videte porro aliam amentiam; videte ut, dum expedire sese vult, induat. cognitorem adscribit Sthenio—quem? cognatum aliquem aut propinquum? non. Thermitanum aliquem, honestum hominem ac nobilem? ne id quidem. at Siculum, in quo aliquis splendor dignitasque esset? neminem. quid igitur? civem Romanum. cui hoc probari potest? cum esset Sthenius civitatis suae nobilissimus, amplissima cognatione, plurimis amicitiis, cum praeterea tota Sicilia multum auctoritate et gratia posset, invenire neminem Siculum potuit qui pro se cognitor fieret? hoc probabis? an ipse civem Romanum maluit? cedo cui Siculo, cum is reus fieret, civis Romanus cognitor factus umquam sit. omnium praetorum litteras qui ante te fuerunt profer, explica; si unum inveneris, ego hoc tibi, quem ad modum in tabulis scriptum habes, ita gestum esse concedam.

video porro alius amentia video ut dum expedio sui volo induo cognitor adscribo sthenius qui cognatus aliquis aut propinquus non thermitani aliquis honestus homo atque nobilis ne is quidem at siculis in quo aliquis splendor dignitas sum nemo quis igitur civis romanus qui hic probaris possum cum sum sthenius civitas suus nobilis amplus cognatio multus amicitia cum praeterea totus sicilia multus auctoritas et gratia possum invenio nemo siculis possum qui pro sui cognitor fio hic probo an ipse civis romanus malo cedo qui siculus cum is reus fio civis romanus cognitor facio umquam sum omnis praetor littera qui ante tu sum profero explico si unus invenio ego hic tu qui ad modus in tabula scribo habeo ita gero sum concedo


mulier Segestana perdives et nobilis, Lamia nomine, per triennium isti plena domo telarum stragulam vestem confecit, nihil nisi conchylio tinctum Attalus, homo pecuniosus, Neti, Lyso Lilybaei, Critolaus Aetnae, Syracusis Aeschrio, Cleomenes, Theomnastus, Helori Archonidas,—dies me citius defecerit quam nomina. 'ipse dabat purpuram, tantum operam amici.' credo; iam enim non libet omnia criminari; quasi vero hoc mihi non satis sit ad crimen, habuisse tam multum quod daret, voluisse deportare tam multa, hoc denique, quod concedit, amicorum operis esse in huiusce modi rebus usum.

mulier segestanus perdives et nobilis lamia nomen per triennium iste plenus domus telaris stragulus vestis confacio nihil nisi conchylium tingo attalus homo pecuniosus netum lyso lilybaeum critolaus aetna syracusae aeschrio cleomenes theomnastus helorus archonidas dies ego cieo deficio quam nomen ipse do purpura tantus opera amicus credo iam enim non libet omnis criminaris quasi verus hic ego non satis sum ad crimen habeo tam multus qui do volo deportaris tam multus hic denique qui concedo amicus opus sum in hic modus res usus


minor esse nunc, iudices, vobis disceptantibus debet, et tanto minor quanto est honestius alienis iniuriis quam re sua commoveri. quid ad haec respondere cogitas? utrum factum negabis an tibi hoc licitum esse defendes? negare qui potes? an ut tanta auctoritate litterarum, tot testibus publicanis convincare licuisse vero qui? si hercule te tuam pecuniam praetorem in provincia faeneratum docerem, tamen effugere non posses; sed publicam, sed ob frumentum decretam, sed a publicanis faenore acceptam, hoc licuisse cuiquam probabis? quo non modo ceteri, sed tu ipse nihil audacius improbiusque fecisti. non mehercule hoc, quod omnibus singulare videtur,—de quo mihi deinceps dicendum est,— possum, iudices, dicere audacius esse aut impudentius, quod permultis civitatibus pro frumento nihil solvit omnino: maior haec praeda fortasse, sed illa impudentia certe non minor.

paruus sum nunc iudex tu discepto debeo et tantus paruus quantus sum honestus alienus iniuria quam res suus commoveo quis ad hic respondeo cogito utrum facio nego an tu hic liceo sum defendo nego qui possum an ut tantus auctoritas litteraris tot testis publicanus convincaris liceo verus qui si herculis tu tuus pecunia praetor in provincia faenero doceo tamen effugio non possum sed publicus sed ob frumentum decerno sed ab publicanus faenus accipio hic liceo quisquam probo quo non modo ceterus sed tu ipse nihil audax improbus facio non hercules hic qui omnis singularis video de quo ego deinceps dico sum possum iudex dico audax sum aut impudens qui permultus civitas pro frumentum nihil solvo omnino magnus hic praeda fortasse sed ille impudens certus non paruus


vellem etiam hoc posset dicere, nihil ad se istam rationem pertinere, per quaestores rem frumentariam esse administratam. ne id quidem ei licet dicere, propterea quod ipsius litterae recitantur ad civitates de ternis denariis missae. quae est igitur defensio? 'feci quod arguis; coegi pecunias maximas cellae nomine; sed hoc mihi licuit, vobis si prospicitis licebit.' periculosum provinciis genus iniuriae confirmari iudicio, perniciosum nostro ordini populum Romanum existimare non posse eos homines qui ipsi legibus teneantur leges in iudicando religiose defendere. atque isto praetore, iudices,, non solum aestimandi frumenti modus non fuit, sed ne imperandi quidem; neque enim id quod debebatur, sed quantum commodum fuit imperavit. summam faciam vobis ex publicis litteris ac testimoniis civitatum frumenti in cellam imperati: reperietis quinquiens tanto, iudices amplius istum quam quantum in cellam ei sumere licitum sit civitatibus imperasse. quid ad hanc impudentiam addi potest, si et aestimavit tanti ut homines ferre non possent, et tanto plus quam erat ei concessum legibus imperavit?

volo etiam hic possum dico nihil ad sui iste ratio pertineo per quaestor res frumentarius sum administro ne is quidem is licet dico propterea qui ipse littera recito ad civitas de terni denarius mitto qui sum igitur defensio facio qui arguo cogo pecunia magnus cella nomen sed hic ego licet tu si prospicio liceo periculosus provincia genus iniuria confirmaris iudicium perniciosus noster ordo populus romanus existimaris non possum is homo qui ipse lex teneo lex in judico religiosus defendo atque iste praetor iudex non solus aestimo frumentum modus non sum sed ne impero quidem neque enim is qui debeo sed quantus commodus sum impero summa facio tu ex publicus littera atque testimonium civitas frumentum in cella impero reperio quinquiens tantus iudex amplus iste quam quantus in cella is sumo liceo sum civitas impero quis ad hic impudentia addo possum si et aestimo tantus ut homo fero non possum et tantus multus quam sum is concedo lex impero


Habonius, qui legem nosset—qua in lege numerus tantum columnarum traditur, perpendiculi mentio fit nulla—et qui non putaret sibi expedire ita accipere, ne eodem modo tradendum esset, negat id sibi deberi, negat oportere exigi. iste Habonium quiescere iubet et simul ei non nullam spem societatis ostendit; hominem modestum et minime pertinacem facile coercet; columnas ita se exacturum esse confirmat.

habonius qui lex nosco qui in lex numerus tantus columnaris trado perpendiculis mentior fio nullus et qui non puto sui expedio ita accipio ne idem modo trado sum nego is sui debeo nego oportet exigo iste habonius quiesco iubeo et simul is non nullus spes societas ostendo homo modestus et paruus pertinax facilis coerceo columna ita sui exigo sum confirmo


itaque ad omnis res sic illa provincia semper usi sumus ut, quicquid ex sese posset efferre, id non apud nos nasci, sed domi nostrae conditum iam putaremus. deberet non ad diem dedit? quando id quod opus esse putaret non ultro pollicita est? quando id quod imperaretur recusavit? itaque ille M. Cato sapiens cellam penariam rei publicae nostrae, nutricem plebis Romanae Siciliam nominabat. nos vero experti sumus Italico maximo difficillimoque bello Siciliam nobis non pro penaria cella, sed pro aerario illo maiorum vetere ac referto fuisse; nam sine ullo sumptu nostro, coriis, tunicis, frumentoque suppeditando, maximos exercitus nostros vestivit, aluit, armavit.

itaque ad omnis res sic ille provincia semper utor sum ut quisquis ex sui possum effero is non apud nos nascor sed domus noster condio iam puto debeo non ad dies do quando is qui opus sum puto non ultro polliceor sum quando is qui impero recuso itaque ille m cato sapio cella penaria res publicus noster nutrix plebs romanus sicilia nomino nos verus experior sum italicus maximus difficilis bellum sicilia nos non pro penaria cella sed pro aerarius ille magnus veto atque refero sum nam sine ullus sumo noster corius tunica frumentum suppedito magnus exercitus noster vestio alo armo


quem concursum in oppido factum putatis, quem clamorem, quem porro fletum mulierum? qui videret equum Troianum introductum, urbem captam diceret. efferri sine thecis vasa, extorqueri alia de manibus mulierum, ecfringi multorum foris, revelli claustra. quid enim putatis? scuta si quando conquiruntur a privatis in bello ac tumultu, tamen homines inviti dant, etsi ad salutem communem dari sentiunt, ne quem putetis sine maximo dolore argentum caelatum domo, quod alter eriperet, protulisse. omnia deferuntur. Cibyratae fratres vocantur; pauca improbant; quae probarant, iis crustae aut emblemata detrahebantur. sic Haluntini excussis deliciis cum argento puro domum revertuntur.

qui concurro in oppidum facio puto qui clamor qui porro fletus mulier qui video equus trojanus introduco urbs capio dico effero sine theca vasum extorqueo alius de manus mulier ecfringi multus foris revello claustra quis enim puto scutum si quando conquaero ab privo in bellum atque tumultus tamen homo invitus do etsi ad salus communis do sentio ne qui puteo sine maximus dolor argentum caelo domus qui alter eripio profero omnis defero cibyrata frater voco paucus improbo qui probo is crusta aut emblema detraho sic aluntinus excutio deliciae cum argentum purus domus revorto


itaque homini improbissimo respondent Agyrinenses sese decumas ei quem ad modum deberent daturos: lucrum, cum ille magno praesertim emisset, non addituros. Apronius certiorem facit istum cuia res erat. statim, tamquam coniuratio aliqua Agyri contra rem publicam facta aut legatus praetoris pulsatus esset, ita Agyrio magistratus et quinque primi accitu istius evocantur. veniunt Syracusas; praesto est Apronius; ait eos ipsos qui venissent contra edictum praetoris fecisse. quaerebant, quid? respondebat se ad recuperatores esse dicturum. iste aequissimus homo formidinem illam suam miseris Agyrinensibus iniciebat: recuperatores se de cohorte sua daturum minabatur. Agyrinenses, viri fortissimi, iudicio se passuros esse dicebant.

itaque homo improbus respondeo agyrinensis sui decimus is qui ad modus debeo do lucrum cum ille magnus praesertim emo non addo apronius certus facio iste cuia res sum statim tamquam coniuratio aliqui agyrium contra res publicus facio aut legatus praetor pulso sum ita agyrium magistratus et quinque primus accio iste evoco venio syracusae praesto sum apronius aio is ipse qui venio contra edictum praetor facio quaero quis respondeo sui ad recuperator sum dico iste aequus homo formido ille suus miser agyrinensis inicio recuperator sui de cohors suus do mino agyrinensis vir fortis iudicium sui patior sum dico


hoc cum ita esset, primum illud dico, pluribus milibus medimnum venisse decumas agri Leontini quam quot milia iugerum sata essent in agro Leontino. quodsi fieri non poterat ut plus quam x medimna ex iugero exararent, medimnum autem ex iugero decumano dari oportebat, cum ager, id quod perraro evenit, cum decumo extulisset, quae erat ratio decumanis, siquidem decumae ac non bona venibant aratorum, ut pluribus aliquanto medimnis decumas emerent quam iugera erant sata? in Leontino iugerum subscriptio ac professio non est plus xxx; decumae xxxvl medimnum venierunt.erravit an potius insanivit Apronius? immo tum insanisset, si aratoribus id quod deberent licitum esset, et non quod Apronius imperasset necesse fuisset dare.

