Pro P. Quinctio

CC BY 4.0 (estate-derived fields); included text keeps its per-record source license

Reuse requires the attribution line above (CC BY 4.0). Text records carry their own license_id; only open-display licenses appear in this file.

Licensed lexica and citation-only authorities are excluded from bulk dumps by construction — cite the authority, never reprint it.


tum iste vir optimus—vereor ne se derideri putet quod iterum iam dico optimus—qui hunc in summas angustias adductum putaret, ut eum suis condicionibus in ipso articulo temporis adstringeret, assem sese negat daturum, nisi prius de rebus rationibusque societatis omnibus decidisset et scisset sibi cum Quinctio controversiae nihil futurum. posterius, inquit, ista videbimus, Quinctius; nunc hoc velim cures, si tibi videtur, quod dixisti. negat se alia ratione facturum; quod promisisset, non plus sua referre quam si, cum auctionem venderet, domini iussu quippiam promisisset.

tum iste vir bonus vereor ne sui derideo puto qui iterum iam dico bonus qui hic in superus angustiae adduco puto ut is suus condicio in ipse articulus tempus adstringo assis sui nego do nisi prior de res ratio societas omnis decido et scio sui cum quintius controversia nihil sum posterus inquam iste video quintius nunc hic volo curo si tu video qui dico nego sui alius ratio facio qui promitto non multus suus refero quam si cum auctio vendo dominus iussus quispiam promitto


non dubitavi, inquit, cum vadimonium desertum esset, bona proscribere. improbe; verum, quoniam tu id tibi adrogas et concedi postulas, concedamus. quid si numquam deseruit, si ista causa abs te tota per summam fraudem et malitiam ficta est, si vadimonium omnino tibi cum P. Quinctio nullum fuit? quo te nomine appellemus? improbum? at etiam si desertum vadimonium esset, tamen in ista postulatione et proscriptione bonorum improbissimus reperiebare. malitiosum? non negas. fraudulentum? iam id quidem adrogas tibi et praeclarum putas. audacem, cupidum, perfidiosum? volgaria et obsoleta sunt; res autem nova atque inaudita.

non dubito inquam cum vadimonium desertum sum bonus proscribo improbus verus quoniam tu is tu adrogo et concedo postulo concedo quis si numquam desero si iste causa abs tu totus per summa fraudo et malitia fictum sum si vadimonium omnino tu cum p quintius nullus sum quo tu nomen appello improbus at etiam si desertum vadimonium sum tamen in iste postulatio et proscriptio bonus improbus reperiebaris malitiosus non nego fraudulentus iam is quidem adrogo tu et praeclaris puto audax cupidus perfidiosus vulgaris et obsolesco sum res autem novo atque inaudio


omnia sunt, C. Aquili, eius modi quivis ut perspicere possit in hac causa improbitatem et gratiam cum inopia et veritate contendere. praetor te quem ad modum possidere iussit? opinor, ex edicto. sponsio quae in verba facta est? si ex edicto praetoris bona P. Quincti possessa non sunt. Redeamus ad edictum. id quidem quem ad modum iubet possidere? numquid est causae, C. Aquili, quin, si longe aliter possedit quam praetor edixit, iste ex edicto non possederit, ego sponsione vicerim? nihil, opinor. cognoscamus edictum. qui ex edicto meo in possessionem venerint. de te loquitur, Naevi, quem ad modum tu putas; ais enim te ex edicto venisse; tibi quid facias definit, te instituit, tibi praecepta dat. eos ita videtur in possessione esse oportere. quo modo? quod ibidem recte custodire poterunt, id ibidem custodiant; quod non poterunt, id auferre et abducere licebit. quid tum? dominum, inquit, invitum detrudere non placet. Eum ipsum qui fraudandi causa latitet, eum ipsum quem iudicio nemo defenderit, eum ipsum qui cum omnibus creditoribus suis male agat, invitum de praedio detrudi vetat.

omnis sum que aquilis is modus quivis ut perspicio possum in hic causa improbitas et gratia cum inopia et veritas contendo praetor tu qui ad modus possideo iubeo opinor ex edictum sponsio qui in verbum facio sum si ex edictum praetor bonus p quintius possessus non sum redeo ad edictum is quidem qui ad modus iubeo possideo numquid sum causa que aquilis quin si longus aliter possedo quam praetor edico iste ex edictum non possederit ego sponsio vinco nihil opinor cognosco edictum qui ex edictum meus in possessio venio de tu loquor naevius qui ad modus tu puto aio enim tu ex edictum venio tu quis facio definio tu instituo tu praecipio do is ita video in possessio sum oportet quo modo qui ibidem rectus custodio possum is ibidem custodio qui non possum is aufero et abduco liceo quis tum dominus inquam invitus detrudo non placeo eos ipse qui fraudo causa latito is ipse qui iudicium nemo defendo is ipse qui cum omnis creditor suus malus ago invitus de praedium detrudo veto


venit Romam Quinctius, vadimonium sistit. iste, homo acerrimus, bonorum possessor, expulsor, ereptor, annum et sex mensis nihil petit, quiescit, condicionibus hunc quoad potest producit, a Cn. Dolabella denique praetore postulat ut sibi Quinctius iudicatum solvi satis det ex formula: quod ab eo petat quoivs ex edicto praetoris bona dies xxx possessa sint. non recusabat Quinctius quin ita satis dare iuberetur, si bona possessa essent ex edicto. decernit— quam aequum, nihil dico, unum hoc dico, novum; et hoc ipsum tacuisse mallem, quoniam utrumque quivis intellegere potuit—sed iubet P. Quinctium sponsionem cum Sex. Naevio facere: si bona sua ex edicto P. Burrieni praetoris dies xxx possessa non essent. recusabant qui aderant tum Quinctio, demonstrabant de re iudicium fieri oportere ut aut uterque inter se aut neuter satis daret; non necesse esse famam alterius in iudicium venire.

venio roma quintius vadimonium sisto iste homo acer bonus possessor expulso ereptor annus et sex mensis nihil peto quiesco condicio hic quoad possum produco ab cn dolabella denique praetor postulo ut sui quintius iudico solvo satis do ex formula qui ab is peto quoivs ex edictum praetor bonus dies xxx possessus sum non recuso quintius quin ita satis do jubeo si bonus possessus sum ex edictum decerno quam aequus nihil dico unus hic dico novus et hic ipse taceo malo quoniam uterque quivis intellego possum sed iubeo p quintius sponsio cum sex naevius facio si bonus suus ex edictum p burrieni praetor dies xxx possessus non sum recuso qui adsum tum quintius demonstro de res iudicium fio oportet ut aut uterque inter sui aut neuter satis do non necesse sum fama alter in iudicium venio


conturbatus sane discedit Quinctius; neque mirum, cui haec optio tam misera tamque iniqua daretur ut aut ipse se capitis damnaret, si satis dedisset, aut causam capitis, si sponsionem fecisset, priore loco diceret. Cum in altera re causae nihil esset quin secus iudicaret ipse de se, quod iudicium gravissimum est, in altera spes esset ad talem tamen virum iudicem veniendi, unde eo plus opis auferret quo minus attulisset gratiae, sponsionem facere maluit; fecit; te iudicem, C. Aquili, sumpsit, ex sponso egit. in hoc summa iudici causaque tota consistit.

conturbo sanus discedo quintius neque mirus qui hic optio tam misero tam iniquus do ut aut ipse sui capio damno si satis do aut causa capio si sponsio facio prior locus dico cos in alter res causa nihil sum quin secus iudico ipse de sui qui iudicium gravis sum in alter spes sum ad talis tamen vir judico venio unde is multus ops aufero quo paruus affero gratia sponsio facio malo facio tu judico que aquilis sumo ex sponsum ago in hic summus judicium causa totus consisto


quid ad haec Naevius? ridet scilicet nostram amentiam, qui in vita sua rationem summi offici desideremus et instituta virorum bonorum requiramus. quid mihi, inquit, cum ista summa sanctimonia ac diligentia? viderint, inquit, ista officia viri boni, de me autem ita considerent: non quid habeam sed quibus rebus invenerim quaerant, et quem ad modum natus et quo pacto educatus sim. memini; vetus est, de scurra multo facilius divitem quam patrem familias fieri posse.

quis ad hic naevius rideo scilicet noster amentia qui in vito suus ratio superus officio desidero et institutum vir bonus requiro quis ego inquam cum iste summus sanctimonia atque diligentia video inquam iste officium vir bonus de ego autem ita considero non quis habeo sed qui res invenio quaero et qui ad modus nascor et quo pacisco educo sum memini vetus sum de scurra multus facilis dives quam pater familia fio possum


non fuit causa cur postularet. qui hoc intellegi potest? quia Sex. Naevio neque ex societatis ratione neque privatim quicquam debuit Quinctius. quis huic rei testis est? idem qui acerrimus adversarius; in hanc rem te, te inquam, testem, Naevi, citabo. annum et eo diutius post mortem C. Quincti fuit in Gallia tecum simul Quinctius. doce te petisse ab eo istam nescio quam innumerabilem pecuniam, doce aliquando mentionem fecisse, dixisse deberi; debuisse concedam.

non sum causa cur postulo qui hic intellego possum quia sex naevius neque ex societas ratio neque privatim quisquam debeo quintius quis hic res testis sum idem qui acer adversarius in hic res tu tu inquam testo naevius cito annus et is diu post mors que quintius sum in gallia tu simul quintius doceo tu peto ab is iste nescio quam innumerabilis pecunia doceo aliquando mentio facio dico debeo debeo concedo


nunc causa perorata res ipsa et periculi magnitudo, C. Aquili, cogere videtur, ut te atque eos qui tibi in consilio sunt obsecret obtesteturque P. Quinctius per senectutem ac solitudinem suam nihil aliud nisi ut vestrae naturae bonitatique obsequamini, ut, cum veritas cum hoc faciat, plus huius inopia possit ad misericordiam quam illius opes ad crudelitatem.

nunc causa peroro res ipse et periculum magnitudo que aquilis cogo video ut tu atque is qui tu in consilium sum obsecro obtestor p quintius per senectus atque solitudo suus nihil alius nisi ut vester natura bonitas obsequor ut cum vereor cum hic facio multus hic inopia possum ad misericordia quam ille ops ad crudelitas


deinde habet adversarium P. Quinctius verbo Sex. Naevium, re vera huiusce aetatis homines disertissimos, fortissimos, florentissimos nostrae civitatis, qui communi studio summis opibus Sex. Naevium defendunt, si id est defendere, cupiditati alterius obtemperare quo is facilius quem velit iniquo iudicio opprimere possit.

deinde habeo adversarius p quintius verbum sex naevius res verus hic aetas homo dissero fortis floreo noster civitas qui communis studium summus ops sex naevius defendo si is sum defendo cupiditas alter obtemperaris quo is facilis qui volo iniquus iudicium opprimo possum


an, ante quam postulasti ut bona possideres, misisti qui curaret ut dominus de suo fundo a sua familia vi deiceretur? Vtrumlibet elige; alterum incredibile est, alterum nefarium, et ante hoc tempus utrumque inauditum. dcc milia passuum vis esse decursa biduo? dic. negas? ante igitur misisti. malo; si enim illud diceres, improbe mentiri viderere; cum hoc confiteris, id te admisisse concedis quod ne mendacio quidem tegere possis. hoc consilium Aquilio et talibus viris tam cupidum, tam audax, tam temerarium probabitur?

an ante quam postulo ut bonus possideo mitto qui curo ut dominus de suus fundo ab suus familia vis deicio vtrumlibet eligo alter incredibilis sum alter nefarius et ante hic tempus uterque inaudio septingenti mille passus volo sum decurro biduus dico nego ante igitur mitto malus si enim ille dico improbus mentior video cum hic confiteor is tu admitto concedo qui ne mendacium quidem tego possum hic consilium aquilius et talis vis tam cupidus tam audax tam temerarius probo


ab ipso repudiatus, ab amicis eius non sublevatus, ab omni magistratu agitatus atque perterritus, quem praeter te appellet habet neminem; tibi se, tibi suas omnis opes fortunasque commendat, tibi committit existimationem ac spem reliquae vitae. multis vexatus contumeliis, plurimis iactatus iniuriis non turpis ad te sed miser confugit; e fundo ornatissimo eiectus, ignominiis omnibus appetitus, cum illum in paternis bonis dominari videret, ipse filiae nubili dotem conficere non posset, nihil alienum tamen vita superiore commisit.

ab ipse repudio ab amicus is non sublevo ab omnis magistratus agito atque perterreo qui praeter tu appello habeo nemo tu sui tu suus omnis ops fortuno commendo tu committo existimatio atque spes reliquus vita multus vexo contumelia multus jacto iniuria non turpis ad tu sed miser confugio e fundo orno eicio ignominia omnis appeto cum ille in paternus bonus dominaris video ipse filia nubilis doto confacio non possum nihil alienus tamen vito superus committo


non eo dico, C. Aquili, quo mihi veniat in dubium tua fides et constantia, aut quo non in his quos tibi advocavisti viris lectissimis civitatis spem summam habere P. Quinctius debeat. quid ergo est?

