nihilo tamen setius principibus Treverorum ad se convocatis hos singillatim Cingetorigi conciliavit, quod cum merito eius a se fieri intellegebat, tum magni interesse arbitrabatur eius auctoritatem inter suos quam plurimum valere, cuius tam egregiam in se voluntatem perspexisset.

nihilum tamen setius princeps treveri ad sui convoco hic singillatim cingetorigi concilio qui cum mereo is ab sui fio intellego tum magnus intersum arbitror is auctoritas inter suus quam multus valeo qui tam egregius in sui voluntas perspicio


silvestribus locis insidias disponunt eodemque equites postero die mittunt, qui primum elicerent nostros, deinde circumventos aggrederentur.

silvestris locus insidiae dispono idem eques posterus dies mitto qui primus elices noster deinde circumvenio aggredio


Itaque consilio advocato, rebus eis quae ad se essent delatae omnibus expositis animos multitudinis confirmat.

itaque consilium advoco res is qui ad sui sum defero omnis expono animus multitudo confirmo


Quibus auditis, liberaliter pollicitus hortatusque ut in ea sententia permanerent,

qui audio liberalis polliceor horto ut in is sententia permaneo


Hac re pro suggestu pronuntiata eodem die cum legionibus in Senones proficiscitur magnisque itineribus eo pervenit.

hic res pro suggero pronuntio idem dies cum legio in senones proficisco magnus iter is pervenio


Qua consuetudine cognita Caesar, ne graviori bello, occurreret, maturius quam consuerat ad exercitum proficiscitur.

qui consuetudo cognosco caesar ne gravis bellum occurro maturus quam consuo ad exercitus proficisco


Ipse adit reliquos, cohortatur ne labori succumbant; omnium superiorum dimicationum fructum in eo die atque hora docet consistere.

ipse adeo reliquus cohorto ne labor succumbo omnis superus dimicatio fructus in is dies atque hora doceo consisto


huc magnum numerum equorum huius belli causa in Italia atque Hispania coemptum miserat.

huc magnus numerus equus hic bellum causa in italia atque hispania coemo mitto


Sub muro, quae pars collis ad orientem solem spectabat, hunc omnem locum copiae Gallorum compleverant fossamque et maceriam sex in altitudinem pedum praeduxerant.

sub murus qui pars collis ad orior sol specto hic omnis locus copia gallus compleo fodio et maceria sex in altitudo pes praeduco


Tum copiis in tres partes distributis impedimenta omnium legionum Aduatucam contulit.

tum copia in tres pars distribuo impedimentum omnis legio aduatucam confero


Interim ab omnibus legatis quaestoreque, quibus legiones tradiderat, certior factus est in hiberna perventum locumque hibernis esse munitum.

interim ab omnis legatus quaestoreque qui legio trado certus facio sum in hibernus pervenio locus hibernus sum munio


qua ex parte homines bellandi cupidi magno dolore adficiebantur.

qui ex pars homo bellor cupidus magnus dolor afficio


Non nulli etiam Caesari nuntiabant, cum castra moveri ac signa ferri iussisset, non fore dicto audientes milites neque propter timorem signa laturos.

non nullus etiam caesaris nuntio cum castrum moveo atque signum fero iubeo non sum dico audio miles neque propter timor signum fero


Id ex similitudine floris lilium appellabant. Ante haec taleae pedem longae ferreis hamis infixis totae in terram infodiebantur mediocribusque intermissis spatiis omnibus locis disserebantur; quos stimulos nominabant.

is ex similitudo florus lilium appello ante hic talea pedis longus ferreus hamus infigo totus in terra infodio mediocris intermitto spatium omnis locus dissero qui stimulus nomino


Interiores desperatis campestribus locis propter magnitudinem munitionum loca praerupta ex ascensu temptant: huc ea quae paraverant conferunt.

interior despero campestre locus propter magnitudo munitio locum praeruptus ex ascensus tento huc is qui paro confero


deinde quod ab non nullis Gallis sollicitarentur, partim qui, ut Germanos diutius in Gallia versari noluerant, ita populi Romani exercitum hiemare atque inveterascere in Gallia moleste ferebant, partim qui mobilitate et levitate animi novis imperiis studebant;

deinde qui ab non nullus gallus sollicito pars qui ut germani diu in gallia versaris nolo ita populus romanus exercitus hiemo atque inveterasco in gallia molestus fero pars qui mobilitas et levitas animus novus imperium studeo


Sub vesperum consilio convocato cohortatus ut ea quae imperasset diligenter industrieque administrarent, naves, quas Metiosedo deduxerat, singulas equitibus Romanis attribuit, et prima confecta vigilia quattuor milia passuum secundo flumine silentio progredi ibique se exspectari iubet.

sub vesperus consilium convoco cohortor ut is qui impero diligenter industrius administro navo qui metiosedo deduco singulus eques romanus attribuo et primus conficio vigil quattuor mille passus secundus flumen silentium progredior ibi sui exspecto iubeo


Cogunt equitum duo milia Sugambri, qui sunt proximi Rheno, a quibus receptos ex fuga Tencteros atque Vsipetes supra docuimus.

cogo eques duo mille sigambri qui sum propior rhenus ab qui recipio ex fuga tencteros atque vsipetes supra doceo


Nam si legiones in provinciam arcesseret, se absente in itinere proelio dimicaturas intellegebat;

nam si legio in provincia arcesso sui absum in iter proelium dimico intellego


Quibus rebus cognitis proficiscitur ad auxilium Duratio ferendum. At Dumnacus adventu Fabi cognito desperata salute, si tempore eodem coactus esset et Romanum externum sustinere hostem et respicere ac timere oppidanos, repente ex eo loco cum copiis recedit nec se satis tutum fore arbitratur, nisi flumine Ligeri, quod erat ponte propter magnitudinem transeundum, copias traduxisset.

qui res cognosco proficisco ad auxilium duratio fero at dumnacus advenio fabius cognosco despero salus si tempus idem cogo sum et romanus externus sustineo hostis et respicio atque timeo oppidanus repens ex is locus cum copia recedo neque sui satis tueor sum arbitror nisi flumen liger qui sum pons propter magnitudo transeo copia traduco


Caesar nuntiis ad civitatem Aeduorum missis, qui suo beneficio conservatos docerent quos iure belli interficere potuisset, tribusque horis noctis exercitui ad quietem datis castra ad Gergoviam movit.

caesar nuntius ad civitas aedui mitto qui suus beneficium conservo doceo qui ius bellum interficio possum tres hora nox exercitus ad quies do castrum ad gergovia moveo


Cum ex dediticiis Belgis reliquisque Gallis complures Caesarem secuti una iter facerent, quidam ex his, ut postea ex captivis cognitum est, eorum dierum consuetudine itineris nostri exercitus perspecta, nocte ad Nervios pervenerunt atque his demonstrarunt inter singulas legiones impedimentorum magnum numerum intercedere, neque esse quicquam negotii, cum prima legio in castra venisset reliquaeque legiones magnum spatium abessent, hanc sub sarcinis adoriri;

cos ex dediticius belga reliquus gallus complures caesaris sequor unus iter facio quidam ex hic ut postea ex captivus cognosco sum is dies consuetudo iter noster exercitus perspicio nox ad nervii pervenio atque hic demonstro inter singulus legio impedimentor magnus numerus intercedo neque sum quisquam negotium cum primus legio in castrum venio reliquus legio magnus spatium absum hic sub sarcina adorio


Hoc proelio trans Rhenum nuntiato, Suebi, qui ad ripas Rheni venerant, domum reverti coeperunt; quos ubi qui proximi Rhenum incolunt perterritos senserunt, insecuti magnum ex iis numerum occiderunt.

hic proelium trans rhenus nuntio suevi qui ad ripa rhenus venio domus revorto coepio qui ubi qui propior rhenus incolo perterreo sentio insequor magnus ex is numerus occido


Ea re constituta, secunda vigilia magno cum, strepitu ac tumultu castris egressi nullo certo ordine neque imperio, cum sibi quisque primum itineris locum peteret et domum pervenire properaret, fecerunt ut consimilis fugae profectio videretur.

is res constituo secundus vigil magnus cum strepitus atque tumultus castrum egredior nullus certus ordo neque imperium cum sui quisque primus iter locus peto et domus pervenio propero facio ut consimilis fuga profectio video


In his fuit Ariovistus, qui naviculam deligatam ad ripam nactus ea profugit; reliquos omnes consecuti equites nostri interfecerunt.

in hic sum ariovistus qui navicula deligo ad ripa nanciscor is profugio reliquus omnis consequor eques noster interfacio


atque in his Surum Aeduum, qui et virtutis et generis summam nobilitatem habebat solusque ex Aeduis ad id tempus permanserat in armis.

atque in hic syrus aeduum qui et virtus et genus summa nobilitas habeo solus ex aedui ad is tempus permaneo in arma


Ipse cum omnibus copiis in Morinos proficiscitur, quod inde erat brevissimus in Britanniam traiectus.

ipse cum omnis copia in morini proficisco qui inde sum brevis in britannia trajectus


Hi similitudine armorum vehementer nostros perterruerunt, ac tametsi dextris humeris exsertis animadvertebantur, quod insigne pactum esse consuerat, tamen id ipsum sui fallendi causa milites ab hostibus factum existimabant.

hic similitudo armus vehemens noster perterreo atque tametsi dextera humo exsero animadverto qui insignis paciscor sum consuo tamen is ipse suus fallo causa miles ab hostis facio existimo


Cavarinum cum equitatu Senonum secum proficisci iubet, ne quis aut ex huius iracundia aut ex eo, quod meruerat, odio civitatis motus exsistat.

cavarinus cum equitatus senones sui proficisco iubeo ne quis aut ex hic iracundia aut ex is qui mereo odium civitas moueo exsisto


Conclamant Aedui et Litaviccum obsecrant ut sibi consulat. "Quasi vero," inquit ille, "consili sit res, ac non necesse sit nobis Gergoviam contendere et cum Arvernis nosmet coniungere.

conclamo aedui et litaviccum obsecro ut sui consulo quasi verus inquam ille consilium sum res atque non necesse sum nos gergovia contendo et cum arvernus nos coniungo


sed in consilio capiendo omnem Galliam respiciamus, quam ad nostrum auxilium concitavimus.

sed in consilium capio omnis gallia respicio quam ad nos auxilium concito


quos et quam humiles accepisset, compulsos in oppida, multatos agris omnibus ereptis copiis, imposito stipendio, obsidibus summa cum contumelia extortis,

qui et quam humilis accipio compello in oppidum multo ager omnis eripio copia impono stipendium obsidibus summus cum contumelia extorqueo


Marcum Aristium, tribunum militum, iter ad legionem facientem fide data ex oppido Cabillono educunt: idem facere cogunt eos, qui negotiandi causa ibi constiterant.

marcus aristius tribunus miles iter ad legio facio fides do ex oppidum cabillono educo idem facio cogo is qui negotior causa ibi consto


Factum est oportunitate loci, hostium inscientia ac defatigatione, virtute militum et superiorum pugnarum exercitatione, ut ne unum quidem nostrorum impetum ferrent ac statim terga verterent.

facio sum oportunitas locus hostis insciens atque defatigatio virtus miles et superus pugnaris exercitatio ut ne unus quidem noster impetus fero atque statim tergum verto


Duces vero ii deliguntur qui una cum Q. Sertorio omnes annos fuerant summamque scientiam rei militaris habere existimabantur.

dux verus is deligo qui unus cum q sertorius omnis annus sum summa scientia res militaris habeo existimo


Militum pars horum virtute summotis hostibus praeter spem incolumis in castra pervenit, pars a barbaris circumventa periit.

miles pars hic virtus summoveo hostis praeter spes incolumis in castrum pervenio pars ab barbaris circumvenio pereo


Quo facto, ad lacessendum hostem et committendum proelium alienum esse tempus arbitratus suo se loco continuit et brevi tempore intermisso in castra legiones reduxit.

quo facio ad lacesso hostis et committo proelium alienus sum tempus arbitror suus sui locus contineo et brevis tempus intermitto in castrum legio reduco


quod aedificio circumdato silva, ut sunt fere domicilia Gallorum, qui vitandi aestus causa plerumque silvarum atque fluminum petunt propinquitates, comites familiaresque eius angusto in loco paulisper equitum nostrorum vim sustinuerunt.

qui aedificium circumdo silva ut sum fere domicilium gallus qui vito aestus causa plerusque silvaris atque flumen peto propinquitas comes familiaris is angustus in locus paulisper eques noster vis sustineo


