis fio et in ceterus idem modo ergo in numerus quo numero repetitio unitas facio pluralitas in res uerus numerus non facio pluralitas unitas repetitio uel si de idem dico gladius unus mucro unus ensis unus possum enim unus tot uocabulis gladius agnosco hic enim unitas iteratio potis sum non numeratio uelut si ita dico ensis mucro gladius repetitio quidam sum idem non numeratio diuersor uelut si dico sol sol sol non tres soleo effecerim sed de unus totiens praedicauerim non igitur si de pater atque filius et spiritus sancio tertius praedico deus idcirco trini praedicatio numerus facio hic enim ille ut dico sum immineo qui inter is distantia facio meritor catholicus uerus nihil in differentia constituo ipse forma ut sum sum pono neque alius sum quam sum ipse qui sum opinor rectus repetitio de idem quam enumeratio diverto uideo sum cum dico deus pater deus filius deus spiritus sancio atque hic trinitas unus deus uelut ensis atque mucro unus gladius uelut sol sol sol unus sol sed hic interim ad is dico sum significatio demonstrationemque qui ostendo non omnis unitas repetitio numerus pluralitatemque perficio non uerus ita dico pater atque filius et spiritus sancio quasi multiuocum quidam nam mucro et ensis et ipse sum et idem pater uerus atque filius et spiritus sancio idem equidem sum non uerus ipse in qui res paulisper considero sum requiro enim ipse sum pater qui filius paruus inquam rursus idem alter qui alter nego non sum igitur inter is in res omnis indifferens quare subintrat numerus qui ex subiector diuersitas conficio superus explano sum de qui res breuis considero si prior ille qui ad modus de deus unus quisque praedico praemiserimus


text: Investigatam diutissime quaestionem, quantum nostrae mentis igniculum lux diuina dignata est, formatam rationibus litterisque mandatam offerendam uobis communicandamque curaui tam uestri cupidus iudicii quam nostri studiosus inuenti. Qua in re quid mihi sit animi quotiens stilo cogitata commendo, tum ex ipsa materiae difficultate tum ex eo quod raris id est uobis tantum conloquor, intellegi potest. Neque enim famae iactatione et inanibus uulgi clamoribus excitamur; sed si quis est fructus exterior, hic non potest aliam nisi materiae similem sperare sententiam. Quocumque igitur a uobis deieci oculos, partim ignaua segnities partim callidus liuor occurrit, ut contumeliam uideatur diuinis tractatibus inrogare qui talibus hominum monstris non agnoscenda haec potius quam proculcanda proiecerit. Idcirco stilum breuitate contrario et ex intimis sumpta philosophiae disciplinis nouorum uerborum significationibus uelo, ut haec mihi tantum uobisque, si quando ad ea conuertitis oculos, conloquantur, ceteros uero ita submouimus, ut qui capere intellectu nequiuerint ad ea etiam legenda uideantur indigni. Sane 1 tantum a nobis quaeri oportet quantum humanae rationis intuitus ad diuinitatis ualet celsa conscendere. Nam ceteris quoque artibus idem quasi quidam finis est constitutus, quousque potest uia rationis accedere. Neque enim medicina aegris semper affert salutem; sed nulla erit culpa medentis, si nihil eorum quae fieri oportebat omiserit. Idemque in ceteris. At quantum haec difficilior quaestio est, tam facilior esse debet ad ueniam. Vobis tamen etiam illud inspiciendum est, an ex beati Augustini scriptis semina rationum aliquos in nos uenientia fructus extulerint. Ac de proposita quaestione hinc sumamus initium.