hic cum ita sum primus ille dico multus mille medimnum venio decimus ager leontinus quam quot mille jugerum sero sum in ager leontinus quodsi fio non possum ut multus quam decem medimnum ex jugerum exaro medimnum autem ex jugerum decimanus do oportet cum ager is qui perrarus evenio cum decimus effero qui sum ratio decimanus siquidem decimus atque non bonus venio arator ut multus aliquantus medimnum decimus emo quam iugerum sum sero in leontinus jugerum subscriptio atque professio non sum multus xxx decimus xxxvl medimnum venierunt erro an potis insanio apronius immo tum insanio si arator is qui debeo liceo sum et non qui apronius impero necesse sum do


Romam ut ex Sicilia redii, cum iste atque istius amici, homines lauti et urbani, sermones eius modi dissipassent, quo animos testium retardarent, me magna pecunia a vera accusatione esse deductum, tametsi probabatur nemini, quod et ex Sicilia testes erant ii qui quaestorem me in provincia cognoverant, et hinc homines maxime inlustres, qui, ut ipsi noti sunt, sic nostrum unum quemque optime norunt, tamen usque eo timui ne quis de mea fide atque integritate dubitaret donec ad reiciundos iudices venimus. sciebam in reiciundis iudicibus non nullos memoria nostra pactionis suspicionem non vitasse, cum in ipsa accusatione eorum industria ac diligentia probaretur.

roma ut ex sicilia redeo cum iste atque iste amicus homo lavo et urbanus sermo is modus dissipassent quo animus testis retardo ego magnus pecunia ab verus accusatio sum deduco tametsi probo nemo qui et ex sicilia testis sum is qui quaestor ego in provincia cognosco et hinc homo magnus illustris qui ut ipse nosco sum sic nos unus quisque optume nosco tamen usque is timeo ne quis de meus fides atque integritas dubito donec ad reicio iudex venio scio in reicio judex non nullus memoria noster pactio suspicio non vito cum in ipse accusatio is industria atque diligentia probo


idem iste praetor monumenta antiquissima partim regum locupletissimorum, quae illi ornamento urbibus esse voluerunt, partim etiam nostrorum imperatorum, quae victores civitatibus Siculis aut dederunt aut reddiderunt, spoliavit nudavitque omnia. neque hoc solum in statuis ornamentisque publicis fecit, sed etiam delubra omnia sanctissimis religionibus consecrata depeculatus est, deum denique nullum Siculis, qui ei paulo magis adfabre atque antiquo artificio factus videretur, reliquit. in stupris vero et flagitiis nefarias eius libidines commemorare pudore deterreor; simul illorum calamitatem commemorando augere nolo quibus liberos coniugesque suas integras ab istius petulantia conservare non licitum est.

idem iste praetor monumentum antiquus pars rex locupletissimorum qui ille ornamentum urbs sum volo pars etiam noster imperator qui victor civitas siculis aut do aut reddo spolio nudo omnis neque hic solus in statuo ornamentum publicus facio sed etiam delubrum omnis sancio religio consecro depeculor sum deus denique nullus siculis qui is paulus magis adfabre atque antiquus artificium facio video relinquo in stuprum verus et flagitium nefarius is libido commemoraris pudor deterreo simul ille calamitas commemoro augeo nolo qui liber conjunx suus integer ab iste petulantia conservaris non liceo sum


O tempus miserum atque acerbum provinciae Siciliae! casum illum multis innocentibus calamitosum atque funestum! o istius nequitiam ac turpitudinem singularem! Vna atque eadem nox erat qua praetor amoris turpissimi flamma, classis populi Romani praedonum incendio conflagrabat. adfertur nocte intempesta gravis huiusce mali nuntius Syracusas; curritur ad praetorium, quo istum ex illo praeclaro convivio reduxerant paulo ante mulieres cum cantu atque symphonia. Cleomenes, quamquam nox erat, tamen in publico esse non audet; includit se domi; neque aderat uxor, quae consolari hominem in malis posset.

o tempus miser atque acerbus provincia sicilia casus ille multus innocens calamitosus atque funestus o iste nequitia atque turpitudo singularis vna atque idem nox sum qui praetor amor turpis flamma classis populus romanus praedo incendium conflagro affero nox intempestus gravis hic malus nuntius syracusae curro ad praetorium quo iste ex ille praeclarus convivium reduco paulus ante mulier cum cantus atque symphonia cleomenes quamquam nox sum tamen in publicus sum non audeo includo sui domus neque adsum uxor qui consolaris homo in malus possum


at hoc solum Africani monumentum violasti. quid? a Tyndaritanis non eiusdem Scipionis beneficio positum simulacrum Mercuri pulcherrime factum sustulisti? at quem ad modum, di immortales! quam audacter, quam libidinose, quam impudenter! Audistis nuper dicere legatos Tyndaritanos, homines honestissimos ac principes civitatis, Mercurium, qui sacris anniversariis apud eos ac summa religione coleretur, quem P. Africanus Carthagine capta Tyndaritanis non solum suae victoriae sed etiam illorum fidei societatisque monumentum atque indicium dedisset, huius vi scelere imperioque esse sublatum. qui ut primum in illud oppidum venit, statim, tamquam ita fieri non solum oporteret sed etiam necesse esset, tamquam hoc senatus mandasset populusque Romanus iussisset, ita continuo signum ut demolirentur et Messanam deportarent imperavit.

at hic solus africanus monumentum violo quis ab tyndaritani non idem scipio beneficium pono simulacrum mercurius pulcher facio tollo at qui ad modus deus immortalis quam audacter quam libidinosus quam impudens audio nuper dico legatus tyndaritani homo honestus atque princeps civitas mercurius qui sacrum anniversarius apud is atque summus religio colo qui p africanus carthago capio tyndaritani non solus suus victoria sed etiam ille fides societas monumentum atque indicium do hic vis scelus imperium sum tollo qui ut primus in ille oppidum venio statim tamquam ita fio non solus oportet sed etiam necesse sum tamquam hic senatus mando populus romanus iubeo ita continuo signum ut demolio et messana deporto impero


at enim frumentum Centuripinorum et Agrigentinorum et non nullorum fortasse praeterea probasti et his populis pecuniam dissolvisti. sint sane aliquae civitates in eo numero, quarum frumentum improbare nolueris; quid tandem? his civitatibus omnisne pecunia quae pro frumento debita est dissoluta est? Vnum mihi reperi non populum, sed aratorem: vide, quaere, circumspice, si quis forte est ex ea provincia, in qua tu triennium praefuisti, qui te nolit perisse: unum, inquam, da mihi ex illis aratoribus qui tibi ad statuam pecuniam contulerunt, qui sibi dicat omne esse pro frumento quod oportuerit solutum. confirmo, iudices, neminem esse dicturum.

at enim frumentum centuripinus et agrigentinus et non nullus fortasse praeterea probo et hic populus pecunia dissolvo sum sanus aliqui civitas in is numerus qui frumentum improbaris nolo quis tandem hic civitas omne pecunia qui pro frumentum debeo sum dissolvo sum vnus ego reperio non populus sed arator video quaero circumspicio si quis fors sum ex is provincia in qui tu triennium praesum qui tu nolo pereo unus inquam do ego ex ille arator qui tu ad statua pecunia confero qui sui dico omnis sum pro frumentum qui oportet soluo confirmo iudex nemo sum dico


quod posteaquam dixi, tantus est gemitus factus aspectu statuae et commemoratione ut illud in curia positum monumentum scelerum non beneficiorum videretur. tum pro se quisque, quantum dicendo adsequi poterat, docere me coepit ea quae paulo ante commemoravi, spoliatam urbem, fana direpta, de Heracli hereditate, quam palaestritis concessisset, multo maximam partem ipsum abstulisse; neque postulandum fuisse ut ille palaestritas diligeret, qui etiam inventorem olei deum sustulisset; neque illam statuam esse ex pecunia publica neque publice datam, sed eos qui hereditatis diripiendae participes fuissent faciendam statuendamque curasse; eosdem Romae fuisse legatos, illius adiutores improbitatis, socios furtorum, conscios flagitiorum; eo minus mirari me oportere si illi communi legatorum voluntati et saluti Siciliae defuissent.

qui posteaquam dico tantus sum gemitus facio aspectus statua et commemoratio ut ille in curia pono monumentum scelus non beneficus video tum pro sui quisque quantus dico assequor possum doceo ego coepio is qui paulus ante commemoro spolio urbs fanum direptor de heraclius hereditas quam palaestrita concedo multus maximus pars ipse aufero neque postulo sum ut ille palaestrita diligo qui etiam inventor oleum deus tollo neque ille statua sum ex pecunia publicus neque publicus do sed is qui hereditas diripio particeps sum facio statuo curo idem roma sum legatus ille adiutor improbitas socius furtor conscius flagitium is paruus miror ego oportet si ille communis legatus voluntas et salus sicilia desum


ceteri, non solum Siculi sed etiam cives Romani, hoc statuerant, quoniam iste tantum cupiditate progrederetur, nihil esse quod quisquam putaret se, quod isti paulo magis placeret, conservare aut domi retinere posse; postea vero quam intellexerunt isti virum fortem, quem summe provincia exspectabat, Q. Arrium, non succedere, statuerunt nihil se tam clausum neque tam reconditum posse habere quod non istius cupiditati apertissimum promptissimumque esset. tum iste ab equite Romano splendido et gratioso, Cn. Calidio, cuius filium sciebat senatorem populi Romani et iudicem esse, eculeos argenteos nobilis, qui Q. Maximi fuerant, aufert.

ceterus non solus siculis sed etiam civis romanus hic statuo quoniam iste tantus cupiditas progredior nihil sum qui quisquam puto sui qui iste paulus magis placeo conservaris aut domus retineo possum postea verus quam intellego iste vir fortis qui summus provincia exspecto q arius non succedo statuo nihil sui tam claudo neque tam recondo possum habeo qui non iste cupiditas aperio promptus sum tum iste ab eques romanus splendidus et gratiosus cn calidius qui filius scio senator populus romanus et judico sum equuleus argenteus nobilis qui q magnus sum aufero


faciam hoc non novum, sed ab iis qui nunc principes nostrae civitatis sunt ante factum, ut testibus utar statim: illud a me novum, iudices, cognoscetis, quod ita testis constituam ut crimen totum explicem, ubi id interrogando argumentis atque oratione firmavero, tum testis ad crimen adcommodem, ut nihil inter illam usitatam accusationem atque hanc novam intersit, nisi quod in illa tum cum omnia dicta sunt testes dantur, hic in singulas res dabuntur, ut illis quoque eadem interrogandi facultas argumentandi dicendique sit. si quis erit qui perpetuam orationem accusationemque desideret, altera actione audiet; nunc id quod facimus,— quia ea ratione facimus, ut malitiae illorum consilio nostro occurramus,—necessario fieri intellegat.

