nullum, opinor, maius. qui defendet Hortensius? postulabit ut litteras Canulei proferam? crimen eius modi nisi litteris confirmetur inane esse dicet? clamabo litteras remotas esse de medio, decreto sociorum erepta mihi esse istius indicia ac monumenta furtorum. aut hoc contendat numquam esse factum, aut omnia tela excipiat necesse est. negas esse factum? placet ista mihi defensio, descendo; aequa enim contentio, aequum certamen proponitur. producam testis, et producam pluris eodem tempore; quoniam tum cum actum est una fuerunt, nunc quoque una sint; cum interrogabuntur, obligentur non solum iuris iurandi atque existimationis periculo, sed etiam communi inter se conscientia.

nullus opinor magnus qui defendo hortensius postulo ut littera canuleius profero crimen is modus nisi littera confirmo inanis sum dico clamo littera removeo sum de medium decretum socius eripio ego sum iste indicium atque monumentum furtor aut hic contendo numquam sum facio aut omnis telum excipio necesse sum nego sum facio placeo iste ego defensio descendo aequus enim contentio aequus certamen propono produco testis et produco multus idem tempus quoniam tum cum ago sum unus sum nunc quoque unus sum cum interrogo obligo non solus ius iuro atque existimatio periculum sed etiam communis inter sui conscientia


eo quod multos captivos civis Romanos coniecerat, quod eodem ceteros piratas condi imperarat, intellexit, si hunc subditivum archipiratam in eandem custodiam dedisset, fore ut a multis in lautumiis verus ille dux quaereretur. itaque hominem huic optimae tutissimaeque custodiae non audet committere, denique Syracusas totas timet, amandat hominem—quo? Lilybaeum fortasse? video; tamen homines maritimos non plane reformidat. minime, iudices. Panhormum igitur? audio; quamquam Syracusis, quoniam in Syracusano captus erat, maxime, si minus supplicio adfici, at custodiri oportebat.

is qui multus captivus civis romanus conicio qui idem ceterus pirata condo impero intellego si hic subditivus archipirata in idem custodia do sum ut ab multus in lautumiae verus ille dux quaero itaque homo hic bonus tueor custodia non audeo committo denique syracusae totus timeo amando homo quo lilybaeum fortasse video tamen homo maritimus non planus reformido paruus iudex panhormus igitur audio quamquam syracusae quoniam in syracusanus capio sum magnus si paruus supplicium afficio at custodio oportet


placuit ratio Verri; nam hoc animo providebat, cum tanta hereditas in controversiam venisset iudicioque peteretur, fieri non posse ut sine praeda ipse discederet. adprobat consilium; auctor est ut quam primum agere incipiant, hominemque id aetatis minime litigiosum quam tumultuosissime adoriantur. scribitur Heraclio dica.primo mirantur omnes improbitatem calumniae; deinde qui istum nossent partim suspicabantur, partim plane videbant adiectum esse oculum hereditati. interea dies advenit quo die sese ex instituto ac lege Rupilia dicas sortiturum Syracusis iste edixerat. paratus ad hanc dicam sortiendam venerat. tum eum docet Heraclius non posse eo die sortiri, quod lex Rupilia vetaret diebus xxx sortiri dicam quibus scripta esset. dies xxx nondum fuerant. sperabat Heraclius, si illum diem effugisset, ante alteram sortitionem Q. Arrium, quem provincia tum maxime exspectabat, successurum.

placeo ratio verrius nam hic animus provideo cum tantus hereditas in controversia venio judicium peto fio non possum ut sine praeda ipse discedo adprobo consilium auctor sum ut quam primus ago incipio homo is aetas paruus litigiosus quam tumultuosus adorio scribo heracleus dico primus miror omnis improbitas calumnia deinde qui iste nosco pars suspicor pars planus video adiectus sum oculus hereditas interea dies advenio quo dies sui ex instituo atque lex rupilius dico sortio syracusae iste edico paro ad hic dico sortio venio tum is doceo heracleus non possum is dies sortior qui lex rupilius veto dies xxx sortior dico qui scribo sum dies xxx nondum sum spero heracleus si ille dies effugio ante alter sortitio q arius qui provincia tum magnus exspecto succedo


sic iste multo sceleratior et nequior quam ille Hadrianus aliquanto etiam felicior fuit. ille, quod eius avaritiam cives Romani ferre non potuerunt, Vticae domi suae vivus exustus est, idque ita illi merito accidisse existimatum est ut laetarentur omnes neque ulla animadversio constitueretur: hic sociorum ambustus incendio tamen ex illa flamma periculoque evolavit, neque adhuc causam ullam excogitare potuit quam ob rem commiserit, aut quid evenerit, ut in tantum periculum veniret. non enim potest dicere, 'cum seditionem sedare vellem, cum frumentum imperarem, cum stipendium cogerem, cum aliquid denique rei publicae causa gererem, quod acrius imperavi, quod animadverti, quod minatus sum.' quae si diceret, tamen ignosci non oporteret, si nimis atrociter imperando sociis in tantum adductus periculum videretur.

sic iste multus scelero et nequior quam ille hadrianus aliquantus etiam felix sum ille qui is avaritia civis romanus fero non possum vticae domus suus vivus exuro sum is ita ille mereo accido existimo sum ut laeto omnis neque ullus animadversio constituo hic socius amburo incendium tamen ex ille flamma periculum evolo neque adhuc causa ullus excogitaris possum quam ob res committo aut quis evenio ut in tantus periculum venio non enim possum dico cum seditio sedaris volo cum frumentum imperaris cum stipendium cogo cum aliquis denique res publicus causa gero qui acer impero qui animadverto qui mino sum qui si dico tamen ignosco non oportet si nimis atrociter impero socius in tantus adduco periculum video


sed intellegere potuistis priore actione civis Romanos honestissimos ex Sicilia plurimis maximisque de rebus, et quas ipsi accepissent iniurias et quas scirent esse aliis factas, pro testimonio dicere. ego hoc quod intellego, iudices, sic confirmo. videor mihi gratum fecisse Siculis quod eorum iniurias meo labore, inimicitiis, periculo sim persecutus: non minus hoc gratum me nostris civibus intellego fecisse, qui hoc existimant, iuris libertatis rerum fortunarumque suarum salutem in istius damnatione consistere.

sed intellego possum prior actio civis romanus honestus ex sicilia multus magnus de res et qui ipse accipio injuria et qui scio sum alius facio pro testimonium dico ego hic qui intellego iudex sic confirmo video ego gratus facio siculis qui is injuria meus labor inimicitia periculum sum persequor non paruus hic gratus ego noster civis intellego facio qui hic existimo ius libertas res fortuna suus salus in iste damnatio consisto


nam hoc Verrem dicere aiebant, te non fato, ut ceteros ex vestra familia, sed opera sua consulem factum. duo igitur consules et quaesitor erunt ex illius voluntate. 'non solum effugiemus,' inquit, 'hominem in quaerendo nimium diligentem, nimium servientem populi existimationi, M'. Glabrionem; accedet etiam nobis illud. iudex est M. Caesonius, conlega nostri accusatoris, homo in rebus iudicandis spectatus et cognitus, quem minime expediat esse in eo consilio quod conemur aliqua ratione conrumpere, propterea quod iam antea, cum iudex in Iuniano consilio fuisset, turpissimum illud facinus non solum graviter tulit, sed etiam in medium protulit. hunc iudicem ex Kalendis Ianuariis non habebimus;

nam hic verres dico aio tu non fatum ut ceterus ex vester familia sed opus suus consul facio duo igitur consul et quaesitor sum ex ille voluntas non solus effugio inquam homo in quaero nimium diligo nimium servio populus existimatio m glabrio accedo etiam nos ille iudex sum m caesonius collega noster accusator homo in res judico specto et cognosco qui paruus expedio sum in is consilium qui conor aliqui ratio conrumpo propterea qui iam antea cum iudex in junianus consilium sum turpis ille facinus non solus gravis fero sed etiam in medius profero hic judico ex kalendae januarius non habeo


Heraclius est Hieronis filius Syracusanus, homo in primis domi suae nobilis et ante hunc praetorem vel pecuniosissimus Syracusanorum, nunc nulla alia calamitate nisi istius avaritia atque iniuria pauperrimus. huic hereditas ad HS facile triciens venit testamento propinqui sui Heraclii, plena domus caelati argenti optimi multaeque stragulae vestis pretiosorumque mancipiorum; quibus in rebus istius cupiditates et insanias quis ignorat? erat in sermone res, magnam Heraclio pecuniam relictam; non solum Heraclium divitem, sed etiam ornatum supellectile, argento, veste, mancipiis futurum.

heracleus sum hiero filius syracusanus homo in primus domus suus nobilis et ante hic praetor vel pecuniosus syracusanus nunc nullus alius calamitas nisi iste avaritia atque iniuria pauperrimus hic hereditas ad sestertius facilis tricies venio testamentum propinquus suus heracleus plenus domus caelo argentum bonus multa stragula vestio pretiosus mancipium qui in res iste cupiditas et insanio quis ignoro sum in sermo res magnus heracleus pecunia relinquo non solus heracleus dives sed etiam orno supellectilis argentum vestis mancipium sum


nec solum Siculi, verum etiam ceterae gentes nationesque Hennensem Cererem maxime colunt. etenim si Atheniensium sacra summa cupiditate expetuntur, ad quos Ceres in illo errore venisse dicitur frugesque attulisse, quantam esse religionem convenit eorum apud quos eam natam esse et fruges invenisse constat? itaque apud patres nostros atroci ac difficili rei publicae tempore, cum Tiberio Graccho occiso magnorum periculorum metus ex ostentis portenderetur, P. Mucio L. Calpurnio consulibus aditum est ad libros Sibyllinos; ex quibus inventum est Cererem antiquissimam placari oportere. tum ex amplissimo collegio decemvirali sacerdotes populi Romani, cum esset in urbe nostra Cereris pulcherrimum et magnificentissimum templum, tamen usque Hennam profecti sunt. tanta enim erat auctoritas et vetustas illius religionis ut, cum illuc irent, non ad aedem Cereris sed ad ipsam Cererem proficisci viderentur.

neque solus siculis verus etiam ceterus gens natio hennensis ceres magnus colo etenim si atheniensis sacer summus cupiditas expeto ad qui cero in ille error venio dico frugis affero quantus sum religio convenio is apud qui is nata sum et frugis invenio consto itaque apud pater noster atrox atque difficilis res publicus tempus cum tiberius gracchus occido magnus periculum metus ex ostendo portendo p mucius l calpurnius consul aditus sum ad liber sibyllinus ex qui invenio sum ceres antiquus placaris oportet tum ex amplus collegium decemviral sacerdos populus romanus cum sum in urbs noster ceres pulcher et magnificentissimum templum tamen usque henna proficiscor sum tantus enim sum auctoritas et vetustus ille religio ut cum illic eo non ad aedes ceres sed ad ipse ceres proficisco video


quem mihi tu Bulbum, quem Staienum? quod umquam huiusce modi monstrum aut prodigium audivimus aut vidimus, qui cum reo transigat, post cum accusatore decidat, honestos homines, qui causam norint, ableget a consilioque dimittat, ipse solus reum absolutum, a quo pecuniam acceperit, condemnet pecuniamque non reddat? hunc hominem in iudicum numero habebimus? hic alteram decuriam senatoriam iudex obtinebit? hic de capite libero iudicabit? huic iudicialis tabella committetur? quam iste non modo cera, verum etiam sanguine, si visum erit, notabit.

qui ego tu bulbus qui staienus qui umquam hic modus monstrum aut prodigium audio aut video qui cum reor transigo post cum accusator decido honestus homo qui causa norint ablego ab consilior dimitto ipse solus reus absolvo ab quo pecunia accipio condemno pecunia non reddo hic homo in iudex numerus habeo hic alter decuria senatorius iudex obtineo hic de caput liber iudico hic iudicial tabella committo quam iste non modo cero verus etiam sanguis si video sum noto


quam ob rem mihi, iudices, optatum illud est, in hoc reo finem accusandi facere, cum et populo Romano satis factum et receptum officium Siculis, necessariis meis, erit persolutum; deliberatum autem est, si res opinionem meam quam de vobis habeo fefellerit, non modo eos persequi ad quos maxime culpa corrupti iudici, sed etiam illos ad quos conscientiae contagio pertinebit. proinde si qui sunt qui in hoc reo aut potentes aut audaces ant artifices ad corrumpendum iudicium velint esse, ita sint parati ut disceptante populo Romano mecum sibi rem videant futuram; et si me in hoc reo, quem mihi inimicum Siculi dederunt, satis vehementem, satis perseverantem, satis vigilantem esse cognorunt, existiment in iis hominibus quorum ego inimicitias populi Romani salutis causa suscepero multo graviorem atque acriorem futurum.