Eius rei multas adferunt causas: ne adsidua consuetudine capti studium belli gerendi agricultura commutent; ne latos fines parare studeant, potentioresque humiliores possessionibus expellant; ne accuratius ad frigora atque aestus vitandos aedificent; ne qua oriatur pecuniae cupiditas, qua ex re factiones dissensionesque nascuntur;

is res multus affero causa ne assiduus consuetudo capio studium bellum gero agricultura commuto ne fero finis paro studeo potens humilis possessio expello ne accuro ad frigus atque aestus vito aedifico ne qui orior pecunia cupiditas qui ex res factio dissensio nascor


nostrique detrimento admonentur diligentius exploratis locis stationes disponere ac moderatius cedentem insequi hostem.

noster detrimentum admoneo diligo exploro locus statio dispono atque moderatus cedo insequor hostis


scuto ab novissimis [uni] militi detracto, quod ipse eo sine scuto venerat, in primam aciem processit centurionibusque nominatim appellatis reliquos cohortatus milites signa inferre et manipulos laxare iussit, quo facilius gladiis uti possent.

scutum ab novus unus miles detraho qui ipse is sine scutum venio in primus acies procedo centurio nominatim appello reliquus cohortor miles signum infero et manipulus laxaris iubeo quo facilis gladius uti possum


ne profectio nata ab timore defectionis similis fugae videretur.

ne profectio nata ab timor defectio similis fuga video


Ac iam conversis in eam partem navibus quo ventus ferebat, tanta subito malacia ac tranquillitas extitit ut se ex loco movere non possent.

atque iam converro in is pars navis quo venio fero tantus subeo malacia atque tranquillitas extitit ut sui ex locus moveo non possum


Quin etiam iumentis, quibus maxime Galli delectantur quaeque impenso parant pretio, Germani importatis non utuntur, sed quae sunt apud eos nata, parva atque deformia, haec cotidiana exercitatione summi ut sint laboris efficiunt.

quin etiam jumentum qui magnus gallus delecto quisque impendo paro pretium germanus importas non uto sed qui sum apud is nata parvus atque deformis hic cottidianus exercitatio superus ut sum labor efficio


hostes vero, notis omnibus vadis, ubi ex litore aliquos singulares ex navi egredientes conspexerant, incitatis equis impeditos adoriebantur,

hostis verus nosco omnis vado ubi ex litus aliquis singularis ex no egredior conspicio incitas equus impedio adorio


Haedui, cum se suaque ab iis defendere non possent, legatos ad Caesarem mittunt rogatum auxilium:

aedui cum sui suum ab is defendo non possum legatus ad caesaris mitto rogo auxilium


Neque quisquam agri modum certum aut fines habet proprios; sed magistratus ac principes in annos singulos gentibus cognationibusque hominum, qui una coierunt, quantum et quo loco visum est agri attribuunt atque anno post alio transire cogunt.

neque quisquam ager modus certus aut finis habeo proprius sed magistratus atque princeps in annus singuli gens cognatio homo qui unus coeo quantus et quo locus video sum ager attribuo atque annus post alius transeo cogo


Coniurandi has esse causas: primum quod vererentur ne, omni pacata Gallia, ad eos exercitus noster adduceretur;

coniuro hic sum causa primus qui vereor ne omnis paco gallia ad is exercitus noster adduco


Compluribus diebus isdem in castris consumptis, cum propius accessisse legiones et Gaium Trebonium legatum cognossent, duces Bellovacorum veriti similem obsessionem Alesiae noctu dimittunt eos quos aut aetate aut viribus inferiores aut inermes habebant, unaque reliqua impedimenta.

complures dies idem in castrum consumo cum propius accedo legio et gaius trebonius legatus cognosco dux bellovaci vereor similis obsessio alesia nox dimitto is qui aut aetas aut vis inferus aut inermis habeo unus reliquus impedimentum


qui si alicuius iniuriae sibi conscius fuisset, non fuisse difficile cavere; sed eo deceptum, quod neque commissum a se intellegeret quare timeret neque sine causa timendum putaret.

qui si aliquis iniuria sui conscius sum non sum difficilis caveo sed is decipio qui neque committo ab sui intellego quare timeo neque sine causa timeo puto


Vtrimque clamore sublato excipit rursus ex vallo atque omnibus munitionibus clamor. Nostri omissis pilis gladiis rem gerunt.

vtrimque clamor tollo excipio rursus ex vallo atque omnis munitio clamor noster omitto pila gladius res gero


Praeterea salutis causa rei familiaris commoda neglegenda: vicos atque aedificia incendi oportere hoc spatio ab via quoque versus, quo pabulandi causa adire posse videantur. Harum ipsis rerum copiam suppetere,

praeterea salus causa res familiaris commodus neglego vicus atque aedificium incendo oportet hic spatium ab via quoque verro quo pabulor causa adeo possum video haris ipse res copia suppeto


ex quibus qui hoc spatio dierum convaluerant, circiter CCC, sub vexillo una mittuntur; magna praeterea multitudo calonum, magna vis iumentorum, quae in castris subsederant, facta potestate sequitur.

ex qui qui hic spatium dies convalesco circiter ccc sub vexillum unus mitto magnus praeterea multitudo calo magnus volo iumentum qui in castrum subsederant facio potestas sequor


cunctis oppidis castellisque desertis sua omnia in unum oppidum egregie natura munitum contulerunt.

cunctus oppidum castellum desero suus omnis in unus oppidum egregius natura munio confero


Quo ex oppido cum legati ad eum venissent oratum ut sibi ignosceret suaeque vitae consuleret, ut celeritate reliquas res conficeret, qua pleraque erat consecutus, arma conferri, equos produci, obsides dari iubet.

quo ex oppidum cum legatus ad is venio oro ut sui ignosco sua vita consulo ut celeritas reliquus res confacio qui plerusque sum consequor arma confero equus produco obses do iubeo


Quod si eum interfecerit, multis sese nobilibus principibusque populi Romani gratum esse facturum (id se ab ipsis per eorum nuntios compertum habere), quorum omnium gratiam atque amicitiam eius morte redimere posset.

qui si is interfacio multus sui nobilis princeps populus romanus gratus sum facio is sui ab ipse per is nuntius comperio habeo qui omnis gratia atque amicitia is mors redimo possum


Barbari confisi loci natura, cum dimicare non recusarent, si forte Romani subire collem conarentur, paulatim copias distributas dimittere non possent, ne dispersi perturbarentur, in acie permanserunt.

barbaris confido locus natura cum dimicaris non recuso si fors romanus subeo collis conor paulatim copia distribuo dimitto non possum ne dispermulceo perturbo in acies permaneo


Nam quae Cenabi oriente sole gesta essent, ante primam confectam vigiliam in finibus Arvernorum audita sunt, quod spatium est milium passuum circiter centum LX.

nam qui cenabi orior sol gero sum ante primus confacio vigilia in finis arvernus audio sum qui spatium sum mille passus circiter centum lx


Insula natura triquetra, cuius unum latus est contra Galliam. Huius lateris alter angulus, qui est ad Cantium, quo fere omnes ex Gallia naves appelluntur, ad orientem solem, inferior ad meridiem spectat. Hoc pertinet circiter millia passuum quingenta.

insula natura triquetrus qui unus latus sum contra gallia hic lateo alter angulus qui sum ad cantium quo fere omnis ex gallia navo appelluntur ad orior sol inferus ad meridio specto hic pertineo circiter mille passus quingenti


Ubi nostros non esse inferiores intellexit, loco pro castris ad aciem instruendam natura oportuno atque idoneo, quod is collis ubi castra posita erant paululum ex planitie editus tantum adversus in latitudinem patebat quantum loci acies instructa occupare poterat, atque ex utraque parte lateris deiectus habebat et in fronte leniter fastigatus paulatim ad planitiem redibat, ab utroque latere eius collis transversam fossam obduxit circiter passuum CCCC

ubius noster non sum inferus intellego locus pro castrum ad acies instruo natura oportuno atque idoneus qui is collis ubi castrum pono sum paululum ex planitie edo tantus adverro in latitudo pateo quantus locus acies instruo occuparis possum atque ex uter pars lateo deicio habeo et in frons lenis fastigo paulatim ad planitiem redeo ab uterque lateo is collis transverto fodio obduco circiter passus cccc


Eo legati ab Arvernis missi quae imperaret se facturos pollicentur. Imperat magnum numerum obsidum.

eos legatus ab arvernus mitto qui impero sui facio polliceo impero magnus numerus obses


Hic dies de nostris controversiis iudicabit." Haec cum dixisset, procedit extra munitiones quaque pars hostium confertissima est visa irrumpit.

hic dies de noster controversia iudico hic cum dico procedo extra munitio quisque pars hostis confercio sum video irrumpo


Postea vero quam equitatus noster in conspectum venit, hostes abiectis armis terga verterunt magnusque eorum numerus est occisus.

postea verus quam equito noster in conspectus venio hostis abicio arma tergum verto magnus is numerus sum occido


Palus erat non magna inter nostrum atque hostium exercitum. Hanc si nostri transirent hostes expectabant; nostri autem, si ab illis initium transeundi fieret, ut impeditos adgrederentur parati in armis erant.

palus sum non magnus inter nos atque hostis exercitus hic si noster transeo hostis exspecto noster autem si ab ille initium transeo fio ut impedio aggredior paro in arma sum


Ne id quidem Caesar ab se impetrari posse dixit.

ne is quidem caesar ab sui impetraris possum dico


Eorum impetum Galli sustinere non potuerunt atque in fugam coniecti multis amissis se ad agmen receperunt. Quibus profligatis rursus oppidani perterriti comprehensos eos, quorum opera plebem concitatam existimabant, ad Caesarem perduxerunt seseque ei dediderunt.

eos impetus gallus sustineo non possum atque in fuga conicio multus amitto sui ad agmen recipio qui profligo rursus oppidanus perterreo comprehendo is qui opus plebs concito existimo ad caesaris perduco sesequor is dedo


Imperant Aeduis atque eorum clientibus, Segusiavis, Ambivaretis, Aulercis Brannovicibus, Blannoviis, milia XXXV; parem numerum Arvernis adiunctis Eleutetis, Cadurcis, Gabalis, Vellaviis, qui sub imperio Arvernorum esse consuerunt; Sequanis,

impero aedui atque is cliens segusiavi ambivareti aulerci brannovicibus blannoviis mille xxxv par numerus arvernus adjungo eleutetis cadurci gabal velauni qui sub imperium arvernus sum consuo sequani


Septimo oppugnationis die maximo coorto vento ferventes fusili ex argilla glandes fundis et fervefacta iacula in casas, quae more Gallico stramentis erant tectae, iacere coeperunt.

septimus oppugnatio dies maximus coorior venio ferveo fusilis ex argilla glandes fundo et fervefacio jaculus in cado qui mos gallicus stramentum sum tego iacio coepio


Ad quos cum Caesar nuntios misisset, qui postularent eos qui sibi Galliae bellum intulissent sibi dederent, responderunt:

ad qui cum caesar nuntius mitto qui postulo is qui sui gallia bellum infero sui dedo respondeo


neque adhuc hominum memoria repertus est quisquam qui, eo interfecto cuius se amicitiae devovisset, mortem recusaret—

neque adhuc homo memoria reperio sum quisquam qui is interficio qui sui amicitia devoveo mors recuso


Viri in uxores, sicuti in liberos, vitae necisque habent potestatem; et cum pater familiae illustriore loco natus decessit, eius propinqui conveniunt et, de morte si res in suspicionem venit, de uxoribus in servilem modum quaestionem habent et, si compertum est, igni atque omnibus tormentis excruciatas interficiunt.

vir in uxor sicut in liber vita nex habeo potestas et cum pater familia illustriore locus nascor decedo is propinquus convenio et de mors si res in suspicio venio de uxor in servilis modus quaestio habeo et si comperio sum ignis atque omnis tormentum excrucio interfacio


Quibus litteris circiter media nocte Caesar adlatis suos facit certiores eosque ad dimicandum animo confirmat.

qui littera circiter medius nox caesar affero suus facio certus is ad dimico animus confirmo


Vno die intermisso Galli atque hoc spatio magno cratium, scalarum, harpagonum numero effecto media nocte silentio ex castris egressi ad campestres munitiones accedunt.

vnus dies intermitto gallus atque hic spatium magnus cratis scalaris harpago numerus efficio medius nox silentium ex castrum egredior ad campester munitio accedo


Caesar—id quod erat—suspicatus aliquid novi a barbaris initum consilii, cohortes quae in statione erant secum in eam partem proficisci, ex reliquis duas in stationem succedere, reliquas armari et confestim sese subsequi iussit.

caesar is qui sum suspicor aliquis nosco ab barbaris ineo consilium cohors qui in statio sum sui in is pars proficisco ex reliquus duo in statio succedo reliquus armaris et confestim sui subsequor iubeo


Sed de his duobus generibus alterum est druidum, alterum equitum.

