Subductis navibus concilioque Gallorum Samarobrivae peracto, quod eo anno frumentum in Gallia propter siccitates angustius provenerat, coactus est aliter ac superioribus annis exercitum in hibernis collocare legionesque in plures civitates distribuere;

subduco navis concilio gallus samarobriva perago qui is annus frumentum in gallia propter siccitas angustus provenio cogo sum aliter atque superus annus exercitus in hibernus collocaris legio in multus civitas distribuo


Haec et superiorum annorum consuetudine ab nobis cognoverant et, quosdam de exercitu habebant captivos, ab eis docebantur;

hic et superus annus consuetudo ab nos cognosco et quidam de exercitus habeo captivus ab is doceo


Considius equo admisso ad eum accurrit, dicit montem, quem a Labieno occupari voluerit, ab hostibus teneri: id se a Gallicis armis atque insignibus cognovisse.

considius equus admitto ad is accurro dico mons qui ab labienus occuparis volo ab hostis teneo is sui ab gallicus arma atque insignis cognosco


Equestribus proeliis saepe ex equis desiliunt ac pedibus proeliantur, equos eodem remanere vestigio adsuefecerunt, ad quos se celeriter, cum usus est, recipiunt:

equester proelium saepe ex equus desiliunt atque pes proelio equus idem remaneo vestigium assuefacio ad qui sui celer cum utor sum recipio


Is ita cum Caesare egit: si pacem populus Romanus cum Helvetiis faceret, in eam partem ituros atque ibi futuros Helvetios ubi eos Caesar constituisset atque esse voluisset;

is ita cum caesaris ago si pax populus romanus cum helvetius facio in is pars eo atque ibi sum helvetii ubi is caesar constituo atque sum volo


hostes concidunt animis atque itineribus diversis fugam quaerunt. Nequiquam: nam quibus difficultatibus locorum Romanos claudere voluerant, eis ipsi tenebantur.

hostis concaedes animus atque iter diverto fuga quaero nequiquam nam qui difficultas locus romanus claudo volo is ipse teneo


et cum se maior pars agminis in magnam convallem demisisset, ex utraque parte eius vallis subito se ostenderunt novissimosque premere et primos prohibere ascensu atque iniquissimo nostris loco proelium committere coeperunt.

et cum sui magnus pars agmen in magnus convallis demitto ex uter pars is valles subeo sui ostendo novus premo et primus prohibeo ascensus atque iniquus noster locus proelium committo coepio


Cum iam meridies appropinquare videretur, ad ea castra quae supra demonstravimus contendit; eodemque tempore equitatus ad campestres munitiones accedere et reliquae copiae pro castris sese ostendere coeperunt.

cos iam meridio appropinquo video ad is castrum qui supra demonstro contendo idem tempus equito ad campester munitio accedo et reliquus copia pro castrum sui ostendo coepio


quae tamen ancoris iactis cum fluctibus complerentur, necessario adversa nocte in altum provectae continentem petierunt.

qui tamen ancora jacio cum fluctus compleo necessarius adverso nox in altus proveho contineo peto


Dum ea geruntur, legione ex consuetudine una frumentatum missa, quae appellabatur VII., neque ulla ad id tempus belli suspicione interposita, cum pars hominum in agris remaneret, pars etiam in castra ventitaret, ii qui pro portis castrorum in statione erant Caesari nuntiaverunt pulverem maiorem quam consuetudo ferret in ea parte videri quam in partem legio iter fecisset.

dum is gero legio ex consuetudo unus frumentas mitto qui appello vii neque ullus ad is tempus bellum suspicio interpono cum pars homo in ager remaneo pars etiam in castrum ventito is qui pro porta castrum in statio sum caesaris nuntio pulvis magnus quam consuetudo fero in is pars video quam in pars legio iter facio


Eis ad diem adductis, ut imperaverat, arbitros inter civitates dat qui litem aestiment poenamque constituant.

eos ad dies adduco ut impero arbiter inter civitas do qui lito aestimo poena constituo


neque iam, ut aliquid adquireret proelioque hostes lacesseret, sed ut incolumem exercitum Agedincum reduceret, cogitabat.

neque iam ut aliquis acquiro proelio hostis lacesso sed ut incolumis exercitus agedincum reduco cogito


Nihilo minus clandestinis nuntiis legationibusque Allobrogas sollicitat, quorum mentes nondum ab superiore bello resedisse sperabat.

nihilum paruus clandestinus nuntius legatio allobrogas sollicito qui mens nondum ab superus bellum resedeo spero


Itaque ex legionibus fabros deligit et ex continenti alios arcessi iubet;

itaque ex legio faber deligo et ex contineo alius arcesso iubeo


Gaius Fabius cum reliquo exercitu in Carnutes ceterasque proficiscitur civitates, quarum eo proelio, quod cum Dumnaco fecerat, copias esse accisas sciebat.

gaius fabius cum reliquus exercitus in carnutes ceter proficisco civitas qui is proelium qui cum dumnaco facio copia sum accido scio