facio hic non novus sed ab is qui nunc princeps noster civitas sum ante facio ut testis uto statim ille ab ego novus iudex cognosco qui ita testis constituo ut crimen totus explico ubi is interrogo argumentum atque oratio firmo tum testis ad crimen adcommodo ut nihil inter ille usitor accusatio atque hic novus intersum nisi qui in ille tum cum omnis dictum sum testis do hic in singulus res do ut ille quoque idem interrogo facultas argumentor dico sum si quis sum qui perpetuus oratio accusatio desidero alter actio audio nunc is qui facio quia is ratio facio ut malitia ille consilium noster occurro necessarius fio intellego


ille vero tum se minime Metellum fore putavit si te ulla in re imitatus esset; qui ab urbe Roma, quod nemo umquam post hominum memoriam fecit, cum sibi in provinciam proficiscendum putaret, litteras ad Siciliae civitates miserit, per quas hortatur et rogat ut arent, ut serant. in beneficio praetor hoc petit aliquanto ante adventum suum et simul ostendit se lege Hieronica venditurum, hoc est in omni ratione decumarum nihil istius simile facturum. atque haec non cupiditate aliqua scribit inductus ut in alienam provinciam mittat litteras ante tempus, sed consilio, ne, si tempus sationis praeterisset, granum ex provincia Sicilia nullum haberemus.

ille verus tum sui paruus metellus sum puto si tu ullus in res imitor sum qui ab urbs roma qui nemo umquam post homo memoria facio cum sui in provincia proficisco puto littera ad sicilia civitas mitto per qui hortor et rogo ut aro ut sero in beneficium praetor hic peto aliquantus ante advenio suus et simul ostendo sui lex hieronicus vendo hic sum in omnis ratio decumaris nihil iste similis facio atque hic non cupiditas aliqui scribo induco ut in alienus provincia mitto littera ante tempus sed consilium ne si tempus satio praetereo granum ex provincia sicilia nullus habeo


itaque hoc nefario scelere concepto nihil postea tota in Sicilia neque sacri neque religiosi duxit esse; ita sese in ea provincia per triennium gessit ut ab isto non solum hominibus verum etiam dis immortalibus bellum indictum putaretur.Segesta est oppidum pervetus in Sicilia, iudices, quod ab Aenea fugiente a Troia atque in haec loca veniente conditum esse demonstrant. itaque Segestani non solum perpetua societate atque amicitia, verum etiam cognatione se cum populo Romano coniunctos esse arbitrantur. hoc quondam oppidum, cum illa civitas cum Poenis suo nomine ac sua sponte bellaret, a Carthaginiensibus vi captum atque deletum est, omniaque quae ornamento urbi esse possent Carthaginem sunt ex illo loco deportata. fuit apud Segestanos ex aere Dianae simulacrum, cum summa atque antiquissima praeditum religione tum singulari opere artificioque perfectum. hoc translatum Carthaginem locum tantum hominesque mutarat, religionem quidem pristinam conservabat; nam propter eximiam pulchritudinem etiam hostibus digna quam sanctissime colerent videbatur.

itaque hic nefarius scelus concipio nihil postea totus in sicilia neque sacer neque religiosus duco sum ita sui in is provincia per triennium gero ut ab iste non solus homo verus etiam deus immortalis bellum indico puto segesta sum oppidum pervetus in sicilia iudex qui ab aeneas fugio ab troius atque in hic locum venio condio sum demonstro itaque segestanus non solus perpetuus societas atque amicitia verus etiam cognatio sui cum populus romanus coniungo sum arbitror hic quondam oppidum cum ille civitas cum poenus suus nomen atque suus sponte bellaret ab carthaginiensis vis capio atque deleo sum omne qui ornamentum urbs sum possum carthago sum ex ille locus deporto sum apud segestani ex aer diana simulacrum cum summus atque antiquus praeditus religio tum singularis opus artificium perficio hic transfero carthago locus tantus homo muto religio quidem pristinus conservo nam propter eximius pulchritudo etiam hostis dignus quam sancio colo video


si ostendo hoc decrevisse decumanos, si planum facio hoc decreto remotas esse litteras, quid exspectatis amplius? possumne magis rem iudicatam adferre, magis reum condemnatum in iudicium adducere? at quorum iudicio condemnatum! nempe eorum quos ii qui severiora iudicia desiderant arbitrantur res iudicare oportere ; quos videlicet nunc populus iudices poscit, de quibus, ut eos iudices habeamus, legem ab homine non nostri generis, non ex equestri loco profecto, sed nobilissimo

si ostendo hic decerno decimanus si planus facio hic decretum removeo sum littera quis exspectas amplus possum magis res judico affero magis reus condemno in iudicium duco at qui iudicium condemno nempe is qui is qui severus iudicium desidero arbitror res iudicaris oportet qui videlicet nunc populus iudex posco de qui ut is iudex habeo lex ab homo non noster genus non ex equester locus profecto sed nobilis


neque iste mihi videtur se ad damnationem solum offerre, neque hoc avaritiae supplicio communi, qui se tot sceleribus obstrinxerit, contentus esse: singularem quandam poenam istius immanis atque importuna natura desiderat. non id solum quaeritur ut isto damnato bona restituantur iis quibus erepta sunt, sed et religiones deorum immortalium expiandae et civium Romanorum cruciatus multorumque innocentium sanguis istius supplicio luendus est.

neque iste ego video sui ad damnatio solus offero neque hic avaritia supplicium communis qui sui tot scelus obstringo contineo sum singularis quidam poena iste immanis atque importunus natura desidero non is solus quaero ut iste damno bonus restituo is qui eripio sum sed et religio deus immortalis expio et civis romanus cruciatus multi innocens sanguis iste supplicium luo sum


quam copiose laudatur Apronius a Timarchide, quam magnifice! cui ego illum non putem placere oportere qui tanto opere Timarchidi probatus sit? HABES SVMPTVM VNDE FACIAS. necesse est, si quid redundarit de vestro frumentario quaestu, ad illum potissimum per quem agebatis defluxisse. SCRIBAS, APPARITORES RECENTIS ARRIPE; CVM L. VOLTEIO, QVI PLVRIMVM POTEST, CAEDE, CONCIDE. videte quam valde malitiae suae confidat Timarchides, qui etiam Apronio improbitatis praecepta det. iam hoc 'caede, concide'! nonne vobis verba domo patroni depromere videtur ad omne genus nequitiae accommodata? VOLO, Ml FRATER, FRATERCVLO TVO CREDAS. consorti quidem in lucris atque furtis, gemino et simillimo nequitia, improbitate, audacia. IN COHORTE CARVS HABEBERE. quid est hoc 'in cohorte'? quo pertinet? Apronium doces? quid? in vestram cohortem te monitore an sua sponte pervenerat? QVOD CVIQVE OPVS EST,OPPONE. qua impudentia putatis eum in dominatione fuisse qui in fuga tam improbus sit? ait omnia pecunia effici posse: dare, profundere oportere, si velis vincere. non hoc mihi tam molestum est Apronio suadere Timarchidem, quam quod hoc idem patrono suo praecipit. TE POSTVLANTE OMNES VINCERE SOLENT.

quam copiosus laudo apronius ab timarchides quam magnificus qui ego ille non puto placeo oportet qui tantus opus timarchides probo sum habeo svmptvm vnde facio necesse sum si quis redundo de vester frumentarius quaestus ad ille potis per qui ago defluo scribo apparitor recens arripio cvm l volteio qvi plvrimvm possum caedes concaedes video quam validus malitia suus confido timarchides qui etiam apronius improbitas praecipio do iam hic caedes concaedes nonne tu verbum domus patronus depromo video ad omnis genus nequitia accommodo volo ml frater fratercvlo tvo credo consortio quidem in lucrum atque furtum geminus et similis nequitia improbitas audacia in cohors carvs habeo quis sum hic in cohors quo pertineo apronius doceo quis in vester cohors tu monitor an suus sponte pervenio qvod cviqve opvs sum oppono qui impudens puto is in dominatio sum qui in fuga tam improbus sum aio omnis pecunia efficio possum do profundo oportet si velis vinco non hic ego tam molestus sum apronius suadeo timarchides quam qui hic idem patronus suus praecipio tu postvlante omnis vinco soleo


non dubito quin, tametsi nullus in te sensus humanitatis, nulla ratio umquam fuit religionis, nunc tamen in metu periculoque tuo tuorum tibi scelerum veniat in mentem. potestne tibi ulla spes salutis commoda ostendi, cum recordaris in deos immortalis quam impius, quam sceleratus, quam nefarius fueris? Apollinemne tu Delium spoliare ausus es? illine tu templo tam antiquo, tam sancto, tam religioso manus impias ac sacrilegas adferre conatus es? si in pueritia non iis artibus ac disciplinis institutus eras ut ea quae litteris mandata sunt disceres atque cognosceres, ne postea quidem, cum in ea ipsa loca venisti, potuisti accipere id quod est proditum memoria ac litteris,

non dubito quin tametsi nullus in tu sensus humanitas nullus ratio umquam sum religio nunc tamen in metus periculum tuus tuus tu scelus venio in mens possum tu ullus spes salus commodus ostendo cum recordaris in deus immortal quam impius quam scelero quam nefarius sum apollo tu delius spolio audeo sum illino tu templum tam antiquus tam sancio tam religiosus manus impius atque sacrilega affero conor sum si in pueritia non is ars atque disciplina instituo sum ut is qui littera mandatum sum disco atque cognosco ne postea quidem cum in is ipse locum venio possum accipio is qui sum prodeo memoria atque littera


quo loco non mihi praetermittenda videtur praeclari imperatoris egregia ac singularis diligentia. nam scitote oppidum esse in Sicilia nullum ex iis oppidis in quibus consistere praetores et conventum agere soleant, quo in oppido non isti ex aliqua familia non ignobili delecta ad libidinem mulier esset. itaque non nullae ex eo numero in convivium adhibebantur palam; si quae castiores erant, ad tempus veniebant, lucem conventumque vitabant. erant autem convivia non illo silentio populi Romani praetorum atque imperatorum, neque eo pudore qui in magistratuum conviviis versari soleat, sed cum maximo clamore atque convicio; non numquam etiam res ad pugnam atque ad manus vocabatur. iste enim praetor severus ac diligens, qui populi Romani legibus numquam paruisset, illis legibus quae in poculis ponebantur diligenter obtemperabat. itaque erant exitus eius modi ut alius inter manus e convivio tamquam e proelio auferretur, alius tamquam occisus relinqueretur, plerique ut fusi sine mente ac sine ullo sensu iacerent,—ut quivis, cum aspexisset, non se praetoris convivium, sed Cannensem pugnam nequitiae videre arbitraretur.

quo locus non ego praetermitto video praeclarus imperator egregius atque singularis diligentia nam scio oppidum sum in sicilia nullus ex is oppidum in qui consisto praetor et convenio ago soleo quo in oppidum non iste ex aliqui familia non ignobilis delecto ad libido mulier sum itaque non nullus ex is numerus in convivium adhibeo palam si qui castus sum ad tempus venio lux convenio vito sum autem convivium non ille silentium populus romanus praetor atque imperator neque is pudor qui in magistratus convivium versaris soleo sed cum maximus clamor atque convicior non numquam etiam res ad pugna atque ad manus voco iste enim praetor severus atque diligo qui populus romanus lex numquam pareo ille lex qui in poculum pono diligenter obtempero itaque sum exitus is modus ut alius inter manus e convivium tamquam e proelium aufero alius tamquam occido relinquo plerusque ut fundo sine mens atque sine ullus sentio iacio ut quivis cum aspicio non sui praetor convivium sed cannensis pugna nequitia video arbitror


quid vero istae sibi quinquagesimae, quid porro nummorum accessiones volunt? quo id iure atque adeo quo id more fecisti? nummos dabat arator. quo modo aut unde? qui, si largissimus esse vellet, cumulatiore mensura uteretur, ut antea solebant facere in decumis, cum aequa lege et condicione venibant. is nummum dabat! Vnde? de frumento? quasi habuisset te praetore quod venderet. de vivo igitur erat aliquid resecandum, ut esset unde Apronio ad illos fructus arationum hoc corollarium nummorum adderetur. iam id porro utrum libentes an inviti dabant? libentes? amabant, credo, Apronium. inviti? qua re nisi vi et malo cogebantur? iam iste homo amentissimus in vendundis decumis nummorum faciebat accessiones ad singulas decumas, neque multum; bina aut terna milia nummum addebat; fiunt per triennium HS fortasse D milia. hoc neque exemplo cuiusquam neque ullo iure fecit, neque eam pecuniam rettulit; neque hoc parvum crimen quem ad modum defensurus sit homo quisquam umquam excogitabit.

