itaque cum ego diem inquirendi in Siciliam perexiguam postulavissem, invenit iste qui sibi in Achaiam biduo breviorem diem postularet; non ut is idem conficeret diligentia et industria sua quod ego meo labore et vigiliis consecutus sum, —etenim ille Achaicus inquisitor ne Brundisium quidem pervenit, ego Siciliam totam quinquaginta diebus sic obii ut omnium populorum privatorumque litteras iniuriasque cognoscerem; ut perspicuum cuivis esse posset hominem ab isto quaesitum esse non qui reum suum adduceret, sed qui meum tempus obsideret.

itaque cum ego dies inquiro in sicilia perexiguus postulo invenio iste qui sui in achaia biduus brevis dies postulo non ut is idem confacio diligentia et industria suus qui ego meus labor et vigilia consequor sum etenim ille achaicus inquisitor ne brundisium quidem pervenio ego sicilia totus quinquaginta dies sic obeo ut omnis populus privo littera injuria cognosco ut perspicuus quivis sum possum homo ab iste quaero sum non qui reus suus adduco sed qui meus tempus obsido


non obtundam diutius; etenim iam dudum vereor ne oratio mea aliena ab iudiciorum ratione et a cotidiana dicendi consuetudine esse videatur. hoc dico, hanc ipsam Cererem antiquissimam, religiosissimam, principem omnium sacrorum quae apud omnis gentis nationesque fiunt, a C. Verre ex suis templis ac sedibus esse sublatam. qui accessistis Hennam, vidistis simulacrum Cereris e marmore et in altero templo Liberae. sunt ea perampla atque praeclara, sed non ita antiqua. ex aere fuit quoddam modica amplitudine ac singulari opere cum facibus perantiquum, omnium illorum quae sunt in eo fano multo antiquissimum; id sustulit. ac tamen eo contentus non fuit.

non obtundo diu etenim iam dudum vereor ne oratio meus alienus ab iudicium ratio et ab cottidianus dico consuetudo sum video hic dico hic ipse ceres antiquus religiosus princeps omnis sacer qui apud omnis gens natio fio ab que verres ex suus templum atque sedes sum suffero qui accedo henna video simulacrum ceres e marmor et in alter templum libera sum is peramplus atque praeclarus sed non ita antiquus ex aer sum quidam modicus amplitudo atque singularis opus cum fax perantiquus omnis ille qui sum in is fanum multus antiquus is tollo atque tamen is contineo non sum


quid est, Verres? utrum ne his quidem testibus credetur, an haec ad rem non pertinent? non credemus M. Octavio, non L. Liguri? quis nobis credet, cui nos? quid est quod planum fieri testibus possit, si hoc non fit? an id quod dicunt leve est? nihil levius quam praetorem urbanum hoc iuris in suo magistratu constituere, omnibus quibus hereditas venerit coheredem praetorem esse oportere. an vero dubitamus quo ore iste ceteros homines inferiores loco, auctoritate, ordine, quo ore homines rusticanos ex municipiis, quo denique ore, quos numquam liberos putavit, libertinos homines solitus sit appellare, qui ob ius dicendum M. Octavium Ligurem, hominem ornatissimum loco, ordine, nomine, virtute, ingenio, copiis, poscere pecuniam non dubitavit? in sartis tectis vero quem ad modum se gesserit quid ego dicam? dixerunt qui senserunt; sunt alii qui dicant; notae res ac manifestae prolatae sunt et proferentur.

quis sum verres utrum ne hic quidem testis credo an hic ad res non pertineo non credo m octavius non l ligur quis nos credo qui nos quis sum qui planus fio testis possum si hic non fio an is qui dico levis sum nihil levis quam praetor urbanus hic ius in suus magistratus constituo omnis qui hereditas venio coheres praetor sum oportet an verus dubito quo os iste ceterus homo inferus locus auctoritas ordo quo os homo rusticanus ex municipium quo denique os qui numquam liber puto libertinus homo soleo sum appello qui ob ius dico m octavius ligur homo orno locus ordo nomen virtus ingenium copia posco pecunia non dubito in sarcio tectum verus qui ad modus sui gero quis ego dico dico qui sentio sum alius qui dico nosco res atque manifestae profero sum et profero


itaque cum primo agere coepimus, lex non erat promulgata; cum iste vestra severitate permotus multa signa dederat quam ob rem responsurus non videretur, mentio de lege nulla fiebat; posteaquam iste recreari et confirmari visus est, lex statim promulgata est. cui legi cum vestra dignitas vehementer adversetur, istius spes falsa et insignis impudentia maxime suffragatur. hic si quid erit commissum a quoquam vestrum quod reprendatur, aut populus Romanus iudicabit de eo homine quem iam ante iudiciis indignum putarit, aut ei qui propter offensionem iudiciorum de veteribus iudicibus lege nova novi iudices erunt constituti.

itaque cum primus ago coepio lex non sum promulgo cum iste vester severitas permoueo multus signum do quam ob res respondeo non video mentior de lex nullus fio posteaquam iste recrearis et confirmaris video sum lex statim promulgo sum qui lego cum vester dignitas vehemens adverso iste spes fallo et insignis impudens magnus suffrago hic si quis sum committo ab quoquam vester qui reprehendo aut populus romanus iudico de is homo qui iam ante iudicium indignus puto aut is qui propter offensio iudicium de vetus judex lex novo nosco iudex sum constituo


itaque M. Scaurus, qui Cn. Dolabellam accusavit, istum in sua potestate ac dicione tenuit. homo adulescens cum istius in inquirendo multa furta ac flagitia cognosset, fecit perite et callide; volumen eius rerum gestarum maximum isti ostendit; ab homine quae voluit in Dolabellam abstulit; istum testem produxit; dixit iste quae velle accusatorem putavit. quo ex genere mihi testium qui cum isto furati sunt, si uti voluissem, magna copia fuisset; qui ut se periculo litium, coniunctione criminum liberarent, quo ego vellem descensuros pollicebantur.

itaque m scaurus qui cn dolabella accuso iste in suus potestas atque dicio teneo homo adulescens cum iste in inquiro multus furtum atque flagitium cognosco facio pereo et callidus volumen is res gero magnus iste ostendo ab homo qui volo in dolabella aufero iste testo produco dico iste qui volo accusator puto quo ex genus ego testis qui cum iste furor sum si uti volo magnus copia sum qui ut sui periculum lis coniunctio crimen libero quo ego volo descendo polliceo


cum sibi omnis ad istum adlegationes difficilis, omnis aditus arduos ac potius interclusos viderent—apud quem non ius, non aequitas, non misericordia, non propinqui oratio, non amici voluntas, non cuiusquam auctoritas , non gratia valeret—statuunt id sibi esse optimum factu, quod cuivis venisset in mentem, petere auxilium a Chelidone, quae isto praetore non modo in iure civili privatorumque omnium controversiis populo Romano praefuit, verum etiam in his sartis tectisque dominata est.

cum sui omnis ad iste adlegatio difficilis omnis aditus arduus atque potis intercludo video apud qui non ius non aequitas non misericordia non propinquus oratio non amicus voluntas non quisquam auctoritas non gratia valeo statuo is sui sum bonus factus qui quivis venio in mens peto auxilium ab chelidon qui iste praetor non modo in ius civilis privo omnis controversia populus romanus praesum verus etiam in hic sarcio tego dominor sum


haec ego, iudices, non auderem proferre, ni vererer ne forte plura de isto ab aliis in sermone quam a me in iudicio vos audisse diceretis. quis enim est qui de hac officina, qui de vasis aureis, qui de istius pallio non audierit? quem voles e conventu Syracusano virum bonum nominato; producam; nemo erit quin hoc se audisse aut vidisse dicat.

hic ego iudex non audeo profero ni vereor ne fors multus de iste ab alius in sermo quam ab ego in iudicium tu audio dico quis enim sum qui de hic officina qui de vasum aureus qui de iste pallium non audio qui volo e convenio syracusanus vir bonus nomino produco nemo sum quin hic sui audio aut video dico


quid ergo? Habonius istam diem quo modo adsequitur? nemo Habonio molestus est neque Kalendis Decembribus neque Nonis neque Idibus; denique aliquanto ante in provinciam iste proficiscitur quam opus effectum est. posteaquam reus factus est, primo negabat se opus in acceptum referre posse; cum instaret Habonius, in me causam conferebat, quod eum codicem obsignassem. petit a me Habonius et amicos adlegat: facile impetrat. iste, quid ageret, nesciebat; si in acceptum non rettulisset, putabat se aliquid defensionis habiturum; Habonium porro intellegebat rem totam esse patefacturum,— tametsi quid poterat esse apertius quam nunc est?—ut uno minus teste ag eret, Habonio opus in acceptum rettulit quadriennio post quam diem operi dixerat.

quis ergo habonius iste dies quo modo assequor nemo habonius molestus sum neque kalendae december neque nona neque idus denique aliquantus ante in provincia iste proficisco quam opus efficio sum posteaquam reus facio sum primus nego sui opus in accipio refero possum cum insto habonius in ego causa confero qui is codico obsigno peto ab ego habonius et amicus adlego facilis impetro iste quis ago nescio si in accipio non refero puto sui aliquis defensio habeo habonius porro intellego res totus sum patefacio tametsi quis possum sum aperio quam nunc sum ut unus paruus testis ag eremus habonius opus in accipio refero quadriennium post quam dies operio dico


cum eodem Apronio postea P. Scandilius, eques Romanus, quem vos omnes nostis, eandem sponsionem de societate fecit quam Rubrius facere voluerat. institit, oppressit, non remisit; facta est sponsio HS v ; coepit Scandilius recuperatores aut iudicem postulare.satisne vobis praetori improbo circumdati cancelli videntur in sua provincia, immo vero in sella ac tribunali, ut aut de suo capite iudicium fieri patiatur praesens ac sedens, aut confiteatur se omnibus iudiciis convinci necesse esse? sponsio est, NI TE APRONIVS SOCIVM IN DECVMIS ESSE DICAT; provincia tua est, ades, abs te iudicium postulatur; quid facis, quid decernis? recuperatores dicis te daturum. bene agis; tametsi qui tantis erunt cervicibus recuperatores qui audeant in provincia, cum praetor adsit, non solum contra voluntatem eius sed etiam contra fortunas iudicare?

cum idem apronius postea p scandilius eques romanus qui tu omnis nosco idem sponsio de societas facio quam rubrius facio volo insto opprimo non remitto facio sum sponsio sestertius v coepio scandilius recuperator aut judico postulo sero tu praetor improbus circumdo cancelli video in suus provincia immo verus in sella atque tribunal ut aut de suus caput iudicium fio patior praesens atque sedeo aut confiteor sui omnis iudicium convinco necesse sum sponsio sum ni tu apronivs socivm in decvmis sum dico provincia tuus sum adsum abs tu iudicium postulo quis facio quis decerno recuperator dico tu do bene ago tametsi qui tantus sum cervix recuperator qui audeo in provincia cum praetor adsum non solus contra voluntas is sed etiam contra fortuna iudicaris


itaque ut hoc comperi, remotas esse litteras societatis, habui rationem eorum annorum per quos iste in Sicilia fuisset; dein quaesivi, quod erat inventu facillimum, qui per eos annos magistri illius societatis fuissent, apud quos tabulae fuissent. sciebam enim hanc magistrorum qui tabulas haberent consuetudinem esse, ut, cum tabulas novo magistro traderent, exempla litterarum ipsi habere non nollent. itaque ad L. Vibium, equitem Romanum, virum primarium, quem reperiebam magistrum fuisse eo ipso anno qui mihi maxime quaerendus erat, primum veni. sane homini praeter opinionem improviso incidi. scrutatus sum quae potui et quaesivi omnia: inveni duos solos libellos a L. Canuleio missos sociis ex portu Syracusis, in quibus erat scripta ratio mensuum complurium rerum exportatarum istius nomine sine portorio: itaque obsignavi statim.

itaque ut hic comperio removeo sum littera societas habeo ratio is annus per qui iste in sicilia sum deinde quaero qui sum invenio facilis qui per is annus magister ille societas sum apud qui tabula sum scio enim hic magister qui tabula habeo consuetudo sum ut cum tabula novo magister trado exemplum litteraris ipse habeo non nolo itaque ad l vibius eques romanus vir primarius qui reperio magister sum is ipse annus qui ego magnus quaero sum primus venio sanus homo praeter opinio improvide incido scrutor sum qui possum et quaero omnis invenio duo solus libellus ab l canuleius mitto socius ex portus syracusae in qui sum scribo ratio mensis complures res exportataris iste nomen sine portorium itaque obsigno statim


non reprehendo Metellum,—pepercit homini amico et, quem ad modum ipsum dicere audivi, necessario: non reprehendo, inquam, Metellum, sed hoc miror, quo modo de quo homine praeiudicium noluerit fieri per recuperatores, de hoc ipse non modo praeiudicarit verum gravissime ac vehementissime iudicarit. primum enim si Apronium absolutum iri putaret, nihil erat quod ullum praeiudicium vereretur; deinde si condemnato Apronio coniunctam cum eo Verris causam omnes erant existimaturi, Metellus quidem certe iam hoc iudicabat, eorum rem causamque esse coniunctam, qui statueret Apronio condemnato de isto praeiudicium futurum. et simul una res utrique rei est argumento, et aratores vi et metu coactos Apronio multo plus quam debuerint dedisse, et Apronium istius rem suo nomine egisse, cum L. Metellus statuerit non posse Apronium condemnari quin simul de istius scelere atque improbitate iudicaretur.

