Pro Sex. Roscio Amerino

CC BY 4.0 (estate-derived fields); included text keeps its per-record source license

Reuse requires the attribution line above (CC BY 4.0). Text records carry their own license_id; only open-display licenses appear in this file.

Licensed lexica and citation-only authorities are excluded from bulk dumps by construction — cite the authority, never reprint it.


quapropter desinant aliquando dicere male aliquem locutum esse, si qui vere ac libere locutus sit, desinant suam causam cum Chrysogono communicare, desinant, si ille laesus sit, de se aliquid detractum arbitrari, videant ne turpe miserumque sit eos qui equestrem splendorem pati non potuerunt servi nequissimi dominationem ferre posse. quae quidem dominatio, iudices, in aliis rebus antea versabatur, nunc vero quam viam munitet et quod iter adfectet videtis, ad fidem, ad ius iurandum, ad iudicia vestra, ad id quod solum prope in civitate sincerum sanctumque restat.

quapropter desino aliquando dico malus aliquis loquor sum si qui verus atque libo loquor sum desino suus causa cum chrysogonus communicaris desino si ille laedo sum de sui aliquis detraho arbitraris video ne turpis miser sum is qui equester splendor patior non possum servio nequissimus dominatio fero possum qui quidem dominatio iudex in alius res antea verso nunc verus quam via munito et qui iter adfectet video ad fides ad ius iuro ad iudicium vester ad is qui solus prope in civitas sincerus sancio resto


vereor ne aut molestus sim vobis, iudices, aut ne ingeniis vestris videar diffidere, si de tam perspicuis rebus diutius disseram. Eruci criminatio tota, ut arbitror, dissoluta est; nisi forte exspectatis ut illa diluam quae de peculatu ac de eius modi rebus commenticiis inaudita nobis ante hoc tempus ac nova obiecit; quae mihi iste visus est ex alia oratione declamare quam in alium reum commentaretur; ita neque ad crimen parricidi neque ad eum qui causam dicit pertinebant; de quibus quoniam verbo arguit, verbo satis est negare. si quid est quod ad testis reservet, ibi quoque nos, ut in ipsa causa, paratiores reperiet quam putabat.

vereor ne aut molestus sum tu iudex aut ne ingenium vester video diffido si de tam perspicuus res diu dissero erucius criminatio totus ut arbitror dissolvo sum nisi fors exspectas ut ille diluo qui de peculor atque de is modus res commenticius inaudio nos ante hic tempus atque novo obiacio qui ego iste video sum ex alius oratio declamaris quam in alius reus commento ita neque ad crimen parricidium neque ad is qui causa dico pertineo de qui quoniam verbum arguo verbum satis sum nego si quis sum qui ad testis reservo ibi quoque nos ut in ipse causa paro reperio quam puto


age nunc ex ipsius Chrysogoni iudicio Rosciorum factum consideremus. si nihil in ista pugna Roscii quod operae pretium esset fecerant, quam ob causam a Chrysogono tantis praemiis donabantur? si nihil aliud fecerunt nisi rem detulerunt, nonne satis fuit eis gratias agi, denique, ut perliberaliter ageretur, honoris aliquid haberi? cur tria praedia tantae pecuniae statim Capitoni dantur? cur quae reliqua sunt iste Titus Roscius omnia cum Chrysogono communiter possidet? nonne perspicuum est, iudices, has manubias Rosciis Chrysogonum re cognita concessisse?

ago nunc ex ipse chrysogonus iudicium roscius facio considero si nihil in iste pugno roscius qui opera pretium sum facio quam ob causa ab chrysogonus tantus praemium dono si nihil alius facio nisi res defero nonne satis sum is gratia ago denique ut perliberalis ago honor aliquis habeo cur tres praedium tantus pecunia statim capito do cur qui reliquus sum iste titus roscius omnis cum chrysogonus communis possideo nonne perspicuus sum iudex hic manubiae roscius chrysogonus res cognosco concedo


ne tu, Eruci, accusator esses ridiculus, si illis temporibus natus esses cum ab aratro arcessebantur qui consules fierent. etenim qui praeesse agro colendo flagitium putes, profecto illum Atilium quem sua manu spargentem semen qui missi erant convenerunt hominem turpissimum atque inhonestissimum iudicares. at hercule maiores nostri longe aliter et de illo et de ceteris talibus viris existimabant itaque ex minima tenuissimaque re publica maximam et florentissimam nobis reliquerunt. suos enim agros studiose colebant, non alienos cupide appetebant; quibus rebus et agris et urbibus et nationibus rem publicam atque hoc imperium et populi Romani nomen auxerunt.

ne tu erucius accusator sum ridiculus si ille tempus nascor sum cum ab arater arcesso qui consul fio etenim qui praesum ager colo flagitium puto profecto ille atilius qui suus manus spargo semen qui mitto sum convenio homo turpis atque inhonestus iudicaris at herculis magnus noster longus aliter et de ille et de ceterus talis vis existimo itaque ex minimus tenuis res publicus maximus et floreo nos relinquo suus enim ager studiosus colo non alienus cupidus appeto qui res et ager et urbs et natio res publicus atque hic imperium et populus romanus nomen augeo


etenim quid aliud hoc iudicio temptatur nisi ut id fieri liceat? accusant ei qui in fortunas huius invaserunt, causam dicit is cui praeter calamitatem nihil reliquerunt; accusant ei quibus occidi patrem Sex. Rosci bono fuit, causam dicit is cui non modo luctum mors patris attulit verum etiam egestatem; accusant ei qui hunc ipsum iugulare summe cupierunt, causam dicit is qui etiam ad hoc ipsum iudicium cum praesidio venit ne hic ibidem ante oculos vestros trucidetur; denique accusant ei quos populus poscit, causam dicit is qui unus relictus ex illorum nefaria caede restat.

etenim quis alius hic iudicium tento nisi ut is fio licet accuso is qui in fortuna hic invado causa dico is qui praeter calamitas nihil relinquo accuso is qui occido pater sex roscius bonus sum causa dico is qui non modo luctus mors pater affero verus etiam egestas accuso is qui hic ipse iugulo summus cupio causa dico is qui etiam ad hic ipse iudicium cum praesidium venio ne hic ibidem ante oculus vester trucido denique accuso is qui populus posco causa dico is qui unus relinquo ex ille nefarius caedes resto


etenim quid tam est commune quam spiritus vivis, terra mortuis, mare fluctuantibus, litus eiectis? ita vivunt, dum possunt, ut ducere animam de caelo non queant, ita moriuntur ut eorum ossa terra non tangat, ita iactantur fluctibus ut numquam adluantur, ita postremo eiciuntur ut ne ad saxa quidem mortui conquiescant. tanti malefici crimen, cui maleficio tam insigne supplicium est constitutum, probare te, Eruci, censes posse talibus viris, si ne causam quidem malefici protuleris? si hunc apud bonorum emptores ipsos accusares eique iudicio Chrysogonus praeesset, tamen diligentius paratiusque venisses.

etenim quis tam sum communis quam spiritus vivo terra morior mare fluctuo litus eicio ita vivo dum possum ut duco anima de caelum non queo ita morior ut is os terra non tango ita iacto fluctus ut numquam adluo ita postremo eicio ut ne ad saxum quidem mortuus conquiesco tantus maleficus crimen qui maleficium tam insignis supplicium sum constituo probaris tu erucius censeo possum talis vis si ne causa quidem maleficus profero si hic apud bonus emptor ipse accusaris is iudicium chrysogonus praesum tamen diligo paro venio


simillima est accusatorum ratio. Alii vestrum anseres sunt qui tantum modo clamant, nocere non possunt, alii canes qui et latrare et mordere possunt. cibaria vobis praeberi videmus; vos autem maxime debetis in eos impetum facere qui merentur. hoc populo gratissimum est. deinde, si voletis, etiam tum cum veri simile erit aliquem commisisse, in suspicione latratote; id quoque concedi potest. sin autem sic agetis ut arguatis aliquem patrem occidisse neque dicere possitis aut qua re aut quo modo, ac tantum modo sine suspicione latrabitis, crura quidem vobis nemo suffringet, sed, si ego hos bene novi, litteram illam cui vos usque eo inimici estis ut etiam Kal. omnis oderitis ita vehementer ad caput adfigent ut postea neminem alium nisi fortunas vestras accusare possitis.

similis sum accusator ratio alius vester anser sum qui tantus modo clamo noceo non possum alius canis qui et latraris et mordeo possum cibaria tu praebeo video tu autem magnus debeo in is impetus facio qui mereo hic populus gratus sum deinde si volo etiam tum cum verus similis sum aliquis committo in suspicio latro is quoque concedo possum sin autem sic ago ut arguo aliquis pater occido neque dico possum aut qui res aut quo modo atque tantus modo sine suspicio latro crus quidem tu nemo suffringo sed si ego hic bene nosco littera ille qui tu usque is inimicus sum ut etiam kal omnis odi ita vehemens ad caput affigo ut postea nemo alius nisi fortuna vester accuso possum


impedimento est quo minus de his rebus Sulla doceatur, ceterorum legatorum consilia et voluntatem Chrysogono enuntiat, monet ut provideat ne palam res agatur, ostendit, si sublata sit venditio bonorum, illum pecuniam grandem amissurum, sese capitis periculum aditurum; illum acuere, hos qui simul erant missi fallere, illum identidem monere ut caveret, hisce insidiose spem falsam ostendere, eum illo contra hos inire consilia, horum consilia illi enuntiare, cum illo partem suam depecisci, hisce aliqua fretus mora semper omnis aditus ad Sullam intercludere. postremo isto hortatore, auctore, intercessore ad Sullam legati non adierunt; istius fide ac potius perfidia decepti, id quod ex ipsis cognoscere poteritis, si accusator voluerit testimonium eis denuntiare, pro re certa spem falsam domum rettulerunt. in privatis rebus si qui rem mandatam

impedimentum sum quo paruus de hic res sulla doceo ceterus legatus consilium et voluntas chrysogonus enuntio moneo ut provideo ne palam res ago ostendo si tollo sum venditio bonus ille pecunia grandis amitto sui capio periculum adeo ille acuo hic qui simul sum mitto fallo ille identidem moneo ut caveo hic insidiosus spes falsus ostendo is ille contra hic ineo consilium hic consilium ille enuntiaris cum ille pars suus depeciscor hic aliqui fretus mora semper omnis aditus ad sulla intercludo postremo iste hortator auctor intercessor ad sulla legatus non adeo iste fides atque potis perfidia decipio is qui ex ipse cognosco possum si accusator volo testimonium is denuntiaris pro res certus spes falsus domus refero in privo res si qui res mando


haec tu, Eruci, tot et tanta si nanctus esses in reo, quam diu diceres! quo te modo iactares! tempus hercule te citius quam oratio deficeret. etenim in singulis rebus eius modi materies est ut dies singulos possis consumere. neque ego non possum; non enim tantum mihi derogo, tametsi nihil adrogo, ut te copiosius quam me putem posse dicere. verum ego forsitan propter multitudinem patronorum in grege adnumerer, te pugna Cannensis accusatorem sat bonum fecit. multos caesos non ad Trasumennum lacum, sed ad Servilium vidimus.

hic tu erucius tot et tantus si nanciscor sum in reor quam diu dico quo tu modo iactaris tempus herculis tu cieo quam oratio deficio etenim in singuli res is modus materies sum ut dies singuli possum consumo neque ego non possum non enim tantus ego derogo tametsi nihil adrogo ut tu copiosus quam ego puto possum dico verus ego forsitan propter multitudo patronus in grex adnumero tu pugno cannensis accusator satis bonus facio multus caedo non ad trasumennum lacus sed ad servilius video


accusatores multos esse in civitate utile est ut metu contineatur audacia; verum tamen hoc ita est utile ut ne plane inludamur ab accusatoribus. innocens est quispiam, verum tamen, quamquam abest a culpa, suspicione tamen non caret; tametsi miserum est, tamen ei qui hunc accuset possim aliquo modo ignoscere. cum enim aliquid habeat quod possit criminose ac suspiciose dicere, aperte ludificari et calumniari sciens non videatur. qua re facile omnes patimur esse quam plurimos accusatores, quod innocens, si accusatus sit, absolvi potest, nocens, nisi accusatus fuerit, condemnari non potest; utilius est autem absolvi innocentem quam nocentem causam non dicere. Anseribus cibaria publice locantur et canes aluntur in Capitolio ut significent si fures venerint. at fures internoscere non possunt, significant tamen si qui noctu in Capitolium venerint et, quia id est suspiciosum, tametsi bestiae sunt, tamen in eam partem potius peccant quae est cautior. quod si luce quoque canes latrent cum deos salutatum aliqui venerint, opinor, eis crura suffringantur, quod acres sint etiam tum cum suspicio nulla sit.