sed de hic duo genus alter sum druidum alter eques


neque abest suspicio, ut Helvetii arbitrantur, quin ipse sibi mortem consciverit.

neque absum suspicio ut helvetius arbitror quin ipse sui mors conscio


Caesar ex eo loco quintis castris Gergoviam pervenit equestrique eo die proelio levi facto perspecto urbis situ, quae posita in altissimo monte omnes aditus difficiles habebat, de expugnatione desperavit, de obsessione non prius agendum constituit, quam rem frumentariam expedisset.

caesar ex is locus quintus castrum gergovia pervenio equester is dies proelium levis facio perspicio urbs sino qui pono in alo mons omnis aditus difficilis habeo de expugnatio despero de obsessio non prior ago constituo quam res frumentarius expedio


Neque enim iis nostrae rostro nocere poterant (tanta in iis erat firmitudo), neque propter altitudinem facile telum adigebatur, et eadem de causa minus commode copulis continebantur.

neque enim is noster rostrum noceo possum tantus in is sum firmitudo neque propter altitudo facilis telis adigo et idem de causa paruus commodus copulis contineo


Neque multum frumento, sed maximam partem lacte atque pecore vivunt multum sunt in venationibus;

neque multus frumentum sed maximus pars lac atque pecus vivo multus sum in venatio


Labienus primo vineas agere, cratibus atque aggere paludem explere atque iter munire conabatur.

labienus primus vinea ago cratis atque aggero palus expleo atque iter munio conor


His rebus perfectis regiones secutus quam potuit aequissimas pro loci natura quattuordecim milia passuum complexus pares eiusdem generis munitiones, diversas ab his, contra exteriorem hostem perfecit, ut ne magna quidem multitudine, si ita accidat, munitionum praesidia circumfundi possent;

hic res perficio regio sequor quam possum aequus pro locus natura quattuordecim mille passus complexus par idem genus munitio diverto ab hic contra exter hostis perficio ut ne magnus quidem multitudo si ita accido munitio praesidium circumfundo possum


Huc teretes stipites feminis crassitudine ab summo praeacuti et praeusti demittebantur, ita ut non amplius digitis quattuor ex terra eminerent;

huc teres stipes femina crassitudo ab superus praeacuo et praeuro demitto ita ut non amplus digitus quattuor ex terra emineo


Eorum ut quisque primus venerat, sub muro consistebat suorumque pugnantium numerum augebat.

eos ut quisque primus venio sub murus consisto suum pugno numerus augeo


frumenti quod subito potuerunt navibus avexerunt, reliquum flumine atque incendio corruperunt.

frumentum qui subeo possum navis aveho reliquus flumen atque incendium conrumpo


exercitus equitatusque equitibus Romanis administrantibus, quos ei negotio praefecerat, celeriter transmittitur.

exercitus equito eques romanus administro qui is negotium praeficio celer transmitto


Aegre portas nostri tuentur, reliquos aditus locus ipse per se munitioque defendit.

aeger porta noster tueor reliquus aditus locus ipse per sui munitio defendo


Pro his Diviciacus (nam post discessum Belgarum dimissis Haeduorum copiis ad eum reverterat) facit verba:

pro hic diviciacus nam post discedo belgaris dimitto aedui copia ad is revorto facio verbum


Caesar tamen, cum de voluntate minime dubium esset adversariorum suorum, Pompeio legionem remisit et suo nomine quintam decimam, quam in Gallia citeriore habuerat, ex senatus consulto iubet tradi. In eius locum tertiam decimam legionem in Italiam mittit quae praesidia tueretur, ex quibus praesidiis quinta decima deducebatur.

caesar tamen cum de voluntas paruus dubius sum adversarius suus pompejus legio remitto et suus nomen quintus decimus quam in gallia citer habeo ex senatus consultum iubeo trado in is locus tertius decimus legio in italia mitto qui praesidium tueor ex qui praesidium quintus decimus deduco


Natio est omnis Gallorum admodum dedita religionibus,

natio sum omnis gallus admodum dedo religio


Celeriter ad omnes Galliae civitates fama perfertur. Nam ubicumque maior atque illustrior incidit res, clamore per agros regionesque significant; hunc alii deinceps excipiunt et proximis tradunt, ut tum accidit.

celer ad omnis gallia civitas fama perfero nam ubicumque magnus atque illustris incido res clamor per ager regio significo hic alius deinceps excipio et propior trado ut tum accido


ipse cum quinque legionibus et pari numero equitum, quem in continenti reliquerat, ad solis occasum naves solvit et leni Africo provectus media circiter nocte vento intermisso cursum non tenuit, et longius delatus aestu orta luce sub sinistra Britanniam relictam conspexit.

ipse cum quinque legio et par numerus eques qui in contineo relinquo ad sol occasus navo solvo et lenis africanus proveho medius circiter nox venio intermitto cursus non teneo et longus defero aestus orior lux sub sinistra britannia relinquo conspicio


Diebus X, quibus materia coepta erat comportari, omni opere effecto exercitus traducitur.

dies decem qui materia coepio sum comportaris omnis opus efficio exercitus traduco


Multis hominum milibus captis perterriti Bituriges; qui primum adventum potuerant effugere Romanorum, in finitimas civitates aut privatis hospitiis confisi aut societate consiliorum confugerant.

multus homo mille capio perterreo bituriges qui primus advenio possum effugio romanus in finitimus civitas aut privo hospitium confido aut societas consilium confugio


Ab eo de periculis Ciceronis legionisque cognoscitur.

ab is de periculum cicero legio cognosco


Eo postquam Caesar pervenit, obsides, arma, servos qui ad eos perfugissent, poposcit.

eos postquam caesar pervenio obses arma servus qui ad is perfugio posco


Qua re concessa laeti, ut explorata victoria, sarmentis virgultisque collectis, quibus fossas Romanorum compleant, ad castra pergunt.

qui res concedo laetus ut exploro victoria sarmentum virgultus colligo qui fossa romanus compleo ad castrum pergo


atque ob eam causam, qui sunt adfecti gravioribus morbis quique in proeliis periculisque versantur, aut pro victimis homines immolant aut se immolaturos vovent administrisque ad ea sacrificia druidibus utuntur, quod, pro vita hominis nisi hominis vita reddatur,

atque ob is causa qui sum afficio gravis morbus quisque in proelium periculum verso aut pro victima homo immolo aut sui immolo voveo administer ad is sacrificium druidibus uto qui pro vito homo nisi homo vito reddo


Quod ubi Caesar comperit, omnibus iis rebus confectis, quarum rerum causa exercitum traducere constituerat, ut Germanis metum iniceret, ut Sugambros ulcisceretur, ut Ubios obsidione liberaret, diebus omnino XVIII trans Rhenum consumptis, satis et ad laudem et ad utilitatem profectum arbitratus se in Galliam recepit pontemque rescidit.

qui ubi caesar comperio omnis is res conficio qui res causa exercitus traduco constituo ut germanus metus inicio ut sigambri ulciscor ut ubii obsidio libero dies omnino xviii trans rhenus consumo satis et ad laus et ad utilitas proficiscor arbitror sui in gallia recipio pons rescidit


Erat in Carnutibus summo loco natus Tasgetius, cuius maiores in sua civitate regnum obtinuerant.

sum in carnutes superus locus nascor tasgetius qui magnus in suus civitas regnum obtineo


Nam fere de omnibus controversiis publicis privatisque constituunt, et, si quod est admissum facinus, si caedes facta, si de hereditate, de finibus controversia est, idem decernunt, praemia poenasque constituunt;

nam fere de omnis controversia publicus privo constituo et si qui sum admitto facinus si caedes facio si de hereditas de finis controversia sum idem decerno praemium poena constituo


Summa difficultate rei frumentariae adfecto exercitu tenuitate Boiorum, indiligentia Aeduorum, incendiis aedificiorum, usque eo ut complures dies frumento milites caruerint et pecore ex longinquioribus vicis adacto extremam famem sustentarent, nulla tamen vox est ab eis audita populi Romani maiestate et superioribus victoriis indigna.

summus difficultas res frumentarius afficio exercitus tenuitas boii indiligentia aedui incendium aedificium usque is ut complures dies frumentum miles careo et pecus ex longinquus vicus adigo extremus fames sustento nullus tamen vox sum ab is audio populus romanus maiestas et superus victoria indignus


proximique sunt Germanis, qui trans Rhenum incolunt, quibuscum continenter bellum gerunt. Qua de causa Helvetii quoque reliquos Gallos virtute praecedunt, quod fere cotidianis proeliis cum Germanis contendunt, cum aut suis finibus eos prohibent aut ipsi in eorum finibus bellum gerunt.

proximus sum germanus qui trans rhenus incolo qui contineo bellum gero qui de causa helvetius quoque reliquus galli virtus praecedo qui fere cottidianus proelium cum germanus contendo cum aut suus finis is prohibeo aut ipse in is finis bellum gero


ad extremum tamen agris expulsi et multis locis Germaniae triennium vagati ad Rhenum pervenerunt, quas regiones Menapii incolebant. Hi ad utramque ripam fluminis agros, aedificia vicosque habebant;

ad exter tamen ager expello et multus locus germania triennium vago ad rhenus pervenio qui regio menapii incolo hic ad uter ripa flumen ager aedificium vicus habeo


Galli inter equites raros sagittarios expeditosque levis armaturae interiecerant, qui suis cedentibus auxilio succurrerent et nostrorum equitum impetus sustinerent. Ab his complures de improviso vulnerati proelio excedebant.

gallus inter eques rarus sagittarius expedio levis armo interjacio qui suus cedo auxilium succurro et noster eques impetus sustineo ab hic complures de improvide vulnero proelium excedo


Quibus rebus cognitis media nocte silentio profectus ad hostium castra mane pervenit.

qui res cognosco medius nox silentium proficiscor ad hostis castrum mane pervenio


Constat enim inter omnes nihil tam operose ab aliis esse perfectum, quod non horum elegantia commentariorum superetur:

consto enim inter omnis nihil tam operosus ab alius sum perficio qui non hic elegantia commentarius supero


Illi omnia experti, cum neque vi contendere propter inopiam navium neque clam transire propter custodias Menapiorum possent,

ille omnis experior cum neque vis contendo propter inopia navis neque clam transeo propter custodio menapii possum


quod cum faciat, et civitati sese consulere, quod hibernis levetur, et Caesari pro eius meritis gratiam referre. Hac oratione habita discedit Ambiorix.

qui cum facio et civitas sui consulo qui hibernus levo et caesaris pro is meritum gratia refero hic oratio habeo discedo ambiorix


Errare eos dicunt, si quidquam ab his praesidi sperent, qui suis rebus diffidant; sese tamen hoc esse in Ciceronem populumque Romanum animo, ut nihil nisi hiberna recusent atque hanc inveterascere consuetudinem nolint:

erraris is dico si quisquam ab hic praesidium spero qui suus res diffido sui tamen hic sum in cicero populus romanus animus ut nihil nisi hibernus recuso atque hic inveterasco consuetudo nolo


milites se esse legionarios dicunt; fame et inopia adductos clam ex castris exisse, si quid frumenti aut pecoris in agris reperire possent:

miles sui sum legionarius dico fames et inopia adduco clam ex castrum exeo si quis frumentum aut pecus in ager reperio possum


Eo concilio dimisso, idem princeps civitatum qui ante fuerant ad Caesarem reverterunt petieruntque uti sibi secreto in occulto de sua omniumque salute cum eo agere liceret.

eos concilio dimitto idem princeps civitas qui ante sum ad caesaris revorto peto uti sui secretum in occulo de suus omne salus cum is ago licet


qua opus erat intermissum, secunda vigilia silentio equitatum mittit.

qui opus sum intermissus secundus vigil silentium equitas mitto


simulque se et honorem suum sequentis anni commendaret, propterea quod insolenter adversarii sui gloriarentur L. Lentulum et C. Marcellum consules creatos qui omnem honorem et dignitatem Caesaris spoliarent, ereptum Ser. Galbae consulatum, cum is multo plus gratia suffragiisque valuisset, quod sibi coniunctus et familiaritate et consuetudine legationis esset.

simul sui et honor suus sequor annus commendo propterea qui insolenter adversarius suus glorior l lentulis et que marcellus consul creo qui omnis honor et dignitas caesar spolio eripio seruius galba consulatus cum is multus multus gratia suffragium valeo qui sui conjungo et familiaritas et consuetudo legatio sum


Nullo ab nostris dato responso, ubi visum est, sub vesperum dispersi ac dissipati discedunt.

nullus ab noster do respondeo ubi video sum sub vesperus dispermulceo atque dissipati discedo


Ex his Pullo, cum acerrime ad munitiones pugnaretur, "Quid dubitas," inquit, "Vorene? aut quem locum tuae probandae virtutis exspectas?