lemmas: investigatam diutissime quaestio quantus noster mens igniculis lux diuinum digno sum formo ratio littera mando offertor tu communicandamque curo tam vester cupidus iudicium quam noster studiosus inuenio qui in res quis ego sum animus quotiens stilus cogito commendo tum ex ipse materia difficultas tum ex is qui raris is sum tu tantus conloquor intellego possum neque enim fama iactatio et inanis uulgus clamor excito sed si quis sum fructus exter hic non possum alius nisi materia similis spero sententia quicumque igitur ab tu deicio oculus pars ignavus segnities pars callidus liuor occurro ut contumelia uideo divinus tractas inrogaris qui talis homo monstrum non agnosco hic potis quam proculcanda proiacio idcirco stilis breuitas contrarius et ex intimus sumo philosophia disciplina novum uerbum significatio velo ut hic ego tantus tu si quando ad is conuertitis oculus conloquor ceterus uerus ita submouimus ut qui capio intellego nequeo ad is etiam lego uideo indignus sanus tantus ab nos quaero oportet quantus humanus ratio intueor ad diuinitas ualeo celsus conscendo nam ceterus quoque ars idem quasi quidam finis sum constituo quousque possum uia ratio accedo neque enim medicina aeger semper affero salus sed nullus sum culpa medeor si nihil is qui fio oportet omitto idem in ceterus at quantus hic difficilis quaestio sum tam facilis sum debeo ad uenia tu tamen etiam ille inspicio sum an ex beati augustini scribo semen ratio aliquis in nos venio fructus effero atque de propono quaestio hinc sumo initium


text: Decem omnino praedicamenta traduntur quae de rebus omnibus uniuersaliter praedicantur, id est substantia, qualitas, quantitas, ad aliquid, ubi, quando, habere, situm esse, facere, pati. Haec igitur talia sunt qualia subiecta permiserint; nam pars eorum in reliquarum rerum praedicatione substantia est, pars in accidentium numero est. At haec cum quis in diuinam uerterit praedicationem, cuncta mutantur quae praedicari possunt. Ad aliquid uero omnino non potest praedicari, nam substantia in illo non est uere substantia sed ultra substantiam; item qualitas et cetera quae uenire queunt. Quorum ut amplior fiat intellectus exempla subdenda sunt. Nam cum dicimus deus, substantiam quidem significare uidemur, sed eam quae sit ultra substantiam; cum uero iustus, qualitatem quidem sed non accidentem, sed eam quae sit substantia sed ultra substantiam. Neque enim aliud est quod est, aliud est quod iustus est, sed idem est esse deo quod iusto. Item cum dicitur magnus uel maximus, quantitatem quidem significare uidemur, sed eam quae sit ipsa substantia, talis qualem esse diximus ultra substantiam; idem est enim esse deo quod magno. De forma enim eius superius monstratum est quoniam is sit forma et unum uere nec ulla pluralitas. Sed haec praedicamenta talia sunt, ut in quo sint ipsum esse faciant quod dicitur, diuise quidem in ceteris, in deo uero coniuncte atque copulate hoc modo: nam cum dicimus substantia (ut homo uel deus), ita dicitur quasi illud de quo praedicatur ipsum sit substantia,, ut substantia homo uel deus. Sed distat, quoniam homo non integre ipsum homo est ac per hoc nec substantia; quod enim est, aliis debet quae non sunt homo. Deus uero hoc ipsum deus est; nihil enim aliud est nisi quod est, ac per hoc ipsum deus est. Rursus iustus, quod est qualitas, ita dicitur quasi ipse hoc sit de quo praedicatur, id est si dicamus homo iustus uel deus iustus, ipsum hominem uel deum iustos esse proponimus; sed differt, quod homo alter alter iustus, deus uero idem ipsum est quod est iustum. Magnus etiam homo uel deus dicitur atque ita quasi ipse sit homo magnus uel deus magnus; sed homo tantum magnus, deus uero ipsum magnus exsistit. Reliqua uero neque de deo neque de ceteris praedicantur. Nam ubi uel de homine uel de deo praedicari potest, de homine ut in foro, de deo ut ubique, sed ita ut non quasi ipsa sit res id quod praedicatur de qua dicitur. Non enim ita homo dicitur esse in foro quem ad modum esse albus uel longus nec quasi circumfusus et determinatus proprietate