non is dico que aquilis quo ego venio in dubius tuus fides et constantia aut quo non in hic qui tu advoco vis lectus civitas spes summa habeo p quintius debeo quis ergo sum


nam quid hoc iniquius aut indignius, C. Aquili, dici aut commemorari potest, quam me qui caput alterius, famam fortunasque defendam priore loco causam dicere? cum praesertim Q. Hortensius qui in hoc iudicio partis accusatoris obtinet contra me sit dicturus, cui summam copiam facultatemque dicendi natura largita est. ita fit ut ego qui tela depellere et volneribus mederi debeam tum id facere cogar cum etiam telum adversarius nullum iecerit, illis autem id tempus impugnandi detur cum et vitandi illorum impetus potestas adempta nobis erit et, si qua in re, id quod parati sunt facere, falsum crimen quasi venenatum aliquod telum iecerint, medicinae faciendae locus non erit.

nam quis hic iniquus aut indignus que aquilis dico aut commemoraris possum quam ego qui caput alter fama fortuno defendo prior locus causa dico cum praesertim q hortensius qui in hic iudicium pars accusator obtineo contra ego sum dico qui summa copia facultas dico natura largior sum ita fio ut ego qui telum depello et vulnus medeor debeo tum is facio cogo cum etiam telis adversarius nullus jacio ille autem is tempus impugno do cum et vito ille impetus potestas adimo nos sum et si qui in res is qui paro sum facio falsus crimen quasi veneno aliqui telis jacio medicina facio locus non sum


quid tum?—tu aliquem patronum invenies, hominem antiqui offici, qui splendorem nostrum et gratiam neglegat; pro me pugnabit L. Philippus, eloquentia, gravitate, honore florentissimus civitatis, dicet Hortensius, excellens ingenio, nobilitate, existimatione, aderunt autem homines nobilissimi ac potentissimi, ut eorum frequentiam et consessum non modo P. Quinctius qui de capite decernit, sed quivis qui extra periculum sit perhorrescat.

quis tum tu aliquis patronus invenio homo antiquus officio qui splendor nos et gratia neglego pro ego pugno l philippus eloquentia gravitas honor floreo civitas dico hortensius excello ingenium nobilitas existimatio adeo autem homo nobilis atque potens ut is frequentia et consido non modo p quintius qui de caput decerno sed quivis qui extra periculum sum perhorresco


cum annos iam compluris societas esset, et cum saepe suspectus Quinctio Naevius fuisset neque ita commode posset rationem reddere earum rerum quas libidine, non ratione gesserat, moritur in Gallia Quinctius, cum adesset Naevius, et moritur repentino. heredem testamento reliquit hunc P. Quinctium ut, ad quem summus maeror morte sua veniebat, ad eundem summus honos quoque perveniret.

cum annus iam complures societas sum et cum saepe suspicio quintius naevius sum neque ita commodus possum ratio reddo is res qui libido non ratio gero morior in gallia quintius cum adsum naevius et morior repentinus heres testamentum relinquo hic p quintius ut ad qui summus maeror mors suus venio ad idem summus honor quoque pervenio


id accidit praetoris iniquitate et iniuria, primum quod contra omnium consuetudinem iudicium prius de probro quam de re maluit fieri, deinde quod ita constituit id ipsum iudicium ut reus, ante quam verbum accusatoris audisset, causam dicere cogeretur. quod eorum gratia et potentia factum est qui, quasi sua res aut honos agatur, ita diligenter Sex. Naevi studio et cupiditati morem gerunt et in eius modi rebus opes suas experiuntur, in quibus, quo plus propter virtutem nobilitatemque possunt, eo minus quantum possint debent ostendere.

is accido praetor iniquitas et iniuria primus qui contra omnis consuetudo iudicium prior de probrum quam de res malo fio deinde qui ita constituo is ipse iudicium ut reus ante quam verbum accusator audio causa dico cogo qui is gratia et potentia facio sum qui quasi suus res aut honor ago ita diligenter sex naevius studium et cupiditas mos gero et in is modus res ops suus experior in qui quo multus propter virtus nobilitas possum is paruus quantus possum debeo ostendo


faciam quod te saepe animadverti facere, Hortensi; totam causae meae dictionem certas in partis dividam. tu id semper facis, quia semper potes, ego in hac causa faciam, propterea quod in hac videor posse facere; quod tibi natura dat ut semper possis, id mihi causa concedit ut hodie possim. certos mihi finis terminosque constituam, extra quos egredi non possim, si maxime velim, ut et mihi sit propositum de quo dicam, et Hortensius habeat exposita ad quae respondeat, et tu, C. Aquili, iam ante animo prospicere possis quibus de rebus auditurus sis.

facio qui tu saepe animadverto facio hortensius totus causa meus dictio certo in pars divido tu is semper facio quia semper possum ego in hic causa facio propterea qui in hic video possum facio qui tu natura do ut semper possum is ego causa concedo ut hodie possum certus ego finis terminus constituo extra qui egredior non possum si magnus volo ut et ego sum propono de quo dico et hortensius habeo expono ad qui respondeo et tu que aquilis iam ante animus prospicio possum qui de res audio sum


et is pecuniam, si qua deberetur, non peteret qui, quia, quod debitum numquam est, id datum non est, non pecuniam modo verum etiam hominis propinqui sanguinem vitamque eripere conatur? huic tum molestus esse videlicet noluisti quem nunc respirare libere non sinis; quem nunc interficere nefarie cupis, eum tum pudenter appellare nolebas. ita credo; hominem propinquum, tui observantem, virum bonum, pudentem, maiorem natu nolebas aut non audebas appellare; saepe, ut fit, cum ipse te confirmasses, cum statuisses mentionem de pecunia facere, cum paratus meditatusque venisses, homo timidus virginali verecundia subito ipse te retinebas; excidebat repente oratio; cum cuperes appellare, non audebas, ne invitus audiret. id erat profecto.

et is pecunia si qui debeo non peto qui quia qui debeo numquam sum is do non sum non pecunia modo verus etiam homo propinquus sanguis vita eripio conor hic tum molestus sum videlicet nolo qui nunc respiraris libo non sino qui nunc interficio nefarius cupio is tum pudenter appello nolo ita credo homo propinquus tuus observo vir bonus pudeo magnus natus nolo aut non audeo appello saepe ut fio cum ipse tu confirmo cum statuo mentio de pecunia facio cum paro meditor venio homo timidus virginal verecundia subeo ipse tu retineo excido repens oratio cum cupio appello non audeo ne invitus audio is sum profecto


docui quod primum pollicitus sum, C. Aquili, causam omnino cur postularet non fuisse, quod neque pecunia debebatur et, si maxime deberetur, commissum nihil esset qua re ad istam rationem perveniretur. attende nunc ex edicto praetoris bona P. Quincti possideri nullo modo potuisse. recita edictum. qui fraudationis causa latitarit. non est is Quinctius; nisi si latitant qui ad negotium suum relicto procuratore proficiscuntur. cui heres non exstabit. ne is quidem. qui exsili causa solum verterit. quo tempore existimas oportuisse, Naevi, absentem Quinctium defendi aut quo modo? tum cum postulabas ut bona possideres? nemo adfuit; neque enim quisquam divinare poterat te postulaturum, neque quemquam attinebat id recusare quod praetor non fieri, sed ex edicto suo fieri iubebat.

doceo qui primus polliceor sum que aquilis causa omnino cur postulo non sum qui neque pecunia debeo et si magnus debeo committo nihil sum qui res ad iste ratio pervenio attendo nunc ex edictum praetor bonus p quintius possideo nullus modo possum recito edictum qui fraudatio causa latito non sum is quintius nisi si latito qui ad negotium suus relinquo procurator proficisco qui heres non exsto ne is quidem qui exsilis causa solus verto quo tempus existimo oportet naevius absum quintius defendo aut quo modo tum cum postulo ut bonus possideo nemo adsum neque enim quisquam divinaris possum tu postulo neque quisquam attineo is recusaris qui praetor non fio sed ex edictum suus fio jubeo


qua re quidem socium tibi eum velles adiungere nihil erat nisi ut in tua pecunia condisceret qui pecuniae fructus esset; tamen inductus consuetudine ac familiaritate Quinctius fecit, ut dixi, societatem earum rerum quae in Gallia comparabantur. erat ei pecuaria res ampla et rustica sane bene culta et fructuosa. tollitur ab atriis Liciniis atque a praeconum consessu in Galliam Naevius et trans Alpis usque transfertur. fit magna mutatio loci, non ingeni. nam qui ab adulescentulo quaestum sibi instituisset sine impendio, postea quam nescio quid impendit et in commune contulit, mediocri quaestu contentus esse non poterat.

qui res quidem socius tu is volo adiungo nihil sum nisi ut in tuus pecunia condisco qui pecunia fructus sum tamen induco consuetudo atque familiaritas quintius facio ut dico societas is res qui in gallia comparo sum is pecuaria res amplus et rusticus sanus bene colo et fructuosus tollo ab atrium licinius atque ab praeco consessus in gallia naevius et trans alpis usque transfero fio magnus mutatio locus non ingenium nam qui ab adulescentulus quaestus sui instituo sine impendium postea quam nescio quis impendo et in communis confero mediocris quaestus contineo sum non possum


hic ego, si Crassi omnes cum Antoniis exsistant, si tu, L. Philippe, qui inter illos florebas, hanc causam voles cum Hortensio dicere, tamen superior sim necesse est; non enim, quem ad modum putatis, omnia sunt in eloquentia; est quaedam tamen ita perspicua veritas ut eam infirmare nulla res possit.

hic ego si crassus omnis cum antonius exsisto si tu l philippus qui inter ille floreo hic causa volo cum hortensius dico tamen superus sum necesse sum non enim qui ad modus puto omnis sum in eloquentia sum quidam tamen ita perspicuus vereor ut is infirmaris nullus res possum


si qui unum aliquem fundum quavis ratione possideat, ipsum autem dominum patiatur cetera praedia tenere, is, ut opinor, praedium non bona videatur alterius possidere quid est possidere? nimirum in possessione esse earum rerum quae possunt eo tempore possideri Cum domus erat Romae, servi, in ipsa Gallia privata P. Quincti praedia, quae numquam ausus es possidere; quod si bona P. Quincti possideres, possidere omnia eo iure deberes. ()

si qui unus aliquis fundus quivis ratio possideo ipse autem dominus patior ceterus praedium teneo is ut opinor praedium non bonus video alter possideo quis sum possideo nimirum in possessio sum is res qui possum is tempus possideo cos domus sum roma servio in ipse gallia privo p quintius praedium qui numquam audeo sum possideo qui si bonus p quintius possideo possideo omnis is ius debeo


quod si tum par tibi ius cum Alfeno fuisse non putas, quia tamen aliquem contra te advocare poterat, quia magistratus aliqui reperiebatur apud quem Alfeni causa consisteret, quid hoc tempore Quinctio statuendum est? cui neque magistratus adhuc aequus inventus est neque iudicium redditum est usitatum, non condicio, non sponsio, non denique ulla umquam intercessit postulatio, mitto aequa, verum ante hoc tempus ne fando quidem audita. de re pecuniaria cupio contendere.—non licet.—at ea controversia est.—nihil ad me attinet; causam capitis dicas oportet.—accusa ubi ita necesse est.—non, inquit, nisi tu ante novo modo priore loco dixeris.—dicendum necessario est.—praestituentur horae ad arbitrium nostrum, iudex ipse coercebitur.—

qui si tum par tu ius cum alfenus sum non puto quia tamen aliquis contra tu advocaris possum quia magistratus aliqui reperio apud qui alfenus causa consisto quis hic tempus quintius statuo sum qui neque magistratus adhuc aequus invenio sum neque iudicium reddo sum usitas non condicio non sponsio non denique ullus umquam intercedo postulatio mitto aequus verus ante hic tempus ne for quidem audio de res pecuniarius cupio contendo non licet at is controversia sum nihil ad ego attineo causa capio dico oportet accuso ubi ita necesse sum non inquam nisi tu ante novo modo prior locus dico dico necessarius sum praestituo hora ad arbitrium nos iudex ipse coerceo


quaesivi quae causa fuisset cur bona non venissent, cum ex edicto possiderentur. deinde illud quoque requisivi qua ratione ex tot creditoribus nemo neque tum idem fecerit neque nunc contra dicat, omnesque pro P. Quinctio pugnent, praesertim cum in tali iudicio testimonia creditorum existimentur ad rem maxime pertinere. postea sum usus adversarii testimonio, qui sibi eum nuper edidit socium quem, quo modo nunc intendit, ne in vivorum quidem numero tum demonstrat fuisse. tum illam incredibilem celeritatem seu potius audaciam protuli; confirmavi necesse esse aut biduo dcc milia passuum esse decursa aut Sex. Naevium diebus compluribus ante in possessionem misisse quam postularet uti ei liceret bona possidere.