ex hic pullo cum acer ad munitio pugno quis dubito inquam vorene aut qui locus tuus probo virtus exspecto


quid ergo mei consili est? Facere, quod nostri maiores nequaquam pari bello Cimbrorum Teutonumque fecerunt; qui in oppida compulsi ac simili inopia subacti eorum corporibus qui aetate ad bellum inutiles videbantur vitam toleraverunt neque se hostibus tradiderunt.

quis ergo meus consilium sum facio qui noster magnus nequaquam par bellum cimber teutones facio qui in oppidum compello atque similis inopia subigo is corpus qui aetas ad bellum inutilis video vita tolero neque sui hostis trado


Ipse in Carnutes, Andes, Turonos quaeque civitates propinquae iis locis erant ubi bellum gesserat, legionibus in hiberna deductis, in Italiam profectus est.

ipse in carnutes andes turoni quisque civitas propinqua is locus sum ubi bellum gero legio in hibernus deduco in italia proficiscor sum


interfectos esse legatos duos magnamque partem exercitus interisse demonstrat;

interfacio sum legatus duo magnus pars exercitus intereo demonstro


[XXX milia] universis civitatibus, quae Oceanum attingunt quaeque eorum consuetudine Armoricae appellantur, quo sunt in numero Curiosolites, Redones, Ambibarii, Caletes, Osismi, Veneti, Lemovices, Venelli.

xxx mille universus civitas qui oceanus attingo quisque is consuetudo armoricae appello quo sum in numerus curiosolites redones ambibarii caletes osismi venetus lemovices venelli


Augetur Gallis suspicio, atque omnes illo ad munitionem copiae traducuntur.

augeo gallus suspicio atque omnis ille ad munitio copia traduco


Instructo exercitu magis ut loci natura [delectusque collis] et necessitas temporis quam ut rei militaris ratio atque ordo postulabat, cum diversae legiones aliae alia in parte hostibus resisterent saepibusque densissimis, ut ante demonstravimus, interiectis prospectus impediretur, neque certa subsidia conlocari neque quid in quaque parte opus esset provideri neque ab uno omnia imperia administrari poterant.

instruo exercitus magis ut locus natura delectusque collis et necessitas tempus quam ut res militaris ratio atque ordo postulo cum diverto legio alius alius in pars hostis resisto saepis densus ut ante demonstro interjacio prospicio impedio neque certus subsidium conlocaris neque quis in quisque pars opus sum provideo neque ab unus omnis imperium administraris possum


Agger ab universis in munitionem coniectus et ascensum dat Gallis et ea quae in terra occultaverant Romani contegit; nec iam arma nostris nec vires suppetunt.

agger ab universus in munitio coniectus et ascensus do gallus et is qui in terra occulto romanus contego neque iam arma noster neque vireo suppeto


Hostes proelio superati, simul atque se ex fuga receperunt, statim ad Caesarem legatos de pace miserunt; obsides sese daturos quaeque imperasset facturos polliciti sunt.

hostis proelium supero simul atque sui ex fuga recipio statim ad caesaris legatus de pax mitto obses sui do quisque impero facio polliceor sum


Primo concursu ab dextro cornu, ubi septima legio constiterat, hostes pelluntur atque in fugam coniciuntur;

primus concursus ab dexter cornu ubi septimus legio consto hostis pello atque in fuga conicio


Ab isdem nostra consilia quaeque in castris gerantur hostibus enuntiari; hos a se coerceri non posse.

ab idem noster consilium quisque in castrum gero hostis enuntiaris hic ab sui coerceo non possum


sese pro Caesaris in se beneficiis plurimum ei confiteri debere, quod eius opera stipendio liberatus esset, quod Aduatucis, finitimis suis, pendere consuesset, quodque ei et filius et fratris filius ab Caesare remissi essent, quos Aduatuci obsidum numero missos apud se in servitute et catenis tenuissent;

sui pro caesar in sui beneficium multus is confiteor debeo qui is opus stipendium libero sum qui aduatucis finitimus suus pendeo consuesset quisque is et filius et frater filius ab caesaris remitto sum qui aduatuci obses numerus mitto apud sui in servitus et catena teneo


Caesar interim M. Antonium quaestorem cum cohortibus XV in Bellovacis relinquit, ne qua rursus novorum consiliorum capiendorum Belgis facultas daretur.

caesar interim m antonius quaestor cum cohors xv in bellovaci relinquo ne qui rursus novum consilium capio belga facultas do


Itaque convocatis centurionibus celeriter milites certiores facit, paulisper intermitterent proelium ac tantum modo tela missa exciperent seque ex labore reficerent, post dato signo ex castris erumperent, atque omnem spem salutis in virtute ponerent.

itaque convoco centurio celer miles certus facio paulisper intermitto proelium atque tantus modo telum mitto excipio sequor ex labor reficio post do signum ex castrum erumpo atque omnis spes salus in virtus pono


constabat, quam plurimas possunt cogunt. Socios sibi ad id bellum Osismos, Lexovios, Namnetes, Ambiliatos, Morinos, Diablintes, Menapios adsciscunt; auxilia ex Britannia, quae contra eas regiones posita est, arcessunt.

consto quam multus possum cogo socius sui ad is bellum osismi lexovios namnetes ambiliatos morini diablintes menapii adscisco auxilium ex britannia qui contra is regio pono sum arcesso


Alii cuneo facto ut celeriter perrumpant censent, quoniam tam propinqua sint castra, et si pars aliqua circumventa ceciderit, at reliquos servari posse confidunt;

alius cuneus facio ut celer perrumpo censeo quoniam tam propinquus sum castrum et si pars aliqui circumvenio caedo at reliquus servaris possum confido


Aquitania a Garumna flumine ad Pyrenaeos montes et eam partem Oceani quae est ad Hispaniam pertinet; spectat inter occasum solis et septentriones.]

aquitania ab garumna flumen ad pyrenaeus mons et is pars oceanus qui sum ad hispania pertineo specto inter occasus sol et septentrio


Simul ab Gnaeo Pompeio proconsule petit, quoniam ipse ad urbem cum imperio rei publicae causa remaneret, quos ex Cisalpina Gallia consulis sacramento rogavisset,

simul ab gnaeus pompejus proconsulis peto quoniam ipse ad urbs cum imperium res publicus causa remaneo qui ex cisalpinus gallia consul sacramentum rogavisset


Eo cum venisset, magna difficultate adficiebatur, qua ratione ad exercitum pervenire posset.

eos cum venio magnus difficultas afficio qui ratio ad exercitus pervenio possum


Ea quae secuta est hieme, qui fuit annus Cn. Pompeio, M. Crasso consulibus, Usipetes Germani et item Tencteri magna [cum] multitudine hominum flumen Rhenum transierunt, non longe a mari, quo Rhenus influit.

is qui sequor sum hiems qui sum annus cn pompejus m crassus consul usipetes germanus et item tencteri magnus cum multitudo homo flumen rhenus transeo non longus ab mare quo rhenus influo


Latrocinia nullam habent infamiam, quae extra fines cuiusque civitatis fiunt, atque ea iuventutis exercendae ac desidiae minuendae causa fieri praedicant.

latrocinium nullus habeo infamia qui extra finis quisque civitas fio atque is iuventus exerceo atque desidia minuo causa fio praedico


equites vero, ut turpitudinem fugae virtute delerent, omnibus in locis pugnae se legionariis militibus praeferrent.

eques verus ut turpitudo fuga virtus deleo omnis in locus pugna sui legionarius miles praefero


Ipsi inter se provincias partiuntur: Drappes castris praesidio cum parte copiarum restitit; Lucterius agmen iumentorum ad oppidum ducit.

ipse inter sui provincia partio drappes castrum praesidium cum pars copia resto lucterius agmen iumentum ad oppidum duco


Cognito Caesaris adventu Ariovistus legatos ad eum mittit: quod antea de conloquio postulasset, id per se fieri licere, quoniam propius accessisset seque id sine periculo facere posse existimaret.

cognosco caesar advenio ariovistus legatus ad is mitto qui antea de colloquium postulo is per sui fio licet quoniam propius accedo sequor is sine periculum facio possum existimo


esse homines feros magnaeque virtutis; increpitare atque incusare reliquos Belgas, qui se populo Romano dedidissent patriamque virtutem proiecissent;

sum homo ferus magnus virtus increpito atque incuso reliquus belga qui sui populus romanus dedo patria virtus proiacio


In Gallia non solum in omnibus civitatibus atque in omnibus pagis partibusque, sed paene etiam in singulis domibus factiones sunt, earumque factionum principes sunt

in gallia non solus in omnis civitas atque in omnis pagus pars sed paene etiam in singuli domus factio sum is factio princeps sum


Quam ob rem placuit ei ut ad Ariovistum legatos mitteret, qui ab eo postularent uti aliquem locum medium utrisque conloquio deligeret: velle sese de re publica et summis utriusque rebus cum eo agere.

quam ob res placeo is ut ad ariovistus legatus mitto qui ab is postulo uti aliquis locus medius uterque colloquium deligo volo sui de res publicus et summus uterque res cum is ago


Omnia experti Galli, quod res nulla successerat, postero die consilium ceperunt ex oppido profugere hortante et iubente Vercingetorige.

omnis experior gallus qui res nullus succedo posterus dies consilium capio ex oppidum profugio horto et jubeo vercingetorige


Dum haec geruntur, nostris omnibus occupatis qui erant in agris reliqui discesserunt.

dum hic gero noster omnis occupo qui sum in ager reliquus discedo


Magna copia frumenti comparata considunt Drappes et Lucterius non longius ab oppido X milibus, unde paulatim frumentum in oppidum supportarent.

magnus copia frumentum comparo consido drappes et lucterius non longus ab oppidum decem mille unde paulatim frumentum in oppidum supporto


Sunt item, quae appellantur alces. Harum est consimilis capris figura et varietas pellium, sed magnitudine paulo antecedunt mutilaeque sunt cornibus et crura sine nodis articulisque habent

sum item qui appello alces haris sum consimilis caper figuro et varietas pellis sed magnitudo paulus antecedo mutilus sum cornu et crus sine nodus articulus habeo


omnia enim plerumque quae absunt vehementius hominum mentes perturbant.

omnis enim plerusque qui absum vehemens homo mens perturbo


Caesar Fabium cum sua legione remittit in hiberna, ipse cum tribus legionibus circum Samarobrivam trinis hibernis hiemare constituit et, quod tanti motus Galliae exstiterant, totam hiemem ipse ad exercitum manere decrevit.

caesar fabius cum suus legio remitto in hibernus ipse cum tres legio circum samarobriva terni hibernus hiemo constituo et qui tantus moueo gallia exsisto totus hiems ipse ad exercitus maneo decerno


Quo proelio facto, quod saepius fortunam temptare Galba nolebat atque alio se in hiberna consilio venisse meminerat, aliis occurrisse rebus videbat, maxime frumenti [commeatusque] inopia permotus postero die omnibus eius vici aedificiis incensis in provinciam reverti contendit,

quo proelium facio qui saepis fortuna tento galba nolo atque alius sui in hibernus consilium venio memini alius occurro res video magnus frumentum commeatus inopia permoueo posterus dies omnis is vinco aedificium incendo in provincia revorto contendo


Quo cum adventaret atque ex captivis certius cognosceret multis hominum milibus a Dumnaco, duce Andium, Duratium clausum Lemoni oppugnari neque infirmas legiones hostibus committere auderet, castra posuit loco munito.

quo cum advento atque ex captivus certus cognosco multus homo mille ab dumnaco dux andium duratium claudo lemonium oppugnaris neque infirmo legio hostis committo audeo castrum pono locus munio


Reservatis Aeduis atque Arvernis, si per eos civitates reciperare posset, ex reliquis captivis toto exercitui capita singula praedae nomine distribuit.

reservo aedui atque arvernus si per is civitas reciperaris possum ex reliquus captivus totus exercitus caput singulus praeda nomen distribuo


Aurigae interim paulatim ex proelio excedunt atque ita currus conlocant ut, si illi a multitudine hostium premantur, expeditum ad suos receptum habeant.

auriga interim paulatim ex proelium excedo atque ita currus conloco ut si ille ab multitudo hostis premo expedio ad suus recipio habeo


Vix agmen novissimum extra munitiones processerat, cum Galli cohortati inter se, ne speratam praedam ex manibus dimitterent—longum esse perterritis Romanis Germanorum auxilium exspectare, neque suam pati dignitatem ut tantis copiis tam exiguam manum praesertim fugientem atque impeditam adoriri non audeant—flumen transire et iniquo loco committere proelium non dubitant.