accusator multus sum in civitas utilis sum ut metus contineo audacia verus tamen hic ita sum utilis ut ne planus illudo ab accusator innocens sum quispiam verus tamen quamquam absum ab culpa suspicio tamen non careo tametsi miser sum tamen is qui hic accuso possum aliquis modo ignosco cum enim aliquis habeo qui possum criminosus atque suspiciosus dico apertus ludificaris et calumnior scio non video qui res facilis omnis patior sum quam multus accusator qui innocens si accuso sum absolvo possum noceo nisi accuso sum condemnaris non possum utilis sum autem absolvo innocens quam noceo causa non dico anser cibaria publicus loco et canis alo in capitolium ut significo si furo venio at furo internosco non possum significo tamen si qui nox in capitolium venio et quia is sum suspiciosus tametsi bestia sum tamen in is pars potis pecco qui sum caveo qui si lux quoque canis latro cum deus saluto aliqui venio opinor is crus suffringo qui acer sum etiam tum cum suspicio nullus sum


etiamne in tam perspicuis rebus argumentatio quaerenda aut coniectura capienda est? nonne vobis haec quae audistis cernere oculis videmini, iudices? non illum miserum, ignarum casus sui, redeuntem a cena videtis, non positas insidias, non impetum repentinum? non versatur ante oculos vobis in caede Glaucia? non adest iste Titus Roscius? non suis manibus in curru conlocat Automedontem illum, sui sceleris acerbissimi nefariaeque victoriae nuntium? non orat ut eam noctem pervigilet, ut honoris sui causa laboret, ut Capitoni quam primum nuntiet?

etiam in tam perspicuus res argumentatio quaero aut conicio capio sum nonne tu hic qui audio cerno oculus video iudex non ille miser ignarus casus suus redeo ab cena video non pono insidiae non impetus repentinus non verso ante oculus tu in caedes glaucion non adsum iste titus roscius non suus manus in currus conloco automedon ille suus scelus acerbus nefarius victoria nuntius non oro ut is nox pervigilo ut honor suus causa laboro ut capito quam primus nuntio


pater occisus nefarie, domus obsessa ab inimicis, bona adempta, possessa, direpta, fili vita infesta, saepe ferro atque insidiis appetita. quid ab his tot maleficiis sceleris abesse videtur? tamen haec aliis nefariis cumulant atque adaugent, crimen incredibile confingunt, testis in hunc et accusatores huiusce pecunia comparant; hanc condicionem misero ferunt ut optet utrum malit cervices Tito Roscio dare an insutus in culleum per summum dedecus vitam amittere. patronos huic defuturos putaverunt; desunt; qui libere dicat, qui cum fide defendat, id quod in hac causa satis est non deest profecto, iudices.

pater occido nefarius domus obsedeo ab inimicus bonus adimo possessus direptor filis vito infestus saepe ferrum atque insidiae appeto quis ab hic tot maleficium scelus absum video tamen hic alius nefarius cumulo atque adaugeo crimen incredibilis confingo testis in hic et accusator hic pecunia comparo hic condicio mitto fero ut opto utrum malo cervix titus roscius do an insuo in culleus per superus dedecus vita amitto patronus hic desum puto desum qui libo dico qui cum fides defendo is qui in hic causa satis sum non desum profecto iudex


quadriduo quo haec gesta sunt res ad Chrysogonum in castra Lucii Sullae Volaterras defertur; magnitudo pecuniae demonstratur; bonitas praediorum — nam fundos decem et tris reliquit qui Tiberim fere omnes tangunt — huius inopia et solitudo commemoratur; demonstrant, cum pater huiusce Sex. Roscius, homo tam splendidus et gratiosus, nullo negotio sit occisus, perfacile hunc hominem incautum et rusticum et Romae ignotum de medio tolli posse; ad eam rem operam suam pollicentur.

quadriduum quo hic gero sum res ad chrysogonus in castrum lucius sulla volaterrae defero magnitudo pecunia demonstro bonitas praedium nam fundus decem et tres relinquo qui tiberis fere omnis tango hic inopia et solitudo commemoro demonstro cum pater hic sex roscius homo tam splendidus et gratiosus nullus negotium sum occido perfacilis hic homo incautus et rusticus et roma ignotus de medium tollo possum ad is res opera suus polliceo


Vtrum quid agatur non vides, an apud quos agatur? agitur de parricidio quod sine multis causis suscipi non potest; apud homines autem prudentissimos agitur qui intellegunt neminem ne minimum quidem maleficium sine causa admittere. esto, causam proferre non potes. tametsi statim vicisse debeo, tamen de meo iure decedam et tibi quod in alia causa non concederem in hac concedam fretus huius innocentia. non quaero abs te qua re patrem Sex. Roscius occiderit, quaero quo modo occiderit. ita quaero abs te, Gai Eruci: quo modo, et sic tecum agam ut meo loco vel respondendi vel interpellandi tibi potestatem faciam vel etiam, si quid voles, interrogandi.

vtrum quis ago non video an apud qui ago ago de parricidium qui sine multus causa suscipio non possum apud homo autem prudens ago qui intellego nemo ne paruus quidem maleficium sine causa admitto sum causa profero non possum tametsi statim vinco debeo tamen de meus ius decedo et tu qui in alius causa non concedo in hic concedo fretus hic innocens non quaero abs tu qui res pater sex roscius occido quaero quo modo occido ita quaero abs tu gaius erucius quo modo et sic tu ago ut meus locus vel respondeo vel interpello tu potestas facio vel etiam si quis volo interrogo


primum hoc videamus: eius hominis bona qua ratione venierunt aut quo modo venire potuerunt? atque hoc non ita quaeram, iudices, ut id dicam esse indignum, hominis innocentis bona venisse — si enim haec audientur ac libere dicentur, non fuit tantus homo Sex. Roscius in civitate ut de eo potissimum conqueramur — verum ego hoc quaero: qui potuerunt ista ipsa lege quae de proscriptione est, sive Valeria est sive Cornelia — non enim novi nec scio — verum ista ipsa lege bona Sex. Rosci venire qui potuerunt?

primus hic video is homo bonus qui ratio venierunt aut quo modo venio possum atque hic non ita quaero iudex ut is dico sum indignus homo innocens bonus venio si enim hic audio atque libo dico non sum tantus homo sex roscius in civitas ut de is potis conqueror verus ego hic quaero qui possum iste ipse lex qui de proscriptio sum sive valerius sum sive cornelius non enim nosco neque scio verus iste ipse lex bonus sex roscius venio qui possum


'quid ad istas ineptias abis?' inquies. quasi vero mihi difficile sit quamvis multos nominatim proferre, ne longius abeam, vel tribulis vel vicinos meos qui suos liberos quos plurimi faciunt agricolas adsiduos esse cupiunt. verum homines notos sumere odiosum est, cum et illud incertum sit velintne ei sese nominari, et nemo vobis magis notus futurus sit quam est hic Eutychus, et certe ad rem nihil intersit utrum hunc ego comicum adulescentem an aliquem ex agro Veienti nominem. etenim haec conficta arbitror esse a poetis ut effictos nostros mores in alienis personis expressamque imaginem vitae cotidianae videremus.

quis ad iste ineptia abeo inquam quasi verus ego difficilis sum quivis multus nominatim profero ne longus abeo vel tribulis vel vicinus meus qui suus liber qui plurimus facio agricola assiduus sum cupio verus homo nosco sumo odiosus sum cum et ille incertus sum volo is sui nominaris et nemo tu magis notus sum sum quam sum hic eutychus et certus ad res nihil intersum utrum hic ego comicus adulescens an aliquis ex ager veiens nomino etenim hic confingo arbitror sum ab poeta ut effingo noster mos in alienus persona exprimo imago vita cottidianus video


quis ibi non est volneratus ferro Phrygio? non necesse est omnis commemorare Curtios, Marios, denique Memmios quos iam aetas a proeliis avocabat, postremo Priamum ipsum senem, Antistium quem non modo aetas sed etiam leges pugnare prohibebant. iam quos nemo propter ignobilitatem nominat, sescenti sunt qui inter sicarios et de veneficiis accusabant; qui omnes, quod ad me attinet, vellem viverent. nihil enim mali est canes ibi quam plurimos esse ubi permulti observandi multaque servanda sunt.

quis ibi non sum vulnero ferrum phrygius non necesse sum omnis commemoraris curtius marius denique memmius qui iam aetas ab proelium avoco postremo priamus ipse senex antistius qui non modo aetas sed etiam lex pugno prohibeo iam qui nemo propter ignobilitas nomino sescenti sum qui inter sicarius et de veneficium accuso qui omnis qui ad ego attineo volo vivo nihil enim malus sum canis ibi quam multus sum ubi permultus observo multo servo sum


an vero, iudices, vos non intellegitis nihil aliud agi nisi ut proscriptorum liberi quavis ratione tollantur, et eius rei initium in vestro iure iurando atque in Sex. Rosci periculo quaeri? Dubium est ad quem maleficium pertineat, cum videatis ex altera parte sectorem, inimicum, sicarium eundemque accusatorem hoc tempore, ex altera parte egentem, probatum suis filium, in quo non modo culpa nulla sed ne suspicio quidem potuit consistere? numquid hic aliud videtis obstare Roscio nisi quod patris bona venierunt?

an verus iudex tu non intellego nihil alius ago nisi ut proscriptor liber quivis ratio tollo et is res initium in vester ius iuro atque in sex roscius periculum quaero dubis sum ad qui maleficium pertineo cum video ex alter pars sector inimicus sicarius idem accusator hic tempus ex alter pars egeo probo suus filius in quo non modo culpa nullus sed ne suspicio quidem possum consisto numquid hic alius video obstaris roscius nisi qui pater bonus venierunt


quid recipis mandatum, si aut neglecturus aut ad tuum commodum conversurus es? cur mihi te offers ac meis commodis officio simulato officis et obstas? recede de medio; per alium transigam. suscipis onus offici quod te putas sustinere posse; quod maxime videtur grave eis qui minime ipsi leves sunt. ergo idcirco turpis haec culpa est, quod duas res sanctissimas violat, amicitiam et fidem. nam neque mandat quisquam fere nisi amico neque credit nisi ei quem fidelem putat. perditissimi est igitur hominis simul et amicitiam dissolvere et fallere eum qui laesus non esset, nisi credidisset.

quis recipio mando si aut neglego aut ad tuus commodus converro sum cur ego tu offertor atque meus commodus officium simulo officio et obsto recedo de medium per alius transigo suscipio onus officio qui tu puto sustineo possum qui magnus video gravis is qui paruus ipse levo sum ergo idcirco turpis hic culpa sum qui duo res sancio violo amicitia et fides nam neque mando quisquam fere nisi amicus neque credo nisi is qui fidelis puto perdo sum igitur homo simul et amicitia dissolvo et fallo is qui laedo non sum nisi credo


O singularem sapientiam, iudices! nonne videntur hunc hominem ex rerum natura sustulisse et eripuisse cui repente caelum, solem, aquam terramque ademerint ut, qui eum necasset unde ipse natus esset, careret eis rebus omnibus ex quibus omnia nata esse dicuntur? noluerunt feris corpus obicere ne bestiis quoque quae tantum scelus attigissent immanioribus uteremur; non sic nudos in flumen deicere ne, cum delati essent in mare, ipsum polluerent quo cetera quae violata sunt expiari putantur; denique nihil tam vile neque tam volgare est cuius partem ullam reliquerint.

o singularis sapientia iudex nonne video hic homo ex res natura tollo et eripio qui repens caelum sol aqua terra adimo ut qui is neco unde ipse nascor sum careo is res omnis ex qui omnis nata sum dico nolo fera corpus obicio ne bestia quoque qui tantus scelus attingo immanis uto non sic nudus in flumen deicio ne cum defero sum in mare ipse polluo quo ceterus qui violo sum expio puto denique nihil tam vilis neque tam volgaris sum qui pars ullus relinquo


quod si aut causa criminis aut facti suspicio aut quaelibet denique vel minima res reperietur quam ob rem videantur illi non nihil tamen in deferendo nomine secuti, postremo si praeter eam praedam quam dixi quicquam aliud causae inveneritis, non recusamus quin illorum libidini Sex. Rosci vita dedatur. sin aliud agitur nihil nisi ut eis ne quid desit quibus satis nihil est, si hoc solum hoc tempore pugnatur ut ad illam opimam praeclaramque praedam damnatio Sex. Rosci velut cumulus accedat, nonne cum multa indigna tum vel hoc indignissimum est, vos idoneos habitos per quorum sententias iusque iurandum id adsequantur quod antea ipsi scelere et ferro adsequi consuerunt? qui ex civitate in senatum propter dignitatem, ex senatu in hoc consilium delecti estis propter severitatem, ab his hoc postulare homines sicarios atque gladiatores, non modo ut supplicia vitent quae a vobis pro maleficiis suis metuere atque horrere debent verum etiam ut spoliis ex hoc iudicio ornati auctique discedant?

