sic omnium ordinum partis in misericordia constitisse, ipsos duces a pace abhorruisse; eos neque colloquii neque indutiarum iura servasse et homines imperitos et per colloquium deceptos crudelissime interfecisse.

sic omnis ordo pars in misericordia consto ipse dux ab pax abhorreo is neque colloquium neque indutiaris ius servo et homo imperitus et per colloquium decipio crudelis interfacio


Cum in his angustiis res esset atque omnes viae ab Afranianis militibus equitibusque obsiderentur nec pontes perfici possent, imperat militibus Caesar ut naves faciant, cuius generis eum superioribus annis usus Britanniae docuerat.

cos in hic angustia res sum atque omnis via ab afranianus miles eques obsido neque pons perficio possum impero miles caesar ut navo facio qui genus is superus annus utor britannia doceo


huc se referebant; hinc, siqua maior oppresserat vis, propugnabant; hinc ad repellendum et prosequendum hostem procurrebant. patebat haec quoquoversus pedes xxx, sed parietum crassitudo pedes v.

huc sui refero hinc siqua magnus opprimo volo propugno hinc ad repello et prosequor hostis procurro pateo hic quoquoversus pes xxx sed paries crassitudo pes v


impositae, ut supra demonstratum est, legiones vii.


Cn. Pompeius pridie eius diei ex urbe profectus iter ad legiones habebat, quas a Caesare acceptas in Apulia hibernorum causa disposuerat.

cn pompejus pridie is dies ex urbs proficiscor iter ad legio habeo qui ab caesaris accipio in appulia hibernus causa dispono


dilectus circa urbem intermittuntur; nihil citra Capuam tutum esse omnibus videtur. Capuae primum sese confirmant et colligunt dilectumque colonorum, qui lege Iulia Capuam deducti erant, habere instituunt; gladiatoresque quos ibi Caesar in ludo habebat, ad forum productos Lentulus libertatis spe confirmat atque iis equos attribuit et se sequi iussit;

delectus circa urbs intermitto nihil citer capua tueor sum omnis video capua primus sui confirmo et colligo diligo colonus qui lex julius capua deduco sum habeo instituo gladiator qui ibi caesar in ludo habeo ad forum produco lentulus libertas spes confirmo atque is equus attribuo et sui sequor iubeo


ac tamen aegre retentis Domitianis militibus est factum, ne proelio contenderetur, et maxime quod rivus difficilibus ripis subiectus castris Scipionis progressus nostrorum impediebat.

atque tamen aeger retineo domitianus miles sum facio ne proelium contendo et magnus qui rivus difficilis ripa subicio castrum scipio progredior noster impedio


Haec cum in Achaia atque apud Dyrrachium gererentur Scipionemque in Macedoniam venisse constaret, non oblitus pristini instituti Caesar mittit ad eum Clodium, suum atque illius familiarem, quem ab illo traditum initio et commendatum in suorum necessariorum numero habere instituerat.

hic cum in achaia atque apud dyrrachium gero scipio in macedonia venio consto non obliuiscor pristinus institus caesar mitto ad is claudius suus atque ille familiaris qui ab ille trado initium et commendo in suus necessarius numerus habeo instituo


Postero die duces adversariorum perturbati, quod omnem rei frumentariae fluminisque Hiberi spem imiserant, de reliquis rebus consultabant.

posterus dies dux adversarius perturbo qui omnis res frumentarius flumen hiberus spes imiserant de reliquus res consulto


non illi paucitatem nostrorum militum, non iniquitatem loci atque angustias praeoccupatis castris et ancipitem terrorem intra extraque munitiones, non abscisum in duas partes exercitum, cum altera alteri auxilium ferre non posset, causae fuisse cogitabant.

non ille paucitas noster miles non iniquitas locus atque angustiae praeoccupo castrum et anceps terror intra extro munitio non abscido in duo pars exercitus cum alter alter auxilium fero non possum causa sum cogito


Tum vero neque ad explorandum idoneum locum castris neque ad progrediendum data facultate consistunt necessario et procul ab aqua et natura iniquo loco castra ponunt.

tum verus neque ad exploro idoneus locus castrum neque ad progredio do facultas consisto necessarius et procul ab aqua et natura iniquus locus castrum pono


quibus litteris acceptis consilium Scipio iterque commutat; Cassium sequi desistit, Favonio auxilium ferre contendit.

qui littera accipio consilium scipio ito commuto casseius sequor desisto favonius auxilium fero contendo


simul ab sinistro cornu P. Atti equitatus omnis et una levis armaturae interiecti conplures, cum se in vallem demitterent, cernebantur.

simul ab sinister cornu p attius equito omnis et unus levis armo interjacio conplures cum sui in vallo demitto cerno


at Labienus cum ab eo impetravisset, ut sibi captivos tradi iuberet, omnis productos ostentationis, ut videbatur, causa, quo maior perfugae fides haberetur, commilitones appellans et magna verborum contumelia interrogans, solerentne veterani milites fugere, in omnium conspectu interfecit.

at labienus cum ab is impetro ut sui captivus trado iubeo omnis produco ostentatio ut video causa quo magnus perfuga fides habeo commilito appello et magnus verbum contumelia interrogo soleo veteranus miles fugio in omnis conspectus interfacio


Pompeius enim nullo proelio pulsus vestri facti praeiudicio demotus Italia excessit; Caesar me, quem sibi carissimum habuit, provinciam Siciliam atque Africam, sine quibus urbem atque Italiam tueri non potest, vestrae fidei commisit.

pompejus enim nullus proelium pello vester facio praejudicium demoveo italia excedo caesar ego qui sui carus habeo provincia sicilia atque africa sine qui urbs atque italia tueor non possum vester fides committo


Cognita militum voluntate Ariminum cum ea legione proficiscitur, ibique tribunos plebis, qui ad eum confugerant, convenit. reliquas legiones ex hibernis evocat et subsequi iubet.

cognosco miles voluntas ariminum cum is legio proficisco ibi tribunus plebs qui ad is confugio convenio reliquus legio ex hibernus evoco et subsequor iubeo


Cassius in Thessaliam cum legione pervenit. hic cum essent factiones duae, varia voluntate civitatium utebatur: Hegesaretos, veteris homo potentiae, Pompeianis rebus studebat; Petraeus, summae nobilitatis adulescens, suis ac suorum opibus Caesarem enixe iuvabat.