quaero qui causa sum cur bonus non venio cum ex edictum possideo deinde ille quoque requaero qui ratio ex tot creditor nemo neque tum idem facio neque nunc contra dico omnes pro p quintius pugno praesertim cum in talis iudicium testimonium creditor existimo ad res magnus pertineo postea sum utor adversarius testimonium qui sui is nuper edo socius qui quo modo nunc intendo ne in vivus quidem numerus tum demonstro sum tum ille incredibilis celeritas seu potis audacia profero confirmo necesse sum aut biduus septingenti mille passus sum decurro aut sex naevius dies complures ante in possessio mitto quam postulo uti is licet bonus possideo


Februarias Quinctius Scipione et Norbano coss. quaeso ut eum diem memoriae mandetis. L. Albius sex. filius Quirina, vir bonus et cum primis honestus, una profectus est. Cum venissent ad Vada Volaterrana quae nominantur, vident perfamiliarem Naevi, qui ex Gallia pueros venalis isti adducebat, L. Publicium; qui, ut Romam venit, narrat Naevio quo in loco viderit Quinctium.

februarius quintius scipio et norbanus coss quaeso ut is dies memoria mando l albus sex filius quirinus vir bonus et cum primus honestus unus proficiscor sum cos venio ad vada volaterranus qui nomino video perfamiliaris naevius qui ex gallia puer venal iste adduco l publicius qui ut roma venio narro naevius quo in locus video quintius


cum tot tantisque difficultatibus adfectus atque adflictus in tuam, C. Aquili, fidem, veritatem, misericordiam P. Quinctius confugerit, cum adhuc ei propter vim adversariorum non ius par, non agendi potestas eadem, non magistratus aequus reperiri potuerit, cum ei summam per iniuriam omnia inimica atque infesta fuerint, te, C. Aquili, vosque qui in consilio adestis, orat atque obsecrat ut multis iniuriis iactatam atque agitatam aequitatem in hoc tandem loco consistere et confirmari patiamini.

cum tot tantus difficultas affectus atque affligo in tuus que aquilis fides veritas misericordia p quintius confugio cum adhuc is propter vis adversarius non ius par non ago potestas idem non magistratus aequus reperio possum cum is summa per iniuria omnis inimicus atque infestus sum tu que aquilis tu qui in consilium adsum oro atque obsecro ut multus iniuria jacto atque agito aequitas in hic tandem locus consisto et confirmaris patior


debuit tibi C. Quinctius, numquam petisti; mortuus est ille, res ad heredem venit; cum eum cotidie videres, post biennium denique appellas. dubitabitur utrum sit probabilius, Sex. Naevium statim si quid deberetur petiturum fuisse, an ne appellaturum quidem biennio? appellandi tempus non erat? at tecum plus annum vixit. in Gallia agi non potuit? at et in provincia ius dicebatur et Romae iudicia fiebant. restat ut aut summa neglegentia tibi obstiterit aut unica liberalitas. si neglegentiam dices, mirabimur, si bonitatem, ridebimus; neque praeterea quid possis dicere invenio. satis est argumenti nihil esse debitum Naevio, quod tam diu nihil petivit.

debeo tu que quintius numquam peto mortuus sum ille res ad heres venio cum is cottidie video post biennium denique appello dubito utrum sum probabilis sex naevius statim si quis debeo peto sum an ne appello quidem biennium appello tempus non sum at tu multus annus vivo in gallia ago non possum at et in provincia ius dico et roma iudicium fio resto ut aut summus neglegentia tu obsto aut unicus liberalitas si neglegentia dico miro si bonitas rideo neque praeterea quis possum dico invenio satis sum argumentum nihil sum debeo naevius qui tam diu nihil peto


quid si debuisset? continuone causa fuisset cur a praetore postulares ut bona possideres? non opinor id quidem neque ius esse neque cuiquam expedire. quid igitur demonstrat? vadimonium sibi ait esse desertum. ante quam doceo id factum non esse, libet mihi, C. Aquili, ex offici ratione atque ex omnium consuetudine rem ipsam et factum simul Sex. Naevi considerare. ad vadimonium non venerat, ut ais, is quicum tibi adfinitas, societas, omnes denique causae et necessitudines veteres intercedebant. ilicone ad praetorem ire convenit? continuone verum fuit postulare ut ex edicto bona possidere liceret? ad haec extrema et inimicissima iura tam cupide decurrebas ut tibi nihil in posterum quod gravius atque crudelius facere posses reservares?

quis si debeo continuo causa sum cur ab praetor postularis ut bonus possideo non opinor is quidem neque ius sum neque quisquam expedio quis igitur demonstro vadimonium sui aio sum desertum ante quam doceo is facio non sum libet ego que aquilis ex officio ratio atque ex omnis consuetudo res ipse et facio simul sex naevius considero ad vadimonium non venio ut aio is qui tu affinitas societas omnis denique causa et necessitudo vetus intercedo ilico ad praetor eo convenio continuo verus sum postulo ut ex edictum bonus possideo licet ad hic exter et inimicus ius tam cupidus decurro ut tu nihil in posterus qui gravis atque crudelis facio possum reservaris


neque nobis adhuc praeter te quisquam fuit, ubi nostrum ius contra illos obtineremus, neque illis umquam satis fuit illud obtinere quod probari omnibus posset; ita sine iniuria potentiam levem atque inopem esse arbitrantur.

neque nos adhuc praeter tu quisquam sum ubi nos ius contra ille obtineo neque ille umquam satis sum ille obtineo qui probaris omnis possum ita sine iniuria potentia levo atque inops sum arbitror


et audes, Sex. Naevi, negare absentem defensum esse Quinctium, cum eum defenderit idem qui te solebat? et, cum is iudicium acceperit pro Quinctio cui tu et rem et famam tuam commendare proficiscens et concredere solebas, conaris hoc dicere, neminem exstitisse qui Quinctium iudicio defenderet?

et audeo sex naevius nego absum defendo sum quintius cum is defendo idem qui tu soleo et cum is iudicium accipio pro quintius qui tu et res et fama tuus commendaris proficiscor et concredo soleo conaris hic dico nemo exsisto qui quintius iudicium defendo


reliquum est ut eum nemo iudicio defenderit. quod contra copiosissime defensum esse contendi non ab homine alieno neque ab aliquo calumniatore atque improbo, sed ab equite Romano, propinquo ac necessario suo, quem ipse Sex. Naevius procuratorem relinquere antea consuesset; neque eum, si tribunos appellarit, idcirco minus iudicio pati paratum fuisse, neque potentia procuratoris Naevio ius ereptum; contra istum potentia sua tum tantum modo superiorem fuisse, nunc nobis vix respirandi potestatem dare.

reliquus sum ut is nemo iudicium defendo qui contra copiosus defendo sum contendo non ab homo alienus neque ab aliquis calumniator atque improbus sed ab eques romanus propinquo atque necessarius suus qui ipse sex naevius procurator relinquo antea consuesset neque is si tribunus appello idcirco paruus iudicium patior paro sum neque potentia procurator naevius ius eripio contra iste potentia suus tum tantus modo superus sum nunc nos vix respiro potestas do


omnia circumspexit Quinctius, omnia periclitatus est, C. Aquili; non praetorem modo a quo ius impetraret invenire non potuit, atque adeo ne unde arbitratu quidem suo postularet, sed ne amicos quidem Sex. Naevi, quorum saepe et diu ad pedes iacuit stratus obsecrans per deos immortalis, ut aut secum iure contenderent aut iniuriam sine ignominia sibi imponerent.

omnis circumspicio quintius omnis periclitor sum que aquilis non praetor modo ab quo ius impetro invenio non possum atque adeo ne unde arbitratus quidem suus postulo sed ne amicus quidem sex naevius qui saepe et diu ad pes iaceo sterno obsecro per deus immortal ut aut sui ius contendo aut iniuria sine ignominia sui impono


haec omnia Quinctius agebat auctore et consuasore Naevio. nec mirum, si eius utebatur consilio cuius auxilium sibi paratum putabat; non modo enim pollicitus erat in Gallia sed Romae cotidie, simul atque sibi hic adnuisset, numeraturum se dicebat. Quinctius porro istum posse facere videbat, debere intellegebat, mentiri, quia causa cur mentiretur non erat, non putabat; quasi domi nummos haberet, ita constituit Scapulis se daturum; Naevium certiorem facit, rogat ut curet quod dixisset.

hic omnis quintius ago auctor et consuasor naevius neque mirus si is utor consilium qui auxilium sui paro puto non modo enim polliceor sum in gallia sed roma cottidie simul atque sui hic annuo numero sui dico quintius porro iste possum facio video debeo intellego mentior quia causa cur mentior non sum non puto quasi domus nummus habeo ita constituo scapulis sui do naevius certus facio rogo ut curo qui dico


nam quid homini potest turpius, quid viro miserius aut acerbius usu venire? quod tantum evenire dedecus, quae tanta calamitas inveniri potest? pecuniam si cuipiam fortuna ademit aut si alicuius eripuit iniuria, tamen, dum existimatio est integra, facile consolatur honestas egestatem. at non nemo aut ignominia adfectus aut iudicio turpi convictus bonis quidem suis utitur, alterius opes, id quod miserrimum est, non exspectat, hoc tamen in miseriis adiumento et solacio sublevatur. cuius vero bona venierunt, cuius non modo illae amplissimae fortunae sed etiam victus vestitusque necessarius sub praeconem cum dedecore subiectus est, is non modo ex numero vivorum exturbatur, sed, si fieri potest, infra etiam mortuos amandatur. etenim mors honesta saepe vitam quoque turpem exornat, vita ita turpis ne morti quidem honestae locum relinquit.

nam quis homo possum turpis quis vir miser aut acerbus usus venio qui tantus evenio dedecus qui tantus calamitas invenio possum pecunia si qui fortuna adimo aut si aliquis eripio iniuria tamen dum existimatio sum integer facilis consolo honestus egestas at non nemo aut ignominia affectus aut iudicium turpis convinco bonus quidem suus uto alter ops is qui miser sum non exspecto hic tamen in miseria adjumentum et solacium sublevo qui verus bonus venierunt qui non modo ille amplus fortuna sed etiam vinco vestio necessarius sub praeco cum dedecor subicio sum is non modo ex numerus vivus exturbo sed si fio possum infra etiam mortuus amando etenim mors honestus saepe vita quoque turpis exorno vito ita turpis ne mors quidem honestus locus relinquo


quod si probari nemini potest, illud certe probari omnibus necesse est, defensum esse iudicio absentem Quinctium. quod cum ita sit, ex edicto bona possessa non sunt. at enim tribuni plebis ne audierunt quidem. fateor, si ita est, procuratorem decreto praetoris oportuisse parere. quid? si M. Brutus intercessurum se dixit palam, nisi quid inter ipsum Alfenum et Naevium conveniret, videturne intercessisse appellatio tribunorum non morae, sed auxili causa?

qui si probaris nemo possum ille certus probaris omnis necesse sum defendo sum iudicium absum quintius qui cum ita sum ex edictum bonus possessus non sum at enim tribunus plebs ne audio quidem fateor si ita sum procurator decretum praetor oportet pareo quis si m brutus intercedo sui dico palam nisi quis inter ipse alfenus et naevius convenio video intercedo appellatio tribunus non mora sed auxilium causa


primum magnitudo periculi summo timore hominem adficit, quod uno iudicio de fortunis omnibus decernit, idque dum cogitat, non minus saepe ei venit in mentem potestatis quam aequitatis tuae, propterea quod omnes quorum in alterius manu vita posita est saepius illud cogitant, quid possit is cuius in dicione ac potestate sunt, quam quid debeat facere.

primus magnitudo periculum superus timor homo afficio qui unus iudicium de fortuna omnis decerno is dum cogito non paruus saepe is venio in mens potestas quam aequitas tuus propterea qui omnis qui in alter manus vito pono sum saepis ille cogito quis possum is qui in dicio atque potestas sum quam quis debeo facio


C. Quinctius fuit P. Quincti huius frater, sane ceterarum rerum pater familias et prudens et attentus, una in re paulo minus consideratus, qui societatem cum Sex. Naevio fecerit, viro bono, verum tamen non ita instituto ut iura societatis et officia certi patris familias nosse posset; non quo ei deesset ingenium; nam neque parum facetus scurra Sex. Naevius neque inhumanus praeco umquam est existimatus. quid ergo est? Cum ei natura nihil melius quam vocem dedisset, pater nihil praeter libertatem reliquisset, vocem in quaestum contulit, libertate usus est quo impunius dicax esset.