qui si aut causa crimen aut facio suspicio aut qui denique vel minimus res reperio quam ob res video ille non nihil tamen in defero nomen sequor postremo si praeter is praeda quam dico quisquam alius causa invenio non recuso quin ille libido sex roscius vito dedo sin alius ago nihil nisi ut is ne quis desum qui satis nihil sum si hic solus hic tempus pugno ut ad ille opimus praeclarus praeda damnatio sex roscius velut cumulus accedo nonne cum multus indignus tum vel hic indignus sum tu idoneus habeo per qui sententia jus iuro is assequor qui antea ipse scelus et ferrum assequor consuo qui ex civitas in senatus propter dignitas ex senatus in hic consilium deligo sum propter severitas ab hic hic postulo homo sicarius atque gladiator non modo ut supplicium vito qui ab tu pro maleficium suus metuo atque horreo debeo verus etiam ut spolium ex hic iudicium orno augeo discedo


facere possum Erucium conscripsisse; quod aiunt illum Sex. Roscio intentasse et minitatum esse se omnia illa pro testimonio esse dicturum. O praeclarum testem, iudices! o gravitatem dignam exspectatione! o vitam honestam atque eius modi ut libentibus animis ad eius testimonium vestrum ius iurandum accommodetis! profecto non tam perspicue nos istorum maleficia videremus, nisi ipsos caecos redderet cupiditas et avaritia et audacia.

facio possum erucius conscribo qui aio ille sex roscius intento et minitas sum sui omnis ille pro testimonium sum dico o praeclaris testo iudex o gravitas dignus exspectatio o vita honestus atque is modus ut libet animus ad is testimonium vester ius iuro accommodo profecto non tam perspicuus nos iste maleficium video nisi ipse caecus reddo cupiditas et avaritia et audacia


quid mihi ad defendendum dedisti, bone accusator? quid hisce autem ad suspicandum? 'ne exheredaretur veritus est.' audio, sed qua de causa vereri debuerit nemo dicit. 'habebat pater in animo.' planum fac. nihil est; non quicum deliberaverit, quem certiorem fecerit, unde istud vobis suspicari in mentem venerit. cum hoc modo accusas, Eruci, nonne hoc palam dicis: 'ego quid acceperim scio, quid dicam nescio; unum illud spectavi quod Chrysogonus aiebat neminem isti patronum futurum; de bonorum emptione deque ea societate neminem esse qui verbum facere auderet hoc tempore'? haec te opinio falsa in istam fraudem impulit; non me hercules verbum fecisses, si tibi quemquam responsurum putasses.

quis ego ad defendo do bonus accusator quis hic autem ad suspicor ne exheredo vereor sum audio sed qui de causa vereor debeo nemo dico habeo pater in animus planus facio nihil sum non qui delibero qui certus facio unde iste tu suspicaris in mens venio cum hic modo accuso erucius nonne hic palam dico ego quis accipio scio quis dico nescio unus ille specto qui chrysogonus aio nemo iste patronus sum de bonus emptio de is societas nemo sum qui verbum facio audeo hic tempus hic tu opinio fallo in iste fraudo impello non ego herculis verbum facio si tu quisquam respondeo puto


alter ex ipsa caede volucrem nuntium Ameriam ad socium atque adeo magistrum suum misit ut, si dissimulare omnes cuperent se scire ad quem maleficium pertineret, tamen ipse apertum suum scelus ante omnium oculos poneret. alter, si dis immortalibus placet, testimonium etiam in Sex. Roscium dicturus est; quasi vero id nunc agatur, utrum is quod dixerit credendum, ac non quod fecerit vindicandum sit. itaque more maiorum comparatum est ut in minimis rebus homines amplissimi testimonium de sua re non dicerent.

alter ex ipse caedes volucris nuntius ameria ad socius atque adeo magister suus mitto ut si dissimulo omnis cupio sui scio ad qui maleficium pertineo tamen ipse aperio suus scelus ante omnis oculus pono alter si deus immortalis placeo testimonium etiam in sex roscius dico sum quasi verus is nunc ago utrum is qui dico credo atque non qui facio vindico sum itaque mos magnus comparo sum ut in paruus res homo amplus testimonium de suus res non dico


audio praeterea non hanc suspicionem nunc primum in Capitonem conferri; multas esse infamis eius palmas, hanc primam esse tamen lemniscatam quae Roma ei deferatur; nullum modum esse hominis occidendi quo ille non aliquot occiderit, multos ferro, multos veneno. habeo etiam dicere quem contra morem maiorum minorem annis lx de ponte in Tiberim deiecerit. quae , si prodierit atque adeo cum prodierit — scio enim proditurum esse — audiet. veniat modo, explicet suum volumen illud quod ei planum

audio praeterea non hic suspicio nunc primus in capito confero multus sum infamis is palmo hic primus sum tamen lemniscatus qui roma is defero nullus modus sum homo occaedes quo ille non aliquot occido multus ferrum multus veneno habeo etiam dico qui contra mos magnus paruus annus lx de pons in tiberis deicio qui si prodeo atque adeo cum prodeo scio enim prodeo sum audio venio modo explico suus volumen ille qui is planus


respirare visus est quod non alius potius diceret. coepi dicere. Vsque eo animadverti, iudices, eum iocari atque alias res agere ante quam Chrysogonum nominavi; quem simul atque attigi, statim homo se erexit, mirari visus est. intellexi quid cum pepugisset. iterum ac tertio nominavi. postea homines cursare ultro et citro non destiterunt, credo, qui Chrysogono nuntiarent esse aliquem in civitate qui contra voluntatem eius dicere auderet; aliter causam agi atque ille existimaret, aperiri bonorum emptionem, vexari pessime societatem, gratiam potentiamque eius neglegi, iudices diligenter attendere, populo rem indignam videri.

respiraris video sum qui non alius potis dico coepio dico vsque is animadverto iudex is iocor atque alius res ago ante quam chrysogonus nomino qui simul atque attingo statim homo sui erigo miror video sum intellego quis cum pepugisset iterum atque tertius nomino postea homo cursaris ultro et citer non desisto credo qui chrysogonus nuntio sum aliquis in civitas qui contra voluntas is dico audeo aliter causa ago atque ille existimo aperio bonus emptio vexaris pessime societas gratia potentia is neglego iudex diligenter attendo populus res indignus video


non enim ego ita disputabo: 'veri simile est Roscios istam rem ad Chrysogonum detulisse; erat enim eis cum Chrysogono iam antea amicitia; nam cum multos veteres a maioribus Roscii patronos hospitesque haberent, omnis eos colere atque observare destiterunt ac se in Chrysogoni fidem et clientelam contulerunt.'

non enim ego ita disputo verus similis sum roscius iste res ad chrysogonus defero sum enim is cum chrysogonus iam antea amicitia nam cum multus vetus ab magnus roscius patronus hospes habeo omnis is colo atque observaris desisto atque sui in chrysogonus fides et clientela confero


quid ergo est quo tamen accusator inopia argumentorum confugerit? eius modi tempus erat' inquit 'ut homines volgo impune occiderentur; qua re hoc tu propter multitudinem sicariorum nullo negotio facere potuisti.' interdum mihi videris, Eruci, una mercede duas res adsequi velle, nos iudicio perfundere, accusare autem eos ipsos a quibus mercedem accepisti. quid ais? volgo occidebantur? per quos et a quibus? nonne cogitas te a sectoribus huc adductum esse? quid postea? nescimus per ista tempora eosdem fere sectores fuisse collorum et bonorum?

quis ergo sum quo tamen accusator inopia argumentor confugio is modus tempus sum inquam ut homo vulgo impunis occaedes qui res hic tu propter multitudo sicarius nullus negotium facio possum interdum ego video erucius unus merces duo res assequor volo nos iudicium perfundo accuso autem is ipse ab qui merces accipio quis aio vulgo occaedes per qui et ab qui nonne cogito tu ab sector huc adduco sum quis postea nescio per iste tempus idem fere sector sum collus et bonus


quod Amerinis usque eo visum est indignum ut urbe tota fletus gemitusque fieret. etenim multa simul ante oculos versabantur, mors hominis florentissimi, Sex. Rosci, crudelissima, fili autem eius egestas indignissima, cui de tanto patrimonio praedo iste nefarius ne iter quidem ad sepulcrum patrium reliquisset, bonorum emptio flagitiosa, possessio, furta, rapinae, donationes. nemo erat qui non ardere omnia mallet quam videre in Sex. Rosci, viri optimi atque honestissimi, bonis iactantem se ac dominantem Titum Roscium.

qui amerinus usque is video sum indignus ut urbs totus fletus gemo fio etenim multus simul ante oculus verso mors homo floreo sex roscius crudelis filis autem is egestas indignus qui de tantus patrimonium praedo iste nefarius ne iter quidem ad sepulcrum patrius relinquo bonus emptio flagitiosus possessio furtum rapina donatio nemo sum qui non ardeo omnis malo quam video in sex roscius vir bonus atque honestus bonus jacto sui atque dominor titus roscius


in hac enim causa cum viderent illos amplissimam pecuniam possidere, hunc in summa mendicitate esse, illud quidem non quaererent, cui bono fuisset, sed eo perspicuo crimen et suspicionem potius ad praedam adiungerent quam ad egestatem. quid si accedit eodem ut tenuis antea fueris? quid si ut avarus? quid si ut audax? quid si ut illius qui occisus est inimicissimus? num quaerenda causa quae te ad tantum facinus adduxerit? quid ergo horum negari potest? tenuitas hominis eius modi est ut dissimulari non queat atque eo magis eluceat quo magis occultatur.

in hic enim causa cum video ille amplus pecunia possideo hic in summus mendicitas sum ille quidem non quaero qui bonus sum sed is perspicuus crimen et suspicio potis ad praeda adjungo quam ad egestas quis si accedo idem ut tenuis antea sum quis si ut avarus quis si ut audax quis si ut ille qui occido sum inimicus num quaero causa qui tu ad tantus facinus adduco quis ergo hic negaris possum tenuitas homo is modus sum ut dissimularis non queo atque is magis eluceo quo magis occulto


dices: 'quid postea, si Romae adsiduus fui?' respondebo: 'at ego omnino non fui.' — fateor me sectorem esse, verum et alii multi. — at ego, ut tute arguis, agricola et rusticus. — non continuo, si me in gregem sicariorum contuli, sum sicarius. — at ego profecto qui ne novi quidem quemquam sicarium longe absum ab eius modi crimine. permulta sunt quae dici possunt qua re intellegatur summam tibi facultatem fuisse malefici suscipiendi; quae non modo idcirco praetereo quod te ipsum non libenter accuso verum eo magis etiam quod, si de illis caedibus velim commemorare quae tum factae sunt ista eadem ratione qua Sex. Roscius occisus est, vereor ne ad pluris oratio mea pertinere videatur.

dico quis postea si roma assiduus sum respondeo at ego omnino non sum fateor ego sector sum verus et alius multus at ego ut tueor arguo agricola et rusticus non continuo si ego in grex sicarius contulis sum sicarius at ego profecto qui ne nosco quidem quisquam sicarius longus absum ab is modus crimen permultus sum qui dico possum qui res intellego summa tu facultas sum maleficus suscipio qui non modo idcirco praetereo qui tu ipse non libet accuso verus is magis etiam qui si de ille caedes volo commemoraris qui tum facio sum iste idem ratio qui sex roscius occido sum vereor ne ad multus oratio meus pertineo video


reliquum est ut per servos id admiserit. O, di immortales, rem miseram et calamitosam! quid ? in tali crimine quod innocenti saluti solet esse ut servos in quaestionem polliceatur, id Sex. Roscio facere non licet? vos qui hunc accusatis omnis eius servos habetis; unus puer victus cotidiani administer ex tanta familia Sex. Roscio relictus non est. te nunc appello, Publi Scipio, te, Marce Metelle; vobis advocatis, vobis agentibus aliquotiens duos servos paternos in quaestionem ab adversariis Sex. Roscius postulavit; meministisne Titum Roscium recusare? quid? ei servi ubi sunt? Chrysogonum, iudices, sectantur; apud eum sunt in honore et in pretio. etiam nunc ut ex eis quaeratur ego postulo, hic orat atque obsecrat.

reliquus sum ut per servus is admitto o deus immortalis res miser et calamitosus quis in talis crimen qui innocens salus soleo sum ut servus in quaestio polliceo is sex roscius facio non licet tu qui hic accuso omnis is servus habeo unus puer vinco cottidianus administer ex tantus familia sex roscius relinquo non sum tu nunc appello publius scipio tu marcus metellus tu advoco tu ago aliquoties duo servus paternus in quaestio ab adversarius sex roscius postulo memini titus roscius recusaris quis is servio ubi sum chrysogonus iudex sector apud is sum in honor et in pretium etiam nunc ut ex is quaero ego postulo hic oro atque obsecro


non ita est profecto, iudices; non est veri simile ut Chrysogonus horum litteras adamarit aut humanitatem, non ut rei familiaris negotio diligentiam cognorit eorum et fidem. est quiddam quod occultatur; quod quo studiosius ab istis opprimitur et absconditur, eo magis eminet et apparet. quid igitur?