casseius in thessalia cum legio pervenio hic cum sum factio duo vario voluntas civitas utor hegesaretos veto homo potentia pompejanus res studeo petraeus summa nobilitas adulescens suus atque suus ops caesaris enitor juvo


Ubi turris altitudo perducta est ad contabulationem, eam in parietes instruxerunt, ita ut capita tignorum extrema parietum structura tegerentur, nequid emineret, ubi ignis hostium adhaeresceret.

ubius turris altitudo perduco sum ad contabulatio is in paries instruo ita ut caput tignum exter paries structura tego nequid emineo ubi ignis hostis adhaeresco


eodem impetu cohortes sinistrum cornu pugnantibus etiamtum ac resistentibus in acie Pompeianis circumierunt eosque a tergo sunt adorti.

idem impetus cohors sinister cornu pugno etiamtum atque resisto in acies pompejanus circumeo is ab tergum sum adorior


eodemque exemplo sentiunt totam urbem, qua sit aditus ab terra, muro turribusque circumiri posse, sic ut ipsis consistendi in suis munitionibus locus non esset, cum paene inaedificata in muris ab exercitu nostro moenia viderentur, ac telum manu coiceretur suorumque tormentorum usum,

idem exemplum sentio totus urbs qui sum aditus ab terra murus turris circumeo possum sic ut ipse consisto in suus munitio locus non sum cum paene inaedifico in murus ab exercitus noster moenia video atque telis manus cojacio suum tormentum usus


Caesar quo facilius equitatum Pompeianum ad Dyrrachium contineret et pabulatione prohiberet, aditus duos, quos esse angustos demonstravimus, magnis operibus praemunivit castellaque his locis posuit.

caesar quo facilis equitas pompejanus ad dyrrachium contineo et pabulatio prohibeo aditus duo qui sum angustus demonstro magnus opus praemunio castellum hic locus pono


hoc inito consilio toto flumine Hibero navis conquiri et Otogesam adduci iubent. id erat oppidum positum ad Hiberum miliaque passuum a castris aberat xxx.

hic ineo consilium totus flumen hiberus navus conquaero et otogesam adduco iubeo is sum oppidum pono ad hiberus mille passus ab castrum absum xxx


Scipionem ea esse auctoritate, ut non solum libere, quae probasset, exponere, sed etiam ex magna parte compellare atque errantem regere posset; praeesse autem suo nomine exercitui, ut praeter auctoritatem vires quoque ad coercendum haberet.

scipio is sum auctoritas ut non solus libo qui probo expono sed etiam ex magnus pars compellaris atque erro rego possum praesum autem suus nomen exercitus ut praeter auctoritas vireo quoque ad coerceo habeo


hoc enim superioribus diebus timens Caesar, ne navibus nostri circumvenirentur, duplicem eo loco fecerat vallum, ut si ancipiti proelio dimicaretur, posset resisti.

hic enim superus dies timeo caesar ne navis noster circumvenio duplico is locus facio valles ut si anceps proelium dimico possum requiro


qua ex frequentia T. Labienus prodit, summissa oratione loqui de pace atque altercari cum Vatinio incipit.

qui ex frequentia t labienus prodeo summitto oratio loquor de pax atque altercaris cum vatinius incipio


contra ea Caesar neque satis militibus perterritis confidebat spatiumque interponendum ad recreandos animos putabat, relictisque munitionibus magnopere rei frumentariae timebat.

contra is caesar neque satis miles perterreo confido spatium interpono ad recreo animus puto relinquo munitio magnopere res frumentarius timeo


sed neque hi sibi confisi ex portu prodire sunt ausi, cum Caesar omnino xii naves longas praesidio duxisset, in quibus erant constratae iiii, neque Bibulus impeditis navibus dispersisque remigibus satis mature occurrit, quod prius ad continentem visus est Caesar, quam de eius adventu fama omnino in eas regiones perferretur.

sed neque hic sui confido ex portus prodeo sum audeo cum caesar omnino duodecim navo longus praesidium duco in qui sum consterno quattuor neque bibulus impedio navis dispermulceo remex satis maturus occurro qui prior ad contineo video sum caesar quam de is advenio fama omnino in is regio perfero


Qua in fuga Fabius Paelignus quidam ex infimis ordinibus de exercitu Curionis primum agmen fugientium consecutus magna voce Varum nomine appellans requirebat, uti unus esse ex eius militibus et monere aliquid velle ac dicere videretur.

qui in fuga fabius paelignus quidam ex infimus ordo de exercitus curio primus agmen fugio consequor magnus vox varis nomen appello requiro uti unus sum ex is miles et moneo aliquis volo atque dico video


equites missi nocte iter conficiunt imprudentisque atque inopinantis hostis adgrediuntur. Numidae enim quadam barbara consuetudine nullis ordinibus passim consederant.

eques mitto nox iter confacio imprudens atque inopinor hostis aggredior numida enim quidam barbarum consuetudo nullus ordo passim consido


hac fugientium multitudine ac turba portae castrorum occupantur atque iter impeditur, pluresque in eo loco sine vulnere quam in proelio aut fuga intereunt, neque multum afuit quin etiam castris expellerentur, ac nonnulli protinus eodem cursu in oppidum contenderunt.

hic fugio multitudo atque turba porta castrum occupo atque iter impedio multus in is locus sine vulnus quam in proelium aut fuga intereo neque multus asum quin etiam castrum expello atque nonnullus protinus idem cursus in oppidum contendo


ab his liberaliter ipse appellatus et quadam notitia Septimi perductus, quod bello praedonum apud eum ordinem duxerat, naviculam parvulam conscendit cum paucis suis; ibi ab Achilla et Septimio interficitur. item L. Lentulus comprehenditur ab rege et in custodia necatur.

ab hic liberalis ipse appello et quidam notitia septimius perduco qui bellum praedo apud is ordo duco navicula parvulus conscendo cum paucus suus ibi ab achillas et septimius interfacio item l lentulus comprehendo ab rex et in custodia neco


tum timore perterritus Cassius cognito Scipionis adventu visisque equitibus, quos Scipionis esse arbitrabatur, ad montes se convertit, qui Thessaliam cingunt, atque ex his locis Ambraciam versus iter facere coepit.

tum timor perterreo casseius cognosco scipio advenio video eques qui scipio sum arbitror ad mons sui converto qui thessalia cingo atque ex hic locus ambracia verro iter facio coepio


hoc inito consilio denuntiavisse Gallonio, ut sua sponte, dum sine periculo liceret, excederet Gadibus; si id non fecisset, sibi consilium capturos. hoc timore adductum Gallonium Gadibus excessisse.