vix agmen novus extra munitio procedo cum gallus cohortas inter sui ne spero praeda ex manus dimitto longus sum perterreo romanus germanus auxilium exspectaris neque suus patior dignitas ut tantus copia tam exiguus manus praesertim fugio atque impedio adorio non audeo flumen transeo et iniquus locus committo proelium non dubito


Eo cum venisset, civitatibus milites imperat certumque in locum convenire iubet.

eos cum venio civitas miles impero certus in locus convenio iubeo


fidem reliquis interponere, iusiurandum poscere, ut quod esse ex usu Galliae intellexissent communi consilio administrarent. Haec a compluribus ad Caesarem deferebantur.

fides reliquus interpono iusiurandum posco ut qui sum ex usus gallia intellego communis consilium administro hic ab complures ad caesaris defero


Tali timore omnibus perterritis confirmatur opinio barbaris, ut ex captivo audierant, nullum esse intus praesidium.

tal timor omnis perterreo confirmo opinio barbaris ut ex captivus audio nullus sum intus praesidium


populi Romani imperium Rhenum finire; si se invito Germanos in Galliam transire non aequum existimaret, cur sui quicquam esse imperii aut potestatis trans Rhenum postularet?

populus romanus imperium rhenus finio si sui invito germani in gallia transeo non aequus existimo cur suus quisquam sum imperium aut potestas trans rhenus postulo


Praeterea oppida incendi oportere, quae non munitione et loci natura ab omni sint periculo tuta, neu suis sint ad detractandam militiam receptacula neu Romanis proposita ad copiam commeatus praedamque tollendam.

praeterea oppidum incendo oportet qui non munitio et locus natura ab omnis sum periculum tueor neu suus sum ad detracto militia receptaculum neu romanus propono ad copia commeatus praeda tollo


Labienus suos intra munitionem continebat timorisque opinionem, quibuscumque poterat rebus, augebat.

labienus suus intra munitio contineo timor opinio quicumque possum res augeo


Pugnatum est ab utrisque acriter. Nostri tamen, quod neque ordines servare neque firmiter insistere neque signa subsequi poterant atque alius alia ex navi quibuscumque signis occurrerat se adgregabat, magnopere perturbabantur;

pugno sum ab uterque acer noster tamen qui neque ordo servaris neque firmiter insisto neque signum subsequor possum atque alius alius ex no quicumque signum occurro sui adgrego magnopere perturbo


Quos tanto spatio secuti quantum cursu et viribus efficere potuerunt, complures ex iis occiderunt, deinde omnibus longe lateque aedificiis incensis se in castra receperunt.

qui tantus spatium sequor quantus cursus et vis efficio possum complures ex is occido deinde omnis longus fero aedificium incendo sui in castrum recipio


His Caesar ita respondit: eo sibi minus dubitationis dari, quod eas res quas legati Helvetii commemorassent memoria teneret, atque eo gravius ferre quo minus merito populi Romani accidissent;

hic caesar ita respondeo is sui paruus dubitatio do qui is res qui legatus helvetius commemoro memoria teneo atque is gravis fero quo paruus mereo populus romanus accido


Barbari signa procul conspicati oppugnatione desistunt:

barbaris signum procul conspicor oppugnatio desisto


Cum hostium acies a sinistro cornu pulsa atque in fugam coniecta esset, a dextro cornu vehementer multitudine suorum nostram aciem premebant.

cos hostis acies ab sinister cornu pello atque in fuga conicio sum ab dexter cornu vehemens multitudo suus noster acies premo


Cum hic in duas partes flumine divideretur, alteram partem eius vici Gallis [ad hiemandum] concessit, alteram vacuam ab his relictam cohortibus attribuit. Eum locum vallo fossaque munivit.

cos hic in duo pars flumen divido alter pars is vinco gallus ad hiemo concedo alter vacuus ab hic relinquo cohors attribuo eos locus vallo fodio munio


Magnam haec res Caesari difficultatem ad consilium capiendum adferebat, si reliquam partem hiemis uno loco legiones contineret, ne stipendiariis Aeduorum expugnatis cuncta Gallia deficeret, quod nullum amicis in eo praesidium videretur positum esse; si maturius ex hibernis educeret, ne ab re frumentaria duris subvectionibus laboraret.

magnus hic res caesaris difficultas ad consilium capio affero si reliquus pars hiems unus locus legio contineo ne stipendiarius aedui expugno cunctus gallia deficio qui nullus amicus in is praesidium video pono sum si maturus ex hibernus educo ne ab res frumentarius durus subvectio laboro


Ibi Lucius Cotta pugnans interficitur cum maxima parte militum. Reliqui se in castra recipiunt unde erant egressi;

ibi lucius cotta pugno interfacio cum maximus pars miles reliquus sui in castrum recipio unde sum egredior


Locutus est pro his Diviciacus Haeduus: Galliae totius factiones esse duas; harum alterius principatum tenere Haeduos, alterius Arvernos.

loquor sum pro hic diviciacus haeduus gallia totus factio sum duo haris alter principatus teneo aedui alter arverni


Commius incensum calcaribus equum coniungit equo Quadrati lanceaque infesta magnis viribus medium femur traicit Voluseni.

commius incendo calcaris equus conjungo equus quadratus lancea infestus magnus vis medius femur traicio voluseni


non virtus, paulisper inopiam ferre non posse. Qui se ultro morti offerant facilius reperiuntur quam qui dolorem patienter ferant.

non virtus paulisper inopia fero non possum qui sui ultro mors offertor facilis reperio quam qui dolor patienter fero


T. Labienum Galliae togatae praefecit, quo maiore commendatione conciliaretur ad consulatus petitionem. Ipse tantum itinerum faciebat, quantum satis esse ad mutationem locorum propter salubritatem existimabat.

t labienus gallia togata praeficio quo magnus commendatio concilio ad consulatus petitio ipse tantus iter facio quantus satis sum ad mutatio locus propter salubritas existimo


priusquam illi aut convenire aut profugere possent, magno pecoris atque hominum numero capto atque ea praeda militibus concessa vastatisque agris in deditionem venire atque obsides sibi dare coegit.

priusquam ille aut convenio aut profugio possum magnus pecus atque homo numerus capio atque is praeda miles concedo vasto ager in deditio venio atque obses sui do cogo


quae gesta sunt, pronuntiare." Producuntur hi quos ille edocuerat quae dici vellet, atque eadem, quae Litaviccus pronuntiaverat, multitudini exponunt: multos equites Aeduorum interfectos,

qui gero sum pronuntiaris produco hic qui ille edoceo qui dico volo atque idem qui litaviccus pronuntio multitudo expono multus eques aedui interfacio


non esse fas Germanos superare, si ante novam lunam proelio contendissent.

non sum fas germani supero si ante novus luna proelium contendo


A quibus cum paulo tardius esset administratum, ipse hora diei circiter IIII. cum primis navibus Britanniam attigit atque ibi in omnibus collibus expositas hostium copias armatas conspexit.

ab qui cum paulus tardus sum administro ipse hora dies circiter quattuor cum primus navis britannia attigo atque ibi in omnis collis expono hostis copia armo conspicio


Galli se omnes ab Dite patre prognatos praedicant idque ab druidibus proditum dicunt.

gallus sui omnis ab dis pater prognatus praedico is ab druidibus prodeo dico


sed, ut postea Caesar ex captivis cognovit, cum magnae manus eo convenissent, multitudine navium perterritae, quae cum annotinis privatisque quas sui quisque commodi fecerat amplius octingentae uno erant visae tempore, a litore discesserant ac se in superiora loca abdiderant.

sed ut postea caesar ex captivus cognosco cum magnus manus is convenio multitudo navis perterreo qui cum annotinus privo qui suus quisque commodus facio amplus octingenti unus sum video tempus ab litus discedo atque sui in superus locum abdo


quod a se teneri non posse iudicabant, ne cui esset usui Romanis, incenderunt;

qui ab sui teneo non possum judico ne qui sum usus romanus incendo


Ibi cum ius diceret, Bituriges ad eum legatos mittunt auxilium petitum contra Carnutes, quos intulisse bellum sibi querebantur.

ibi cum ius dico bituriges ad is legatus mitto auxilium peto contra carnutes qui infero bellum sui queror


iis item contraria duo ad eundem modum iuncta intervallo pedum quadragenum ab inferiore parte contra vim atque impetu fluminis conversa statuebat.

is item contrarius duo ad idem modus iungo intervallum pes quadrageni ab inferus pars contra vis atque impetus flumen converro statuo


Hi omnes lingua, institutis, legibus inter se differunt. Gallos ab Aquitanis Garumna flumen, a Belgis Matrona et Sequana dividit.

hic omnis lingua institus lex inter sui differo galli ab aquitanus garumna flumen ab belga matrona et sequanus divido


Cuius adventu spe inlata militibus ac redintegrato animo, cum pro se quisque in conspectu imperatoris etiam in extremis suis rebus operam navare cuperet, paulum hostium impetus tardatus est.

qui advenio spes infero miles atque redintegro animus cum pro sui quisque in conspectus imperator etiam in exter suus res opera navaris cupio paulus hostis impetus tardo sum


Caesar explorata re quaestione captivorum, si qui ad eos Eburones ex fuga convenissent, ad se ut reducerentur, imperavit; si ita fecissent, fines eorum se violaturum negavit.

caesar exploro res quaestio captivus si qui ad is eburones ex fuga convenio ad sui ut reduco impero si ita facio finis is sui violo nego


Omnis noster equitatus, omnis nobilitas interiit; principes civitatis, Eporedorix et Viridomarus, insimulati proditionis ab Romanis indicta causa interfecti sunt.

omnis noster equito omnis nobilitas intereo princeps civitas eporedorix et viridomarus insimulo proditio ab romanus indico causa interfacio sum


Dissipatis ac perterritis hostibus, ut demonstravimus, manus erat nulla quae parvam modo causam timoris adferret.

dissipatis atque perterreo hostis ut demonstro manus sum nullus qui parvus modo causa timor affero


tum dispersos depositis armis in metendo occupatos subito adorti paucis interfectis reliquos incertis ordinibus perturbaverant, simul equitatu atque essedis circumdederant.

tum dispermulceo depono arma in meto occupo subeo adorior paucus interficio reliquus incertus ordo perturbo simul equitatus atque esseda circumdo


sic animo parati, ut, si eam paludem Romani perrumpere conarentur, haesitantes premerent ex loco superiore; ut qui propinquitatem loci videret paratos prope aequo Marte ad dimicandum existimaret, qui iniquitatem condicionis perspiceret inani simulatione sese ostentare cognosceret.

sic animus paro ut si is palus romanus perrumpo conor haesito premo ex locus superus ut qui propinquitas locus video paro prope aequus mars ad dimico existimo qui iniquitas condicio perspicio inanis simulatio sui ostentaris cognosco


Quorum magno numero interfecto Crassus ex itinere oppidum Sotiatium oppugnare coepit. Quibus fortiter resistentibus vineas turresque egit.

qui magnus numerus interficio crassus ex iter oppidum sotiatium oppugnaris coepio qui fortis resisto vinea turris ago


Postremo quis hoc sibi persuaderet, sine certa re Ambiorigem ad eiusmodi consilium descendisse?

postremo quis hic sui persuadeo sine certus res ambiorigem ad eiusmodi consilium descendo


Quibus visis perculsae barbarorum turmae ac perterritae acies hostium, perturbato impedimentorum agmine, magno clamore discursuque passim fugae se mandant.

qui video percello barbarus turma atque perterreo acies hostis perturbo impedimentor agmen magnus clamor discursus passim fuga sui mando


neque nostros exercitus propter inopiam frumenti diutius apud se morari posse confidebant;

neque noster exercitus propter inopia frumentum diu apud sui moraris possum confido


In eo proelio ex equitibus nostris interficiuntur IIII et LXX,

in is proelium ex eques noster interfacio quattuor et lxx


Quod cum fieret, non inridicule quidam ex militibus X. legionis dixit: plus quam pollicitus esset Caesarem facere; pollicitum se in cohortis praetoriae loco X. legionem habiturum ad equum rescribere.

qui cum fio non inridiculis quidam ex miles decem legio dico multus quam polliceor sum caesaris facio polliceor sui in cohors praetorius locus decem legio habeo ad equus rescribo


Sibi praestare, si in eum casum deducerentur, quamvis fortunam a populo Romano pati quam ab his per cruciatum interfici inter quos dominari consuessent.

sui praesto si in is casus deduco quivis fortuna ab populus romanus patior quam ab hic per cruciatus interficio inter qui dominaris consuesco


Omni Gallia devicta Caesar cum a superiore aestate nullum bellandi tempus intermisisset militesque hibernorum quiete reficere a tantis laboribus vellet, complures eodem tempore civitates renovare belli consilia nuntiabantur coniurationesque facere.

