iam vero in rerum capitalium quaestionibus quid ego unam quamque rem colligam et causam? ex multis similibus ea sumam quae maxime improbitate excellere videbuntur. Sopater quidam fuit Halicyensis, homo domi suae cum primis locuples atque honestus; is ab inimicis suis apud C. Sacerdotem praetorem rei capitalis cum accusatus esset, facile eo iudicio est liberatus. huic eidem Sopatro idem inimici ad C. Verrem, cum is Sacerdoti successisset, eiusdem rei nomen detulerunt. res Sopatro facilis videbatur, et quod erat innocens et quod Sacerdotis iudicium improbare istum ausurum non arbitrabatur. citatur reus; causa agitur Syracusis; crimina tractantur ab accusatore ea quae erant antea non solum defensione, verum etiam iudicio dissoluta.

iam verus in res capitalis quaestio quis ego unus quisque res colligo et causa ex multus similis is sumo qui magnus improbitas excello video sopater quidam sum halicyenses homo domus suus cum primus locuples atque honestus is ab inimicus suus apud que sacerdos praetor res capital cum accuso sum facilis is iudicium sum libero hic idem sopater idem inimicus ad que verres cum is sacerdos succedo idem res nomen defero res sopater facilis video et qui sum innocens et qui sacerdos iudicium improbaris iste audeo non arbitror cito reus causa ago syracusae crimen tracto ab accusator is qui sum antea non solus defensio verus etiam iudicium dissolvo


habetis unius civitatis firmum auxilium amissum ac venditum pretio: cognoscite nunc novam praedandi rationem ab hoc primum excogitatam.sumptum omnem in classem frumento stipendio ceterisque rebus suo quaeque nauarcho civitas semper dare solebat. is neque ut accusaretur a nautis committere audebat, et civibus suis rationes referre debebat, et in illo omni negotio non modo labore sed etiam periculo suo versabatur. erat hoc, ut dico, factitatum semper, nec solum in Sicilia sed in omnibus provinciis, etiam in sociorum et Latinorum stipendio ac sumptu, tum cum illorum auxiliis uti solebamus: Verres post imperium constitutum primus imperavit ut ea pecunia omnis a civitatibus sibi adnumeraretur, ut is eam pecuniam tractaret quem ipse praefecisset.

habeo unus civitas firmum auxilium amitto atque vendo pretium cognosco nunc novus praedor ratio ab hic primus excogito sumo omnis in classis frumentum stipendium ceter res suus quisque nauarchus civitas semper do soleo is neque ut accuso ab nauta committo audeo et civis suus ratio refero debeo et in ille omnis negotium non modo labor sed etiam periculum suus verso sum hic ut dico factitas semper neque solus in sicilia sed in omnis provincia etiam in socius et latinum stipendium atque sumo tum cum ille auxilium uti soleo verres post imperium constituo primus impero ut is pecunia omnis ab civitas sui adnumero ut is is pecunia tracto qui ipse praeficio


hanc virtutem Agrigentinorum imitati sunt Assorini postea, viri fortes et fideles, sed nequaquam ex tam ampla neque tam ex nobili civitate. Chrysas est amnis qui per Assorinorum agros fluit; is apud illos habetur deus et religione maxima colitur. Fanum eius est in agro, propter ipsam viam qua Assoro itur Hennam; in eo Chrysae simulacrum est praeclare factum e marmore. id iste poscere Assorinos propter singularem eius fani religionem non ausus est; Tlepolemo dat et Hieroni negotium. illi noctu facta manu armataque veniunt, foris aedis effringunt; aeditumi custodesque mature sentiunt; signum quod erat notum vicinitati bucina datur; homines ex agris concurrunt; eicitur fugaturque Tlepolemus, neque quicquam ex fano Chrysae praeter unum perparvulum signum ex aere desideratum est.

hic virtus agrigentinus imitor sum assorinus postea vir fortis et fidelis sed nequaquam ex tam amplus neque tam ex nobilis civitas chrysa sum amnis qui per assorinus ager fluo is apud ille habeo deus et religio maximus colo fanum is sum in ager propter ipse via qui assoro eo henna in is chrysa simulacrum sum praeclaris facio e marmor is iste posco assorinus propter singularis is fanum religio non audeo sum tlepolemus do et hiero negotium ille nox facio manus armo venio foris aedes effringo aeditumi custos maturus sentio signum qui sum notus vicinitas bucina do homo ex ager concurro eicio fugo tlepolemus neque quisquam ex fanum chrysa praeter unus perparvulis signum ex aer desidero sum


venio nunc ad istius, quem ad modum ipse appellat, studium, ut amici eius, morbum et insaniam, ut Siculi, latrocinium; ego quo nomine appellem nescio; rem vobis proponam, vos eam suo non nominis pondere penditote. genus ipsum prius cognoscite, iudices; deinde fortasse non magno opere quaeretis quo id nomine appellandum putetis. nego in Sicilia tota, tam locupleti, tam vetere provincia, tot oppidis, tot familiis tam copiosis, ullum argenteum vas, ullum Corinthium aut Deliacum fuisse, ullam gemmam aut margaritam, quicquam ex auro aut ebore factum, signum ullum aeneum, marmoreum, eburneum, nego ullam picturam neque in tabula neque in textili quin conquisierit, inspexerit, quod placitum sit abstulerit.

venio nunc ad iste qui ad modus ipse appello studium ut amicus is morbus et insanio ut siculis latrocinium ego quo nomen appello nescio res tu propono tu is suus non nomen pondus pendo genus ipse prior cognosco iudex deinde fortasse non magnus opus quaero quo is nomen appello puteo nego in sicilia totus tam locupleti tam veto provincia tot oppidum tot familia tam copiosus ullus argenteus vas ullus corinthius aut deliacus sum ullus gemma aut margarita quisquam ex aurum aut ebur facio signum ullus aeneus marmoreus eburneum nego ullus pingo neque in tabula neque in textilis quin conquaero inspicio qui placeo sum aufero


quaestorem se in senatu exspectare dixit, proinde quasi non, ut quaestor sine praetore possit rationem referre, —ut tu, Hortensi, ut omnes—eodem modo sine quaestore praetor. dixit idem Dolabellam impetrasse. omen magis patribus conscriptis quam causa placuit: probaverunt. verum quaestores quoque iam pridem venerunt: cur non rettulisti? illarum rationum ex ea faece legationis quaestoriaeque tuae procurationis illa sunt nomina, quae Dolabellae necessario sunt aestimata. ex LITIBVS AESTIMATIS DOLABELLAE PR. ET PRO PR.:

quaestor sui in senatus exspectaris dico proinde quasi non ut quaestor sine praetor possum ratio refero ut tu hortensius ut omnis idem modo sine quaestor praetor dico idem dolabella impetro omen magis pater conscribo quam causa placeo probo verus quaestor quoque iam pridem venio cur non refero ille ratio ex is faex legatio quaestorius tuus procuratio ille sum nomen qui dolabella necessarius sum aestimo ex litibvs aestimo dolabella pr et pro pr


illum viris fortissimis iudicarunt patres conscripti remittere de summa non potuisse: te mulieri deterrimae recte remisisse senatores iudicabunt? ille, de quo legem populus Romanus iusserat ut ipsius voluntas ei posset esse pro lege, tamen in hoc uno genere veterum religione legum reprehenditur: tu, qui omnibus legibus implicatus tenebare, libidinem tibi tuam pro lege esse voluisti? in illo reprehenditur, quod ex ea pecunia remiserit quam ipse quaesierat: tibi concedetur, qui de capite vectigalium populi Romani remisisti?

ille vis fortis judico pater conscribo remitto de summus non possum tu mulier deterior rectus remitto senator iudico ille de quo lex populus romanus iubeo ut ipse voluntas is possum sum pro lex tamen in hic unus genus vetus religio lex reprehendo tu qui omnis lex implicatus tenebaris libido tu tuus pro lex sum volo in ille reprehendo qui ex is pecunia remitto quam ipse quaero tu concedo qui de caput vectigalis populus romanus remitto


illud vero quid sit iam non queo dicere, quo nomine appellem nescio, quod in C. Marcelli statua. quid est hoc? patronusne quod erat? quid tum? quo id spectat? utrum ea res ad opem an ad calamitatem clientium atque hospitum valere debebat? an ut hoc ostenderes, contra vim tuam in patronis praesidi nihil esse? quis non hoc intellegeret, in improbi praesentis imperio maiorem esse vim quam in bonorum absentium patrocinio? an vero ex hoc illa tua singularis significatur insolentia, superbia, contumacia? detrahere videlicet aliquid te de amplitudine Marcellorum putasti. itaque nunc Siculorum Marcelli non sunt patroni, Verres in eorum locum substitutus est.

ille verus quis sum iam non queo dico quo nomen appello nescio qui in que marcellus statua quis sum hic patronus qui sum quis tum quo is specto utrum is res ad ops an ad calamitas cliens atque hospes valeo debeo an ut hic ostendo contra vis tuus in patronus praesidium nihil sum quis non hic intellego in improbus praesum imperium magnus sum vis quam in bonus absentium patrocinium an verus ex hic ille tuus singularis significo insolentia superbia contumacia detraho videlicet aliquis tu de amplitudo marcellus puto itaque nunc siculus marcellus non sum patronus verres in is locus substituo sum


interea Syracusani, homines periti et humani, qui non modo ea quae perspicua essent videre verum etiam occulta suspicari possent, habebant rationem omnes cotidie piratarum qui securi ferirentur; quam multos esse oporteret, ex ipso navigio quod erat captum et ex remorum numero coniciebant. iste, quod omnis qui artifici aliquid habuerant aut formae removerat atque abduxerat, reliquos si, ut consuetudo est, universos ad palum alligasset, clamorem populi fore suspicabatur, cum tanto plures abducti essent quam relicti; propter hanc causam cum instituisset alios alio tempore producere, tamen in tanto conventu nemo erat quin rationem numerumque haberet, et reliquos non desideraret solum sed etiam posceret et flagitaret.

interea syracusanus homo pereo et humanus qui non modo is qui perspicuus sum video verus etiam occulo suspicaris possum habeo ratio omnis cottidie pirataris qui securus ferio quam multus sum oportet ex ipse navigium qui sum capio et ex remi numerus conicio iste qui omnis qui artifex aliquis habeo aut forma removeo atque abduco reliquus si ut consuetudo sum universi ad pal alligo clamor populus sum suspicor cum tantus multus abduco sum quam relinquo propter hic causa cum instituo alius alius tempus produco tamen in tantus convenio nemo sum quin ratio numerus habeo et reliquus non desidero solus sed etiam posco et flagito


si per L. Metellum licitum esset, iudices, matres illorum miserorum sororesque veniebant; quarum una, cum ego ad Heracleam noctu accederem, cum omnibus matronis eius civitatis et cum multis facibus mihi obviam venit, et ita,—me suam salutem appellans, te suum carnificem nominans, fili nomen implorans, —mihi ad pedes misera iacuit quasi ego eius excitare ab inferis filium possem. faciebant hoc itidem ceteris in civitatibus grandes natu matres et item parvi liberi miserorum; quorum utrumque aetas laborem et industriam meam, fidem et misericordiam vestram requirebat.

si per l metellus liceo sum iudex mater ille miserum soror venio qui unus cum ego ad heraclea nox accedo cum omnis matrona is civitas et cum multus fax ego obvius venio et ita ego suus salus appello tu suus carnifex nomino filis nomen imploro ego ad pes misero iaceo quasi ego is excitaris ab inferi filius possum facio hic itidem ceterus in civitas grandis natus mater et item parvus liber miserum qui uterque aetas labor et industria meus fides et misericordia vester requiro


improbum facinus, iudices, non ferendum, nemini lege concessum, sed fortasse adhuc in nullo etiam vindicatum! tamen ego hoc, quod ferri nego posse, Verri, iudices, concedo et largior. si ullo in loco eius provinciae frumentum tanti fuit quanti iste aestimavit, hoc crimen in istum reum valere oportere non arbitror. verum enim vero, cum esset HS binis aut etiam ternis quibusvis in locis provinciae, duodenos sestertios exegisti. si mihi tecum neque de annona neque de aestimatione tua potest esse controversia, quid sedes, quid exspectas, quid defendis? utrum tibi pecuniae coactae conciliatae videntur adversus leges, adversus rem publicam cum maxima sociorum iniuria, an vero id recte, ordine, e re publica, sine cuiusquam iniuria factum esse defendis?

improbus facinus iudex non fero nemo lex concedo sed fortasse adhuc in nullus etiam vindico tamen ego hic qui fero nego possum verrius iudex concedo et largior si ullus in locus is provincia frumentum tantus sum quantus iste aestimo hic crimen in iste reus valeo oportet non arbitror verus enim verus cum sum sestertius bini aut etiam terni quivis in locus provincia duodenos sestertius exigo si ego tu neque de annona neque de aestimatio tuus possum sum controversia quis sedes quis exspecto quis defendo utrum tu pecunia cogo concilio video adverro lex adverro res publicus cum maximus socius iniuria an verus is rectus ordo e res publicus sine quisquam iniuria facio sum defendo