Quo loco qui celeriter arma capere potuerunt paulisper nostris restiterunt atque inter carros impedimenta proelium commiserunt;

quo locus qui celer arma capio possum paulisper noster resto atque inter carrus impedimentum proelium committo


His cum funes qui antemnas ad malos destinabant comprehensi adductique erant, navigio remis incitato praerumpebantur.

hic cum funis qui antenna ad malus destino comprehendo adduco sum navigium remi incito praerumpo


Favere et cupere Helvetiis propter eam adfinitatem, odisse etiam suo nomine Caesarem et Romanos, quod eorum adventu potentia eius deminuta et Diviciacus frater in antiquum locum gratiae atque honoris sit restitutus.

faveo et cupio helvetius propter is adfinitas odi etiam suus nomen caesaris et romanus qui is advenio potentia is deminuo et diviciacus frater in antiquus locus gratia atque honor sum restituo


Omni ora maritima celeriter ad suam sententiam perducta communem legationem ad P. Crassum mittunt, si velit suos recuperare, obsides sibi remittat.

omnis os maritimus celer ad suus sententia perduco communis legatio ad p crassus mitto si volo suus recuperaris obses sui remitto


Confines erant hi Senonibus civitatemque patrum memoria coniunxerant, sed ab hoc consilio afuisse existimabantur.

confinis sum hic senones civitas pater memoria conjungo sed ab hic consilium asum existimo


Tum vero clamore ab ea parte audito nostri redintegratis viribus, quod plerumque in spe victoriae accidere consuevit, acrius impugnare coeperunt.

tum verus clamor ab is pars audio noster redintegro vis qui plerusque in spes victoria accido consuesco acer impugnaris coepio


Ita utraque re oppidorum oppugnatio impediebatur.


Quibus rebus perturbatis nostris [novitate pugnae] tempore oportunissimo Caesar auxilium tulit: namque eius adventu hostes constiterunt, nostri se ex timore receperunt.

qui res perturbo noster novitas pugna tempus oportunissimo caesar auxilium fero namque is advenio hostis consto noster sui ex timor recipio


cuius rei si exemplum non haberemus, tamen libertatis causa institui et posteris prodi pulcherrimum iudicarem.

qui res si exemplum non habeo tamen libertas causa instituo et posterus prodo pulcher iudico


Magnam manum Germanorum conductam Rhenum transisse; hanc adfore biduo.

magnus manus germanus conduco rhenus transeo hic adsum biduus


qui per sacerdotes more civitatis intermissis magistratibus esset creatus, potestatem obtinere iussit.

qui per sacerdos mos civitas intermitto magistratus sum creo potestas obtineo iubeo


Hoc facto, duabus legionibus quas proxime conscripserat in castris relictis ut, si quo opus esset, subsidio duci possent, reliquas VI legiones pro castris in acie constituit. Hostes item suas copias ex castris eductas instruxerunt.

hic facio duo legio qui propior conscribo in castrum relinquo ut si quo opus sum subsidium duco possum reliquus vis legio pro castrum in acies constituo hostis item suus copia ex castrum educo instruo


Una cum his legatis Commius Atrebas venit, quem supra demonstraveram a Caesare in Britanniam praemissum.

unus cum hic legatus commius atrebas venio qui supra demonstro ab caesaris in britannia praemitto


Cenabenses paulo ante mediam noctem silentio ex oppido egressi flumen transire coeperunt. Qua re per exploratores nuntiata Caesar legiones

cenabenses paulus ante medius nox silentium ex oppidum egredior flumen transeo coepio qui res per explorator nuntio caesar legio


His constitutis rebus et consilio cum legatis et quaestore communicato, ne quem diem pugnae praetermitteret, oportunissima res accidit, quod postridie eius diei mane eadem et perfidia et simulatione usi Germani frequentes, omnibus principibus maioribusque natu adhibitis, ad eum in castra venerunt,

hic constitus res et consilium cum legatus et quaestor communico ne qui dies pugna praetermitto oportunissima res accido qui postridie is dies mane idem et perfidia et simulatio utor germanus frequens omnis princeps magnus natus adhibeo ad is in castrum venio


Si negotium confici stirpemque hominum sceleratorum interfici vellet, dimittendae plures manus diducendique erant milites;

si negotium conficio stirps homo scelero interficio volo dimitto multus manus diduco sum miles


Ubi se diutius duci intellexit et diem instare quo die frumentum militibus metiri oporteret, convocatis eorum principibus, quorum magnam copiam in castris habebat, in his Diviciaco et Lisco, qui summo magistratui praeerat, quem vergobretum appellant Haedui, qui creatur annuus et vitae necisque in suos habet potestatem, graviter eos accusat,

ubius sui diu duco intellego et dies insto quo dies frumentum miles metior oportet convoco is princeps qui magnus copia in castrum habeo in hic diviciaco et lisco qui superus magistratus praesum qui vergobretum appello aedui qui creo annuus et vita nex in suus habeo potestas gravis is accuso