quam ob res ego iudex optas ille sum in hic reor finis accuso facio cum et populus romanus satis facio et recipio officium siculis necessarius meus sum persolvo delibero autem sum si res opinio meus quam de tu habeo fallo non modo is persequor ad qui magnus culpa corrumpo judicium sed etiam ille ad qui conscientia contagio pertineo proinde si qui sum qui in hic reor aut potens aut audax ant artifex ad corrumpo iudicium volo sum ita sum paro ut discepto populus romanus ego sui res video sum et si ego in hic reor qui ego inimicus siculis do satis vehemens satis persevero satis vigilo sum cogo existimo in is homo qui ego inimicitia populus romanus salus causa suscipio multus gravis atque acer sum


simul ac potestas primum data est, adeunt hi quos dixi. loquitur C. Mustius, rem demonstrat, petit auxilium, pecuniam pollicetur. respondit illa ut meretrix non inhumaniter; libenter ait se facturam, et se cum isto diligenter sermocinaturam; reverti iubet. tum discedunt: postridie revertuntur. negat illa posse hominem exorari; permagnam eum dicere ex illa re pecuniam confici posse. vereor ne quis forte de populo, qui priore actione non adfuit, haec, quia propter insignem turpitudinem sunt incredibilia, fingi a me arbitretur. ea vos antea, iudices, cognovistis.

simul atque potestas primus do sum adeo hic qui dico loquor que mustus res demonstro peto auxilium pecunia polliceor respondeo ille ut meretrix non inhumaniter libet aio sui factura et sui cum iste diligenter sermocino revorto iubeo tum discedo postridie revorto nego ille possum homo exoraris permagnus is dico ex ille res pecunia conficio possum vereor ne quis fors de populus qui prior actio non adsum hic quia propter insignis turpitudo sum incredibilis fingo ab ego arbitror is tu antea iudex cognosco


iste iratus hominem verbis vehementioribus prosequitur, atque ei gravius etiam minari coepit quod in se tantum crimen invidiamque conflaret.Minucius, qui Syracusis sic negotiaretur ut sui iuris dignitatisque meminisset, et qui sciret se ita in provincia rem augere oportere ut ne quid de libertate deperderet, homini quae visa sunt, et quae tempus illud tulit et causa, respondit, causam sese dimisso atque ablegato consilio defensurum negavit. itaque a subselliis discessit, idemque hoc praeter Siculos ceteri Sopatri amici advocatique fecerunt.

iste irascor homo verbum vehemens prosequor atque is gravis etiam mino coepio qui in sui tantus crimen invidia conflo minucius qui syracusae sic negotior ut suus ius dignitas memini et qui scio sui ita in provincia res augeo oportet ut ne quis de libertas deperdo homo qui video sum et qui tempus ille fero et causa respondeo causa sui dimitto atque ablego consilium defendo nego itaque ab subsellium discedo idem hic praeter siculi ceterus sopater amicus advoco facio


iam vero quid ego de valvis illius templi commemorem? vereor ne haec qui non viderunt omnia me nimis augere atque ornare arbitrentur; quod tamen nemo suspicari debet, tam esse me cupidum ut tot viros primarios velim, praesertim ex iudicum numero, qui Syracusis fuerint, qui haec viderint, esse temeritati et mendacio meo conscios. confirmare hoc liquido, iudices, possum, valvas magnificentiores, ex auro atque ebore perfectiores, nullas umquam ullo in templo fuisse. incredibile dictu est quam multi Graeci de harum valvarum pulchritudine scriptum reliquerint. nimium forsitan haec illi mirentur atque efferant; esto; verum tamen honestius est rei publicae nostrae, iudices, ea quae illis pulchra esse videantur imperatorem nostrum in bello reliquisse quam praetorem in pace abstulisse. ex ebore diligentissime perfecta argumenta erant in valvis; ea detrahenda curavit omnia. Gorgonis os pulcherrimum cinctum anguibus revellit atque abstulit, et tamen indicavit se non solum artificio sed etiam pretio quaestuque duci; nam bullas aureas omnis ex iis valvis, quae erant multae et graves, non dubitavit auferre; quarum iste non opere delectabatur sed pondere. itaque eius modi valvas reliquit ut quae olim ad ornandum templum erant maxime nunc tantum ad claudendum factae esse videantur.

iam verus quis ego de valva ille templum commemoro vereor ne hic qui non video omnis ego nimis augeo atque ornaris arbitror qui tamen nemo suspicaris debeo tam sum ego cupidus ut tot vir primarius volo praesertim ex iudex numerus qui syracusae sum qui hic video sum temeritas et mendacium meus conscius confirmo hic liquidus iudex possum valva magnificentiores ex aurum atque ebur perficio nullus umquam ullus in templum sum incredibilis dico sum quam multus graecum de haris valvaris pulchritudo scribo relinquo nimium forsitan hic ille miro atque effero sum verus tamen honestus sum res publicus noster iudex is qui ille pulcher sum video imperator nos in bellum relinquo quam praetor in pax aufero ex ebur diligens perficio argumentum sum in valva is detraho curo omnis gorgona os pulcher cingo anguis revello atque aufero et tamen indico sui non solus artificium sed etiam pretium quaestus duco nam bullo aureus omnis ex is valva qui sum multus et gravis non dubito aufero qui iste non opus delecto sed pondus itaque is modus valva relinquo ut qui olim ad orno templum sum magnus nunc tantus ad claudo facio sum video


Vnde ergo hoc intellegi potest? ex hoc maxime, quod ager decumanus provinciae Siciliae propter istius avaritiam desertus est. neque id solum accidit uti minus multis iugis ararent, si qui in agris remanserunt, sed etiam ut permulti locupletes homines, magni et navi aratores, agros latos ac fertilis desererent totasque arationes derelinquerent. id adeo sciri facillime potest ex litteris publicis civitatum, propterea quod lege Hieronica numerus aratorum quotannis apud magistratus publice subscribitur. recita tandem, quot acceperit aratores agri Leontini Verres: LXXXIlII. quot anno tertio profiteantur: xxxll. duo et quinquaginta aratores ita video deiectos ut iis ne vicarii quidem successerint. quot aratores adveniente te fuerunt agri Mutycensis? videamus ex litteris publicis. CLXXXVII. quid? anno tertio? LXXXVI. centum et unum aratores unus ager istius iniuria desiderat, atque adeo nostra res publica, quoniam illa populi Romani vectigalia sunt, hunc tot patrum familias numerum desiderat et reposcit. ager Herbitensis primo anno habuit aratores CCLII, tertio cxx: hinc CXXXII patres familias extorres profugerunt. Agyrinensis ager—quorum hominum, quam honestorum, quam locupletium!—CCL aratores habuit primo anno praeturae tuae.

vnde ergo hic intellego possum ex hic magnus qui ager decimanus provincia sicilia propter iste avaritia desero sum neque is solus accido uti paruus multus iugum aro si qui in ager remaneo sed etiam ut permultus locuples homo magnus et no arator ager fero atque fertilis desero totus aratio derelinquo is adeo scio facilis possum ex littera publicus civitas propterea qui lex hieronicus numerus arator quot apud magistratus publicus subscribo recito tandem quot accipio arator ager leontinus verres lxxxilii quot annus tertius profiteor xxxll duo et quinquaginta arator ita video deicio ut is ne vicarius quidem succedo quot arator advenio tu sum ager mutycensis video ex littera publicus clxxxvii quis annus tertius lxxxvi centum et unus arator unus ager iste iniuria desidero atque adeo noster res publicus quoniam ille populus romanus vectigalis sum hic tot pater familia numerus desidero et reposco ager herbitensis primus annus habeo arator cclii tertius cxx hinc cxxxii pater familia extorris profugio agyrinensis ager qui homo quam honestor quam locuples ccl arator habeo primus annus praetura tuus


hic etiam priore actione Q. Hortensius pupillum Iunium praetextatum venisse in vestrum conspectum et stetisse cum patruo testimonium dicente questus est, et me populariter agere atque invidiam commovere, quod puerum producerem, clamitavit. quid erat, Hortensi, tandem in illo puero populare, quid invidiosum? Gracchi, credo, aut Saturnini aut alicuius hominis eius modi produxeram filium, ut nomine ipso et memoria patris animos imperitae multitudinis commoverem. P. Iuni erat, hominis de plebe Romana, filius, quem pater moriens cum tutoribus et propinquis, tum legibus tum aequitati magistratuum, tum iudiciis vestris commendatum putavit.

hic etiam prior actio q hortensius pupillus junius praetextatus venio in vester conspectus et sto cum patruus testimonium dico queror sum et ego popularis ago atque invidia commoveo qui puer produco clamito quis sum hortensius tandem in ille puer popularis quis invidiosus gracchus credo aut saturninus aut aliquis homo is modus produco filius ut nomen ipse et memoria pater animus imperitus multitudo commoveo p junius sum homo de plebs romanus filius qui pater morior cum tutor et propinquus tum lex tum aequitas magistratus tum iudicium vester commendo puto


nam quae iste in Apollonio fecit, ea primum breviter cognoscite quot et quanta sint, deinde haec expendite atque aestimate pecunia: reperietis idcirco haec in uno homine pecunioso tot constituta ut ceteris formidines similium incommodorum atque exempla periculorum proponeret. primum insimulatio est repentina capitalis atque invidiosi criminis,—statuite quanti hoc putetis et quam multos redemisse; deinde crimen sine accusatore, sententia sine consilio, damnatio sine defensione, —aestimate harum omnium rerum pretia et cogitate in his iniquitatibus unum haesisse Apollonium, ceteros profecto multos ex his incommodis pecunia se liberasse; postremo tenebrae, vincla, carcer, inclusum supplicium atque a conspectu parentium ac liberum, denique a libero spiritu atque a communi luce seclusum,—haec vero, quae vel vita redimi recte possunt, aestimare pecunia non queo.

nam qui iste in apollonius facio is primus brevis cognosco quot et quantus sum deinde hic expendo atque aestimo pecunia reperio idcirco hic in unus homo pecuniosus tot constituo ut ceterus formido similis incommodus atque exemplum periculum propono primus insimulatio sum repentinus capital atque invidiosus crimen statuo quantus hic puteo et quam multus reemo deinde crimen sine accusator sententia sine consilium damnatio sine defensio aestimo haris omnis res pretium et cogitas in hic iniquitas unus haereo apollonius ceterus profecto multus ex hic incommodus pecunia sui libero postremo tenebra vinclum carcer includo supplicium atque ab conspectus pareo atque liber denique ab liber spiritus atque ab communis lux secludo hic verus qui vel vito redimo rectus possum aestimaris pecunia non queo


de omnibus nobis, si qui tantulum de recta regione deflexerit, non illa tacita existimatio quam antea contemnere solebatis, sed vehemens ac liberum populi Romani iudicium consequetur. nulla tibi, (2Quinte, cum isto cognatio, nulla necessitudo; quibus excusationibus antea nimium in aliquo iudicio studium tuum defendere solebas, earum habere in hoc homine nullam potes. quae iste in provincia palam dictitabat, cum ea quae faciebat tua se fiducia facere dicebat, ea ne vera putentur tibi maxime est providendum.

de omnis nos si qui tantulis de recta regio deflecto non ille taceo existimatio quam antea contemno soleo sed vehemens atque liber populus romanus iudicium consequor nullus tu quintus cum iste cognatio nullus necessitudo qui excusatio antea nimium in aliquis iudicium studium tuus defendo soleo is habeo in hic homo nullus possum qui iste in provincia palam dictito cum is qui facio tuus sui fiducia facio dico is ne verus puto tu magnus sum provideo


debebat Epicrates nummum nullum nemini; amici, si quis quid peteret, iudicio se passuros, iudicatum solvi satis daturos esse dicebant.cum omnia consilia frigerent, admonitu istius insimulare coeperunt Epicratem litteras publicas corrupisse, a qua suspicione ille aberat plurimum: actionem eius rei postulant. amici recusare ne quod iudicium neve ipsius cognitio illo absente de existimatione eius constitueretur, et simul illud idem postulare non desistebant ut se ad leges suas reiceret.

debeo epicrates nummus nullus nemo amicus si quis quis peto iudicium sui patior iudico solvo satis do sum dico cum omnis consilium frigeo admoneo iste insimularis coepio epicratem littera publicus conrumpo ab qui suspicio ille absum multus actio is res postulo amicus recusaris ne qui iudicium neve ipse cognitio ille absum de existimatio is constituo et simul ille idem postulo non desisto ut sui ad lex suus reicio


sed quid ego ex te quaero quid defensurus sis, potius quam cognoscam ex ipsa civitate quid gestum sit? recita testimonium publicum Liparensium, deinde quem ad modum nummi Valentio sint dati. TESTIMONIVM PVBLICVM. Qvo MODO SOLVTVM SIT, EX LITTERIS PVBLICIS. etiamne haec tam parva civitas, tam procul a manibus tuis atque a conspectu remota, seiuncta a Sicilia, in insula inculta tenuique posita, cumulata aliis tuis maioribus iniuriis, in hoc quoque frumentario genere praedae tibi et quaestui fuit? quam tu totam insulam cuidam tuorum sodalium sicut aliquod munusculum condonaras, ab hac etiam haec frumentaria lucra tamquam a mediterraneis exigebantur? itaque qui tot annis agellos suos te praetore redimere a piratis solebant, idem se ipsos a te pretio imposito redemerunt.