Herculis templum est apud Agrigentinos non longe a foro, sane sanctum apud illos et religiosum. ibi est ex aere simulacrum ipsius Herculis, quo non facile dixerim quicquam me vidisse pulchrius—tametsi non tam multum in istis rebus intellego quam multa vidi—usque eo, iudices, ut rictum eius ac mentum paulo sit attritius, quod in precibus et gratulationibus non solum id venerari verum etiam osculari solent. ad hoc templum, cum esset iste Agrigenti, duce Timarchide repente nocte intempesta servorum armatorum fit concursus atque impetus. clamor a vigilibus fanique custodibus tollitur; qui primo cum obsistere ac defendere conarentur, male mulcati clavis ac fustibus repelluntur. postea convulsis repagulis ecfractisque valvis demoliri signum ac vectibus labefactare conantur. interea ex clamore fama tota urbe percrebruit expugnari deos patrios, non hostium adventu necopinato neque repentino praedonum impetu, sed ex domo atque ex cohorte praetoria manum fugitivorum instructam armatamque venisse.

hercules templum sum apud agrigentini non longus ab forum sanus sancio apud ille et religiosus ibi sum ex aer simulacrum ipse hercules quo non facilis dico quisquam ego video pulcher tametsi non tam multus in iste res intellego quam multus video usque is iudex ut ringor is atque mentum paulus sum attero qui in prex et gratulatio non solus is veneraris verus etiam osculor soleo ad hic templum cum sum iste agrigentum dux timarchides repens nox intempestus servus armator fio concursus atque impetus clamor ab vigilis fanum custos tollo qui primus cum obsisto atque defendo conor malus mulco clavus atque fustis repello postea convulsus repagulis ecfractisque valva demolio signum atque vectis labefactaris conor interea ex clamor fama totus urbs percrebresco expugnaris deus patrius non hostis advenio necopinatus neque repentinus praedo impetus sed ex domus atque ex cohors praetorius manus fugitivus instruo armo venio


OBTVDERVNT EIVS AVRIS TE SOCIVM PRAETORIS FVISSE. videsne hoc quam clarum sit et fuerit, cum etiam Timarchides hoc metuat? concedesne non hoc crimen nos in te confingere, sed iam pridem ad crimen aliquam defensionem libertum quaerere? libertus et accensus tuus, et tibi ac liberis tuis omnibus in rebus coniunctus ac proximus, ad Apronium scribit vulgo esse ab omnibus ita demonstratum Metello, tibi Apronium in decumis socium fuisse. FAC SCIAT IMPROBITATEM ARATORVM; IPSI SVDABVNT, Sl DI VOLVNT. Quod istuc, per deos immortalis, aut qua de causa excitatum esse dicamus in aratores tam infestum odium atque tantum? quantam iniuriam fecerunt Verri aratores ut eos etiam libertus et accensus eius tam irato animo ac litteris insequatur? neque ego huius fugitivi, iudices, vobis epistulam recitassem, nisi ut ex ea totius familiae praecepta et instituta et disciplinam cognosceretis. videtis ut moneat Apronium quibus rebus ac muneribus se insinuet in familiaritatem Metelli, Volteium corrumpat, scribas accensumque pretio deleniat. ea praecipit quae vidit, ea monet alienum hominem quae domi didicit ipse; verum in hoc errat uno, quod existimat easdem vias ad omnium familiaritates esse munitas.

obtvdervnt eivs avris tu socivm praetor fvisse video hic quam clarus sum et sum cum etiam timarchides hic metuo concedo non hic crimen nos in tu confingo sed iam pridem ad crimen aliqui defensio libertus quaero libertus et accendo tuus et tu atque liber tuus omnis in res conjungo atque proximus ad apronius scribo vulgo sum ab omnis ita demonstro metellus tu apronius in decimus socius sum facio scio improbitas aratorvm ipse svdabvnt sl deus volvnt qui iste per deus immortal aut qui de causa excitas sum dico in arator tam infestus odium atque tantus quantus iniuria facio verrius arator ut is etiam libertus et accendo is tam irascor animus atque littera insequor neque ego hic fugitivus iudex tu epistula recito nisi ut ex is totus familia praecipio et institutum et disciplina cognosco video ut moneo apronius qui res atque munus sui insinuo in familiaritas metellus volteium corrumpo scribo accendo pretium delenio is praecipio qui video is moneo alienus homo qui domus disco ipse verus in hic erro unus qui existimo idem via ad omnis familiaritas sum munio


possum deinceps totam rem explicare, deinde ad extremum id quod accidit dicere, Dionem HS deciens centena milia numerasse ut causam certissimam obtineret; praeterea greges equarum eius istum abigendos curasse, argenti, vestis stragulae quod fuerit curasse auferendum. haec neque cum ego dicerem neque cum tu negares, magni momenti nostra esset oratio. quo tempore igitur auris iudex erigeret animumque attenderet? cum Dio ipse prodiret, cum ceteri qui tum in Sicilia negotiis Dionis interfuissent, cum per eos ipsos dies per quos causam Dio diceret reperiretur pecunias sumpsisse mutuas, nomina sua exegisse, praedia vendidisse; cum tabulae virorum bonorum proferrentur; cum qui pecuniam Dioni dederunt dicerent se iam tum audisse eos nummos sumi ut Verri darentur; cum amici, hospites, patroni Dionis, homines honestissimi, haec eadem se audisse dicerent.

possum deinceps totus res explicaris deinde ad exter is qui accido dico dio sestertius decies centeni mille numero ut causa certus obtineo praeterea grex equaris is iste abigo curo argentum vestio stragula qui sum curo aufero hic neque cum ego dico neque cum tu negaris magnus momentum noster sum oratio quo tempus igitur auris iudex erigo animus attendo cum dius ipse prodeo cum ceterus qui tum in sicilia negotium dio intersum cum per is ipse dies per qui causa dius dico reperio pecunia sumo mutuo nomen suus exigo praedium vendo cum tabula vir bonus profero cum qui pecunia dio do dico sui iam tum audio is nummus sumo ut verrius do cum amicus hospes patronus dio homo honestus hic idem sui audio dico


atque haec—nihil enim praetermittendum de istius impudentia videtur—agebantur in conventu palam de sella ac de loco superiore. erat hiems summa, tempestas, ut ipsum Sopatrum dicere audistis, perfrigida, imber maximus, cum iste imperat lictoribus ut Sopatrum de porticu, in qua ipse sedebat, praecipitem in forum deiciant nudumque constituant. vix erat hoc plane imperatum cum illum spoliatum stipatumque lictoribus videres. omnes id fore putabant ut miser atque innocens virgis caederetur; fefellit hic homines opinio. virgis iste caederet sine causa socium populi Romani atque amicum? non usque eo est improbus; non omnia sunt in uno vitia; numquam fuit crudelis. leniter hominem clementerque accepit. Equestres sunt medio in foro Marcellorum statuae, sicut fere ceteris in oppidis Siciliae; ex quibus iste C. Marcelli statuam delegit, cuius officia in illam civitatem totamque provinciam recentissima erant et maxima; in ea Sopatrum, hominem cum domi nobilem tum summo magistratu praeditum, divaricari ac deligari iubet.

atque hic nihil enim praetermitto de iste impudens video ago in convenio palam de sella atque de locus superus sum hiems summus tempestas ut ipse sopater dico audio perfrigidus imber magnus cum iste impero lictor ut sopater de porticus in qui ipse sedeo praecipito in forum deicio nudus constituo vix sum hic planus impero cum ille spolio stipo lictor video omnis is sum puto ut miser atque innocens virga caedo fallo hic homo opinio virga iste caedo sine causa socius populus romanus atque amicus non usque is sum improbus non omnis sum in unus vitio numquam sum crudelis lenis homo clemens accipio equester sum medium in forum marcellus statua sicut fere ceterus in oppidum sicilia ex qui iste que marcellus statua deligo qui officium in ille civitas totus provincia recens sum et maximus in is sopater homo cum domus nobilis tum superus magistratus praeditus divaricaris atque deligaris iubeo


agit hominibus gratias et eorum benivolentiam erga se diligentiamque conlaudat. ipse inflammatus scelere et furore in forum venit; ardebant oculi, toto ex ore crudelitas eminebat. exspectabant omnes quo tandem progressurus aut quidnam acturus esset, cum repente hominem proripi atque in foro medio nudari ac deligari et virgas expediri iubet. clamabat ille miser se civem esse Romanum, municipem Consanum; meruisse cum L. Raecio, splendidissimo equite Romano, qui Panhormi negotiaretur, ex quo haec Verres scire posset. tum iste, se comperisse eum speculandi causa in Siciliam a ducibus fugitivorum esse missum; cuius rei neque index neque vestigium aliquod neque suspicio cuiquam esset ulla; deinde iubet undique hominem vehementissime verberari.

ago homo gratia et is benevolentia erga sui diligentia conlaudo ipse inflammo scelus et furor in forum venio ardeo oculus totus ex os crudelitas emineo exspecto omnis quo tandem progredior aut quisnam ago sum cum repens homo proripio atque in forum medium nudaris atque deligaris et virga expedio iubeo clamo ille miser sui civis sum romanus municipem compsanus mereo cum l raecius splendidus eques romanus qui panhormus negotior ex quo hic verres scio possum tum iste sui comperio is speculor causa in sicilia ab dux fugitivus sum mitto qui res neque index neque vestigium aliqui neque suspicio quisquam sum ullus deinde iubeo undique homo vehemens verberaris


quam ob rem te quoque, Hortensi, si qui monendi locus ex hoc loco est, moneo videas etiam atque etiam et consideres quid agas, quo progrediare, quem hominem et qua ratione defendas. neque de illo tibi quicquam praefinio quo minus ingenio mecum atque omni dicendi facultate contendas; cetera si qua putas te occultius extra iudicium quae ad iudicium pertineant facere posse, si quid artificio consilio potentia gratia, copiis istius moliri cogitas, magno opere censeo desistas, et illa quae temptata iam et coepta sunt ab isto, a me autem pervestigata et cognita, moneo ut exstinguas et longius progredi ne sinas. Magno tuo periculo peccabitur in hoc iudicio, maiore quam putas.

quam ob res tu quoque hortensius si qui moneo locus ex hic locus sum moneo video etiam atque etiam et considero quis ago quo progrediaris qui homo et qui ratio defendo neque de ille tu quisquam praefinio quo paruus ingenium ego atque omnis dico facultas contendo ceterus si qui puto tu occulo extra iudicium qui ad iudicium pertineo facio possum si quis artificium consilium potentia gratia copia iste molior cogito magnus opus censeo desisto et ille qui tento iam et coepio sum ab iste ab ego autem pervestigo et cognosco moneo ut exstinguo et longus progredior ne sino magnus tuus periculum pecco in hic iudicium magnus quam puto


quid est hoc? tot viri fortes honesti gratiosi, tot Siculi, tot equites Romani, ab homine nequissimo ac turpissimo laesi poenam octupli sine ulla dubitatione commissam non persequebantur? quae causa, quae ratio est? una illa, iudices, quam videtis, quod ultro etiam inlusos se et inrisos ab iudicio discessuros videbant. etenim quod esset iudicium, cum ex Verris turpissimo flagitiosissimoque comitatu tres recuperatorum nomine adsedissent adseculae istius, non a patre ei traditi sed a meretricula commendati?

quis sum hic tot vir fortis honestus gratiosus tot siculis tot eques romanus ab homo nequissimo atque turpis laedo poena octuplus sine ullus dubitatio committo non persequor qui causa qui ratio sum unus ille iudex quam video qui ultro etiam illudo sui et irrideo ab iudicium discedo video etenim qui sum iudicium cum ex verres turpis flagitiosus comito tres recuperator nomen adsedeo adseculae iste non ab pater is trado sed ab meretricula commendo


nam quod scribit Metelli filium puerum esse, vehementer errat; non enim ad omnis praetorum filios idem aditus sunt. O Timarchide, Metelli est filius in provincia non puer, sed adulescens pudens ac bonus, dignus illo loco ac nomine; vester iste puer praetextatus in provincia quem ad modum fuisset non dicerem si pueri esse illam culpam ac non patris existimarem. tune, cum te ac tuam vitam nosses, in Siciliam tecum grandem praetextatum filium ducebas, ut, etiamsi natura puerum a paternis vitiis atque a generis similitudine abduceret, consuetudo tamen eum et disciplina degenerare non sineret?