non reprehendo metellus parco homo amicus et qui ad modus ipse dico audio necessarius non reprehendo inquam metellus sed hic miro quo modo de quo homo praejudicium nolo fio per recuperator de hic ipse non modo praejudico verus gravis atque vehemens iudico primus enim si apronius absolvo eo puto nihil sum qui ullus praejudicium vereor deinde si condemno apronius conjungo cum is verres causa omnis sum existimo metellus quidem certus iam hic judico is res causa sum conjungo qui statuo apronius condemno de iste praejudicium sum et simul unus res uterque res sum argumentum et arator vis et metus cogo apronius multus multus quam debeo do et apronius iste res suus nomen ago cum l metellus statuo non possum apronius condemnaris quin simul de iste scelus atque improbitas judico


dixi, iudices, multa fuisse fere apud omnis Siculos: ego idem confirmo nunc ne unum quidem esse. quid hoc est? quod hoc monstrum, quod prodigium in provinciam misimus? nonne vobis id egisse videtur ut non unius libidinem, non suos oculos, sed omnium cupidissimorum insanias, cum Romam revertisset, expleret? qui simul atque in oppidum quodpiam venerat, immittebantur illi continuo Cibyratici canes, qui investigabant et perscrutabantur omnia. si quod erat grande vas et maius opus inventum, laeti adferebant; si minus eius modi quidpiam venari potuerant, illa quidem certe pro lepusculis capiebantur, patellae, paterae, turibula.

dico iudex multus sum fere apud omnis siculi ego idem confirmo nunc ne unus quidem sum quis hic sum qui hic monstrum qui prodigium in provincia mitto nonne tu is ago video ut non unus libido non suus oculus sed omnis cupidus insanio cum roma revorto expleo qui simul atque in oppidum qui venio immitto ille continuo cibyraticus canis qui investigo et perscrutor omnis si qui sum grandis vas et magnus opus invenio laetus affero si paruus is modus quis venaris possum ille quidem certus pro lepusculis capio patella patera turibulum


nuper M. Aurelio Scauro postulante, quod is Ephesi se quaestorem vi prohibitum esse dicebat quo minus e fano Dianae servum suum, qui in illud asylum confugisset, abduceret, Pericles Ephesius, homo nobilissimus, Romam evocatus est, quod auctor illius iniuriae fuisse arguebatur: tu, si te legatum ita Lampsaci tractatum esse senatum docuisses ut tui comites vulnerarentur, lictor occideretur, ipse circumsessus paene incenderere, eius autem rei duces et auctores principes fuisse, quos scribis, Themistagoram et Thessalum, quis non commoveretur, quis non ex iniuria quae tibi esset facta sibi provideret, quis non in ea re causam tuam, periculum commune agi arbitraretur? etenim nomen legati eius modi esse debet quod non modo inter sociorum iura, sed etiam inter hostium tela incolume versetur.

nuper m aurelius scaurus postulo qui is ephesus sui quaestor vis prohibeo sum dico quo paruus e fanum diana servus suus qui in ille asylum confugio abduco pericles ephesius homo nobilis roma evoco sum qui auctor ille iniuria sum arguo tu si tu legatus ita lampsacus tractas sum senatus doceo ut tuus comes vulnero lictor occaedes ipse circumsedeo paene incendo is autem res dux et auctor princeps sum qui scribo themistagoram et thessal quis non commoveo quis non ex iniuria qui tu sum facio sui provideo quis non in is res causa tuus periculum communis ago arbitror etenim nomen legatus is modus sum debeo qui non modo inter socius ius sed etiam inter hostis telum incolumis verso


quae cum ita sint, usque eo de omnibus bonis male existimat, usque eo senatoria iudicia perdita profligataque esse arbitratur, ut hoc palam dictitet, non sine causa se cupidum pecuniae fuisse, quoniam in pecunia tantum praesidium experiatur esse; sese, id quod difficillimum fuerit, tempus ipsum emisse iudici sui, quo cetera facilius emere postea posset; ut, quoniam criminum vim subterfugere nullo modo poterat, procellam temporis devitaret.

qui cum ita sum usque is de omnis bonus malus existimo usque is senatorius iudicium perdo profligo sum arbitror ut hic palam dictito non sine causa sui cupidus pecunia sum quoniam in pecunia tantus praesidium experior sum sui is qui difficilis sum tempus ipse emo judicium suus quo ceterus facilis emo postea possum ut quoniam crimen vis subterfugio nullus modo possum procella tempus devito


itaque decumas lege Hieronica semper vendundas censuerunt, ut iis iucundior esset muneris illius functio, si eius regis qui Siculis carissimus fuit non solum instituta commutato imperio, verum etiam nomen maneret. hoc iure ante Verrem praetorem Siculi semper usi sunt: hic primus instituta omnium, consuetudinem a maioribus traditam, condicionem amicitiae, ius societatis convellere et commutare ausus est.

itaque decimus lex hieronicus semper vendo censeo ut is jucundus sum munus ille functio si is rex qui siculis carus sum non solus institutum commuto imperium verus etiam nomen maneo hic ius ante verres praetor siculis semper utor sum hic primus institutum omnis consuetudo ab magnus trado condicio amicitia ius societas convello et commutaris audeo sum


verum haec emisse te dicis. quid? illa Attalica tota Sicilia nominata ab eodem Heio emere oblitus es? licuit eodem modo ut signa. quid enim actum est? an litteris pepercisti? verum hominem amentem hoc fugit: minus clarum putavit fore quod de armario quam quod de sacrario esset ablatum. at quo modo abstulit? non possum dicere planius quam ipse apud vos dixit Heius. cum quaesissem num quid aliud de bonis eius pervenisset ad Verrem, respondit istum ad se misisse ut sibi mitteret Agrigentum peripetasmata. quaesivi misisset ne ; respondit, id quod necesse erat, se dicto audientem fuisse praetori, misisse. rogavi pervenissentne Agrigentum; dixit pervenisse. quaesivi quem ad modum revertissent; negavit adhuc revertisse. risus populi atque admiratio omnium vestrum facta est.

verus hic emo tu dico quis ille attalicus totus sicilia nomino ab idem heius emo obliuiscor sum licet idem modo ut signum quis enim ago sum an littera parco verus homo amens hic fugio paruus clarus puto sum qui de armarium quam qui de sacrarium sum aufero at quo modo aufero non possum dico planus quam ipse apud tu dico heius cum quaero num quis alius de bonus is pervenio ad verres respondeo iste ad sui mitto ut sui mitto agrigentum peripetasmata quaero mitto ne respondeo is qui necesse sum sui dico audio sum praetor mitto rogo pervenio agrigentum dico pervenio quaero qui ad modus revorto nego adhuc revorto rideo populus atque admiratio omnis vester facio sum


Vrbem Syracusas maximam esse Graecarum, pulcherrimam omnium saepe audistis. est, iudices, ita ut dicitur. nam et situ est cum munito tum ex omni aditu vel terra vel mari praeclaro ad aspectum, et portus habet prope in aedificatione amplexuque urbis inclusos; qui cum diversos inter se aditus habeant, in exitu coniunguntur et confluunt. Eorum coniunctione pars oppidi quae appellatur Insula, mari disiuncta angusto, ponte rursus adiungitur et continetur.

vrbem syracusae maximus sum graecaris pulcher omnis saepe audio sum iudex ita ut dico nam et sino sum cum munio tum ex omnis aditus vel terra vel mare praeclarus ad aspectus et portus habeo prope in aedificatio amplector urbs includo qui cum diverto inter sui aditus habeo in exeo conjungo et confluo eos coniunctio pars oppidum qui appello insula mare disjungo angustus pons rursus adjungo et contineo


Magnum hoc Lampsacenum crimen est libidinis atque improbissimae cupiditatis: accipite nunc avaritiae prope modum in suo genere non levius. Milesios navem poposcit, quae eum praesidi causa Myndum prosequeretur: illi statim myoparonem egregium de sua classe ornatum atque armatum dederunt. hoc praesidio Myndum profectus est. nam quid a Milesiis lanae publice abstulerit, item de sumptu in adventum, de contumeliis et iniuriis in magistratum Milesium tametsi dici cum vere tum graviter et vehementer potest, tamen dicere praetermittam eaque omnia testibus integra reservabo: illud, quod neque taceri ullo modo neque dici pro dignitate potest, cognoscite.

magnus hic lampsacenus crimen sum libido atque improbus cupiditas accipio nunc avaritia prope modus in suus genus non levis milesii navo posco qui is praesidium causa myndus prosequor ille statim myoparo egregius de suus classis orno atque armo do hic praesidium myndus proficiscor sum nam quis ab milesius lana publicus aufero item de sumo in advenio de contumelia et iniuria in magistratus milesius tametsi dico cum verus tum gravis et vehemens possum tamen dico praetermitto is omnis testis integer reservo ille qui neque taceo ullus modo neque dico pro dignitas possum cognosco


quae fuit causa cur tam diligenter nos in provinciis ab emptionibus removerent? haec, iudices, quod putabant ereptionem esse, non emptionem, cum venditori suo arbitratu vendere non liceret. in provinciis intellegebant, si is qui esset cum imperio ac potestate quod apud quemque esset emere vellet, idque ei liceret, fore uti quod quisque vellet, sive esset venale sive non esset, quanti vellet auferret. dicet aliquis: 'noli isto modo agere cum Verre, noli eius facta ad antiquae religionis rationem exquirere; concede ut impune emerit, modo ut bona ratione emerit, nihil pro potestate, nihil ab invito, nihil per iniuriam.' sic agam: si, quod venale habuit Heius, id quanti aestimabat tanti vendidit, desino quaerere cur emeris.

qui sum causa cur tam diligenter nos in provincia ab emptio removeo hic iudex qui puto ereptio sum non emptio cum venditor suus arbitratus vendo non licet in provincia intellego si is qui sum cum imperium atque potestas qui apud quisque sum emo volo is is licet sum uti qui quisque volo sive sum venal sive non sum quantus volo aufero dico aliquis nolo iste modo ago cum verres nolo is facio ad antiquus religio ratio exquiro concedo ut impunis emo modo ut bonus ratio emo nihil pro potestas nihil ab invito nihil per iniuria sic ago si qui venal habeo heius is quantus aestimo tantus vendo desino quaero cur emo


comites illi tui delecti manus erant tuae; praefecti, scribae, accensi, medici, haruspices, praecones manus erant tuae; ut quisque te maxime cognatione adfinitate necessitudine aliqua attingebat, ita maxime manus tua putabatur; cohors tota illa, quae plus mali Siciliae dedit quam si centum cohortes fugitivorum fuissent, tua manus sine controversia fuit. quicquid ab horum quopiam captum est, id non modo tibi datum, sed tua manu numeratum iudicari necesse est. nam si hanc defensionem probabitis, 'non accepit ipse,' licet omnia de pecuniis repetundis iudicia tollatis. nemo umquam reus tam nocens adducetur qui ista defensione non possit uti; etenim cum Verres utatur, quis erit umquam posthac reus tam perditus qui non ad Q. \Muci innocentiam referatur, si cum isto conferatur? neque nunc tam isti mihi Verrem defendere videntur quam in Verre defensionis temptare rationem.