omnis gallia devinco caesar cum ab superus aestas nullus bellor tempus intermitto milito hibernus quiesco reficio ab tantus labor volo complures idem tempus civitas renovaris bellum consilium nuntio conjuratio facio


Qua re ex compluribus cognita, cum intellegeret fugato duce altero perterritos reliquos facile opprimi posse, magnae felicitatis esse arbitrabatur neminem ex caede refugisse in castra qui de accepta calamitate nuntium Drappeti perferret.

qui res ex complures cognosco cum intellego fugo dux alter perterreo reliquus facilis opprimo possum magnus felicitas sum arbitror nemo ex caedes refugio in castrum qui de accipio calamitas nuntius drappeti perfero


Accidebat autem cotidianis pabulationibus (id quod accidere erat necesse, cum raris disiectisque ex aedificiis pabulum conquireretur), ut impeditis locis dispersi pabulatores circumvenirentur;

accido autem cottidianus pabulatio is qui accido sum necesse cum raris disjacio ex aedificium pabulis conquaero ut impedio locus dispermulceo pabulator circumvenio


Quod si decessisset et liberam possessionem Galliae sibi tradidisset, magno se illum praemio remuneraturum et quaecumque bella geri vellet sine ullo eius labore et periculo confecturum.

qui si decedo et liber possessio gallia sui trado magnus sui ille praemium remunero et quicumque bellum gero volo sine ullus is labor et periculum confacio


Hoc avertere loci natura prohibebat: in infimis enim sic radicibus montis ferebatur, ut nullam in partem depressis fossis derivari posset.

hic averto locus natura prohibeo in infimus enim sic radix mons fero ut nullus in pars deprimo fodio derivaris possum


Omnium consensu hac sententia probata uno die amplius XX urbes Biturigum incenduntur.

omnis consensus hic sententia probo unus dies amplus xx urbs bituriges incendo


Equestris autem proeli ratio et cedentibus et insequentibus par atque idem periculum inferebat.

equester autem proelium ratio et cedo et insequor par atque idem periculum infero


si minus potuissent, agros Remorum popularentur, qui magno nobis usui ad bellum gerendum erant, commeatuque nostros prohiberent.

si paruus possum ager remi populor qui magnus nos usus ad bellum gero sum commeatus noster prohibeo


Sua in illos merita proponit obtestaturque ut suae salutis rationem habeant neu se optime de communi libertate meritum in cruciatum hostibus dedant. Quod si indiligentiores fuerint, milia hominum delecta octoginta una secum interitura demonstrat.

sue in ille mereo propono obtestor ut suus salus ratio habeo neu sui optume de communis libertas mereo in cruciatus hostis dedo qui si indiligo sum mille homo delecto octoginta unus sui intereo demonstro


Pugnatur aliquamdiu pari contentione; deinde, ut ratio postulabat proeli, qui sustinuerant primos impetus insidiarum hoc ipso fiunt superiores, quod nullum ab insidiantibus imprudentes acceperant detrimentum.

pugno aliquamdiu par contentio deinde ut ratio postulo proelium qui sustineo primus impetus insidiaris hic ipse fio superus qui nullus ab insidior imprudens accipio detrimentum


nullum esse aditum ad eos mercatoribus; nihil pati vini reliquarumque rerum ad luxuriam pertinentium inferri, quod his rebus relanguescere animos eorum et remitti virtutem existimarent;

nullus sum aditus ad is mercator nihil patior vinum reliquus res ad luxuria pertineo infero qui hic res relanguesco animus is et remitto virtus existimo


Nam quod intellegebant maximas nationes, quae proelio contendissent, pulsas superatasque esse, continentesque silvas ac paludes habebant, eo se suaque omnia contulerunt.

nam qui intellego magnus natio qui proelium contendo pello supero sum contineo silva atque palus habeo is sui suum omnis confero


Bellovaci, cum Romanos ad insequendum paratos viderent neque pernoctare aut diutius permanere sine periculo eodem loco possent, tale consilium sui recipiendi ceperunt.

bellovaci cum romanus ad insequor paro video neque pernoctaris aut diu permaneo sine periculum idem locus possum talis consilium suus recipio capio


At Caesar biduum in his locis moratus, quod haec de Vercingetorige usu ventura opinione praeceperat, per causam supplementi equitatusque cogendi ab exercitu discedit; Brutum adulescentem his copiis praeficit;

at caesar biduus in hic locus moror qui hic de vercingetorige usus venio opinio praecipio per causa supplementum equito cogo ab exercitus discedo brutus adulescens hic copia praeficio


Cum his propinqui Indutiomari, qui defectionis auctores fuerant, comitati eos ex civitate excesserunt.

cos hic propinquus indutiomaris qui defectio auctor sum comitas is ex civitas excedo


Ubi iam se ad eam rem paratos esse arbitrati sunt, oppida sua omnia, numero ad duodecim, vicos ad quadringentos, reliqua privata aedificia incendunt;

ubius iam sui ad is res paro sum arbitror sum oppidum suus omnis numerus ad duodecim vicus ad quadringenti reliquus privo aedificium incendo


In pace nullus est communis magistratus, sed principes regionum atque pagorum inter suos ius dicunt controversiasque minuunt.

in pax nullus sum communis magistratus sed princeps regio atque pagus inter suus ius dico controversia minuo


Hac confirmata opinione timoris idoneum quendam hominem et callidum deligit, Gallum, ex iis quos auxilii causa secum habebat.

hic confirmo opinio timor idoneus quidam homo et callidus deligo gallus ex is qui auxilium causa sui habeo


Caesar, etsi discessum hostium animadvertere non poterat incendiis oppositis, tamen id consilium cum fugae causa initum suspicaretur, legiones promovet, turmas mittit ad insequendum; ipse veritus insidias, ne forte in eodem loco subsistere hostis atque elicere nostros in locum conaretur iniquum, tardius procedit.

caesar etsi discedo hostis animadverto non possum incendium oppono tamen is consilium cum fuga causa ineo suspicor legio promoveo turma mitto ad insequor ipse vereor insidiae ne fors in idem locus subsisto hostis atque elices noster in locus conor iniquus tardus procedo


His praeficit fratrem Eporedorigis bellumque inferri Allobrogibus iubet.

hic praeficio frater eporedorigis bellus infero allobroges iubeo


Quintum Tullium Ciceronem et Publium Sulpicium Cabilloni et Matiscone in Aeduis ad Ararim rei frumentariae causa collocat. Ipse Bibracte hiemare constituit. His litteris cognitis Romae dierum viginti supplicatio redditur.

quintus tullius cicero et publius sulpicius cabilloni et matisco in aedui ad aro res frumentarius causa colloco ipse bibracte hiemo constituo hic littera cognosco roma dies viginti supplicatio reddo


Armis obsidibusque acceptis, Crassus in fines Vocatium et Tarusatium profectus est.

arma obsidibusque accipio crassus in finis vocates et tarusates proficiscor sum


Qui cum ad flumen Ligerim venissent, quod Bituriges ab Aeduis dividit, paucos dies ibi morati neque flumen transire

qui cum ad flumen ligerim venio qui bituriges ab aedui divido paucus dies ibi moror neque flumen transeo


Hostes in insidiis dispositi, cum sibi delegissent campum ad rem gerendam non amplius patentem in omnes partes passibus mille, silvis undique aut impeditissimo flumine munitum, velut indagine hunc insidiis circumdederunt.

hostis in insidiae dispono cum sui deligo campus ad res gero non amplus pateo in omnis pars passus mille silva undique aut impeditissimo flumen munio velut indago hic insidiae circumdo


errare, si qui in bello omnes secundos rerum proventus exspectent.

erro si qui in bellum omnis secundus res provenio exspecto


magnum numerum frumenti commeatusque diripit, ipsos crudeliter excruciatos interficit.

magnus numerus frumentum commeatus diripio ipse crudeliter excrucio interficio


His initis consiliis oppida muniunt,


Castris ad eam partem oppidi positis Caesar, quae intermissa [a] flumine et a paludibus aditum, ut supra diximus, angustum habebat, aggerem apparare, vineas agere, turres duas constituere coepit: nam circumvallare loci natura prohibebat.

castrum ad is pars oppidum pono caesar qui intermissus ab flumen et ab palus aditus ut supra dico angustus habeo aggero appararis vinea ago turris duo constituo coepio nam circumvallaris locus natura prohibeo


Titum Labienum duabus cum legionibus et equitatu in Sequanos proficisci iubet: huic Marcum Sempronium Rutilum attribuit.

titus labienus duo cum legio et equitatus in sequani proficisco iubeo hic marcus sempronius rutilis attribuo


Ac saepe in eum locum ventum est tanto in omnes partes diviso equitatu, ut modo visum ab se Ambiorigem in fuga circumspicerent captivi nec plane etiam abisse ex conspectu contenderent, ut spe consequendi illata atque infinito labore suscepto,

atque saepe in is locus venio sum tantus in omnis pars divido equitatus ut modo video ab sui ambiorigem in fuga circumspicio captivus neque planus etiam abeo ex conspectus contendo ut spes consequor illata atque infinitus labor suscepto


Petunt a Vercingetorige Aedui ut ad se veniat rationesque belli gerendi communicet.

peto ab vercingetorige aedui ut ad sui venio ratio bellum gero communico


Quibus rebus auditis, quod existimabant tribus locis transire legiones atque omnes perturbatos defectione Aeduorum fugam parare, suas quoque copias in tres partes distribuerunt.

qui res audio qui existimo tres locus transeo legio atque omnis perturbo defectio aedui fuga paro suus quoque copia in tres pars distribuo


Qui etsi ne civibus quidem suis se committebat, tamen celeriter omnium cura quaesitus in castra perducitur.

qui etsi ne civis quidem suus sui committo tamen celer omnis cura quaero in castrum perduco


reverti se in suas sedes regionesque simulaverunt et tridui viam progressi rursus reverterunt atque omni hoc itinere una nocte equitatu confecto inscios inopinantes Menapios oppresserunt,

revorto sui in suus sedes regio simulo et triduum via progredior rursus revorto atque omnis hic iter unus nox equitatus conficio inscius inopinor menapii opprimo


ac nullo hoste prohibente aut iter demorante incolumem legionem in Nantuates, inde in Allobroges perduxit ibique hiemavit.

atque nullus hostis prohibeo aut iter demoror incolumis legio in nantuates inde in allobroges perduco ibi hiemo


Cum dispositis turmis in vicem rari proeliarentur neque ab lateribus circumveniri suos paterentur, erumpunt ceteri Correo proeliante ex silvis.

cos dispono turma in vicis raris proelio neque ab later circumvenio suus pateo erumpo ceterus correus proelio ex silva


qui dicerent se suaque omnia in fidem atque potestatem populi Romani permittere, neque se cum reliquis Belgis consensisse neque contra populum Romanum coniurasse,

qui dico sui suum omnis in fides atque potestas populus romanus permitto neque sui cum reliquus belga consentio neque contra populus romanus coniuro


Hi propter propinquitatem et celeritatem hostium nihil iam Caesaris imperium expectabant, sed per se quae videbantur administrabant.

hic propter propinquitas et celeritas hostis nihil iam caesar imperium exspecto sed per sui qui video administro


nam plerumque magna praeda potiti nostri revertuntur. Oppressi Carnutes hiemis difficultate, terrore periculi, cum tectis expulsi nullo loco diutius consistere auderent nec silvarum praesidio tempestatibus durissimis tegi possent, dispersi magna parte amissa suorum dissipantur in finitimas civitates.

nam plerusque magnus praeda potior noster revorto opprimo carnutes hiems difficultas terror periculum cum tectum expello nullus locus diu consisto audeo neque silvaris praesidium tempestas durus tego possum dispermulceo magnus pars amitto suus dissipantur in finitimus civitas


Cuius adventu ab hostibus cognito magnae ex finitimis civitatibus copiae convenerunt.

qui advenio ab hostis cognosco magnus ex finitimus civitas copia convenio


His facile pulsis ac proturbatis, incredibili celeritate ad flumen decucurrerunt, ut paene uno tempore et ad silvas et in flumine [et iam in manibus nostris] hostes viderentur.

hic facilis pello atque proturbo incredibilis celeritas ad flumen decurro ut paene unus tempus et ad silva et in flumen et iam in manus noster hostis video


Sic omnino animos timor praeoccupaverat ut paene alienata mente deletis omnibus copiis equitatum se ex fuga recepisse dicerent neque incolumi exercitu Germanos castra oppugnaturos fuisse contenderent.

sic omnino animus timor praeoccupaverat ut paene alieno mens deleo omnis copia equitas sui ex fuga recipio dico neque incolumis exercitus germani castrum oppugno sum contendo


Animadvertit Caesar unos ex omnibus Sequanos nihil earum rerum facere quas ceteri facerent sed tristes capite demisso terram intueri. Eius rei quae causa esset miratus ex ipsis quaesiit.