nam qui scribo metellus filius puer sum vehemens erro non enim ad omnis praetor filius idem aditus sum o timarchides metellus sum filius in provincia non puer sed adulescens pudeo atque bonus dignus ille locus atque nomen vester iste puer praetextatus in provincia qui ad modus sum non dico si puer sum ille culpa atque non pater existimaris tu cum tu atque tuus vita nosco in sicilia tu grandis praetextatus filius duco ut etiamsi natura puer ab paternus vitium atque ab genus similitudo abduco consuetudo tamen is et disciplina degeneraris non sino


at quem ad modum est pervagatus! radices palmarum agrestium, quas in nostris navibus invenerant, iactabant, ut omnes istius improbitatem et calamitatem Siciliae possent cognoscere. Siculosne milites, aratorumne liberos, quorum patres tantum labore suo frumenti exarabant ut populo Romano totique Italiae suppeditare possent, eosne in insula Cereris natos, ubi primum fruges inventae esse dicuntur, eo cibo esse usos a quo maiores eorum ceteros quoque frugibus inventis removerunt! te praetore Siculi milites palmarum stirpibus, piratae Siculo frumento alebantur!

at qui ad modus sum pervagor radix palmaris agrestis qui in noster navis invenio jacto ut omnis iste improbitas et calamitas sicilia possum cognosco siculi miles aro liber qui pater tantus labor suus frumentum exaro ut populus romanus totus italia suppeditaris possum is in insula ceres nascor ubi primus frugis invenio sum dico is cibus sum utor ab quo magnus is ceterus quoque frugis invenio removeo tu praetor siculis miles palmaris stirps pirata siculus frumentum alo


verum si causam cognosci opus est. parumne cognita est? dissimulamus, Hortensi, quod saepe experti in dicendo sumus. quis nos magnopere attendit umquam in hoc quidem genere causarum, ubi aliquid ereptum aut ablatum a quopiam dicitur? nonne aut in tabulis aut in testibus omnis exspectatio iudicum est? dixi prima actione me planum esse facturum C. Verrem HS quadringentiens contra leges abstulisse. quid? hoc planius egissem, si ita narrassem? 'Dio quidam fuit Halaesinus, qui, cum eius filio praetore C. Sacerdote hereditas a propinquo permagna venisset, nihil habuit tum neque negoti neque controversiae. Verres simul ac tetigit provinciam, statim Messana litteras dedit, Dionem evocavit, calumniatores ex sinu suo adposuit qui illam hereditatem Veneri Erycinae commissam esse dicerent; hac de re ostendit se ipsum cogniturum.'

verus si causa cognosco opus sum parus cognosco sum dissimulo hortensius qui saepe experior in dico sum quis nos magnopere attendo umquam in hic quidem genus causaris ubi aliquis eripio aut aufero ab quopiam dico nonne aut in tabula aut in testis omnis exspectatio iudex sum dico primus actio ego planus sum facio que verres sestertius quadringentiens contra lex aufero quis hic planus ago si ita narro dius quidam sum halaesinus qui cum is filius praetor que sacerdos hereditas ab propinquo permagnus venio nihil habeo tum neque negotium neque controversia verres simul atque tango provincia statim messana littera do dio evoco calumniator ex sinus suus appono qui ille hereditas venus erycina committo sum dico hic de res ostendo sui ipse cognosco


hic ego, si hanc causam non omnium Siculorum rogatu recepissem, si hoc a me muneris non universa provincia poposcisset, si me animus atque amor in rem publicam existimatioque offensa nostri ordinis ac iudiciorum non hoc facere coegisset, atque haec una causa fuisset quod amicum atque hospitem meum Sthenium, quem ego in quaestura mea singulariter dilexissem, de quo optime existimassem, quem in provincia existimationis meae studiosissimum cupidissimumque cognossem, tam crudeliter scelerate nefarieque tractasses, tamen digna causa videretur cur inimicitias hominis improbissimi susciperem, ut hospitis salutem fortunasque defenderem.

hic ego si hic causa non omnis siculus rogo recipio si hic ab ego munus non universus provincia posco si ego animus atque amor in res publicus existimatio offendo noster ordo atque iudicium non hic facio cogo atque hic unus causa sum qui amicus atque hospes meus sthenius qui ego in quaestura meus singularis diligo de quo optume existimo qui in provincia existimatio meus studiosus cupidus cognosco tam crudeliter scelero nefarius tracto tamen dignus causa video cur inimicitia homo improbus suscipio ut hospes salus fortuno defendo


cui loco, per deos immortalis, iudices, consulite ac providete! moneo praedicoque id quod intellego, tempus hoc vobis divinitus datum esse ut odio, invidia, infamia, turpitudine totum ordinem liberetis. nulla in iudiciis severitas, nulla religio, nulla denique iam existimantur esse iudicia. itaque a populo Romano contemnimur, despicimur; gravi diuturnaque iam flagramus infamia.

qui locus per deus immortal iudex consulo atque provideo moneo praedico is qui intellego tempus hic tu divinitus do sum ut odium invidia infamia turpitudo totus ordo libero nullus in iudicium severitas nullus religio nullus denique iam existimo sum iudicium itaque ab populus romanus contemno despicio gravis diuturnus iam flagro infamia


videte igitur quam multa simul a vobis postulentur. absolvite eum qui se fateatur maximas pecunias cum summa sociorum iniuria cepisse. non est satis: sunt alii quoque complures qui idem fecerint. absolvite etiam illos, si qui sunt, ut uno iudicio quam plurimos improbos liberetis. ne id quidem satis est: facite ut ceteris posthac idem liceat. licebit: adhuc parum est. permittite ut liceat quanti quisque velit tanti aestimare. permissum est: stultissimus quisque posthac minimo aestimabit. videtis iam profecto, iudices, hac aestimatione a vobis comprobata neque modum posthac avaritiae cuiusquam neque poenam improbitatis futuram.

video igitur quam multus simul ab tu postulo absolvo is qui sui fateor magnus pecunia cum summus socius iniuria capio non sum satis sum alius quoque complures qui idem facio absolvo etiam ille si qui sum ut unus iudicium quam multus improbus libero ne is quidem satis sum facio ut ceterus posthac idem licet liceo adhuc parum sum permitto ut licet quantus quisque volo tantus aestimaris permitto sum stultus quisque posthac paruus aestimo video iam profecto iudex hic aestimatio ab tu comprobo neque modus posthac avaritia quisquam neque poena improbitas sum


hordei decumas eiusdem agri Docimus emerat. hic est Docimus ad quem iste deduxerat Tertiam, Isidori mimi filiam, vi abductam ab Rhodio tibicine. huius Tertiae plus etiam quam Pipae, plus quam ceterarum, ac prope dicam tantum apud istum in Siciliensi praetura auctoritas potuit quantum in urbana Chelidonis. veniunt Herbitam duo praetoris aemuli non molesti, muliercularum deterrimarum improbissimi cognitores; incipiunt postulare, poscere, minari; non poterant tamen, cum cuperent, Apronium imitari; Siculi Siculos non tam pertimescebant. cum omni ratione tamen illi calumniarentur, promittunt Herbitenses vadimonium Syracusas. eo posteaquam ventum est, coguntur Aeschrioni, hoc est Pipae, tantum dare quantum erat de capite demptum, tritici modium IIIDC. Mulierculae publicanae noluit ex decumis nimium lucri dare, ne forte ab nocturno suo quaestu animum ad vectigalia redimenda transferret.

hordeum decimus idem ager docimus emo hic sum docimus ad qui iste deduco tertia isidorus mimus filia vis abduco ab rhodius tibicine hic tertia multus etiam quam pipa multus quam ceteraris atque prope dico tantus apud iste in siciliensis praetura auctoritas possum quantus in urbanus chelidon venio herbita duo praetor aemulis non molestus muliercularis deterrimaris improbus cognitor incipio postulo posco mino non possum tamen cum cupio apronius imitor siculis siculi non tam pertimesco cum omnis ratio tamen ille calumniarentur promitto herbitensis vadimonium syracusae is posteaquam venio sum cogo aeschrio hic sum pipa tantus do quantus sum de caput demptum triticum modius iiidc muliercula publicanus nolo ex decimus nimium lucrum do ne fors ab nocturnus suus quaestus animus ad vectigalis redimo transfero


haec posteaquam acta et constituta sunt, procedit iste repente e praetorio inflammatus scelere furore crudelitate; in forum venit, nauarchos vocari iubet. qui nihil metuerent, nihil suspicarentur, statim accurrunt. iste hominibus miseris innocentibus inici catenas imperat. implorare illi fidem praetoris, et quare id faceret rogare. tum iste hoc causae dicit, quod classem praedonibus prodidissent. fit clamor et admiratio populi tantam esse in homine impudentiam atque audaciam ut aut aliis causam calamitatis attribueret quae omnis propter avaritiam ipsius accidisset, aut, cum ipse praedonum socius arbitraretur, aliis proditionis crimen inferret; deinde hoc quinto decimo die crimen esse natum postquam classis esset amissa.

hic posteaquam ago et constituo sum procedo iste repens e praetorius inflammo scelus furor crudelitas in forum venio nauarchus vocaris iubeo qui nihil metuo nihil suspicor statim accurro iste homo miser innocens inicio cateno impero imploraris ille fides praetor et quare is facio rogo tum iste hic causa dico qui classis praedo prodo fio clamor et admiratio populus tantus sum in homo impudentia atque audacia ut aut alius causa calamitas attribuo qui omnis propter avaritia ipse accido aut cum ipse praedo socius arbitror alius proditio crimen infero deinde hic quintus decimus dies crimen sum natus postquam classis sum amitto


erat apud Heium sacrarium magna cum dignitate in aedibus a maioribus traditum perantiquum, in quo signa pulcherrima quattuor summo artificio, summa nobilitate, quae non modo istum hominem ingeniosum et intellegentem, verum etiam quemvis nostrum, quos iste idiotas appellat, delectare possent, unum Cupidinis marmoreum Praxiteli; nimirum didici etiam, dum in istum inquiro, artificum nomina. idem, opinor, artifex eiusdem modi Cupidinem fecit illum qui est Thespiis, propter quem Thespiae visuntur; nam alia visendi causa nulla est. atque ille L. Mummius, cum Thespiadas, quae ad aedem felicitatis sunt, ceteraque profana ex illo oppido signa tolleret, hunc marmoreum Cupidinem, quod erat consecratus, non attigit.

sum apud heius sacrarium magnus cum dignitas in aedes ab magnus trado perantiquus in quo signum pulcher quattuor superus artificium summus nobilitas qui non modo iste homo ingeniosus et intellego verus etiam quivis nos qui iste idiota appello delecto possum unus cupido marmoreus praxitelis nimirum disco etiam dum in iste inquiro artifex nomen idem opinor artifex idem modus cupido facio ille qui sum thespius propter qui thespius viso nam alius viso causa nullus sum atque ille l mummius cum thespiades qui ad aedes felicitas sum ceter profanus ex ille oppidum signum tollo hic marmoreus cupido qui sum consecro non attigo


itaque hortari homines coepit ut aliquid Sthenio periculi crearent criminisque confingerent. dicebant se illi nihil habere quod dicerent. tum iste iis aperte ostendit et confirmavit eos in Sthenium quidquid vellent, simul atque ad se detulissent, probaturos. itaque illi non procrastinant, Sthenium statim educunt, aiunt ab eo litteras publicas esse corruptas. Sthenius postulat ut, cum secum sui cives agant de litteris publicis corruptis, eiusque rei legibus Thermitanorum actio sit, senatusque et populus Romanus Thermitanis, quod semper in amicitia fideque mansissent, urbem agros legesque suas reddidisset Publiusque Rupilius postea leges ita Siculis ex senatus consulto de x legatorum sententia dedisset ut cives inter sese legibus suis agerent, idemque hoc haberet Verres ipse in edicto: ut de his omnibus causis se ad leges reiceret.

itaque hortor homo coepio ut aliquis sthenius periculum creo crimen confingo dico sui ille nihil habeo qui dico tum iste is apertus ostendo et confirmo is in sthenius quisquis volo simul atque ad sui defero probo itaque ille non procrastino sthenius statim educo aio ab is littera publicus sum corruptus sthenius postulo ut cum sui suus civis ago de littera publicus corruptus is res lex thermitani actium sum senatus et populus romanus thermitani qui semper in amicitia fido maneo urbs ager lego suus reddo publius rupilius postea lex ita siculis ex senatus consultum de decem legatus sententia do ut civis inter sui lex suus ago idem hic habeo verres ipse in edictum ut de hic omnis causa sui ad lex reicio


haec cum maxime loqueretur, sex lictores circumsistunt valentissimi et ad pulsandos verberandosque homines exercitatissimi, caedunt acerrime virgis; denique proximus lictor, de quo iam saepe dixi, Sextius, converso baculo oculos misero tundere vehementissime coepit. itaque ille, cum sanguis os oculosque complesset, concidit, cum illi nihilo minus iacenti latera tunderent, ut aliquando spondere se diceret. sic ille adfectus illim tum pro mortuo sublatus perbrevi postea est mortuus. iste autem homo Venerius, adfluens omni lepore ac venustate, de bonis illius in aede Veneris argenteum Cupidinem posuit. sic etiam fortunis hominum abutebatur ad nocturna vota cupiditatum suarum.