non ita sum profecto iudex non sum verus similis ut chrysogonus hic littera adamo aut humanitas non ut res familiaris negotium diligentia cogo is et fides sum quidam qui occulto qui quo studiosus ab iste opprimo et abscondo is magis emineo et appareo quis igitur


sciunt ei qui me norunt me pro mea tenui infirmaque parte, postea quam id quod maxime volui fieri non potuit, ut componeretur, id maxime defendisse ut ei vincerent qui vicerunt. quis enim erat qui non videret humilitatem cum dignitate de amplitudine contendere? quo in certamine perditi civis erat non se ad eos iungere quibus incolumibus et domi dignitas et foris auctoritas retineretur. quae perfecta esse et suum cuique honorem et gradum redditum gaudeo, iudices, vehementerque laetor eaque omnia deorum voluntate, studio populi Romani, consilio et imperio et felicitate Lucii Sullae gesta esse intellego.

scio is qui ego nosco ego pro meus tenuis infirmo pars postea quam is qui magnus volo fio non possum ut compono is magnus defendo ut is vinco qui vinco quis enim sum qui non video humilitas cum dignitas de amplitudo contendo quo in certamen perdo civis sum non sui ad is iungo qui incolumis et domus dignitas et foris auctoritas retineo qui perficio sum et suus quisque honor et gradus reddo gaudeo iudex vehemens laeto is omnis deus voluntas studium populus romanus consilium et imperium et felicitas lucius sulla gero sum intellego


itane est? in minimis rebus qui mandatum neglexerit, turpissimo iudicio condemnetur necesse est, in re tanta cum is cui fama mortui, fortunae vivi commendatae sunt atque concreditae, ignominia mortuum, inopia vivum adfecerit, is inter honestos homines atque adeo inter vivos numerabitur? in minimis privatisque rebus etiam neglegentia in crimen mandati iudiciumque infamiae vocatur, propterea quod, si recte fiat, illum neglegere oporteat qui mandarit non illum qui mandatum receperit; in re tanta quae publice gesta atque commissa sit qui non neglegentia privatum aliquod commodum laeserit sed perfidia legationis ipsius caerimoniam polluerit maculaque adfecerit, qua is tandem poena adficietur aut quo iudicio damnabitur?

ito sum in paruus res qui mando neglego turpis iudicium condemno necesse sum in res tantus cum is qui fama mortuus fortuna vivo commendo sum atque concredo ignominia mortuus inopia vivus afficio is inter honestus homo atque adeo inter vivus numero in paruus privo res etiam neglegentia in crimen mando judicium infamia voco propterea qui si rectus fio ille neglego oportet qui mando non ille qui mando recipio in res tantus qui publicus gero atque committo sum qui non neglegentia privo aliqui commodus laedo sed perfidia legatio ipse caerimonia polluo maculo afficio qui is tandem poena afficio aut quo iudicium damno


quod in minimis noxiis et in his levioribus peccatis quae magis crebra et iam prope cotidiana sunt vel maxime et primum quaeritur, quae causa malefici fuerit, id Erucius in parricidio quaeri non putat oportere. in quo scelere, iudices, etiam cum multae causae convenisse unum in locum atque inter se congruere videntur, tamen non temere creditur, neque levi coniectura res penditur, neque testis incertus auditur, neque accusatoris ingenio res iudicatur. cum multa antea commissa maleficia, cum vita hominis perditissima, tum singularis audacia ostendatur necesse est, neque audacia solum sed summus furor atque amentia. haec cum sint omnia, tamen exstent oportet expressa sceleris vestigia, ubi, qua ratione, per quos, quo tempore maleficium sit admissum. quae nisi multa et manifesta sunt, profecto res tam scelesta, tam atrox, tam nefaria credi non potest.

qui in paruus noxius et in hic levis peccatum qui magis creber et iam prope cottidianus sum vel magnus et primus quaero qui causa maleficus sum is erucius in parricidium quaero non puto oportet in quo scelus iudex etiam cum multus causa convenio unus in locus atque inter sui congruo video tamen non temere credo neque levis conicio res pendo neque testis incertus audio neque accusator ingenium res judico cum multus antea committo maleficium cum vito homo perdo tum singularis audacia ostendo necesse sum neque audacia solus sed summus furor atque amentia hic cum sum omnis tamen exsto oportet exprimo scelus vestigium ubi qui ratio per qui quo tempus maleficium sum admitto qui nisi multus et manifestus sum profecto res tam scelestus tam atrox tam nefarius credo non possum


neque haec tu non intellegis, sed usque eo quid arguas non habes, ut non modo tibi contra nos dicendum putes verum etiam contra rerum naturam contraque consuetudinem hominum contraque opiniones omnium. at enim, cum duos filios haberet, alterum a se non dimittebat, alterum ruri esse patiebatur. quaeso, Eruci, ut hoc in bonam partem accipias; non enim exprobrandi causa sed commonendi gratia dicam.

neque hic tu non intellego sed usque is quis arguo non habeo ut non modo tu contra nos dico puto verus etiam contra res natura contra consuetudo homo contra opinio omnis at enim cum duo filius habeo alter ab sui non dimitto alter rus sum patior quaeso erucius ut hic in bonus pars accipio non enim exprobro causa sed commoneo gratia dico


erant ei veteres inimicitiae cum duobus Rosciis Amerinis, quorum alterum sedere in accusatorum subselliis video, alterum tria huiusce praedia possidere audio; quas inimicitias si tam cavere potuisset quam metuere solebat viveret. neque enim, iudices, iniuria metuebat. nam duo isti sunt Titi Roscii, quorum alteri Capitoni cognomen est, iste qui adest Magnus vocatur, homines eius modi: alter plurimarum palmarum vetus ac nobilis gladiator habetur, hic autem nuper se ad eum lanistam contulit, quique ante hanc pugnam tiro esset quod sciam, facile ipsum magistrum scelere audaciaque superavit.

sum is vetus inimicitia cum duo roscius amerinus qui alter sedeo in accusator subsellium video alter tres hic praedium possideo audio qui inimicitia si tam caveo possum quam metuo soleo vivo neque enim iudex iniuria metuo nam duo iste sum titius roscius qui alter capito cognomen sum iste qui adsum magnus voco homo is modus alter plurimaris palmaris vetus atque nobilis gladiator habeo hic autem nuper sui ad is lanista confero quisque ante hic pugna tiro sum qui scio facilis ipse magister scelus audacia supero


operae pretium erat, si animadvertistis, iudices, neglegentiam eius in accusando considerare. credo, cum vidisset qui homines in hisce subselliis sederent, quaesisse num ille aut ille defensurus esset; de me ne suspicatum quidem esse, quod antea causam publicam nullam dixerim. postea quam invenit neminem eorum qui possunt et solent ita neglegens esse coepit ut, eum in mentem veniret ei, resideret, deinde spatiaretur, non numquam etiam puerum vocaret, credo, cui cenam imperaret, prorsus ut vestro consessu et hoc conventu pro summa solitudine abuteretur. peroravit aliquando, adsedit; surrexi ego.

opera pretium sum si animadverto iudex neglegentia is in accuso considero credo cum video qui homo in hic subsellium sedeo quaero num ille aut ille defendo sum de ego ne suspicor quidem sum qui antea causa publicus nullus dico postea quam invenio nemo is qui possum et soleo ita neglego sum coepio ut is in mens venio is resideo deinde spatior non numquam etiam puer voco credo qui cena impero prorsus ut vester consessus et hic convenio pro summus solitudo abutor peroro aliquando adsedeo surgo ego


hic ne etiam sese putat aliquid posse Chrysogonus? hicne etiam potens esse volt? O rem miseram atque acerbam! neque me hercules hoc indigne fero, quod verear ne quid possit, verum quod ausus est, quod speravit sese apud talis viros aliquid ad perniciem posse innocentis, id ipsum queror. idcircone exspectata nobilitas armis atque ferro rem publicam reciperavit ut ad libidinem suam liberti servolique nobilium bona fortunas arasque nostras vexare possent?

hic ne etiam sui puto aliquis possum chrysogonus hic etiam possum sum volo o res miser atque acerbus neque ego herculis hic indignus fero qui vereor ne quis possum verus qui audeo sum qui spero sui apud talis vir aliquis ad pernicies possum innocens is ipse queror idcirco exspecto nobilitas arma atque ferrum res publicus recipero ut ad libido suus libertus servulus nobilis bonus fortuna aro noster vexaris possum


si vobis aequa et honesta postulatio videtur, iudices, ego contra brevem postulationem adfero et, quo modo mihi persuadeo, aliquanto aequiorem. primum a Chrysogono peto ut pecunia fortunisque nostris contentus sit, sanguinem et vitam ne petat; deinde a vobis, iudices, ut audacium sceleri resistatis, innocentium calamitatem levetis et in causa Sex. Rosci periculum quod in omnis intenditur propulsetis.

si tu aequus et honestus postulatio video iudex ego contra brevis postulatio affero et quo modo ego persuadeo aliquantus aequus primus ab chrysogonus peto ut pecunia fortuna noster contineo sum sanguis et vita ne peto deinde ab tu iudex ut audacium scelus resistas innocens calamitas levo et in causa sex roscius periculum qui in omnis intendo propulso


res porro abs te eius modi postulabatur ut nihil interesset, utrum eam rem recusares an de maleficio confiterere. quae cum ita sint, quaero abs te quam ob causam recusaris. cum occiditur Sex. Roscius ibidem fuerunt. servos ipsos, quod ad me attinet, neque arguo neque purgo; quod a vobis oppugnari video ne in quaestionem dentur, suspiciosum est; quod vero apud vos ipsos in honore tanto sunt, profecto necesse est sciant aliquid, quod si dixerint perniciosum vobis futurum sit. — in dominos quaeri de servis iniquum est. — at non quaeritur; sex. enim Roscius reus est; neque enim, cum de hoc quaeritur, in dominos quaeritur ; vos enim dominos esse dicitis. — cum Chrysogono sunt. — ita credo; litteris eorum et urbanitate Chrysogonus ducitur ut inter suos omnium deliciarum atque omnium artium puerulos ex tot elegantissimis familiis lectos velit hos versari, homines paene operarios, ex Amerina disciplina patris familiae rusticani.

res porro abs tu is modus postulo ut nihil intersum utrum is res recusaris an de maleficium confiteor qui cum ita sum quaero abs tu quam ob causa recusaris cum occaedes sex roscius ibidem sum servus ipse qui ad ego attineo neque arguo neque purgo qui ab tu oppugnaris video ne in quaestio do suspiciosus sum qui verus apud tu ipse in honor tantus sum profecto necesse sum scio aliquis qui si dico perniciosus tu sum sum in dominus quaero de servio iniquus sum at non quaero sex enim roscius reus sum neque enim cum de hic quaero in dominus quaero tu enim dominus sum dico cum chrysogonus sum ita credo littera is et urbanitas chrysogonus duco ut inter suus omnis deliciae atque omnis ars puerulus ex tot elego familia lectus volo hic versaris homo paene operarius ex amerinus disciplina pater familia rusticanus


si hanc ei rem privatim Sex. Roscius mandavisset ut cum Chrysogono transigeret atque decideret, inque eam rem fidem suam, si quid opus esse putaret, interponeret, ille qui sese facturum recepisset, nonne, si ex eo negotio tantulum in rem suam convertisset, damnatus per arbitrum et rem restitueret et honestatem omnem amitteret?

si hic is res privatim sex roscius mando ut cum chrysogonus transigo atque decido in is res fides suus si quis opus sum puto interpono ille qui sui facio recipio nonne si ex is negotium tantulis in res suus converto damno per arbiter et res restituo et honestas omnis amitto


prudentissima civitas Atheniensium, dum ea rerum potita est, fuisse traditur; eius porro civitatis sapientissimum Solonem dicunt fuisse, eum qui leges quibus hodie quoque utuntur scripserit. is cum interrogaretur cur nullum supplicium constituisset in eum qui parentem necasset, respondit se id neminem facturum putasse. sapienter fecisse dicitur, cum de eo nihil sanxerit quod antea commissum non erat, ne non tam prohibere quam admonere videretur. quanto nostri maiores sapientius! qui cum intellegerent nihil esse tam sanctum quod non aliquando violaret audacia, supplicium in parricidas singulare excogitaverunt ut, quos natura ipsa retinere in officio non potuisset, ei magnitudine poenae a maleficio summoverentur. insui voluerunt in culleum vivos atque ita in flumen deici.