sed quis ego ex tu quaero quis defendo sum potis quam cognosco ex ipse civitas quis gero sum recito testimonium publicus liparensis deinde qui ad modus nummus valentio sum do testimonivm pvblicvm qvo modo solvtvm sum ex littera pvblicis etiam hic tam parvus civitas tam procul ab manus tuus atque ab conspectus remoueo sejungo ab sicilia in insula incultus teneo pono cumulo alius tuus magnus iniuria in hic quoque frumentarius genus praeda tu et quaestus sum quam tu totus insula quidam tuus sodalis sicut aliqui munusculis condono ab hic etiam hic frumentarius lucrum tamquam ab mediterraneus exigo itaque qui tot annus agellus suus tu praetor redimo ab pirata soleo idem sui ipse ab tu pretium impono reemo


ac ne qui forte dubitet cuius modi hoc totum sit negotium, tametsi iam dudum omnibus istius improbitatem perspicuam esse confido, tamen paulum etiam attendite. videtis illum subcrispo capillo, nigrum, qui eo vultu nos intuetur ut sibi ipse peracutus esse videatur, qui tabulas tenet, qui scribit, qui monet, qui proximus est. is est Claudius, qui in Sicilia sequester istius, interpres, confector negotiorum, prope conlega Timarchidi numerabatur, nunc obtinet eum locum ut vix Apronio illi de familiaritate concedere videatur, ei qui se non Timarchidi sed ipsius Verris conlegam et socium esse dicebat.

atque ne qui fors dubito qui modus hic totus sum negotium tametsi iam dudum omnis iste improbitas perspicuus sum confido tamen paulus etiam attendo video ille succrispus capillus niger qui is vultus nos intueor ut sui ipse peracutus sum video qui tabula teneo qui scribo qui moneo qui proximus sum is sum claudus qui in sicilia sequester iste interpres confector negotium prope collega timarchides numero nunc obtineo is locus ut vix apronius ille de familiaritas concedo video is qui sui non timarchides sed ipse verres collega et socius sum dico


in Asiam vero postquam venit, quid ego adventus istius prandia, cenas, equos muneraque commemorem? nihil cum Verre de cotidianis criminibus acturus sum: Chio per vim signa pulcherrima dico abstulisse, item Erythris et Halicarnasso. Tenedo—praetereo pecuniam quam eripuit —Tenem ipsum, qui apud Tenedios sanctissimus deus habetur, qui urbem illam dicitur condidisse, cuius ex nomine Tenedus nominatur, hunc ipsum, inquam, Tenem pulcherrime factum, quem quondam in comitio vidistis, abstulit magno cum gemitu civitatis.

in asia verus postquam venio quis ego advenio iste prandium ceno equus munero commemoro nihil cum verres de cottidianus crimen ago sum chius per vis signum pulcher dico aufero item erythras et halicarnassus tenedus praetereo pecunia quam eripio tenem ipse qui apud tenedii sancio deus habeo qui urbs ille dico condo qui ex nomen tenedus nomino hic ipse inquam tenem pulcher facio qui quondam in comitium video aufero magnus cum gemitus civitas


itaque hoc, iudices, ex homine clarissimo atque eloquentissimo, L. Crasso, saepe auditum est, cum se nullius rei tam paenitere diceret quam quod C. Carbonem umquam in iudicium vocavisset; minus enim liberas omnium rerum voluntates habebat, et vitam suam pluribus quam vellet observari oculis arbitrabatur. atque ille his praesidiis ingeni fortunaeque munitus tamen hac cura continebatur, quam sibi nondum confirmato consilio sed ineunte aetate susceperat, cum minus etiam praecipitur eorum virtus et integritas qui ad hanc rem adulescentuli, quam qui iam firmata aetate descendunt. illi enim, ante quam potuerunt existimare quanto liberior vita sit eorum qui neminem accusarint, gloriae causa atque ostentationis accusant: nos qui iam et quid facere et quantum iudicare possemus ostendimus, nisi facile cupiditates nostras teneremus, numquam ipsimet nobis praecideremus istam licentiam libertatemque vivendi.

itaque hic iudex ex homo clarus atque eloquens l crassus saepe audio sum cum sui nullus res tam paeniteo dico quam qui que carbo umquam in iudicium voco paruus enim libero omnis res voluntas habeo et vita suus multus quam volo observaris oculus arbitror atque ille hic praesidium ingenium fortuna munio tamen hic cura contineo quam sui nondum confirmo consilium sed ineo aetas suscipio cum paruus etiam praecipio is virtus et integritas qui ad hic res adulescentulus quam qui iam firmo aetas descendo ille enim ante quam possum existimaris quantus liber vito sum is qui nemo accuso gloria causa atque ostentatio accuso nos qui iam et quis facio et quantus iudicaris possum ostendo nisi facilis cupiditas noster teneo numquam ipse nos praecido iste licentia libertas vivo


iam vero illud non solum contra legem Hieronicam nec solum contra consuetudinem superiorum, sed etiam contra omnia iura Siculorum, quae habent a senatu populoque Romano, ne quis extra suum forum vadimonium promittere cogatur. statuit iste ut arator decumano quo vellet decumanus vadimonium promitteret, ut hic quoque Apronio, cum ex Leontino usque Lilybaeum aliquem vadaretur, ex miseris aratoribus calumniandi quaestus accederet. quamquam illa fuit ad calumniam singulari consilio reperta ratio, quod edixerat ut aratores iugera sationum suarum profiterentur. quae res cum ad pactiones iniquissimas magnam vim habuit, sicut ostendam, neque ad ullam utilitatem rei publicae pertinuit, tum vero ad calumnias, in quas omnes inciderent quos vellet Apronius.

iam verus ille non solus contra lex hieronicus neque solus contra consuetudo superus sed etiam contra omnis ius siculus qui habeo ab senatus populo romanus ne quis extra suus forum vadimonium promitto cogo statuo iste ut arator decimanus quo volo decimanus vadimonium promitto ut hic quoque apronius cum ex leontinus usque lilybaeum aliquis vado ex miser arator calumnio quaestus accedo quamquam ille sum ad calumnia singularis consilium reperio ratio qui edico ut arator iugerum satio suus profiteor qui res cum ad pactio iniquus magnus vis habeo sicut ostendo neque ad ullus utilitas res publicus pertineo tum verus ad calumnia in qui omnis incido qui volo apronius


atque hoc ipso tempore Siculis denuntiatum esse audio primum ab Hortensio, domum ad illum ut venirent; Siculos in eo sane liberos fuisse, qui quam ob rem arcesserentur cum intellegerent, non venisse. interea comitia nostra, quorum iste se, ut ceterorum hoc anno comitiorum, dominum esse arbitrabatur, haberi coepta sunt. cursare iste homo potens cum filio blando et gratioso circum tribus; paternos amicos, hoc est divisores, appellare omnis et convenire. quod cum esset intellectum et animadversum, fecit animo libentissimo populus Romanus ut, cuius divitiae me de fide deducere non potuissent, ne eiusdem pecunia de honore deicerer.

atque hic ipse tempus siculis denuntio sum audio primus ab hortensius domus ad ille ut venio siculi in is sanus liber sum qui quam ob res arcesso cum intellego non venio interea comitium noster qui iste sui ut ceterus hic annus comitium dominus sum arbitror habeo coepio sum cursaris iste homo possum cum filius blandus et gratiosus circum tres paternus amicus hic sum divisor appello omnis et convenio qui cum sum intellego et animadverto facio animus libet populus romanus ut qui divitiae ego de fides deduco non possum ne idem pecunia de honor deicio


Audistis Centuripinos, Agyrinensis, Catinensis, Aetnensis, Herbitensis complurisque alios publice dicere quae solitudo esset in agris, quae vastitas, quae fuga aratorum, quam deserta, quam inculta, quam relicta omnia. ea tametsi multis istius et variis iniuriis acciderunt, tamen haec una causa in opinione Siculorum plurimum valet, quod Cerere violata omnis cultus fructusque Cereris in iis locis interisse arbitrantur. medemini religioni sociorum, iudices, conservate vestram; neque enim haec externa vobis est religio neque aliena; quodsi esset, si suscipere eam nolletis, tamen in eo qui violasset sancire vos velle oporteret.

audio centuripini agyrinensis catinensis aetnensis herbitensis complures alius publicus dico qui solitudo sum in ager qui vastitas qui fuga arator quam desero quam incultus quam relinquo omnis is tametsi multus iste et varius iniuria accido tamen hic unus causa in opinio siculus multus valeo qui ceres violo omnis cultus fruor ceres in is locus intereo arbitror medeor religio socius iudex conservo vester neque enim hic externus tu sum religio neque alienus quodsi sum si suscipio is nolo tamen in is qui violo sancio tu volo oportet


quantam igitur illi spem praedae propositam arbitramur fuisse qui tantum praesens lucrum nulla opera insumpta contempserit atque despexerit? deinde ipse Minucius numquam tanti habere voluisset, si decumas tu lege Hieronica venderes; sed quia tuis novis edictis et iniquissimis institutis plus aliquanto se quam decumas ablaturum videbat, idcirco longius progressus est. at Apronio semper plus etiam multo abs te permissum est quam quod edixeras. quantum igitur quaestum putamus factum esse per eum cui quidvis licitum sit, cum tantum lucri voluerit addere is cui, si decumas emisset, idem non liceret?

quantus igitur ille spes praeda propono arbitror sum qui tantus praesens lucrum nullus opus insumo contemno atque despicio deinde ipse minucius numquam tantus habeo volo si decimus tu lex hieronicus vendo sed quia tuus novus edico et iniquus institus multus aliquantus sui quam decimus aufero video idcirco longus progredior sum at apronius semper multus etiam multus abs tu permitto sum quam qui edico quantus igitur quaestus puto facio sum per is qui quivis liceo sum cum tantus lucrum volo addo is qui si decimus emo idem non licet


dixit Cn. Fannius, eques Romanus, frater germanus Q. Titini, iudicis tui, tibi pecuniam se dedisse. RECITA. CN. FANNI TESTIMONIVM. Nolite Cn. Fannio dicenti credere, noli, inquam, tu, Q. Titini, Cn. Fannio, fratri tuo, credere; dicit enim rem incredibilem; C. Verrem insimulat avaritiae et audaciae, quae vitia videntur in quemvis potius quam in istum convenire. dixit Q. Tadius, homo familiarissimus patris istius, non alienus a matris eius genere et nomine; tabulas protulit, quibus pecuniam se dedisse ostendit. RECITA. NOMINA Q. TADI. RECITA. TESTIMONIVM Q. TADI. ne Tadi quidem tabulis nec testimonio credemus? quid igitur in iudiciis sequemur? quid est aliud omnibus omnia peccata et maleficia concedere nisi hoc, hominum honestorum testimoniis et virorum bonorum tabulis non credere?

dico cn fannius eques romanus frater germanus q titinius judex tuus tu pecunia sui do recito cn fanni testimonivm nolo cn fannius dico credo nolo inquam tu q titinius cn fannius frater tuus credo dico enim res incredibilis que verres insimulo avaritia et audacia qui vitio video in quivis potis quam in iste convenio dico q tadius homo familiaris pater iste non alienus ab mater is genus et nomen tabula profero qui pecunia sui do ostendo recito nomen q tadi recito testimonivm q tadi ne tadius quidem tabula neque testimonium credo quis igitur in iudicium sequor quis sum alius omnis omnis pecco et maleficium concedo nisi hic homo honestor testimonium et vir bonus tabula non credo


atque haec ex publico Tissensium testimonio cognoscite. TESTIMONIVM PVBLICVM TISSENSIVM. obscure, iudices, praetor ipse decumanus est, cum eius apparitores frumentum a civitatibus exigant, pecunias imperent, aliquanto plus ipsi lucri auferant quam quantum populo Romano decumarum nomine daturi sunt! haec aequitas in tuo imperio fuit, haec praetoris dignitas, ut servos Venerios Siculorum dominos esse velles; hic dilectus, hoc discrimen te praetore fuit, ut aratores in servorum numero essent, servi in publicanorum.