hic cum magnus loquor sex lictor circumsisto valeo et ad pulso verbero homo exercito caedo acer virga denique proximus lictor de quo iam saepe dico sestius converro baculus oculus mitto tundo vehemens coepio itaque ille cum sanguis os oculus compleo concido cum ille nihilum paruus jaceo latus tundo ut aliquando spondeo sui dico sic ille affectus illim tum pro mortuus tollo perbrevis postea sum mortuus iste autem homo venereus affluo omnis lepor atque venustas de bonus ille in aedes venus argenteus cupido pono sic etiam fortuna homo abutor ad nocturnus veto cupiditas suus


vos autem, iudices, putare debetis esse quiddam nobis inter nos commune atque coniunctum. multa sunt imposita huic ordini munera, multi labores, multa pericula non solum legum ac iudiciorum, sed etiam rumorum ac temporum: sic est hic ordo quasi propositus atque editus in altum ut ab omnibus ventis invidiae circumflari posse videatur. in hac tam misera et iniqua condicione vitae ne hoc quidem retinebimus, iudices, ut magistratibus nostris in obtinendo iure nostro ne contemptissimi ac despicatissimi esse videamur?

tu autem iudex puto debeo sum quidam nos inter nos communis atque conjungo multus sum impono hic ordo munus multus labor multus periculum non solus lex atque iudicium sed etiam rumor atque tempus sic sum hic ordo quasi propono atque edo in altus ut ab omnis venio invidia circumflaris possum video in hic tam misero et iniquus condicio vita ne hic quidem retineo iudex ut magistratus noster in obtineo ius noster ne contemno atque despica sum video


multa Sosippus Agrigentinus apud Cn. Pompeium consulem nuper, homo disertissimus et omni doctrina et virtute ornatissimus, pro tota Sicilia de aratorum miseriis graviter et copiose dixisse ac deplorasse dicitur; ex quibus hoc iis qui aderant,—nam magno conventu acta res est,— indignissimum videbatur, qua in re senatus optime ac benignissime cum aratoribus egisset, large liberaliterque aestimasset, in ea re praedari praetorem, bonis everti aratores, et id non modo fieri sed ita fieri quasi liceat concessumque sit.

multus sosippus agrigentinus apud cn pompejus consul nuper homo dissero et omnis doctrina et virtus orno pro totus sicilia de arator miseria gravis et copiosus dico atque deploro dico ex qui hic is qui adsum nam magnus convenio ago res sum indignus video qui in res senatus optume atque benignus cum arator ago largus liberalis aestimo in is res praedaris praetor bonus everto arator et is non modo fio sed ita fio quasi licet concedo sum


Vbi eorum dolorem ex illius iniuriis non modo non minorem sed prope maiorem quam Siculorum ceterorum esse cognovi, tum meum animum in illos, tum mei consili negotique totius suscepti causam rationemque proposui, tum eos hortatus sum ut causae communi salutique ne deessent, ut illam laudationem, quam se vi ac metu coactos paucis illis diebus decresse dicebant, tollerent. itaque, iudices, Syracusani haec faciunt, istius clientes atque amici. primum mihi litteras publicas, quas in aerario sanctiore conditas habebant, proferunt; in quibus ostendunt omnia quae dixi ablata esse perscripta, et plura etiam quam ego potui dicere; perscripta autem hoc modo: quod ex aede Minervae hoc et illud abesset, quod ex aede Iovis, quod ex aede liberi—ut quisque iis rebus tuendis conservandisque praefuerat, ita perscriptum erat—cum rationem e lege redderent et quae acceperant tradere deberent, petisse ut sibi, quod eae res abessent, ignosceretur; itaque omnis liberatos discessisse, et esse ignotum omnibus. quas ego litteras obsignandas publico signo deportandasque curavi.

vbi is dolor ex ille iniuria non modo non paruus sed prope magnus quam siculus ceterus sum cognosco tum meus animus in ille tum meus consilium negotium totus suscipio causa ratio propono tum is hortor sum ut causa communis salus ne desum ut ille laudatio quam sui vis atque metus cogo paucus ille dies decerno dico tollo itaque iudex syracusanus hic facio iste cliens atque amicus primus ego littera publicus qui in aerarius sancio condio habeo profero in qui ostendo omnis qui dico aufero sum perscribo et multus etiam quam ego possum dico perscribo autem hic modo qui ex aedes minerva hic et ille absum qui ex aedes iuppiter qui ex aedes liber ut quisque is res tueor conservo praesum ita perscribo sum cum ratio e lex reddo et qui accipio trado debeo peto ut sui qui is res absum ignosco itaque omnis libero discedo et sum ignotus omnis qui ego littera obsigno publicus signum deporto curo


cernitis, iudices, quod et quantum incendium decumanorum impetu non solum per agros sed etiam per reliquas fortunas aratorum, neque solum per bona sed etiam per iura libertatis et civitatis isto praetore pervaserit. videtis pendere alios ex arbore, pulsari alios, alios autem verberari, porro alios in publico custodiri, destitui alios in convivio, condemnari alios a medico et praecone praetoris; bona tamen interea nihilo minus eorum omnium ex agris auferri ac diripi. quid est hoc? populi Romani imperium? praetoriae leges, iudicia? . nonne omnia potius eius modi sunt quae, si Athenio rex fugitivorum vicisset, in Sicilia non fecisset? non, inquam, iudices, esset ullam partem istius nequitiae fugitivorum insolentia consecuta. privatim hoc modo: quid? publice civitates tractatae quem ad modum sunt? Audistis permulta, iudices, testimonia civitatum, et reliquarum audietis.

cerno iudex qui et quantus incendium decimanus impetus non solus per ager sed etiam per reliquus fortuna arator neque solus per bonus sed etiam per ius libertas et civitas iste praetor pervado video pendeo alius ex arbor pulsaris alius alius autem verberaris porro alius in publicus custodio destituo alius in convivium condemnaris alius ab medico et praeco praetor bonus tamen interea nihilum paruus is omnis ex ager aufero atque diripio quis sum hic populus romanus imperium praetorius lex iudicium nonne omnis potis is modus sum qui si athenio rex fugitivus vinco in sicilia non facio non inquam iudex sum ullus pars iste nequitia fugitivus insolentia consequor privatim hic modo quis publicus civitas tracto qui ad modus sum audio permultus iudex testimonium civitas et reliquus audio


quid? hoc Aetnenses soli dicunt? immo etiam Centuripini, qui agri Aetnensis multo maximam partem possident; quorum legatis, hominibus nobilissimis, androni et Artemoni, senatus ea mandata dedit quae publice ad civitatem ipsorum pertinebant; de iis iniuriis quas cives Centuripini non in suis sed in aliorum finibus acceperant, senatus et populus Centuripinus legatos noluit mittere; ipsi aratores Centuripini, qui numerus est in Sicilia maximus hominum honestissimorum et locupletissimorum, tris legatos, civis suos, delegerunt, ut eorum testimonio non unius agri sed prope totius Siciliae calamitates cognosceretis. arant enim tota Sicilia fere Centuripini, et hoc in te graviores certioresque testes sunt, quod ceterae civitates suis solum incommodis commoventur, Centuripini, quod in omnium fere finibus possessiones habent, etiam ceterarum civitatum damna ac detrimenta senserunt.

quis hic aetnensis solus dico immo etiam centuripinus qui ager aetnensis multus maximus pars possideo qui legatus homo nobilis andron et artemo senatus is mandatum do qui publicus ad civitas ipse pertineo de is iniuria qui civis centuripinus non in suus sed in alius finis accipio senatus et populus centuripinus legatus nolo mitto ipse arator centuripinus qui numerus sum in sicilia magnus homo honestus et locupletissimorum tres legatus civis suus deligo ut is testimonium non unus ager sed prope totus sicilia calamitas cognosco aro enim totus sicilia fere centuripinus et hic in tu gravis certus testis sum qui ceterus civitas suus solus incommodus commoveo centuripinus qui in omnis fere finis possessio habeo etiam ceteraris civitas damno atque detrimentum sentio


noli igitur dicere istum idem fecisse quod Sacerdotem, quoniam non eodem tempore neque simili fecit annona: dicito potius, quoniam habes auctorem idoneum, quod Antonius uno adventu et vix menstruis cibariis fecerit, id istum per triennium fecisse, et istius innocentiam M. Antoni facto atque auctoritate defendito. nam de sex. quidem Peducaeo, fortissimo atque innocentissimo viro, quid dicetis? de quo quis umquam arator questus est? aut quis non ad hoc tempus innocentissimam omnium diligentissimamque praeturam illius hominis existimat? biennium provinciam obtinuit. cum alter annus in vilitate, alter in summa caritate fuerit, num aut in vilitate nummum arator quisquam dedit aut in caritate de aestimatione frumenti questus est? at uberiora cibaria facta sunt caritate.

nolo igitur dico iste idem facio qui sacerdos quoniam non idem tempus neque similis facio annona dico potis quoniam habeo auctor idoneus qui antonius unus advenio et vix menstruus cibarius facio is iste per triennium facio et iste innocentia m antonius facio atque auctoritas defendo nam de sex quidem peducaeus fortis atque innocens vir quis dico de quo quis umquam arator queror sum aut quis non ad hic tempus innocens omnis diligens praetorqueo ille homo existimo biennium provincia obtineo cum alter annus in vilitas alter in summus caritas sum num aut in vilitas nummus arator quisquam do aut in caritas de aestimatio frumentum queror sum at uber cibaria facio sum caritas


tum iste excitatus audit rem omnem ex Timarchide, sagum sumit,—lucebat iam fere,— procedit in medium vini somni stupri plenus. excipitur ab omnibus eius modi clamore ut ei Lampsaceni periculi similitudo versaretur ante oculos; hoc etiam maius hoc videbatur, quod in odio simili multitudo hominum haec erat maxima. tum istius acta commemorabatur, tum flagitiosa illa convivia, tum appellabantur a multitudine mulieres nominatim, tum quaerebant ex isto palam tot dies continuos per quos numquam visus esset ubi fuisset, quid egisset, tum imperator ab isto praepositus Cleomenes flagitabatur, neque quicquam propius est factum quam ut illud Vticense exemplum de Hadriano transferretur Syracusas, ut duo sepulchra duorum praetorum improborum duabus in provinciis constituerentur. verum habita est a multitudine ratio temporis, habita tumultus, habita etiam dignitatis existimationisque communis, quod is est conventus Syracusis civium Romanorum ut non modo illa provincia, verum etiam hac re publica dignissimus existimetur.

tum iste excito audio res omnis ex timarchides sagum sumo luceo iam fere procedo in medius vinum somnium stuprum plenus excipio ab omnis is modus clamor ut is lampsacenus periculum similitudo verso ante oculus hic etiam magnus hic video qui in odium similis multitudo homo hic sum maximus tum iste ago commemoro tum flagitiosus ille convivium tum appello ab multitudo mulier nominatim tum quaero ex iste palam tot dies continuus per qui numquam video sum ubi sum quis ago tum imperator ab iste praepono cleomenes flagito neque quisquam propius sum facio quam ut ille vticense exemplum de hadrianus transfero syracusae ut duo sepulcrum duo praetor improbus duo in provincia constituo verus habeo sum ab multitudo ratio tempus habeo tumultus habeo etiam dignitas existimatio communis qui is sum convenio syracusae civis romanus ut non modo ille provincia verus etiam hic res publicus dignus existimo


si praesens Sthenius reus esset factus, si manifesto in maleficio teneretur, tamen, cum accusator non adesset, Sthenium condemnari non oporteret. etenim si posset reus absente accusatore damnari, non ego a Vibone Veliam parvulo navigio inter fugitivorum ac praedonum ac tua tela venissem, quo tempore omnis illa mea festinatio fuit cum periculo capitis, ob eam causam ne tu ex reis eximerere si ego ad diem non adfuissem. quod igitur tibi erat in tuo iudicio optatissimum, me cum citatus essem non adesse, cur Sthenio non putasti prodesse oportere, cum eius accusator non adfuisset? itaque fecit ut exitus principio simillimus reperiretur: quem absentem reum fecerat, eum absente accusatore condemnat.