que quintius sum p quintius hic frater sanus ceteraris res pater familia et prudens et attendo unus in res paulus paruus considero qui societas cum sex naevius facio vir bonus verus tamen non ita instituo ut ius societas et officium certus pater familia nosco possum non quo is desum ingenium nam neque parum facetus scurra sex naevius neque inhumanus praeco umquam sum existimo quis ergo sum cos is natura nihil bonus quam voco do pater nihil praeter libertas relinquo voco in quaestus confero libertas utor sum quo impunis dicax sum


quid? hoc inveniri qui potest? profectus est una L. Albius, homo cum primis honestus; dicet testimonium. prosecuti sunt familiares et Albium et Quinctium; dicent hi quoque testimonium. Litterae P. Quincti, testes tot, quibus omnibus causa iustissima est cur scire potuerint, nulla cur mentiantur, cum astipulatore tuo comparabuntur.

quis hic invenio qui possum proficiscor sum unus l albus homo cum primus honestus dico testimonium prosequor sum familiaris et albis et quintius dico hic quoque testimonium littera p quintius testis tot qui omnis causa justus sum cur scio possum nullus cur mentior cum astipulator tuus comparo


et in hac eius modi causa P. Quinctius laborabit et diutius in tanto metu miser periculoque versabitur? et vehementius eum gratia adversarii perterrebit quam fides iudicis consolabitur? vixit enim semper inculte atque horride; natura tristi ac recondita fuit; non ad solarium, non in campo, non in conviviis versatus est; id egit ut amicos observantia, rem parsimonia retineret; antiquam offici rationem dilexit cuius splendor omnis his moribus obsolevit. at si in causa pari discedere inferior videretur, tamen esset non mediocriter conquerendum; nunc in causa superiore ne ut par quidem sit postulat, inferiorem se esse patitur, dumtaxat usque eo ne cum bonis, fama fortunisque omnibus Sex. Naevi cupiditati crudelitatique dedatur.

et in hic is modus causa p quintius laboro et diu in tantus metus miser periculum verso et vehemens is gratia adversarius perterreo quam fides judex consolo vivo enim semper incultus atque horridus natura tristis atque recondo sum non ad solaris non in campus non in convivium verso sum is ago ut amicus observo res parsimonia retineo antiquus officio ratio diligo qui splendor omnis hic mos obsolesco at si in causa par discedo inferus video tamen sum non mediocris conqueror nunc in causa superus ne ut par quidem sum postulo inferus sui sum patior dumtaxat usque is ne cum bonus fama fortuna omnis sex naevius cupiditas crudelitas dedo


videamus quae deinde sint consecuta. hominem P. Quincti deprehendis in publico, conaris abducere; non patitur Alfenus, vi tibi adimit, curat ut domum reducatur ad Quinctium. hic quoque summe constat procuratoris diligentis officium. debere tibi dicis Quinctium, procurator negat; vadari vis, promittit; in ius vocas, sequitur; iudicium postulas, non recusat. quid aliud sit absentem defendi ego non intellego. at quis erat procurator?

video qui deinde sum consequor homo p quintius deprehendo in publicus conaris abduco non patior alfenus vis tu adimo curo ut domus reduco ad quintius hic quoque summus consto procurator diligo officium debeo tu dico quintius procurator nego vadaris volo promitto in ius voco sequor iudicium postulo non recuso quis alius sum absum defendo ego non intellego at quis sum procurator


verum quoniam tibi instat Hortensius ut eas in consilium, a me postulat ne dicendo tempus absumam, queritur priore patrono causam defendente numquam perorari potuisse, non patiar istam manere suspicionem nos rem iudicari nolle; neque illud mihi adrogabo, me posse causam commodius demonstrare quam antea demonstrata sit, neque tamen tam multa verba faciam, propterea quod et ab illo qui tum dixit iam informata causa est et a me, qui neque excogitare neque pronuntiare multa possum, brevitas postulatur, quae mihimet ipsi amicissima est;

verus quoniam tu insto hortensius ut is in consilium ab ego postulo ne dico tempus absumo queror prior patronus causa defendo numquam peroraris possum non patior iste maneo suspicio nos res iudico nolo neque ille ego adrogo ego possum causa commodus demonstro quam antea demonstro sum neque tamen tam multus verbum facio propterea qui et ab ille qui tum dico iam informo causa sum et ab ego qui neque excogitaris neque pronuntiaris multus possum brevitas postulo qui nos ipse amicus sum


itaque ex eo tempore res esse in vadimonium coepit. Cum vadimonia saepe dilata essent et cum aliquantum temporis in ea re esset consumptum neque quicquam profectum esset, venit ad vadimonium Naevius.

itaque ex is tempus res sum in vadimonium coepio cos vadimonium saepe differo sum et cum aliquantus tempus in is res sum consumo neque quisquam proficiscor sum venio ad vadimonium naevius


proficiscenti tibi in possessionem praetor ipse, Sex. Naevi, palam dicit: ita possideto ut tecum simul possideat Quinctius, ita possideto ut Quinctio vis ne adferatur. quid? tu id quem ad modum observas? Mitto illud dicere, eum qui non latitaret, cui Romae domus, uxor, liberi, procurator esset, eum qui tibi vadimonium non deseruisset; haec omnia mitto; illud dico, dominum expulsum esse de praedio, domino a familia sua manus adlatas esse ante suos Lares familiaris; hoc dico

proficisco tu in possessio praetor ipse sex naevius palam dico ita possideo ut tu simul possideo quintius ita possideo ut quintius volo ne affero quis tu is qui ad modus observo mitto ille dico is qui non latito qui roma domus uxor liber procurator sum is qui tu vadimonium non desero hic omnis mitto ille dico dominus expello sum de praedium dominus ab familia suus manus affero sum ante suus laris familiaris hic dico


illud quoque nobis accedit incommodum, quod M. Iunius, qui hanc causam aliquotiens apud te egit, homo et in aliis causis exercitatus et in hac multum ac saepe versatus, hoc tempore abest nova legatione impeditus, et ad me ventum est qui, ut summa haberem cetera, temporis quidem certe vix satis habui ut rem tantam, tot controversiis implicatam, possem cognoscere.

ille quoque nos accedo incommodus qui m junius qui hic causa aliquoties apud tu ago homo et in alius causa exercito et in hic multus atque saepe verso hic tempus absum novo legatio impedio et ad ego venio sum qui ut summus habeo ceterus tempus quidem certus vix satis habeo ut res tantus tot controversia implicatam possum cognosco


ego haec duo quaero, primum qua ratione Naevius susceptum negotium non transegerit, hoc est cur bona quae ex edicto possidebat non vendiderit, deinde cur ex tot creditoribus alius ad istam rationem nemo accesserit, ut necessario confiteare neque tam temerarium quemquam fuisse, neque te ipsum id quod turpissime suscepisses perseverare et transigere potuisse. quid si tu ipse, Sex. Naevi, statuisti bona P. Quincti ex edicto possessa non esse? opinor, tuum testimonium, quod in aliena re leve esset, id in tua, quoniam contra te est, gravissimum debet esse. emisti bona Sex. Alfeni L. Sulla dictatore vendente; socium tibi in his bonis edidisti Quinctium. plura non dico. Cum eo tu voluntariam societatem coibas qui te in hereditaria societate fraudarat, et eum iudicio tuo comprobabas quem spoliatum fama fortunisque omnibus arbitrabare?

ego hic duo quaero primus qui ratio naevius suscipio negotium non transigo hic sum cur bonus qui ex edictum possideo non vendo deinde cur ex tot creditor alius ad iste ratio nemo accedo ut necessarius confitearis neque tam temerarius quisquam sum neque tu ipse is qui turpis suscipio perseveraris et transigo possum quis si tu ipse sex naevius statuo bonus p quintius ex edictum possessus non sum opinor tuus testimonium qui in alienus res levis sum is in tuus quoniam contra tu sum gravis debeo sum emo bonus sex alfenus l sulla dictator vendo socius tu in hic bonus edo quintius multus non dico cos is tu voluntarius societas coeo qui tu in hereditarius societas fraudo et is iudicium tuus comprobo qui spolio fama fortuna omnis arbitrabaris


libellos Sex. Alfenus, procurator P. Quincti, familiaris et propinquus Sex. Naevi, deicit, servolum unum quem iste prenderat abducit, denuntiat sese procuratorem esse, istum aequum esse famae fortunisque P. Quincti consulere et adventum eius exspectare; quod si facere nolit atque imbiberit eius modi rationibus illum ad suas condiciones perducere, sese nihil precari et, si quid agere velit, iudicio defendere.

libellus sex alfenus procurator p quintius familiaris et propinquus sex naevius deicio servulus unus qui iste prenderat abduco denuntio sui procurator sum iste aequus sum fama fortuna p quintius consulo et advenio is exspectaris qui si facio nolo atque imbibo is modus ratio ille ad suus condicio perduco sui nihil precor et si quis ago volo iudicium defendo


quid haec amentia, quid haec festinatio, quid haec immaturitas tanta significat? non vim, non scelus, non latrocinium, non denique omnia potius quam ius, quam officium, quam pudorem? Mittis iniussu praetoris. quo consilio? iussurum sciebas. quid? cum iussisset, tum mittere nonne poteras? postulaturus eras. quando? post dies xxx. nempe si te nihil impediret, si voluntas eadem maneret, si valeres, denique si viveres. praetor scilicet iussisset. opinor, si vellet, si valeret, si ius diceret, si nemo recusaret, qui ex ipsius decreto et satis daret et iudicium accipere vellet.

quis hic amentia quis hic festinatio quis hic immaturitas tantus significo non vis non scelus non latrocinium non denique omnis potis quam ius quam officium quam pudor mitto injussus praetor quo consilium jubeo scio quis cum iubeo tum mitto nonne possum postulo sum quando post dies xxx nempe si tu nihil impedio si voluntas idem maneo si valeo denique si vivo praetor scilicet iubeo opinor si volo si valeo si ius dico si nemo recuso qui ex ipse decretum et satis do et iudicium accipio volo


si dupondius tuus ageretur, sex. Naevi, si in parvola re captionis aliquid vererere, non statim ad C. Aquilium aut ad eorum aliquem, qui consuluntur, cucurrisses? cum ius amicitiae, societatis, adfinitatis ageretur, cum offici rationem atque existimationis duci conveniret, eo tempore tu non modo non ad C. Aquilium aut L. Lucilium rettulisti, sed ne ipse quidem te consuluisti, ne hoc quidem tecum locutus es: Horae duae fuerunt; Quinctius ad vadimonium non venit. quid ago? si me hercule haec tecum duo verba fecisses: quid ago? respirasset cupiditas atque avaritia, paulum aliquid loci rationi et consilio dedisses, tu te conlegisses, non in eam turpitudinem venisses ut hoc tibi esset apud talis viros confitendum, qua tibi vadimonium non sit obitum, eadem te hora consilium cepisse hominis propinqui fortunas funditus evertere.

si dupondius tuus ago sex naevius si in parvulus res captio aliquis vereor non statim ad que aquilius aut ad is aliquis qui consulo curro cum ius amicitia societas adfinitas ago cum officio ratio atque existimatio duco convenio is tempus tu non modo non ad que aquilius aut l lucilius refero sed ne ipse quidem tu consulo ne hic quidem tu loquor sum hora duo sum quintius ad vadimonium non venio quis ago si ego herculis hic tu duo verbum facio quis ago respiro cupiditas atque avaritia paulus aliquis locus ratio et consilium do tu tu conlego non in is turpitudo venio ut hic tu sum apud talis vir confiteor qui tu vadimonium non sum obeo idem tu hora consilium capio homo propinquus fortuna fundus everto


quo mortuo, nec ita multo post, in Galliam proficiscitur Quinctius, ibi cum isto Naevio familiariter vivit. annum fere una sunt, cum et de societate multa inter se communicarent et de tota illa ratione atque re Gallicana; neque interea verbum ullum interposuit Naevius aut societatem sibi quippiam debere aut privatim Quinctium debuisse. Cum aeris alieni aliquantum esset relictum, quibus nominibus pecuniam Romae curari oporteret, auctionem in Gallia P. hic Quinctius Narbone se facturum esse proscribit earum rerum quae ipsius erant privatae.