atque hic ex publicus tissenses testimonium cognosco testimonivm pvblicvm tissensivm obscurus iudex praetor ipse decimanus sum cum is apparitor frumentum ab civitas exigo pecunia impero aliquantus multus ipse lucrum aufero quam quantus populus romanus decumaris nomen do sum hic aequitas in tuus imperium sum hic praetor dignitas ut servus venereus siculus dominus sum volo hic delectus hic discrimen tu praetor sum ut arator in servus numerus sum servio in publicanus


hoc erat etiam capitalior, quod idem pecunias iis qui ab isto aliquid mercabantur faenori dabat. ea autem faeneratio erat eius modi, iudices, ut etiam is quaestus huic cederet; nam quas pecunias ferebat iis expensas quibuscum contrahebat, eas aut scribae istius aut Timarchidi aut etiam isti ipsi referebat acceptas. idem praeterea pecunias istius extraordinarias grandis suo nomine faenerabatur.

hic sum etiam capitalis qui idem pecunia is qui ab iste aliquis mercor faenus do is autem faeneratio sum is modus iudex ut etiam is quaestus hic cedo nam qui pecunia fero is expendo qui contraho is aut scriba iste aut timarchides aut etiam iste ipse refero accipio idem praeterea pecunia iste extraordinarius grandis suus nomen faenero


etenim deinceps videamus Herbitensis civitas honesta et antea copiosa quem ad modum spoliata ab isto ac vexata sit. at quorum hominum! summorum aratorum, remotissimorum a foro, iudiciis, controversiis, quibus parcere et consulere, homo impurissime, et quod genus hominum studiosissime conservare debuisti. primo anno venierunt eius agri decumae tritici modium XVIII Atidius, istius item minister in decumis, cum emisset et praefecti nomine cum venisset Herbitam cum Veneriis, locusque ei publice quo deverteretur datus esset, coguntur Herbitenses ei lucri dare tritici modium XXXVIII DCCC, cum decumae venissent tritici modium XVIII. atque hoc tantum lucri coguntur dare publice tum cum iam privatim aratores ex agris spoliati atque exagitati decumanorum iniuriis profugissent.

etenim deinceps video herbitensis civitas honestus et antea copiosus qui ad modus spolio ab iste atque vexo sum at qui homo summus arator removeo ab forum iudicium controversia qui parco et consulo homo impurus et qui genus homo studiosus conservaris debeo primus annus venierunt is ager decimus triticum modius xviii atidius iste item minister in decimus cum emo et praefectus nomen cum venio herbita cum venereus locus is publicus quo deverto do sum cogo herbitensis is lucrum do triticum modius xxxviii dccc cum decimus venio triticum modius xviii atque hic tantus lucrum cogo do publicus tum cum iam privatim arator ex ager spolio atque exagitas decimanus iniuria profugio


nam illud quidem non dices—quod utinam dicas!—ad Apronium non pervenisse tantum. ita te non modo publicis tenebo sed etiam privatis aratorum pactionibus ac litteris ut intellegas non te diligentiorem in faciendis furtis fuisse quam me in deprehendendis. hoc tu feres? hoc quisquam defendet? hoc hi, si aliter de te statuere voluerint, sustinebunt? uno adventu ex uno agro Q. Apronium, praeter eam quam dixi pecuniam numeratam, ccc milia mod. tritici lucri nomine sustulisse!

nam ille quidem non dico qui utinam dico ad apronius non pervenio tantus ita tu non modo publicus teneo sed etiam privo arator pactio atque littera ut intellego non tu diligens in facio furtum sum quam ego in deprehendo hic tu fero hic quisquam defendo hic hic si aliter de tu statuo volo sustineo unus advenio ex unus ager q apronius praeter is quam dico pecunia numero ccc mille mod triticum lucrum nomen tollo


haec omnia summa cura et diligentia recognita et collata et ab hominibus honestissimis obsignata sunt. si Carpinatius mihi tum respondere noluit, responde tu mihi nunc, Verres, quem esse hunc tuum paene gentilem Verrucium putes. fieri non potest ut, quem video te praetore in Sicilia fuisse et quem ex ipsa ratione intellego locupletem fuisse, eum tu in tua provincia non cognoveris. atque adeo, ne hoc aut longius aut obscurius esse possit, procedite in medium atque explicate descriptionem imaginemque tabularum, ut omnes mortales istius avaritiae non iam vestigia sed ipsa cubilia videre possint. Liber explicetur.

hic omnis summus cura et diligentia recognosco et confero et ab homo honestus obsigno sum si carpinatius ego tum respondeo nolo respondeo tu ego nunc verres qui sum hic tuus paene gentilis verrucius puto fio non possum ut qui video tu praetor in sicilia sum et qui ex ipse ratio intellego locupleto sum is tu in tuus provincia non cognosco atque adeo ne hic aut longus aut obscurus sum possum procedo in medius atque explico descriptio imagino tabularis ut omnis mortalis iste avaritia non iam vestigium sed ipse cubile video possum liber explico


iactat se iam dudum de Calidio, narrat omnibus emisse se. num etiam de L. Papinio, viro primario, locupleti honestoque equite Romano, turibulum emisti? qui pro testimonio dixit te, cum inspiciendum poposcisses, evulso emblemate remisisse; ut intellegatis in homine intellegentiam esse non avaritiam, artifici cupidum non argenti fuisse. nec solum in Papinio fuit hac abstinentia; tenuit hoc institutum in turibulis omnibus quaecumque in Sicilia fuerunt. incredibile est autem quam multa et quam praeclara fuerint. credo tum cum Sicilia florebat opibus et copiis magna artificia fuisse in ea insula. nam domus erat ante istum praetorem nulla paulo locupletior qua in domo haec non essent, etiamsi praeterea nihil esset argenti, patella grandis cum sigillis ac simulacris deorum, patera qua mulieres ad res divinas uterentur, turibulum,—haec autem omnia antiquo opere et summo artificio facta, ut hoc liceret suspicari, fuisse aliquando apud Siculos peraeque pro portione cetera, sed, quibus multa fortuna ademisset, tamen apud eos remansisse ea quae religio retinuisset.

iacto sui iam dudum de calidius narro omnis emo sui num etiam de l papinio vir primarius locupleti honestus eques romanus turibulum emo qui pro testimonium dico tu cum inspicio posco evello emblema remitto ut intellego in homo intellegentia sum non avaritia artifex cupidus non argentum sum neque solus in papinio sum hic abstinentia teneo hic institus in turibulis omnis quicumque in sicilia sum incredibilis sum autem quam multus et quam praeclarus sum credo tum cum sicilia floreo ops et copia magnus artificium sum in is insula nam domus sum ante iste praetor nullus paulus locupletior qui in domus hic non sum etiamsi praeterea nihil sum argentum patella grandis cum sigillum atque simulacrum deus patera qui mulier ad res divino uto turibulum hic autem omnis antiquus opus et superus artificium facio ut hic licet suspicaris sum aliquando apud siculi peraeque pro portio ceterus sed qui multus fortuna adimo tamen apud is remaneo is qui religio retineo


quapropter si mihi respondere voles haec dicito, classem instructam atque ornatam fuisse, nullum propugnatorem afuisse, nullum vacuum tractum esse remum, rem frumentariam esse suppeditatam; mentiri nauarchos, mentiri tot tam gravis civitates, mentiri etiam Siciliam totam; proditum esse te a Cleomene, qui se dixerit exisse in terram ut Pachyno deduceret milites; animum illis, non copias defuisse; Cleomenem acerrime pugnantem ab iis relictum esse atque desertum; nummum ob sepulturam datum nemini. quae si dices, tenebere; sin alia dices, ea quae a me dicta sunt non refutabis.

quapropter si ego respondeo volo hic dico classis instruo atque orno sum nullus propugnator asum nullus vacuus traho sum remus res frumentarius sum suppedito mentior nauarchus mentior tot tam gravis civitas mentior etiam sicilia totus prodeo sum tu ab cleomenes qui sui dico exeo in terra ut pachynus deduco miles animus ille non copia desum cleomenem acer pugno ab is relinquo sum atque desertum nummus ob sepultura do nemo qui si dico teneo sin alius dico is qui ab ego dictum sum non refuto


post Syracusas conditas quem in portum numquam hostis accesserat, in eo te praetore primum piratae navigaverunt; neque haec tot et tanta dedecora dissimulatione tua neque oblivione hominum ac taciturnitate tegere voluisti, sed etiam navium praefectos sine ulla causa de complexu parentum suorum, hospitum tuorum, ad mortem cruciatumque rapuisti, neque te in parentum luctu atque lacrimis mei nominis commemoratio mitigavit; tibi hominum innocentium sanguis non modo voluptati sed etiam quaestui fuit!'—haec si tibi tuus parens diceret, posses ab eo veniam petere, posses ut tibi ignosceret postulare?

post syracusae condio qui in portus numquam hostis accedo in is tu praetor primus pirata navigo neque hic tot et tantus dedecus dissimulatio tuus neque oblivio homo atque taciturnitas tego volo sed etiam navis praeficio sine ullus causa de complexus parens suus hospes tuus ad mors crucio rapio neque tu in parens luctus atque lacrima meus nomen commemoratio mitigo tu homo innocens sanguis non modo voluptas sed etiam quaestus sum hic si tu tuus parens dico possum ab is venio peto possum ut tu ignosco postulo


tu mihi etiam audes mentionem facere decumarum? tu in tanta improbitate, in tanta acerbitate, in tot ac tantis iniuriis, cum in arationibus et in earum rerum iure provincia Sicilia consistat, eversis funditus aratoribus, relictis agris, cum in provincia tam locuplete ac referta non modo rem sed ne spem quidem ullam reliquam cuiquam feceris, aliquid te populare putabis habere cum dices te pluris quam ceteros decumas vendidisse? quasi vero aut populus Romanus hoc voluerit aut senatus hoc tibi mandaverit, ut, cum omnis aratorum fortunas decumarum nomine eriperes, in posterum fructu illo commodoque rei frumentariae populum Romanum privares, deinde, si quam partem tuae praedae ad summam decumarum addidisses, bene de re publica, bene de populo Romano meritus viderere. atque perinde loquor quasi in eo sit iniquitas eius reprehendenda, quod propter gloriae cupiditatem, ut aliquos summa frumenti decumani vinceret, acerbiorem legem, duriora edicta interposuerit, omnium superiorum auctoritatem repudiarit.

tu ego etiam audeo mentio facio decumaris tu in tantus improbitas in tantus acerbitas in tot atque tantus iniuria cum in aratio et in is res ius provincia sicilia consisto everro fundus arator relinquo ager cum in provincia tam locuples atque refercio non modo res sed ne spes quidem ullus reliquus quisquam facio aliquis tu popularis puto habeo cum dico tu multus quam ceterus decimus vendo quasi verus aut populus romanus hic volo aut senatus hic tu mando ut cum omnis arator fortuna decumaris nomen eripio in posterus fructus ille commodo res frumentarius populus romanus privaris deinde si quam pars tuus praeda ad summa decumaris addo bene de res publicus bene de populus romanus mereor video atque perinde loquor quasi in is sum iniquitas is reprehendo qui propter gloria cupiditas ut aliquis summus frumentum decimanus vinco acerbus lex durus edico interpono omnis superus auctoritas repudio


mihi autem hoc perarduum est demonstrare. quibus enim testibus? publicanis? tractati honorifice sunt: tacebunt. Litteris eorum? decreto decumanorum remotae sunt. quo me igitur vertam? rem tam improbam, crimen tantae audaciae tantaeque impudentiae propter inopiam testium ac litterarum praetermittam? non faciam, iudices, utar teste—quo? P. Vettio Chilone, homine equestris ordinis honestissimo atque ornatissimo, qui isti ita et amicus et necessarius est ut, etiamsi vir bonus non esset, tamen quod contra istum diceret grave videretur, ita vir bonus est ut, etiamsi inimicissimus isti esset, tamen eius testimonio credi oporteret.

ego autem hic perarduus sum demonstro qui enim testis publicanus tractas honorificus sum taceo litterae is decretum decimanus removeo sum quo ego igitur verto res tam improbus crimen tantus audacia tantus impudentia propter inopia testis atque litteraris praetermitto non facio iudex uto testis quo p vettius chilo homo equester ordo honestus atque orno qui iste ita et amicus et necessarius sum ut etiamsi vir bonus non sum tamen qui contra iste dico gravis video ita vir bonus sum ut etiamsi inimicus iste sum tamen is testimonium credo oportet


et tamen aiunt eum queri solere non numquam se miserum quod non suis, sed suorum peccatis et criminibus prematur. triennium provinciam obtinuisti; gener, lectus adulescens, unum annum tecum fuit; sodales, viri fortes, legati tui primo anno te reliquerunt; unus legatus P. Tadius qui erat reliquus non ita tecum multum fuit; qui si semper una fuisset, tamen summa cura cum tuae, tum multo etiam magis suae famae pepercisset. quid est quod tu alios accuses? quid est quam ob rem putes te tuam culpam non modo derivare in aliquem, sed communicare cum altero posse?