si praesens sthenius reus sum facio si manifesto in maleficium teneo tamen cum accusator non adsum sthenius condemnaris non oportet etenim si possum reus absum accusator damnaris non ego ab vibo velia parvulus navigium inter fugitivus atque praedo atque tuus telum venio quo tempus omnis ille meus festinatio sum cum periculum capio ob is causa ne tu ex redeo eximo si ego ad dies non adsum qui igitur tu sum in tuus iudicium opto ego cum cito sum non adsum cur sthenius non puto prosum oportet cum is accusator non adsum itaque facio ut exitus principium similis reperio qui absum reus facio is absum accusator condemno


quamquam merito sum iratus Metello, tamen haec quae vera sunt dicam. Apronius ipsum Metellum non pretio, ut Verrem, non convivio, non muliere, non sermone impuro atque improbo posset corrumpere, quibus rebus non sensim atque moderate ad istius amicitiam adrepserat, sed brevi tempore totum hominem totamque eius praeturam possederat; cohortem autem Metelli, quam vocat, quid erat quod corrumperet, ex qua recuperatores in aratorem nulli dabantur?

quamquam mereo sum irascor metellus tamen hic qui verus sum dico apronius ipse metellus non pretium ut verres non convivium non mulier non sermo impurus atque improbus possum corrumpo qui res non sensim atque modero ad iste amicitia arrepo sed brevis tempus totus homo totus is praetorqueo possideo cohors autem metellus quam voco quis sum qui corrumpo ex qui recuperator in arator nullus do


iam vero, cum in eius modi patientia turpitudinis aliena non sua satietate obduruisset, qui vir fuerit, quot praesidia, quam munita pudoris et pudicitiae vi et audacia ceperit, quid me attinet dicere aut coniungere cum istius flagitio cuiusquam praeterea dedecus? non faciam, iudices; omnia vetera praetermittam, duo sola recentia sine cuiusquam infamia ponam, ex quibus coniecturam facere de omnibus possitis,—unum illud, quod ita fuit inlustre notumque omnibus ut nemo tam rusticanus homo L. Lucullo M. Cotta consulibus Romam ex ullo municipio vadimoni causa venerit, quin sciret iura omnia praetoris urbani nutu atque arbitrio Chelidonis meretriculae gubernari, alterum quod, cum paludatus exisset votaque pro imperio suo communique re publica nuncupasset, noctu stupri causa lectica in urbem introferri solitus est ad mulierem nuptam uni, propositam omnibus, contra fas, contra auspicia, contra omnis divinas atque humanas religiones!

iam verus cum in is modus patientia turpitudo alienus non suus satietas obduresco qui vir sum quot praesidium quam munio pudor et pudicitia vis et audacia capio quis ego attineo dico aut coniungo cum iste flagitium quisquam praeterea dedecus non facio iudex omnis vetero praetermitto duo solus recens sine quisquam infamia pono ex qui conicio facio de omnis possum unus ille qui ita sum illustris nosco omnis ut nemo tam rusticanus homo l lucullus m cotta consul roma ex ullus municipium vadimonium causa venio quin scio ius omnis praetor urbanus nutus atque arbitrium chelidon meretricula gubernaris alter qui cum paludatus exeo veto pro imperium suus communio res publicus nuncupo nox stuprum causa lectica in urbs introferri soleo sum ad mulier nupta unus propono omnis contra fas contra auspicium contra omnis divino atque humanus religio


id quod vos vidistis; omnes illae columnae, quas dealbatas videtis, machina adposita nulla impensa deiectae eisdemque lapidibus repositae sunt. hoc tu HS DLX milibus locavisti. atque in illis columnis dico esse quae a tuo redemptore commotae non sint; dico esse ex qua tantum tectorium vetus deiectum sit et novum inductum. quodsi tanta pecunia columnas dealbari putassem, certe numquam aedilitatem petivissem.

is qui tu video omnis ille columna qui dealbo video machina appono nullus impensa deicio idem lapis repono sum hic tu sestertius dlx mille loco atque in ille columna dico sum qui ab tuus redemptor commoveo non sum dico sum ex qui tantus tectorium vetus deicio sum et novus induco quodsi tantus pecunia columna dealbaris puto certus numquam aedilitas peto


possumus hoc teste, possumus P. Servili et C. Antisti magistrorum litteris, primorum hominum atque honestissimorum, possumus auctoritate societatis, cuius litteris utimur, quod dicimus obtinere, an aliqua firmiora aut graviora quaerenda sunt? Vettius, tuus familiarissimus, Vettius, tuus adfinis, cuius sororem habes in matrimonio, tuae frater uxoris, Vettius, frater tui quaestoris, testatur litteris impudentissimum tuum furtum certissimumque peculatum; nam quo alio nomine pecuniae publicae faeneratio est appellanda? RECITA RELIQVA. Scribam tuum dicit, Verres, huius perscriptorem faenerationis fuisse: ei quoque magistri minantur in litteris, et casu scribae tum duo magistri fuerunt cum Vettio. binas centesimas ab sese ablatas ferendum non putant, et recte non putant. quis enim hoc fecit umquam, quis denique conatus est facere aut posse fieri cogitavit, ut, cum senatus usura publicanos saepe iuvisset, magistratus a publicanis pecuniam pro usura auderet auferre? certe huic homini spes nulla salutis esset, si publicani, hoc est si equites Romani iudicarent:

possum hic testis possum p servilis et que antistius magister littera prima homo atque honestus possum auctoritas societas qui littera utor qui dico obtineo an aliqui firmus aut gravis quaero sum vettius tuus familiaris vettius tuus affinis qui soror habeo in matrimonium tuus frater uxor vettius frater tuus quaestor testor littera impudens tuus furtum certus peculor nam quo alius nomen pecunia publicus faeneratio sum appello recito reliqva scribo tuus dico verres hic perscriptor faeneratio sum is quoque magister mino in littera et casus scriba tum duo magister sum cum vettius bini centesima ab sui aufero fero non puto et rectus non puto quis enim hic facio umquam quis denique conor sum facio aut possum fio cogito ut cum senatus utor publicanus saepe juvo magistratus ab publicanus pecunia pro utor audeo aufero certus hic homo spes nullus salus sum si publicanus hic sum si eques romanus judico


neque erant illae lacrimae populares magis quam nostrae, quam tuae, Q. Hortensi, quam horum qui sententiam laturi sunt, ideo quod communis est causa, commune periculum; communi praesidio talis improbitas tamquam aliquod incendium restinguendum est. habemus enim liberos parvos; incertum est quam longa cuiusque nostrum vita futura sit; consulere VIVI ac prospicere debemus ut illorum solitudo et pueritia quam firmissimo praesidio munita sit. quis est enim qui tueri possit liberum nostrorum pueritiam contra improbitatem magistratuum? mater, credo. scilicet magno praesidio fuit Anniae pupillae mater, femina primaria: minus illa deos hominesque implorante iste infanti pupillae fortunas patrias ademit. tutoresne defendent? perfacile vero apud istius modi praetorem, a quo M. Marcelli tutoris in causa pupilli Iuni et oratio et voluntas et auctoritas repudiata est!

neque sum ille lacrima popularis magis quam noster quam tuus q hortensius quam hic qui sententia fero sum ideo qui communis sum causa communis periculum communis praesidium talis improbitas tamquam aliqui incendium restinguo sum habeo enim liber parvus incertus sum quam longus quisque nos vito sum sum consulo vivo atque prospicio debeo ut ille solitudo et pueritia quam firmus praesidium munio sum quis sum enim qui tueor possum liber noster pueritia contra improbitas magistratus mater credo scilicet magnus praesidium sum annia pupilla mater femina primarius paruus ille deus homo imploro iste infans pupilla fortuna patria adimo tutor defendo perfacilis verus apud iste modus praetor ab quo m marcellus tutor in causa pupillus junius et oratio et voluntas et auctoritas repudio sum


Q. Manlium et Q. Cornificium, duos severissimos atque integerrimos iudices, quod tribuni plebis tum erunt, iudices non habebimus; P. Sulpicius, iudex tristis et integer, magistratum ineat oportet Nonis Decembribus; M. Crepereius ex acerrima illa equestri familia et disciplina, L. Cassius ex familia cum ad ceteras res tum ad iudicandum severissima, Cn. Tremellius, homo summa religione et diligentia, tres hi homines veteres tribuni militares sunt designati; ex Kalendis Ianuariis non iudicabunt. subsortiemur etiam in M. Metelli locum, quoniam is huic ipsi quaestioni praefuturus est. ita secundum Kalendas Ianuarias et praetore et prope toto commutato consilio magnas accusatoris minas magnamque exspectationem iudici ad nostrum arbitrium libidinemque eludemus.'

q manlius et q cornificius duo severus atque integer iudex qui tribunus plebs tum sum iudex non habeo p sulpicius iudex tristis et integer magistratus ineo oportet nona december m crepereius ex acer ille equester familia et disciplina l casseius ex familia cum ad ceterus res tum ad judico severus cn tremellius homo summus religio et diligentia tres hic homo vetus tribunus militaris sum designo ex kalendae januarius non iudico subsortior etiam in m metellus locus quoniam is hic ipse quaestio praesum sum ita secundus kalendae januarius et praetor et prope totus commuto consilium magnus accusator minae magnus exspectatio judicium ad nos arbitrium libido eludo


Lollius aetate et morbo impeditus ad testimonium dicendum venire non potuit. quid opus est Lollio? nemo hoc nescit, nemo tuorum amicorum, nemo abs te productus, nemo abs te interrogatus nunc se primum hoc dicet audire. M. Lollius, filius eius, adulescens lectissimus, praesto est: huius verba audietis. nam Q. Lollius, eius filius, qui Calidium accusavit, adulescens et bonus et fortis et in primis disertus, cum his iniuriis contumeliisque commotus in Siciliam esset profectus, in itinere occisus est. cuius mortis causam fugitivi sustinent, re quidem vera nemo in Sicilia dubitat quin eo sit occisus quod habere clausa non potuerit sua consilia de Verre. iste porro non dubitabat quin is, qui alium antea studio adductus accusasset, sibi advenienti praesto esset futurus, cum esset parentis iniuriis et domestico dolore commotus.

lollius aetas et morbus impedio ad testimonium dico venio non possum quis opus sum lollius nemo hic nescio nemo tuus amicus nemo abs tu produco nemo abs tu interrogo nunc sui primus hic dico audio m lollius filius is adulescens lectus praesto sum hic verbum audio nam q lollius is filius qui calidius accuso adulescens et bonus et fortis et in primus dissero cum hic iniuria contumelia commoueo in sicilia sum proficiscor in iter occido sum qui mors causa fugitivus sustineo res quidem verus nemo in sicilia dubito quin is sum occido qui habeo claudo non possum suus consilium de verres iste porro non dubito quin is qui alius antea studium adduco accuso sui advenio praesto sum sum cum sum parens iniuria et domesticus dolor commoueo


hoc loco, Q. Catule, te appello; loquor enim de tuo clarissimo pulcherrimoque monumento. non iudicis solum severitatem in hoc crimine, sed prope inimici atque accusatoris vim suscipere debes. tuus enim honos illo templo senatus populique Romani beneficio, tui nominis aeterna memoria simul cum templo illo consecratur; tibi haec cura suscipienda, tibi haec opera sumenda est, ut Capitolium, quem ad modum magnificentius est restitutum, sic copiosius ornatum sit quam fuit, ut illa flamma divinitus exstitisse videatur, non quae deleret Iovis optimi maximi templum, sed quae praeclarius magnificentiusque deposceret.

hic locus q catulis tu appello loquor enim de tuus clarus pulcher monumentum non judex solus severitas in hic crimen sed prope inimicus atque accusator vis suscipio debeo tuus enim honor ille templum senatus populus romanus beneficium tuus nomen aeternus memoria simul cum templum ille consecro tu hic cura suscipio tu hic opus sumo sum ut capitolium qui ad modus magnificentius sum restitus sic copiosus orno sum quam sum ut ille flamma divinitus exsisto video non qui deleo iuppiter bonus magnus templum sed qui praeclarus magnificentiusque deposco


nam ut praetor factus est, qui auspicato a Chelidone surrexisset, sortem nactus est urbanae provinciae magis ex sua Chelidonisque quam ex populi Romani voluntate. qui principio qualis in edicto constituendo fuerit cognoscite. P. Annius asellus mortuus est C. Sacerdote praetore. is cum haberet unicam filiam neque census esset, quod eum natura hortabatur, lex nulla prohibebat, fecit ut filiam bonis suis heredem institueret. Heres erat filia. faciebant omnia cum pupilla, legis aequitas, voluntas patris, edicta praetorum, consuetudo iuris eius quod erat tum cum asellus est mortuus.