prudens civitas atheniensis dum is res potior sum sum trado is porro civitas sapio solon dico sum is qui lex qui hodie quoque uto scribo is cum interrogo cur nullus supplicium constituo in is qui parens neco respondeo sui is nemo facio puto sapienter facio dico cum de is nihil sancio qui antea committo non sum ne non tam prohibeo quam admoneo video quantus noster magnus sapio qui cum intellego nihil sum tam sancio qui non aliquando violo audacia supplicium in parricida singularis excogito ut qui natura ipse retineo in officium non possum is magnitudo poena ab maleficium summoveo insuo volo in culleus vivus atque ita in flumen deicio


scis hunc nihil habere, nihil audere, nihil posse, nihil umquam contra rem tuam cogitasse, et tamen oppugnas eum quem neque metuere potes neque odisse debes nec quicquam iam habere reliqui vides quod ei detrahere possis. Nisi hoc indignum putas, quod vestitum sedere in iudicio vides quem tu e patrimonio tamquam e naufragio nudum expulisti. quasi vero nescias hunc et ali et vestiri a Caecilia Baliarici filia, Nepotis sorore, spectatissima femina, quae cum patrem clarissimum, amplissimos patruos, ornatissimum fratrem haberet, tamen, cum esset mulier, virtute perfecit ut, quanto honore ipsa ex illorum dignitate adficeretur, non minora illis ornamenta ex sua laude redderet.

scio hic nihil habeo nihil audeo nihil possum nihil umquam contra res tuus cogito et tamen oppugno is qui neque metuo possum neque odi debeo neque quisquam iam habeo reliquus video qui is detraho possum nisus hic indignus puto qui vestio sedeo in iudicium video qui tu e patrimonium tamquam e naufragium nudus expello quasi verus nescio hic et al et vestio ab caecilius baliaricus filia nepos soror specto femina qui cum pater clarus amplus patruus orno frater habeo tamen cum sum mulier virtus perficio ut quantus honor ipse ex ille dignitas afficio non parvus ille ornamentum ex suus laus reddo


nemo nostrum est, Eruci, quin sciat tibi inimicitias cum Sex. Roscio nullas esse; vident omnes qua de causa huic inimicus venias; sciunt huiusce pecunia te adductum esse quid ergo est? ita tamen quaestus te cupidum esse oportebat ut horum existimationem et legem Remmiam putares aliquid valere oportere.

nemo nos sum erucius quin scio tu inimicitia cum sex roscius nullus sum video omnis qui de causa hic inimicus venio scio hic pecunia tu adduco sum quis ergo sum ita tamen quaestus tu cupidus sum oportet ut hic existimatio et lex remmiam puto aliquis valeo oportet


Vsque adeo autem ille pertimuerat ut mori mallet quam de his rebus Sullam doceri. homines antiqui, qui ex sua natura ceteros fingerent, cum ille confirmaret sese nomen sex. Rosci de tabulis exempturum, praedia vacua filio traditurum, cumque id ita futurum Titus Roscius Capito qui in decem legatis erat appromitteret, crediderunt; Ameriam re inorata reverterunt. ac primo rem differre cotidie ac procrastinare isti coeperunt, deinde aliquanto lentius nihil agere atque deludere, postremo, id quod facile intellectum est, insidias vitae huiusce Sex. Rosci parare neque sese arbitrari posse diutius alienam pecuniam domino incolumi obtinere.

vsque adeo autem ille pertimeo ut morior malo quam de hic res sulla doceo homo antiquus qui ex suus natura ceterus fingo cum ille confirmo sui nomen sex roscius de tabula eximo praedium vacuus filius trado cum is ita sum titus roscius capito qui in decem legatus sum appromitto credo ameria res inoro revorto atque primus res differo cottidie atque procrastinaris iste coepio deinde aliquantus lentus nihil ago atque deludo postremo is qui facilis intellego sum insidiae vita hic sex roscius paro neque sui arbitraris possum diu alienus pecunia dominus incolumis obtineo


causam tu nullam reperiebas in Sex. Roscio; at ego in T. Roscio reperio. tecum enim mihi res est, Titi Rosci, quoniam istic sedes ac te palam adversarium esse profiteris. de Capitone post viderimus, si, quem ad modum paratum esse audio, testis prodierit; tum alias quoque suas palmas cognoscet de quibus me ne audisse quidem suspicatur. Lucius Cassius ille quem populus Romanus verissimum et sapientissimum iudicem putabat identidem in causis quaerere solebat 'cui bono' fuisset. sic vita hominum est ut ad maleficium nemo conetur sine spe atque emolumento accedere.

causa tu nullus reperio in sex roscius at ego in t roscius reperio tu enim ego res sum titius roscius quoniam istic sedes atque tu palam adversarius sum profiteor de capito post video si qui ad modus paro sum audio testis prodeo tum alius quoque suus palmo cognosco de qui ego ne audio quidem suspicor lucius casseius ille qui populus romanus verus et sapio judico puto identidem in causa quaero soleo qui bonus sum sic vito homo sum ut ad maleficium nemo conor sine spes atque emolumentum accedo


Chrysogonus suine malefici occultandi causa quaestionem de eis haberi non volt? minime, iudices; non in omnis arbitror omnia convenire. ego in Chrysogono, quod ad me attinet, nihil eius modi suspicor; neque hoc mihi nunc primum in mentem venit dicere. meministis me ita distribuisse initio causam: in crimen cuius tota argumentatio permissa Erucio est, et in audaciam cuius partes Rosciis impositae sunt. quicquid malefici, sceleris, caedis erit, proprium id Rosciorum esse debebit. nimiam gratiam potentiamque Chrysogoni dicimus et nobis obstare et perferri nullo modo posse et a vobis, quoniam potestas data est, non modo infirmari verum etiam vindicari oportere.

chrysogonus suinus maleficus occulto causa quaestio de is habeo non volo paruus iudex non in omnis arbitror omnis convenio ego in chrysogonus qui ad ego attineo nihil is modus suspicor neque hic ego nunc primus in mens venio dico memini ego ita distribuo initium causa in crimen qui totus argumentatio permitto erucius sum et in audacia qui pars roscius impono sum quisquis maleficus scelus caedes sum proprius is roscius sum debeo nimius gratia potentia chrysogonus dico et nos obstaris et perfero nullus modo possum et ab tu quoniam potestas do sum non modo infirmaris verus etiam vindicaris oportet


quae res igitur tantum istum furorem sex. Roscio obiecit? 'patri' inquit 'non placebat.' patri non placebat? quam ob causam? necesse est enim eam quoque iustam et magnam et perspicuam fuisse. nam ut illud incredibile est, mortem oblatam esse patri a filio sine plurimis et maximis causis, sic hoc veri simile non est, odio fuisse parenti filium sine causis multis et magnis et necessariis.

qui res igitur tantus iste furor sex roscius obiacio pater inquam non placeo pater non placeo quam ob causa necesse sum enim is quoque iustus et magnus et perspicuus sum nam ut ille incredibilis sum mors offertor sum pater ab filius sine multus et magnus causa sic hic verus similis non sum odium sum parens filius sine causa multus et magnus et necessarius


verum, ut fit, multa saepe imprudentibus imperatoribus vis belli ac turba molitur. dum is in aliis rebus erat occupatus qui summam rerum administrabat, erant interea qui suis volneribus mederentur; qui, tamquam si offusa rei publicae sempiterna nox esset, ita ruebant in tenebris omniaque miscebant; a quibus miror ne quod iudiciorum esset vestigium non subsellia quoque esse combusta; nam et accusatores et iudices sustulerunt. hoc commodi est quod ita vixerunt ut testis omnis, si cuperent, interficere non possent; nam, dum hominum genus erit, qui accuset eos non deerit; dum civitas erit, iudicia fient. verum, ut coepi dicere, et Erucius, haec si haberet in causa quae commemoravi, posset ea quamvis diu dicere, et ego, iudices, possum; sed in animo est, quem ad modum ante dixi, leviter transire ac tantum modo perstringere unam quamque rem, ut omnes intellegant me non studio accusare sed officio defendere.

verus ut fio multus saepe imprudens imperator volo bellum atque turba molio dum is in alius res sum occupo qui summa res administro sum interea qui suus vulnus medeor qui tamquam si offundo res publicus sempiternus nox sum ita ruo in tenebrae omne misceo ab qui miro ne qui iudicium sum vestigium non subsellium quoque sum comburo nam et accusator et iudex tollo hic commodus sum qui ita vivo ut testis omnis si cupio interficio non possum nam dum homo genus sum qui accuso is non desum dum civitas sum iudicium fio verus ut coepio dico et erucius hic si habeo in causa qui commemoro possum is quivis diu dico et ego iudex possum sed in animus sum qui ad modus ante dico levis transeo atque tantus modo perstringo unus quisque res ut omnis intellego ego non studium accuso sed officium defendo


restat, iudices, ut hoc dubitemus, uter potius Sex. Roscium occiderit, is ad quem morte eius divitiae venerint, an is ad quem mendicitas, is qui antea tenuis fuerit, an is qui postea factus sit egentissimus, is qui ardens avaritia feratur infestus in suos, an is qui semper ita vixerit ut quaestum nosset nullum, fructum autem eum solum quem labore peperisset, is qui omnium sectorum audacissimus sit, an is qui propter fori iudiciorumque insolentiam non modo subsellia verum etiam urbem ipsam reformidet, postremo, iudices, id quod ad rem mea sententia maxime pertinet, utrum inimicus potius an filius.

resto iudex ut hic dubito uter potis sex roscius occido is ad qui mors is divitiae venio an is ad qui mendicitas is qui antea tenuis sum an is qui postea facio sum egeo is qui ardeo avaritia fero infestus in suus an is qui semper ita vivo ut quaestus nosco nullus fructus autem is solus qui labor pario is qui omnis sector audax sum an is qui propter forum judicium insolentia non modo subsellium verus etiam urbs ipse reformido postremo iudex is qui ad res meus sententia magnus pertineo utrum inimicus potis an filius


occiso Sex. Roscio primus Ameriam nuntiat Mallius Glaucia quidam, homo tenuis, libertinus, cliens et familiaris istius Titi Rosci, et nuntiat domum non fili sed Titi Capitonis inimici; et cum post horam primam noctis occisus esset, primo diluculo nuntius hic Ameriam venit; decem horis nocturnis sex et quinquaginta milia passuum cisiis pervolavit, non modo ut exoptatum inimico nuntium primus adferret sed etiam cruorem inimici quam recentissimum telumque paulo ante e corpore extractum ostenderet.

occido sex roscius primus ameria nuntio mallius glaucion quidam homo tenuis libertinus cliens et familiaris iste titius roscius et nuntio domus non filis sed titius capito inimicus et cum post hora primus nox occido sum primus diluculum nuntius hic ameria venio decem hora nocturnus sex et quinquaginta mille passus cisium pervolo non modo ut exoptas inimicus nuntius primus affero sed etiam cruor inimicus quam recens telum paulus ante e corpus extraho ostendo


venio nunc eo quo me non cupiditas ducit sed fides. nam si mihi liberet accusare, accusarem alios potius ex quibus possem crescere; quod certum est non facere, dum utrumvis licebit. is enim mihi videtur amplissimus qui sua virtute in altiorem locum pervenit, non qui ascendit per alterius incommodum et calamitatem. desinamus aliquando ea scrutari quae sunt inania; quaeramus ibi maleficium ubi et est et inveniri potest; iam intelleges, Eruci, certum crimen quam multis suspicionibus coarguatur, tametsi neque omnia dicam et leviter unum quidque tangam. neque enim id facerem, nisi necesse esset, et id erit signi me invitum facere, quod non persequar longius quam salus huius et mea fides postulabit.

venio nunc is quo ego non cupiditas duco sed fides nam si ego libero accuso accusaris alius potis ex qui possum cresco qui certus sum non facio dum utrum liceo is enim ego video amplus qui suus virtus in alo locus pervenio non qui ascendo per alter incommodus et calamitas desino aliquando is scrutor qui sum inanis quaero ibi maleficium ubi et sum et invenio possum iam intellego erucius certus crimen quam multus suspicio coarguo tametsi neque omnis dico et levis unus quisque tango neque enim is facio nisi necesse sum et is sum signum ego invitus facio qui non persequor longus quam salus hic et meus fides postulo


qua vociferatione in ceteris iudiciis accusatores uti consuerunt, ea nos hoc tempore utimur qui causam dicimus. petimus abs te, Marce Fanni, a vobisque, iudices, ut quam acerrime maleficia vindicetis, ut quam fortissime hominibus audacissimis resistatis, ut hoc cogitetis, nisi in hac causa qui vester animus sit ostendetis, eo prorumpere hominum cupiditatem et scelus et audaciam ut non modo clam verum etiam hic in foro ante tribunal tuum, Marci Fanni, ante pedes vestros, iudices, inter ipsa subsellia caedes futurae sint.