quis verus iste sui quinquagesima quis porro nummus accessio volo quo is ius atque adeo quo is mos facio nummus do arator quo modo aut unde qui si largus sum volo cumulo mensura uto ut antea soleo facio in decimus cum aequus lex et condicio venio is nummus do vnde de frumentum quasi habeo tu praetor qui vendo de vivo igitur sum aliquis reseco ut sum unde apronius ad ille fructus aratio hic corollarium nummus addo iam is porro utrum libet an invitus do libet amo credo apronius invitus qui res nisi vis et malus cogo iam iste homo amens in vendo decimus nummus facio accessio ad singulus decimus neque multus bini aut terni mille nummus addo fio per triennium sestertius fortasse d mille hic neque exemplum quisquam neque ullus ius facio neque is pecunia refero neque hic parvus crimen qui ad modus defendo sum homo quisquam umquam excogito


non sinam profecto causa a me perorata, quadraginta diebus interpositis, tum nobis denique responderi cum accusatio nostra in oblivionem diuturnitatis adducta sit. non committam ut tum haec res iudicetur, cum haec frequentia totius Italiae Roma discesserit, quae convenit uno tempore undique comitiorum ludorum censendique causa. huius iudici et laudis fructum et offensionis periculum vestrum, laborem sollicitudinemque nostram, scientiam quid agatur, memoriamque quid a quoque dictum sit, omnium puto esse oportere.

non sino profecto causa ab ego peroro quadraginta dies interpono tum nos denique respondeo cum accusatio noster in oblivio diuturnitas adduco sum non committo ut tum hic res judico cum hic frequentia totus italia roma discedo qui convenio unus tempus undique comitium ludus censeo causa hic judicium et laus fructus et offensio periculum vester labor sollicitudo noster scientia quis ago memoria quis ab quoque dico sum omnis puto sum oportet


nunc reliquum, iudices, attendite, de quo et vos audistis et populus Romanus non nunc primum audiet et in exteris nationibus usque ad ultimas terras pervagatum est. candelabrum e gemmis clarissimis opere mirabili perfectum reges ii, quos dico, Romam cum attulissent, ut in Capitolio ponerent, quod nondum perfectum templum offenderant, neque ponere potuerunt neque vulgo ostendere ac proferre voluerunt, ut et magnificentius videretur cum suo tempore in cella Iovis optimi maximi poneretur, et clarius cum pulchritudo eius recens ad oculos hominum atque integra perveniret: statuerunt id secum in Syriam reportare ut, cum audissent simulacrum Iovis optimi maximi dedicatum, legatos mitterent qui cum ceteris rebus illud quoque eximium ac pulcherrimum donum in Capitolium adferrent. pervenit res ad istius auris nescio quo modo;

nunc reliquus iudex attendo de quo et tu audio et populus romanus non nunc primus audio et in exter natio usque ad ulter terra pervagor sum candelabrum e gemma clarus opus mirabilis perficio rex is qui dico roma cum affero ut in capitolium pono qui nondum perficio templum offendo neque pono possum neque vulgo ostendo atque profero volo ut et magnificentius video cum suus tempus in cella iuppiter bonus magnus pono et clarus cum pulchritudo is recens ad oculus homo atque integer pervenio statuo is sui in syria reportaris ut cum audio simulacrum iuppiter bonus magnus dedico legatus mitto qui cum ceterus res ille quoque eximius atque pulcher donum in capitolium affero pervenio res ad iste auris nescio quo modo


et cum edictum totum eorum arbitratu, quam diu fuit designatus, componeret qui ab isto ius ad utilitatem suam nundinarentur, tum vero in magistratu contra illud ipsum edictum suum sine ulla religione decernebat. itaque L. Piso multos codices implevit earum rerum in quibus ita intercessit, quod iste aliter atque ut edixerat decrevisset; quod vos oblitos esse non arbitror, quae multitudo, qui ordo ad Pisonis sellam isto praetore solitus sit convenire; quem iste conlegam nisi habuisset, lapidibus coopertus esset in foro. sed eo leviores istius iniuriae videbantur quod erat in aequitate prudentiaque Pisonis paratissimum perfugium, quo sine labore, sine molestia, sine impensa, etiam sine patrono homines uterentur.

et cum edictum totus is arbitratus quam diu sum designo compono qui ab iste ius ad utilitas suus nundinor tum verus in magistratus contra ille ipse edictum suus sine ullus religio decerno itaque l piso multus codico impleo is res in qui ita intercedo qui iste aliter atque ut edico decerno qui tu obliuiscor sum non arbitror qui multitudo qui ordo ad piso sella iste praetor soleo sum convenio qui iste collega nisi habeo lapis cooperio sum in forum sed is levis iste iniuria video qui sum in aequitas prudens piso paro perfugium quo sine labor sine molestia sine impensa etiam sine patronus homo uto


an me ad M. Antoni aestimationem frumenti exactionemque pecuniae revocaturus es? 'ita,' inquit, 'ad Antoni'; hoc enim mihi significasse et adnuisse visus est. ex omnibus igitur populi Romani praetoribus, consulibus, imperatoribus M. Antonium delegisti, et eius unum improbissimum factum, quod imitarere! et hic utrum mini difficile est dicere an his existimare ita se in isto infinito imperio M. Antonium gessisse ut multo isti perniciosius sit dicere se ih re improbissima voluisse Antonium imitari quam si posset defendere nihil in vita se M. Antoni simile fecisse? homines in iudiciis ad crimen defendendum non quid fecerit quispiam proferre solent, sed quid probarit. Antonium, cum multa contra sociorum salutem, multa contra utilitatem provinciarum et faceret et cogitaret, in mediis eius iniuriis et cupiditatibus mors oppressit. tu mihi, quasi eius omnia facta atque consilia senatus, populus, iudices comprobarint, ita M. Antoni exemplo istius audaciam defendis?

an ego ad m antonius aestimatio frumentum exactio pecunia revoco sum ita inquam ad antonius hic enim ego significo et annuo video sum ex omnis igitur populus romanus praetor consul imperator m antonius deligo et is unus improbus facio qui imito et hic utrum minius difficilis sum dico an hic existimaris ita sui in iste infinitus imperium m antonius gero ut multus iste perniciosus sum dico sui ih res improbus volo antonius imitor quam si possum defendo nihil in vito sui m antonius similis facio homo in iudicium ad crimen defendo non quis facio quispiam profero soleo sed quis probo antonius cum multus contra socius salus multus contra utilitas provinciaris et facio et cogito in medius is iniuria et cupiditas mors opprimo tu ego quasi is omnis facio atque consilium senatus populus iudex comprobo ita m antonius exemplum iste audacia defendo


in plebem vero Romanam utrum superbiam prius commemorem an crudelitatem? Sine dubio crudelitas gravior est atque atrocior. oblitosne igitur hos putatis esse quem ad modum sit iste solitus virgis plebem Romanam concidere? quam rem etiam tribunus plebis in contione egit, cum eum quem iste virgis ceciderat in conspectum populi Romani produxit; cuius rei recognoscendae faciam vobis suo tempore potestatem.

in plebs verus romanus utrum superbia prior commemoro an crudelitas sinis dubius crudelitas gravis sum atque atrox obliviscor igitur hic puto sum qui ad modus sum iste soleo virga plebs romanus concaedes quam res etiam tribunus plebs in contio ago cum is qui iste virga caedo in conspectus populus romanus produco qui res recognosco facio tu suus tempus potestas


nam Sappho quae sublata de prytanio est dat tibi iustam excusationem, prope ut concedendum atque ignoscendum esse videatur. Silanionis opus tam perfectum, tam elegans, tam elaboratum quisquam non modo privatus sed populus potius haberet quam homo elegantissimus atque eruditissimus, Verres? nimirum contra dici nihil potest. nostrum enim unus quisque, qui tam beati quam iste est non sumus, tam delicati esse non possumus, si quando aliquid istius modi videre volet, eat ad aedem felicitatis, ad monumentum Catuli, in porticum Metelli, det operam ut admittatur in alicuius istorum Tusculanum, spectet forum ornatum, si quid iste suorum aedilibus commodarit: Verres haec habeat domi, Verres ornamentis fanorum atque oppidorum habeat plenam domum, villas refertas. etiamne huius operari studia ac delicias, iudices, perferetis? qui ita natus, ita educatus est, ita factus et animo et corpore ut multo appositior ad ferenda quam ad auferenda signa esse videatur.

nam sappho qui tollo de prytanio sum do tu iustus excusatio prope ut concedo atque ignosco sum video silanio opus tam perficio tam elego tam elaboro quisquam non modo privo sed populus potis habeo quam homo elego atque erudio verres nimirum contra dico nihil possum nos enim unus quisque qui tam beati quam iste sum non sum tam delicatus sum non possum si quando aliquis iste modus video volo eo ad aedes felicitas ad monumentum catulis in porticus metellus do opera ut admitto in aliquis iste tusculanus specto forum orno si quis iste suus aedilis commodo verres hic habeo domus verres ornamentum fanum atque oppidum habeo plenus domus villa refercio etiam hic operaris studium atque deliquia iudex perfero qui ita nascor ita educo sum ita facio et animus et corpus ut multus applumbo ad fero quam ad aufero signum sum video


quid? a phylarcho Centuripino, homine locupleti ac nobili, phalerass pulcherrime factas, quae regis Hieronis fuisse dicuntur, utrum tandem abstulisti an emisti? in Sicilia quidem cum essem, sic a Centuripinis, sic a ceteris audiebam,—non enim parum res erat clara: tam te has phaleras a phylarcho Centuripino abstulisse dicebant quam alias item nobilis ab Aristo Panhormitano, quam tertias a Cratippo Tyndaritano. etenim si phylarchus vendidisset, non ei, posteaquam reus factus es, redditurum te promisisses. quod quia vidisti pluris scire, cogitasti, si ei reddidisses, te minus habiturum, rem nihilo minus testatam futuram: non reddidisti. dixit phylarchus pro testimonio se, quod nosset tuum istum morbum, ut amici tui appellant, cupisse te celare de phaleris; cum abs te appellatus esset, negasse habere sese; apud alium quoque eas habuisse depositas, ne qua invenirentur; tuam tantam fuisse sagacitatem ut eas per illum ipsum inspiceres, ubi erant depositae; tum se deprensum negare non potuisse; ita ab se invito phalera sublatas gratiis.

quis ab phylarchus centuripinus homo locupleti atque nobilis phalerass pulcher facio qui rex hiero sum dico utrum tandem aufero an emo in sicilia quidem cum sum sic ab centuripinus sic ab ceterus audio non enim parum res sum clarus tam tu hic phalerae ab phylarchus centuripinus aufero dico quam alius item nobilis ab aristo panhormitanus quam tertio ab cratippus tyndaritanus etenim si phylarchus vendo non is posteaquam reus facio sum reddo tu promitto qui quia video multus scio cogito si is reddo tu paruus habeo res nihilum paruus testo sum non reddo dico phylarchus pro testimonium sui qui nosco tuus iste morbus ut amicus tuus appello cupio tu celaris de phalerae cum abs tu appello sum nego habeo sui apud alius quoque is habeo depono ne qui invenio tuus tantus sum sagacitas ut is per ille ipse inspicio ubi sum depono tum sui deprensum nego non possum ita ab sui invito phalero suffero gratia


tutores haec nesciunt; quod actum erat cum Habonio, putant id esse certissimum; nullam maiorem pupillo metuunt calamitatem. iste vero non procrastinat; locare incipit non proscripta neque edicta die, alienissimo tempore, ludis ipsis Romanis, foro ornato. itaque renuntiat Habonius illam decisionem tutoribus. accurrunt tamen ad tempus tutores; digitum tollit Iunius patruus; isti color immutatus est, vultus, oratio, mens denique excidit. quid ageret coepit cogitare; si opus pupillo redimeretur, si res abiret ab eo mancipe quem ipse adposuisset, sibi nullam praedam esse. itaque excogitat— quid? nihil ingeniose, nihil ut quisquam posset dicere, 'improbe, verum callide'; nihil ab isto vafrum, nihil veteratorium exspectaveritis; omnia aperta, omnia perspicua reperientur, impudentia, amentia, audacia.