et tamen aio is queror soleo non numquam sui miser qui non suus sed suus peccatum et crimen premo triennium provincia obtineo gener lego adulescens unus annus tu sum sodal vir fortis legatus tuus primus annus tu relinquo unus legatus p tadius qui sum reliquus non ita tu multus sum qui si semper unus sum tamen summus cura cum tuus tum multus etiam magis suus fama parco quis sum qui tu alius accuso quis sum quam ob res puto tu tuus culpa non modo derivaris in aliquis sed communicaris cum alter possum


denique non opinor negaturum esse te homini honesto, sed non gratiosiori quam Cn. Calidius est, L. Curidio, te argentum per Potamonem, amicum tuum, reddidisse. qui quidem ceterorum causam apud te difficiliorem fecit. nam cum te compluribus confirmasses redditurum, posteaquam Curidius pro testimonio dixit te sibi reddidisse, finem reddendi fecisti, quod intellexisti praeda te de manibus emissa testimonium tamen effugere non posse. Cn. Calidio, equiti Romano, per omnis alios praetores licuit habere argentum bene factum, licuit posse domesticis copiis, cum magistratum aut aliquem superiorem invitasset, ornare et apparare convivium. multi domi Cn. Calidi cum potestate atque imperio fuerunt: nemo inventus est tam amens qui illud argentum tam praeclarum ac tam nobile eriperet, nemo tam audax qui posceret, nemo tam impudens qui postularet ut venderet.

denique non opinor nego sum tu homo honestus sed non gratiosus quam cn calidus sum l curidius tu argentum per potamo amicus tuus reddo qui quidem ceterus causa apud tu difficilis facio nam cum tu complures confirmo reddo posteaquam curidius pro testimonium dico tu sui reddo finis reddo facio qui intellego praeda tu de manus emitto testimonium tamen effugio non possum cn calidius equio romanus per omnis alius praetor licet habeo argentum bene facio licet possum domesticus copia cum magistratus aut aliquis superus invito ornaris et appararis convivium multus domus cn calidius cum potestas atque imperium sum nemo invenio sum tam amens qui ille argentum tam praeclaris atque tam nobilis eripio nemo tam audax qui posco nemo tam impudens qui postulo ut vendo


fecerat hoc egregie primo adventu Metellus, ut omnis istius iniurias, quas modo posset, rescinderet et inritas faceret. quod Heraclium restitui iusserat ac non restituebatur, quisquis erat eductus senator Syracusanus ab Heraclio, duci iubebat; itaque permulti ducti sunt. Epicrates quidem continuo est restitutus. Alia iudicia Lilybaei, alia Agrigenti, alia Panhormi restituta sunt. census qui isto praetore sunt habiti non servaturum se Metellus ostenderat; decumas quas iste contra legem Hieronicam vendiderat sese venditurum Hieronica lege edixerat. omnia erant Metelli eius modi ut non tam suam praeturam gerere quam istius praeturam retexere videretur. simul atque ego in Siciliam veni, mutatus est.

facio hic egregius primus advenio metellus ut omnis iste injuria qui modo possum rescindo et irrito facio qui heracleus restituo iubeo atque non restituo quisquis sum educo senator syracusanus ab heracleus duco jubeo itaque permultus duco sum epicrates quidem continuo sum restituo alius iudicium lilybaeum alius agrigentum alius panhormus restituo sum census qui iste praetor sum habeo non servo sui metellus ostendo decimus qui iste contra lex hieronicus vendo sui vendo hieronicus lex edico omnis sum metellus is modus ut non tam suus praetorqueo gero quam iste praetorqueo retego video simul atque ego in sicilia venio muto sum


interea sane perturbatus et ipse et eius amici et consiliarii moleste ferre coeperunt Heraclium profugisse; putabant absentis damnationem, praesertim tantae pecuniae, multo invidiosiorem fore quam si praesens damnatus esset. eo accedebat quod iudices e lege Rupilia dati non erant; multo etiam rem turpiorem fore et iniquiorem visum iri intellegebant. itaque hoc dum corrigere vult, apertior eius cupiditas improbitasque facta est. nam illis quinque iudicibus uti se negat; iubet, id quod initio lege Rupilia fieri oportuerat, citari Heraclium et eos qui dicam scripserant; ait se iudices ex lege velle sortiri. quod ab eo pridie, cum multis lacrimis cum oraret atque obsecraret, Heraclius impetrare non potuerat, id ei postridie venit in mentem, ex lege Rupilia sortiri dicas oportere. educit ex urna tris; his ut absentem Heraclium condemnent imperat; itaque condemnant.

interea sanus perturbo et ipse et is amicus et consiliarius molestus fero coepio heracleus profugio puto absum damnatio praesertim tantus pecunia multus invidiosus sum quam si praesens damno sum is accedo qui iudex e lex rupilius do non sum multus etiam res turpis sum et iniquus video eo intellego itaque hic dum corrigo volo aperio is cupiditas improbitas facio sum nam ille quinque judex uti sui nego iubeo is qui initium lex rupilius fio oportet citaris heracleus et is qui dico scribo aio sui iudex ex lex volo sortior qui ab is pridie cum multus lacrima cum oro atque obsecro heracleus impetro non possum is is postridie venio in mens ex lex rupilius sortior dico oportet educo ex urna tres hic ut absum heracleus condemno impero itaque condemno


audite etiam singularem eius, iudices, cupiditatem, audaciam, amentiam, in iis praesertim sacris polluendis quae non modo manibus attingi, sed ne cogitatione quidem violari fas fuit. sacrarium Cereris est apud Catinensis eadem religione qua Romae, qua in ceteris locis, qua prope in toto orbe terrarum. in eo sacrario intimo signum fuit Cereris perantiquum, quod viri non modo cuius modi esset sed ne esse quidem sciebant; aditus enim in id sacrarium non est viris; sacra per mulieres ac virgines confici solent. hoc signum noctu clam istius servi ex illo religiosissimo atque antiquissimo loco sustulerunt. postridie sacerdotes Cereris atque illius fani antistitae, maiores natu, probatae ac nobiles mulieres, rem ad magistratus suos deferunt. omnibus acerbum, indignum, luctuosum denique videbatur.

audio etiam singularis is iudex cupiditas audacia amentia in is praesertim sacrum polluo qui non modo manus attingo sed ne cogitatio quidem violaris fas sum sacrarium ceres sum apud catinensis idem religio qui roma qui in ceterus locus qui prope in totus orbis terra in is sacrarium intimo signum sum ceres perantiquus qui vir non modo qui modus sum sed ne sum quidem scio aditus enim in is sacrarium non sum vis sacer per mulier atque virgo conficio soleo hic signum nox clam iste servio ex ille religiosus atque antiquus locus tollo postridie sacerdos ceres atque ille fanum antistitae magnus natus probo atque nobilis mulier res ad magistratus suus defero omnis acerbus indignus luctuosus denique video


nauarchos ad se vocari iubet; veniunt. accusat eos quod eius modi de se sermones habuerint; rogat ut in sua quisque dicat navi se tantum habuisse nautarum quantum oportuerit, neque quemquam esse dimissum. illi enim vero se ostendunt quod vellet esse facturos. iste non procrastinat, advocat amicos statim; quaerit ex iis singillatim quot quisque nautas habuerit. respondet unus quisque ut erat praeceptum. iste in tabulas refert; obsignat signis amicorum providens homo, ut contra hoc crimen, si quando opus esset, hac videlicet testificatione uteretur.

nauarchus ad sui vocaris iubeo venio accuso is qui is modus de sui sermo habeo rogo ut in suus quisque dico no sui tantus habeo nautaris quantus oportet neque quisquam sum dimitto ille enim verus sui ostendo qui volo sum facio iste non procrastino advoco amicus statim quaero ex is singillatim quot quisque nauta habeo respondeo unus quisque ut sum praeceptum iste in tabula refero obsigno signum amicus provideo homo ut contra hic crimen si quando opus sum hic videlicet testificatio uto


haec autem istius vituperatio atque infamia confirmabatur eorum sermone qui a suis civitatibus illis navibus praepositi fuerant. qui ex illo numero reliqui Syracusas classe amissa refugerant dicebant quot ex sua quisque nave missos sciret esse. res erat clara, neque solum argumentis sed etiam certis testibus istius audacia tenebatur.homo certior fit agi nihil in foro et conventu toto die nisi hoc, quaeri ex nauarchis quem ad modum classis sit amissa; illos respondere et docere unum quemque, missione remigum, fame reliquorum, Cleomenis timore et fuga. quod posteaquam iste cognovit, hanc rationem habere coepit. causam sibi dicendam esse statuerat iam antequam hoc usu venit, ita ut ipsum priore actione dicere audistis. videbat illis nauarchis testibus tantum hoc crimen sustinere se nullo modo posse. consilium capit primo stultum, verum tamen clemens.

hic autem iste vituperatio atque infamia confirmo is sermo qui ab suus civitas ille navis praepono sum qui ex ille numerus reliquus syracusae classis amitto refugio dico quot ex suus quisque navus mitto scio sum res sum clarus neque solus argumentum sed etiam certus testis iste audacia teneo homo certus fio ago nihil in forum et convenio totus dies nisi hic quaero ex nauarchus qui ad modus classis sum amitto ille respondeo et doceo unus quisque missio remex fames reliquus cleomenes timor et fuga qui posteaquam iste cognosco hic ratio habeo coepio causa sui dico sum statuo iam antequam hic usus venio ita ut ipse prior actio dico audio video ille nauarchus testis tantus hic crimen sustineo sui nullus modo possum consilium capio primus stultus verus tamen clemens


quid fit? quamquam non debebam ego abs te has litteras poscere; me enim tabulas tuas habere et proferre oportebat. verum negas te horum annorum aliquot confecisse. compone hoc quod postulo de argento, de reliquo videro. 'nec scriptum habeo nec possum edere.' quid futurum igitur est? quid existimas hosce iudices facere posse? domus plena signorum pulcherrimorum iam ante praeturam, multa ad villas tuas posita, multa deposita apud amicos, multa aliis data atque donata; tabulae nullum indicant emptum. omne argentum ablatum ex Sicilia est, nihil cuiquam quod suum dici vellet relictum. fingitur improba defensio, praetorem omne id argentum coemisse; tamen id ipsum tabulis demonstrari non potest. si, quas tabulas profers, in his quae habes quo modo habeas scriptum non est, horum autem temporum cum te plurimas res emisse dicis tabulas omnino nullas profers, nonne te et prolatis et non prolatis tabulis condemnari necesse est?

quis fio quamquam non debeo ego abs tu hic littera posco ego enim tabula tuus habeo et profero oportet verus nego tu hic annus aliquot confacio compono hic qui postulo de argentum de reliquus video neque scribo habeo neque possum edo quis sum igitur sum quis existimo hic iudex facio possum domus plenus signum pulcher iam ante praetorqueo multus ad villa tuus pono multus depono apud amicus multus alius do atque dono tabula nullus indico emo omnis argentum aufero ex sicilia sum nihil quisquam qui suus dico volo relinquo fingo improbus defensio praetor omnis is argentum coemo tamen is ipse tabula demonstro non possum si qui tabula profero in hic qui habeo quo modo habeo scribo non sum hic autem tempus cum tu multus res emo dico tabula omnino nullus profero nonne tu et profero et non profero tabula condemnaris necesse sum


iam hoc impudentissime: palam—licebat enim videlicet legibus—singulis censoribus denarii treceni ad statuam praetoris imperati sunt. censores cxxx facti sunt; pecuniam illam ob censuram contra leges clam dederunt; haec denarium XXXVIIII milia palam salvis legibus contulerunt in statuam. primum quo tantam pecuniam? deinde quam ob rem censores ad statuam tibi conferebant? ordo aliqui censorum est, conlegium, genus aliquod hominum? nam aut publice civitates istos honores habent aut, si homines, generatim, ut aratores, ut mercatores, ut navicularii; censores quidem qui magis quam aediles? ob beneficium? ergo hoc fatebere, abs te haec petita esse—nam empta non audebis dicere; te eos magistratus hominibus benefici, non rei publicae causa permisisse? hoc cum tute fateare, quisquam dubitabit quin tu istam apud populos provinciae totius invidiam atque offensionem non ambitionis neque beneficiorum conlocandorum, sed pecuniae conciliandae causa susceperis?