comes ille tuus deligo manus sum tuus praefectus scriba accendo medicus haruspex praeco manus sum tuus ut quisque tu magnus cognatio adfinitas necessitudo aliqui attingo ita magnus manus tuus puto cohors totus ille qui multus malus sicilia do quam si centum cohors fugitivus sum tuus manus sine controversia sum quisquis ab hic quopiam capio sum is non modo tu do sed tuus manus numero iudico necesse sum nam si hic defensio probo non accipio ipse licet omnis de pecunia repeto iudicium tollo nemo umquam reus tam noceo adduco qui iste defensio non possum uti etenim cum verres uto quis sum umquam posthac reus tam perdo qui non ad q mucius innocentia refero si cum iste confero neque nunc tam iste ego verres defendo video quam in verres defensio tento ratio


dictum, iudices, est de decumano frumento, dictum de empto, extremum reliquum est de aestimato; quod cum magnitudine pecuniae tum iniuriae genere quemvis debet commovere, tum vero eo magis quod ad hoc crimen non ingeniosa aliqua defensio sed improbissima confessio comparatur. nam cum ex senatus consulto et ex legibus frumentum in cellam ei sumere liceret idque frumentum senatus ita aestimasset, quaternis HS tritici modium, binis hordei, iste hordei numero ad summam tritici adiecto tritici modios singulos cum aratoribus denariis ternis aestimavit. non est in hoc crimen, Hortensi, ne forte ad hoc meditere, multos saepe viros bonos et fortis et innocentis cum aratoribus et cum civitatibus frumentum, in cellam quod sumi oporteret, aestimasse et pecuniam pro frumento abstulisse. scio quid soleat fieri, scio quid liceat; nihil quod antea fuerit in consuetudine bonorum nunc in istius facto reprehenditur;

dico iudex sum de decimanus frumentum dico de emo exter reliquus sum de aestimo qui cum magnitudo pecunia tum iniuria genus quivis debeo commoveo tum verus is magis qui ad hic crimen non ingeniosus aliqui defensio sed improbus confessio comparo nam cum ex senatus consultum et ex lex frumentum in cella is sumo licet is frumentum senatus ita aestimo quaterni sestertius triticum modius bini hordeum iste hordeum numerus ad summa triticum adicio triticum modius singuli cum arator denarius terni aestimo non sum in hic crimen hortensius ne fors ad hic meditor multus saepe vir bonus et fortis et innocens cum arator et cum civitas frumentum in cella qui sumo oportet aestimo et pecunia pro frumentum aufero scio quis soleo fio scio quis licet nihil qui antea sum in consuetudo bonus nunc in iste facio reprehendo


decem enim navis iussu L. Murenae populus Milesius ex pecunia vectigali populo Romano fecerat, sicut pro sua quaeque parte Asiae ceterae civitates. quam ob rem unam ex decem, non praedonum repentino adventu sed legati latrocinio, non vi tempestatis sed hac horribili tempestate sociorum amissam in litteras publicas rettulerunt.

decem enim navus iussus l murena populus milesius ex pecunia vectigal populus romanus facio sicut pro suus quisque pars asia ceterus civitas quam ob res unus ex decem non praedo repentinus advenio sed legatus latrocinium non vis tempestas sed hic horribilis tempestas socius amitto in littera publicus refero


derisum esse credo hominem amentem a suis consiliariis et admonitum hasce ei tabulas nihil profuturas, etiam plus ex nimia praetoris diligentia suspicionis in eo crimine futurum. iam iste erat hac stultitia multis in rebus usus ut publice quoque quae vellet in litteris civitatum tolli et referri iuberet; quae omnia nunc intellegit sibi nihil prodesse, posteaquam certis litteris testibus auctoritatibusque convincitur.Vbi hoc videt, illorum confessionem, testificationem suam, tabellas sibi nullo adiumento futuras, init consilium non improbi praetoris,—nam id quidem esset ferendum,—sed importuni atque amentis tyranni: statuit, si hoc crimen extenuari vellet,—nam omnino tolli posse non arbitrabatur,—nauarchos omnis, testis sui sceleris, vita esse privandos.

derideo sum credo homo amens ab suus consiliarius et admoneo hic is tabula nihil possum etiam multus ex nimius praetor diligentia suspicio in is crimen sum iam iste sum hic stultitia multus in res utor ut publicus quoque qui volo in littera civitas tollo et refero iubeo qui omnis nunc intellego sui nihil prosum posteaquam certus littera testis auctoritas convinco vbi hic video ille confessio testificatio suus tabella sui nullus adjumentum sum ineo consilium non improbus praetor nam is quidem sum fero sed importunus atque amens tyrannus statuo si hic crimen extenuaris volo nam omnino tollo possum non arbitror nauarchus omnis testis suus scelus vito sum privo


neminem vestrum ignorare arbitror, iudices, hunc per hosce dies sermonem vulgi atque hanc opinionem populi Romani fuisse, C. Verrem altera actione responsurum non esse neque ad iudicium adfuturum. quae fama non idcirco solum emanarat quod iste certe statuerat ac deliberaverat non adesse, verum etiam quod nemo quemquam tam audacem, tam amentem, tam impudentem fora arbitrabatur qui tam nefariis criminibus, tam multis testibus convictus ore iudicum aspicere aut os suum populo Romano ostendere auderet.

nemo vester ignoro arbitror iudex hic per hic dies sermo vulgus atque hic opinio populus romanus sum que verres alter actio respondeo non sum neque ad iudicium adsum qui fama non idcirco solus emano qui iste certus statuo atque delibero non adsum verus etiam qui nemo quisquam tam audax tam amens tam impudens foro arbitror qui tam nefarius crimen tam multus testis convinco os iudex aspicio aut os suus populus romanus ostendo audeo


'at enim istam rem in publico frumento Sicilia non ferret, hanc rem in meo frumento tulit.' proinde quasi aut aequior sit ista aestimatio in tuo quam in populi Romani commodo, aut ea res quam ego dico et ea quam tu fecisti inter se genere iniuriae, non magnitudine pecuniae differat. verum istam ipsam cellam ferre nullo modo possunt: ut omnia remittantur, ut omnibus iniuriis et calamitatibus quas te praetore tulerunt in posterum liberentur, istam se cellam atque istam aestimationem negant ullo modo ferre posse.

at enim iste res in publicus frumentum sicilia non fero hic res in meus frumentum fero proinde quasi aut aequus sum iste aestimatio in tuus quam in populus romanus commodum aut is res quam ego dico et is quam tu facio inter sui genus iniuria non magnitudo pecunia differo verus iste ipse cella fero nullus modo possum ut omnis remitto ut omnis iniuria et calamitas qui tu praetor fero in posterus libero iste sui cella atque iste aestimatio nego ullus modo fero possum


nam qui sibi hoc sumpsit, ut corrigat mores aliorum ac peccata reprehendat, quis huic ignoscat si qua in re ipse ab religione offici declinarit? quapropter hoc etiam magis ab omnibus eius modi civis laudandus ac diligendus est, quod non solum ab re publica civem improbum removet, verum etiam se ipsum eius modi fore profitetur ac praestat ut sibi non modo communi voluntate virtutis atque offici, sed etiam vi quadam magis necessaria recte sit honesteque vivendum.

nam qui sui hic sumo ut corrigo mos alius atque pecco reprehendo quis hic ignosco si qui in res ipse ab religio officio declino quapropter hic etiam magis ab omnis is modus civis laudo atque diligo sum qui non solus ab res publicus civis improbus removeo verus etiam sui ipse is modus sum profiteor atque praesto ut sui non modo communis voluntas virtus atque officio sed etiam vis quidam magis necessarius rectus sum honestus vivo


Herodotus cum Roma revertitur, diebus, ut ipse putabat, xv ante comitia, offendit eum mensem qui consequitur mensem comitialem, comitiis iam abhinc xxx diebus factis. tunc Cephaloeditani fecerunt intercalarium xxxxv dies longum, ut reliqui menses in suam rationem reverterentur. hoc si Romae fieri posset, certe aliqua ratione expugnasset iste ut dies xxxxv inter binos ludos tollerentur, per quos solos iudicium fieri posset.

herodotus cum roma revorto dies ut ipse puto xv ante comitium offendo is mensis qui consequor mensis comitial comitium iam abhinc xxx dies facio tunc cephaloeditanus facio intercalaris xxxxv dies longus ut reliquus mensis in suus ratio revorto hic si roma fio possum certus aliqui ratio expugno iste ut dies xxxxv inter bini ludus tollo per qui solus iudicium fio possum


nunc in ipso discrimine ordinis iudiciorumque vestrorum, cum sint parati qui contionibus et legibus hanc invidiam senatus inflammare conentur, reus in iudicium adductus est C. Verres, homo vita atque factis omnium iam opinione damnatus, pecuniae magnitudine sua spe et praedicatione absolutus. huic ego causae, iudices, cum summa voluntate et exspectatione populi Romani actor accessi, non ut augerem invidiam ordinis, sed ut infamiae communi succurrerem. adduxi enim hominem in quo reconciliare existimationem iudiciorum amissam, redire in gratiam cum populo Romano, satis facere exteris nationibus possetis, depeculatorem aerari, vexatorem Asiae atque Pamphyliae, praedonem iuris urbani, labem atque perniciem provinciae Siciliae.

nunc in ipse discrimen ordo judicium vester cum sum paro qui contio et lex hic invidia senatus inflammaris conor reus in iudicium adduco sum que verres homo vito atque facio omnis iam opinio damno pecunia magnitudo suus spes et praedicatio absolvo hic ego causa iudex cum summus voluntas et exspectatio populus romanus actor accedo non ut augeo invidia ordo sed ut infamia communis succurro adduco enim homo in quo reconciliaris existimatio iudicium amitto redeo in gratia cum populus romanus satis facio exter natio possum depeculator aerarius vexator asia atque pamphylia praedo ius urbanus labo atque pernicies provincia sicilia


tolle hanc spem, tolle hoc praesidium civibus Romanis, constitue nihil esse opis in hac voce, 'civis Romanus sum,' posse impune praetorem aut alium quempiam supplicium quod velit in eum constituere qui se civem Romanum esse dicat, quod qui sit ignoret: iam omnis provincias, iam omnia regna, iam omnis liberas civitates, iam omnem orbem terrarum, qui semper nostris hominibus maxime patuit, civibus Romanis ista defensione praecluseris. quid? si L. Raecium, equitem Romanum, qui tum erat in Sicilia, nominabat, etiamne id magnum fuit, Panhormum litteras mittere? adservasses hominem custodiis Mamertinorum tuorum, vinctum clausum habuisses, dum Panhormo Raecius veniret; cognosceret hominem, aliquid de summo supplicio remitteres; si ignoraret, tum, si ita tibi videretur, hoc iuris in omnis constitueres, ut, qui neque tibi notus esset neque cognitorem locupletem daret, quamvis civis Romanus esset, in crucem tolleretur.

tollo hic spes tollo hic praesidium civis romanus constituo nihil sum ops in hic vox civis romanus sum possum impunis praetor aut alius qui supplicium qui volo in is constituo qui sui civis romanus sum dico qui qui sum ignoro iam omnis provincia iam omnis regnum iam omnis libero civitas iam omnis orbis terra qui semper noster homo magnus pateo civis romanus iste defensio praecludo quis si l raecius eques romanus qui tum sum in sicilia nomino etiam is magnus sum panhormus littera mitto adservo homo custodia mamertinus tuus vincio claudo habeo dum panhormus raecius venio cognosco homo aliquis de superus supplicium remitto si ignoro tum si ita tu video hic ius in omnis constituo ut qui neque tu notus sum neque cognitor locupleto do quivis civis romanus sum in crux tollo


confitendum igitur est tibi necessario Siculos inimicos esse, qui quidem in te gravissima postulata consulibus ediderint, et me ut hanc causam salutisque suae defensionem susciperem obsecrarint; qui cum a praetore prohiberentur, a quattuor quaestoribus impedirentur, omnium minas atque omnia pericula prae salute sua levia duxerint; qui priore actione ita testimonia graviter vehementerque dixerint ut Artemonem Centuripinum legatum et publice testem Q. Hortensius accusatorem, non testem esse diceret. etenim ille cum propter virtutem et fidem cum Androne, homine honestissimo et certissimo, tum etiam propter eloquentiam legatus a suis civibus electus est, ut posset multas istius et varias iniurias quam apertissime vobis planissimeque explicare. dixerunt Halaesini, Catinenses, Tyndaritani, Hennenses, Herbitenses, Agyrinenses, Netini, Segestani: enumerare omnis non est necesse. scitis quam multi et quam multa priore actione dixerint: nunc et illi et reliqui dicent.

confiteor igitur sum tu necessarius siculi inimicus sum qui quidem in tu gravis postulo consul edo et ego ut hic causa salus suus defensio suscipio obsecro qui cum ab praetor prohibeo ab quattuor quaestor impedio omnis minae atque omnis periculum prae salus suus levis duco qui prior actio ita testimonium gravis vehemens dico ut artemo centuripinus legatus et publicus testo q hortensius accusator non testo sum dico etenim ille cum propter virtus et fides cum andros homo honestus et certus tum etiam propter eloquentia legatus ab suus civis eligo sum ut possum multus iste et vario injuria quam aperio tu planus explicaris dico halaesinus catinensis tyndaritani hennensis herbitensis agyrinensis netini segestanus enumero omnis non sum necesse scio quam multus et quam multus prior actio dico nunc et ille et reliquus dico


labor, suscipiatur; etenim tacitae magis et occultae inimicitiae timendae sunt quam indictae atque apertae. hominum nobilium non fere quisquam nostrae industriae favet; nullis nostris officiis benivolentiam illorum adlicere possumus; quasi natura et genere diiuncti sint, ita dissident a nobis animo ac voluntate. quare quid habent eorum inimicitiae periculi, quorum animos iam aute habueris inimicos et invidos quam ullas inimicitias susceperis?