tutor hic nescio qui ago sum cum habonius puto is sum certus nullus magnus pupillus metuo calamitas iste verus non procrastino locaris incipio non proscribo neque edico dies alienus tempus ludus ipse romanus forum orno itaque renuntio habonius ille decisio tutor accurro tamen ad tempus tutor digitus tollo junius patruus iste color immuto sum vultus oratio mens denique excido quis ago coepio cogito si opus pupillus redimo si res abeo ab is manceps qui ipse appono sui nullus praeda sum itaque excogito quis nihil ingeniosus nihil ut quisquam possum dico improbus verus callidus nihil ab iste vafrum nihil veteratorius exspecto omnis apertus omnis perspicuus reperio impudens amentia audacia


Sostratus et Numenius et Nymphodorus eiusdem civitatis cum ex agris tres fratres consortes profugissent, quod iis plus frumenti imperabatur quam quantum exararant, hominibus coactis in eorum arationes Apronius venit, omne instrumentum diripuit, familiam abduxit, pecus abegit. postea cum ad eum Nymphodorus venisset Aetnam et oraret ut sibi sua restituerentur, hominem corripi ac suspendi iussit in oleastro quodam, quae est arbor, iudices, Aetnae in foro. tam diu pependit in arbore socius amicusque populi Romani in sociorum urbe ac foro, colonus aratorque vester, quam diu voluntas Aproni tulit.

sostratus et numenius et nymphodorus idem civitas cum ex ager tres frater consortes profugio qui is multus frumentum impero quam quantus exaro homo cogo in is aratio apronius venio omnis instrumentum diripio familia abduco pecus abigo postea cum ad is nymphodorus venio aetna et oro ut sui suus restituo homo corripio atque suspendo iubeo in oleastrum quidam qui sum arbor iudex aetna in forum tam diu pendeo in arbor socius amicus populus romanus in socius urbs atque forum colonus arator vester quam diu voluntas apronius fero


cum hos sibi quaestus constituisset magnos atque uberes ex his causis quas ipse instituerat cum consilio, hoc est cum sua cohorte, cognoscere, tum illud infinitum genus invenerat ad innumerabilem pecuniam corripiendam.Dubium nemini est quin omnes omnium pecuniae positae sint in eorum potestate qui iudicia dant, et eorum qui iudicant, quin nemo vestrum possit aedis suas, nemo fundum, nemo bona patria obtinere, si, cum haec a quopiam vestrum petita sint, praetor improbus, cui nemo intercedere possit, det quem velit iudicem, iudex nequam et levis quod praetor iusserit iudicet.

cum hic sui quaestus constituo magnus atque uber ex hic causa qui ipse instituo cum consilium hic sum cum suus cohors cognosco tum ille infinitus genus invenio ad innumerabilis pecunia corripio dubis nemo sum quin omnis omnis pecunia pono sum in is potestas qui iudicium do et is qui judico quin nemo vester possum aedes suus nemo fundus nemo bonus patria obtineo si cum hic ab quopiam vester peto sum praetor improbus qui nemo intercedo possum do qui volo judico iudex nequam et levis qui praetor iubeo iudico


rem navalem primum ita dico esse administratam, non uti provincia defenderetur, sed uti classis nomine pecunia quaereretur. superiorum praetorum consuetudo cum haec fuisset, ut naves civitatibus certusque numerus nautarum militumque imperaretur, maximae et locupletissimae civitati Mamertinae nihil horum imperavisti. ob hanc rem quid tibi Mamertini clam pecuniae dederint, post, si videbitur, ex ipsorum litteris testibusque quaeremus.

res naval primus ita dico sum administro non uti provincia defendo sed uti classis nomen pecunia quaero superus praetor consuetudo cum hic sum ut navo civitas certus numerus nautaris miles impero magnus et locupletissimae civitas mamertinus nihil hic impero ob hic res quis tu mamertinus clam pecunia do post si video ex ipse littera testis quaero


et ne forte hominem existimetis hanc tantam vim emblematum sine causa coacervare voluisse, videte quanti vos, quanti existimationem populi Romani, quanti leges et iudicia, quanti testis Siculos fecerit. posteaquam tantam multitudinem collegerat emblematum ut ne unum quidem cuiquam reliquisset, instituit officinam Syracusis in regia maximam. palam artifices omnis, caelatores ac vascularios, convocari iubet, et ipse suos compluris habebat. Eos concludit, magnam hominum multitudinem. mensis octo continuos his opus non defuit, cum vas nullum fieret nisi aureum. tum illa, ex patellis et turibulis quae evellerat, ita scite in aureis poculis inligabat, ita apte in scaphiis aureis includebat, ut ea ad illam rem nata esse diceres; ipse tamen praetor, qui sua vigilantia pacem in Sicilia dicit fuisse, in hac officina maiorem partem diei cum tunica pulla sedere solebat et pallio.

et ne fors homo existimo hic tantus vis emblema sine causa coacervaris volo video quantus tu quantus existimatio populus romanus quantus lex et iudicium quantus testis siculi facio posteaquam tantus multitudo colligo emblema ut ne unus quidem quisquam relinquo instituo officina syracusae in regius maximus palam artifex omnis caelator atque vascularius convocaris iubeo et ipse suus complures habeo is concludo magnus homo multitudo mensis octo continuus hic opus non desum cum vas nullus fio nisi aureus tum ille ex patella et turibulis qui evello ita scio in aureus poculum inligo ita aptus in scaphium aureus includo ut is ad ille res nata sum dico ipse tamen praetor qui suus vigilo pax in sicilia dico sum in hic officina magnus pars dies cum tunica pullo sedeo soleo et pallium


cum tibi senatus ex aerario pecuniam prompsisset et singulos tibi denarios adnumerasset quos tu pro singulis modiis aratoribus solveres, quid facere debuisti? si quod L. Piso ille Frugi, qui legem de pecuniis repetundis primus tulit, cum emisses quanti esset, quod superaret pecuniae rettulisses; si ut ambitiosi homines aut benigni, cum pluris senatus aestimasset quam quanti esset annona, ex senatus aestimatione, non ex annonae ratione solvisses; sin, ut plerique faciunt, in quo erat aliqui quaestus, sed is honestus atque concessus, frumentum, quoniam vilius erat, ne emisses, sumpsisses id nummorum quod tibi senatus cellae nomine concesserat. hoc vero quid est? quam habet rationem non quaero aequitatis, sed ipsius improbitatis atque impudentiae? neque enim est fere quicquam quod homines palam facere audeant in magistratu quamvis improbe, quin eius facti si non bonam, at aliquam rationem adferre soleant.

cum tu senatus ex aerarius pecunia promo et singuli tu denarius adnumero qui tu pro singuli modius arator solvo quis facio debeo si qui l piso ille frugi qui lex de pecunia repeto primus fero cum emo quantus sum qui supero pecunia refero si ut ambitiosus homo aut benignus cum multus senatus aestimo quam quantus sum annona ex senatus aestimatio non ex annona ratio solvo sin ut plerusque facio in quo sum aliqui quaestus sed is honestus atque concedo frumentum quoniam vilis sum ne emo sumo is nummus qui tu senatus cella nomen concedo hic verus quis sum quam habeo ratio non quaero aequitas sed ipse improbitas atque impudentia neque enim sum fere quisquam qui homo palam facio audeo in magistratus quivis improbus quin is facio si non bonus at aliqui ratio affero soleo


quae signa nunc, Verres, ubi sunt? illa quaero quae apud te nuper ad omnis columnas, omnibus etiam intercolumniis, in silva denique disposita sub divo vidimus. cur ea, quam diu alium praetorem cum iis iudicibus quos in horum locum subsortitus esses de te in consilium iturum putasti, tam diu domi fuerunt: posteaquam nostris testibus nos quam horis tuis uti malle vidisti, nullum signum domi reliquisti praeter duo quae in mediis aedibus sunt, quae ipsa Samo sublata sunt? non putasti me tuis familiarissimis in hanc rem testimonia denuntiaturum, qui tuae domi semper fuissent, ex quibus quaererem, signa scirentne fuisse quae non essent?

qui signum nunc verres ubi sum ille quaero qui apud tu nuper ad omnis columna omnis etiam intercolumnium in silva denique dispono sub divus video cur is quam diu alius praetor cum is judex qui in hic locus subsortior sum de tu in consilium eo puto tam diu domus sum posteaquam noster testis nos quam hora tuus uti malo video nullus signum domus relinquo praeter duo qui in medius aedes sum qui ipse samos tollo sum non puto ego tuus familiaris in hic res testimonium denuntio qui tuus domus semper sum ex qui quaero signum scio sum qui non sum


itaque ad me, iudices, hanc querimoniam praeter ceteras Sicilia detulit; lacrimis ego huc, non gloria inductus accessi, ne falsa damnatio, ne carcer, ne catenae, ne verbera, ne secures, ne cruciatus sociorum, ne sanguis innocentium, ne denique etiam exsanguia corpora mortuorum, ne maeror parentum ac propinquorum magistratibus nostris quaestui posset esse. hunc ego si metum Siciliae damnatione istius per vestram fidem et veritatem deiecero, iudices, satis officio meo, satis illorum voluntati qui a me hoc petiverunt factum esse arbitrabor.

itaque ad ego iudex hic querimonia praeter ceterus sicilia defero lacrima ego huc non gloria induco accedo ne fallo damnatio ne carcer ne catena ne verbero ne securis ne cruciatus socius ne sanguis innocens ne denique etiam exsanguis corpus morior ne maeror parens atque propinquus magistratus noster quaestus possum sum hic ego si metus sicilia damnatio iste per vester fides et veritas deicio iudex satis officium meus satis ille voluntas qui ab ego hic peto facio sum arbitror


sed secum cum ipse certat, id agit ut semper superius suum facinus novo scelere vincat. Phalacrum Centuripinum dixeram exceptum esse a Cleomene, quod in eius quadriremi Cleomenes vectus esset; tamen, quia pertimuerat adulescens, quod eandem suam causam videbat esse quam illorum qui innocentes peribant, accedit ad hominem Timarchides; a securi negat esse ei periculum, virgis ne caederetur monet ut caveat. ne multa, ipsum dicere adulescentem audistis se ob hunc metum pecuniam Timarchidi numerasse.

sed sui cum ipse certo is ago ut semper superus suus facinus novo scelus vinco phalacrus centuripinus dico excipio sum ab cleomenes qui in is quadriremis cleomenes veho sum tamen quia pertimeo adulescens qui idem suus causa video sum quam ille qui innocens pereo accedo ad homo timarchides ab securus nego sum is periculum virga ne caedo moneo ut caveat ne multus ipse dico adulescens audio sui ob hic metus pecunia timarchides numero


quae posteaquam iste omnia abstulit, alia rogando, alia poscendo, alia sumendo, ferebat Sthenius ut poterat; angebatur animi necessario quod domum eius exornatam et instructam fere iam iste reddiderat nudam atque inanem; verum tamen dolorem suum nemini impertiebat; praetoris iniurias tacite, hospitis placide ferendas arbitrabatur.