hic ineo consilium denuntio gallonius ut suus sponte dum sine periculum licet excedo gades si is non facio sui consilium capio hic timor adduco gallonius gades excedo


Caesar longius bellum ductum iri existimans et de Italicis commeatibus desperans, quod tanta diligentia omnia litora a Pompeianis tenebantur classesque ipsius, quas hieme in Sicilia Gallia Italia fecerat, morabantur, in Epirum rei frumentariae causa Q. Tillium et L. Canuleium legatos misit, quodque hae regiones aberant longius, locis certis horrea constituit vecturasque frumenti finitimis civitatibus discripsit.

caesar longus bellum duco eo existimo et de italicus commeatus despero qui tantus diligentia omnis litus ab pompejanus teneo classis ipse qui hiems in sicilia gallia italia facio moror in epirus res frumentarius causa q tillius et l canuleius legatus mitto quisque hic regio absum longus locus certus horreum constituo veho frumentum finitimus civitas discribo


praeterea cognitum compertumque sibi alieno esse animo in Caesarem milites, neque iis posse persuaderi, uti eum defendant aut sequantur.

praeterea cognosco comperio sui alienus sum animus in caesaris miles neque is possum persuadeo uti is defendo aut sequor


praeoccupatum sese legatione ab Cn. Pompeio, teneri obstrictum fide; necessitudinem quidem sibi nihilo minorem cum Caesare intercedere, neque se ignorare, quod esset officium legati, qui fiduciariam operam obtineret, quae vires suae, quae voluntas erga Caesarem totius provinciae.

praeoccupo sui legatio ab cn pompejus teneo obstringo fides necessitudo quidem sui nihilum paruus cum caesaris intercedo neque sui ignoro qui sum officium legatus qui fiduciarius opera obtineo qui vireo suus qui voluntas erga caesaris totus provincia


atque haec superioris aetatis exempla expiata Saturnini atque Gracchorum casibus docet. quarum rerum illo tempore nihil factum, ne cogitatum quidem .

atque hic superus aetas exemplum expio saturninus atque gracchus casus doceo qui res ille tempus nihil facio ne cogitas quidem


itaque ab Arimino M. Antonium cum cohortibus v Arretium mittit, ipse Arimini cum duabus subsistit ibique dilectum habere instituit; Pisaurum, Fanum, Anconam singulis cohortibus occupat.

itaque ab ariminum m antonius cum cohors v arretium mitto ipse ariminum cum duo subsisto ibi dilectus habeo instituo pisaurum fanum ancona singuli cohors occupo


carinae ac prima statumina ex levi materia fiebant; reliquum corpus navium viminibus contextum coriis integebatur.

carina atque primus statumino ex levis materia fio reliquus corpus navis vimen contexo corius intego


Sulla a Caesare castris relictus liberatis suis hoc fuit contentus neque proelio decertare voluit, quae res tamen fortasse aliquem reciperet casum, ne imperatorias sibi partes sumpsisse videretur.

sulla ab caesaris castrum relinquo libero suus hic sum contineo neque proelium decertaris volo qui res tamen fortasse aliquis recipio casus ne imperatorius sui pars sumo video


hinc se recipere cum vellent, rursus illi ex loco superiore nostros premebant.

hinc sui recipio cum volo rursus ille ex locus superus noster premo


Interim Caesari nuntiatur Sulmonenses, quod oppidum a Corfinio vii milium intervallo abest, cupere ea facere quae vellet, sed a Q. Lucretio senatore et Attio Paeligno prohiberi, qui id oppidum vii cohortium praesidio tenebant.

interim caesaris nuntio sulmonensis qui oppidum ab corfinium vii mille intervallum absum cupio is facio qui volo sed ab q lucretius senator et attius paeligno prohibeo qui is oppidum vii cohors praesidium teneo


cum vultus Domiti cum oratione non consentiret, atque omnia trepidantius timidiusque ageret, quam superioribus diebus consuesset, multumque cum suis consiliandi causa secreto praeter consuetudinem colloqueretur, concilia conventusque hominum fugeret, res diutius tegi dissimularique non potuit.

cum vultus domitius cum oratio non consentio atque omnis trepido timidus ago quam superus dies consuesset multus cum suus consilior causa secretum praeter consuetudo colloqueretur concilio convenio homo fugio res diu tego dissimulo non possum


quodsi iniquitatem loci timeret, datum iri tamen aliquo loco pugnandi facultatem, quod certe inde decedendum esset Afranio nec sine aqua permanere posset.

quodsi iniquitas locus timeo do eo tamen aliquis locus pugno facultas qui certus inde decedo sum afranius neque sine aqua permaneo possum


Quo malo perterriti subito oppidani saxa, quam maxima possunt, vectibus promovent, praecipitataque muro in musculum devolvunt. ictum firmitas materiae sustinet, et quidquid incidit, fastigio musculi elabitur.

quo malus perterreo subeo oppidanus saxum quam maximus possum vectis promoveo praecipito murus in musculis devolvo ictus firmitas materia sustineo et quisquis incido fastigium musculis elabor


neque vero Caesarem fefellit quin ab iis cohortibus, quae contra equitatum in quarta acie collocatae essent, initium victoriae oriretur, ut ipse in cohortandis militibus pronuntiaverat.

neque verus caesaris fallo quin ab is cohors qui contra equitas in quartus acies colloco sum initium victoria orior ut ipse in cohorto miles pronuntio


eius erat magna copia. ex hoc effectos panes. cum in colloquiis Pompeiani famem nostris obiectarent, vulgo in eos iaciebant, ut spem eorum minuerent.

is sum magnus copia ex hic efficio panis cum in colloquium pompejanus fames noster objecto vulgo in is jacio ut spes is minuo


contenditur proelio, et, quod prius in tumulum Afraniani venerant, nostri repelluntur atque aliis submissis subsidiis terga vertere seque ad signa legionum recipere coguntur.

contendo proelium et qui prior in tumulus afranianus venio noster repello atque alius summitto subsidium tergum verto sequor ad signum legio recipio cogo


cuius provinciae ab ea parte, quae libera appellabatur, Menedemus, princeps earum regionum, missus legatus omnium suorum excellens studium profitebatur.

qui provincia ab is pars qui liber appello menedemus princeps is regio mitto legatus omnis suus excello studium profiteor