iam hic impudens palam licet enim videlicet lex singuli censor denarius treceni ad statua praetor impero sum censor cxxx facio sum pecunia ille ob censeo contra lex clam do hic denarius xxxviiii mille palam salvus lex confero in statua primus quo tantus pecunia deinde quam ob res censor ad statua tu confero ordo aliqui censor sum collegium genus aliqui homo nam aut publicus civitas iste honor habeo aut si homo generatim ut arator ut mercator ut navicularius censor quidem qui magis quam aedilis ob beneficium ergo hic fateor abs tu hic peto sum nam emo non audeo dico tu is magistratus homo beneficus non res publicus causa permitto hic cum tueor fatearis quisquam dubito quin tu iste apud populus provincia totus invidia atque offensio non ambitio neque beneficus conloco sed pecunia concilio causa suscipio


quaestor Cn. Papirio consuli fuisti abhinc annos quattuordecim. ex ea die ad hanc diem quae fecisti in iudicium voco: hora nulla vacua a furto, scelere, crudelitate, flagitio reperietur. hi sunt anni consumpti in quaestura et legatione Asiatica et praetura urbana et praetura Siciliensi; quare haec eadem erit quadripertita distributio totius accusationis meae. quaestor ex senatus consulto provinciam sortitus es: obtigit tibi consularis, ut cum consule Cn. Carbone esses eamque provinciam obtineres. erat tum dissensio civium, de qua nihil sum dicturus quid sentire debueris: unum hoc dico, in eius modi tempore ac sorte statuere te debuisse utrum malles sentire atque defendere. Carbo graviter ferebat sibi quaestorem obtigisse hominem singulari luxuria atque inertia; verum tamen ornabat eum beneficiis officiisque omnibus. ne diutius teneam, pecunia attributa, numerata est: profectus est quaestor in provinciam: venit exspectatus in Galliam ad exercitum consularem cum pecunia. simul ac primum ei occasio visa est,—cognoscite hominis principium magistratuum gerendorum et rei publicae administrandae,—aversa pecunia publica quaestor consulem, exercitum, sortem, provinciamque deseruit.

quaestor cn papirius consul sum abhinc annus quattuordecim ex is dies ad hic dies qui facio in iudicium voco hora nullus vacuus ab furtum scelus crudelitas flagitium reperio hic sum annus consumo in quaestura et legatio asiaticus et praetura urbanus et praetura siciliensis quare hic idem sum quadripertita distributio totus accusatio meus quaestor ex senatus consultum provincia sortior sum obtingo tu consularis ut cum consul cn carbo sum eo provincia obtineo sum tum dissensio civis de qui nihil sum dico quis sentio debeo unus hic dico in is modus tempus atque sors statuo tu debeo utrum malo sentio atque defendo carbo gravis fero sui quaestor obtingo homo singularis luxuria atque inertia verus tamen orno is beneficium officium omnis ne diu teneo pecunia attribuo numero sum proficiscor sum quaestor in provincia venio exspecto in gallia ad exercitus consularis cum pecunia simul atque primus is occasio video sum cognosco homo principium magistratus gero et res publicus administro averto pecunia publicus quaestor consul exercitus sors provincia desero


nunc hoc attendite. his exportationibus quae recitatae sunt scribit HS cx socios perdidisse ex vicensima portori Syracusis. pauculis igitur mensibus, ut hi pusilli et contempti libelli indicant, furta praetoris, quae essent HS ZZZcc, ex uno oppido solo exportata sunt. cogitate nunc,—cum illa Sicilia sit, hoc est insula quae undique exitus maritimos habeat,—quid ex ceteris locis exportatum putetis, quid Agrigento, quid Lilybaeo, quid Panhormo, quid Thermis, quid Halaesa, quid Catina, quid ex ceteris oppidis, quid vero Messana, quem iste sibi locum maxime tutum esse arbitrabatur, ubi animo semper soluto liberoque erat, quod sibi iste Mamertinos delegerat ad quos omnia quae aut diligentius servanda aut occultius exportanda erant deportaret. his inventis libellis ceteri remoti et diligentius sunt reconditi; nos tamen, ut omnes intellegant hoc nos sine cupiditate agere, his ipsis libellis contenti sumus.

nunc hic attendo hic exportatio qui recito sum scribo sestertius cx socius perdo ex vicesimus portor syracusae pauculis igitur mensis ut hic pusillus et contemno libellus indico furtum praetor qui sum sestertius zzzcc ex unus oppidum solum exporto sum cogitas nunc cum ille sicilia sum hic sum insula qui undique exitus maritimus habeo quis ex ceterus locus exportas puteo quis agrigentum quis lilybaeum quis panhormus quis thermus quis halaesa quis catinum quis ex ceterus oppidum quis verus messana qui iste sui locus magnus tueor sum arbitror ubi animus semper solvo libero sum qui sui iste mamertini deligo ad qui omnis qui aut diligo servo aut occulo exporto sum deporto hic invenio libellus ceterus removeo et diligo sum recondo nos tamen ut omnis intellego hic nos sine cupiditas ago hic ipse libellus contendo sum


ea posteaquam numerata est, contentus hac iniquitate iste non fuit; palam de sella ac tribunali pronuntiat, Sl QVIS ABSENTEM STHENIVM REI CAPITALIS REVM FACERE VELLET, SESE EIVS NOMEN RECEPTVRVUM et simul ut ad causam accederet nomenque deferret, Agathinum, novum adfinem atque hospitem, coepit hortari. tum ille clare omnibus audientibus se id non esse facturum, neque se usque eo Sthenio esse inimicum ut eum rei capitalis adfinem esse diceret. hic tum repente Pacilius quidam, homo egens et levis, accedit; ait, si liceret, absentis nomen deferre se velle. iste vero et licere et fieri solere, et se recepturum; itaque defertur; edicit statim ut Kalendis Decembribus adsit Sthenius Syracusis.

is posteaquam numero sum contineo hic iniquitas iste non sum palam de sella atque tribunal pronuntio sl qvis absum sthenivm res capital revm facio volo sui eivs nomen receptvrvum et simul ut ad causa accedo nomen defero agathinus novus affinis atque hospes coepio hortor tum ille claris omnis audio sui is non sum facio neque sui usque is sthenius sum inimicus ut is res capital affinis sum dico hic tum repens pacilius quidam homo egeo et levis accedo aio si licet absum nomen defero sui volo iste verus et licet et fio soleo et sui recipio itaque defero edico statim ut kalendae december adsum sthenius syracusae


sed quid ego tam vehementer invehor? verbo uno repellar. 'emi,' inquit. di immortales, praeclaram defensionem! mercatorem in provinciam cum imperio ac securibus misimus, omnia qui signa, tabulas pictas, omne argentum, aurum, ebur, gemmas coemeret, nihil cuiquam relinqueret! haec enim mihi ad omnia defensio patefieri videtur, emisse. primum, si id quod vis tibi ego concedam, ut emeris,—quoniam in toto hoc genere hac una defensione usurus es,— quaero cuius modi tu iudicia Romae putaris esse, si tibi hoc quemquam concessurum putasti, te in praetura atque imperio tot res tam pretiosas, omnis denique res quae alicuius preti fuerint, tota ex provincia coemisse?

sed quis ego tam vehemens inveho verbum unus repello emo inquam deus immortalis praeclarus defensio mercator in provincia cum imperium atque securis mitto omnis qui signum tabula pingo omnis argentum aurum ebur gemma coemo nihil quisquam relinquo hic enim ego ad omnis defensio patefieri video emo primus si is qui volo tu ego concedo ut emo quoniam in totus hic genus hic unus defensio utor sum quaero qui modus tu iudicium roma putaris sum si tu hic quisquam concedo puto tu in praetura atque imperium tot res tam pretiosus omnis denique res qui aliquis pretium sum totus ex provincia coemo


quid? ex aede Iovis religiosissimum simulacrum Iovis imperatoris, quem Graeci Vrion nominant, pulcherrime factum nonne abstulisti? quid? ex aede Liberae agninum caput illud pulcherrimum, quod visere solebamus, num dubitasti tollere? atque ille Paean sacrificiis anniversariis simul cum Aesculapio apud illos colebatur; Aristaeus, qui inventor olei esse dicitur, una cum libero patre apud illos eodem erat in templo in consecratus.

quis ex aedes iuppiter religiosus simulacrum iuppiter imperator qui graecum vrion nomino pulcher facio nonne aufero quis ex aedes libera agninus caput ille pulcher qui viso soleo num dubito tollo atque ille paean sacrificium anniversarius simul cum aesculapius apud ille colo aristaeus qui inventor oleum sum dico unus cum liber pater apud ille idem sum in templum in consecro


quid est 'suo cuique'? lapis aliqui caedendus et adportandus fuit machina sua; nam illo non saxum, non materies ulla advecta est; tantum operis in ista locatione fuit quantum paucae operae fabrorum mercedis tulerunt, et manuspretium machinae. Vtrum existimatis minus operis esse unam columnam efficere ab integro novam nullo lapide redivivo an quattuor illas reponere? nemo dubitat quin multo maius sit novam facere. ostendam in aedibus privatis longa difficilique vectura columnas singulas ad impluvium HS CCI33 CCI33 non minus magnas locatas.

quis sum suus quisque lapis aliqui caedo et apporto sum machina suus nam ille non saxum non materies ullus adveho sum tantus opus in iste locatio sum quantus paucus opera faber merces fero et manuspretium machina vtrum existimo paruus opus sum unus columna efficio ab integer novus nullus lapis redivivus an quattuor ille repono nemo dubito quin multus magnus sum novus facio ostendo in aedes privo longus difficilis veho columna singulus ad impluvium sestertius cci cci non paruus magnus loco


nam rex id celatum voluerat, non quo quicquam metueret aut suspicaretur, sed ut ne multi illud ante praeciperent oculis quam populus Romanus. iste petit a rege et eum pluribus verbis rogat ut id ad se mittat; cupere se dicit inspicere neque se aliis videndi potestatem esse facturum. Antiochus, qui animo et puerili esset et regio, nihil de istius improbitate suspicatus est; imperat suis ut id in praetorium involutum quam occultissime deferrent. quo posteaquam attulerunt involucrisque reiectis constituerunt, clamare iste coepit dignam rem esse regno Syriae, dignam regio munere, dignam Capitolio. etenim erat eo splendore qui ex clarissimis et pulcherrimis gemmis esse debebat, ea varietate operum ut ars certare videretur cum copia, ea magnitudine ut intellegi posset non ad hominum apparatum sed ad amplissimi templi ornatum esse factum. cum satis iam perspexisse videretur, tollere incipiunt ut referrent. iste ait se velle illud etiam atque etiam considerare; nequaquam se esse satiatum; iubet illos discedere et candelabrum relinquere. sic illi tum inanes ad Antiochum revertuntur.

nam rex is celo volo non quo quisquam metuo aut suspicor sed ut ne multus ille ante praecipio oculus quam populus romanus iste peto ab rex et is multus verbum rogo ut is ad sui mitto cupio sui dico inspicio neque sui alius video potestas sum facio antiochus qui animus et puerilis sum et regius nihil de iste improbitas suspicor sum impero suus ut is in praetorium involvo quam occulo defero quo posteaquam affero involucrum rejacio constituo clamo iste coepio dignus res sum regnum syria dignus regius munus dignus capitolium etenim sum is splendor qui ex clarus et pulcher gemma sum debeo is varietas opus ut ars certo video cum copia is magnitudo ut intellego possum non ad homo appario sed ad amplus templum orno sum facio cum satis iam perspicio video tollo incipio ut refero iste aio sui volo ille etiam atque etiam considero nequaquam sui sum satio iubeo ille discedo et candelabrum relinquo sic ille tum inanis ad antiochus revorto


tanto mercatu praetoris indicto concurritur undique ad istum Syracusas; flagrabat domus tota praetoria studio hominum et cupiditate; nec mirum omnibus comitiis tot civitatum unam in domum revocatis, tantaque ambitione provinciae totius in uno cubiculo inclusa. exquisitis palam pretiis et licitationibus factis, discribebat censores binos in singulas civitates Timarchides. is suo labore suisque accessionibus huius negoti atque operis molestia consequebatur ut ad istum sine ulla sollicitudine summa pecuniae referretur. iam hic Timarchides quantam pecuniam fecerit plane adhuc cognoscere non potuistis; verum tamen priore actione quam varie, quam improbe praedatus esset, multorum testimoniis cognovistis.

tantus mercor praetor indico concurro undique ad iste syracusae flagro domus totus praetorius studium homo et cupiditas neque mirus omnis comitium tot civitas unus in domus revoco tantus ambitio provincia totus in unus cubiculum includo exquaero palam pretium et licitatio facio discribo censor bini in singulus civitas timarchides is suus labor suo accessio hic negotium atque opus molestia consequor ut ad iste sine ullus sollicitudo summus pecunia refero iam hic timarchides quantus pecunia facio planus adhuc cognosco non possum verus tamen prior actio quam varius quam improbus praedor sum multus testimonium cognosco


accipite aliam in minore pecunia non minus impudentem calumniam. Sosippus et Philocrates fratres sunt Agyrinenses. Horum pater abhinc duo et xx annos est mortuus; in cuius testamento, quodam loco si commissum quid esset, multa erat Veneri. ipso vicensimo anno, cum tot interea praetores, tot quaestores, tot calumniatores in provincia fuissent, hereditas ab his Veneris nomine petita est. causam Verres cognoscit, pecuniam per Volcatium accipit, fere ad HS cccc milia, a duobus fratribus. multorum testimonia audistis antea. vicerunt Agyrinenses fratres ita ut egentes inanesque discederent.