qui vociferatio in ceterus iudicium accusator uti consuo is nos hic tempus utor qui causa dico peto abs tu marcus fannius ab tu iudex ut quam acer maleficium vindico ut quam fortis homo audax resistas ut hic cogito nisi in hic causa qui vester animus sum ostendo is prorumpo homo cupiditas et scelus et audacia ut non modo clam verus etiam hic in forum ante tribunal tuus marcius fannius ante pes vester iudex inter ipse subsellium caedes sum sum


estne hoc illi dicto atque facto Fimbriano simillimum? accusatis Sex. Roscium. quid ita? quia de manibus vestris effugit, quia se occidi passus non est. illud, quia in Scaevola factum est, magis indignum videtur, hoc, quia fit a Chrysogono, non est ferendum. nam per deos immortalis! quid est in hac causa quod defensionis indigeat? qui locus ingenium patroni requirit aut oratoris eloquentiam magno opere desiderat? totam causam, iudices, explicemus atque ante oculos expositam consideremus; ita facillime quae res totum iudicium contineat et quibus de rebus nos dicere oporteat et quid vos sequi conveniat intellegetis.

edo hic ille dico atque facio fimbrianus similis accuso sex roscius quis ita quia de manus vester effugio quia sui occido patior non sum ille quia in scaevola facio sum magis indignus video hic quia fio ab chrysogonus non sum fero nam per deus immortal quis sum in hic causa qui defensio indigeo qui locus ingenium patronus requiro aut orator eloquentia magnus opus desidero totus causa iudex explico atque ante oculus expono considero ita facilis qui res totus iudicium contineo et qui de res nos dico oportet et quis tu sequor convenio intellego


ad Volaterras in castra Lucii Sullae mors Sex. Rosci quadriduo quo is occisus est Chrysogono nuntiatur. quaeritur etiam nunc quis cum nuntium miserit? nonne perspicuum est eundem qui Ameriam? curat Chrysogonus ut eius bona veneant statim; qui non norat hominem aut rem. at qui ei venit in mentem praedia concupiscere hominis ignoti quem omnino numquam viderat? Soletis, cum aliquid huiusce modi audistis, iudices, continuo dicere: 'necesse est aliquem dixisse municipem aut vicinum; ei plerumque indicant, per eos plerique produntur.' hic nihil est quod suspicione occupetis.

ad volaterrae in castrum lucius sulla mors sex roscius quadriduum quo is occido sum chrysogonus nuntio quaero etiam nunc quis cum nuntius mitto nonne perspicuus sum idem qui ameria curo chrysogonus ut is bonus veneant statim qui non norat homo aut res at qui is venio in mens praedium concupisco homo ignosco qui omnino numquam video soletum cum aliquis hic modus audio iudex continuo dico necesse sum aliquis dico municipem aut vicinus is plerusque indico per is plerusque prodo hic nihil sum qui suspicio occupo


videtisne quos nobis poetae tradiderunt patris ulciscendi causa supplicium de matre sumpsisse, cum praesertim deorum immortalium iussis atque oraculis id fecisse dicantur, tamen ut eos agitent Furiae neque consistere umquam patiantur, quod ne pii quidem sine scelere esse potuerunt? sic se res habet, iudices: magnam vim, magnam necessitatem, magnam possidet religionem paternus maternusque sanguis; ex quo si qua macula concepta est, non modo elui non potest verum usque eo permanat ad animum ut summus furor atque amentia consequatur.

video qui nos poeta trado pater ulciscor causa supplicium de mater sumo cum praesertim deus immortalis iussum atque oraculis is facio dico tamen ut is agito furius neque consisto umquam patior qui ne pius quidem sine scelus sum possum sic sui res habeo iudex magnus vis magnus necessitas magnus possideo religio paternus maternus sanguis ex quo si qui macula concipio sum non modo eluo non possum verus usque is permano ad animus ut summus furor atque amentia consequor


quae domi gerenda sunt, ea per Caeciliam transiguntur, fori iudicique rationem Marcus Messala, ut videtis, iudices, suscepit; qui, si iam satis aetatis ac roboris haberet, ipse pro Sex. Roscio diceret. quoniam ad dicendum impedimento est aetas et pudor qui ornat aetatem causam mihi tradidit quem sua causa cupere ac debere intellegebat, ipse adsiduitate, consilio, auctoritate, diligentia perfecit ut Sex. Rosci vita erepta de manibus sectorum sententiis iudicum permitteretur. nimirum, iudices, pro hac nobilitate pars maxima civitatis in armis fuit; haec acta res est ut ei nobiles restituerentur in civitatem qui hoc facerent quod facere Messalam videtis, qui caput innocentis defenderent, qui iniuriae resisterent, qui quantum possent in salute alterius quam in exitio mallent ostendere; quod si omnes qui eodem loco nati sunt facerent, et res publica ex illis et ipsi ex invidia minus laborarent.

qui domus gero sum is per caecilius transigo forum judicium ratio marcus messalla ut video iudex suscipio qui si iam satis aetas atque robur habeo ipse pro sex roscius dico quoniam ad dico impedimentum sum aetas et pudor qui orno aetas causa ego trado qui suus causa cupio atque debeo intellego ipse adsiduitas consilium auctoritas diligentia perficio ut sex roscius vito eripio de manus sector sententia iudex permitto nimirum iudex pro hic nobilitas pars maximus civitas in arma sum hic ago res sum ut is nobilis restituo in civitas qui hic facio qui facio messalla video qui caput innocens defendo qui iniuria resisto qui quantus possum in salus alter quam in exitium malo ostendo qui si omnis qui idem locus nascor sum facio et res publicus ex ille et ipse ex invidia paruus laboro


age nunc ceteras quoque facultates consideremus. erat tum multitudo sicariorum, id quod commemoravit Erucius, et homines impune occidebantur. quid? ea multitudo quae erat? opinor, aut eorum qui in bonis erant occupati, aut eorum qui ab eis conducebantur ut aliquem occiderent. si eos putas qui alienum appetebant, tu es in eo numero qui nostra pecunia dives es; sin eos quos qui leviore nomine appellant percussores vocant, quaere in cuius fide sint et clientela; mihi crede, aliquem de societate tua reperies; et, quicquid tu contra dixeris, id cum defensione nostra contendito; ita facillime causa Sex. Rosci cum tua conferetur.

ago nunc ceterus quoque facultas considero sum tum multitudo sicarius is qui commemoro erucius et homo impunis occaedes quis is multitudo qui sum opinor aut is qui in bonus sum occupo aut is qui ab is conduco ut aliquis occido si is puto qui alienus appeto tu sum in is numerus qui noster pecunia dives sum sin is qui qui levis nomen appello percussor voco quaero in qui fides sum et clientela ego credo aliquis de societas tuus reperio et quisquis tu contra dico is cum defensio noster contendo ita facilis causa sex roscius cum tuus confero


odium igitur acerrimum patris in filium ex hoc, opinor, ostenditur, Eruci, quod hunc ruri esse patiebatur. numquid est aliud? 'immo vero' inquit 'est; nam istum exheredare in animo habebat.' audio; nunc dicis aliquid quod ad rem pertineat; nam illa, opinor, tu quoque concedis levia esse atque inepta: 'convivia cum patre non inibat.' quippe, qui ne in oppidum quidem nisi perraro veniret. 'domum suam istum non fere quisquam vocabat.' nec mirum, qui neque in urbe viveret neque revocaturus esset.

odium igitur acer pater in filius ex hic opinor ostendo erucius qui hic rus sum patior numquid sum alius immo verus inquam sum nam iste exheredaris in animus habeo audio nunc dico aliquis qui ad res pertineo nam ille opinor tu quoque concedo levis sum atque ineptus convivium cum pater non ineo quippe qui ne in oppidum quidem nisi perrarus venio domus suus iste non fere quisquam voco neque mirus qui neque in urbs vivo neque revoco sum


quid ais, Eruci? tot praedia, tam pulchra, tam fructuosa Sex. Roscius filio suo relegationis ac supplici gratia colenda ac tuenda tradiderat? quid? hoc patres familiae qui liberos habent, praesertim homines illius ordinis ex municipiis rusticanis, nonne optatissimum sibi putant esse filios suos rei familiari maxime servire et in praediis colendis operae plurimum studique consumere?

quis aio erucius tot praedium tam pulcher tam fructuosus sex roscius filius suus relegatio atque supplicium gratia colo atque tueor trado quis hic pater familia qui liber habeo praesertim homo ille ordo ex municipium rusticanus nonne opto sui puto sum filius suus res familiaris magnus servio et in praedium colo opera multus studium consumo


nolite enim putare, quem ad modum in fabulis saepenumero videtis, eos qui aliquid impie scelerateque commiserint agitari et perterreri Furiarum taedis ardentibus. Sua quemque fraus et suus terror maxime vexat, suum quemque scelus agitat amentiaque adficit, suae malae cogitationes conscientiaeque animi terrent; hae sunt impiis adsiduae domesticaeque Furiae quae dies noctesque parentium poenas a consceleratissimis filiis repetant.

nolo enim puto qui ad modus in fabula saepenumero video is qui aliquis impius scelero committo agitaris et perterreo furiaris taeda ardeo sue quisque fraus et suus terror magnus vexo suus quisque scelus agito amens afficio suus malus cogitatio conscientia animus terreo hic sum impius assiduus domesticus furius qui dies nox pareo poena ab consceleratus filius repeto


verum longe aliter est; nil horum est, iudices. non modo non laedetur causa nobilitatis, si istis hominibus resistetis, verum etiam ornabitur. etenim qui haec vituperare volunt Chrysogonum tantum posse queruntur; qui laudare volunt concessum ei non esse commemorant. ac iam nihil est quod quisquam aut tam stultus aut tam improbus sit qui dicat: 'vellem quidem liceret; hoc dixissem.' dicas licet. 'hoc fecissem.' facias licet; nemo prohibet. 'hoc decrevissem.' decerne , modo recte; omnes approbabunt. 'hoc iudicassem.' laudabunt omnes, si recte et ordine iudicaris.

verus longus aliter sum nihil hic sum iudex non modo non laedo causa nobilitas si iste homo resisto verus etiam orno etenim qui hic vituperaris volo chrysogonus tantus possum queror qui laudo volo concedo is non sum commemoro atque iam nihil sum qui quisquam aut tam stultus aut tam improbus sum qui dico volo quidem licet hic dico dico licet hic facio facio licet nemo prohibeo hic decerno decerno modo rectus omnis approbo hic judico laudo omnis si rectus et ordo iudicaris


te quoque magno opere, Marci Fanni, quaeso ut, qualem te iam antea populo Romano praebuisti, cum huic eidem quaestioni iudex praeesses, talem te et nobis et rei publicae hoc tempore impertias. quanta multitudo hominum convenerit ad hoc iudicium vides; quae sit omnium mortalium exspectatio, quae cupiditas ut acria ac severa iudicia fiant intellegis. longo intervallo iudicium inter sicarios hoc primum committitur, cum interea caedes indignissimae maximaeque factae sunt; omnes hanc quaestionem te praetore manifestis maleficiis cotidianoque sanguine dignissimam sperant futuram.

tu quoque magnus opus marcius fannius quaeso ut qual tu iam antea populus romanus praebeo cum hic idem quaestio iudex praesum talis tu et nos et res publicus hic tempus impertio quantus multitudo homo convenio ad hic iudicium video qui sum omnis mortalis exspectatio qui cupiditas ut acer atque severus iudicium fio intellego longus intervallum iudicium inter sicarius hic primus committo cum interea caedes indignus magnus facio sum omnis hic quaestio tu praetor manifestus maleficium cottidianus sanguis dignus spero sum


si hac indigna suspicione careat, animo aequo se carere suis omnibus commodis dicit. rogat oratque te, Chrysogone, si nihil de patris fortunis amplissimis in suam rem convertit, si nulla in re te fraudavit, si tibi optima fide sua omnia concessit, adnumeravit, appendit, si vestitum quo ipse tectus erat anulumque de digito suum tibi tradidit, si ex omnibus rebus se ipsum nudum neque praeterea quicquam excepit, ut sibi per te liceat innocenti amicorum opibus vitam in egestate degere.

si hic indignus suspicio careo animus aequus sui careo suus omnis commodus dico rogo oro tu chrysogonus si nihil de pater fortuna amplus in suus res converto si nullus in res tu fraudo si tu bonus fides suus omnis concedo adnumero appendo si vestio quo ipse tego sum anulus de digitus suus tu trado si ex omnis res sui ipse nudus neque praeterea quisquam excipio ut sui per tu licet innocens amicus ops vita in egestas dego


verum quaeso a vobis, iudices, ut haec pauca quae restant ita audiatis ut partim me dicere pro me ipso putetis, partim pro Sex. Roscio. quae enim mihi ipsi indigna et intolerabilia videntur quaeque ad omnis, nisi providemus, arbitror pertinere, ea pro me ipso ex animi mei sensu ac dolore pronuntio; quae ad huius vitae casum causamque pertinent et quid hic pro se dici velit et qua condicione contentus sit iam in extrema oratione nostra, iudices, audietis.