Itaque duabus legionibus missis in ulteriorem Hispaniam cum Q. Cassio, tribuno plebis, ipse cum dc equitibus magnis itineribus praegreditur edictumque praemittit, ad quam diem magistratus principesque omnium civitatum sibi esse praesto Cordubae vellet.

itaque duo legio mitto in ulter hispania cum q casseius tribunus plebs ipse cum sescenti eques magnus iter praegredior edico praemitto ad quam dies magistratus princeps omnis civitas sui sum praesto corduba volo


Caesar cum suos ex omnibus partibus vulnerari videret, recipere se iussit et loco excedere.

caesar cum suus ex omnis pars vulneraris video recipio sui iubeo et locus excedo


Coniuncto exercitu Caesar Gomphos pervenit, quod est oppidum primum Thessaliae venientibus ab Epiro. quae gens paucis ante mensibus ultro ad Caesarem legatos miserat, ut suis omnibus facultatibus uteretur, praesidiumque ab eo militum petierat.

conjungo exercitus caesar gomphi pervenio qui sum oppidum primus thessalia venio ab epirus qui gens paucus ante mensis ultro ad caesaris legatus mitto ut suus omnis facultas uto praesidium ab is miles peto


quem ubi Caesar intellexit praesentis periculi atque inopiae vitandae causa omnem orationem instituisse, neque ullam spem aut condicionem pacis adferre, ad reliquam cogitationem belli sese recepit.

qui ubi caesar intellego praesum periculum atque inopia vito causa omnis oratio instituo neque ullus spes aut condicio pax affero ad reliquus cogitatio bellum sui recipio


Interim acerbissime imperatae pecuniae tota provincia exigebantur. multa praeterea generatim ad avaritiam excogitabantur.

interim acerbus impero pecunia totus provincia exigo multus praeterea generatim ad avaritia excogito


Alexandriae de Pompei morte cognoscit atque ibi primum e navi egrediens clamorem militum audit, quos rex in oppido praesidii causa reliquerat, et concursum ad se fieri videt, quod fasces anteferrentur. in hoc omnis multitudo maiestatem regiam minui praedicabat.

alexandrea de pompejus mors cognosco atque ibi primus e no egredior clamor miles audio qui rex in oppidum praesidium causa relinquo et concurro ad sui fio video qui fascis antefero in hic omnis multitudo maiestas regia minuo praedico


accedebant ad haec gravissimae usurae, quod in bello plerumque accidere consuevit universis imperatis pecuniis; quibus in rebus prolationem diei donationem esse dicebant. itaque aes alienum provinciae eo biennio multiplicatum est.

accedo ad hic gravis utor qui in bellum plerusque accido consuesco universus impero pecunia qui in res prolatio dies donatio sum dico itaque aes alienus provincia is biennium multiplico sum


illi exaudito clamore veriti ne noctu impediti sub onere confligere cogerentur aut ne ab equitatu Caesaris in angustiis tenerentur, iter supprimunt copiasque in castris continent.

ille exaudio clamor vereor ne nox impedio sub onus confligo cogo aut ne ab equitatus caesar in angustia teneo iter supprimo copia in castrum contineo


Erat vallis inter duas acies, ut supra demonstratum est, non ita magna, at difficili et arduo ascensu. hanc uterque si adversariorum copiae transire conarentur, expectabat, quo aequiore loco proelium committeret.

sum valles inter duo acies ut supra demonstro sum non ita magnus at difficilis et arduus ascensus hic uterque si adversarius copia transeo conor expectabat quo aequus locus proelium committo


His datis mandatis Brundisium cum legionibus vi pervenit, veteranis iii et reliquis quas ex novo dilectu confecerat atque in itinere conpleverat; Domitianas enim cohortes protinus a Corfinio in Siciliam miserat.

hic do mandatum brundisium cum legio vis pervenio veteranus iii et reliquus qui ex novo delectus confacio atque in iter conpleo domitianus enim cohors protinus ab corfinium in sicilia mitto


Quibus cognitis rebus Cn. Pompeius filius, qui classi Aegyptiae praeerat, ad Oricum venit submersamque navem remulco multisque contendens funibus abduxit atque alteram navem, quae erat ad custodiam ab Acilio posita, pluribus adgressus navibus, in quibus ad libram fecerat turres, ut ex superiori pugnans loco integrosque semper defatigatis submittens et reliquis partibus simul ex terra scalis et classe moenia oppidi temptans, uti adversariorum manus diduceret, labore et multitudine telorum nostros vicit deiectisque defensoribus, qui omnes scaphis excepti refugerunt, eam navem expugnavit.

qui cognosco res cn pompejus filius qui classis aegyptius praesum ad oricos venio submergo navo remulcum multa contendo funis abduco atque alter navo qui sum ad custodia ab acilius pono multus aggredior navis in qui ad libra facio turris ut ex superus pugno locus integer semper defatigo summitto et reliquus pars simul ex terra scalae et classis moenia oppidum tempto uti adversarius manus diduco labor et multitudo telum noster vinco deicio defensor qui omnis scapha excipio refugio is navo expugno


cognitis iis rebus quae sunt gestae in citeriore Hispania, bellum parabat. ratio autem haec erat belli, ut se cum ii legionibus Gadis conferret, naves frumentumque omne ibi contineret; provinciam enim omnem Caesaris rebus favere cognoverat. in insula frumento navibusque comparatis bellum duci non difficile existimabat.

cognosco is res qui sum gero in citer hispania bellum paro ratio autem hic sum bellum ut sui cum is legio gades confero navo frumentum omnis ibi contineo provincia enim omnis caesar res faveo cognosco in insula frumentum navis comparo bellum duco non difficilis existimo


Nacti vacuas ab imperiis Sardiniam Valerius, Curio Siciliam, cum exercitibus eo perveniunt.

nanciscor vacuus ab imperium sardinia valerius curius sicilia cum exercitus is pervenio


quorum impetum noster equitatus non tulit, sed paulum loco motus cessit, equitesque Pompei hoc acrius instare et se turmatim explicare aciemque nostram a latere aperto circumire coeperunt.

qui impetus noster equito non fero sed paulus locus moueo cedo equito pompejus hic acer insto et sui turmatim explicaris acies noster ab lateo aperio circumeo coepio