labor suscipio etenim taceo magis et occulo inimicitia timeo sum quam indico atque aperio homo nobilis non fere quisquam noster industria faveo nullus noster officium benevolentia ille adliceo possum quasi natura et genus diiuncti sum ita dissideo ab nos animus atque voluntas quare quis habeo is inimicitia periculum qui animus iam aute habeo inimicus et invidus quam ullus inimicitia suscipio


verum quod ego laboribus periculis inimicitiisque meis tum cum admissum erit dedecus severe me persecuturum esse polliceor, id ne accidat tu tua auctoritate, sapientia, diligentia, M'. Glabrio, potes providere. suscipe causam iudiciorum; suscipe causam severitatis, integritatis, fidei, religionis; suscipe causam senatus, ut is hoc iudicio probatus cum populo Romano et in laude et in gratia esse possit. cogita, quo loco sis, quid dare populo Romano, quid reddere maioribus tuis debeas; fac tibi paternae legis Aciliae veniat in mentem, qua lege populus Romanus de pecuniis repetundis optimis iudiciis severissimisque iudicibus usus est.

verus qui ego labor periculum inimicitia meus tum cum admitto sum dedecus sero ego persequor sum polliceor is ne accido tu tuus auctoritas sapientia diligentia m glabrio possum provideo suscipio causa iudicium suscipio causa severitas integritas fides religio suscipio causa senatus ut is hic iudicium probo cum populus romanus et in laus et in gratia sum possum cogito quo locus sum quis do populus romanus quis reddo magnus tuus debeo facio tu paternus lex acilius venio in mens qui lex populus romanus de pecunia repeto bonus iudicium severus judex utor sum


verum mehercule hoc, iudices, dicam. memini Pamphilum Lilybitanum, amicum et hospitem meum, nobilem hominem, mihi narrare, cum iste ab sese hydriam Boethi manu factam praeclaro opere et grandi pondere per potestatem abstulisset, se sane tristem et conturbatum domum revertisse, quod vas eius modi, quod sibi a patre et a maioribus esset relictum, quo solitus esset uti ad festos dies, ad hospitum adventus, a se esset ablatum. 'cum sederem,' inquit, 'domi tristis, accurrit Venerius; iubet me scyphos sigillatos ad praetorem statim adferre. permotus sum,' inquit; 'binos habebam; iubeo promi utrosque, ne quid plus mali nasceretur, et mecum ad praetoris domum ferri. eo cum venio, praetor quiescebat; fratres illi Cibyratae inambulabant. qui me ubi viderunt, "Vbi sunt, Pamphile," inquiunt, "scyphi?" ostendo tristis; laudant. incipio queri me nihil habiturum quod alicuius esset preti si etiam scyphi essent ablati. tum illi, ubi me conturbatum vident, "quid vis nobis dare ut isti abs te ne auferantur?" ne multa, HS mille me,' inquit, 'poposcerunt; dixi me daturum. vocat interea praetor, poscit scyphos.' tum illos coepisse praetori dicere putasse se, id quod audissent, alicuius preti scyphos esse Pamphili; luteum negotium esse, non dignum quod in suo argento Verres haberet. ait ille idem sibi videri. ita Pamphilus scyphos optimos aufert.

verus hercules hic iudex dico memini pamphilis lilybitanum amicus et hospes meus nobilis homo ego narro cum iste ab sui hydria boethius manus facio praeclarus opus et grandis pondus per potestas aufero sui sanus tristis et conturbo domus revorto qui vas is modus qui sui ab pater et ab magnus sum relinquo quo soleo sum uti ad festus dies ad hospes advenio ab sui sum aufero cum sedeo inquam domus tristis accurro venereus iubeo ego scyphus sigillatus ad praetor statim affero permoueo sum inquam bini habeo iubeo promo uter ne quis multus malus nascor et ego ad praetor domus fero is cum venio praetor quiesco frater ille cibyrata inambulo qui ego ubi video vbi sum pamphilis inquam scyphus ostendo tristis laudo incipio queror ego nihil habeo qui aliquis sum pretium si etiam scyphus sum aufero tum ille ubi ego conturbo video quis volo nos do ut iste abs tu ne aufero ne multus sestertius mille ego inquam posco dico ego do voco interea praetor posco scyphus tum ille coepio praetor dico puto sui is qui audio aliquis pretium scyphus sum pamphilis luteus negotium sum non dignus qui in suus argentum verres habeo aio ille idem sui video ita pamphilus scyphus bonus aufero


cum ab eo quidam vetus adsectator et ex numero amicorum non impetraret uti se praefectum in Africam duceret, et id ferret moleste, 'noli,' inquit, 'mirari si tu hoc a me non impetras. ego iam pridem ab eo cui meam existimationem caram fore arbitror peto ut mecum praefectus proficiscatur, et adhuc impetrare non possum.' etenim re vera multo magis est petendum ab hominibus, si salvi et honesti esse volumus, ut eant nobiscum in provinciam, quam in benefici loco deferendum. sed tu cum et tuos amicos in provinciam quasi in praedam invitabas et cum iis ac per eos praedabare et eos in contione anulis aureis donabas, non statuebas tibi non solum de tuis, sed etiam de illorum factis rationem esse reddendam?

cum ab is quidam vetus assectator et ex numerus amicus non impetro uti sui praeficio in africa duco et is fero molestus nolo inquam miror si tu hic ab ego non impetro ego iam pridem ab is qui meus existimatio caveo sum arbitror peto ut ego praefectus proficisco et adhuc impetro non possum etenim res verus multus magis sum peto ab homo si salvus et honestus sum volo ut eo nos in provincia quam in beneficus locus defero sed tu cum et tuus amicus in provincia quasi in praeda invito et cum is atque per is praedabaris et is in contio anulus aureus dono non statuo tu non solus de tuus sed etiam de ille facio ratio sum reddo


hic tibi in mentem non venit iubere ut haec quoque referret HS Vl milibus D se tibi vendidisse? metuisti ne aes alienum tibi cresceret, si HS VI milibus D tibi constarent ea quae tu facile posses vendere HS ducentis milibus? fuit tanti, mihi crede; haberes quod defenderes; nemo quaereret quanti illa res esset; si modo te posses dicere emisse, facile cui velles tuam causam et factum probares; nunc de peripetasmatis quem ad modum te expedias non habes.

hic tu in mens non venio iubeo ut hic quoque refero sestertius vl mille d sui tu vendo metuo ne aes alienus tu cresco si sestertius vis mille d tu consto is qui tu facilis possum vendo sestertius ducenti mille sum tantus ego credo habeo qui defendo nemo quaero quantus ille res sum si modo tu possum dico emo facilis qui volo tuus causa et facio probaris nunc de peripetasmatis qui ad modus tu expedio non habeo


deinde, quod alio loco antea dixi, quae est ista tandem laudatio, cuius laudationis legati et principes et publice tibi navem aedificatam et privatim se ipsos abs te spoliatos expilatosque esse dixerunt? postremo quid aliud isti faciunt, cum te soli ex Sicilia laudant, nisi testimonio nobis sunt omnia te sibi esse largitum quae tu de re publica nostra detraxeris? quae colonia est in Italia tam bono iure, quod tam immune municipium, quod per hosce annos tam commoda vacatione omnium rerum sit usum quam Mamertina civitas? per triennium soli ex foedere quod debuerunt non dederunt, soli isto praetore omnium rerum immunes fuerunt, soli in istius imperio ea condicione vixerunt ut populo Romano nihil darent, Verri nihil negarent.

deinde qui alius locus antea dico qui sum iste tandem laudatio qui laudatio legatus et princeps et publicus tu navo aedifico et privatim sui ipse abs tu spolio expilo sum dico postremo quis alius iste facio cum tu solus ex sicilia laudo nisi testimonium nos sum omnis tu sui sum largior qui tu de res publicus noster detraho qui colonia sum in italia tam bonus ius qui tam immunis municipium qui per hic annus tam commodus vacatio omnis res sum usus quam mamertinus civitas per triennium solus ex foedus qui debeo non do solus iste praetor omnis res immunis sum solus in iste imperium is condicio vivo ut populus romanus nihil do verrius nihil nego


O di immortales! quid? si harum ipsarum civitatum militibus, navibus, nauarchis Syracusanus Cleomenes iussus est imperare, non omnis honos ab isto dignitatis, aequitatis, officique sublatus est? ecquod in Sicilia bellum gessimus quin Centuripinis sociis, Syracusanis hostibus uteremur? atque haec ego ad memoriam vetustatis, non ad contumeliam civitatis referri volo. itaque ille vir clarissimus summusque imperator, M. Marcellus, cuius virtute captae, misericordia conservatae sunt Syracusae, habitare in ea parte urbis quae in Insula est Syracusanum neminem voluit; hodie, inquam, Syracusanum in ea parte habitare non licet; est enim locus quem vel pauci possent defendere. committere igitur eum non fidelissimis hominibus noluit, simul quod ab illa parte urbis navibus aditus ex alto est; quam ob rem qui nostros exercitus saepe excluserant, iis claustra loci committenda non existimavit.

o deus immortalis quis si haris ipsaris civitas miles navis nauarchus syracusanus cleomenes iubeo sum impero non omnis honor ab iste dignitas aequitas officio tollo sum ecqui in sicilia bellum gero quin centuripinus socius syracusanus hostis uto atque hic ego ad memoria vetustas non ad contumelia civitas refero volo itaque ille vir clarus summus imperator m marcellus qui virtus capio misericordia conservo sum syracusae habito in is pars urbs qui in insula sum syracusanus nemo volo hodie inquam syracusanus in is pars habito non licet sum enim locus qui vel paucus possum defendo committo igitur is non fidelis homo nolo simul qui ab ille pars urbs navis aditus ex altus sum quam ob res qui noster exercitus saepe excludo is claustra locus committo non existimo


adest phylarchus Haluntinus, qui quia cum Cleomene non fugit, oppressus a praedonibus et captus est; cui calamitas saluti fuit, qui nisi captus a piratis esset in hunc praedonem sociorum incidisset. dicit is pro testimonio de missione nautarum, de fame, de Cleomenis fuga. adest Centuripinus Phalacrus in amplissima civitate amplissimo loco natus; eadem dicit, nulla in re discrepat.

adsum phylarchus aluntinus qui quia cum cleomenes non fugio opprimo ab praedo et capio sum qui calamitas salus sum qui nisi capio ab pirata sum in hic praedo socius incido dico is pro testimonium de missio nautaris de fames de cleomenes fuga adsum centuripinus phalacrus in amplus civitas amplus locus nascor idem dico nullus in res discrepo


quapropter, quoniam Leontina civitas me atque legatio propter eam quam dixi causam defecit, mihimet ineunda ratio et via reperiunda est qua ad Aproni quaestum, sive adeo qua ad istius ingentem immanemque praedam possim pervenire. Agri Leontini decumae tertio anno venierunt tritici medimnum XXXVI, hoc est tritici mod. cc et XVI milibus. Magno, iudices, magno; neque enim hoc possum negare. itaque necesse est aut damnum aut certe non magnum lucrum fecisse decumanos; hoc enim solet usu venire iis qui magno redemerunt.

quapropter quoniam leontinus civitas ego atque legatio propter is quam dico causa deficio nos ineo ratio et via reperio sum qui ad apronius quaestus sive adeo qui ad iste ingens immanis praeda possum pervenio agrius leontinus decimus tertius annus venierunt triticum medimnum xxxvi hic sum triticum mod centum et xvi mille magnus iudex magnus neque enim hic possum nego itaque necesse sum aut damnum aut certus non magnus lucrum facio decimanus hic enim soleo usus venio is qui magnus reemo


ad eos me scribas revoca, si placet, noli hos colligere, qui nummulis corrogatis de nepotum donis ac de scaenicorum corollariis, cum decuriam emerunt, ex primo ordine explosorum in secundum ordinem civitatis se venisse dicunt. Eos scribas tecum disceptatores huius criminis habebo qui istos scribas esse moleste ferunt. tametsi cum in eo ordine videamus esse multos non idoneos, qui ordo industriae propositus est et dignitati, mirabimur turpis aliquos ibi esse quo cuivis pretio licet pervenire?tu ex pecunia publica HS terdeciens scribam tuum permissu tuo cum abstulisse fateare, reliquam tibi ullam defensionem putas esse? hoc quemquam ferre posse, hoc quemquam denique nunc tuorum advocatorum animo aequo audire arbitrare, qua in civitate C. Catoni, consulari homini, clarissimo viro, HS vll1 lis aestimata sit, in eadem civitate apparitori tuo esse concessum ut HS terdeciens uno nomine auferret?