qui posteaquam iste omnis aufero alius rogo alius posco alius sumo fero sthenius ut possum ango animus necessarius qui domus is exorno et instruo fere iam iste reddo nudus atque inanis verus tamen dolor suus nemo impertio praetor injuria taceo hospes placidus fero arbitror


neque tantum me exspectatio accusationis meae concursusque tantae multitudinis, quibus ego rebus vehementissime perturbor, commovet quantum istius insidiae nefariae, quas uno tempore mihi, vobis, M'. Glabrioni, populo Romano, sociis, exteris nationibus, ordini, nomini denique senatorio facere conatur; qui ita dictitat, iis esse metuendum qui quod ipsis solis satis esset surripuissent, se tantum eripuisse ut id multis satis esse possit; nihil esse tam sanctum quod non violari, nihil tam munitum quod non expugnari pecunia possit.

neque tantus ego exspectatio accusatio meus concurro tantus multitudo qui ego res vehemens perturbo commoveo quantus iste insidiae nefarius qui unus tempus ego tu m glabrio populus romanus socius exter natio ordo nomen denique senatorius facio conor qui ita dictito is sum metuo qui qui ipse sol satis sum surripio sui tantus eripio ut is multus satis sum possum nihil sum tam sancio qui non violaris nihil tam munio qui non expugnaris pecunia possum


Eorum omnium qui decumani vocabantur princeps erat Q. ille Apronius, quem videtis; de cuius improbitate singulari gravissimarum legationum querimonias audivistis. aspicite, iudices, vultum hominis et aspectum, et ex ea contumacia quam hic in perditis rebus retinet illos eius spiritus Siciliensis quos fuisse putetis recordamini. hic est Apronius quem in provincia tota Verres, cum undique nequissimos homines conquisisset, et cum ipse secum sui similis duxisset non parum multos, nequitia luxuria audacia sui simillimum iudicavit; itaque istos inter se perbrevi tempore non res, non ratio, non commendatio aliqua, sed studiorum turpitudo similitudoque coniunxit.

eos omnis qui decimanus voco princeps sum q ille apronius qui video de qui improbitas singularis gravissimaris legatio querimonia audio aspicio iudex vultus homo et aspectus et ex is contumacia quam hic in perdo res retineo ille is spiritus siciliensis qui sum puteo recordor hic sum apronius qui in provincia totus verres cum undique nequissimos homo conquaero et cum ipse sui suus similis duco non parum multus nequitia luxuria audacia suus similis judico itaque iste inter sui perbrevis tempus non res non ratio non commendatio aliqui sed studium turpitudo similitudo conjungo


haec cum iste posceret agereturque ea res in senatu, Sthenius vehementissime restitit multaque, ut in primis Siculorum in dicendo copiosus est, commemoravit: urbem relinquere Thermitanis esse honestius quam pati tolli ex urbe monumenta maiorum, spolia hostium, beneficia clarissimi viri, indicia societatis populi Romani atque amicitiae. commoti animi sunt omnium; repertus est nemo quin mori diceret satius esse. itaque hoc adhuc oppidum Verres invenit prope solum in orbe terrarum unde nihil eius modi rerum de publico per vim, nihil occulte, nihil imperio, nihil gratia, nihil pretio posset auferre. verum hasce eius cupiditates exponam alio loco; nunc ad Sthenium revertar.

hic cum iste posco ago is res in senatus sthenius vehemens resto multo ut in primus siculus in dico copiosus sum commemoro urbs relinquo thermitani sum honestus quam patior tollo ex urbs monumentum magnus spolium hostis beneficium clarus vir indicium societas populus romanus atque amicitia commoveo animus sum omnis reperio sum nemo quin morior dico sero sum itaque hic adhuc oppidum verres invenio prope solus in orbis terra unde nihil is modus res de publicus per vis nihil occulte nihil imperium nihil gratia nihil pretium possum aufero verus hic is cupiditas expono alius locus nunc ad sthenius revorto


iam vero, iudices, si Siculorum fortunas neglegitis, si quem ad modum socii populi Romani a magistratibus nostris tractentur non laboratis, at vos communem populi Romani causam suscipite atque defendite. eiectos aratores esse dico, agros vectigalis vexatos atque exinanitos a Verre, populatam vastatamque provinciam: haec omnia doceo litteris civitatum, ostendo testimoniis et publicis honestissimarum civitatum et privatis primariorum virorum. quid vultis amplius? num exspectatis dum L. Metellus, is qui multos in istum testis imperio et potestate deterruit, idem absens de istius scelere, improbitate, audacia testimonium dicat? non opinor. at is optime qui successit isti potuit cognoscere. ita est; verum amicitia impeditur. at debet vos certiores facere quo pacto se habeat provincia. debet; verum tamen non cogitur.

iam verus iudex si siculus fortuna neglego si qui ad modus socius populus romanus ab magistratus noster tracto non laboro at tu communis populus romanus causa suscipio atque defendo eicio arator sum dico ager vectigal vexo atque exinanio ab verres populo vasto provincia hic omnis doceo littera civitas ostendo testimonium et publicus honestissimaris civitas et privo primarius vir quis volo amplus num exspectas dum l metellus is qui multus in iste testis imperium et potestas deterreo idem absum de iste scelus improbitas audacia testimonium dico non opinor at is optume qui succedo iste possum cognosco ita sum verus amicitia impedio at debeo tu certus facio quo pacisco sui habeo provincia debeo verus tamen non cogo


Halaesini pro multis ac magnis suis maiorumque suorum in rem publicam nostram meritis atque beneficiis suo iure nuper, L. Licinio Q. Mucio consulibus, cum haberent inter se controversias de senatu cooptando, leges ab senatu nostro petiverunt. decrevit senatus honorifico senatus consulto ut iis C. Claudius Appi filius pulcher praetor de senatu cooptando leges conscriberet. C. Claudius, adhibitis omnibus Marcellis qui tum erant, de eorum sententia leges Halaesinis dedit, in quibus multa sanxit de aetate hominum, ne qui minor xxx annis natus, de quaestu, quem qui fecisset ne legeretur, de censu, de ceteris rebus: quae omnia ante istum praetorem et nostrorum magistratuum auctoritate et Halaesinorum summa voluntate valuerunt. ab isto et praeco, qui voluit, illum ordinem pretio mercatus est, et pueri annorum senum septenumque denum senatorium nomen nundinati sunt; et quod Halaesini, antiquissimi et fidelissimi socii atque amici, Romae impetrarant, ut apud se ne suffragiis quidem fieri liceret, id pretio ut fieri posset effecit.

halaesinus pro multus atque magnus suus magnus suus in res publicus noster meritum atque beneficium suus ius nuper l licinius q mucius consul cum habeo inter sui controversia de senatus coopto lex ab senatus noster peto decerno senatus honorifico senatus consultum ut is que claudus appius filius pulcher praetor de senatus coopto lex conscribo que claudus adhibeo omnis marcellus qui tum sum de is sententia lex halaesinus do in qui multus sancio de aetas homo ne qui paruus xxx annus nascor de quaestus qui qui facio ne lego de census de ceterus res qui omnis ante iste praetor et noster magistratus auctoritas et halaesinus summus voluntas valeo ab iste et praeco qui volo ille ordo pretium mercor sum et puer annus seni septeni deni senatorius nomen nundinor sum et qui halaesinus antiquus et fidelis socius atque amicus roma impetro ut apud sui ne suffragium quidem fio licet is pretium ut fio possum efficio


hic mihi etiam audebit mentionem facere Mamertinae laudationis! in qua quam multa sint vulnera quis est vestrum, iudices, quin intellegat? primum enim in iudiciis qui decem laudatores dare non potest, honestius est ei nullum dare quam illum quasi legitimum numerum consuetudinis non explere. tot in Sicilia civitates sunt quibus tu per triennium praefuisti: arguunt ceterae, paucae et parvae vi et metu repressae silent, una laudat. hoc quid est nisi intellegere quid habeat utilitatis vera laudatio, sed tamen ita provinciae praefuisse ut hac utilitate necessario sit carendum?

hic ego etiam audeo mentio facio mamertinus laudatio in qui quam multus sum vulnero quis sum vester iudex quin intellego primus enim in iudicium qui decem laudator do non possum honestus sum is nullus do quam ille quasi legitimus numerus consuetudo non expleo tot in sicilia civitas sum qui tu per triennium praesum arguo ceterus paucus et parvus vis et metus reprimo sileo unus laudo hic quis sum nisi intellego quis habeo utilitas verus laudatio sed tamen ita provincia praesum ut hic utilitas necessarius sum careo


facinus est vincire civem Romanum, scelus verberare, prope parricidium necare: quid dicam in crucem tollere? verbo satis digno tam nefaria res appellari nullo modo potest. non fuit his omnibus iste contentus; 'spectet,' inquit, 'patriam; in conspectu legum libertatisque moriatur.' non tu hoc loco Gavium, non unum hominem nescio quem, sed communem libertatis et civitatis causam in illum cruciatum et crucem egisti. iam vero videte hominis audaciam! nonne eum graviter tulisse arbitramini quod illam civibus Romanis crucem non posset in foro, non in comitio, non in rostris defigere? quod enim his locis in provincia sua celebritate simillimum, regione proximum potuit, elegit; monumentum sceleris audaciaeque suae voluit esse in conspectu Italiae, vestibulo Siciliae, praetervectione omnium qui ultro citroque s navigarent.

facinus sum vincio civis romanus scelus verberaris prope parricidium neco quis dico in crux tollo verbum satis digno tam nefarius res appello nullus modo possum non sum hic omnis iste contineo specto inquam patria in conspectus lex libertas morior non tu hic locus gavius non unus homo nescio qui sed communis libertas et civitas causa in ille cruciatus et crux ago iam verus video homo audacia nonne is gravis fero arbitror qui ille civis romanus crux non possum in forum non in comitium non in rostrum defigo qui enim hic locus in provincia suus celebritas similis regio propior possum eligo monumentum scelus audacia suus volo sum in conspectus italia vestibulum sicilia praetervectio omnis qui ultro citer senatus navigo


ea erat, iudices, pergrandis pecunia. hic est Dio, iudices, nunc beneficio Q. Metelli civis Romanus factus; de quo multis viris primariis testibus multorumque tabulis vobis priore actione satis factum est, HS deciens numerata esse ut eam causam, in qua ne tenuissima quidem dubitatio posset esse, isto cognoscente obtineret; praeterea greges nobilissimarum equarum abactos, argenti vestisque stragulae domi quod fuerit esse direptum; ita HS deciens Q. Dionem, quod hereditas ei venisset, nullam aliam ob causam perdidisse.

is sum iudex pergrandis pecunia hic sum dius iudex nunc beneficium q metellus civis romanus facio de quo multus vis primarius testis multi tabula tu prior actio satis facio sum sestertius decies numero sum ut is causa in qui ne tenuis quidem dubitatio possum sum iste cognosco obtineo praeterea grex nobilissimaris equaris abigo argentum vestio stragula domus qui sum sum disrepo ita sestertius decies q dio qui hereditas is venio nullus alius ob causa perdo


omnia tibi ista concedam et remittam; provideo enim quid sit defensurus Hortensius; fatebitur apud istum neque senectutem patris neque adulescentiam fili neque lacrimas utriusque plus s valuisse quam utilitatem salutemque provinciae; dicet rem publicam administrari sine metu ac severitate non posse; quaeret quam ob rem fasces praetoribus praeferantur, cur secures datae, cur carcer aedificatus, cur tot supplicia sint in improbos more maiorum constituta. quae cum omnia graviter severeque dixerit, quaeram cur hunc eundem Apollonium Verres idem repente nulla re nova adlata, nulla defensione, sine causa de carcere emitti iusserit; tantumque in hoc crimine suspicionis esse adfirmabo ut iam ipsis iudicibus sine mea argumentatione coniecturam facere permittam quod hoc genus praedandi, quam improbum, quam indignum, quamque ad magnitudinem quaestus immensum infinitumque esse videatur.