accipio alius in paruus pecunia non paruus impudens calumnia sosippus et philocrates frater sum agyrinensis horus pater abhinc duo et xx annus sum mortuus in qui testamentum quidam locus si committo quis sum multus sum venus ipse vicesimus annus cum tot interea praetor tot quaestor tot calumniator in provincia sum hereditas ab hic venus nomen peto sum causa verres cognosco pecunia per volcatius accipio fere ad sestertius cccc mille ab duo frater multus testimonium audio antea vinco agyrinensis frater ita ut egeo inanis discedo


pro quaestore vero quo modo iste commune Milyadum vexarit, quo modo Lyciam, Pamphyliam, Pisidiam Phrygiamque totam frumento imperando, aestimando, hac sua, quam tum primum excogitavit, Siciliensi aestimatione adflixerit, non est necesse demonstrare verbis: hoc scitote, cum iste civitatibus frumentum, coria, cilicia, saccos imperaret, neque ea sumeret proque iis rebus pecuniam exigeret—his nominibus solis Cn. Dolabellae HS ad triciens litem esse aestimatam. quae omnia, etiamsi voluntate Dolabellae fiebant, per istum tamen omnia gerebantur.

pro quaestor verus quo modo iste communis milyadum vexo quo modo lycia pamphylia pisidia phrygia totus frumentum impero aestimo hic suus quam tum primus excogito siciliensis aestimatio affligo non sum necesse demonstro verbum hic scio cum iste civitas frumentum corion cilicium saccus impero neque is sumo pro is res pecunia exigo hic nomen sol cn dolabella sestertius ad tricies lito sum aestimo qui omnis etiamsi voluntas dolabella fio per iste tamen omnis gero


agunt eum praecipitem poenae civium Romanorum, quos partim securi percussit, partim in vinculis necavit, partim implorantis iura libertatis et civitatis in crucem sustulit. rapiunt eum ad supplicium di patrii, quod iste inventus est qui e complexu parentum abreptos filios ad necem duceret, et parentis pretium pro sepultura liberum posceret. religiones vero caerimoniaeque omnium sacrorum fanorumque violatae, simulacraque deorum, quae non modo ex suis templis ablata sunt sed etiam iacent in tenebris ab isto retrusa atque abdita, consistere eius animum sine furore atque amentia non sinunt.

ago is praecipito poena civis romanus qui pars securus percutio pars in vinculis neco pars imploro ius libertas et civitas in crux tollo rapio is ad supplicium deus patrius qui iste invenio sum qui e complexus parens arrepo filius ad nex duco et parens pretium pro sepelio liber posco religio verus caerimonia omnis sacer fanum violo simulacrum deus qui non modo ex suus templum aufero sum sed etiam iaceo in tenebrae ab iste retrudo atque abdo consisto is animus sine furor atque amentia non sino


itaque, iudices, ii qui hospites ad ea quae visenda sunt solent ducere et unum quidque ostendere,—quos illi mystagogos vocant,—conversam iam habent demonstrationem suam. nam ut ante demonstrabant quid ubique esset, item nunc quid undique ablatum sit ostendunt. quid tum? mediocrine tandem dolore eos adfectos esse arbitramini? non ita est, iudices, primum quod omnes religione moventur et deos patrios quos a maioribus acceperunt colendos sibi diligenter et retinendos esse arbitrantur; deinde hic ornatus, haec opera atque artificia, signa, tabulae pictae Graecos homines nimio opere delectant. itaque ex illorum querimoniis intellegere possumus haec illis acerbissima videri quae forsitan nobis levia et contemnenda esse videantur. mihi credite, iudices,—tametsi vosmet ipsos haec eadem audire certo scio,—cum multas acceperint per hosce annos socii atque exterae nationes calamitates et iniurias, nullas Graeci homines gravius ferunt ac tulerunt quam huiusce modi spoliationes fanorum atque oppidorum.

itaque iudex is qui hospes ad is qui viso sum soleo duco et unus quisque ostendo qui ille mystagogus voco converro iam habeo demonstratio suus nam ut ante demonstro quis ubique sum item nunc quis undique aufero sum ostendo quis tum mediocris tandem dolor is afficio sum arbitror non ita sum iudex primus qui omnis religio moveo et deus patrius qui ab magnus accipio colo sui diligenter et retineo sum arbitror deinde hic orno hic opus atque artificium signum tabula pingo graeci homo nimius opus delecto itaque ex ille querimonia intellego possum hic ille acerbus video qui forsitan nos levis et contemno sum video ego credo iudex tametsi tu ipse hic idem audio certus scio cum multus accipio per hic annus socius atque exter natio calamitas et injuria nullus graecum homo gravis fero atque fero quam hic modus spoliatio fanum atque oppidum


quid? si aliquid ab Apollonio commissum est quam ob rem in eum iure animadverteretur, tamenne hanc rem sic agemus ut crimini aut invidiae reo putemus esse oportere si quo de homine severius iudicaverit? non agam tam acerbe, non utar ista accusatoria consuetudine, si quid est factum clementer, ut dissolute factum criminer, si quid vindicatum est severe, ut ex eo crudelitatis invidiam colligam. non agam ista ratione; tua sequar iudicia, tuam defendam auctoritatem, quoad tu voles; simul ac tute coeperis tua iudicia rescindere, mihi suscensere desinito; meo iure enim contendam eum qui suo iudicio damnatus sit iuratorum iudicum sententiis damnari oportere.

quis si aliquis ab apollonius committo sum quam ob res in is ius animadverto tamen hic res sic ago ut crimen aut invidia reor puto sum oportet si quo de homo severus judico non ago tam acerbus non uto iste accusatorius consuetudo si quis sum facio clemens ut dissolvo facio crimino si quis vindico sum sero ut ex is crudelitas invidia colligo non ago iste ratio tuus sequor iudicium tuus defendo auctoritas quoad tu volo simul atque tueor coepio tuus iudicium rescindo ego suscenseo desino meus ius enim contendo is qui suus iudicium damno sum iurator iudex sententia damnaris oportet


deinde cur quicquam contra leges parasti? valeret hoc crimen in illa vetere severitate ac dignitate rei publicae; nunc non modo te hoc crimine non arguo, sed ne illa quidem communi vituperatione reprehendo: tu tibi hoc numquam turpe, numquam criminosum, numquam invidiosum fore putasti, celeberrimo loco palam tibi aedificari onerariam navem in provincia quam tu cum imperio obtinebas? quid eos loqui qui videbant, quid existimare eos qui audiebant arbitrabare? inanem te navem esse illam in Italiam adducturum? naviculariam, cum Romam venisses, esse facturum? ne illud quidem quisquam poterat suspicari, te in Italia maritimum habere fundum et ad fructus deportandos onerariam navem comparare. eius modi voluisti de te sermonem esse omnium palam ut loquerentur te illam navem parare quae praedam ex Sicilia deportaret, et ad ea furta quae reliquisses commearet.

deinde cur quisquam contra lex paro valeo hic crimen in ille veto severitas atque dignitas res publicus nunc non modo tu hic crimen non arguo sed ne ille quidem communis vituperatio reprehendo tu tu hic numquam turpis numquam criminosus numquam invidiosus sum puto celeber locus palam tu aedificaris oneraria navo in provincia quam tu cum imperium obtineo quis is loquor qui video quis existimaris is qui audio arbitrabaris inanis tu navo sum ille in italia adduco navicularia cum roma venio sum facio ne ille quidem quisquam possum suspicaris tu in italia maritimus habeo fundus et ad fructus deporto oneraria navo comparo is modus volo de tu sermo sum omnis palam ut loquor tu ille navo paro qui praeda ex sicilia deporto et ad is furtum qui relinquo conmeo


hic istius scelerato nefarioque latrocinio bonis patriis fortunisque omnibus spoliatus venit in iudicium, si nihil aliud, saltem ut eum cuius opera ipse multos annos esset in sordibus paulo tamen obsoletius vestitum videret. itaque tibi, Hortensi, non illius aetas, sed causa, non vestitus, sed fortuna popularis videbatur, neque te tam commovebat quod ille cum toga praetexta, quam quod sine bulla venerat. vestitus enim neminem commovebat is quem illi mos et ius ingenuitatis dabat; quod ornamentum pueritiae pater dederat, indicium atque insigne fortunae, hoc ab isto praedone ereptum esse graviter tum et acerbe homines ferebant.

hic iste scelero nefarius latrocinium bonus patrius fortuna omnis spolio venio in iudicium si nihil alius saltem ut is qui opus ipse multus annus sum in sordes paulus tamen obsolesco vestio video itaque tu hortensius non ille aetas sed causa non vestio sed fortuna popularis video neque tu tam commoveo qui ille cum toga praetexo quam qui sine bulla venio vestio enim nemo commoveo is qui ille mos et ius ingenuitas do qui ornamentum pueritia pater do indicium atque insignis fortuna hic ab iste praedo eripio sum gravis tum et acerbus homo fero


his porro qui successerunt, vehementer istius cupidi, liberaliter ex istius cibariis tractati, non minus acres contra me fuerunt. videte quid potuerit qui quattuor in una provincia quaestores studiosissimos defensores propugnatoresque habuerit, praetorem vero cohortemque totam sic studiosam ut facile appareret non tam illis Siciliam, quam inanem offenderant, quam Verrem ipsum, qui plenus decesserat, provinciam fuisse. minari Siculis si decrevissent legationes quae contra istum dicerent, minari si qui essent profecti, aliis si laudarent benignissime promittere, gravissimos privatarum rerum testis, quibus nos praesentibus denuntiavimus, eos vi custodiisque retinere.

hic porro qui succedo vehemens iste cupidus liberalis ex iste cibarius tractas non paruus acer contra ego sum video quis possum qui quattuor in unus provincia quaestor studiosus defensor propugnator habeo praetor verus cohorto totus sic studiosus ut facilis appareo non tam ille sicilia quam inanis offendo quam verres ipse qui plenus decedo provincia sum mino siculis si decerno legatio qui contra iste dico mino si qui sum proficiscor alius si laudo benignus promitto gravis privataris res testis qui nos praesens denuntio is vis custodia retineo


Petrini, cum eorum decumae magno addictae essent, tamen invitissimi P. Naevio Turpioni, homini improbissimo, qui iniuriarum Sacerdote praetore damnatus est, HS lii dare coacti sunt. itane dissolute decumas vendidisti ut, cum esset medimnum HS xv, venissent autem decumae medimnum III, hoc est HS xxxxv, lucri decumano HS r.ll darentur? at permagno decumas eius agri vendidisti. videlicet gloriatur non Turpioni lucrum datum esse, sed Petrinis pecuniam ereptam.

petrinus cum is decimus magnus addico sum tamen invitus p naevius turpio homo improbus qui iniuriaris sacerdos praetor damno sum sestertius lii do cogo sum ito dissolvo decimus vendo ut cum sum medimnum sestertius xv venio autem decimus medimnum iii hic sum sestertius xxxxv lucrum decimanus sestertius romanus ll do at permagnus decimus is ager vendo videlicet glorior non turpio lucrum do sum sed petrini pecunia eripio


simul illud intellegi potest istius in Apronium studium, Aproni de isto non modo confessio verum etiam commemoratio. eodem accedit quod hoc quoque intellegere potestis, istum statuisse in provincia sua existimationis suae iudicium extra cohortem suam committendum fuisse nemini. ecquis est iudex cui non ab initio decumani criminis persuasum sit istum in aratorum bona fortunasque impetum fecisse? quis hoc non ex eo statim iudicavit, quod ostendi istum decumas nova lege atque adeo nulla lege contra omnium consuetudinem atque instituta vendidisse?

simul ille intellego possum iste in apronius studium apronius de iste non modo confessio verus etiam commemoratio idem accedo qui hic quoque intellego possum iste statuo in provincia suus existimatio suus iudicium extra cohors suus committo sum nemo ecquis sum iudex qui non ab initium decimanus crimen persuadeo sum iste in arator bonus fortuno impetus facio quis hic non ex is statim judico qui ostendo iste decimus novo lex atque adeo nullus lex contra omnis consuetudo atque institutum vendo


erant signa ex aere complura; in his eximia pulchritudine ipsa Himera in muliebrem figuram habitumque formata ex oppidi nomine et fluminis. erat etiam Stesichori poetae statua senilis incurva cum libro summo, ut putant, artificio facta, qui fuit Himerae, sed et est et fuit tota Graecia summo propter ingenium honore et nomine. haec iste ad insaniam concupiverat. etiam, quod paene praeterii, capella quaedam est, ea quidem mire, ut etiam nos qui rudes harum rerum sumus intellegere possumus, scite facta et venuste. haec et alia Scipio non neglegenter abiecerat, ut homo intellegens Verres auferre posset, sed Thermitanis restituerat, non quo ipse hortos aut suburbanum aut locum omnino ubi ea poneret nullum haberet, sed quod, si domum abstulisset, non diu Scipionis appellarentur, sed eorum ad quoscumque illius morte venissent: nunc iis locis posita sunt ut mihi semper Scipionis fore videantur itaque dicantur.