aliqua qua designari secundum se possit, sed tantum quo sit illud aliis informatum rebus per hanc praedicationem ostenditur. De deo uero non ita, nam quod ubique est ita dici uidetur non quod in omni sit loco (omnino enim in loco esse non potest) sed quod omnis ei locus adsit ad eum capiendum, cum ipse non suscipiatur in loco; atque ideo nusquam in loco esse dicitur, quoniam ubique est sed non in loco. Quando uero eodem praedicatur modo, ut de homine heri uenit, de deo semper est. Hic quoque non quasi esse aliquid dicitur illud ipsum de quo hesternus dicitur aduentus, sed quid ei secundum tempus accesserit praedicatur. Quod uero de deo dicitur semper est, unum quidem significat, quasi omni praeterito fuerit, omni quoquo modo sit praesenti est, omni futuro erit. Quod de caelo et de ceteris inmortalibus corporibus secundum philosophos dici potest, at de deo non ita. Semper enim est, quoniam semper praesentis est in eo temporis tantumque inter nostrarum rerum praesens, quod est nunc, interest ac diuinarum, quod nostrum nunc quasi currens tempus facit et sempiternitatem, diuinum uero nunc permanens neque mouens sese atque consistens aeternitatem facit; cui nomini si adicias semper, facies eius quod est nunc iugem indefessumque ac per hoc perpetuum cursum quod est sempiternitas. Rursus habere uel facere eodem modo; dicimus enim uestitus currit de homine, de deo cuncta possidens regit. Rursus de eo nihil quod est esse de utrisque dictum est, sed haec omnis praedicatio exterioribus datur omniaque haec quodam modo referuntur ad aliud. Cuius praedicationis differentiam sic facilius internoscimus: qui homo est uel deus refertur ad substantiam qua est aliquid, id est homo uel deus; qui iustus est refertur ad qualitatem qua scilicet est aliquid, id est iustus, qui magnus ad quantitatem qua est aliquid, id est magnus. Nam in ceteris praedicationibus nihil tale est. Qui enim dicit esse aliquem in foro uel ubique, refert quidem ad praedicamentum quod est ubi, sed non quo aliquid est uelut iustitia iustus. Item cum dico currit uel regit uel nunc est uel semper est, refertur quidem uel ad facere uel ad tempus—si tamen interim diuinum illud semper tempus dici potest—sed non quo aliquo aliquid est uelut magnitudine magnum, Nam situm passionemque requiri in deo non oportet, neque enim sunt. Iamne patet quae sit differentia praedicationum? Quod aliae quidem quasi rem monstrant aliae uero quasi circumstantias rei quodque illa quidem 1 ita praedicantur, ut esse aliquid rem ostendant, illa uero ut non esse, sed potius extrinsecus aliquid quodam modo affigant. Illa igitur, quae aliquid esse designant, secundum rem praedicationes uocentur. Quae cum de rebus subiectis dicuntur, uocantur accidentia secundum rem; cum uero de deo qui subiectus non est, secundum substantiam rei praedicatio nuncupatur.

lemmas: decem omnino praedicamenta trado qui de res omnis universalis praedico is sum substantia qualitas quantitas ad aliquis ubi quando habeo sino sum facio patior hic igitur talis sum qualis subiectum permitto nam pars is in reliquus res praedicatio substantia sum pars in accido numerus sum at hic cum quis in diuinus verto praedicatio cunctus muto qui praedicaris possum ad aliquis uerus omnino non possum praedicaris nam substantia in ille non sum uerus substantia sed ultra substantia item qualitas et ceterus qui uenio queo qui ut amplus fio intellego exemplum subdenda sum nam cum dico deus substantia quidem significaris uideo sed is qui sum ultra substantia cum uerus iustus qualitas quidem sed non accido sed is qui sum substantia sed ultra substantia neque enim alius sum qui sum alius sum qui iustus sum sed idem sum sum deus qui justus item cum dico magnus uel magnus quantitas quidem significaris uideo sed is qui sum ipse substantia talis qual sum dico ultra substantia idem sum enim sum deus qui magnus de forma enim is superus monstro sum quoniam is sum forma et unus uerus neque ullus pluralitas sed hic praedicamenta talis sum ut in quo sum ipse sum facio qui dico divido quidem in ceterus in deus