animadverto caesar unus ex omnis sequani nihil is res facio qui ceterus facio sed tristis caput demitto terra intueor is res qui causa sum miror ex ipse quaero


Caesar singulis legionibus singulos legatos et quaestorem praefecit, uti eos testes suae quisque virtutis haberet;

caesar singuli legio singuli legatus et quaestor praeficio uti is testis suus quisque virtus habeo


Erat attributus Antonio praefectus equitum C. Volusenus Quadratus qui cum eo hibernaret. Hunc Antonius ad persequendum equitatum hostium mittit.

sum attribuo antonius praefectus eques que volusenus quadratus qui cum is hiberno hic antonius ad persequor equitas hostis mitto


Romani si casu intervenerint, fortunae, si alicuius indicio vocati, huic habendam gratiam, quod et paucitatem eorum ex loco superiore cognoscere et virtutem despicere potuerint, qui dimicare non ausi turpiter se in castra receperint.

romanus si casus intervenio fortuna si aliquis indicium voco hic habeo gratia qui et paucitas is ex locus superus cognosco et virtus despicio possum qui dimicaris non audeo turpis sui in castrum recipio


Si adire non possit, monet ut tragulam cum epistola ad amentum deligata intra munitionem castrorum abiciat.

si adeo non possum moneo ut tragula cum epistula ad amentum deligo intra munitio castrum abicio


neque verum esse, qui suos fines tueri non potuerint alienos occupare; neque ullos in Gallia vacare agros qui dari tantae praesertim multitudini sine iniuria possint;

neque verus sum qui suus finis tueor non possum alienus occuparis neque ullus in gallia vacaris ager qui do tantus praesertim multitudo sine iniuria possum


Caesar partitis copiis cum Gaio Fabio legato et Marco Crasso quaestore celeriterque effectis pontibus adit tripertito, aedificia vicosque incendit, magno pecoris atque hominum numero potitur.

caesar partio copia cum gaius fabius legatus et marcus crassus quaestor celeriter efficio pons adeo tripertito aedificium vicus incendo magnus pecus atque homo numerus potio


Fabium discessu eorum duabus relictis portis obstruere ceteras pluteosque vallo addere et se in posterum diem similemque casum apparare.

fabius discessus is duo relinquo porta obstruo ceterus pluteus vallo addo et sui in posterus dies similis casus appararis


quo in numero est T. Terrasidius missus in Esuvios, M. Trebius Gallus in Coriosolites, Q. Velanius eum T. Silio in Venetos.

quo in numerus sum t terrasidius mitto in esuvios m trebius gallus in coriosolites q velanius is t silius in veneti


Disciplina in Britannia reperta atque inde in Galliam translata esse existimatur,

disciplina in britannia reperio atque inde in gallia transfero sum existimo


Hac in utramque partem disputatione habita, cum a Cotta primisque ordinibus acriter resisteretur, "Vincite," inquit, "si ita vultis," Sabinus, et id clariore voce, ut magna pars militum exaudiret;

hic in uter pars disputatio habeo cum ab cotta primus ordo acer resisto vincio inquam si ita volo sabinus et is clarus vox ut magnus pars miles exaudio


ausi domum revertuntur legatisque nostris renuntiant se Biturigum perfidiam veritos revertisse, quibus id consili fuisse cognoverint, ut, si flumen transissent, una ex parte ipsi, altera Arverni se circumsisterent.

audeo domus revorto lego noster renuntio sui bituriges perfidia vereor revorto qui is consilium sum cognosco ut si flumen transeo unus ex pars ipse alter arvernus sui circumsisto


Qui nisi decedat atque exercitum deducat ex his regionibus, sese illum non pro amico sed pro hoste habiturum.

qui nisi decedo atque exercitus deduco ex hic regio sui ille non pro amicus sed pro hostis habeo


Horum vocibus ac timore paulatim etiam ii qui magnum in castris usum habebant, milites centurionesque quique equitatui praeerant, perturbabantur.

horus vox atque timor paulatim etiam is qui magnus in castrum usus habeo miles centurio quisque equitatus praesum perturbo


quod non longius hostes aberant quam quo telum adigi posset, proelii committendi signum dedit.

qui non longus hostis absum quam quo telis adigo possum proelium committo signum do


Invitati praeda longius procedunt. Non hos palus in bello latrociniisque natos, non silvae morantur. Quibus in locis sit Caesar ex captivis quaerunt; profectum longius reperiunt omnemque exercitum discessisse cognoscunt.

invitas praeda longus procedo non hic palus in bellum latrocinium nascor non silva moror qui in locus sum caesar ex captivus quaero proficiscor longus reperio omnis exercitus discedo cognosco


qui sunt editi, ne scientia tantarum rerum scriptoribus deesset, adeoque probantur omnium iudicio ut praerepta, non praebita, facultas scriptoribus videatur.

qui sum edo ne scientia tantaris res scriptor desum adeo probo omnis iudicium ut praeripio non praebeo facultas scriptor video


Qua re animadversa Ambiorix pronuntiari iubet, ut procul tela coniciant neu propius accedant et, quam in partem Romani impetum fecerint, cedant (levitate armorum et cotidiana exercitatione nihil eis noceri posse),

qui res animadverto ambiorix pronuntiaris iubeo ut procul telum conicio neu propius accedo et quam in pars romanus impetus facio cedo levitas armus et cottidianus exercitatio nihil is noceo possum


Erant Menapii propinqui Eburonum finibus, perpetuis paludibus silvisque muniti, qui uni ex Gallia de pace ad Caesarem legatos numquam miserant. Cum his esse hospitium Ambiorigi sciebat; item per Treveros venisse Germanis in amicitiam cognoverat.

sum menapii propinquus eburones finis perpetuus palus silva munio qui unus ex gallia de pax ad caesaris legatus numquam mitto cos hic sum hospitium ambiorigi scio item per treveri venio germanus in amicitia cognosco


Quorum ille precibus permotus castra ex Biturigibus movet in Arvernos versus.

qui ille prex permoueo castrum ex bituriges moveo in arverni verro


si ab armis discedere velint, se adiutore utantur legatosque ad Caesarem mittant; sperare pro eius iustitia, quae petierint, impetraturos.

si ab arma discedo volo sui adiutor utor lego ad caesaris mitto spero pro is iustitia qui peto impetro


Erat e regione oppidi collis sub ipsis radicibus montis, egregie munitus atque ex omni parte circumcisus; quem si tenerent nostri, et aquae magna parte et pabulatione libera prohibituri hostes videbantur;

sum e regio oppidum collis sub ipse radix mons egregius munio atque ex omnis pars circumcido qui si teneo noster et aqua magnus pars et pabulatio liber prohibeo hostis video


Ubi per exploratores Caesar certior factus est tres iam partes copiarum Helvetios id flumen traduxisse, quartam vero partem citra flumen Ararim reliquam esse, de tertia vigilia cum legionibus tribus e castris profectus ad eam partem pervenit quae nondum flumen transierat.

ubius per explorator caesar certus facio sum tres iam pars copia helvetii is flumen traduco quartus verus pars citer flumen aro reliquus sum de tertius vigil cum legio tres e castrum proficiscor ad is pars pervenio qui nondum flumen transeo


qui de Germanorum discessu per exploratores certiores facti sine metu trans Rhenum in suos vicos remigraverant.

qui de germanus discessus per explorator certus facio sine metus trans rhenus in suus vicus remigro


Acie triplici instituta et celeriter VIII milium itinere confecto, prius ad hostium castra pervenit quam quid ageretur Germani sentire possent.

acies triplex institutum et celer viii mille iter conficio prior ad hostis castrum pervenio quam quis ago germanus sentio possum


Item, cum ad oppidum accessisset castraque ibi poneret, pueri mulieresque ex muro passis manibus suo more pacem ab Romanis petierunt.

item cum ad oppidum accedo castro ibi pono puer mulier ex murus patior manus suus mos pax ab romanus peto


Vnam legionem, quam proxime trans Padum conscripserat, et cohortes V in Eburones, quorum pars maxima est inter Mosam ac Rhenum, qui sub imperio Ambiorigis et Catuvolci erant, misit.

vnam legio quam propior trans padus conscribo et cohors v in eburones qui pars maximus sum inter mosa atque rhenus qui sub imperium ambiorigis et catuvolci sum mitto


Repulsi ab equitatu se in silvas abdiderunt, locum nacti egregie et natura et opere munitum, quem domestici belli, ut videbantur, causa iam ante praeparaverant;

repello ab equitatus sui in silva abdo locus nanciscor egregius et natura et opus munio qui domesticus bellum ut video causa iam ante praeparo


Rostro enim noceri non posse cognoverant; turribus autem excitatis tamen has altitudo puppium ex barbaris navibus superabat, ut neque ex inferiore loco satis commode tela adigi possent et missa a Gallis gravius acciderent.

rostrum enim noceo non possum cognosco turris autem excitas tamen hic altitudo puppis ex barbaris navis supero ut neque ex inferus locus satis commodus telum adigo possum et mitto ab gallus gravis accido


Hunc ex proximis unus iacentem transgressus eodem illo munere fungebatur;

hic ex propior unus iaceo transgredior idem ille munus fungor


Mediocri spatio relicto Pullo pilum in hostes immittit atque unum ex multitudine procurrentem traicit; quo percusso et exanimato hunc scutis protegunt, in hostem tela universi coniciunt neque dant regrediendi facultatem.

mediocris spatium relinquo pullo pilis in hostis immitto atque unus ex multitudo procurro traicio quo percutio et exanimo hic scutum protego in hostis telum universus conicio neque do regrediendi facultas


Vercingetorix ab radicibus collis suos intra munitiones reduxit. Eo die milites sunt paulo minus septingenti desiderati.

vercingetorix ab radix collis suus intra munitio reduco eos dies miles sum paulus paruus septingenti desidero


Refecto ponte, quem superioribus diebus hostes resciderant, exercitum traducit et secundo flumine ad Lutetiam iter facere coepit.

reficio pons qui superus dies hostis resciderant exercitus traduco et secundus flumen ad lutetiam iter facio coepio


itemque Ambianos, Aulercos, Caletos, Veliocasses, Atrebatas; locum castris excelsum in silva circumdata palude delegisse, impedimenta omnia in ulteriores silvas contulisse.

ito ambianos aulerci caleti veliocasses atrebatas locus castrum excello in silva circumdo palus deligo impedimentum omnis in ulteriores silva confero


ubi Oceano adpropinquavit, in plures diffluit partes multis ingentibus insulis effectis, quarum pars magna a feris barbaris nationibus incolitur,

ubi oceanus appropinquo in multus diffluo pars multus ingens insula efficio qui pars magnus ab fera barbaris natio incolo


Lucius Fabius, centurio legionis VIII, quem inter suos eo die dixisse constabat excitari se Avaricensibus praemiis neque commissurum, ut prius quisquam murum ascenderet, tres suos nactus manipulares atque ab eis sublevatus murum ascendit: hos ipse rursus singulos exceptans in murum extulit.

lucius fabius centurio legio viii qui inter suus is dies dico consto excito sui avaricensis praemium neque committo ut prior quisquam murus ascendo tres suus nanciscor manipularis atque ab is sublevo murus ascendo hic ipse rursus singuli excepto in murus effero


Interfecto Indutiomaro, ut docuimus, ad eius propinquos a Treveris imperium defertur. Illi finitimos Germanos sollicitare et pecuniam polliceri non desistunt. Cum ab proximis impetrare non possent,

interficio indutiomarus ut doceo ad is propinquus ab treveri imperium defero ille finitimi germani sollicito et pecunia polliceor non desisto cos ab propior impetro non possum


Etsi multis iam rebus perfidiam Aeduorum perspectam habebat atque horum discessu admaturari defectionem civitatis existimabat, tamen eos retinendos non constituit, ne aut inferre iniuriam videretur aut dare timoris aliquam suspicionem. Discedentibus his breviter sua in Aeduos merita exposuit,

etsi multus iam res perfidia aedui perspicio habeo atque hic discessus admaturaris defectio civitas existimo tamen is retineo non constituo ne aut infero iniuria video aut do timor aliqui suspicio discedo hic brevis suus in aedui mereo expono


Hoc idem fit in reliquis civitatibus: in omnibus partibus incendia conspiciuntur; quae etsi magno cum dolore omnes ferebant, tamen hoc sibi solati proponebant, quod se prope explorata victoria celeriter amissa reciperaturos confidebant.

hic idem fio in reliquus civitas in omnis pars incendium conspicio qui etsi magnus cum dolor omnis fero tamen hic sui solati propono qui sui prope exploro victoria celer amitto reciperaturos confido


Erat Romanis nec loco nec numero aequa contentio; simul et cursu et spatio pugnae defatigati non facile recentes atque integros sustinebant.