quo mortuus neque ita multus post in gallia proficisco quintius ibi cum iste naevius familiaris vivo annus fere unus sum cum et de societas multus inter sui communico et de totus ille ratio atque res gallicanus neque interea verbum ullus interpono naevius aut societas sui quispiam debeo aut privatim quintius debeo cos aer alienus aliquantus sum relinquo qui nomen pecunia roma curaris oportet auctio in gallia p hic quintius narbo sui facio sum proscribo is res qui ipse sum privo


ostendi quam multa ante fieri convenerit quam hominis propinqui bona possideri postularentur, praesertim cum Romae domus eius, uxor, liberi essent et procurator aeque utriusque necessarius. docui, cum desertum esse dicat vadimonium, omnino vadimonium nullum fuisse; quo die hunc sibi promisisse dicat, eo die ne Romae quidem eum fuisse; id testibus me pollicitus sum planum facturum qui et scire deberent et causam cur mentirentur non haberent. ex edicto autem non potuisse bona possideri demonstravi, quod neque fraudandi causa latitasset neque exsili causa solum vertisse diceretur.

ostendo quam multus ante fio convenio quam homo propinquus bonus possideo postulo praesertim cum roma domus is uxor liber sum et procurator aequus uterque necessarius doceo cum desertum sum dico vadimonium omnino vadimonium nullus sum quo dies hic sui promitto dico is dies ne roma quidem is sum is testis ego polliceor sum planus facio qui et scio debeo et causa cur mentior non habeo ex edictum autem non possum bonus possideo demonstro qui neque fraudo causa latito neque exsilis causa solus verto dico


nec mirum, si is qui vocem venalem habuerat ea quae voce quaesiverat magno sibi quaestui fore putabat. itaque hercule haud mediocriter de communi quodcumque poterat ad se in privatam domum sevocabat; qua in re ita diligens erat quasi ei qui magna fide societatem gererent arbitrium pro socio condemnari solerent. verum his de rebus non necesse habeo dicere ea quae me P. Quinctius cupit commemorare; tametsi causa postulat, tamen quia postulat, non flagitat, praeteribo.

neque mirus si is qui voco venal habeo is qui vox quaero magnus sui quaestus sum puto itaque herculis haud mediocris de communis quicumque possum ad sui in privo domus sevoco qui in res ita diligo sum quasi is qui magnus fides societas gero arbitrium pro socius condemnaris soleo verus hic de res non necesse habeo dico is qui ego p quintius cupio commemoraris tametsi causa postulo tamen quia postulo non flagito praetereo


ita quod mihi consuevit in ceteris causis esse adiumento, id quoque in hac causa deficit. nam, quod ingenio minus possum, subsidium mihi diligentia comparavi; quae quanta sit, nisi tempus et spatium datum sit, intellegi non potest. quae quo plura sunt, C. Aquili, eo te et hos qui tibi in consilio sunt meliore mente nostra verba audire oportebit, ut multis incommodis veritas debilitata tandem aequitate talium virorum recreetur.

ita qui ego consuesco in ceterus causa sum adjumentum is quoque in hic causa deficio nam qui ingenium paruus possum subsidium ego diligentia comparo qui quantus sum nisi tempus et spatium do sum intellego non possum qui quo multus sum que aquilis is tu et hic qui tu in consilium sum bonus mens noster verbum audio oportet ut multus incommodus vereor debilito tandem aequitas talis vir recreo


quod si tu iudex nullo praesidio fuisse videbere contra vim et gratiam solitudini atque inopiae, si apud hoc consilium ex opibus, non ex veritate causa pendetur, profecto nihil est iam sanctum atque sincerum in civitate, nihil est quod humilitatem cuiusquam gravitas et virtus iudicis consoletur. certe aut apud te et hos qui tibi adsunt veritas valebit, aut ex hoc loco repulsa vi et gratia locum ubi consistat reperire non poterit.

qui si tu iudex nullus praesidium sum video contra vis et gratia solitudo atque inopia si apud hic consilium ex ops non ex veritas causa pendeo profecto nihil sum iam sancio atque sincerus in civitas nihil sum qui humilitas quisquam gravitas et virtus judex consolo certus aut apud tu et hic qui tu adsum vereor valeo aut ex hic locus repello vis et gratia locus ubi consisto reperio non possum


aut haec facta non sint necesse est aut C. Aquilius, talis vir, iuratus hoc ius in civitate constituat: cuius procurator non omnia iudicia acceperit quae quisque in verba postularit, cuius procurator a praetore tribunos appellare ausus sit, eum non defendi, eius bona recte possideri posse, ei misero, absenti, ignaro fortunarum suarum omnia vitae ornamenta per summum dedecus et ignominiam deripi convenire.

aut hic facio non sum necesse sum aut que aquilius talis vir juro hic ius in civitas constituo qui procurator non omnis iudicium accipio qui quisque in verbum postulo qui procurator ab praetor tribunus appello audeo sum is non defendo is bonus rectus possideo possum is mitto absum ignarus fortuna suus omnis vita ornamentum per superus dedecus et ignominia deripio convenio


minime, inquam, sed quid id ad rem? nimirum, inquit, in eo causa consistit. quo modo? docet me eius modi rem et factum simul Sex. Naevi quod, si simul proferretur, satis esse deberet. quod abs te, C. Aquili, et a vobis qui adestis in consilio, quaeso ut diligenter attendatis; profecto intellegetis illinc ab initio cupiditatem pugnasse et audaciam, hinc veritatem et pudorem quoad potuerit restitisse. bona postulas ut ex edicto possidere liceat. quo die? te ipsum, Naevi, volo audire; volo inauditum facinus ipsius qui id commisit voce convinci. dic, Naevi, diem. ante diem v Kalend. intercalaris. bene ais. quam longe est hinc in saltum vestrum Gallicanum? Naevi, te rogo. dcc milia passuum. optime. de saltu deicitur Quinctius—quo die? possumus hoc quoque ex te audire? quid taces? dic, inquam, diem. pudet dicere; intellego; verum et sero et nequiquam pudet. deicitur de saltu, C. Aquili, pridie Kalend. intercalaris; biduo post aut, ut statim de iure aliquis cucurrerit, non toto triduo dcc milia passuum conficiuntur.

paruus inquam sed quis is ad res nimirum inquam in is causa consisto quo modo doceo ego is modus res et facio simul sex naevius qui si simul profero satis sum debeo qui abs tu que aquilis et ab tu qui adsum in consilium quaeso ut diligenter attendo profecto intellego illinc ab initium cupiditas pugno et audacia hinc veritas et pudor quoad possum resto bonus postulo ut ex edictum possideo licet quo dies tu ipse naevius volo audio volo inaudio facinus ipse qui is committo vox convinco dico naevius dies ante dies v kalend intercalaris bene aio quam longus sum hinc in saltus vester gallicanus naevius tu rogo septingenti mille passus optume de saltus deicio quintius quo dies possum hic quoque ex tu audio quis taceo dico inquam dies pudeo dico intellego verus et serus et nequiquam pudeo deicio de saltus que aquilis pridie kalend intercalaris biduus post aut ut statim de ius aliquis curro non totus triduum septingenti mille passus confacio


destitutione illa perculsus Quinctius a Scapulis paucos dies aufert, in Galliam mittit ut ea quae proscripserat venirent, deteriore tempore absens auctionatur, Scapulis difficiliore condicione dissolvit. tum appellat ultro Naevium ut, quoniam suspicaretur aliqua de re fore controversiam, videret ut quam primum et quam minima cum molestia tota res transigeretur.

destitutio ille percello quintius ab scapulis paucus dies aufero in gallia mitto ut is qui proscribo venio deterior tempus absum auctionor scapulis difficilis condicio dissolvo tum appello ultro naevius ut quoniam suspicor aliqui de res sum controversia video ut quam primus et quam minimus cum molestia totus res transigo


unus fuit, adfinis, socius, necessarius, Sex. Naevius, qui, cum ipse ultro deberet, quasi eximio praemio sceleris exposito cupidissime contenderet ut per se adflictum atque eversum propinquum suum non modo honeste partis bonis verum etiam communi luce privaret. Vbi erant ceteri creditores? denique hoc tempore ubi sunt? quis est qui fraudationis causa latuisse dicat, quis qui absentem defensum neget esse Quinctium? nemo invenitur.

unus sum affinis socius necessarius sex naevius qui cum ipse ultro debeo quasi eximius praemium scelus expono cupidus contendo ut per sui affligo atque everro propinquus suus non modo honestus pars bonus verus etiam communis lux privo vbi sum ceterus creditor denique hic tempus ubi sum quis sum qui fraudatio causa lateo dico quis qui absum defendo nego sum quintius nemo invenio


quid agimus, Hortensi? quid de hac condicione dicimus? possumus aliquando depositis armis sine periculo fortunarum de re pecuniaria disceptare? possumus ita rem nostram persequi ut hominis propinqui caput incolume esse patiamur? possumus petitoris personam capere, accusatoris deponere? immo, inquit, abs te satis accipiam; ego autem tibi satis non dabo. quis tandem nobis ista iura tam aequa discribit? quis hoc statuit, quod aequum sit in Quinctium, id iniquum esse in Naevium? Quincti bona, inquit, ex edicto praetoris possessa sunt. ergo, id ut confitear, postulas ut, quod numquam factum esse iudicio defendimus, id, proinde quasi factum sit, nostro iudicio confirmemus?

quis ago hortensius quis de hic condicio dico possum aliquando depono arma sine periculum fortuna de res pecuniarius disceptaris possum ita res noster persequor ut homo propinquus caput incolumis sum patior possum petitor persona capio accusator depono immo inquam abs tu satis accipio ego autem tu satis non do quis tandem nos iste ius tam aequus discribo quis hic statuo qui aequus sum in quintius is iniquus sum in naevius quintius bonus inquam ex edictum praetor possessus sum ergo is ut confiteor postulo ut qui numquam facio sum iudicium defendo is proinde quasi facio sum noster iudicium confirmo


quid si hoc ipsum quod nunc facit ostendo testimonio esse nihil deberi? quid enim nunc agit Sex. Naevius? qua de re controversia est? quod est hoc iudicium in quo iam biennium versamur? quid negoti geritur in quo ille tot et talis viros defatigat? pecuniam petit. nunc denique? verum tamen petat; audiamus.

quis si hic ipse qui nunc facio ostendo testimonium sum nihil debeo quis enim nunc ago sex naevius qui de res controversia sum qui sum hic iudicium in quo iam biennium verso quis negotium gero in quo ille tot et talis vir defatigo pecunia peto nunc denique verus tamen peto audio


denique ipsius inimici voltum superbissimum subiit, ipsius Sex. Naevi lacrimans manum prehendit in propinquorum bonis proscribendis exercitatam, obsecravit per fratris sui mortui cinerem, per nomen propinquitatis, per ipsius coniugem et liberos, quibus propior P. Quinctio nemo est, ut aliquando misericordiam caperet, aliquam, si non propinquitatis, at aetatis suae, si non hominis, at humanitatis rationem haberet, ut secum aliquid integra sua fama qualibet, dum modo tolerabili, condicione transigeret.

denique ipse inimicus vultus superbus subeo ipse sex naevius lacrimo manus prehendo in propinquus bonus proscribo exercito obsecro per frater suus mortuus cinis per nomen propinquitas per ipse coniunx et liber qui propior p quintius nemo sum ut aliquando misericordia capio aliqui si non propinquitas at aetas suus si non homo at humanitas ratio habeo ut sui aliquis integer suus fama qualibet dum modo tolerabilis condicio transigo


existima, C. Aquili, modo et ratione omnia Romae Naevium fecisse, si hoc quod per litteras istius in Gallia gestum est recte atque ordine factum videtur. expulsus atque eiectus e praedio Quinctius accepta insigni iniuria confugit ad C. Flaccum imperatorem, qui tunc erat in provincia, quem, ut ipsius dignitas poscit, honoris gratia nomino. is eam rem quam vehementer vindicandam putarit ex decretis eius poteritis cognoscere.

existimo que aquilis modo et ratio omnis roma naevius facio si hic qui per littera iste in gallia gero sum rectus atque ordo facio video expello atque eicio e praedium quintius accipio insignio iniuria confugio ad que flaccus imperator qui tunc sum in provincia qui ut ipse dignitas posco honor gratia nomino is is res quam vehemens vindico puto ex decretum is possum cognosco


postulabam, inquit, ut satis daret. iniuria postulabas. ita iubebare; recusabat Alfenus. ita, verum praetor decernebat.—tribuni igitur appellabantur.—hic te, inquit, teneo; non est istud iudicio pati neque iudicio defendere, cum auxilium a tribunis petas. hoc ego, cum attendo qua prudentia sit Hortensius, dicturum esse eum non arbitror. Cum autem antea dixisse audio et causam ipsam considero, quid aliud dicere possit non reperio. fatetur enim libellos Alfenum deiecisse, vadimonium promisisse, iudicium quin acciperet in ea ipsa verba quae Naevius edebat non recusasse, ita tamen, more et instituto, per eum magistratum qui auxili causa constitutus est.