uerus conjungo atque copulo hic modo nam cum dico substantia ut homo uel deus ita dico quasi ille de quo praedico ipse sum substantia ut substantia homo uel deus sed disto quoniam homo non integer ipse homo sum atque per hic neque substantia qui enim sum alius debeo qui non sum homo deus uerus hic ipse deus sum nihil enim alius sum nisi qui sum atque per hic ipse deus sum rursus iustus qui sum qualitas ita dico quasi ipse hic sum de quo praedico is sum si dico homo iustus uel deus iustus ipse homo uel deus iustus sum propono sed differo qui homo alter alter iustus deus uerus idem ipse sum qui sum iustus magnus etiam homo uel deus dico atque ita quasi ipse sum homo magnus uel deus magnus sed homo tantus magnus deus uerus ipse magnus exsisto reliquus uerus neque de deus neque de ceterus praedico nam ubi uel de homo uel de deus praedicaris possum de homo ut in forum de deus ut ubique sed ita ut non quasi ipse sum res is qui praedico de qui dico non enim ita homo dico sum in forum qui ad modus sum albus uel longus neque quasi circumfundo et determino proprietas aliqui qui designaris secundus sui possum sed tantus quo sum ille alius informo res per hic praedicatio ostendo de deus uerus non ita nam qui ubique sum ita dico uideo non qui in omnis sum locus omnino enim in locus sum non possum sed qui omnis is locus adsum ad is capio cum ipse non suscipio in locus atque ideo nusquam in locus sum dico quoniam ubique sum sed non in locus quando uerus idem praedico modo ut de homo heri uenio de deus semper sum hic quoque non quasi sum aliquis dico ille ipse de quo hesternus dico advenio sed quis is secundus tempus accedo praedico qui uerus de deus dico semper sum unus quidem significo quasi omnis praetereo sum omnis quisquis modo sum praesens sum omnis sum sum qui de caelum et de ceterus immortalis corpus secundus philosophus dico possum at de deus non ita semper enim sum quoniam semper praesum sum in is tempus tantus inter nostraris res praesens qui sum nunc intersum atque diuinaris qui nos nunc quasi curro tempus facio et sempiternitas divinus uerus nunc permaneo neque moveo sui atque consisto aeternitas facio qui nomen si adicio semper facies is qui sum nunc jugo indefessumque atque per hic perpetuus cursus qui sum sempiternitas rursus habeo uel facio idem modo dico enim uestio curro de homo de deus cunctus possideo rego rursus de is nihil qui sum sum de uterque dico sum sed hic omnis praedicatio exter do omne hic quidam modo refero ad alius qui praedicatio differentia sic facilis internoscimus qui homo sum uel deus refero ad substantia qui sum aliquis is sum homo uel deus qui iustus sum refero ad qualitas qui scilicet sum aliquis is sum iustus qui magnus ad quantitas qui sum aliquis is sum magnus nam in ceterus praedicatio nihil talis sum qui enim dico sum aliquis in forum uel ubique refero quidem ad praedicamentum qui sum ubi sed non quo aliquis sum uelut iustitia iustus item cum dico curro uel rego uel nunc sum uel semper sum refero quidem uel ad facio uel ad tempus si tamen interim divinus ille semper tempus dico possum sed non quo aliquis aliquis sum uelut magnitudo magnus nam sino passionemque requiro in deus non oportet neque enim sum jam pateo qui sum differentia praedicatio qui alius quidem quasi res monstro alius uerus quasi circumstantia res quisque ille quidem ita praedico ut sum aliquis res ostendo ille uerus ut non sum sed potis extrinsecus aliquis quidam modo affigant ille igitur qui aliquis sum designo secundus res praedicatio voco qui cum de res subjectus dico voco accido secundus res cum uerus de deus qui subicio non sum secundus substantia res praedicatio nuncupo