nam ut praetor facio sum qui auspico ab chelidon surgo sors nanciscor sum urbanus provincia magis ex suus chelidon quam ex populus romanus voluntas qui principium qualis in edictum constituo sum cognosco p annius asellus mortuus sum que sacerdos praetor is cum habeo unicus filia neque census sum qui is natura hortor lex nullus prohibeo facio ut filia bonus suus heres instituo here sum filia facio omnis cum pupillo lex aequitas voluntas pater edico praetor consuetudo ius is qui sum tum cum asellus sum mortuus


nam ut Hortensius consul designatus domum reducebatur e campo cum maxima frequentia ac multitudine, fit obviam casu ei multitudini C. Curio, quem ego hominem honoris potius quam contumeliae causa nominatum volo; etenim ea dicam quae ille, si commemorari noluisset, non tanto in conventu tam aperte palamque dixisset; quae tamen a me pedetemptim cauteque dicentur, ut et amicitiae nostrae et dignitatis illius habita ratio esse intellegatur.

nam ut hortensius consul designo domus reduco e campus cum maximus frequentia atque multitudo fio obvius casus is multitudo que curius qui ego homo honor potis quam contumelia causa nomino volo etenim is dico qui ille si commemoraris nolo non tantus in convenio tam apertus pala dico qui tamen ab ego pedetemptim caveo dico ut et amicitia noster et dignitas ille habeo ratio sum intellego


L. Habonio aedem Castoris tradi oportebat: is casu pupilli Iuni tutor erat testamento patris: cum eo sine ullo intertrimento convenerat iam quem ad modum traderetur. iste ad se Habonium vocat; quaerit ecquid sit quod a pupillo traditum non sit, quod exigi debeat. cum ille, id quod erat, diceret facilem pupillo traditionem esse, signa et dona comparere omnia, ipsum templum omni opere esse integrum, indignum isti videri coepit ex tanta aede tantoque opere se non opimum praeda, praesertim a pupillo, discedere.

l habonius aedes castor trado oportet is casus pupillus junius tuto sum testamentum pater cum is sine ullus intertrimentum convenio iam qui ad modus trado iste ad sui habonius voco quaero ecquis sum qui ab pupillus trado non sum qui exigo debeo cum ille is qui sum dico facilis pupillus traditio sum signum et donum comparo omnis ipse templum omnis opus sum integer indignus iste video coepio ex tantus aedes tantus opus sui non opimus praeda praesertim ab pupillus discedo


venit ipse in aedem Castoris, considerat templum; videt undique tectum pulcherrime laqueatum, praeterea cetera nova atque integra. versat se; quaerit quid agat. dicit quidam ex illis canibus quos iste Liguri dixerat esse circa se multos, 'tu, Verres, hic quod moliare nihil habes, nisi forte vis ad perpendiculum columnas exigere.' homo omnium rerum imperitus quaerit, quid sit 'ad perpendiculum': dicunt ei fere nullam esse columnam quae ad perpendiculum esse possit. 'nam mehercule,' inquit, 'sic agamus; columnae ad perpendiculum exigantur.'

venio ipse in aedes castor considero templum video undique tectum pulcher laqueatus praeterea ceterus novo atque integer verso sui quaero quis ago dico quidam ex ille canis qui iste ligur dico sum circa sui multus tu verres hic qui moliaris nihil habeo nisi fors volo ad perpendiculis columna exigo homo omnis res imperitus quaero quis sum ad perpendiculis dico is fere nullus sum columna qui ad perpendiculis sum possum nam hercules inquam sic ago columna ad perpendiculis exigo


quid? hoc in Apolloniensi Aristodamo, quid? in Leonte Imacharensi non idem fecisti? quid? iste motus servitiorum bellique subita suspicio utrum tibi tandem diligentiam custodiendae provinciae an novam rationem improbissimi quaestus attulit? Halicyensis Eumenidae, nobilis hominis et honesti, magnae pecuniae vilicus cum impulsu tuo insimulatus esset, HS LX a domino accepisti, quod nuper ipse iuratus docuit quem ad modum gestum esset. ab equite Romano C. Matrinio absente, cum is esset Romae, quod eius vilicos pastoresque tibi in suspicionem venisse dixeras, HS DC abstulisti. dixit hoc L. Flavius, qui tibi eam pecuniam numeravit, procurator C. Matrini, dixit ipse Matrinius, dicit vir clarissimus, Cn. Lentulus censor, qui Matrini honoris causa recenti negotio ad te litteras misit mittendasque curavit.

quis hic in apolloniensis aristodamus quis in leon imacharensis non idem facio quis iste moueo servio bellus subeo suspicio utrum tu tandem diligentia custodio provincia an novus ratio improbus quaestus affero halicyenses eumenidae nobilis homo et honestus magnus pecunia vilicus cum impulsus tuus insimulo sum sestertius lx ab dominus accipio qui nuper ipse juro doceo qui ad modus gero sum ab eques romanus que matrinius absum cum is sum roma qui is vilicus pastor tu in suspicio venio dico sestertius sescenti aufero dico hic l flavus qui tu is pecunia numero procurator que matrinius dico ipse matrinius dico vir clarus cn lentulus censor qui matrinius honor causa recens negotium ad tu littera mitto mitto curo


sed quid ego plura de Gavio? quasi tu Gavio tum fueris infestus ac non nomini generi iuri civium hostis. non illi, inquam, homini sed causae communi libertatis inimicus fuisti. quid enim attinuit, cum Mamertini more atque instituto suo crucem fixissent post urbem in via Pompeia, te iubere in ea parte figere quae ad fretum spectaret, et hoc addere,—quod negare nullo modo potes, quod omnibus audientibus dixisti palam,—te idcirco illum locum deligere, ut ille, quoniam se civem Romanum esse diceret, ex cruce Italiam cernere ac domum suam prospicere posset? itaque illa crux sola, iudices, post conditam Messanam illo in loco fixa est. Italiae conspectus ad eam rem ab isto delectus est, ut ille in dolore cruciatuque moriens perangusto fretu divisa servitutis ac libertatis iura cognosceret, Italia autem alumnum suum servitutis extremo summoque supplicio adfixum videret.

sed quis ego multus de gavius quasi tu gavius tum sum infestus atque non nomen gener jus civis hostis non ille inquam homo sed causa communis libertas inimicus sum quis enim attineo cum mamertinus mos atque instituo suus crux figo post urbs in via pompejus tu iubeo in is pars figo qui ad fretus specto et hic addo qui nego nullus modo possum qui omnis audio dico palam tu idcirco ille locus deligo ut ille quoniam sui civis romanus sum dico ex crux italia cerno atque domus suus prospicio possum itaque ille crux solus iudex post condo messana ille in locus figo sum italia conspicio ad is res ab iste deligo sum ut ille in dolor crucio morior perangustus fretus divido servitus atque libertas ius cognosco italia autem alumnus suus servitus exter summus supplicium affigo video


Quaternos HS, quos mihi senatus decrevit et ex aerario dedit, ego habebo et in cistam transferam de fisco. quid postea? quid? pro singulis modiis, quos tibi impero, tu mihi octonos HS dato. qua ratione? quid quaeris rationem? non tantam rationem res habet quantam utilitatem atque praedam. dic, dic, inquit ille, planius. senatus te voluit mihi nummos, me tibi frumentum dare: tu eos nummos quos mihi senatus dare voluit ipse habebis; a me, cui singulos denarios a te dari oportuit, binos auferes et huic praedae ac direptioni cellae nomen impones?

quaterni sestertius qui ego senatus decerno et ex aerarius do ego habeo et in cista transfero de fiscus quis postea quis pro singuli modius qui tu impero tu ego octoni sestertius do qui ratio quis quaero ratio non tantus ratio res habeo quantus utilitas atque praeda dico dico inquam ille planus senatus tu volo ego nummus ego tu frumentum do tu is nummus qui ego senatus do volo ipse habeo ab ego qui singuli denarius ab tu do oportet bini aufero et hic praeda atque direptio cella nomen impono


in Siciliam sum inquirendi causa profectus; quo in negotio industriam meam celeritas reditionis, diligentiam multitudo litterarum et testium declaravit, pudorem vero ac religionem quod, cum venissem senator ad socios populi Romani, qui in ea provincia quaestor fuissem, ad hospites meos ac necessarios causae communis defensor deverti potius quam ad eos qui a me auxilium petivissent. nemini meus adventus labori aut sumptui neque publice neque privatim fuit: vim in inquirendo tantam habui quantam mihi lex dabat, non quantam habere poteram istorum studio quos iste vexarat.

in sicilia sum inquiro causa proficiscor quo in negotium industria meus celeritas reditio diligentia multitudo litteraris et testis declaro pudor verus atque religio qui cum venio senator ad socius populus romanus qui in is provincia quaestor sum ad hospes meus atque necessarius causa communis defenso deverto potis quam ad is qui ab ego auxilium peto nemo meus advenio labor aut sumptus neque publicus neque privatim sum vis in inquiro tantus habeo quantus ego lex do non quantus habeo possum iste studium qui iste vexo


quodsi haec ferunt omnia, si potius vobis ac rei publicae quam sibi et suis commodis opera sumptu labore deserviunt, etiamne haec nova debent edicta et imperia praetorum et Aproni dominationem et Veneriorum servorum furta rapinasque ferre? etiamne frumentum pro empto gratis dare? etiamne in cellam cum cupiant gratis dare ultro pecuniam grandem addere? etiamne haec tot detrimenta atque damna cum maximis iniuriis contumeliisque perferre? itaque haec, iudices, quae pati nullo modo potuerunt non pertulerunt. arationes omnis tota Sicilia desertas atque a dominis relictas esse cognoscitis; neque quicquam aliud agitur hoc iudicio nisi ut antiquissimi socii et fidelissimi, Siculi, coloni populi Romani atque aratores, vestra severitate et diligentia me duce atque auctore in agros atque in sedes suas revertantur.

quodsi hic fero omnis si potis tu atque res publicus quam sui et suus commodus opus sumo labor deservio etiam hic novo debeo edico et imperium praetor et apronius dominatio et venereus servus furtum rapina fero etiam frumentum pro emo gratus do etiam in cella cum cupio gratus do ultro pecunia grandis addo etiam hic tot detrimentum atque damno cum magnus iniuria contumelia perfero itaque hic iudex qui patior nullus modo possum non perfero aratio omnis totus sicilia desero atque ab dominus relinquo sum cognosco neque quisquam alius ago hic iudicium nisi ut antiquus socius et fidelis siculis colonus populus romanus atque arator vester severitas et diligentia ego dux atque auctor in ager atque in sedes suus revorto


etenim quoniam summam ac numerum iniuriarum vobis, iudices, non possum expromere, singillatim autem de unius cuiusque incommodo dicere infinitum est, genera ipsa iniuriarum, quaeso, cognoscite. Nympho est Centuripinus, homo gnavus et industrius, experientissimus ac diligentissimus arator. is cum arationes magnas conductas haberet, quod homines etiam locupletes, sicut ille est, in Sicilia facere consuerunt, easque magna impensa magnoque instrumento tueretur, tanta ab isto iniquitate oppressus est ut non modo arationes relinqueret, sed etiam ex Sicilia profugeret Romamque una cum multis ab isto eiectis veniret. fecit ut decumanus Nymphonem negaret ex edicto illo praeclaro, quod nullam ad aliam rem nisi ad huius modi quaestus pertinebat, numerum iugerum professum esse.

etenim quoniam summa atque numerus iniuriaris tu iudex non possum expromo singillatim autem de unus quisque incommodus dico infinitus sum genus ipse iniuriaris quaeso cognosco nympho sum centuripinus homo gnavus et industrius experior atque diligens arator is cum aratio magnus conduco habeo qui homo etiam locuples sicut ille sum in sicilia facio consuo eo magnus impensa magnus instrumentum tueor tantus ab iste iniquitas opprimo sum ut non modo aratio relinquo sed etiam ex sicilia profugio roma unus cum multus ab iste eicio venio facio ut decimanus nympho nego ex edictum ille praeclarus qui nullus ad alius res nisi ad hic modus quaestus pertineo numerus jugerum profiteor sum


egreditur in Centuripina quadriremi Cleomenes e portu; sequitur Segestana navis, Tyndaritana, Herbitensis, Heracliensis, Apolloniensis, Haluntina, praeclara classis in speciem, sed inops et infirma propter dimissionem propugnatorum atque remigum. tam diu in imperio suo classem iste praetor diligens vidit quam diu convivium eius flagitiosissimum praetervecta est; ipse autem, qui visus multis diebus non esset, tum se tamen in conspectum nautis paulisper dedit. stetit soleatus praetor populi Romani cum pallio purpureo tunicaque talari muliercula nixus in litore. iam hoc istum vestitu Siculi civesque Romani permulti saepe viderant.