postulo inquam ut satis do iniuria postulo ita iubebaris recuso alfenus ita verus praetor decerno tribunus igitur appello hic tu inquam teneo non sum iste iudicium patior neque iudicium defendo cum auxilium ab tribunus peto hic ego cum attendo qui prudentia sum hortensius dico sum is non arbitror cos autem antea dico audio et causa ipse considero quis alius dico possum non reperio fateor enim libellus alfenus deicio vadimonium promitto iudicium quin accipio in is ipse verbum qui naevius edo non recuso ita tamen mos et instituo per is magistratus qui auxilium causa constituo sum


itaque hoc te obsecrat, C. Aquili, ut, quam existimationem, quam honestatem in iudicium tuum prope acta iam aetate decursaque attulit, eam liceat ei secum ex hoc loco efferre, ne is de cuius officio nemo umquam dubitavit lx denique anno dedecore, macula turpissimaque ignominia notetur, ne ornamentis eius omnibus Sex. Naevius pro spoliis abutatur, ne per te fiat quo minus, quae existimatio P. Quinctium usque ad senectutem produxit, eadem usque ad rogum prosequatur.

itaque hic tu obsecro que aquilis ut quam existimatio quam honestas in iudicium tuus prope ago iam aetas decurro affero is licet is sui ex hic locus effero ne is de qui officium nemo umquam dubito lx denique annus dedecor macula turpis ignominia noto ne ornamentum is omnis sex naevius pro spolium abutor ne per tu fio quo paruus qui existimatio p quintius usque ad senectus produco idem usque ad rogus prosequor


ibi tum vir optimus sex. Naevius hominem multis verbis deterret ne auctionetur; eum non ita commode posse eo tempore quo proscripsisset vendere; Romae sibi nummorum facultatem esse, quam, si saperet, communem existimaret pro fraterna illa necessitudine et pro ipsius adfinitate; nam P. Quincti consobrinam habet in matrimonio Naevius et ex ea liberos. quia, quod virum bonum facere oportebat, id loquebatur Naevius, credidit Quinctius eum qui orationem bonorum imitaretur facta quoque imitaturum; auctionem velle facere desistit, Romam proficiscitur; decedit ex Gallia Romam simul Naevius.

ibi tum vir bonus sex naevius homo multus verbum deterreo ne auctionor is non ita commodus possum is tempus quo proscribo vendo roma sui nummus facultas sum quam si sapio communis existimo pro fraternus ille necessitudo et pro ipse adfinitas nam p quintius consobrinus habeo in matrimonium naevius et ex is liber quia qui vir bonus facio oportet is loquor naevius credo quintius is qui oratio bonus imito facio quoque imito auctio volo facio desisto roma proficisco decedo ex gallia roma simul naevius


qua ex re intellegi facile potuit nullum esse officium tam sanctum atque sollemne quod non avaritia comminuere ac violare soleat. etenim si veritate amicitia, fide societas, pietate propinquitas colitur, necesse est iste qui amicum, socium, adfinem fama ac fortunis spoliare conatus est vanum se et perfidiosum et impium esse fateatur.

qui ex res intellego facilis possum nullus sum officium tam sancio atque sollemnis qui non avaritia comminuo atque violaris soleo etenim si veritas amicitia fides societas pietas propinquitas colo necesse sum iste qui amicus socius affinis fama atque fortuna spolio conor sum vanus sui et perfidiosus et impius sum fateor


diffidebam me hercule, C. Aquili, satis animo certo et confirmato me posse in hac causa consistere. sic cogitabam, cum contra dicturus esset Hortensius et cum me esset attente auditurus Philippus, fore uti permultis in rebus timore prolaberer. dicebam huic Q. Roscio, cuius soror est cum P. Quinctio, cum a me peteret et summe contenderet ut propinquum suum defenderem, mihi perdifficile esse contra talis oratores non modo tantam causam perorare sed omnino verbum facere conari. Cum cupidius instaret, homini pro amicitia familiarius dixi mihi videri ore durissimo esse qui praesente eo gestum agere conarentur; qui vero cum ipso contenderent, eos, etiam si quid antea recti aut venusti habere visi essent, id amittere; ne quid mihi eiusdem modi accideret, cum contra talem artificem dicturus essem, me vereri.

diffido ego herculis que aquilis satis animus certus et confirmo ego possum in hic causa consisto sic cogito cum contra dico sum hortensius et cum ego sum attendo audio philippus sum uti permultus in res timor prolabor dico hic q roscius qui soror sum cum p quintius cum ab ego peto et summus contendo ut propinquus suus defendo ego perdifficilis sum contra talis orator non modo tantus causa peroraris sed omnino verbum facio conor cos cupidus insto homo pro amicitia familiaris dico ego video os durus sum qui praesens is gero ago conor qui verus cum ipse contendo is etiam si quis antea recingo aut venustus habeo video sum is amitto ne quis ego idem modus accido cum contra talis artifex dico sum ego vereor


haec ille, si verbis non audet, re quidem vera palam loquitur. etenim si volt virorum bonorum instituto vivere, multa oportet discat ac dediscat, quorum illi aetati utrumque difficile est.

hic ille si verbum non audeo res quidem verus palam loquor etenim si volo vir bonus instituo vivo multus oportet disco atque dedisco qui ille aetas uterque difficilis sum


haec dum Romae geruntur, Quinctius interea contra ius, consuetudinem, edicta praetorum de saltu agroque communi a servis communibus vi detruditur.

hic dum roma gero quintius interea contra ius consuetudo edico praetor de saltus ager communis ab servio communis vis detrudo


tum mihi Roscius et alia multa confirmandi mei causa dixit, ut me hercule, si nihil diceret, tacito ipso officio et studio, quod habebat erga propinquum suum, quemvis commoveret—etenim cum artifex eius modi sit ut solus videatur dignus esse qui in scaena spectetur, tum vir eius modi est ut solus dignus esse videatur qui eo non accedat— verum tamen: quid? si, inquit, habes eius modi causam ut hoc tibi planum sit faciendum, neminem esse qui possit biduo aut summum triduo dcc milia passuum ambulare, tamenne vereris ut possis hoc contra Hortensium contendere?

tum ego roscius et alius multus confirmo meus causa dico ut ego herculis si nihil dico taceo ipse officium et studium qui habeo erga propinquus suus quivis commoveo etenim cum artifex is modus sum ut solus video dignus sum qui in scaena specto tum vir is modus sum ut solus dignus sum video qui is non accedo verus tamen quis si inquam habeo is modus causa ut hic tu planus sum facio nemo sum qui possum biduus aut superus triduum septingenti mille passus ambulo tamen vereor ut possum hic contra hortensius contendo


dat iste amicum M. Trebellium, nos communem necessarium, qui istius domi erat eductus et quo utebatur iste plurimum, propinquum nostrum, sex. Alfenum. res convenire nullo modo poterat, propterea quod hic mediocrem iacturam facere cupiebat, iste mediocri praeda contentus non erat.

do iste amicus m trebellius nos communis necessarius qui iste domus sum educo et quo utor iste multus propinquus nos sex alfenus res convenio nullus modo possum propterea qui hic mediocris jacio facio cupio iste mediocris praeda contineo non sum


iudicium esse, C. Aquili, non de re pecuniaria, sed de fama fortunisque P. Quincti vides. Cum maiores ita constituerint ut, qui pro capite diceret, is posteriore loco diceret, nos inaudita criminatione accusatorum priore loco causam dicere intellegis. Eos porro qui defendere consuerunt vides accusare, et ea ingenia converti ad perniciem quae antea versabantur in salute atque auxilio ferendo. illud etiam restiterat quod hesterno die fecerunt, ut te in ius educerent, ut nobis tempus quam diu diceremus praestitueres; quam rem facile a praetore impetrassent, nisi tu quod esset tuum ius et officium potestasque docuisses.

iudicium sum que aquilis non de res pecuniarius sed de fama fortuna p quintius video cos magnus ita constituo ut qui pro caput dico is posterus locus dico nos inaudio criminatio accusator prior locus causa dico intellego is porro qui defendo consuo video accuso et is ingenium converto ad pernicies qui antea verso in salus atque auxilium fero ille etiam resto qui hesternus dies facio ut tu in ius educo ut nos tempus quam diu dico praestituo quam res facilis ab praetor impetro nisi tu qui sum tuus ius et officium potestas doceo


at contra omnes, quibuscum ratio huic aut est aut fuit, adsunt, defendunt, fides huius multis locis cognita ne perfidia sex. Naevi derogetur laborant. in huius modi sponsionem testis dare oportebat ex eo numero qui haec dicerent: vadimonium mihi deseruit, me fraudavit, a me nominis eius quod infitiatus esset diem petivit; ego experiri non potui, latitavit, procuratorem nullum reliquit. Horum nihil dicitur. parantur testes qui hoc dicant. verum, opinor, viderimus, cum dixerint. Vnum tamen hoc cogitent, ita se gravis esse ut, si veritatem volent retinere, gravitatem possint obtinere; si eam neglexerint, ita levis esse ut omnes intellegant non ad obtinendum mendacium, sed ad verum probandum auctoritatem adiuvare.

at contra omnis qui ratio hic aut sum aut sum adsum defendo fides hic multus locus cognosco ne perfidia sex naevius derogo laboro in hic modus sponsio testis do oportet ex is numerus qui hic dico vadimonium ego desero ego fraudo ab ego nomen is qui infitior sum dies peto ego experior non possum latito procurator nullus relinquo horus nihil dico paro testis qui hic dico verus opinor video cum dico vnus tamen hic cogito ita sui gravis sum ut si veritas volo retineo gravitas possum obtineo si is neglego ita levis sum ut omnis intellego non ad obtineo mendacium sed ad verus probo auctoritas adiuvaris


ad vadimonium non venit. quis? propinquus. si res ista gravissima sua sponte videretur, tamen eius atrocitas necessitudinis nomine levaretur. ad vadimonium non venit. quis? socius. etiam gravius aliquid ei deberes concedere, quicum te aut voluntas congregasset aut fortuna coniunxisset. ad vadimonium non venit. quis? is, qui tibi praesto semper fuit. ergo in eum qui semel hoc commisit, ut tibi praesto non esset, omnia tela coniecisti quae parata sunt in eos qui permulta male agendi causa fraudandique fecerunt?

ad vadimonium non venio quis propinquus si res iste gravis suus sponte video tamen is atrocitas necessitudo nomen levo ad vadimonium non venio quis socius etiam gravis aliquis is debeo concedo qui tu aut voluntas congrego aut fortuna conjungo ad vadimonium non venio quis is qui tu praesto semper sum ergo in is qui semel hic committo ut tu praesto non sum omnis telum conicio qui paro sum in is qui permultus malus ago causa fraudo facio


credamus hoc, sex. Naevium, cuius caput oppugnet, eius auribus pepercisse. si debuisset, Sexte, petisses, et petisses statim; si non statim, paulo quidem post; si non paulo, at aliquanto; sex quidem illis mensibus profecto; anno vertente sine controversia. anno et sex mensibus vero, cum tibi cotidie potestas hominis fuisset admonendi, verbum nullum facis; biennio iam confecto fere appellas. quis tam perditus ac profusus nepos non adesa iam sed abundanti etiam pecunia sic dissolutus fuisset ut fuit Sex. Naevius? Cum hominem nomino, satis mihi videor dicere.

credo hic sex naevius qui caput oppugno is auris parco si debeo sextus peto et peto statim si non statim paulus quidem post si non paulus at aliquantus sex quidem ille mensis profecto annus verto sine controversia annus et sex mensis verus cum tu cottidie potestas homo sum admoneo verbum nullus facio biennium iam conficio fere appello quis tam perdo atque profundo nepos non adedo iam sed abundo etiam pecunia sic dissolvo sum ut sum sex naevius cos homo nomino satis ego video dico


tametsi nolo eam rem commemorando renovare cuius omnino rei memoriam omnem tolli funditus ac deleri arbitror oportere; unum illud dico: si propter partium studium potens erat Alfenus, potentissimus Naevius; si fretus gratia postulabat aliquid iniquius Alfenus, multo iniquiora Naevius impetrabat. neque enim inter studium vestrum quicquam, ut opinor, interfuit; ingenio, vetustate, artificio tu facile vicisti. Vt alia omittam, hoc satis est: Alfenus cum eis et propter eos periit quos diligebat, tu, postquam qui tibi erant amici non poterant vincere, ut amici tibi essent qui vincebant effecisti.