ad is ego scribo revoco si placeo nolo hic colligo qui nummulis corrogo de nepos donum atque de scaenicus corollarium cum decuria emo ex primus ordo explosor in secundus ordo civitas sui venio dico is scribo tu disceptator hic crimen habeo qui iste scribo sum molestus fero tametsi cum in is ordo video sum multus non idoneus qui ordo industria propono sum et dignitas miro turpis aliquis ibi sum quo quivis pretium licet pervenio tu ex pecunia publicus sestertius terdeciens scribo tuus permitto tuus cum aufero fatearis reliquus tu ullus defensio puto sum hic quisquam fero possum hic quisquam denique nunc tuus advocator animus aequus audio arbitraris qui in civitas que cato consularis homo clarus vir sestertius vll lis aestimo sum in idem civitas apparitor tuus sum concedo ut sestertius terdeciens unus nomen aufero


Ceres et Libera, quarum sacra, sicut opiniones hominum ac religiones ferunt, longe maximis atque occultissimis caerimoniis continentur, a quibus initia vitae atque victus, morum, legum, mansuetudinis, humanitatis hominibus et civitatibus data ac dispertita esse dicuntur, quarum sacra populus Romanus a Graecis adscita et accepta tanta religione et publice et privatim tuetur, non ut ab illis huc adlata, sed ut ceteris hinc tradita esse videantur, quae ab isto uno sic polluta ac violata sunt ut simulacrum Cereris unum, quod a viro non modo tangi sed ne aspici quidem fas fuit, e sacrario Catina convellendum auferendumque curarit, alterum autem Henna ex sua sede ac domo sustulerit, quod erat tale ut homines, cum viderent, aut ipsam videre se Cererem aut effigiem Cereris non humana manu factam, sed de caelo lapsam arbitrarentur,

cero et liber qui sacer sicut opinio homo atque religio fero longus magnus atque occulo caerimonia contineo ab qui initium vita atque vinco mos lex mansuetudo humanitas homo et civitas do atque dispertior sum dico qui sacer populus romanus ab graecum adscio et accipio tantus religio et publicus et privatim tueor non ut ab ille huc affero sed ut ceterus hinc trado sum video qui ab iste unus sic polluo atque violo sum ut simulacrum ceres unus qui ab vir non modo tango sed ne aspicio quidem fas sum e sacrarium catinum convello aufero curo alter autem henna ex suus sedes atque domus tollo qui sum talis ut homo cum video aut ipse video sui ceres aut effigies ceres non humanus manus facio sed de caelum labor arbitror


iam Heraclii Centuripini, optimi nobilissimique adulescentis, testimonium audistis; a quo HS C per calumniam malitiamque petita sunt. iste poenis compromissisque interpositis HS cccc extorquenda curavit, quodque iudicium secundum Heraclium de compromisso factum erat, cum civis Centuripinus inter duos civis diiudicasset, id inritum iussit esse eumque iudicem falsum iudicasse iudicavit; in senatu esse, locis commodisque publicis uti vetuit; si quis eum pulsasset, edixit sese iudicium iniuriarum non daturum; quicquid ab eo peteretur, iudicem de sua cohorte daturum, ipsi autem nullius actionem rei se daturum.

iam heracleus centuripinus bonus nobilis adulescens testimonium audio ab quo sestertius que per calumnia malitia peto sum iste poenio compromitto interpono sestertius cccc extorqueo curo quisque iudicium secundus heracleus de compromitto facio sum cum civis centuripinus inter duo civis dijudico is irritus iubeo sum is judico falsus judico judico in senatus sum locus commodus publicus uti veto si quis is pulso edico sui iudicium iniuriaris non do quisquis ab is peto judico de suus cohors do ipse autem nullus actio res sui do


Henna autem, ubi ea quae dico gesta esse memorantur, est loco perexcelso atque edito, quo in summo est aequata agri planities et aquae perennes, tota vero ab omni aditu circumcisa atque directa est; quam circa lacus lucique sunt plurimi atque laetissimi flores omni tempore anni, locus ut ipse raptum illum virginis, quem iam a pueris accepimus, declarare videatur. etenim prope est spelunca quaedam conversa ad aquilonem infinita altitudine, qua ditem patrem ferunt repente cum curru exstitisse abreptamque ex eo loco virginem secum asportasse et subito non longe a Syracusis penetrasse sub terras, lacumque in eo loco repente exstitisse, ubi usque ad hoc tempus Syracusani festos dies anniversarios agunt celeberrimo virorum mulierumque conventu. propter huius opinionis vetustatem, quod horum in his locis vestigia ac prope incunabula reperiuntur deorum, mira quaedam tota Sicilia privatim ac publice religio est Cereris Hennensis. etenim multa saepe prodigia vim eius numenque declarant; multis saepe in difficillimis rebus praesens auxilium eius oblatum est, ut haec insula ab ea non solum diligi sed etiam incoli custodirique videatur.

henna autem ubi is qui dico gero sum memoro sum locus perexcelsus atque edo quo in superus sum aequo ager planities et aqua perenno totus verus ab omnis aditus circumcido atque dirigo sum quam circa lacus lucus sum plurimus atque laetus floreo omnis tempus annus locus ut ipse rapio ille virgo qui iam ab puer accipio declararis video etenim prope sum spelunca quidam converro ad aquilo infinitus altitudo qui dives pater fero repens cum currus exsisto arrepo ex is locus virgo sui asporto et subeo non longus ab syracusae penetro sub terra lacus in is locus repens exsisto ubi usque ad hic tempus syracusanus festus dies anniversarius ago celeber vir mulier convenio propter hic opinio vetustas qui hic in hic locus vestigium atque prope incunabula reperio deus mirus quidam totus sicilia privatim atque publicus religio sum ceres hennensis etenim multus saepe prodigium vis is numen declaro multus saepe in difficilis res praesens auxilium is offertor sum ut hic insula ab is non solus diligo sed etiam incolo custodio video


cognoscite hominis aliud in re vetere edictum novum, et simul, dum est unde ius civile discatur, adulescentis in disciplinam ei tradite: mirum est hominis ingenium, mira prudentia. Minucius quidam mortuus est ante istum praetorem; eius testamentum erat nullum; lege hereditas ad gentem Minuciam veniebat. si habuisset iste edictum, quod ante istum et postea omnes habuerunt, possessio Minuciae genti esset data: si quis testamento se heredem esse arbitraretur quod tum non exstaret, lege ageret in hereditatem, aut, pro praede litis vindiciarum cum satis accepisset, sponsionem faceret et ita de hereditate certaret. hoc, opinor, iure et maiores nostri et nos semper usi sumus. videte ut hoc iste correxerit.

cognosco homo alius in res veto edictum novus et simul dum sum unde ius civilis disco adulescens in disciplina is trado mirus sum homo ingenium mirus prudentia minucius quidam mortuus sum ante iste praetor is testamentum sum nullus lex hereditas ad gens minucia venio si habeo iste edictum qui ante iste et postea omnis habeo possessio minucia gens sum do si quis testamentum sui heres sum arbitror qui tum non exsto lex ago in hereditas aut pro praede lis vindiciaris cum satis accipio sponsio facio et ita de hereditas certo hic opinor ius et magnus noster et nos semper utor sum video ut hic iste corrigo


sed quid ego istius in eius modi rebus mediocris iniurias colligo, quae tantum modo in furtis istius et damnis eorum a quibus auferebat versatae esse videantur? accipite, si vultis, iudices, rem eius modi ut amentiam singularem et furorem iam, non cupiditatem eius perspicere possitis. Melitensis Diodorus est, qui apud vos antea testimonium dixit. is Lilybaei multos iam annos habitat, homo et domi nobilis et apud eos quo se contulit propter virtutem splendidus et gratiosus. de hoc Verri dicitur habere eum perbona toreumata, in his pocula quaedam, quae Thericlia nominantur, Mentoris manu summo artificio facta. quod iste ubi audivit, sic cupiditate inflammatus est non solum inspiciendi verum etiam auferendi ut Diodorum ad se vocaret ac posceret. ille, qui illa non invitus haberet, respondit Lilybaei se non habere, Melitae apud quendam propinquum suum reliquisse.

sed quis ego iste in is modus res mediocris injuria colligo qui tantus modo in furtum iste et damnum is ab qui aufero verso sum video accipio si volo iudex res is modus ut amentia singularis et furor iam non cupiditas is perspicio possum melitensis diodorus sum qui apud tu antea testimonium dico is lilybaeum multus iam annus habito homo et domus nobilis et apud is quo sui confero propter virtus splendidus et gratiosus de hic verrius dico habeo is perbonus toreuma in hic poculum quidam qui thericlia nomino mentor manus superus artificium facio qui iste ubi audio sic cupiditas inflammo sum non solus inspicio verus etiam aufero ut diodorus ad sui voco atque posco ille qui ille non invitus habeo respondeo lilybaeum sui non habeo melita apud quidam propinquus suus relinquo


quod enim iste praeterea genus pecuniae cogendae praeteriit? quod non ab omnibus aliis praeteritum excogitavit? ecqua res apud civitates Siculas expetitur, in qua aut honos aliquis sit aut potestas aut procuratio, quin eam rem tu ad tuum quaestum nundinationemque hominum traduxeris?Dicta sunt priore actione et privatim et publice testimonia; legati Centuripini, Halaesini, Catinenses, Panhormitanique dixerunt, multarum praeterea civitatum, iam vero privatim plurimi. quorum ex testimoniis cognoscere potuistis tota Sicilia per triennium neminem ulla in civitate senatorem factum esse gratiis, neminem, ut leges eorum sunt, suffragiis, neminem nisi istius imperio aut litteris; atque in his omnibus senatoribus cooptandis non modo suffragia nulla fuisse, sed ne genera quidem spectata esse ex quibus in eum ordinem cooptari liceret, neque census neque aetates neque cetera Siculorum iura valuisse;

qui enim iste praeterea genus pecunia cogo praetereo qui non ab omnis alius praetereo excogito ecqui res apud civitas siculus expeto in qui aut honor aliquis sum aut potestas aut procuratio quin is res tu ad tuus quaestus nundinatio homo traduco dicte sum prior actio et privatim et publicus testimonium legatus centuripinus halaesinus catinensis panhormitanus dico multus praeterea civitas iam verus privatim plurimus qui ex testimonium cognosco possum totus sicilia per triennium nemo ullus in civitas senator facio sum gratia nemo ut lex is sum suffragium nemo nisi iste imperium aut littera atque in hic omnis senator coopto non modo suffragium nullus sum sed ne genus quidem specto sum ex qui in is ordo cooptaris licet neque census neque aetas neque ceterus siculus ius valeo


Volcatius idem apud te postea fuit, eques Romanus, tanta accepta ignominia; nam quid est turpius ingenuo, quid minus libero dignum quam in conventu maximo cogi a magistratu furtum reddere? qui si eo animo esset quo non modo eques Romanus, sed quivis liber debet esse, aspicere te postea non potuisset; inimicus, hostis esset tanta contumelia accepta, nisi tecum tum conlusisset et tuae potius existimationi servisset quam suae. qui quam tibi amicus non modo tum fuerit quam diu tecum in provincia fuit, verum etiam nunc sit cum iam a ceteris amicis relictus es, et tu intellegis et nos existimare possumus. an hoc solum argumentum est nihil isto imprudente factum, quod Volcatius ei non succensuit? quod iste neque in Volcatium neque in Bidinos animadvertit?

volcatius idem apud tu postea sum eques romanus tantus accipio ignominia nam quis sum turpis ingenuus quis paruus liber dignus quam in convenio maximus cogo ab magistratus furtum reddo qui si is animus sum quo non modo eques romanus sed quivis liber debeo sum aspicio tu postea non possum inimicus hostis sum tantus contumelia accipio nisi tu tum conludo et tuus potis existimatio servio quam suus qui quam tu amicus non modo tum sum quam diu tu in provincia sum verus etiam nunc sum cum iam ab ceterus amicus relinquo sum et tu intellego et nos existimaris possum an hic solus argumentum sum nihil iste imprudens facio qui volcatius is non succenseo qui iste neque in volcatius neque in bidini animadverto


genera iam dudum innumerabilium iniuriarum, iudices, singulis nominibus profero, infinitam multitudinem iniuriarum praetermitto. vos ante oculos animosque vestros tota Sicilia decumanorum hos impetus, aratorum direptiones, huius importunitatem, Aproni regnum proponite. contempsit Siculos; non duxit homines nec ipsos ad persequendum vehementis fore, et vos eorum iniurias leviter laturos existimavit.