text: Age nunc de relatiuis speculemur pro quibus omne quod dictum est sumpsimus ad disputationem; maxime enim haec non uidentur secundum se facere praedicationem quae perspicue ex alieno aduentu constare perspiciuntur. Age enim, quoniam dominus ac seruus relatiua sunt, uideamus utrumne ita sit ut secundum se sit praedicatio an minime. Atqui si auferas seruum, abstuleris et dominum j at non etiam si auferas albedinem, abstuleris quoque album, sed interest, quod albedo accidit albo, qua sublata perit nimirum album. At in domino, si seruum auferas, perit uocabulum quo dominus uocabatur; sed non accidit seruus domino ut albedo albo, sed potestas quaedam qua seruus coercetur. Quae quoniam sublato deperit seruo, constat non eam per se domino accidere sed per seruorum quodam modo extrinsecus accessum. Non igitur dici potest praedicationem relatiuam quidquam rei de qua dicitur secundum se uel addere uel minuere uel mutare. Quae tota non in eo quod est esse consistit, sed in eo quod est in comparatione aliquo modo se habere, nec semper ad aliud sed aliquotiens ad idem. Age enim stet quisquam. Ei igitur si accedam dexter, erit ille sinister ad me comparatus, non quod ille ipse sinister sit, sed quod ego dexter accesserim. Rursus ego sinister accedo, item ille fit dexter, non quod ita sit per se dexter uelut albus ac longus, sed quod me accedente fit dexter atque id quod est a me et ex me est minime uero ex sese. Quare quae secundum rei alicuius in eo quod ipsa est proprietatem non faciunt praedicationem, nihil alternare uel mutare queunt nullamque omnino uariare essentiam. Quocirca si pater ac filius ad aliquid dicuntur nihilque aliud ut dictum est differunt nisi sola relatione, relatio uero non praedicatur ad id de quo praedicatur quasi ipsa sit et secundum rem de qua dicitur, non faciet alteritatem rerum de qua dicitur, sed, si dici potest, quo quidem modo id quod uix intellegi potuit interpretatum est, personarum. Omnino enim magna regulae est ueritas in rebus incorporalibus distantias effici differentiis non locis. Neque accessisse diei potest aliquid deo, ut pater fieret; non enim coepit esse umquam pater eo quod substantialis quidem ei est productio filii, relatiua uero praedicatio patris. Ac si meminimus omnium in prioribus de deo sententiarum, ita cogitemus processisse quidem ex deo patre filium deum et ex utrisque spiritum sanctum; hos, quoniam in- corporales sint, minime Iocis distare. Quoniam uero pater deus et filius deus et spiritus sanctus deus, deus uero nullas habet differentias quibus differat ab deo, a nullo eorum differt. Differentiae uero ubi absunt, abest pluralitas; ubi abest pluralitas, adest unitas. Nihil autem aliud gigni potuit ex deo nisi deus; et in rebus numerabilibus repetitio unitatum non facit modis omnibus pluralitatem. Trium igitur idonee constituta est unitas.

lemmas: ago nunc de relatiuis speculemur pro qui omnis qui dico sum sumo ad disputatio magnus enim hic non uideo secundus sui facio praedicatio qui perspicuus ex alienus aduentus constaris perspicio ago enim quoniam dominus atque seruus relatiua sum video uter ita sum ut secundus sui sum praedicatio an paruus atqui si aufero seruus aufero et dominus j at non etiam si aufero albedo aufero quoque albus sed intersum qui albedo accido album qui tollo pereo nimirum albus at in dominus si seruus aufero pereo uocabulis quo dominus uoco sed non accido seruus dominus ut albedo album sed potestas quidam qui seruus coerceo qui quoniam tollo depereo seruus consto non is per sui dominus accido sed per seruus quidam modo extrinsecus accedo non igitur dico possum praedicatio relatiuam quisquam res de qui dico secundus sui uel addo uel minuo uel muto qui totus non in is qui sum sum consisto sed in is qui sum in comparatio aliquis modo sui habeo neque semper ad alius sed aliquoties ad idem ago enim sto quisquam eos igitur si accedo dexter sum ille sinister ad ego comparo non qui ille ipse sinister sum sed qui ego dexter accedo rursus ego sinister accedo item ille fio dexter non qui ita sum per sui dexter uelut albus atque longus sed qui ego accedo fio dexter atque is qui sum ab ego et ex ego sum paruus uerus ex sui quaris qui secundus res aliquis in is qui ipse sum proprietas non facio praedicatio nihil alternaris uel muto queo nullus omnino uario essentia quocirca si pater atque filius ad aliquis dico nihil alius ut dico sum differo nisi solus relatio relatio uerus non praedico ad is de quo praedico