verus quaeso ab tu iudex ut hic paucus qui resto ita audio ut pars ego dico pro ego ipse puteo pars pro sex roscius qui enim ego ipse indignus et intolerabilis video quisque ad omnis nisi provideo arbitror pertineo is pro ego ipse ex animus meus sentio atque dolor pronuntio qui ad hic vita casus causa pertineo et quis hic pro sui dico volo et qui condicio contineo sum iam in exter oratio noster iudex audio


at vero Titus Roscius non unum rei pecuniariae socium fefellit, quod, tametsi grave est, tamen aliquo modo posse ferri videtur, verum novem homines honestissimos, eiusdem muneris, legationis, offici mandatorumque socios, induxit, decepit, destituit, adversariis tradidit, omni fraude et perfidia fefellit; qui de scelere suspicari eius nihil potuerunt, socium offici metuere non debuerunt, eius malitiam non viderunt, orationi vanae crediderunt. itaque nunc illi homines honestissimi propter istius insidias parum putantur cauti providique fuisse; iste qui initio proditor fuit, deinde perfuga, qui primo sociorum consilia adversariis enuntiavit, deinde societatem cum ipsis adversariis coiit, terret etiam nos ac minatur tribus praediis, hoc est praemiis sceleris, ornatus. in eius modi vita, iudices, in his tot tantisque flagitiis hoc quoque maleficium de quo iudicium est reperietis.

at verus titus roscius non unus res pecuniarius socius fallo qui tametsi gravis sum tamen aliquis modo possum fero video verus novo homo honestus idem munus legatio officio mando socius induco decipio destituo adversarius trado omnis fraus et perfidia fallo qui de scelus suspicaris is nihil possum socius officio metuo non debeo is malitia non video oratio vanus credo itaque nunc ille homo honestus propter iste insidiae parum puto caveo provideo sum iste qui initium proditor sum deinde perfuga qui primus socius consilium adversarius enuntio deinde societas cum ipse adversarius coeo terreo etiam nos atque mino tres praedium hic sum praemium scelus orno in is modus vito iudex in hic tot tantus flagitium hic quoque maleficium de quo iudicium sum reperio


non modo malitiosius gessisset sui quaestus aut commodi causa verum etiam neglegentius, cum maiores summum admisisse dedecus existimabant. itaque mandati constitutum est iudicium non minus turpe quam furti, credo, propterea quod quibus in rebus ipsi interesse non possumus, in eis operae nostrae vicaria fides amicorum supponitur; quam qui laedit, oppugnat omnium commune praesidium et, quantum in ipso est, disturbat vitae societatem. non enim possumus omnia per nos agere; alius in alia est re magis utilis. idcirco amicitiae comparantur ut commune commodum mutuis officiis gubernetur.

non modo malitiosus gero suus quaestus aut commodus causa verus etiam neglego cum magnus superus admitto dedecus existimo itaque mando constituo sum iudicium non paruus turpis quam furtum credo propterea qui qui in res ipse intersum non possum in is opera noster vicarius fides amicus suppono quam qui laedo oppugno omnis communis praesidium et quantus in ipse sum disturbo vita societas non enim possum omnis per nos ago alius in alius sum res magis utilis idcirco amicitia comparo ut communis commodus mutuus officium guberno


non eodem modo de omnibus, ideo quod prima illa res ad meum officium pertinet, duas autem reliquas vobis populus Romanus imposuit; ego crimen oportet diluam, vos et audaciae resistere et hominum eius modi perniciosam atque intolerandam potentiam primo quoque tempore exstinguere atque opprimere debetis.

non idem modo de omnis ideo qui primus ille res ad meus officium pertineo duo autem reliquus tu populus romanus impono ego crimen oportet diluo tu et audacia resisto et homo is modus perniciosus atque intolero potentia primus quoque tempus exstinguo atque opprimo debeo


qua re hoc quo minus est credibile, nisi ostenditur, eo magis est, si convincitur, vindicandum. itaque cum multis ex rebus intellegi potest maiores nostros non modo armis plus quam ceteras nationes verum etiam consilio sapientiaque potuisse, tum ex hac re vel maxime quod in impios singulare supplicium invenerunt. qua in re quantum prudentia praestiterint eis qui apud ceteros sapientissimi fuisse dicuntur considerate.

qui res hic quo paruus sum credibilis nisi ostendo is magis sum si convinco vindico itaque cum multus ex res intellego possum magnus noster non modo arma multus quam ceterus natio verus etiam consilium sapio possum tum ex hic res vel magnus qui in impii singularis supplicium invenio qui in res quantus prudentia praesto is qui apud ceterus sapio sum dico considero


quid facitis? cur recusatis? dubitate etiam nunc, iudices, si potestis, a quo sit Sex. Roscius occisus, ab eone qui propter illius mortem in egestate et in insidiis versatur, cui ne quaerendi quidem de morte patris potestas permittitur, an ab eis qui quaestionem fugitant, bona possident, in caede atque ex caede vivunt. omnia, iudices, in hac causa sunt misera atque indigna; tamen hoc nihil neque acerbius neque iniquius proferri potest: mortis paternae de servis paternis quaestionem habere filio non licet! ne tam diu quidem dominus erit in suos dum ex eis de patris morte quaeratur? veniam, neque ita multo postea, ad hunc locum; nam hoc totum ad Roscios pertinet, de quorum audacia tum me dicturum pollicitus sum, cum Eruci crimina diluissem.

quis facio cur recuso dubitas etiam nunc iudex si possum ab quo sum sex roscius occido ab eon qui propter ille mors in egestas et in insidiae verso qui ne quaero quidem de mors pater potestas permitto an ab is qui quaestio fugito bonus possideo in caedes atque ex caedes vivo omnis iudex in hic causa sum misero atque indignus tamen hic nihil neque acerbus neque iniquus profero possum mors paternus de servio paternus quaestio habeo filius non licet ne tam diu quidem dominus sum in suus dum ex is de pater mors quaero venio neque ita multus postea ad hic locus nam hic totus ad roscius pertineo de qui audacia tum ego dico polliceor sum cum erucius crimen diluo


quo modo occidit? ipse percussit an aliis occidendum dedit? si ipsum arguis, Romae non fuit; si per alios fecisse dicis, quaero quos? servosne an liberos? si liberos, quos homines? indidemne Ameria an hosce ex urbe sicarios? si Ameria, qui sunt ei? cur non nominantur? si Roma, unde eos noverat Roscius qui Romam multis annis non venit neque umquam plus triduo fuit? ubi eos convenit? qui conlocutus est? quo modo persuasit? 'pretium dedit'; cui dedit? per quem dedit? unde aut quantum dedit? nonne his vestigiis ad caput malefici perveniri solet? et simul tibi in mentem veniat facito quem ad modum vitam huiusce depinxeris; hunc hominem ferum atque agrestem fuisse, numquam cum homine quoquam conlocutum esse, numquam in oppido constitisse.

quo modo occido ipse percutio an alius occaedes do si ipse arguo roma non sum si per alius facio dico quaero qui servus an liber si liber qui homo indidem ameria an hic ex urbs sicarius si ameria qui sum is cur non nomino si roma unde is nosco roscius qui roma multus annus non venio neque umquam multus triduum sum ubi is convenio qui conloquor sum quo modo persuadeo pretium do qui do per qui do unde aut quantus do nonne hic vestigium ad caput maleficus pervenio soleo et simul tu in mens venio facio qui ad modus vita hic depingo hic homo ferus atque agrestis sum numquam cum homo quoquam conloquor sum numquam in oppidum consto


an amandarat hunc sic ut esset in agro ac tantum modo aleretur ad villam, ut commodis omnibus careret? quid? si constat hunc non modo colendis praediis praefuisse sed certis fundis patre vivo frui solitum esse, tamenne haec a te vita eius rusticana relegatio atque amandatio appellabitur? vides, Eruci, quantum distet argumentatio tua ab re ipsa atque a veritate. quod consuetudine patres faciunt, id quasi novum reprehendis; quod benivolentia fit, id odio factum criminaris; quod honoris causa pater filio suo concessit, id eum supplici causa fecisse dicis.

an amando hic sic ut sum in ager atque tantus modo alo ad villa ut commodus omnis careo quis si consto hic non modo colo praedium praesum sed certus fundo pater vivo fruor soleo sum tamen hic ab tu vito is rusticanus relegatio atque amandatio appello video erucius quantus disto argumentatio tuus ab res ipse atque ab veritas qui consuetudo pater facio is quasi novus reprehendo qui benevolens fio is odium facio criminaris qui honor causa pater filius suus concedo is is supplicium causa facio dico


etenim quis tam dissoluto animo est qui haec cum videat tacere ac neglegere possit? patrem meum, cum proscriptus non esset, iugulastis, occisum in proscriptorum numerum rettulistis, me domo mea per vim expulistis, patrimonium meum possidetis. quid voltis amplius? etiamne ad subsellia cum ferro atque telis venistis ut hic aut iuguletis aut condemnetis?

etenim quis tam dissolvo animus sum qui hic cum video taceo atque neglego possum pater meus cum proscribo non sum jugulo occido in proscriptor numerus refero ego domus meus per vis expello patrimonium meus possideo quis volo amplus etiam ad subsellium cum ferrum atque telum venio ut hic aut jugulo aut condemno


neque ego haec eo profero quo conferenda sint cum hisce de quibus nunc quaerimus, sed ut illud intellegatur, cum apud maiores nostros summi viri clarissimique homines qui omni tempore ad gubernacula rei publicae sedere debebant tamen in agris quoque colendis aliquantum operae temporisque consumpserint, ignosci oportere ei homini qui se fateatur esse rusticum, cum ruri adsiduus semper vixerit, cum praesertim nihil esset quod aut patri gratius aut sibi iucundius aut re vera honestius facere posset.

neque ego hic is profero quo confero sum cum hic de qui nunc quaero sed ut ille intellego cum apud magnus noster superus vir clarus homo qui omnis tempus ad gubernaculum res publicus sedeo debeo tamen in ager quoque colo aliquantus opera tempus consumo ignosco oportet is homo qui sui fateor sum rusticus cum rus assiduus semper vivo cum praesertim nihil sum qui aut pater gratus aut sui jucundus aut res verus honestus facio possum


occidisse patrem Sex. Roscius arguitur. scelestum, di immortales! ac nefarium facinus atque eius modi quo uno maleficio scelera omnia complexa esse videantur! etenim si, id quod praeclare a sapientibus dicitur, voltu saepe laeditur pietas, quod supplicium satis acre reperietur in eum qui mortem obtulerit parenti? pro quo mori ipsum, si res postularet, iura divina atque humana cogebant.

occido pater sex roscius arguo scelestus deus immortalis atque nefarius facinus atque is modus quo unus maleficium scelus omnis complector sum video etenim si is qui praeclaris ab sapio dico vultus saepe laedo pietas qui supplicium satis acer reperio in is qui mors offertor parens pro quo morior ipse si res postulo ius divino atque humanus cogo


quae res ea est? bona patris huiusce Sex. Rosci quae sunt sexagiens, quae de viro fortissimo et clarissimo Lucio Sulla, quem honoris causa nomino, duobus milibus nummum sese dicit emisse adulescens vel potentissimus hoc tempore nostrae civitatis, Lucius Cornelius Chrysogonus. is a vobis, iudices, hoc postulat ut, quoniam in alienam pecuniam tam plenam atque praeclaram nullo iure invaserit, quoniamque ei pecuniae vita Sex. Rosci obstare atque officere videatur, deleatis ex animo suo suspicionem omnem metumque tollatis; sese hoc incolumi non arbitratur huius innocentis patrimonium tam amplum et copiosum posse obtinere, damnato et eiecto sperat se posse quod adeptus est per scelus, id per luxuriam effundere atque consumere. hunc sibi ex animo scrupulum qui se dies noctesque stimulat ac pungit ut evellatis postulat, ut ad hanc suam praedam tam nefariam adiutores vos profiteamini.

qui res is sum bonus pater hic sex roscius qui sum sexagies qui de vir fortis et clarus lucius sulla qui honor causa nomino duo mille nummus sui dico emo adulescens vel potens hic tempus noster civitas lucius cornelius chrysogonus is ab tu iudex hic postulo ut quoniam in alienus pecunia tam plenus atque praeclarus nullus ius invado quoniam is pecunia vito sex roscius obstaris atque officio video deleo ex animus suus suspicio omnis metus tollo sui hic incolumis non arbitror hic innocens patrimonium tam amplus et copiosus possum obtineo damno et eicio spero sui possum qui adipiscor sum per scelus is per luxuria effundo atque consumo hic sui ex animus scrupulis qui sui dies nox stimulo atque pungo ut evello postulo ut ad hic suus praeda tam nefarius adiutor tu profiteor


itaque decurionum decretum statim fit ut decem primi proficiscantur ad Lucium Sullam doceantque eum qui vir Sex. Roscius fuerit, conquerantur de istorum scelere et iniuriis, orent ut et illius mortui famam et fili innocentis fortunas conservatas velit. atque ipsum decretum, quaeso, cognoscite. DECRETVM DECVRIONVM. legati in castra veniunt. intellegitur, iudices, id quod iam ante dixi, imprudente Lucio Sulla scelera haec et flagitia fieri. nam statim Chrysogonus et ipse ad eos accedit et homines nobilis adlegat qui peterent ne ad Sullam adirent, et omnia Chrysogonum quae vellent esse facturum pollicerentur.