genus iam dudum innumerabilis iniuriaris iudex singuli nomen profero infinitus multitudo iniuriaris praetermitto tu ante oculus animus vester totus sicilia decimanus hic impetus arator direptio hic importunitas apronius regnum propono contemno siculi non duco homo neque ipse ad persequor vehemens sum et tu is injuria levis fero existimo


'oderunt Siculi; togatorum enim causa multa feci.' at hi quidem acerrimi inimici sunt. 'inimicos habeo civis Romanos, quod sociorum commoda ac iura defendi.' at socii in hostium numero sese abs te habitos queruntur. 'aratores inimici sunt propter decumas.' quid? qui agros immunis liberosque arant, cur oderunt? cur Halaesini, cur Centuripini, cur Segestani, cur Halicyenses? quod genus hominum, quem numerum, quem ordinem proferre possum qui te non oderit, sive civium Romanorum sive Siculorum? ut, etiamsi causas cur te oderint non possim dicere, tamen illud dicendum putem, quem omnes mortales oderint, eum vobis quoque odio esse oportere.

odi siculis togator enim causa multus facio at hic quidem acer inimicus sum inimicus habeo civis romanus qui socius commodus atque ius defendo at socius in hostis numerus sui abs tu habeo queror arator inimicus sum propter decimus quis qui ager immunis liber aro cur odi cur halaesinus cur centuripinus cur segestanus cur halicyenses qui genus homo qui numerus qui ordo profero possum qui tu non odi sive civis romanus sive siculus ut etiamsi causa cur tu odi non possum dico tamen ille dico puto qui omnis mortalis odi is tu quoque odium sum oportet


audite decretum mercennarii praetoris ex ipsius commentario, et cognoscite quanta in scribendo gravitas, quanta in constituendo iure sit auctoritas. recita. COMMENTARIVS. de consili sententia libenter ait se facere itaque perscribit. quid, si hoc verbo non esses usus 'libenter'? nos videlicet invitum te quaestum facere putaremus. ac 'de consili sententia'! praeclarum recitari consilium, iudices, audistis; utrum vobis consilium tandem praetoris recitari videbatur, cum audiebatis nomina, an praedonis improbissimi societas atque comitatus?

audio decretum mercenarius praetor ex ipse commentarius et cognosco quantus in scribo gravitas quantus in constituo ius sum auctoritas recito commentarivs de consilium sententia libet aio sui facio itaque perscribo quis si hic verbum non sum utor libet nos videlicet invitus tu quaestus facio puto atque de consilium sententia praeclaris recitaris consilium iudex audio utrum tu consilium tandem praetor recitaris video cum audio nomen an praedo improbus societas atque comitor


Verris mores improbos impurosque nostis: fingite vobis si potestis, aliquem qui in omnibus isti rebus par ad omnium flagitiorum nefarias libidines esse possit; is erit Apronius ille qui, ut ipse non solum vita sed corpore atque ore significat, immensa aliqua vorago est aut gurges vitiorum turpitudinumque omnium. hunc in omnibus stupris, hunc in fanorum expilationibus, hunc in impuris conviviis principem adhibebat; tantamque habet morum similitudo coniunctionem atque concordiam ut Apronius, qui aliis inhumanus ac barbarus, isti uni commodus ac disertus videretur; ut quem omnes odissent neque videre vellent, sine eo iste esse non posset; ut cum alii ne conviviis quidem isdem quibus Apronius, hic isdem etiam poculis uteretur; postremo ut odor Aproni taeterrimus oris et corporis,—quem, ut aiunt, ne bestiae quidem ferre possent,—uni isti suavis et iucundus videretur. ille erat in tribunali proximus, in cubiculo solus, in convivio dominus, ac tum maxime cum accubante praetextato praetoris filio saltare in convivio nudus coeperat.

verres mos improbus impurus nosco fingo tu si possum aliquis qui in omnis iste res par ad omnis flagitium nefarius libido sum possum is sum apronius ille qui ut ipse non solus vito sed corpus atque os significo immensus aliqui vorago sum aut gurges vitium turpitudo omnis hic in omnis stuprum hic in fanum expilatio hic in impurus convivium princeps adhibeo tantus habeo mos similitudo coniunctio atque concordia ut apronius qui alius inhumanus atque barbarus iste unus commodus atque dissero video ut qui omnis odi neque video volo sine is iste sum non possum ut cum alius ne convivium quidem idem qui apronius hic idem etiam poculum uto postremo ut odor apronius taeter ora et corpus qui ut aio ne bestia quidem fero possum unus iste suavis et iucundus video ille sum in tribunal proximus in cubiculum solus in convivium dominus atque tum magnus cum accubo praetextatus praetor filius salto in convivium nudus coepio


nunc vero in communi omnium gentium religione, inque iis sacris quae maiores nostri ab exteris nationibus adscita atque arcessita coluerunt,—quae sacra, ut erant re vera, sic appellari Graeca voluerunt,—neglegentes ac dissoluti si cupiamus esse, qui possumus? Vnius etiam urbis omnium pulcherrimae atque ornatissimae, Syracusarum, direptionem commemorabo et in medium proferam, iudices, ut aliquando totam huius generis orationem concludam atque definiam. nemo fere vestrum est quin quem ad modum captae sint a M. Marcello Syracusae saepe audierit, non numquam etiam in annalibus legerit. conferte hanc pacem cum illo bello, huius praetoris adventum cum illius imperatoris victoria, huius cohortem impuram cum illius exercitu invicto, huius libidines cum illius continentia: ab illo qui cepit conditas, ab hoc qui constitutas accepit captas dicetis Syracusas.

nunc verus in communis omnis gens religio in is sacrum qui magnus noster ab exter natio adscio atque arcesso colo qui sacer ut sum res verus sic appello graecum volo neglego atque dissolvo si cupio sum qui possum vnius etiam urbs omnis pulcher atque orno syracusaris direptio commemoro et in medius profero iudex ut aliquando totus hic genus oratio concludo atque definio nemo fere vester sum quin qui ad modus capio sum ab m marcellus syracusae saepe audio non numquam etiam in annal lego confero hic pax cum ille bellum hic praetor advenio cum ille imperator victoria hic cohors impurus cum ille exercitus invictus hic libido cum ille continentia ab ille qui capio condio ab hic qui constituo accipio capio dico syracusae


res occultari satis non potuit; per quendam eorum qui interfuerant fit Epicrates certior. primo contemnere et neglegere coepit, quod causa prorsus quod disputari posset nihil habebat. deinde cum de Heraclio cogitaret et istius libidinem nosset, commodissimum putavit esse de provincia clam abire; itaque fecit; profectus est Regium. quod ubi auditum est, aestuare illi qui pecuniam dederant, putare nihil agi posse absente Epicrate; nam Heraclius tamen adfuerat, cum primo sunt dati iudices; de hoc qui, antequam aditum in ius esset, antequam mentio denique controversiae facta esset ulla, discessisset, putabant nihil agi posse. homines Regium proficiscuntur; Epicratem conveniunt; demonstrant, id quod ille sciebat, se HS LXXX dedisse; rogant eum ut sibi id quod ab ipsis abisset pecuniae curet, ab sese caveat quem ad modum velit, de illa hereditate cum Epicrate neminem esse acturum.

res occultaris satis non possum per quidam is qui intersum fio epicrates certus primus contemno et neglego coepio qui causa prorsus qui disputaris possum nihil habeo deinde cum de heracleus cogito et iste libido nosco commodus puto sum de provincia clam abeo itaque facio proficiscor sum regius qui ubi audio sum aestuaris ille qui pecunia do puto nihil ago possum absum epicrates nam heracleus tamen adsum cum primus sum do iudex de hic qui antequam aditus in ius sum antequam mentior denique controversia facio sum ullus discedo puto nihil ago possum homo regius proficisco epicratem convenio demonstro is qui ille scio sui sestertius lxxx do rogo is ut sui is qui ab ipse abeo pecunia curo ab sui caveat qui ad modus volo de ille hereditas cum epicrates nemo sum ago


haec cum scirem et cogitarem, commisi tamen, iudices, Heio; produxi prima actione, neque id tamen ullo periculo feci. quid enim poterat Heius respondere, si esset improbus, si sui dissimilis? esse illa signa domi suae, non esse apud Verrem? qui poterat quicquam eius modi dicere? Vt homo turpissimus esset impudentissimeque mentiretur, hoc diceret, illa se habuisse venalia, eaque sese quanti voluerit vendidisse. homo domi suae nobilissimus, qui vos de religione sua ac dignitate vere existimare maxime vellet, primo dixit se istum publice laudare, quod sibi ita mandatum esset; deinde neque se habuisse illa venalia neque ulla condicione, si utrum vellet liceret, adduci umquam potuisse ut venderet illa quae in sacrario fuissent a maioribus suis relicta et tradita.

hic cum scio et cogitaris committo tamen iudex heius produco primus actio neque is tamen ullus periculum facio quis enim possum heius respondeo si sum improbus si suus dissimilis sum ille signum domus suus non sum apud verres qui possum quisquam is modus dico vt homo turpis sum impudens mentior hic dico ille sui habeo venalis is sui quantus volo vendo homo domus suus nobilis qui tu de religio suus atque dignitas verus existimaris magnus volo primus dico sui iste publicus laudo qui sui ita mando sum deinde neque sui habeo ille venalis neque ullus condicio si utrum volo licet adduco umquam possum ut vendo ille qui in sacrarium sum ab magnus suus relinquo et trado


audivimus hoc iam diu, iudices: nego quemquam esse vestrum quin saepe audierit socios istius fuisse decumanos. nihil aliud arbitror falso in istum esse dictum ab iis qui male de isto existimarint, nisi hoc. nam socii putandi sunt quos inter res communicata est: ego rem totam fortunasque aratorum omnis istius fuisse dico, Apronium Veneriosque servos,—quod isto praetore fuit novum genus publicanorum,—ceterosque decumanos procuratores istius quaestus et administros rapinarum fuisse dico.

audio hic iam diu iudex nego quisquam sum vester quin saepe audio socius iste sum decimanus nihil alius arbitror fallo in iste sum dico ab is qui malus de iste existimo nisi hic nam socius puto sum qui inter res communico sum ego res totus fortuno arator omnis iste sum dico apronius venereus servus qui iste praetor sum novus genus publicanus ceter decimanus procurator iste quaestus et administer rapina sum dico


quibus ego rebus quid iste speret et quo animum intendat facile perspicio; quam ob rem vero se confidat aliquid proficere posse hoc praetore et hoc consilio intellegere non possum. Vnum illud intellego, quod populus Romanus in reiectione iudicum iudicavit, ea spe istum fuisse praeditum ut omnem rationem salutis in pecunia constitueret, hoc erepto praesidio ut nullam sibi rem adiumento fore arbitraretur. etenim quod est ingenium tantum, quae tanta facultas dicendi aut copia, quae istius vitam tot vitiis flagitiisque convictam, iam pridem omnium voluntate iudicioque damnatam, aliqua ex parte possit defendere?

qui ego res quis iste spero et quo animus intendo facilis perspicio quam ob res verus sui confido aliquis proficio possum hic praetor et hic consilium intellego non possum vnus ille intellego qui populus romanus in reiectio iudex judico is spes iste sum praeditus ut omnis ratio salus in pecunia constituo hic eripio praesidium ut nullus sui res adjumentum sum arbitror etenim qui sum ingenium tantus qui tantus facultas dico aut copia qui iste vita tot vitium flagitium convinco iam pridem omnis voluntas judicium damno aliqui ex pars possum defendo


quapropter si quem forte inveneris qui hoc navale crimen conetur defendere, is ita defendat ut illa communia quae ad causam nihil pertinent praetermittat, me culpae fortunam adsignare, calamitatem crimini dare, me amissionem classis obicere, cum multi viri fortes in communi incertoque periculo belli et terra et mari saepe offenderint. nullam tibi obicio fortunam, nihil est quod ceterorum res minus commode gestas proferas, nihil est quod multorum naufragia fortunae colligas. ego navis inanis fuisse dico, remiges nautasque dimissos, reliquos stirpibus vixisse palmarum; praefuisse classi populi Romani Siculum, perpetuo sociis atque amicis Syracusanum; te illo tempore ipso superioribusque diebus omnibus in litore cum mulierculis perpotasse dico; harum rerum omnium auctores testisque produco.