quasi ipse sum et secundus res de qui dico non facio alteritas res de qui dico sed si dico possum quo quidem modo is qui uix intellego possum interpretas sum personaris omnino enim magnus regula sum ueritas in res incorporal distantia efficio differentia non locus neque accedo dies possum aliquis deus ut pater fio non enim coepio sum umquam pater is qui substantial quidem is sum productio filius relatiua uerus praedicatio pater atque si memini omnis in prior de deus sententiaris ita cogito procedo quidem ex deus pater filius deus et ex uterque spiritus sancio hic quoniam in corporal sum paruus jocus distaris quoniam uerus pater deus et filius deus et spiritus sancio deus deus uerus nullus habeo differentia qui differo ab deus ab nullus is differo differentia uerus ubi absum absum pluralitas ubi absum pluralitas adsum unitas nihil autem alius gigno possum ex deus nisi deus et in res numerabilis repetitio unitas non facio modus omnis pluralitas tres igitur idoneus constituo sum unitas


text: Christianae religionis reuerentiam plures usurpant, sed ea fides pollet maxime ac solitarie quae cum propter uniuersalium praecepta regularum, quibus eiusdem religionis intellegatur auctoritas, tum propterea, quod eius cultus per omnes paene mundi terminos emanauit, catholica, uel uniuersalis uocatur. Cuius haec de trinitatis unitate sententia est Pater, inquiunt, deus filius deus spiritus sanctus deus. Igitur pater filius spiritus sanctus unus non tres dii. Cuius coniunctionis ratio est indifferentia. Eos enim differentia comitatur qui uel augent uel minuunt, ut Arriani qui gradibus meritorum trinitatem uariantes distrahunt atque in pluralitatem diducunt. Principium enim pluralitatis alteritas est; praeter altentatem enim nec pluralitas quid sit intellegi potest. Trium namque rerum uel quotlibet tum genere tum specie tum numero diuersitas constat; quotiens enim idem dicitur, totiens diuersum etiam praedicatum Idem uero dicitur tribus modis: aut genere ut idem homo quod equus, quia his idem genus ut animal; uel specie ut idem Cato quod Cicero, quia, eadem species ut homo; uel numero ut Tullius et Cicero, quia unus est numero. Quare diuersum etiam uel genere uel specie uel numero dicitur. Sed numero differentiam accidentium uarietas facit. Nam tres homines neque genere neque specie sed suis acci de litibus distant; nam uel si animo cuncta ab bis accidentia separemus, tamen locus cunctis diuersus est quem unum fingere nullo modo possumus; duo enim corpora unum locum non obtinebunt, qui est accidens. Atque ideo sunt numero plures, quoniam accidentibus plures fiunt.

lemmas: christianus religio reverentia multus usurpo sed is fides polleo magnus atque solitarie qui cum propter uniuersalium praecipio regularis qui idem religio intellego auctoritas tum propterea qui is cultus per omnis paene mundus terminus emanauit catholicus uel uniuersal uoco qui hic de trinitas unitas sententia sum pater inquam deus filius deus spiritus sancio deus igitur pater filius spiritus sancio unus non tres dius qui coniunctio ratio sum indifferens is enim differentia comito qui uel augeo uel minuo ut arriani qui gradus meritor trinitas vario distraho atque in pluralitas diduco principium enim pluralitas alteritas sum praeter altentas enim neque pluralitas quis sum intellego possum tres namque res uel quotlibet tum genus tum species tum numerus diversitas consto quotiens enim idem dico totiens diuerto etiam praedico idem uerus dico tres modus aut genus ut idem homo qui equus quia hic idem genus ut animal uel species ut idem cato qui cicero quia idem species ut homo uel numerus ut tullius et cicero quia unus sum numerus quaris diuerto etiam uel genus uel species uel numerus dico sed numerus differentia accido uarietas facio nam tres homo neque genus neque species sed suus accio de lis disto nam uel si animus cunctus ab bis accido separo tamen locus cunctus diverto sum qui unus fingo nullus modo possum duo enim corpus unus locus non obtineo qui sum accido atque ideo sum numerus multus quoniam accido multus fio