Quibus rebus cognitis Caesar apud milites contionatur. omnium temporum iniurias inimicorum in se commemorat; a quibus deductum ac depravatum Pompeium queritur invidia atque obtrectatione laudis suae, cuius ipse honori et dignitati semper faverit adiutorque fuerit.

qui res cognosco caesar apud miles contionor omnis tempus injuria inimicus in sui commemoro ab qui deduco atque depravo pompejus queror invidia atque obtrectatio laus suus qui ipse honor et dignitas semper faveo adjuto sum


tali modo instructa classe omnium seniorum, matrum familiae, virginum precibus et fletu excitati, extremo tempore civitati subvenirent, non minore animo ac fiducia quam ante dimicaverant, naves conscendunt.

talis modo instruo classis omnis senex mater familia virgo prex et fleo excitas exter tempus civitas subvenio non paruus animus atque fiducia quam ante dimico navo conscendo


in his erant legionariorum milia tria cc; reliqui vulneribus ex proeliis et labore ac magnitudine itineris confecti consequi non potuerant.

in hic sum legionarius mille tres centum reliquus vulnus ex proelium et labor atque magnitudo iter confacio consequor non possum


simul ipse Cordubae conventus per se portas Varroni clausit, custodias vigiliasque in turribus muroque disposuit, cohortis duas, quae colonicae appellabantur, cum eo casu venissent, tuendi oppidi causa apud se retinuit.

simul ipse corduba convenio per sui porta varro claudo custodio vigilia in turris murus dispono cohors duo qui colonica appello cum is casus venio tueor oppidum causa apud sui retineo


libenter etiam ex perfugis cognoscebant equos eorum tolerari, reliqua vero iumenta interisse; uti autem ipsos valetudine non bona cum angustiis loci et odore taetro ex multitudine cadaverum et cotidianis laboribus, insuetos operum, tum aquae summa inopia adfectos.

libet etiam ex perfugio cognosco equus is toleraris reliquus verus iumentum intereo uti autem ipse valetudo non bonus cum angustia locus et odor taeter ex multitudo cadaver et cottidianus labor insuetus opus tum aqua summus inopia afficio


sic terror oblatus a ducibus, crudelitas in supplicio, nova religio iurisiurandi spem praesentis deditionis sustulit mentesque militum convertit et rem ad pristinam belli rationem redegit.

sic terror offertor ab dux crudelitas in supplicium novo religio iurisiurandi spes praesum deditio tollo mens miles converto et res ad pristinus bellum ratio redigo


equites sequi iubet sese iterque accelerat, ut quam maxime ex fuga perterritos adoriri posset. at illi itinere totius noctis confecti subsequi non poterant atque alii alio loco resistebant. ne haec quidem res Curionem ad spem morabatur.

eques sequor iubeo sui ito accelero ut quam magnus ex fuga perterreo adorio possum at ille iter totus nox confacio subsequor non possum atque alius alius locus resisto ne hic quidem res curio ad spes moror


illi non diu commorati nec longius ab infimo colle progressi copias in castra reducunt.

ille non diu commoro neque longus ab infimus collis progredior copia in castrum reduco


his explicitis rebus duas in castris legiones retinuit, reliquas de quarta vigilia compluribus portis eductas eodem itinere praemisit parvoque spatio intermisso, ut et militare institutum servaretur et quam serissime eius profectio cognosceretur, conclamari iussit, statimque egressus et novissimum agmen consecutus celeriter ex conspectu castrorum discessit.

hic explico res duo in castrum legio retineo reliquus de quartus vigil complures porta educo idem iter praemitto parvus spatium intermitto ut et militaris institus servo et quam serus is profectio cognosco conclamaris iubeo statim egredior et novus agmen consequor celer ex conspectus castrum discedo


id oppidum C. Considius Longus unius legionis praesidio tuebatur. reliquae Caesaris naves eius fuga se Hadrumetum receperunt.

is oppidum que considius longus unus legio praesidium tueor reliquus caesar navo is fuga sui hadrumetum recipio


huic consilio subfragabatur etiam illa res, quod ex duobus contrariis generibus quae superiore bello cum Sertorio steterant civitates, victae nomen atque imperium absentis Pompei timebant, quae in amicitia manserant magnis adfectae beneficiis eum diligebant, Caesaris autem erat in barbaris nomen obscurius.

hic consilium subfragabatur etiam ille res qui ex duo contrarius genus qui superus bellum cum sertorius sto civitas vinco nomen atque imperium absum pompejus timeo qui in amicitia maneo magnus afficio beneficium is diligo caesar autem sum in barbaris nomen obscurus


hoc sperans legiones iii ex castris educit acieque in locis idoneis structa unius legionis antesignanos procurrere atque eum tumulum occupare iubet.

hic spero legio iii ex castrum educo acieris in locus idoneus struo unus legio antesignanus procurro atque is tumulus occuparis iubeo


hos certo signo revocare constituit, cum omnes milites naves conscendissent, atque iis expedito loco actuaria navigia relinquit.

hic certus signum revocaris constituo cum omnis miles navo conscendo atque is expedio locus actuarium navigium relinquo


Demonstravimus L. Vibullium Rufum, Pompei praefectum, bis in potestatem pervenisse Caesaris atque ab eo esse dimissum, semel ad Corfinium, iterum in Hispania.

demonstro l vibullius rufus pompejus praeficio bis in potestas pervenio caesar atque ab is sum dimitto semel ad corfinium iterum in hispania


similiter Vatinius, qui Brundisio praeerat, tectis instructisque scaphis elicuit naves Laelianas atque ex his longius productam unam quinqueremem et minores duas in angustiis portus cepit, itemque per equites dispositos aqua prohibere classiarios instituit.

similis vatinius qui brundisium praesum tectum instruo scapha elices navo laelianus atque ex hic longus produco unus quinqueremis et paruus duo in angustia portus capio ito per eques dispono aqua prohibeo classiarii instituo


Caesar eas cohortes cum exercitu suo coniunxit Attiumque incolumem dimisit. Caesar primis diebus castra magnis operibus munire et ex finitimis municipiis frumentum comportare reliquasque copias exspectare instituit.

caesar is cohors cum exercitus suus conjungo attius incolumis dimitto caesar primus dies castrum magnus opus munio et ex finitimus municipium frumentum comportaris reliquus copia exspectaris instituo


tum Caesar apud suos, cum iam esset agmen in portis, differendum est, inquit iter in praesentia nobis et de proelio cogitandum, sicut semper depoposcimus. animo simus ad dimicandum parati; non facile occasionem postea reperiemus. confestimque expeditas copias educit.