egredior in centuripinus quadriremis cleomenes e portus sequor segestanus navus tyndaritana herbitensis heracleenses apolloniensis aluntinus praeclarus classis in species sed inops et infirmo propter dimissio propugnator atque remex tam diu in imperium suus classis iste praetor diligo video quam diu convivium is flagitiosus praetervehor sum ipse autem qui video multus dies non sum tum sui tamen in conspectus nauta paulisper do sto soleatus praetor populus romanus cum pallium purpureus tunico talaris muliercula nitor in litus iam hic iste vestio siculis civis romanus permultus saepe video


de iure enim libertatis et civitatis suum putat esse iudicium, et recte putat. confringat iste sane vi sua consilia senatoria, quaestiones omnium perrumpat, evolet ex vestra severitate: mihi credite, artioribus apud populum Romanum laqueis tenebitur. credet his equitibus Romanis populus Romanus qui ad vos ante producti testes ipsis inspectantibus ab isto civem Romanum, qui cognitores homines honestos daret, sublatum esse in crucem dixerunt;

de ius enim libertas et civitas suus puto sum iudicium et rectus puto confringo iste sanus vis suus consilium senatorius quaestio omnis perrumpo evolo ex vester severitas ego credo artus apud populus romanus laqueus teneo credo hic eques romanus populus romanus qui ad tu ante produco testis ipse inspecto ab iste civis romanus qui cognitor homo honestus do tollo sum in crux dico


etenim sic considerate. Syracusana civitas, ut eam potissimum nominem, dedit ipsi statuam—est honos—et patri—bella haec pietatis et quaestuosa simulatio—et filio—ferri hoc potest, hunc enim puerum non oderant; verum quotiens et quot nominibus a Syracusanis statuas auferes? Vt in foro statuerent, abstulisti, ut in curia, coegisti, ut pecuniam conferrent in eas statuas quae Romae ponerentur imperasti; ut idem darent homines aratorum nomine, dederunt; ut idem pro parte in commune Siciliae conferrent, etiam id contulerunt. Vna civitas cum tot nominibus pecuniam contulerit idemque hoc civitates ceterae fecerint, nonne res ipsa vos admonet ut putetis modum aliquem huic cupiditati constitui oportere? quid? si hoc voluntate sua nulla civitas fecit, si omnes imperio, metu, vi, malo adductae tibi pecuniam statuarum nomine contulerunt, per deos immortalis, num cui dubium esse poterit quin, etiamsi statuerit accipere ad statuas licere, idem tamen statuat eripere certe non licere?

etenim sic considero syracusanus civitas ut is potis nomino do ipse statua sum honor et pater bellum hic pietas et quaestuosus simulatio et filius fero hic possum hic enim puer non odi verus quotiens et quot nomen ab syracusanus statua aufero vt in forum statuo aufero ut in curia cogo ut pecunia confero in is statua qui roma pono impero ut idem do homo arator nomen do ut idem pro pars in communis sicilia confero etiam is confero vna civitas cum tot nomen pecunia confero idem hic civitas ceterus facio nonne res ipse tu admoneo ut puteo modus aliquis hic cupiditas constituo oportet quis si hic voluntas suus nullus civitas facio si omnis imperium metus vis malus adduco tu pecunia statua nomen confero per deus immortal num qui dubius sum possum quin etiamsi statuo accipio ad statua licet idem tamen statuo eripio certus non licet


illo tempore Segestanis maxima cum cura haec ipsa Diana, de qua dicimus, redditur; reportatur Segestam; in suis antiquis sedibus summa cum gratulatione civium et laetitia reponitur. haec erat posita Segestae sane excelsa in basi, in qua grandibus litteris P. Africani nomen erat incisum eumque Carthagine capta restituisse perscriptum. colebatur a civibus, ab omnibus advenis visebatur; cum quaestor essem, nihil mihi ab illis est demonstratum prius. erat admodum amplum et excelsum signum cum stola; verum tamen inerat in illa magnitudine aetas atque habitus virginalis; sagittae pendebant ab umero, sinistra manu retinebat arcum, dextra ardentem facem praeferebat.

ille tempus segestanus maximus cum cura hic ipse diana de qui dico reddo reporto segesta in suus antiquus sedes summus cum gratulatio civis et laetitia repono hic sum pono segesta sanus excello in basis in qui grandis littera p africanus nomen sum incido is carthago capio restituo perscribo colo ab civis ab omnis advenio viso cum quaestor sum nihil ego ab ille sum demonstro prior sum admodum amplus et excello signum cum stola verus tamen insum in ille magnitudo aetas atque habitus virginal sagitta pendo ab umerus sinistra manus retineo arcus dextera ardeo fax praefero


Diocles est Panhormitanus, Phimes cognomine, homo inlustris ac nobilis. arabat is agrum conductum in Segestano; nam commercium in eo agro nemini est; conductum habebat HS sex milibus. pro decuma, cum pulsatus a Venerio esset, decidit HS xvi et medimnis DCLIIII. id ex tabulis ipsius cognoscite. NOMEN DIOCLIS PANHORMITANI. huic eidem Symmacho C. Annaeus Brocchus senator, homo eo splendore, ea virtute, qua omnes existimatis, nummos praeter frumentum coactus est dare. Venerione servo te praetore talis vir, senator populi Romani, quaestui fuit?

diocles sum panhormitanus phimes cognomen homo illustris atque nobilis aro is ager conduco in segestanus nam commercium in is ager nemo sum conduco habeo sestertius sex mille pro decimus cum pulso ab venereus sum decido sestertius xvi et medimnum dcliiii is ex tabula ipse cognosco nomen dioclis panhormitani hic idem symmachus que annaeus brocchus senator homo is splendor is virtus qui omnis existimo nummus praeter frumentum cogo sum do venerio servo tu praetor talis vir senator populus romanus quaestus sum


quare de hospitio violato et de tuo isto scelere nefario nil queror; hoc dico non iis qui Sthenium norunt, hoc est nemini eorum qui in Sicilia fuerunt,—nemo enim ignorat quo hic in civitate sua splendore, qua apud omnis Siculos dignitate atque existimatione sit; sed ut illi quoque qui in ea provincia non fuerunt intellegere possint in quo homine tu statueris exemplum eius modi, quod cum propter iniquitatem rei tum etiam propter hominis dignitatem acerbum omnibus atque intolerandum videretur.

quare de hospitium violo et de tuus iste scelus nefarius nihil queror hic dico non is qui sthenius nosco hic sum nemo is qui in sicilia sum nemo enim ignoro quo hic in civitas suus splendor qui apud omnis siculi dignitas atque existimatio sum sed ut ille quoque qui in is provincia non sum intellego possum in quo homo tu statuo exemplum is modus qui cum propter iniquitas res tum etiam propter homo dignitas acerbus omnis atque intolero video


navem vero cybaeam, maximam triremis instar, , palam aedificatam sumptu publico tuo nomine, publice, sciente tota Sicilia, per magistratum senatumque Mamertinum tibi datam donatamque esse dico. haec navis onusta praeda Siciliensi, cum ipsa quoque esset ex praeda, simul cum ipse decederet, adpulsa Veliam est cum plurimis rebus, et iis quas iste Romam mittere cum ceteris furtis noluit, quod erant clarissimae maximeque eum delectabant. eam navem nuper egomet vidi Veliae multique alii viderunt, pulcherrimam atque ornatissimam, iudices: quae quidem omnibus qui eam aspexerant prospectare iam exsilium atque explorare fugam domini videbatur.

navo verus cybaea maximus triremis instar palam aedifico sumo publicus tuus nomen publicus scio totus sicilia per magistratus senatus mamertinus tu do dono sum dico hic navus onustus praeda siciliensis cum ipse quoque sum ex praeda simul cum ipse decedo adpello velia sum cum multus res et is qui iste roma mitto cum ceterus furtum nolo qui sum clarus magnus is delecto is navo nuper nos video velia multus alius video pulcher atque orno iudex qui quidem omnis qui is aspicio prospectaris iam exsilium atque exploraris fuga dominus video


nemo Agrigenti neque aetate tam adfecta neque viribus tam infirmis fuit qui non illa nocte eo nuntio excitatus surrexerit, telumque quod cuique fors offerebat arripuerit. itaque brevi tempore ad fanum ex urbe tota concurritur. Horam amplius iam in demoliendo signo permulti homines moliebantur; illud interea nulla lababat ex parte, cum alii vectibus subiectis conarentur commovere, alii deligatum omnibus membris rapere ad se funibus. ac repente Agrigentini concurrunt; fit magna lapidatio; dant sese in fugam istius praeclari imperatoris nocturni milites. duo tamen sigilla perparvula tollunt, ne omnino inanes ad istum praedonem religionum revertantur. numquam tam male est Siculis quin aliquid facete et commode dicant, velut in hac re aiebant in labores Herculis non minus hunc immanissimum verrem quam illum aprum Erymanthium referri oportere.

nemo agrigentum neque aetas tam afficio neque vis tam infirmis sum qui non ille nox is nuntio excito surgo telum qui quisque fors offero arripio itaque brevis tempus ad fanum ex urbs totus concurro hora amplus iam in demolio signum permultus homo molio ille interea nullus labo ex pars cum alius vectis subjectus conor commoveo alius deligo omnis membrum rapio ad sui funis atque repens agrigentinus concurro fio magnus lapidatio do sui in fuga iste praeclarus imperator nocturnus miles duo tamen sigilla perparvulus tollo ne omnino inanis ad iste praedo religio revorto numquam tam malus sum siculis quin aliquis facetus et commodus dico velut in hic res aio in labor hercules non paruus hic immanis verris quam ille aper erymanthius refero oportet


atque haec ita gesta esse, iudices, cognoscite et ex litteris publicis civitatum et ex testimoniis publicis, in quibus nihil fictum, nihil ad tempus accommodatum intellegetis; omnia quae dicimus rationibus populorum non interpositis neque perturbatis neque repentinis, sed certis, institutis, ordine relata atque confecta sunt. recita. RATIONES HALAESINORVM. Cui pecuniam datam dicit? dic etiam clarius. VOLCATIO, TIMARCHIDI, MAEVIO. quid est, Verres? ne illam quidem tibi defensionem reliquam fecisti, mancipes in istis rebus esse versatos, mancipes frumentum improbasse, mancipes pretio cum civitatibus decidisse, et eosdem abs te illarum civitatum nomine pecunias abstulisse, deinde ipsos sibi frumentum coemisse, nihil haec ad te pertinere? mala mehercule ac misera defensio praetorem hoc dicere: 'ego frumentum neque attigi neque aspexi, mancipibus potestatem probandi improbandique permisi; mancipes a civitatibus pecunias extorserunt, ego autem, quam pecuniam populis dare debui, mancipibus dedi!'

atque hic ita gero sum iudex cognosco et ex littera publicus civitas et ex testimonium publicus in qui nihil fingo nihil ad tempus accommodo intellego omnis qui dico ratio populus non interpono neque perturbo neque repentinus sed certus institus ordo refero atque conficio sum recito ratio halaesinorvm qui pecunia do dico dico etiam clarus volcatio timarchidi maevio quis sum verres ne ille quidem tu defensio reliquus facio mancipo in iste res sum verso mancipo frumentum improbo mancipo pretium cum civitas decido et idem abs tu ille civitas nomen pecunia aufero deinde ipse sui frumentum coemo nihil hic ad tu pertineo malus hercules atque misero defensio praetor hic dico ego frumentum neque attingo neque aspicio manceps potestas probo improbo permitto mancipo ab civitas pecunia extorqueo ego autem quam pecunia populus do debeo manceps do


cum autem ver esse coeperat—cuius initium iste non a Favonio neque ab aliquo astro notabat, sed cum rosam viderat tum incipere ver arbitrabatur—dabat se labori atque itineribus; in quibus eo usque se praebebat patientem atque impigrum ut eum nemo umquam in equo sedentem viderit.nam, ut mos fuit Bithyniae regibus, lectica octaphoro ferebatur, in qua pulvinus erat perlucidus Melitensis rosa fartus; ipse autem coronam habebat unam in capite, alteram in collo, reticulumque ad naris sibi admovebat tenuissimo lino, minutis maculis, plenum rosae. sic confecto itinere cum ad aliquod oppidum venerat, eadem lectica usque in cubiculum deferebatur. eo veniebant Siculorum magistratus, veniebant equites Romani, id quod ex multis iuratis audistis; controversiae secreto deferebantur, paulo post palam decreta auferebantur. deinde ubi paulisper in cubiculo pretio non aequitate iura discripserat, Veneri iam et libero reliquum tempus deberi arbitrabatur.