omnis tu iste concedo et remitto provideo enim quis sum defendo hortensius fateor apud iste neque senectus pater neque adulescentia filis neque lacrima uterque multus senatus valeo quam utilitas saluto provincia dico res publicus administraris sine metus atque severitas non possum quaero quam ob res fascis praetor praefero cur securis do cur carcer aedifico cur tot supplicium sum in improbus mos magnus constituo qui cum omnis gravis sero dico quaero cur hic idem apollonius verres idem repens nullus res novo affero nullus defensio sine causa de carcer emitto iubeo tantus in hic crimen suspicio sum adfirmo ut iam ipse judex sine meus argumentatio conicio facio permitto qui hic genus praedor quam improbus quam indignus quisque ad magnitudo quaestus immensus infinitus sum video


quoniam totus ordo paucorum improbitate et audacia premitur et urgetur infamia iudiciorum, profiteor huic generi hominum me inimicum accusatorem, odiosum, adsiduum, acerbum adversarium. hoc mihi sumo, hoc mihi deposco, quod agam in magistratu, quod agam ex eo loco ex quo me populus Romanus ex Kalendis Ianuariis secum agere de re publica ac de hominibus improbis voluit; hoc munus aedilitatis meae populo Romano amplissimum pulcherrimumque polliceor. moneo, praedico, ante denuntio: qui aut deponere aut accipere aut recipere aut polliceri aut sequestres aut interpretes corrumpendi iudici solent esse, quique ad hanc rem aut potentiam aut impudentiam suam professi sunt, abstineant in hoc iudicio manus animosque ab hoc scelere nefario.

quoniam totus ordo paucus improbitas et audacia premo et urgeo infamia iudicium profiteor hic gener homo ego inimicus accusator odiosus assiduus acerbus adversarius hic ego sumo hic ego deposco qui ago in magistratus qui ago ex is locus ex quo ego populus romanus ex kalendae januarius sui ago de res publicus atque de homo improbus volo hic munus aedilitas meus populus romanus amplus pulcher polliceor moneo praedico ante denuntio qui aut depono aut accipio aut recipio aut polliceor aut sequestro aut interpres corrumpo judicium soleo sum quisque ad hic res aut potentia aut impudentia suus profiteor sum abstineo in hic iudicium manus animus ab hic scelus nefarius


SI DE HEREDITATE AMBIGETVR ET TABVLAE TESTAMENTI OBSIGNATAE NON MINVS MVLTIS SIGN IS QVAM E LEGE OPORTET AD ME PROFERENTVR, SE CVNDVM TABVLAS TESTAMENTI POTISSIMVM POSSESSIONEM DABO. hoc translaticium est: sequi illud oportet, SI TABVLAE TESTAMENTI NON PROFERENTVR. quid ait? se ei daturum qui se dicat heredem esse. quid ergo interest proferantur necne? si protulerit, uno signo ut sit minus quam ex lege oportet, non des possessionem: si omnino tabulas non proferet, dabis? quid nunc dicam? neminem umquam hoc postea alium edixisse? valde sit mirum neminem fuisse qui istius se similem dici vellet. ipse in Siciliensi edicto hoc non habet; exegerat enim iam mercedem; item ut illo edicto de quo ante dixi, in Sicilia de hereditatum possessionibus dandis edixit idem quod omnes Romae praeter istum. ex EDICTO SICILIENSI. SI DE HEREDITATE AMBIGITVR —.

si de hereditas ambigetvr et tabvlae testamentum obsigno non minvs mvltis sign is qvam e lex oportet ad ego proferentvr sui cvndvm tabvlas testamentum potissimvm possessio do hic translaticius sum sequor ille oportet si tabvlae testamentum non proferentvr quis aio sui is do qui sui dico heres sum quis ergo intersum profero necne si profero unus signum ut sum paruus quam ex lex oportet non do possessio si omnino tabula non profero do quis nunc dico nemo umquam hic postea alius edico validus sum mirus nemo sum qui iste sui similis dico volo ipse in siciliensis edictum hic non habeo exigo enim iam merces item ut ille edictum de quo ante dico in sicilia de hereditas possessio do edico idem qui omnis roma praeter iste ex edictum siciliensi si de hereditas ambigitvr


quod erat optandum maxime, iudices, et quod unum ad invidiam vestri ordinis infamiamque iudiciorum sedandam maxime pertinebat, id non humano consilio sed prope divinitus datum atque oblatum vobis summo rei publicae tempore videtur. inveteravit enim iam opinio perniciosa rei publicae vobisque periculosa, quae non modo apud nos sed apud exteras nationes omnium sermone percrebruit, his iudiciis quae nunc sunt pecuniosum hominem, quamvis sit nocens, neminem posse damnari.

qui sum opto magnus iudex et qui unus ad invidia vester ordo infamia iudicium sedo magnus pertineo is non humanus consilium sed prope divinitus do atque offertor tu superus res publicus tempus video inveterasco enim iam opinio perniciosus res publicus tu periculosus qui non modo apud nos sed apud exter natio omnis sermo percrebresco hic iudicium qui nunc sum pecuniosus homo quivis sum noceo nemo possum damnaris


libelli nominum vestrorum consilique huius in manibus erant omnium; nulla nota, nullus color, nullae sordes videbantur his sententiis adlini posse, cum iste repente ex alacri atque laeto sic erat humilis atque demissus ut non modo populo Romano, sed etiam sibi ipse condemnatus videretur. ecce autem repente his diebus paucis comitiis consularibus factis eadem illa vetera consilia pecunia maiore repetuntur, eaedemque vestrae famae fortunisque omnium insidiae per eosdem homines comparantur. quae res primo, iudices, pertenui nobis argumento indicioque patefacta est: post aperto suspicionis introitu ad omnia intima istorum consilia sine ullo errore pervenimus.

libellus nomen vester consilium hic in manus sum omnis nullus nosco nullus color nullus sordeo video hic sententia adlini possum cum iste repens ex alacer atque laeto sic sum humilis atque demitto ut non modo populus romanus sed etiam sui ipse condemno video ecce autem repens hic dies paucus comitium consularis facio idem ille vetero consilium pecunia magnus repeto idem vester fama fortuna omnis insidiae per idem homo comparo qui res primus iudex pertenuis nos argumentum indicium patefacio sum post aperio suspicio introeo ad omnis intimo iste consilium sine ullus error pervenio


cum haec essent ita constituta, Verres tot annis atque adeo saeculis tot inventus est qui haec non commutaret sed everteret, eaque quae iam diu ad salutem sociorum utilitatemque rei publicae composita comparataque essent ad suos improbissimos quaestus converteret; qui primum certos instituerit nomine decumanos, re vera ministros ac satellites cupiditatum suarum, per quos ostendam sic provinciam per triennium vexatam atque vastatam, iudices, ut eam multis annis multorum innocentia sapientiaque recreare nequeamus.

cum hic sum ita constituo verres tot annus atque adeo saeculis tot invenio sum qui hic non commuto sed everto is qui iam diu ad salus socius utilitas res publicus compono comparo sum ad suus improbus quaestus converto qui primus certus instituo nomen decimanus res verus minister atque satelles cupiditas suus per qui ostendo sic provincia per triennium vexo atque vasto iudex ut is multus annus multus innocens sapio recrearis nequeo


at enim ad Verrem pecunia ista non pervenit. quae ista defensio est? utrum adseveratur in hoc an temptatur? mihi enim res nova est. Verres calumniatorem adponebat, Verres adesse iubebat, Verres cognoscebat, Verres iudicabat; pecuniae maximae dabantur; qui dabant causas obtinebant. tu mihi ita defendas, 'non est ista Verri numerata pecunia?' adiuvo te; mei quoque testes idem dicunt; Volcatio dicunt sese dedisse. quae vis erat in Volcatio tanta ut HS cccc milia duobus hominibus auferret? ecquis Volcatio, si sua sponte venisset, unam libellam dedisset? veniat nunc, experiatur: tecto recipiet nemo. at ego amplius dico: HS quadringentiens cepisse te arguo contra leges; nego tibi ipsi ullum nummum esse numeratum; sed cum ob tua decreta, ob edicta, ob imperia, ob iudicia pecuniae dabantur, non erat quaerendum cuius manu numerarentur, sed cuius iniuria cogerentur.

at enim ad verres pecunia iste non pervenio qui iste defensio sum utrum assevero in hic an tento ego enim res novo sum verres calumniator appono verres adsum jubeo verres cognosco verres judico pecunia magnus do qui do causa obtineo tu ego ita defendo non sum iste verrius numero pecunia adjuvo tu meus quoque testis idem dico volcatius dico sui do qui volo sum in volcatius tantus ut sestertius cccc mille duo homo aufero ecquis volcatius si suus sponte venio unus libella do venio nunc experior tectum recipio nemo at ego amplus dico sestertius quadringentiens capio tu arguo contra lex nego tu ipse ullus nummus sum numero sed cum ob tuus decretum ob edico ob imperium ob iudicium pecunia do non sum quaero qui manus numero sed qui iniuria cogo


ego, si Metellus statuas Centuripinos reponere non coegisset, haec dicerem, videte, iudices, quantum et quam acerbum dolorem sociorum atque amicorum animis inusserint istius iniuriae, cum Centuripinorum amicissima ac fidelissima civitas, quae tantis officiis cum populo Romano coniuncta est ut non solum rem publicam nostram, sed etiam in quovis homine privato nomen ipsum Romanum semper dilexerit, ea publico consilio atque auctoritate iudicarit C. Verris statuas esse in urbe sua non oportere. recitarem decreta Centuripinorum; laudarem illam civitatem, id quod verissime possem; commemorarem decem milia civium esse Centuripinorum, fortissimorum fidelissimorumque sociorum; eos omnis hoc statuisse, monumentum istius in sua civitate nullum esse oportere.

ego si metellus statua centuripini repono non cogo hic dico video iudex quantus et quam acerbus dolor socius atque amicus animus inuro iste iniuria cum centuripinus amicus atque fidelis civitas qui tantus officium cum populus romanus conjungo sum ut non solus res publicus noster sed etiam in quovis homo privo nomen ipse romanus semper diligo is publicus consilium atque auctoritas iudico que verres statua sum in urbs suus non oportet recitaris decretum centuripinus laudaris ille civitas is qui verus possum commemoraris decem mille civis sum centuripinus fortis fidelis socius is omnis hic statuo monumentum iste in suus civitas nullus sum oportet


forum plenum et basilicas istorum hominum videmus, et animo aequo videmus; civilis enim dissensionis et seu amentiae seu fati seu calamitatis non est iste molestus exitus, in quo reliquos saltem civis incolumis licet conservare. Verres, ille vetus proditor consulis, translator quaesturae, aversor pecuniae publicae, tantum sibi auctoritatis in re publica suscepit ut, quibus hominibus per senatum, per populum Romanum, per omnis magistratus, in foro, in suffragiis, in hac urbe, in re publica versari liceret, iis omnibus mortem acerbam crudelemque proponeret si fortuna eos ad aliquam partem Siciliae detulisset.