tametsi nolo is res commemoro renovaris qui omnino res memoria omnis tollo fundus atque deleo arbitror oportet unus ille dico si propter pars studium possum sum alfenus potens naevius si fretus gratia postulo aliquis iniquus alfenus multus iniquus naevius impetro neque enim inter studium vester quisquam ut opinor intersum ingenium vetustas artificium tu facilis vinco vt alius omitto hic satis sum alfenus cum is et propter is pereo qui diligo tu postquam qui tu sum amicus non possum vinco ut amicus tu sum qui vinco efficio


non usque eo tamen ut in capite fortunisque hominum honestissimorum dominentur ei qui relicta virorum bonorum disciplina et quaestum et sumptum Galloni sequi maluerunt atque etiam, quod in illo non fuit, cum audacia perfidiaque vixerunt. si licet vivere eum quem Sex. Naevius non volt, si est homini honesto locus in civitate invito Naevio, si fas est respirare P. Quinctium contra nutum dicionemque Naevi, si, quae pudore ornamenta sibi peperit, ea potest contra petulantiam me defendente obtinere, spes est etiam hunc miserum atque infelicem aliquando tandem posse consistere. sin et poterit Naevius id quod libet, et ei libebit id quod non licet, quid agendum est? qui deus appellandus est? cuius hominis fides imploranda est? qui denique questus, qui luctus, qui maeror dignus inveniri in calamitate tanta potest?

non usque is tamen ut in caput fortuna homo honestus dominor is qui relinquo vir bonus disciplina et quaestus et sumo gallonius sequor malo atque etiam qui in ille non sum cum audacia perfidia vivo si licet vivo is qui sex naevius non volo si sum homo honestus locus in civitas invito naevius si fas sum respiraris p quintius contra nutus dicio naevius si qui pudor ornamentum sui pario is possum contra petulantia ego defendo obtineo spes sum etiam hic miser atque infelix aliquando tandem possum consisto sin et possum naevius is qui libet et is libet is qui non licet quis ago sum qui deus appello sum qui homo fides imploro sum qui denique queror qui luctus qui maeror dignus invenio in calamitas tantus possum


O rem incredibilem! o cupiditatem inconsideratam! o nuntium volucrem! administri et satellites Sex. Naevi Roma trans Alpis in Sebagninos biduo veniunt. O hominem fortunatum qui eius modi nuntios seu potius Pegasos habeat!

o res incredibilis o cupiditas inconsideratus o nuntius volucris administer et satelles sex naevius roma trans alpis in sebagninos biduus venio o homo fortuno qui is modus nuntius seu potis pegasus habeo


in ipsa Gallia cognostis in praedia privata Quincti Sex. Naevium non venisse; denique ex hoc ipso saltu quem per vim expulso socio possedit servos privatos Quincti non omnis eiectos esse. ex quo et ex ceteris dictis, factis cogitatisque Sex. Naevi quivis potest intellegere istum nihil aliud egisse neque nunc agere nisi uti per vim, per iniuriam, per iniquitatem iudici totum agrum, qui communis est, suum facere possit.

in ipse gallia cogo in praedium privo quintius sex naevius non venio denique ex hic ipse saltus qui per vis expello socius possedo servus privo quintius non omnis eicio sum ex quo et ex ceterus dictum facio cogito sex naevius quivis possum intellego iste nihil alius ago neque nunc ago nisi uti per vis per iniuria per iniquitas judicium totus ager qui communis sum suus facio possum


postea recitavi edictum quod aperte dominum de praedio detrudi vetaret; in quo constitit Naevium ex edicto non possedisse, cum confiteretur ex praedio vi detrusum esse Quinctium. omnino autem bona possessa non esse constitui, quod bonorum possessio spectetur non in aliqua parte, sed in universis quae teneri et possideri possint. dixi domum Romae fuisse quo iste ne aspirarit quidem, servos compluris, ex quibus iste possederit neminem, ne attigerit quidem; unum fuisse quem attingere conatus sit; prohibitum quievisse.

postea recito edictum qui apertus dominus de praedium detrudo veto in quo consto naevius ex edictum non possedisse cum confiteor ex praedium vis detrudo sum quintius omnino autem bonus possessus non sum constituo qui bonus possessio specto non in aliqui pars sed in universus qui teneo et possideo possum dico domus roma sum quo iste ne aspiro quidem servus complures ex qui iste possederit nemo ne attingo quidem unus sum qui attingo conor sum prohibeo quiesco


non comparat se tecum gratia P. Quinctius, Sex. Naevi, non opibus, non facultate contendit; omnis tuas artis quibus tu magnus es tibi concedit; fatetur se non belle dicere, non ad voluntatem loqui posse, non ab adflicta amicitia transfugere atque ad florentem aliam devolare, non profusis sumptibus vivere, non ornare magnifice splendideque convivium, non habere domum clausam pudori et sanctimoniae, patentem atque adeo expositam cupiditati et voluptatibus; contra sibi ait officium, fidem, diligentiam, vitam omnino semper horridam atque aridam cordi fuisse. ista superiora esse ac plurimum posse his moribus sentit. quid ergo est?

non comparo sui tu gratia p quintius sex naevius non ops non facultas contendo omnis tuus ars qui tu magnus sum tu concedo fateor sui non bellus dico non ad voluntas loquor possum non ab affligo amicitia transfugio atque ad floreo alius devolaris non profundo sumptus vivo non ornaris magnificus splendidus convivium non habeo domus claudo pudor et sanctimonia pateo atque adeo expono cupiditas et voluptas contra sui aio officium fides diligentia vita omnino semper horridus atque aridus chordus sum iste superus sum atque multus possum hic mos sentio quis ergo sum


quo die ad te iudicem venimus, eodem die illorum minas quas ante horrebamus neglegere coepimus. si causa cum causa contenderet, nos nostram perfacile cuivis probaturos statuebamus; quod vitae ratio cum ratione vitae decerneret, idcirco nobis etiam magis te iudice opus esse arbitrati sumus. ea res nunc enim in discrimine versatur, utrum possitne se contra luxuriem ac licentiam rusticana illa atque inculta parsimonia defendere an deformata atque ornamentis omnibus spoliata nuda cupiditati petulantiaeque addicatur.

quo dies ad tu judico venio idem dies ille minae qui ante horreo neglego coepio si causa cum causa contendo nos noster perfacilis quivis probo statuo qui vita ratio cum ratio vita decerno idcirco nos etiam magis tu iudex opus sum arbitror sum is res nunc enim in discrimen verso utrum possum sui contra luxurio atque licentia rusticanus ille atque incultus parsimonia defendo an deformo atque ornamentum omnis spolio nudo cupiditas petulantia addico


nihil hoc tanto negotio, nihil tam invidioso iudicio, nihil tam copiosa advocatione uterer, si petendum esset; extorquendum est invito atque ingratis; quod non debet, eripiendum atque exprimendum est; de fortunis omnibus P. Quinctius deturbandus est; potentes, diserti, nobiles omnes advocandi sunt; adhibenda vis est veritati, minae iactentur, pericula intendantur, formidines opponantur, ut his rebus aliquando victus et perterritus ipse se dedat? quae me hercule omnia, cum qui contra pugnent video, et cum illum consessum considero, adesse atque impendere videntur neque vitari ullo modo posse; cum autem ad te, C. Aquili, oculos animumque rettuli, quo maiore conatu studioque aguntur, eo leviora infirmioraque existimo. nihil igitur debuit, ut tu ipse praedicas.

nihil hic tantus negotium nihil tam invidiosus iudicium nihil tam copiosus advocatio uto si peto sum extorqueo sum invito atque ingratus qui non debeo eripio atque exprimo sum de fortuna omnis p quintius deturbo sum potens dissero nobilis omnis advoco sum adhibeo volo sum veritas minae jacto periculum intendo formido oppono ut hic res aliquando vinco et perterreo ipse sui dedo qui ego herculis omnis cum qui contra pugno video et cum ille consido considero adsum atque impendeo video neque vitaris ullus modo possum cum autem ad tu que aquilis oculus animus rettulis quo magnus conatus studium ago is levis infirmis existimo nihil igitur debeo ut tu ipse praedico


ait se auctionatum esse in Gallia; quod sibi videretur se vendidisse; curasse ne quid sibi societas deberet; se iam neque vadari amplius neque vadimonium promittere; si quid agere secum velit Quinctius, non recusare. hic cum rem Gallicanam cuperet revisere, hominem in praesentia non vadatur; ita sine vadimonio disceditur. deinde Romae dies xxx fere Quinctius commoratur; cum ceteris quae habebat vadimonia differt ut expeditus in Galliam proficisci posset; proficiscitur. Roma egreditur ante diem ii Kalend.

aio sui auctionor sum in gallia qui sui video sui vendo curo ne quis sui societas debeo sui iam neque vadaris amplus neque vadimonium promitto si quis ago sui volo quintius non recusaris hic cum res gallicanus cupio reviso homo in praesens non vado ita sine vadimonium discedo deinde roma dies xxx fere quintius commoro cum ceterus qui habeo vadimonium differo ut expedio in gallia proficisco possum proficisco roma egredior ante dies is kalend


de rationibus et controversiis societatis volt diiudicari. sero, verum aliquando tamen; concedamus. non, inquit, id ago, C. Aquili, neque in eo nunc laboro. pecunia mea tot annos utitur P. Quinctius. Vtatur sane; non peto. quid igitur pugnas? an, quod saepe multis in locis dixisti, ne in civitate sit, ne locum suum quem adhuc honestissime defendit obtineat, ne numeretur inter vivos, ut decernat de vita et ornamentis suis omnibus, apud iudicem causam priore loco dicat et, eam cum orarit, tum denique vocem accusatoris audiat? quid? hoc quo pertinet? ut ocius ad tuum pervenias? at si id velles, iam pridem actum esse poterat. Vt honestiore iudicio conflictere?

de ratio et controversia societas volo diiudicaris serus verus aliquando tamen concedo non inquam is ago que aquilis neque in is nunc laboro pecunia meus tot annus uto p quintius vtatur sanus non peto quis igitur pugna an qui saepe multus in locus dico ne in civitas sum ne locus suus qui adhuc honestus defendo obtineo ne numero inter vivus ut decerno de vito et ornamentum suus omnis apud judico causa prior locus dico et is cum oro tum denique voco accusator audio quis hic quo pertineo ut ocior ad tuus pervenio at si is volo iam pridem ago sum possum vt honestus iudicium conflicto


id quo facilius facere possitis, dabo operam ut a principio res quem ad modum gesta et contracta sit cognoscatis.

is quo facilis facio possum do opera ut ab principium res qui ad modus gero et contraho sum cognosco


quae res in civitate duae plurimum possunt, eae contra nos ambae faciunt in hoc tempore, summa gratia et eloquentia; quarum alteram, C. Aquili, vereor, alteram metuo. eloquentia Q. Hortensi ne me in dicendo impediat, non nihil commoveor, gratia Sex. Naevi ne P. Quinctio noceat, id vero non mediocriter pertimesco.

qui res in civitas duo multus possum is contra nos ambo facio in hic tempus summus gratia et eloquentia qui alter que aquilis vereor alter metuo eloquentia q hortensius ne ego in dico impedio non nihil commoveo gratia sex naevius ne p quintius noceo is verus non mediocris pertimesco


neque hoc tanto opere querendum videretur, haec summa in illis esse, si in nobis essent saltem mediocria; verum ita se res habet, ut ego, qui neque usu satis et ingenio parum possum, cum patrono disertissimo comparer, P. Quinctius, cui tenues opes, nullae facultates, exiguae amicorum copiae sunt, cum adversario gratiosissimo contendat.

neque hic tantus opus queror video hic summus in ille sum si in nos sum saltem mediocris verus ita sui res habeo ut ego qui neque usus satis et ingenium parum possum cum patronus dissero comparo p quintius qui tenuis ops nullus facultas exiguus amicus copia sum cum adversarius gratiosus contendo


Alfenus interea Romae cum isto gladiatore vetulo cotidie pugnabat; utebatur populo sane suo, propterea quod iste caput petere non desinebat. iste postulabat ut procurator iudicatum solvi satis daret; negat Alfenus aequum esse procuratorem satis dare, quod reus satis dare non deberet, si ipse adesset. appellantur tribuni; a quibus cum esset certum auxilium petitum, ita tum disceditur ut Idibus Septembribus P. Quinctium sisti sex. Alfenus promitteret.

alfenus interea roma cum iste gladiator vetulus cottidie pugno utor populus sanus suus propterea qui iste caput peto non desino iste postulo ut procurator iudico solvo satis do nego alfenus aequus sum procurator satis do qui reus satis do non debeo si ipse adsum appello tribunus ab qui cum sum certus auxilium peto ita tum discedo ut idus september p quintius sino sex alfenus promitto


clamabat porro ipse Quinctius sese idcirco nolle satis dare ne videretur iudicasse bona sua ex edicto possessa esse; sponsionem porro si istius modi faceret, se, id quod nunc evenit, de capite suo priore loco causam esse dicturum. Dolabella—quem ad modum solent homines nobiles; seu recte seu perperam facere coeperunt, ita in utroque excellunt ut nemo nostro loco natus adsequi possit—iniuriam facere fortissime perseverat; aut satis dare aut sponsionem iubet facere, et interea recusantis nostros advocatos acerrime submoveri.