tum caesar apud suus cum iam sum agmen in porta differo sum inquam iter in praesens nos et de proelium cogito sicut semper deposco animus sum ad dimico paro non facilis occasio postea reperio confestim expedio copia educo


is naves nostras interiorem in portum post oppidum reduxit et ad terram deligavit faucibusque portus navem onerariam submersam obiecit et huic alteram coniunxit; super quam turrim effectam ad ipsum introitum portus opposuit et militibus conplevit tuendamque ad omnis repentinos casus tradidit.

is navo noster interior in portus post oppidum reduco et ad terra deligo fauces portus navo oneraria submergo obiacio et hic alter conjungo super quam turris efficio ad ipse introeo portus oppono et miles conpleo tueor ad omnis repentinus casus trado


item reliquis itineribus nonnullae cohortes in agmen Caesaris, aliae in equites incidunt. reducitur ad eum deprensus ex itinere N. Magius Cremona, praefectus fabrum Cn. Pompei.

item reliquus iter nonnullus cohors in agmen caesar alius in eques incido reduco ad is deprensus ex iter n magus cremona praefectus faber cn pompejus


Ac primo Afraniani milites visendi causa laeti ex castris procurrebant contumeliosisque vocibus prosequebantur nostros: necessarii victus inopia coactos fugere atque ad Ilerdam reverti. erat enim iter a proposito diversum, contrariamque in partem iri videbatur.

atque primus afranianus miles viso causa laetus ex castrum procurro contumeliosus vox prosequor noster necessarius vinco inopia cogo fugio atque ad ilerda revorto sum enim iter ab propono diverto contrarius in pars eo video


Quos ubi Afranius procul visos cum Petreio conspexit, nova re perterritus locis superioribus consistit aciemque instruit.

qui ubi afranius procul video cum petreius conspicio novo res perterreo locus superus consisto acies instruo


haec cum dixisset, iuravit se nisi victorem in castra non reversurum, reliquosque ut idem facerent hortatus est.

hic cum dico juro sui nisi victor in castrum non revorto reliquus ut idem facio hortor sum


condiciones pacis quoniam antea convenire non potuissent, Romae ab senatu et a populo peti debere.

condicio pax quoniam antea convenio non possum roma ab senatus et ab populus peto debeo


itaque ex eo numero navium nulla desiderata est; ex Massiliensium classe v sunt depressae, iiii captae, una cum Nasidianis profugit; quae omnes citeriorem Hispaniam petiverunt.

itaque ex is numerus navis nullus desidero sum ex massiliensis classis v sum deprimo quattuor capio unus cum nasidianus profugio qui omnis citer hispania peto


antecedebat testudo pedum lx aequandi loci causa facta item ex fortissimis lignis, convoluta omnibus rebus, quibus ignis iactus et lapides defendi possent.

antecedo testudo pes lx aequo locus causa facio item ex fortis lignum convoluto omnis res qui ignis jacio et lapis defendo possum


Qua perfecta munitione animadversum est ab speculatoribus Caesaris, cohortes quasdam, quod instar legionis videretur, esse post silvam et in vetera castra duci.

qui perficio munitio animadverto sum ab speculator caesar cohors quidam qui instar legio video sum post silva et in vetero castrum duco


iamque Caesaris in Hispania res secundae in Africam nuntiis ac litteris perferebantur. quibus omnibus rebus sublatus nihil contra se regem nisurum existimabat.

iam caesar in hispania res secundus in africa nuntius atque littera perfero qui omnis res tollo nihil contra sui rex nitor existimo


cum Lusitanis reliquisque barbaris genere quodam pugnae assuefacti; quod fere fit, quibus quisque in locis miles inveteraverit, ut multum earum regionum consuetudine moveatur.

cum lusitanus reliquus barbaris genus quidam pugna assuefacti qui fere fio qui quisque in locus miles inveterasco ut multus is regio consuetudo moveo


neque minus ob eam causam civibus Romanis eius provinciae, sed in singulos conventus singulasque civitates certae pecuniae imperabantur, mutuasque illas ex senatus consulto exigi dictitabant; publicanis, ut ii sortem fecerant, insequentis anni vectigal promutuum.

neque paruus ob is causa civis romanus is provincia sed in singuli convenio singulus civitas certus pecunia impero mutuo ille ex senatus consultum exigo dictito publicanus ut is sors facio insequor annus vectigal promutuum


hi de sua salute desperantes, ut extremo vitae tempore homines facere consuerunt, aut suam mortem miserabantur aut parentes suos commendabant, siquos ex eo periculo fortuna servare potuisset. plena erant omnia timoris et luctus.

hic de suus salus despero ut exter vita tempus homo facio consuo aut suus mors misero aut parens suus commendo siquis ex is periculum fortuna servaris possum plenus sum omnis timor et luctus


sed qui ab eo missi erant, confecto legationis officio liberius cum militibus regis colloqui coeperunt eosque hortari, ut suum officium Pompeio praestarent neve eius fortunam despicerent.

sed qui ab is mitto sum conficio legatio officium liber cum miles rex colloquor coepio is hortor ut suus officium pompejus praesto neve is fortuna despicio


ex his unum ipsius navigium contendit et fugere perseveravit auxilioque tempestatis ex conspectu abiit, duo perterrita concursu nostrarum navium sese in portum receperunt.

ex hic unus ipse navigium contendo et fugio persevero auxilio tempestas ex conspectus abeo duo perterreo concursus nostraris navis sui in portus recipio


proinde, ut esset dictum, provinciis excederent exercitumque dimitterent; si id sit factum, se nociturum nemini. hanc unam atque extremam esse pacis condicionem.

proinde ut sum dico provincia excedo exerceo dimitto si is sum facio sui noceo nemo hic unus atque extremus sum pax condicio


bello perfecto ab iis Caesar haec facta cognovit, qui sermoni interfuerunt. conatus tamen nihilominus est aliis rationibus per colloquia de pace agere.

bellum perficio ab is caesar hic facio cognosco qui sermo intersum conor tamen nihilominus sum alius ratio per colloquium de pax ago


At exercitus Afrani omnium rerum abundabat copia. multum erat frumentum provisum et convectum superioribus temporibus, multum ex omni provincia comportabatur; magna copia pabuli suppetebat.