quapropter si qui fors invenio qui hic naval crimen conor defendo is ita defendo ut ille commune qui ad causa nihil pertineo praetermitto ego culpa fortuna adsignaris calamitas crimen do ego amissio classis obicio cum multus vir fortis in communis incertus periculum bellum et terra et mare saepe offendo nullus tu obicio fortuna nihil sum qui ceterus res paruus commodus gero profero nihil sum qui multus naufragium fortuna colligo ego navus inanis sum dico remex nauta dimitto reliquus stirps vivo palmaris praesum classis populus romanus siculis perpetuus socius atque amicus syracusanus tu ille tempus ipse superus dies omnis in litus cum mulierculis perpoto dico haris res omnis auctor testis produco


fructum istum laudis, qui ex perpetua oratione percipi potuit, in alia tempora reservemus: nunc hominem tabulis, testibus, privatis publicisque litteris auctoritatibusque accusemus. res omnis mihi tecum erit, Hortensi. dicam aperte. si te mecum dicendo ac diluendis criminibus in hac causa contendere putarem, ego quoque in accusando atque in explicandis criminibus operam consumerem: nunc quoniam pugnare contra me instituisti non tam ex tua natura quam ex istius tempore et causa , necesse est istius modi rationi aliquo consilio obsistere.

fructus iste laus qui ex perpetuus oratio percipio possum in alius tempus reservo nunc homo tabula testis privo publicum littera auctoritas accuso res omnis ego tu sum hortensius dico apertus si tu ego dico atque diluo crimen in hic causa contendo puto ego quoque in accuso atque in explico crimen opera consumo nunc quoniam pugno contra ego instituo non tam ex tuus natura quam ex iste tempus et causa necesse sum iste modus ratio aliquis consilium obsisto


illud est capitale, illud formidolosum, illud optimo cuique metuendum, quod iste, ex hoc iudicio si aliqua vi se eripuerit, in iudicibus sit necesse est, sententiam de capite civis Romani ferat, sit in eius exercitu signifer qui imperium iudiciorum tenere vult. hoc populus Romanus recusat, hoc ferre non potest; clamat permittitque vobis ut, si istis hominibus delectemini, si ex eo genere splendorem ordini atque ornamentum curiae constituere velitis, habeatis sane istum vobiscum senatorem, etiam de vobis iudicem, si vultis, habeatis; de se homines, si qui extra istum ordinem sunt, quibus ne reiciendi quidem amplius quam trium iudicum praeclarae leges Corneliae faciunt potestatem, hunc hominem tam crudelem, tam sceleratum, tam nefarium nolunt iudicare.

ille sum capital ille formidulosus ille bonus quisque metuo qui iste ex hic iudicium si aliqui vis sui eripio in judex sum necesse sum sententia de caput civis romanus fero sum in is exercitus signifer qui imperium iudicium teneo volo hic populus romanus recuso hic fero non possum clamo permitto tu ut si iste homo delecto si ex is genus splendor ordo atque ornamentum curia constituo volo habeo sanus iste tu senator etiam de tu judico si volo habeo de sui homo si qui extra iste ordo sum qui ne reicio quidem amplus quam tres iudex praeclarus lex cornelius facio potestas hic homo tam crudelis tam scelero tam nefarius nolo iudicaris


homo importunis ime, cur tantam iniuriam P. Annio mortuo fecisti? cur hunc dolorem cineri eius atque ossibus inussisti, ut liberis eius bona patria—voluntate patris, iure, legibus tradita—eriperes, et cui tibi esset commodum condonares? quibuscum vivi bona nostra partimur, iis praetor adimere nobis mortuis bona fortunasque poterit? NEC PETITIONEM, inquit, NEC POSSESSIONEM DABO. eripies igitur pupillae togam praetextam, detrahes ornamenta non solum fortunae sed etiam ingenuitatis? miramur ad arma contra istum hominem Lampsacenos isse, miramur istum de provincia decedentem clam Syracusis profugisse? nos si alienam vicem pro nostra iniuria doleremus, vestigium istius in foro nullum esset relictum.

homo importunis imus cur tantus iniuria p annius mortuus facio cur hic dolor cinis is atque os inuro ut liber is bonus patria voluntas pater ius lex trado eripio et qui tu sum commodus condonaris qui vivo bonus noster partio is praetor adimo nos morior bonus fortuno possum neque petitio inquam neque possessio do eripio igitur pupilla toga praetexta detraho ornamentum non solus fortuna sed etiam ingenuitas miror ad arma contra iste homo lampsaceni eo miror iste de provincia decedo clam syracusae profugio nos si alienus vicis pro noster iniuria doleo vestigium iste in forum nullus sum relinquo


idem fecit Heracleae. nam eo quoque colonos P. Rupilius deduxit, legesque similis de cooptando senatu et de numero veterum ac novorum dedit. ibi non solum iste ut apud ceteros pecuniam accepit, sed etiam genera veterum ac novorum numerumque permiscuit. nolite exspectare dum omnis obeam oratione mea civitates: hoc uno complector omnia, neminem isto praetore senatorem fieri potuisse nisi qui isti pecuniam dedisset.

idem facio heraclea nam is quoque colonus p rupilius deduco lego similis de coopto senatus et de numerus vetus atque novum do ibi non solus iste ut apud ceterus pecunia accipio sed etiam genus vetus atque novum numerus permisceo nolo exspectaris dum omnis obeo oratio meus civitas hic unus complector omnis nemo iste praetor senator fio possum nisi qui iste pecunia do


opinor, cum haec fierent, tum vos audiretis, sicut audistis: tum causa agi vere videretur. sic a me sunt acta omnia priore actione ut in criminibus omnibus nullum esset in quo quisquam vestrum perpetuam accusationem requireret. nego esse quicquam a testibus dictum quod aut vestrum cuipiam esset obscurum aut cuiusquam oratoris eloquentiam quaereret. etenim sic me ipsum egisse memoria tenetis ut in testibus interrogandis omnia crimina proponerem et explicarem, ut, cum rem totam in medio posuissem, tum denique testem interrogarem. itaque non modo vos, quibus est iudicandum, nostra crimina tenetis, sed etiam populus Romanus totam accusationem causamque cognovit. tametsi ita de meo facto loquor quasi ego illud mea voluntate potius quam vestra iniuria adductus fecerim.

opinor cum hic fio tum tu audio sicut audio tum causa ago verus video sic ab ego sum ago omnis prior actio ut in crimen omnis nullus sum in quo quisquam vester perpetuus accusatio requiro nego sum quisquam ab testis dico qui aut vester qui sum obscurus aut quisquam orator eloquentia quaero etenim sic ego ipse ago memoria teneo ut in testis interrogo omnis crimen propono et explicaris ut cum res totus in medium pono tum denique testo interrogaris itaque non modo tu qui sum judico noster crimen teneo sed etiam populus romanus totus accusatio causa cognosco tametsi ita de meus facio loquor quasi ego ille meus voluntas potis quam vester iniuria adduco facio


hic te praetore Heracleo pirata cum quattuor myoparonibus parvis ad arbitrium suum navigavit. pro di immortales! piraticus myoparo, cum imperi populi Romani nomen ac fasces essent Syracusis, usque ad forum Syracusanorum et ad omnis crepidines urbis accessit, quo neque Carthaginiensium gloriosissimae classes, cum mari plurimum poterant, multis bellis saepe conatae umquam aspirare potuerunt, neque populi Romani invicta ante te praetorem gloria illa navalis umquam tot Punicis Siciliensibusque bellis penetrare potuit; qui locus eius modi est ut ante Syracusani in moenibus suis, in urbe, in foro hostem armatum ac victorem quam in portu ullam hostium navem viderint.

hic tu praetor heracleus pirata cum quattuor myoparo parvus ad arbitrium suus navigo pro deus immortalis piraticus myoparo cum imperium populus romanus nomen atque fascis sum syracusae usque ad forum syracusanus et ad omnis crepido urbs accedo quo neque carthaginiensis gloriosus classis cum mare multus possum multus bellum saepe conor umquam aspiraris possum neque populus romanus invictus ante tu praetor gloria ille naval umquam tot punicus siciliensis bellum penetraris possum qui locus is modus sum ut ante syracusanus in moenia suus in urbs in forum hostis armo atque victor quam in portus ullus hostis navo video


nunc cum vivum nescio quem istum producis, tamen te derideri vides. quid? si aufugisset, si vincla rupisset ita ut Nico, ille nobilissimus pirata, fecit, quem P. Servilius qua felicitate ceperat eadem recuperavit, quid diceres? verum hoc erat: si ille semel verus pirata securi percussus esset, pecuniam illam non haberes; si hic falsus esset mortuus aut profugisset, non esset difficile alium in suppositi locum supponere. plura dixi quam volui de illo archipirata, et tamen ea quae certissima sunt huius criminis argumenta praetermisi. volo enim esse totum mihi crimen hoc integrum: est certus locus, certa lex, certum tribunal quo hoc reservetur.

nunc cum vivus nescio qui iste produco tamen tu derideo video quis si aufugio si vinclum rumpo ita ut nico ille nobilis pirata facio qui p servilis qui felicitas capio idem recipero quis dico verus hic sum si ille semel verus pirata securus percutio sum pecunia ille non habeo si hic falsus sum mortuus aut profugio non sum difficilis alius in suppono locus suppono multus dico quam volo de ille archipirata et tamen is qui certus sum hic crimen argumentum praetermitto volo enim sum totus ego crimen hic integer sum certus locus certus lex certus tribunal quo hic reservo


hanc tu tantam religionem si tum in imperio propter cupiditatem atque audaciam non pertimescebas, ne nunc quidem in tanto tuo liberorumque tuorum periculo perhorrescis? quem tibi aut hominem invitis dis immortalibus aut vero deum tantis eorum religionibus violatis auxilio futurum putas? tibi illa Diana in pace atque in otio religionem nullam attulit? quae cum duas urbis in quibus locata fuerat captas incensasque vidisset, bis ex duorum bellorum flamma ferroque servata est; quae Carthaginiensium victoria loco mutato religionem tamen non amisit, P. Africani virtute religionem simul cum loco recuperavit. quo quidem scelere suscepto cum inanis esset basis et in ea P. Africani nomen incisum, res indigna atque intoleranda videbatur omnibus non solum religiones esse violatas, verum etiam P. Africani, viri fortissimi, rerum gestarum gloriam, memoriam virtutis, monumenta victoriae C. Verrem sustulisse.

hic tu tantus religio si tum in imperium propter cupiditas atque audacia non pertimesco ne nunc quidem in tantus tuus liber tuus periculum perhorresco qui tu aut homo invitus deus immortalis aut verus deus tantus is religio violo auxilium sum puto tu ille diana in pax atque in otium religio nullus affero qui cum duo urbs in qui loco sum capio incendo video bis ex duo bellum flamma ferrum servo sum qui carthaginiensis victoria locus muto religio tamen non amitto p africanus virtus religio simul cum locus recipero quo quidem scelus suscepto cum inanis sum basis et in is p africanus nomen incido res indignus atque intolero video omnis non solus religio sum violo verus etiam p africanus vir fortis res gero gloria memoria virtus monumentum victoria que verres tollo


quid? tertio anno? LXXX, quem ad modum legatos Agyrinensis recitare ex publicis litteris audistis. pro di immortales! si ex provincia tota cLxx aratores eiecisses, possesne severis iudicibus salvus esse? Vnus ager Agyrinensis cLxx aratoribus inanior cum sit, vos coniecturam totius provinciae nonne facietis? atque hoc peraeque in omni agro decumano reperietis; quibus aliquid tamen reliqui fuerit ex magno patrimonio, eos in agris minore instrumento, minus multis iugis remansisse, quod metuebant, si discessissent, ne reliquas fortunas omnis amitterent; quibus autem iste nihil reliqui quod perderent fecerat, eos plane non solum ex agris, verum etiam ex civitatibus suis profugisse. illi ipsi qui remanserant, vix decuma pars aratorum, relicturi agros omnes erant, nisi ad eos Metellus Roma litteras misisset se decumas lege Hieronica venditurum, et nisi ab iis hoc petivisset, ut sererent quam plurimum; quod illi semper sui causa fecerant, cum eos nemo rogaret, quam diu intellegebant sese sibi et populo Romano, non Verri et Apronio serere, impendere, laborare.

quis tertius annus lxxx qui ad modus legatus agyrinensis recitaris ex publicus littera audio pro deus immortalis si ex provincia totus clxx arator eicio possum sero judex salvus sum vnus ager agyrinensis clxx arator inanis cum sum tu conicio totus provincia nonne facio atque hic peraeque in omnis ager decimanus reperio qui aliquis tamen reliquus sum ex magnus patrimonium is in ager paruus instrumentum paruus multus iugum remaneo qui metuo si discedo ne reliquus fortuna omnis amitto qui autem iste nihil reliquus qui perdo facio is planus non solus ex ager verus etiam ex civitas suus profugio ille ipse qui remaneo vix decimus pars arator relinquo ager omnis sum nisi ad is metellus roma littera mitto sui decimus lex hieronicus vendo et nisi ab is hic peto ut sero quam multus qui ille semper suus causa facio cum is nemo rogo quam diu intellego sui sui et populus romanus non verrius et apronius sero impendeo laboro


verum vobis dicam id quod intellexi, iudices. homines scitote esse quosdam quos tantum odium nostri ordinis teneat ut hoc palam iam dictitent, se istum, quem sciant esse hominem improbissimum, hoc uno nomine absolvi velle ut ab senatu iudicia per ignominiam turpitudinemque auferantur. haec me pluribus verbis, iudices, vobiscum agere coegit non timor meus de vestra fide, sed spes illorum nova, quae cum Verrem a porta subito ad iudicium retraxisset, non nulli suspicati sunt non sine causa illius consilium tam repente esse mutatum.