clamo porro ipse quintius sui idcirco nolo satis do ne video judico bonus suus ex edictum possessus sum sponsio porro si iste modus facio sui is qui nunc evenio de caput suus prior locus causa sum dico dolabella qui ad modus soleo homo nobilis seu rectus seu perperam facio coepio ita in uterque excello ut nemo noster locus nascor assequor possum iniuria facio fortis persevero aut satis do aut sponsio iubeo facio et interea recuso noster advoco acer submoveo


Naevium ne appellasse quidem Quinctium, cum simul esset et experiri posset cotidie; deinde quod omnia iudicia difficillima cum summa sua invidia maximoque periculo P. Quincti fieri mallet quam illud pecuniarium iudicium quod uno die transigi posset; ex quo uno haec omnia nata et profecta esse concedit. quo in loco condicionem tuli, si vellet pecuniam petere, P. Quinctium iudicatum solvi satis daturum, dum ipse, si quid peteret, pari condicione uteretur.

naevius ne appello quidem quintius cum simul sum et experior possum cottidie deinde qui omnis iudicium difficilis cum summus suus invidia magnus periculum p quintius fio malo quam ille pecuniarius iudicium qui unus dies transigo possum ex quo unus hic omnis nata et proficio sum concedo quo in locus condicio fero si volo pecunia peto p quintius iudico solvo satis do dum ipse si quis peto par condicio uto


moritur C. Quinctius qui tibi, ut ais, certis nominibus grandem pecuniam debuit. Heres eius P. Quinctius in Galliam ad te ipsum venit in agrum communem, eo denique ubi non modo res erat sed ratio quoque omnis et omnes litterae. quis tam dissolutus in re familiari fuisset, quis tam neglegens, quis tam tui, Sexte, dissimilis qui, cum res ab eo quicum contraxisset recessisset et ad heredem pervenisset, non heredem, cum primum vidisset, certiorem faceret, appellaret, rationem adferret, si quid in controversiam veniret, aut intra parietes aut summo iure experiretur? itane est? quod viri optimi faciunt, si qui suos propinquos ac necessarios caros et honestos esse atque haberi volunt, id Sex. Naevius non faceret, qui usque eo fervet ferturque avaritia ut de suis commodis aliquam partem velit committere ne quam partem huic propinquo suo ullius ornamenti relinquat?

morior que quintius qui tu ut aio certus nomen grandis pecunia debeo here is p quintius in gallia ad tu ipse venio in ager communis is denique ubi non modo res sum sed ratio quoque omnis et omnis littera quis tam dissolvo in res familiaris sum quis tam neglego quis tam tuus sextus dissimilis qui cum res ab is qui contraho recedo et ad heres pervenio non heres cum primus video certus facio appello ratio affero si quis in controversia venio aut intra paries aut superus ius experior ito sum qui vir bonus facio si qui suus propinquus atque necessarius caros et honestus sum atque habeo volo is sex naevius non facio qui usque is ferveo fero avaritia ut de suus commodus aliqui pars volo committo ne quam pars hic propinquo suus ullus ornamentum relinquo


quid deinde fit? Alfenus, ut omnes intellegere possent iudicio defendi Quinctium, ne qua subesse posset aliena aut ipsius officio aut huius existimatione suspicio, viros bonos compluris advocat, testatur isto audiente se pro communi necessitudine id primum petere ne quid atrocius in P. Quinctium absentem sine causa facere conetur; sin autem inimicissime atque infestissime contendere perseveret, se paratum esse omni recta atque honesta ratione defendere quod petat non deberi; se iudicium id quod edat accipere.

quis deinde fio alfenus ut omnis intellego possum iudicium defendo quintius ne qui subsum possum alienus aut ipse officium aut hic existimatio suspicio vir bonus complures advoco testor iste audio sui pro communis necessitudo is primus peto ne quis atrox in p quintius absum sine causa facio conor sin autem inimicus atque infestus contendo persevero sui paro sum omnis recta atque honestus ratio defendo qui peto non debeo sui iudicium is qui edo accipio


etenim si ex edicto possedisti, quaero cur bona non venierint, cur ceteri sponsores et creditores non convenerint; nemone fuit cui deberet Quinctius? fuerunt, et complures fuerunt, propterea quod C. frater aliquantum aeris alieni reliquerat. quid ergo est? homines erant ab hoc omnes alienissimi, et eis debebatur, neque tamen quisquam inventus est tam insignite improbus qui violare P. Quincti existimationem absentis auderet;

etenim si ex edictum possedisti quaero cur bonus non venierint cur ceterus sponsor et creditor non convenio nemo sum qui debeo quintius sum et complures sum propterea qui que frater aliquantus aer alienus relinquo quis ergo sum homo sum ab hic omnis alienus et is debeo neque tamen quisquam invenio sum tam insignio improbus qui violaris p quintius existimatio absum audeo


qui locus igitur absentis defendendi procuratori primus datus est? Cum proscribebas. ergo adfuit, non passus est, libellos deiecit Sex. Alfenus; qui primus erat offici gradus, servatus est a procuratore summa cum diligentia.

qui locus igitur absum defendo procurator primus do sum cos proscribo ergo adsum non patior sum libellus deicio sex alfenus qui primus sum officio gradus servo sum ab procurator summus cum diligentia


quid ergo est? vereor me hercule ne aut gravioribus utar verbis quam natura fert, aut levioribus quam causa postulat. ais esse vadimonium desertum. quaesivit a te, statim ut Romam rediit, Quinctius quo die vadimonium istuc factum esse diceres. respondisti statim: Nonis Febr. discedens in memoriam redit Quinctius quo die Roma in Galliam profectus sit; ad ephemeridem revertitur; invenitur dies profectionis pridie Kal. Febr. Nonis Febr. si Romae fuit, causae nihil dicimus quin tibi vadimonium promiserit.

quis ergo sum vereor ego herculis ne aut gravis uto verbum quam natura fero aut levis quam causa postulo aio sum vadimonium desertum quaero ab tu statim ut roma redeo quintius quo dies vadimonium iste facio sum dico respondeo statim nona febr discedo in memoria redeo quintius quo dies roma in gallia proficiscor sum ad ephemeris revorto invenio dies profectio pridie kal febr nona febr si roma sum causa nihil dico quin tu vadimonium promitto


haec est iniqua certatio, non illa qua tu contra Alfenum equitabas; huic ne ubi consisteret quidem contra te locum reliquisti. qua re aut doceas oportet Alfenum negasse se procuratorem esse, non deiecisse libellos, iudicium accipere noluisse, aut, cum haec ita facta sint, ex edicto te bona P. Quincti non possedisse concedas.

hic sum iniquus certatio non ille qui tu contra alfenus equito hic ne ubi consisto quidem contra tu locus relinquo qui res aut doceo oportet alfenus nego sui procurator sum non deicio libellus iudicium accipio nolo aut cum hic ita facio sum ex edictum tu bonus p quintius non possedisse concedo


cum pecuniam C. Quinctius P. Scapulae debuisset, per te, C. Aquili, decidit P. Quinctius quid liberis eius dissolveret. hoc eo per te agebatur quod propter aerariam rationem non satis erat in tabulis inspexisse quantum deberetur, nisi ad Castoris quaesisses quantum solveretur. decidis statuisque tu propter necessitudinem quae tibi cum Scapulis est quid eis ad denarium solveretur.

cum pecunia que quintius p scapula debeo per tu que aquilis decido p quintius quis liber is dissolvo hic is per tu ago qui propter aeraria ratio non satis sum in tabula inspicio quantus debeo nisi ad castor quaero quantus solvo decido statuo tu propter necessitudo qui tu cum scapulis sum quis is ad denarius solvo


erat, inquit, illarum partium. quid ni? qui apud te esset eductus; quem tu a puero sic instituisses ut nobili ne gladiatori quidem faveret. si, quod tu semper summe cupisti, idem volebat Alfenus, ea re tibi cum eo par contentio non erat? Bruti, inquit, erat familiaris; itaque is intercedebat. tu contra Burrieni qui iniuriam decernebat, omnium denique illorum qui tum et poterant per vim et scelus plurimum et, quod poterant, id audebant. an omnis tu istos vincere volebas qui nunc tu ut vincas tanto opere laborant? aude id dicere non palam, sed ipsis quos advocasti.

sum inquam ille pars quis ni qui apud tu sum educo qui tu ab puer sic instituo ut nobilis ne gladiator quidem faveo si qui tu semper summus cupio idem volo alfenus is res tu cum is par contentio non sum brutus inquam sum familiaris itaque is intercedo tu contra burrieni qui iniuria decerno omnis denique ille qui tum et possum per vis et scelus multus et qui possum is audeo an omnis tu iste vinco volo qui nunc tu ut vinco tantus opus laboro audeo is dico non palam sed ipse qui advoco


at sine summo scelere P. Quinctium, propinquum tuum, iugulare non potes. Vt facilius iudicium sit? at neque C. Aquilius de capite alterius libenter iudicat et Q. Hortensius contra caput non didicit dicere. quid a nobis autem, C. Aquili, refertur? pecuniam petit; negamus deberi. iudicium fiat statim; non recusamus. num quid praeterea? si veretur ut res iudicio facto parata sit, iudicatum solvi satis accipiat; quibus a me verbis satis acceperit, isdem ipse, quod peto, satis det. actum iam potest esse, C. Aquili; iam tu potes liberatus discedere molestia prope dicam non minore quam Quinctius.

at sine superus scelus p quintius propinquus tuus iugulo non possum vt facilis iudicium sum at neque que aquilius de caput alter libet iudico et q hortensius contra caput non disco dico quis ab nos autem que aquilis refero pecunia peto nego debeo iudicium fio statim non recuso num quis praeterea si vereor ut res iudicium facio paro sum iudico solvo satis accipio qui ab ego verbum satis accipio idem ipse qui peto satis do ago iam possum sum que aquilis iam tu possum libero discedo molestia prope dico non paruus quam quintius


ergo hercule, cuius bona ex edicto possidentur, huius omnis fama et existimatio cum bonis simul possidetur; de quo libelli in celeberrimis locis proponuntur, huic ne perire quidem tacite obscureque conceditur; cui magistri fiunt et domini constituuntur, qui qua lege et qua condicione pereat pronuntient, de quo homine praeconis vox praedicat et pretium conficit, huic acerbissimum vivo videntique funus indicitur, si funus id habendum est quo non amici conveniunt ad exsequias cohonestandas, sed bonorum emptores ut carnifices ad reliquias vitae lacerandas et distrahendas.

ergo herculis qui bonus ex edictum possideo hic omnis fama et existimatio cum bonus simul possideo de quo libellus in celeber locus propono hic ne pereo quidem taceo obscurus concedo qui magister fio et dominus constituo qui qui lex et qui condicio pereo pronuntio de quo homo praeco vox praedico et pretium confacio hic acerbus vivo video funus indico si funus is habeo sum quo non amicus convenio ad exsequiae cohonesto sed bonus emptor ut carnifex ad reliquiae vita lacero et distraho


nam, per deos immortalis! si Alfenus procurator P. Quincti tibi tum satis daret et iudicium accipere vellet, denique omnia quae postulares facere voluisset, quid ageres? revocares eum quem in Galliam miseras? at hic quidem iam de fundo expulsus, iam a suis dis penatibus praeceps eiectus, iam, quod indignissimum est, suorum servorum manibus nuntio atque imperio tuo violatus esset. corrigeres haec scilicet tu postea. de cuiusquam vita dicere audes qui hoc concedas necesse est, ita te caecum cupiditate et avaritia fuisse ut, cum postea quid futurum esset ignorares, accidere autem multa possent, spem malefici praesentis in incerto reliqui temporis eventu conlocares? atque haec perinde loquor, quasi ipso illo tempore, cum te praetor iussisset ex edicto possidere, si in possessionem misisses, debueris aut potueris P. Quinctium de possessione deturbare.

nam per deus immortal si alfenus procurator p quintius tu tum satis do et iudicium accipio volo denique omnis qui postularis facio volo quis ago revocaris is qui in gallia miser at hic quidem iam de fundo expello iam ab suus deus penates praeceps eicio iam qui indignus sum suus servus manus nuntio atque imperium tuus violo sum corrigo hic scilicet tu postea de quisquam vito dico audeo qui hic concedo necesse sum ita tu caecus cupiditas et avaritia sum ut cum postea quis sum sum ignoraris accido autem multus possum spes maleficus praesum in incertum reliquus tempus evenio conlocaris atque hic perinde loquor quasi ipse ille tempus cum tu praetor iubeo ex edictum possideo si in possessio mitto debeo aut possum p quintius de possessio deturbaris