itaque decurio decretum statim fio ut decem primus proficiscor ad lucius sulla doceo is qui vir sex roscius sum conqueror de iste scelus et iniuria oro ut et ille mortuus fama et filis innocens fortuna conservo volo atque ipse decretum quaeso cognosco decretvm decvrionvm legatus in castrum venio intellego iudex is qui iam ante dico imprudens lucius sulla scelus hic et flagitium fio nam statim chrysogonus et ipse ad is accedo et homo nobilis adlego qui peto ne ad sulla adeo et omnis chrysogonus qui volo sum facio polliceor


alter tibi descendit de Palatio et aedibus suis; habet animi causa rus amoenum et suburbanum, plura praeterea praedia neque tamen ullum nisi praeclarum et propinquum. domus referta vasis Corinthiis et Deliacis, in quibus est authepsa illa quam tanto pretio nuper mercatus est ut qui praetereuntes quid praeco enumeraret audiebant fundum venire arbitrarentur. quid praeterea caelati argenti, quid stragulae vestis, quid pictarum tabularum, quid signorum, quid marmoris apud illum putatis esse? tantum scilicet quantum e multis splendidisque familiis in turba et rapinis coacervari una in domo potuit. familiam vero quantam et quam variis cum artificiis habeat quid ego dicam?

alter tu descendo de palatium et aedes suus habeo animus causa rus amoenus et suburbanus multus praeterea praedium neque tamen ullus nisi praeclaris et propinquus domus refercio vasum corinthius et deliacus in qui sum authepsa ille quam tantus pretium nuper mercor sum ut qui praetereo quis praeco enumero audio fundus venio arbitror quis praeterea caelo argentum quis stragula vestio quis pictaris tabularis quis signum quis marmor apud ille puto sum tantus scilicet quantus e multus splendidus familia in turba et rapina coacervaris unus in domus possum familia verus quantus et quam varius cum artificium habeo quis ego dico


accedit illa quoque causa quod a ceteris forsitan ita petitum sit ut dicerent, ut utrumvis salvo officio se facere posse arbitrarentur; a me autem ei contenderunt qui apud me et amicitia et beneficiis et dignitate plurimum possunt, quorum ego nec benevolentiam erga me ignorare nec auctoritatem aspernari nec voluntatem neglegere debebam.

accedo ille quoque causa qui ab ceterus forsitan ita peto sum ut dico ut utrum salvo officium sui facio possum arbitror ab ego autem is contendo qui apud ego et amicitia et beneficium et dignitas multus possum qui ego neque benevolentia erga ego ignoro neque auctoritas aspernaris neque voluntas neglego debeo


Mitto hasce artis volgaris, coquos, pistores, lecticarios; animi et aurium causa tot homines habet ut cotidiano cantu vocum et nervorum et tibiarum nocturnisque conviviis tota vicinitas personet. in hac vita, iudices, quos sumptus cotidianos, quas effusiones fieri putatis, quae vero convivia? honesta, credo, in eius modi domo, si domus haec habenda est potius quam officina nequitiae ac deversorium flagitiorum omnium.

mitto hic ars volgaris coquus pistor lecticarius animus et auris causa tot homo habeo ut cottidianus cantus vox et nervus et tibiaris nocturnus convivium totus vicinitas persono in hic vito iudex qui sumptus cottidianus qui effusio fio puto qui verus convivium honestus credo in is modus domus si domus hic habeo sum potis quam officina nequitia atque deversorium flagitium omnis


hominem longe audacissimum nuper habuimus in civitate C. Fimbriam et, quod inter omnis constat, nisi inter eos qui ipsi quoque insaniunt insanissimum. is cum curasset in funere Gaii Mari ut Q. Scaevola volneraretur, vir sanctissimus atque ornatissimus nostrae civitatis, de cuius laude neque hic locus est ut multa dicantur neque plura tamen dici possunt quam populus Romanus memoria retinet, diem Scaevolae dixit, postea quam comperit eum posse vivere. cum ab eo quaereretur quid tandem accusaturus esset eum quem pro dignitate ne laudare quidem quisquam satis commode posset, aiunt hominem, ut erat furiosus, respondisse: 'quod non totum telum corpore recepisset.' quo populus Romanus nihil vidit indignius nisi eiusdem viri mortem, quae tantum potuit ut omnis occisus perdiderit et adflixerit; quos quia servare per compositionem volebat, ipse ab eis interemptus est.

homo longus audax nuper habeo in civitas que fimbria et qui inter omnis consto nisi inter is qui ipse quoque insanio insanus is cum curo in funus gaius maris ut q scaevola vulnero vir sancio atque orno noster civitas de qui laus neque hic locus sum ut multus dico neque multus tamen dico possum quam populus romanus memoria retineo dies scaevola dico postea quam comperio is possum vivo cum ab is quaero quis tandem accuso sum is qui pro dignitas ne laudo quidem quisquam satis commodus possum aio homo ut sum furiosus respondeo qui non totus telis corpus recipio quo populus romanus nihil video indignus nisi idem vir mors qui tantus possum ut omnis occido perdo et affligo qui quia servaris per compositio volo ipse ab is interimo sum


patrem occidit Sex. Roscius. qui homo? adulescentulus corruptus et ab hominibus nequam inductus? annos natus maior quadraginta. vetus videlicet sicarius, homo audax et saepe in caede versatus. at hoc ab accusatore ne dici quidem audistis. luxuries igitur hominem nimirum et aeris alieni magnitudo et indomitae animi cupiditates ad hoc scelus impulerunt. de luxuria purgavit Erucius, cum dixit hunc ne in convivio quidem ullo fere interfuisse. nihil autem umquam debuit. cupiditates porro quae possunt esse in eo qui, ut ipse accusator obiecit, ruri semper habitarit et in agro colendo vixerit? quae vita maxime disiuncta a cupiditate et cum officio coniuncta est.

pater occido sex roscius qui homo adulescentulus corrumpo et ab homo nequam induco annus nascor magnus quadraginta vetus videlicet sicarius homo audax et saepe in caedes verso at hic ab accusator ne dico quidem audio luxurio igitur homo nimirum et aer alienus magnitudo et indomitus animus cupiditas ad hic scelus impello de luxuria purgo erucius cum dico hic ne in convivium quidem ullus fere intersum nihil autem umquam debeo cupiditas porro qui possum sum in is qui ut ipse accusator obiacio rus semper habito et in ager colo vivo qui vito magnus disjungo ab cupiditas et cum officium conjungo sum


occiso sex. Roscio quis primus Ameriam nuntiat? Mallius Glaucia, quem iam antea nominavi, tuus cliens et familiaris. quid attinuit eum potissimum nuntiare quod, si nullum iam ante consilium de morte ac de bonis eius inieras nullamque societatem neque sceleris neque praemi cum homine ullo coieras, ad te minime omnium pertinebat? — Sua sponte Mallius nuntiat. — quid, quaeso, eius intererat? an, cum Ameriam non huiusce rei causa venisset, casu accidit ut id quod Romae audierat primus nuntiaret? cuius rei causa venerat Ameriam? 'non possum' inquit 'divinare.' eo rem iam adducam ut nihil divinatione opus sit. qua ratione Tito Roscio Capitoni primo nuntiavit? cum Ameriae Sex. Rosci domus uxor liberique essent, cum tot propinqui cognatique optime convenientes, qua ratione factum est ut iste tuus cliens, sceleris tui nuntius, Tito Roscio Capitoni potissimum nuntiaret?

occido sex roscius quis primus ameria nuntio mallius glaucion qui iam antea nomino tuus cliens et familiaris quis attineo is potis nuntiaris qui si nullus iam ante consilium de mors atque de bonus is ineo nullus societas neque scelus neque praemium cum homo ullus coeo ad tu paruus omnis pertineo sue sponte mallius nuntio quis quaeso is intersum an cum ameria non hic res causa venio casus accido ut is qui roma audio primus nuntio qui res causa venio ameria non possum inquam divinaris is res iam adduco ut nihil divinatio opus sum qui ratio titus roscius capito primus nuntio cum ameria sex roscius domus uxor libet sum cum tot propinquus cognatus optume convenio qui ratio facio sum ut iste tuus cliens scelus tuus nuntius titus roscius capito potis nuntio


etenim quaerere ita debetis: ubi multa avare, multa audacter, multa improbe, multa perfidiose facta videbitis, ibi scelus quoque latere inter illa tot flagitia putatote. tametsi hoc quidem minime latet quod ita promptum et propositum est ut non ex illis maleficiis quae in illo constat esse hoc intellegatur verum ex hoc etiam, si quo de illorum forte dubitabitur, convincatur. quid tandem, quaeso, iudices? num aut ille lanista omnino iam a gladio recessisse videtur aut hic discipulus magistro tantulum de arte concedere? par est avaritia, similis improbitas, eadem impudentia, gemina audacia.

etenim quaero ita debeo ubi multus avaris multus audacter multus improbus multus perfidiosus facio video ibi scelus quoque lateo inter ille tot flagitium puto tametsi hic quidem paruus lateo qui ita promptus et propono sum ut non ex ille maleficium qui in ille consto sum hic intellego verus ex hic etiam si quo de ille fors dubito convinco quis tandem quaeso iudex num aut ille lanista omnino iam ab gladius recedo video aut hic discipulus magister tantulis de ars concedo par sum avaritia similis improbitas idem impudens gemino audacia


haec magnitudo malefici facit ut, nisi paene manifestum parricidium proferatur, credibile non sit, nisi turpis adulescentia, nisi omnibus flagitiis vita inquinata, nisi sumptus effusi cum probro atque dedecore, nisi prorupta audacia, nisi tanta temeritas ut non procul abhorreat ab insania. accedat huc oportet odium parentis, animadversionis paternae metus, amici improbi, servi conscii, tempus idoneum, locus opportune captus ad eam rem; paene dicam, respersas manus sanguine paterno iudices videant oportet, si tantum facinus, tam immane, tam acerbum credituri sunt.

hic magnitudo maleficus facio ut nisi paene manifestus parricidium profero credibilis non sum nisi turpis adulescentia nisi omnis flagitium vito inquino nisi sumptus effundo cum probrum atque dedecor nisi prorumpo audacia nisi tantus temeritas ut non procul abhorreo ab insania accedo huc oportet odium parens animadversio paternus metus amicus improbus servio conscius tempus idoneus locus opportunus capio ad is res paene dico respergo manus sanguis paternus iudex video oportet si tantus facinus tam immanis tam acerbus credo sum


neque enim mirum, cum eodem tempore et ea quae praeterita sunt reparet et ea quae videntur instare praeparet, cum et pacis constituendae rationem et belli gerendi potestatem solus habeat, cum omnes in unum spectent, unus omnia gubernet, cum tot tantisque negotiis distentus sit ut respirare libere non possit, si aliquid non animadvertat, cum praesertim tam multi occupationem eius observent tempusque aucupentur ut, simul atque ille despexerit, aliquid huiusce modi moliantur. huc accedit quod, quamvis ille felix sit, sicut est, tamen in tanta felicitate nemo potest esse in magna familia qui neminem neque servum neque libertum improbum habeat.

neque enim mirus cum idem tempus et is qui praetereo sum reparo et is qui video insto praeparo cum et pax constituo ratio et bellum gero potestas solus habeo cum omnis in unus specto unus omnis guberno cum tot tantus negotium distendo sum ut respiraris libo non possum si aliquis non animadverto cum praesertim tam multus occupatio is observo tempus aucupo ut simul atque ille despicio aliquis hic modus molio huc accedo qui quivis ille felix sum sicut sum tamen in tantus felicitas nemo possum sum in magnus familia qui nemo neque servus neque libertus improbus habeo


hunc quaesitorem ac iudicem fugiebant atque horrebant ei quibus periculum creabatur ideo quod, tametsi veritatis erat amicus, tamen natura non tam propensus ad misericordiam quam applicatus ad severitatem videbatur. ego, quamquam praeest huic quaestioni vir et contra audaciam fortissimus et ab innocentia clementissimus, tamen facile me paterer vel illo ipso acerrimo iudice quaerente vel apud Cassianos iudices, quorum etiam nunc ei quibus causa dicenda est nomen ipsum reformidant, pro Sex. Roscio dicere.

hic quaesitor atque judico fugio atque horreo is qui periculum creo ideo qui tametsi veritas sum amicus tamen natura non tam propendeo ad misericordia quam applicatus ad severitas video ego quamquam praesum hic quaestio vir et contra audacia fortis et ab innocens clemens tamen facilis ego pateo vel ille ipse acer iudex quaero vel apud cassianos iudex qui etiam nunc is qui causa dico sum nomen ipse reformido pro sex roscius dico