sum signum ex aer complures in hic eximius pulchritudo ipse himera in muliebris figura habeo formo ex oppidum nomen et flumen sum etiam stesichorus poeta statua senilis incurvo cum liber superus ut puto artificium facio qui sum himera sed et sum et sum totus graecia superus propter ingenium honor et nomen hic iste ad insanio concupio etiam qui paene praetereo capella quidam sum is quidem mirus ut etiam nos qui rudo haris res sum intellego possum scio facio et venustus hic et alius scipio non neglegenter abicio ut homo intellego verres aufero possum sed thermitani restituo non quo ipse hortus aut suburbanus aut locus omnino ubi is pono nullus habeo sed qui si domus aufero non diu scipio appello sed is ad quicumque ille mors venio nunc is locus pono sum ut ego semper scipio sum video itaque dico


sunt Romae legati Milesii, homines nobilissimi ac principes civitatis, qui tametsi mensem Februarium et consulum designatorum nomen exspectant, tamen hoc tantum facinus non modo negare interrogati, sed ne producti quidem reticere poterunt: dicent, inquam, et religione adducti et domesticarum legum metu, quid illo myoparone factum sit, ostendent C. Verrem, in ea classe quae contra piratas aedificata sit, piratam ipsum consceleratum fuisse. C. Malleolo, quaestore Cn. Dolabellae, occiso duas sibi hereditates venisse arbitratus est, unam quaestoriae procurationis, nam a Dolabella statim pro quaestore iussus est esse; alteram tutelae, nam cum pupilli malleoli tutor esset, in bona eius impetum fecit.

sum roma legatus milesius homo nobilis atque princeps civitas qui tametsi mensis februarius et consul designator nomen exspecto tamen hic tantus facinus non modo nego interrogo sed ne produco quidem reticeo possum dico inquam et religio adduco et domesticaris lex metus quis ille myoparo facio sum ostendo que verres in is classis qui contra pirata aedifico sum pirata ipse consceleratus sum que malleolus quaestor cn dolabella occido duo sui hereditas venio arbitror sum unus quaestorius procuratio nam ab dolabella statim pro quaestor iubeo sum sum alter tutela nam cum pupillus malleolus tuto sum in bonus is impetus facio


Qquid enim postulas, Verres? quid speras, quid exspectas, quem tibi aut deum aut hominem auxilio futurum putas? Eone tu servos ad spoliandum fanum immittere ausus es quo liberos adire ne ornandi quidem causa fas erat? iisne rebus manus adferre non dubitasti a quibus etiam oculos cohibere te religionum iura cogebant? tametsi ne oculis quidem captus in hanc fraudem tam sceleratam ac tam nefariam decidisti; nam id concupisti quod numquam videras, id, inquam, adamasti quod antea non aspexeras; auribus tu tantam cupiditatem concepisti ut eam non metus, non religio, non deorum vis, non hominum existimatio contineret.

qquid enim postulo verres quis spero quis exspecto qui tu aut deus aut homo auxilium sum puto eos tu servus ad spolio fanum immitto audeo sum quo liber adeo ne orno quidem causa fas sum is res manus affero non dubito ab qui etiam oculus cohibeo tu religio ius cogo tametsi ne oculus quidem capio in hic fraudo tam scelero atque tam nefarius decido nam is concupio qui numquam video is inquam adamo qui antea non aspicio auris tu tantus cupiditas concapit ut is non metus non religio non deus volo non homo existimatio contineo


Eorum ego voluntatem omnium repudiavi; non modo proditori, sed ne perfugae quidem locus in meis castris cuiquam fuit. forsitan meliores illi accusatores habendi sint, qui haec omnia fecerunt. ita est; sed ego defensorem in mea persona, non accusatorem maxime laudari volo. rationes ad aerarium, antequam Dolabella condemnatus est, non audet referre; impetrat a senatu ut dies sibi prorogaretur, quod tabulas suas ab accusatoribus Dolabellae obsignatas diceret, proinde quasi exscribendi potestatem non haberet. solus est hic qui numquam rationes ad aerarium referat. Audistis quaestoriam rationem, tribus versiculis relatam; legationis, non nisi condemnato et eiecto eo qui posset reprehendere; nunc denique praeturae, quam ex senatus consulto statim referre debuit, usque ad hoc tempus non rettulit.

eos ego voluntas omnis repudio non modo proditor sed ne perfuga quidem locus in meus castrum quisquam sum forsitan bonus ille accusator habeo sum qui hic omnis facio ita sum sed ego defensor in meus persono non accusator magnus laudo volo ratio ad aerarius antequam dolabella condemno sum non audeo refero impetro ab senatus ut dies sui prorogo qui tabula suus ab accusator dolabella obsigno dico proinde quasi exscribo potestas non habeo solus sum hic qui numquam ratio ad aerarius refero audio quaestorius ratio tres versiculis refero legatio non nisi condemno et eicio is qui possum reprehendo nunc denique praetura quam ex senatus consultum statim refero debeo usque ad hic tempus non refero


admiratur et exspectat quidnam Vettius dicturus sit. nihil dicet ex tempore, nihil ex sua voluntate, nihil, cum utrumvis licuisse videatur. misit in Siciliam litteras ad Carpinatium, cum esset magister scripturae et sex publicorum, quas ego Syracusis apud Carpinatium in litterarum adlatarum libris, Romae in litterarum missarum apud magistrum L. Tullium, familiarem tuum, inveni; quibus ex litteris impudentiam faeneratoris, quaeso, cognoscite. LITTERAE MISSAE P. VETTI, P. SERVILI, C. ANTISTI MAGISTRORVM praesto se tibi ait futurum Vettius et observaturum quem ad modum rationes ad aerarium referas, ut, si hanc ex faenore pecuniam populo non rettuleris, reddas societati.

admiror et exspecto quisnam vettius dico sum nihil dico ex tempus nihil ex suus voluntas nihil cum utrum liceo video mitto in sicilia littera ad carpinatius cum sum magister scribo et sex publicus qui ego syracusae apud carpinatius in litteraris adlataris liber roma in litteraris missaris apud magister l tullius familiaris tuus invenio qui ex littera impudentia faenerator quaeso cognosco littera mitto p vetti p servilis que antisti magistrorvm praesto sui tu aio sum vettius et observo qui ad modus ratio ad aerarius refero ut si hic ex faenus pecunia populus non refero reddo societas


si vero illud quoque accedit, ut praetor in ea verba iudicium det ut vel L. Octavius Balbus iudex, homo et iuris et offici peritissimus, non possit aliter iudicare, —si iudicium sit eius modi L. OCTAVIVS IVDEX ESTO. SI PARET FVNDUM CAPENATEM, QVO DE AGITVR, EX IVRE QVIRITIVM P. SERVILI ESSE, NEQVE IS FVNDVS Q. CATVLO RESTITVETVR, non necesse erit L. Octavio iudici cogere P. Servilium Q. Catulo fundum restituere, aut condemnare eum quem non oporteat? eius modi totum ius praetorium, omnis res iudiciaria fuit in Sicilia per triennium Verre praetore. decreta eius modi, SI NON ACCIPIT QVOD TE DEBERE DICIS, ACCVSES; SI PETIT, DVCAS: C. Fuficium duci iussit petitorem, L. Suettium, L. Racilium. iudicia eius modi: qui cives Romani erant iudicabant si Siculi essent, cum Siculos eorum legibus dari oporteret, qui Siculi, si cives Romani essent.

si verus ille quoque accedo ut praetor in is verbum iudicium do ut vel l octavus balbus iudex homo et ius et officio pereo non possum aliter iudicaris si iudicium sum is modus l octavivs ivdex sum si pareo fvndum capenatem qvo de agitvr ex ivre qviritivm p servilis sum neqve is fvndvs q catvlo restitvetvr non necesse sum l octavius judicium cogo p servilius q catulus fundus restituo aut condemnaris is qui non oportet is modus totus ius praetorium omnis res judiciarius sum in sicilia per triennium verres praetor decretum is modus si non accipio qvod tu debeo dico accvses si peto dvcas que fuficium duco iubeo petitor l suettius l racilius iudicium is modus qui civis romanus sum judico si siculis sum cum siculi is lex do oportet qui siculis si civis romanus sum


hic qui Romam pervenisset, satisque feliciter anni iam adverso tempore navigasset, omniaque habuisset aequiora et placabiliora quam animum praetoris atque hospitis, rem ad amicos suos detulit, quae, ut erat acerba atque indigna, sic videbatur omnibus. itaque in senatu continuo Cn. Lentulus et L. Gellius consules faciunt mentionem placere statui, si patribus conscriptis videretur, ne absentes homines in provinciis rei fierent rerum capitalium; causam Stheni totam et istius crudelitatem et iniquitatem senatum docent. aderat in senatu Verres pater istius, et flens unum quemque senatorum rogabat ut filio suo parceret; neque tamen multum proficiebat; erat enim summa voluntas senatus. itaque sententiae dicebantur: CVM STHENIVS ABSENS REVS FACTVS ESSET, DE ABSENTE IVDICIVM NVLLVM FIERI PLACERE, ET, Sl QVOD ESSET FACTVM, ID RATVM ESSE NON PLACERE.

hic qui roma pervenio sero feliciter annus iam adverso tempus navigo omne habeo aequus et placabilis quam animus praetor atque hospes res ad amicus suus defero qui ut sum acerbus atque indignus sic video omnis itaque in senatus continuo cn lentulus et l gellius consul facio mentio placeo statuo si pater conscribo video ne absum homo in provincia res fio res capitalis causa sthenius totus et iste crudelitas et iniquitas senatus doceo adsum in senatus verres pater iste et fleo unus quisque senator rogo ut filius suus parco neque tamen multus proficio sum enim summus voluntas senatus itaque sententia dico cvm sthenivs absum revs factvs sum de absum ivdicivm nvllvm fio placeo et sl qvod sum factvm is ratvm sum non placeo


omnes qui alterum, iudices, nullis impulsi inimicitiis, nulla privatim laesi iniuria, nullo praemio adducti in iudicium rei publicae causa vocant providere debent non solum quid oneris in praesentia tollant, sed quantum in omnem vitam negoti suscipere conentur. legem enim sibi ipsi dicunt innocentiae continentiae virtutumque omnium qui ab altero rationem vitae reposcunt, atque eo magis si id, ut ante dixi, faciunt nulla re commoti alia nisi utilitate communi.

omnis qui alter iudex nullus impello inimicitia nullus privatim laedo iniuria nullus praemium adduco in iudicium res publicus causa voco provideo debeo non solus quis onus in praesens tollo sed quantus in omnis vita negotium suscipio conor lex enim sui ipse dico innocentia continentia virtus omnis qui ab alter ratio vita reposco atque is magis si is ut ante dico facio nullus res commoveo alius nisi utilitas communis


nam cum quadriennio post in Siciliam venissem, sic mihi adfecta visa est ut eae terrae solent in quibus bellum acerbum diuturnumque versatum est. quos ego campos antea collisque nitidissimos viridissimosque vidissem, hos ita vastatos nunc ac desertos videbam ut ager ipse cultorem desiderare ac lugere dominum videretur. Herbitensis ager et Hennensis, Murgentinus, Assorinus, Imacharensis, Agyrinensis ita relictus erat ex maxima parte ut non solum iugorum sed etiam dominorum multitudinem quaereremus; Aetnensis vero ager, qui solebat esse cultissimus, et, quod caput est rei frumentariae, campus Leontinus,—cuius antea species haec erat ut, cum obsitum vidisses, annonae caritatem non vererere,—sic erat deformis atque horridus ut in uberrima Siciliae parte Siciliam quaereremus; labefactarat enim vehementer aratores iam superior annus, proximus vero funditus everterat.

nam cum quadriennium post in sicilia venio sic ego afficio video sum ut is terra soleo in qui bellum acerbus diuturnus verso sum qui ego campus antea collis nitidus viridis video hic ita vasto nunc atque desero video ut ager ipse cultor desideraris atque lugeo dominus video herbitensis ager et hennensis murgentinus assorinus imacharensis agyrinensis ita relinquo sum ex maximus pars ut non solus jugus sed etiam dominus multitudo quaero aetnensis verus ager qui soleo sum colo et qui caput sum res frumentarius campus leontinus qui antea species hic sum ut cum obsero video annona caritas non vereor sic sum deformis atque horridus ut in uber sicilia pars sicilia quaero labefacto enim vehemens arator iam superus annus proximus verus fundus everto