verus tu dico is qui intellego iudex homo scio sum quidam qui tantus odium noster ordo teneo ut hic palam iam dictito sui iste qui scio sum homo improbus hic unus nomen absolvo volo ut ab senatus iudicium per ignominia turpitudo aufero hic ego multus verbum iudex tu ago cogo non timor meus de vester fides sed spes ille novo qui cum verres ab porto subeo ad iudicium retraho non nullus suspicor sum non sine causa ille consilium tam repens sum muto


quid hoc homine faciatis aut ad quam spem tam perfidiosum, tam importunum animal reservetis? qui in Cn. Carbone sortem, in Cn. Dolabella voluntatem neglexerit ac violarit, eosque ambo non modo deseruerit sed etiam prodiderit atque oppugnarit. nolite, quaeso, iudices, brevitate orationis meae potius quam rerum ipsarum magnitudine crimina ponderare; mihi enim properandum necessario est, ut omnia vobis quae mihi constituta sunt possim exponere.

quis hic homo facio aut ad quam spes tam perfidiosus tam importunus animal reservo qui in cn carbo sors in cn dolabella voluntas neglego atque violo is ambo non modo desero sed etiam prodo atque oppugno nolo quaeso iudex brevitas oratio meus potis quam res ipsaris magnitudo crimen ponderaris ego enim propero necessarius sum ut omnis tu qui ego constituo sum possum expono


hunc tu igitur imperatorem esse defendis, Hortensi? huius furta, rapinas, cupiditatem, crudelitatem, superbiam, scelus, audaciam rerum gestarum magnitudine atque imperatoriis laudibus tegere conaris? hic scilicet est metuendum ne ad exitum defensionis tuae vetus illa Antoniana dicendi ratio atque auctoritas proferatur, ne excitetur Verres, ne denudetur a pectore, ne cicatrices populus Romanus aspiciat, ex mulierum morsu vestigia libidinis atque nequitiae. di faciant ut rei militaris, ut belli mentionem facere audeas!

hic tu igitur imperator sum defendo hortensius hic furtum rapina cupiditas crudelitas superbia scelus audacia res gero magnitudo atque imperatorius laus tego conaris hic scilicet sum metuo ne ad exitus defensio tuus vetus ille antonianus dico ratio atque auctoritas profero ne excito verres ne denudo ab pectus ne cicatrix populus romanus aspicio ex mulier morsus vestigium libido atque nequitia deus facio ut res militaris ut bellum mentio facio audeo


sed in ista ipsa Sicilia non quaeram exemplum foris: hoc ipso ex consilio utar exemplis. C. Marcelle, te appello. Siciliae provinciae, cum esses pro consule, praefuisti: num quae in tuo imperio pecuniae cellae nomine coactae sunt? neque ego hoc in tua laude pono: alia sunt tua facta atque consilia summa laude digna, quibus illam tu provinciam adflictam et perditam erexisti atque recreasti; nam hoc de cella ne Lepidus quidem fecerat, cui tu successisti. quae sunt tibi igitur exempla in Sicilia cellae, si hoc crimen non modo Marcelli facto, sed ne Lepidi quidem potes defendere?

sed in iste ipse sicilia non quaero exemplum foris hic ipse ex consilium uto exemplum que marcellus tu appello sicilia provincia cum sum pro consul praesum num qui in tuus imperium pecunia cella nomen cogo sum neque ego hic in tuus laus pono alius sum tuus facio atque consilium summus laus dignus qui ille tu provincia affligo et perdo erigo atque recreo nam hic de cella ne lepidus quidem facio qui tu succedo qui sum tu igitur exemplum in sicilia cella si hic crimen non modo marcellus facio sed ne lepidus quidem possum defendo


si planum fit hoc ita quem ad modum dico esse factum, num poteris dicere, Hortensi, nihil in istis fuisse litteris quod Verrem laederet? non modo id non dices, sed ne illud quidem tibi dicere licebit, tantum quantum ego dicam non fuisse. ergo hoc vestro consilio et gratia perfecistis, ut, quem ad modum paulo ante dixi, et mihi summa facultas ad accusandum daretur, et iudici libera potestas ad credendum.

si planus fio hic ita qui ad modus dico sum facio num possum dico hortensius nihil in iste sum littera qui verres laedo non modo is non dico sed ne ille quidem tu dico liceo tantus quantus ego dico non sum ergo hic vester consilium et gratia perficio ut qui ad modus paulus ante dico et ego summus facultas ad accuso do et judicium liber potestas ad credo


erit tum consul Hortensius cum summo imperio et potestate, ego autem aedilis, hoc est paulo amplius quam privatus; tamen haec huius modi res est quam me acturum esse polliceor, ita populo Romano grata atque iucunda, ut ipse consul in hac causa prae me minus etiam, si fieri possit, quam privatus esse videatur. omnia non modo commemorabuntur, sed etiam expositis certis rebus agentur, quae inter decem annos, posteaquam iudicia ad senatum translata sunt, in rebus iudicandis nefarie flagitioseque facta sunt.

sum tum consul hortensius cum superus imperium et potestas ego autem aedilis hic sum paulus amplus quam privo tamen hic hic modus res sum quam ego ago sum polliceor ita populus romanus gratus atque iucundus ut ipse consul in hic causa prae ego paruus etiam si fio possum quam privo sum video omnis non modo commemoro sed etiam expono certus res ago qui inter decem annus posteaquam iudicium ad senatus transfero sum in res judico nefarius flagitiosus facio sum


Sentio, iudices, moderandum mihi esse iam orationi meae fugiendamque vestram satietatem. non versabor in uno genere diutius, et ita cetera de oratione mea tollam ut in causa tamen relinquam. audietis Agrigentinorum, fortissimorum virorum, diligentissimorum aratorum, querimonias; cognoscetis Entellinorum, hominum summi laboris summaeque industriae, dolorem et iniurias; Heracliensium, Gelensium, Soluntinorum incommoda proferentur; Catinensium, locupletissimorum hominum amicissimorumque, agros vexatos ab Apronio cognoscetis-; Tyndaritanam, nobilissimam civitatem, Cephaloeditanam, Haluntinam, Apolloniensem, Enguinam, Capitinam perditas esse hac iniquitate decumarum intellegetis; Inensibus, Murgentinis, Assorinis, Helorinis, Ietinis nihil omnino relictum; Cetarinos, Scherinos, parvarum civitatum homines, omnino abiectos esse ac perditos; omnis denique agros decumanos per triennium populo Romano ex parte decuma, C. Verri ex omni reliquo vectigalis fuisse, et plerisque aratoribus nihil omnino superfuisse; si cui quid aut relictum aut remissum sit, id fuisse tantum quantum ex eo quo istius avaritia contenta fuit redundarit.

sentius iudex modero ego sum iam oratio meus fugio vester satietas non verso in unus genus diu et ita ceterus de oratio meus tollo ut in causa tamen relinquo audio agrigentinus fortis vir diligens arator querimonia cognosco entellini homo superus labor summa industria dolor et injuria heracleenses gelenses soluntini incommodus profero catinensis locupletissimorum homo amicus ager vexo ab apronius cognosco tyndaritanam nobilis civitas cephaloeditanus aluntinus apolloniensis enguinus capitinus perdo sum hic iniquitas decumaris intellego inensibus murgentinus assorinus helorinus ietinis nihil omnino relinquo cetarini scherinos parvaris civitas homo omnino abicio sum atque perdo omnis denique ager decimanus per triennium populus romanus ex pars decimus que verrius ex omnis reliquus vectigal sum et plerusque arator nihil omnino supersum si qui quis aut relinquo aut remitto sum is sum tantus quantus ex is quo iste avaritia contineo sum redundo


Audistis Theodorum et Numenium et Nicasionem, legatos Hennensis, publice dicere sese a suis civibus haec habere mandata, ut ad Verrem adirent et eum simulacrum Cereris et victoriae reposcerent; id si impetrassent, tum ut morem veterem Hennensium conservarent, publice in eum, tametsi vexasset Siciliam, tamen, quoniam haec a maioribus instituta accepissent, testimonium ne quod dicerent; sin autem ea non reddidisset, tum ut in iudicio adessent, tum ut de eius iniuriis iudices docerent, sed maxime de religione quererentur. quas illorum querimonias nolite, per deos immortalis, aspernari, nolite contemnere ac neglegere, iudices! aguntur iniuriae sociorum, agitur vis legum, agitur existimatio veritasque iudiciorum. quae sunt omnia permagna, verum illud maximum: tanta religione obstricta tota provincia est, tanta superstitio ex istius facto mentis omnium Siculorum occupavit ut quaecumque accidant publice privatimque incommoda propter eam causam sceleris istius evenire videantur.

audio theodorus et numenius et nicasio legatus hennensis publicus dico sui ab suus civis hic habeo mandatum ut ad verres adeo et is simulacrum ceres et victoria reposco is si impetro tum ut mos vetus hennensis conservo publicus in is tametsi vexo sicilia tamen quoniam hic ab magnus institutum accipio testimonium ne qui dico sin autem is non reddo tum ut in iudicium adsum tum ut de is iniuria iudex doceo sed magnus de religio queror qui ille querimonia nolo per deus immortal aspernaris nolo contemno atque neglego iudex ago iniuria socius ago volo lex ago existimatio vereor iudicium qui sum omnis permagnus verus ille magnus tantus religio obstringo totus provincia sum tantus superstitio ex iste facio mens omnis siculus occupo ut quicumque accido publicus privatim incommodus propter is causa scelus iste evenio video


quid? illa cuius modi sunt quae ex tempore ab Apronio admonitus edixit? Q. Septicio, honestissimo equite Romano, resistente Apronio et adfirmante se plus decuma non daturum, exoritur peculiare edictum repentinum, ne quis frumentum de area tolleret antequam cum decumano pactus esset. ferebat hanc quoque iniquitatem septicius et imbri frumentum corrumpi in area patiebatur, cum illud edictum repente uberrimum et quaestuosissimum nascitur, ut an te Kalendas Sextilis omnis decumas ad aquam deportatas haberent.

quis ille qui modus sum qui ex tempus ab apronius admonitus edico q septicio honestus eques romanus resisto apronius et adfirmo sui multus decimus non do exorior peculiaris edictum repentinus ne quis frumentum de area tollo antequam cum decimanus paciscor sum fero hic quoque iniquitas septicus et imber frumentum corrumpo in area patior cum ille edictum repens uber et quaestuosus nascor ut an tu kalendae sextilis omnis decimus ad aqua deporto habeo


— vos etiam atque etiam imploro et appello, sanctissimae deae, quae illos Hennensis lacus lucosque incolitis, cunctaeque Siciliae, quae mihi defendenda tradita est, praesidetis, a quibus inventis frugibus et in orbem terrarum distributis omnes gentes ac nationes vestri religione numinis continentur; ceteros item deos deasque omnis imploro et obtestor, quorum templis et religionibus iste nefario quodam furore et audacia instinctus bellum sacrilegum semper impiumque habuit indictum, ut, si in hoc reo atque in hac causa omnia mea consilia ad salutem sociorum, dignitatem rei publicae, fidem meam spectaverunt, si nullam ad rem nisi ad officium et virtutem omnes meae curae vigiliae cogitationesque elaborarunt, quae mea mens in suscipienda causa fuit, fides in agenda, eadem vestra sit in iudicanda;

tu etiam atque etiam imploro et appello sancio dea qui ille hennensis lacus lucus incolo cunctus sicilia qui ego defendo trado sum praesideo ab qui invenio frugis et in orbis terra distribuo omnis gens atque natio vester religio numen contineo ceterus item deus dea omnis imploro et obtestor qui templum et religio iste nefarius quidam furor et audacia instinguo bellum sacrilegus semper impius habeo indico ut si in hic reor atque in hic causa omnis meus consilium ad salus socius dignitas res publicus fides meus specto si nullus ad res nisi ad officium et virtus omnis meus cura vigilia cogitatio elaboro qui meus mens in suscipio causa sum fides in ago idem vester sum in judico