sum romanus neque locus neque numerus aequus contentio simul et cursus et spatium pugna defatigo non facilis recens atque integer sustineo


Suam innocentiam perpetua vita, felicitatem Helvetiorum bello esse perspectam.

sue innocentia perpetuus vito felicitas helvetius bellum sum perspicio


Nostri, simul in arido constiterunt, suis omnibus consecutis, in hostes impetum fecerunt atque eos in fugam dederunt; neque longius prosequi potuerunt, quod equites cursum tenere atque insulam capere non potuerant. Hoc unum ad pristinam fortunam Caesari defuit.

noster simul in aridus consto suus omnis consequor in hostis impetus facio atque is in fuga do neque longus prosequor possum qui eques cursus teneo atque insula capio non possum hic unus ad pristinus fortuna caesaris desum


Esse nonnullo se Caesaris beneficio adfectum, sic tamen, ut iustissimam apud eum causam obtinuerit; sed plus communi libertati tribuere.

sum nonnullus sui caesar beneficium afficio sic tamen ut justus apud is causa obtineo sed multus communis libertas tribuo


Quam ob causam Gaius Caninius toto oppido munitiones circumdare moratur, ne aut opus effectum tueri non possit aut plurimis in locis infirma disponat praesidia.

quam ob causa gaius caninus totus oppidum munitio circumdo moror ne aut opus efficio tueor non possum aut multus in locus infirmo dispono praesidium


Toto hoc in genere pugnae, cum sub oculis omnium ac pro castris dimicaretur, intellectum est nostros propter gravitatem armorum, quod neque insequi cedentes possent neque ab signis discedere auderent, minus aptos esse ad huius generis hostem,

totus hic in genus pugna cum sub oculus omnis atque pro castrum dimico intellego sum noster propter gravitas armus qui neque insequor cedo possum neque ab signum discedo audeo paruus aptus sum ad hic genus hostis


A quibus cum quaereret Caesar quo loco multitudo esset Bellovacorum quodve esset consilium eorum, inveniebat Bellovacos omnes qui arma ferre possent in unum locum convenisse,

ab qui cum quaero caesar quo locus multitudo sum bellovaci qui sum consilium is invenio bellovaci omnis qui arma fero possum in unus locus convenio


Has omnes actuarias imperat fieri, quam ad rem multum humilitas adiuvat.

hic omnis actuaria impero fio quam ad res multus humilitas adjuvo


Castris munitis vineas agere quaeque ad oppugnandum usui erant comparare coepit.

castrum munio vinea ago quisque ad oppugno usus sum comparo coepio


non facile Gallos Gallis negare potuisse, praesertim cum de recuperanda communi libertate consilium initum videretur.

non facilis galli gallus nego possum praesertim cum de recipero communis libertas consilium ineo video


Amicitiam populi Romani sibi ornamento et praesidio, non detrimento esse oportere, atque se hac spe petisse. Si per populum Romanum stipendium remittatur et dediticii subtrahantur, non minus libenter sese recusaturum populi Romani amicitiam quam adpetierit.

amicitia populus romanus sui ornamentum et praesidium non detrimentum sum oportet atque sui hic spes peto si per populus romanus stipendium remitto et dediticius subtraho non paruus libet sui recuso populus romanus amicitia quam adpeto


Ibi crebris litteris Canini fit certior quae de Drappete et Lucterio gesta essent, quoque in consilio permanerent oppidani.

ibi creber littera caninius fio certus qui de drappete et lucterio gero sum quoque in consilium permaneo oppidanus


Tres nobilissimi Aedui capti ad Caesarem perducuntur: Cotus, praefectus equitum, qui controversiam cum Convictolitavi proximis comitiis habuerat, et Cavarillus, qui post defectionem Litavicci pedestribus copiis praefuerat, et Eporedorix, quo duce ante adventum Caesaris Aedui cum Sequanis bello contenderant.

tres nobilis aedui capio ad caesaris perduco cottus praefectus eques qui controversia cum convictolitavi propior comitium habeo et cavarillus qui post defectio litavicci pedestribus copia praesum et eporedorix quo dux ante advenio caesar aedui cum sequani bellum contendo


At tanta militum virtus atque ea praesentia animi fuit, ut, cum undique flamma torrerentur maximaque telorum multitudine premerentur suaque omnia impedimenta atque omnes fortunas conflagrare intellegerent, non modo demigrandi causa de vallo decederet nemo, sed paene ne respiceret quidem quisquam, ac tum omnes acerrime fortissimeque pugnarent.

at tantus miles virtus atque is praesens animus sum ut cum undique flamma torreo magnus telum multitudo premo suum omnis impedimentum atque omnis fortuna conflagraris intellego non modo demigro causa de vallo decedo nemo sed paene ne respicio quidem quisquam atque tum omnis acer fortis pugno


Cognitis per exploratores regionibus duces hostium LX milia ex omni numero deligunt earum civitatum quae maximam virtutis opinionem habebant;

cognosco per explorator regio dux hostis lx mille ex omnis numerus deligo is civitas qui maximus virtus opinio habeo


Ariovistum se consule cupidissime populi Romani amicitiam adpetisse; cur hunc tam temere quisquam ab officio discessurum iudicaret?

ariovistus sui consul cupidus populus romanus amicitia adpeto cur hic tam temere quisquam ab officium discedo iudico


Itaque cohortatus Aeduos de supportando commeatu praemittit ad Boios qui de suo adventu doceant hortenturque ut in fide maneant atque hostium impetum magno animo sustineant.

itaque cohortor aedui de supporto commeatus praemitto ad boii qui de suus advenio doceo horto ut in fides maneo atque hostis impetus magnus animus sustineo


Quibus abscisis antemnae necessario concidebant, ut, cum omnis Gallicis navibus spes in velis armamentisque consisteret, his ereptis omnis usus navium uno tempore eriperetur.

qui abscido antenna necessarius concaedes ut cum omnis gallicus navis spes in velis armamenta consisto hic eripio omnis utor navis unus tempus eripio


Vbi eos in sententia perstare viderunt, quod plerumque in summo periculo timor misericordiam non recipit, conclamare et significare de fuga Romanis coeperunt.

vbi is in sententia perstaris video qui plerusque in superus periculum timor misericordia non recipio conclamaris et significaris de fuga romanus coepio


Ipsi erant ex Cimbris Teutonisque prognati, qui, cum iter in provinciam nostram atque Italiam; facerent, iis impedimentis quae secum agere ac portare non poterant citra flumen Rhenum depositis custodiae [ex suis] ac praesidio VI milia hominum una reliquerant.

ipse sum ex cimber teutoni prognatus qui cum iter in provincia noster atque italia facio is impedimentum qui sui ago atque porto non possum citer flumen rhenus depono custodia ex suus atque praesidium vis mille homo unus relinquo


Eodem tempore clamore exaudito dat tuba signum suis Vercingetorix atque ex oppido educit.

eos tempus clamor exaudio do tuba signum suus vercingetorix atque ex oppidum educo


Romani vero quid petunt aliud aut quid volunt, nisi invidia adducti, quos fama nobiles potentesque bello cognoverunt, horum in agris civitatibusque considere atque his aeternam iniungere servitutem? Neque enim ulla alia condicione bella gesserunt.

romanus verus quis peto alius aut quis volo nisi invidia adduco qui fama nobilis possum bellum cognosco hic in ager civitas consido atque hic aeternus injungo servitus neque enim ullus alius condicio bellum gero


Tertium est genus eorum, qui uri appellantur. Hi sunt magnitudine paulo infra elephantos, specie et colore et figura tauri.

tertius sum genus is qui uro appello hic sum magnitudo paulus infra elephantus species et color et figuro taurus


Itaque cum copiis ad eundem pontem contendit equitatumque tantum procedere ante agmen imperat legionum, quantum cum processisset, sine defatigatione equorum in eadem se reciperet castra.

itaque cum copia ad idem pons contendo equito tantus procedo ante agmen impero legio quantus cum procedo sine defatigatio equus in idem sui recipio castrum


His Caesar imperat obsides quadraginta frumentumque exercitui Mandubraciumque ad eos mittit.

hic caesar impero obses quadraginta frumentum exercitus mandubraciumque ad is mitto


Sed in experiendo cum periculum nullum videret, equitatum omnem Germanosque pedites, summae velocitatis homines, ad castra hostium praemittit; ipse legionem unam in trina castra distribuit, alteram secum expeditam ducit.

sed in experior cum periculum nullus video equitas omnis germani pedito summa velocitas homo ad castrum hostis praemitto ipse legio unus in trini castrum distribuo alter sui expedio duco


Quod si ea quae in longinquis nationibus geruntur ignoratis, respicite finitimam Galliam, quae in provinciam redacta iure et legibus commutatis securibus subiecta perpetua premitur servitute."

qui si is qui in longinquus natio gero ignoro respicio finitimus gallia qui in provincia redigo ius et lex commutas securis subiectum perpetuus premo servitus


Helvetii cum omnibus suis carris secuti impedimenta in unum locum contulerunt; ipsi confertissima acie, reiecto nostro equitatu, phalange facta sub primam nostram aciem successerunt.

helvetius cum omnis suus carrus sequor impedimentum in unus locus confero ipse confercio acies reicio noster equitatus phalanx facio sub primus noster acies succedo


et praesidio navibus Q. Atrium praefecit. Ipse noctu progressus milia passuum circiter XII hostium copias conspicatus est.

et praesidium navis q atrius praeficio ipse nox progredior mille passus circiter duodecim hostis copia conspicor sum


Quae ne opinio Gallorum confirmaretur, Caesar Marcum Antonium quaestorem suis praefecit hibernis; ipse equitum praesidio pridie Kal. Ianuarias ab oppido Bibracte proficiscitur ad legionem XIII, quam non longe a finibus Aeduorum collocaverat in finibus Biturigum, eique adiungit legionem XI, quae proxima fuerat.

qui ne opinio gallus confirmo caesar marcus antonius quaestor suus praeficio hibernus ipse eques praesidium pridie kal januarius ab oppidum bibracte proficisco ad legio xiii quam non longus ab finis aedui colloco in finis bituriges is adjungo legio xi qui propior sum


Ea re permissa diem concilio constituerunt et iure iurando ne quis enuntiaret, nisi quibus communi consilio mandatum esset, inter se sanxerunt.

is res permitto dies concilio constituo et ius iuro ne quis enuntio nisi qui communis consilium mando sum inter sui sancio


maritima pars ab eis, qui praedae ac belli inferendi causa ex Belgio transierunt (qui omnes fere eis nominibus civitatum appellantur, quibus orti ex civitatibus eo pervenerunt) et bello illato ibi permanserunt atque agros colere coeperunt.

maritimus pars ab is qui praeda atque bellum infero causa ex belgium transeo qui omnis fere is nomen civitas appello qui orior ex civitas is pervenio et bellum illato ibi permaneo atque ager colo coepio


Mittit primo Brutum adulescentem cum cohortibus Caesar, post cum aliis Gaium Fabium legatum; postremo ipse, cum vehementius pugnaretur, integros subsidio adducit.

mitto primus brutus adulescens cum cohors caesar post cum alius gaius fabius legatus postremo ipse cum vehemens pugno integer subsidium adduco


nam et nostris militibus spem minuit et hostes ad pugnam alacriores effecit, quod non sine summo timore et desperatione id factum videbatur. Praeterea accidit, quod fieri necesse erat, ut vulgo milites ab signis discederent, quae quisque eorum carissima haberet, ab impedimentis petere atque arripere properaret, clamore et fletu omnia complerentur.

nam et noster miles spes minuo et hostis ad pugna alacer efficio qui non sine superus timor et desperatio is facio video praeterea accido qui fio necesse sum ut vulgo miles ab signum discedo qui quisque is carus habeo ab impedimentum peto atque arripio propero clamor et fleo omnis compleo


facilem esse rem, seu maneant, seu proficiscantur, si modo unum omnes sentiant ac probent; contra in dissensione nullam se salutem perspicere. Res disputatione ad mediam noctem perducitur.

facilis sum res seu maneo seu proficiscor si modo unus omnis sentio atque probo contra in dissensio nullus sui salus perspicio res disputatio ad medius nox perduco


multo etiam amplius, quod paene ab ipso vallo portisque castrorum barbaros avertisset. quarum omnium rerum maxime admirandum videbatur,

multus etiam amplus qui paene ab ipse vallo porta castrum barbarus averto qui omnis res magnus admiror video


Nocte insequenti legati responsa ad suos referunt, obsides conficiunt. Concurrunt reliquarum civitatium legati, quae Bellovacorum speculabantur eventum;

nox insequor legatus respondeo ad suus refero obses confacio concurro reliquus civitas legatus qui bellovaci speculor evenio