cum autem ver sum coepio qui initium iste non ab favonius neque ab aliquis astrum noto sed cum rodo video tum incipio ver arbitror do sui labor atque iter in qui is usque sui praebeo patior atque impiger ut is nemo umquam in equus sedeo video nam ut mos sum bithynia rex lectica octophoron fero in qui pulvinus sum perlucidus melitensis rodo farcio ipse autem corona habeo unus in caput alter in collum reticulus ad naris sui admoveo tenuis linus minuo maculis plenus rodo sic conficio iter cum ad aliqui oppidum venio idem lectica usque in cubiculum defero is venio siculus magistratus venio eques romanus is qui ex multus juro audio controversia secretum defero paulus post palam decretum aufero deinde ubi paulisper in cubiculum pretium non aequitas ius discribo venus iam et liber reliquus tempus debeo arbitror


ita reieci iudices ut hoc constet, post hunc statum rei publicae quo nunc utimur simili splendore et dignitate consilium nullum fuisse. quam iste laudem communem sibi ait esse mecum; qui cum P. Galbam iudicem reiecisset, M. Lucretium retinuit, et cum eius patronus ex eo quaereret cur suos familiarissimos, Sex. Peducaeum, Q. Considium, Q. Iunium reici passus esset, respondit 'quod eos in iudicando nimium sui iuris sententiaeque cognosset'.

ita reicio iudex ut hic consto post hic status res publicus quo nunc utor similis splendor et dignitas consilium nullus sum quam iste laus communis sui aio sum ego qui cum p galba judico reicio m lucretius retineo et cum is patronus ex is quaero cur suus familiaris sex peducaeus q considius q junius reicio patior sum respondeo qui is in judico nimium suus ius sententia cognosco


nam quid ego de Q. Lollio, iudices, dicam, equite Romano spectato atque honesto? clara res est quam dicturus sum, tota Sicilia celeberrima atque notissima. qui cum araret in Aetnensi, cumque is ager Apronio cum ceteris agris esset traditus, equestri vetere illa auctoritate et gratia fretus adfirmavit se decumanis plus quam deberet non daturum. refertur eius sermo ad Apronium. enim vero iste ridere ac mirari Lollium nihil de Matrinio, nihil de ceteris rebus audisse. mittit ad hominem Venerios. hoc quoque attendite, apparitores a praetore adsignatos habuisse decumanum, si hoc mediocre argumentum videri potest istum decumanorum nomine ad suos quaestus esse abusum. adducitur a Veneriis atque adeo attrahitur Lollius, commodum cum Apronius e palaestra redisset, et in triclinio quod in foro Aetnae straverat recubuisset. statuitur LolIius in illo tempestivo gladiatorum convivio.

nam quis ego de q lollius iudex dico eques romanus specto atque honestus clarus res sum quam dico sum totus sicilia celeber atque nosco qui cum aro in aetnensis cum is ager apronius cum ceterus ager sum trado equester veto ille auctoritas et gratia fretus adfirmo sui decimanus multus quam debeo non do refero is sermo ad apronius enim verus iste rideo atque miror lollius nihil de matrinius nihil de ceterus res audio mitto ad homo venereus hic quoque attendo apparitor ab praetor adsigno habeo decimanus si hic mediocris argumentum video possum iste decimanus nomen ad suus quaestus sum abutor adduco ab venereus atque adeo attraho lollius commodus cum apronius e palaestra redeo et in triclinium qui in forum aetna sterno recumbo statuo loliius in ille tempestivus gladiator convivium


Nonae sunt hodie Sextiles; hora viii convenire coepistis; hunc diem iam ne numerant quidem. decem dies sunt ante ludos votivos, quos Cn. Pompeius facturus est; hi ludi dies quindecim auferent; deinde continuo Romani consequentur. ita prope xl diebus interpositis tum denique se ad ea quae a nobis dicta erunt responsuros esse arbitrantur; deinde se ducturos et dicendo et excusando facile ad ludos victoriae; cum his plebeios esse coniunctos, secundum quos aut nulli aut perpauci dies ad agendum futuri sunt: ita defessa ac refrigerata accusatione rem integram ad M. Metellum praetorem esse venturam. quem ego hominem, si eius fidei diffisus essem, iudicem non retinuissem;

nona sum hodie sextilis hora viii convenio coepio hic dies iam ne numero quidem decem dies sum ante ludus votivus qui cn pompejus facio sum hic ludo dies quindecim aufero deinde continuo romanus consequor ita prope xl dies interpono tum denique sui ad is qui ab nos dictum sum respondeo sum arbitror deinde sui duco et dico et excuso facilis ad ludus victoria cum hic plebeius sum coniungo secundus qui aut nullus aut perpaucus dies ad ago sum sum ita defatiscor atque refrigero accusatio res integer ad m metellus praetor sum venio qui ego homo si is fides diffido sum judico non retineo


quid? illud perpeterere? attendite, iudices; omnibus enim nervis mihi contendendum est atque in hoc elaborandum, ut omnes intellegant quam improbam, quam manifestam, quam confessam rem pecunia redimere conetur. grave crimen est hoc et vehemens et post hominum memoriam iudiciaque de pecuniis repetundis constituta gravissimum, praetorem socios habuisse decumanos.non hoc nunc primum audit privatus de inimico, reus ab accusatore: iam antea in sella sedens praetor, cum provinciam Siciliam obtineret, cum ab omnibus non solum, id quod commune est, propter imperium, sed etiam, id quod istius praecipuum est, propter crudelitatem metueretur, miliens audivit, cum eius animum ad persequendum non neglegentia tardaret, sed conscientia sceleris avaritiaeque suae refrenaret. loquebantur enim decumani palam, et praeter ceteros is qui apud istum plurimum poterat maximosque agros populabatur, Apronius, perparvum ex illis magnis lucris ad se pervenire, praetorem esse socium.

quis ille perpetior attendo iudex omnis enim nervus ego contendo sum atque in hic elaboro ut omnis intellego quam improbus quam manifestam quam confiteor res pecunia redimo conor gravis crimen sum hic et vehemens et post homo memoria judicium de pecunia repeto constituo gravis praetor socius habeo decimanus non hic nunc primus audio privo de inimicus reus ab accusator iam antea in sella sedeo praetor cum provincia sicilia obtineo cum ab omnis non solus is qui communis sum propter imperium sed etiam is qui iste praecipuus sum propter crudelitas metuo millies audio cum is animus ad persequor non neglegentia tardo sed conscientia scelus avaritia suus refreno loquor enim decimanus palam et praeter ceterus is qui apud iste multus possum magnus ager populo apronius perparvus ex ille magnus lucrum ad sui pervenio praetor sum socius


quid ego de M. Marcello loquar, qui Syracusas, urbem ornatissimam, cepit? quid de L. Scipione, qui bellum in Asia gessit Antiochumque, regem potentissimum, vicit? quid de Flaminino, qui regem Philippum et Macedoniam subegit? quid de L. Paulo, qui regem Persen vi ac virtute superavit? quid de L. Mummio, qui urbem pulcherrimam atque ornatissimam, Corinthum, plenissimam rerum omnium, sustulit, urbisque Achaiae Boeotiaeque multas sub imperium populi Romani dicionemque subiunxit? quorum domus, cum honore ac virtute florerent, signis et tabulis pictis erant vacuae; at vero urbem totam templaque deorum omnisque Italiae partis illorum donis ac monumentis exornatas videmus.

quis ego de m marcellus loquor qui syracusae urbs orno capio quis de l scipio qui bellum in asia gero antiochus rex potens vinco quis de flamininus qui rex philippus et macedonia subigo quis de l paulus qui rex perses vis atque virtus supero quis de l mummius qui urbs pulcher atque orno corinthus plenus res omnis tollo urbs achaia boeotia multus sub imperium populus romanus dicio subjungo qui domus cum honor atque virtus floreo signum et tabula pingo sum vacuus at verus urbs totus templum deus omne italia pars ille donum atque monumentum exorno video


selecti ex conventu aut propositi ex negotiatoribus iudices nulli: haec copia, quam dico, iudicum cohors non Q. Scaevolae, qui tamen de cohorte sua dare non solebat, sed C. Verris. cuius modi cohortem putatis hoc principe fuisse? sicubi videtis edictum, Sl QVI PERPERAM IVDICARIT SENATVS, eum quoque ostendam, si quando sit datus, coactu istius quod non senserit iudicasse. ex lege Rupilia sortitio nulla, nisi cum nihil intererat istius; lege Hieronica iudicia plurimarum controversiarum sublata uno nomine omnia; de conventu ac negotiatoribus nulli iudices. quantam potestatem habuerit videtis, quas res gesserit cognoscite.

seligo ex convenio aut propono ex negotiator iudex nullus hic copia quam dico iudex cohors non q scaevola qui tamen de cohors suus do non soleo sed que verres qui modus cohors puto hic princeps sum sicubi video edictum sl qvi perperam ivdicarit senatvs is quoque ostendo si quando sum do cogo iste qui non sentio judico ex lex rupilius sortitio nullus nisi cum nihil intersum iste lex hieronicus iudicium plurimaris controversiaris tollo unus nomen omnis de convenio atque negotiator nullus iudex quantus potestas habeo video qui res gero cognosco


sic mihi persuadeo, iudices, tametsi omnia in istum hominem convenire putetis, tamen hoc vobis falsum videri. ego enim, cum hoc tota Sicilia diceret, tamen adfirmare non auderem, si haec edicta non ex ipsius tabulis totidem verbis recitare possem, sicuti faciam. da, quaeso, scribae, recitet ex codice professionem. recita. EDICTVM DE PROFESSIONE. negat me recitare totum; nam id significare nutu videtur. quid praetereo? an illud, ubi caves tamen Siculis et miseros respicis aratores? dicis enim te in decumanum, si plus abstulerit quam debitum sit, in octuplum iudicium daturum. nihil mihi placet praetermitti; recita hoc quoque quod postulat totum. recita. EDICTVM DE IVDICIO IN OCTVPLVM. Iudicio ut arator decumanum persequatur? miserum atque iniquum! ex agro homines traducis in forum, ab aratro ad subsellia, ab usu rerum rusticarum ad insolitam litem atque iudicium?

sic ego persuadeo iudex tametsi omnis in iste homo convenio puteo tamen hic tu falsus video ego enim cum hic totus sicilia dico tamen adfirmaris non audeo si hic edico non ex ipse tabula totidem verbum recitaris possum sicut facio do quaeso scriba recito ex codico professio recito edictvm de professio nego ego recitaris totus nam is significaris nutus video quis praetereo an ille ubi caveo tamen siculis et miser respicio arator dico enim tu in decimanus si multus aufero quam debeo sum in octuplus iudicium do nihil ego placeo praetermitto recito hic quoque qui postulo totus recito edictvm de ivdicio in octvplvm iudicium ut arator decimanus persequor miser atque iniquus ex ager homo traduco in forum ab arater ad subsellium ab usus res rusticaris ad insolitus lito atque iudicium


ac primo ad illa aestiva praetoris accedunt, ipsam illam ad partem litoris ubi iste per eos dies tabernaculis positis castra luxuriae conlocarat. quem posteaquam inanem locum offenderunt et praetorem commosse ex eo loco castra senserunt, statim sine ullo metu in ipsum portum penetrare coeperunt. cum in portum dico, iudices,— explanandum est enim diligentius eorum causa qui locum ignorant,—in urbem dico atque in urbis intimam partem venisse piratas; non enim portu illud oppidum clauditur, sed urbe portus ipse cingitur et continetur, ut non adluantur mari moenia extrema, sed ipse influat in urbis sinum portus.

atque primus ad ille aestivus praetor accedo ipse ille ad pars litor ubi iste per is dies tabernaculis pono castrum luxuria conloco qui posteaquam inanis locus offendo et praetor commosse ex is locus castrum sentio statim sine ullus metus in ipse portus penetraris coepio cum in portus dico iudex explano sum enim diligo is causa qui locus ignoro in urbs dico atque in urbs intimus pars venio pirata non enim portus ille oppidum claudo sed urbs portus ipse cingo et contineo ut non adluo mare moenia exter sed ipse influo in urbs sinum portus


et quoniam quasi quaedam praedia populi Romani sunt vectigalia nostra atque provinciae, quem ad modum vos propinquis vestris praediis maxime delectamini, sic populo Romano iucunda suburbanitas est huiusce provinciae. iam vero hominum ipsorum, iudices, ea patientia virtus frugalitasque est ut proxime ad nostram disciplinam illam veterem, non ad hanc quae nunc increbruit videantur accedere: nihil ceterorum simile Graecorum, nulla desidia, nulla luxuries, contra summus labor in publicis privatisque rebus, summa parsimonia, summa diligentia. sic porro nostros homines diligunt ut iis solis neque publicanus neque negotiator odio sit.

et quoniam quasi quidam praedium populus romanus sum vectigalis noster atque provincia qui ad modus tu propinquus vester praedium magnus delecto sic populus romanus iucundus suburbanitas sum hic provincia iam verus homo ipse iudex is patientia virtus frugalitasque sum ut propior ad noster disciplina ille vetus non ad hic qui nunc increbesco video accedo nihil ceterus similis graecum nullus desidia nullus luxurio contra summus labor in publicus privo res summus parsimonia summus diligentia sic porro noster homo diligo ut is sol neque publicanus neque negotiator odium sum