at exercitus afranius omnis res abundo copia multus sum frumentum provideo et conveho superus tempus multus ex omnis provincia comporto magnus copia pabulum suppeto


etiam Cingulo, quod oppidum Labienus constituerat suaque pecunia exaedificaverat, ad eum legati veniunt, quaeque imperaverit, se cupidissime facturos pollicentur.

etiam cingulum qui oppidum labienus constituo suum pecunia exaedifico ad is legatus venio quisque impero sui cupidus facio polliceo


Genus erat hoc pugnae. expeditae cohortes novissimum agmen claudebant pluresque in locis campestribus subsistebant.

genus sum hic pugna expedio cohors novus agmen claudo multus in locus campestre subsisto


itaque praemissis nuntiis ad Cn. Domitium Caesar scripsit et quid fieri vellet ostendit praesidioque Apolloniae cohortibus iiii, Lissi una, iii Orici relictis quique erant ex vulneribus aegri depositis per Epirum atque Athamaniam iter facere coepit.

itaque praemitto nuntius ad cn domitius caesar scribo et quis fio volo ostendo praesidium apollonia cohors quattuor lissum unus iii oricos relinquo quisque sum ex vulnus aeger depono per epirus atque athamania iter facio coepio


Pompeius enim rescripserat sese rem in summum periculum deducturum non esse, neque suo consilio aut voluntate Domitium se in oppidum Corfinium contulisse: proinde, siqua fuisset facultas, ad se cum omnibus copiis veniret.

pompejus enim rescribo sui res in superus periculum deduco non sum neque suus consilium aut voluntas domitius sui in oppidum corfinium confero proinde siqua sum facultas ad sui cum omnis copia venio


neque civitates, quae ad Caesaris amicitiam accesserant, frumentum supportare neque ii, qui pabulatum longius progressi erant, interclusi fluminibus reverti neque maximi commeatus, qui ex Italia Galliaque veniebant, in castra pervenire poterant.

neque civitas qui ad caesar amicitia accedo frumentum supportaris neque is qui pabulor longus progredior sum intercludo flumen revorto neque magnus commeatus qui ex italia gallia venio in castrum pervenio possum


Caesar iis civitatibus, quae ad eius amicitiam accesserant, quod minor erat frumenti copia, pecus imperabat; calones ad longinquiores civitates dimittebat; ipse praesentem inopiam, quibus poterat subsidiis, tutabatur.

caesar is civitas qui ad is amicitia accedo qui paruus sum frumentum copia pecus impero calo ad longinquus civitas dimitto ipse praesens inopia qui possum subsidium tuto


hanc non reprimere, sed augere imperatores debent; neque frustra antiquitus institutum est, ut signa undique concinerent clamoremque universi tollerent; quibus rebus et hostes terreri et suos incitari existimaverunt.

hic non reprimo sed augeo imperator debeo neque frustra antiquus institus sum ut signum undique concino clamor universus tollo qui res et hostis terreo et suus incitaris existimo


hos omnis flumina continebant. ad hos opprimendos cum omni equitatu tribusque legionibus Afranius de nocte proficiscitur inprudentisque ante missis equitibus adgreditur. celeriter sese tamen Galli equites expediunt proeliumque committunt.

hic omnis flumen contineo ad hic opprimo cum omnis equitatus tres legio afranius de nox proficisco imprudens ante mitto eques aggredior celer sui tamen gallus eques expedio proelium committo


circumfundi noctu equitatum Caesaris atque omnia loca atque itinera obsidere; nocturnaque proelia esse vitanda, quod perterritus miles in civili dissensione timori magis quam religioni consulere consuerit.

circumfundo nox equitas caesar atque omnis locum atque iter obsido nocturnus proelio sum vito qui perterreo miles in civilis dissensio timor magis quam religio consulo consuo


summotis sub murum cohortibus ac nonnulla parte propter terrorem in oppidum compulsis facilis est nostris receptus datus.

summoveo sub murus cohors atque nonnullus pars propter terror in oppidum compello facilis sum noster recipio do


haec vincit in consilio sententia, et prima luce postridie constituunt proficisci.

hic vincio in consilium sententia et primus lux postridie constituo proficisco


His rebus cognitis Marcius Rufus quaestor in castris relictus a Curione cohortatur suos, ne animo deficiant. illi orant atque obsecrant, ut in Siciliam navibus reportentur. pollicetur magistrisque imperat navium, ut primo vespere omnes scaphas ad litus adpulsas habeant.

hic res cognosco marcius rufus quaestor in castrum relinquo ab curio cohorto suus ne animus deficio ille oro atque obsecro ut in sicilia navis reporto polliceor magister impero navis ut primus vesperus omnis scapha ad litus adpello habeo


Recepto Firmo expulsoque Lentulo Caesar conquiri milites, qui ab eo discesserant, dilectumque institui iubet. ipse unum diem ibi rei frumentariae causa moratus Corfinium contendit.moratus Corfinium contendit.

recipio firmum expello lentulus caesar conquaero miles qui ab is discedo diligo instituo iubeo ipse unus dies ibi res frumentarius causa moror corfinium contendo moror corfinium contendo


Caesar paucos dies in Asia moratus cum audisset Pompeium Cypri visum, coniectans eum Aegyptum iter habere propter necessitudines regni reliquasque eius loci opportunitates cum legione una, quam se ex Thessalia sequi iusserat, et altera, quam ex Achaia a Q. Fufio legato evocaverat, equitibusque dccc et navibus longis Rhodiis x et Asiaticis paucis Alexandriam pervenit.

caesar paucus dies in asia moror cum audio pompejus cyprus video conjecto is aegyptus iter habeo propter necessitudo regnum reliquus is locus opportunitas cum legio unus quam sui ex thessalia sequor iubeo et alter quam ex achaia ab q fufius legatus evoco eques dccc et navis longus rhodius decem et asiaticus paucus alexandrea pervenio


quod cum esset animadversum coniunctam esse flumini, prorutis munitionibus defendente nullo transcenderunt, omnisque noster equitatus eas cohortes est secutus.

qui cum sum animadverto conjungo sum flumen proruo munitio defendo nullus transcendo omne noster equito is cohors sum sequor


sic triduum disputationibus excusationibusque extrahitur. subicitur etiam L. Metellus tribunus plebis ab inimicis Caesaris, qui hanc rem distrahat, reliquasque res, quascumque agere instituerit, impediat.

sic triduum disputatio excusatio extraho subicio etiam l metellus tribunus plebs ab inimicus caesar qui hic res distraho reliquus res quicumque ago instituo impedio


Qua nova re oblata omnis administratio belli consistit, militesque aversi a proelio ad studium audiendi et cognoscendi feruntur.

qui novo res offertor omnis administratio bellum consisto milito averto ab proelium ad studium audio et cognosco fero


Petreius atque Afranius oblata facultate in castra sese referunt. Caesar praesidiis in montibus dispositis omni ad Hiberum intercluso itinere, quam proxime potest hostium castris, castra communit.

petreius atque afranius offertor facultas in castrum sui refero caesar praesidium in mons dispono omnis ad hiberus intercludo iter quam propior possum hostis castrum castrum communio


milia enim progressi iiii vehementiusque peragitati ab equitatu montem excelsum capiunt ibique una fronte contra hostem castra muniunt neque iumentis onera deponunt.

mille enim progredior quattuor vehemens peragitas ab equitatus mons excello capio ibi unus frons contra hostis castrum munio neque jumentum onus depono


itaque dum locus comminus pugnandi daretur, aequo animo singulas binis navibus obiciebant atque iniecta manu ferrea et retenta utraque navi diversi pugnabant atque in hostium naves transcendebant et magno numero Albicorum et pastorum interfecto partem navium deprimunt, nonnullas cum hominibus capiunt, reliquas in portum compellunt.

itaque dum locus comminus pugno do aequus animus singulus bini navis obicio atque inicio manus ferreus et retineo uter no diverto pugno atque in hostis navo transcendo et magnus numerus albicorum et pastor interficio pars navis deprimo nonnullus cum homo capio reliquus in portus compello


tamen hanc iacturam honoris sui rei publicae causa aequo animo tulisse; cum litteras ad senatum miserit, ut omnes ab exercitibus discederent, ne id quidem impetravisse.

tamen hic jacio honor suus res publicus causa aequus animus fero cum littera ad senatus mitto ut omnis ab exercitus discedo ne is quidem impetro


perturbatumque eum nactus nullis custodiis neque ordinibus certis, magno vento et secundo conpletas onerarias naves taeda et pice et stuppa reliquisque rebus, quae sunt ad incendia, in Pomponianam classem immisit atque omnes naves incendit xxxv, e quibus erant xx constratae.

perturbo is nanciscor nullus custodia neque ordo certus magnus venio et secundus conpletas oneraria navo taeda et picus et stuppa reliquus res qui sum ad incendium in pomponianam classis immitto atque omnis navo incendo xxxv e qui sum xx consterno


id ubi vident, mutant consilium; cupas taeda ac pice refertas incendunt easque de muro in musculum devolvunt. involutae labuntur, delapsae ab lateribus longuriis furcisque ab opere removentur.

is ubi video muto consilium cupa taeda atque picus refercio incendo eo de murus in musculis devolvo involvo labor delabor ab later longurius furca ab opus removeo


nostri non amplius xx omnibus sunt proeliis desiderati.

noster non amplus xx omnis sum proelium desidero


castrorum autem mutatio quid habet nisi turpem fugam et desperationem omnium et alienationem exercitus? nam neque pudentis suspicari oportet sibi parum credi neque improbos scire sese timeri, quod illis licentiam timor augeat noster, his studia deminuat.

castrum autem mutatio quis habeo nisi turpis fuga et desperatio omnis et alienatio exercitus nam neque pudeo suspicaris oportet sui parum credo neque improbus scio sui timeo qui ille licentia timor augeo noster hic studium deminuo


hunc incitatum suis et regis inflatum pollicitationibus, quae fieri vellet, litteris nuntiisque edocuit.

hic incitas suus et rex inflo pollicitatio qui fio volo littera nuntius edoceo


Sed nostri milites dato signo cum infestis pilis procucurrissent atque animum advertissent non concurri a Pompeianis, usu periti ac superioribus pugnis exercitati sua sponte cursum represserunt et ad medium fere spatium constiterunt, ne consumptis viribus adpropinquarent, parvoque intermisso temporis spatio ac rursus renovato cursu pila miserunt, celeriterque, ut erat praeceptum a Caesare, gladios strinxerunt.

sed noster miles do signum cum infestus pila procurro atque animus adverto non concurro ab pompejanus usus pereo atque superus pugna exercitas suus sponte cursus reprimo et ad medius fere spatium consto ne consumo vis appropinquo parvus intermitto tempus spatium atque rursus renovo cursus pilum mitto celeriter ut sum praeceptum ab caesaris gladius stringo


militibus in contione agros ex suis possessionibus pollicetur, quaterna in singulos iugera, et pro rata parte centurionibus evocatisque.

miles in contio ager ex suus possessio polliceor quaterni in singuli iugerum et pro reor pars centurio evoco


ibi casu rex erat Ptolomaeus, puer aetate, magnis copiis cum sorore Cleopatra bellum gerens, quam paucis ante mensibus per suos propinquos atque amicos regno expulerat; castraque Cleopatrae non longo spatio ab eius castris distabant.

ibi casus rex sum ptolomaeus puer aetas magnus copia cum soror cleopatra bellum gero quam paucus ante mensis per suus propinquus atque amicus regnum expello castro cleopatra non longus spatium ab is castrum disto


Tandem omnibus rebus obsessi quartum iam diem sine pabulo retentis iumentis, aquae lignorum frumenti inopia, colloquium petunt et id, si fieri possit, semoto a militibus loco.

tandem omnis res obsedeo quartus iam dies sine pabulum retineo jumentum aqua lignum frumentum inopia colloquium peto et is si fio possum semoveo ab miles locus


Haec Scipionis oratio, quod senatus in urbe habebatur Pompeiusque aderat, ex ipsius ore Pompei mitti videbatur.

hic scipio oratio qui senatus in urbs habeo pompejus adsum ex ipse os pompejus mitto video


Postero die Caesar similiter praemissis prima nocte impedimentis de quarta vigilia ipse egreditur, ut siqua esset imposita dimicandi necessitas, subitum casum expedito exercitu subiret. hoc idem reliquis fecit diebus.

posterus dies caesar similis praemitto primus nox impedimentum de quartus vigil ipse egredior ut siqua sum impono dimico necessitas subeo casus expedio exercitus subeo hic idem reliquus facio dies


hac habita oratione exposcentibus militibus et studio pugnae ardentibus tuba signum dedit.

hic habeo oratio exposco miles et studium pugna ardeo tuba signum do