forum plenus et basilica iste homo video et animus aequus video civilis enim dissensio et seu amentia seu fatum seu calamitas non sum iste molestus exitus in quo reliquus saltem civis incolumis licet conservaris verres ille vetus proditor consul translator quaestura aversor pecunia publicus tantus sui auctoritas in res publicus suscipio ut qui homo per senatus per populus romanus per omnis magistratus in forum in suffragium in hic urbs in res publicus versaris licet is omnis mors acerbus crudelis propono si fortuna is ad aliqui pars sicilia defero


pater dat filiae, prohibes; leges sinunt, tamen te interponis! de suis bonis ita dat ut ab iure non abeat; quid habes quod reprehendas? nihil, opinor. at ego concedo; prohibe, si potes, si habes qui te audiat, si potest tibi dicto audiens esse quisquam. eripias tu voluntatem mortuis, bona vivis, ius omnibus? hoc populus Romanus non manu vindicasset, nisi te huic tempori atque huic iudicio reservasset? posteaquam ius praetorium constitutum est, semper hoc iure usi sumus: si tabulae testamenti non proferrentur, tum ut uti quemque potissimum heredem esse oporteret, si is intestatus mortuus esset, ita secundum eum possessio daretur. quare hoc sit aequissimum facile est dicere, sed in re tam usitata satis est ostendere omnis antea ius ita dixisse, et hoc vetus edictum translaticiumque esse.

pater do filia prohibeo lex sino tamen tu interpono de suus bonus ita do ut ab ius non abeo quis habeo qui reprehendo nihil opinor at ego concedo prohibeo si possum si habeo qui tu audio si possum tu dico audio sum quisquam eripio tu voluntas morior bonus vivo ius omnis hic populus romanus non manus vindico nisi tu hic tempus atque hic iudicium reservo posteaquam ius praetorium constituo sum semper hic ius utor sum si tabula testamentum non profero tum ut uti quisque potis heres sum oportet si is intestato mortuus sum ita secundus is possessio do quare hic sum aequus facilis sum dico sed in res tam usitor satis sum ostendo omnis antea ius ita dico et hic vetus edictum translaticius sum


hunc ordinem si dignitate antecellere non existimabas, ne hoc quidem sciebas, iudicare? antea cum equester ordo iudicaret, improbi et rapaces magistratus in provinciis inserviebant publicanis; ornabant eos qui in operis erant; quemcumque equitem Romanum in provincia viderant, beneficiis ac liberalitate prosequebantur; neque tantum illa res nocentibus proderat quantum obfuit multis, cum aliquid contra utilitatem eius ordinis voluntatemque fecissent. retinebatur hoc tum nescio quo modo quasi communi consilio ab illis diligenter, ut, qui unum equitem Romanum contumelia dignum putasset, ab universo ordine malo dignus iudicaretur:

hic ordo si dignitas antecello non existimo ne hic quidem scio iudicaris antea cum equester ordo iudico improbus et rapax magistratus in provincia inservio publicanus orno is qui in opus sum quicumque eques romanus in provincia video beneficium atque liberalitas prosequor neque tantus ille res noceo prosum quantus obsum multus cum aliquis contra utilitas is ordo voluntas facio retineo hic tum nescio quo modo quasi communis consilium ab ille diligenter ut qui unus eques romanus contumelia dignus puto ab universus ordo malus dignus judico


non possum dissimulare, iudices; timeo ne C. Verres propter hanc eximiam virtutem in re militari omnia quae fecit impune fecerit. venit enim mihi in mentem in iudicio M'. Aquili quantum auctoritatis, quantum momenti oratio M. Antoni habuisse existimata sit; qui, ut erat in dicendo non solum sapiens sed etiam fortis, causa prope perorata ipse arripuit M'. Aquilium constituitque in conspectu omnium tunicamque eius a pectore abscidit, ut cicatrices populus Romanus iudicesque aspicerent adverso corpore exceptas; simul et de illo vulnere quod ille in capite ab hostium duce acceperat multa dixit, eoque adduxit eos qui erant iudicaturi vehementer ut vererentur ne, quem virum fortuna ex hostium telis eripuisset, cum sibi ipse non pepercisset, hic non ad populi Romani laudem sed ad iudicum crudelitatem videretur esse servatus.

non possum dissimulo iudex timeo ne que verres propter hic eximius virtus in res militaris omnis qui facio impunis facio venio enim ego in mens in iudicium m aquilis quantus auctoritas quantus momentum oratio m antonius habeo existimo sum qui ut sum in dico non solus sapio sed etiam fortis causa prope peroro ipse arripio m aquilius constituo in conspectus omnis tunica is ab pectus abscido ut cicatrix populus romanus judico aspicio adverso corpus excipio simul et de ille vulnus qui ille in caput ab hostis dux accipio multus dico eo adduco is qui sum judico vehemens ut vereor ne qui vir fortuna ex hostis telum eripio cum sui ipse non parco hic non ad populus romanus laus sed ad iudex crudelitas video sum servo


videte nunc maiorum sapientiam, qui cum Siciliam tam opportunum subsidium belli atque pacis ad rem publicam adiunxissent, tanta cura Siculos tueri ac retinere voluerunt ut non modo eorum agris vectigal novum nullum imponerent, sed ne legem quidem venditionis decumarum neve vendundi aut tempus aut locum commutarent, ut certo tempore anni, ut ibidem in Sicilia, denique ut lege Hieronica venderent. voluerunt eos in suis rebus ipsos interesse, eorumque animos non modo lege nova sed ne nomine quidem legis novo commoveri.

video nunc magnus sapientia qui cum sicilia tam opportunus subsidium bellum atque pax ad res publicus adjungo tantus cura siculi tueor atque retineo volo ut non modo is ager vectigal novus nullus impono sed ne lex quidem venditio decumaris neve vendo aut tempus aut locus commuto ut certus tempus annus ut ibidem in sicilia denique ut lex hieronicus vendo volo is in suus res ipse intersum is animus non modo lex novo sed ne nomen quidem lex novo commoveo


itaque ei Verres possessionem hereditatis negat se daturum, ne posset patronum suum proscriptum iuvare, simul ut esset poena quod alterius patroni testamento obtemperasset. das possessionem ei qui non iuravit; concedo; praetorium est. adimis tu ei qui iuravit; quo exemplo? proscriptum iuvat; lex est, poena est. quid ad eum qui ius dicit? utrum reprehendis quod patronum iuvabat eum qui tum in miseriis erat, an quod alterius patroni mortui voluntatem conservabat, a quo summum beneficium acceperat? Vtrum horum reprehendis? et hoc tum de sella vir optimus dixit: 'equiti Romano tam locupleti libertinus homo sit heres!' O modestum ordinem, quod illinc vivus surrexerit!

itaque is verres possessio hereditas nego sui do ne possum patronus suus proscribo iuvaris simul ut sum poena qui alter patronus testamentum obtempero do possessio is qui non juro concedo praetorium sum adimo tu is qui juro quo exemplum proscribo juvo lex sum poena sum quis ad is qui ius dico utrum reprehendo qui patronus juvo is qui tum in miseria sum an qui alter patronus mortuus voluntas conservo ab quo superus beneficium accipio vtrum hic reprehendo et hic tum de sella vir bonus dico equio romanus tam locupleti libertinus homo sum heres o modestus ordo qui illinc vivus surgo


Agrigentini de senatu cooptando Scipionis leges antiquas habent, in quibus et illa eadem sancta sunt et hoc amplius: cum Agrigentinorum duo genera sint, unum veterum, alterum colonorum quos T. Manlius praetor ex senatus consulto de oppidis Siculorum deduxit Agrigentum, cautum est in Scipionis legibus ne plures essent in senatu ex colonorum numero quam ex vetere Agrigentinorum. iste, qui omnia iura pretio exaequasset omniumque rerum dilectum atque discrimen pecunia sustulisset, non modo illa quae erant aetatis ordinis quaestusque permiscuit, sed etiam in his duobus generibus civium novorum veterumque turbavit.

agrigentinus de senatus coopto scipio lex antiquus habeo in qui et ille idem sancio sum et hic amplus cum agrigentinus duo genus sum unus vetus alter colonus qui t manlius praetor ex senatus consultum de oppidum siculus deduco agrigentum caueo sum in scipio lex ne multus sum in senatus ex colonus numerus quam ex veto agrigentinus iste qui omnis ius pretium exaequo omne res dilectus atque discrimen pecunia tollo non modo ille qui sum aetas ordo quaestus permisceo sed etiam in hic duo genus civis novum vetus turbo


imprudens huc incidi, iudices; emit enim, non abstulit; nollem dixisse; iactabit se et in his equitabit eculeis. 'emi, pecuniam solvi.' credo. 'etiam tabulae proferentur.' est tanti; cedo tabulas. dilue sane crimen hoc Calidianum, dum ego tabulas aspicere possim. verum tamen quid erat quod Calidius Romae quereretur se, cum tot annos in Sicilia negotiaretur, a te solo ita esse contemptum, ita despectum ut etiam una cum ceteris Siculis despoliaretur, si emeras? quid erat quod confirmabat se abs te argentum esse repetiturum, si id tibi sua voluntate vendiderat? tu porro posses facere ut Cn. Calidio non redderes? praesertim cum is L. Sisenna, defensore tuo, tam familiariter uteretur, et cum ceteris familiaribus Sisennae reddidisses.

imprudens huc incido iudex emo enim non aufero nolo dico iacto sui et in hic equito equuleus emo pecunia solvo credo etiam tabula profero sum tantus cedo tabula diluo sanus crimen hic calidianum dum ego tabula aspicio possum verus tamen quis sum qui calidus roma queror sui cum tot annus in sicilia negotior ab tu solum ita sum contemno ita despicio ut etiam unus cum ceterus siculis despolio si emo quis sum qui confirmo sui abs tu argentum sum repeto si is tu suus voluntas vendo tu porro possum facio ut cn calidius non reddo praesertim cum is l sisenna defensor tuus tam familiaris uto et cum ceterus familiaris sisenna reddo


omne illud tempus quod fuit antequam iste ad magistratus remque publicam accessit, habeat per me solutum ac liberum. sileatur de nocturnis eius bacchationibus ac vigiliis; lenonum, aleatorum, perductorum nulla mentio fiat; damna, dedecora, quae res patris eius, aetas ipsius pertulit, praetereantur; lucretur indicia veteris infamiae; patiatur eius vita reliqua me hanc tantam iacturam criminum facere.

omnis ille tempus qui sum antequam iste ad magistratus res publicus accedo habeo per ego soluo atque liber sileo de nocturnus is bacchatio atque vigilia leno aleator perductor nullus mentior fio damno dedecus qui res pater is aetas ipse perfero praetereo lucror indicium veto infamia patior is vito reliquus ego hic tantus jacio crimen facio


fac enim fuisse in eo C. Laeli aut M. Catonis materiem atque indolem: quid ex eo boni sperari atque effici potest qui in patris luxurie sic vixerit ut nullum umquam pudicum neque sobrium convivium viderit, qui in epulis cotidianis adulta aetate per triennium inter impudicas mulieres et intemperantis viros versatus sit, nihil umquam audierit a patre quo pudentior aut melior esset, nihil umquam patrem facere viderit quod cum imitatus esset non, id quod turpissimum est, patris similis putaretur?

facio enim sum in is que laelis aut m cato materio atque indoles quis ex is bonus speraris atque efficio possum qui in pater luxuries sic vivo ut nullus umquam pudicus neque sobrius convivium video qui in epulis cottidianus adolesco aetas per triennium inter impudicus mulier et intemperans vir verso sum nihil umquam audio ab pater quo pudeo aut bonus sum nihil umquam pater facio video qui cum imitor sum non is qui turpis sum pater similis puto


hinc ille est anulus aureus quo tu istum in contione donasti; quae tua donatio singulari impudentia nova Siculis omnibus, mihi vero etiam incredibilis videbatur. saepe enim nostri imperatores superatis hostibus, optime re publica gesta, scribas suos anulis aureis in contione donarunt: tu vero quibus rebus gestis, quo hoste superato contionem donandi causa advocare ausus es? neque enim solum scribam tuum anulo, sed etiam virum fortissimum ac tui dissimillimum, Q. Rubrium, excellentem virtute auctoritate copiis, corona et phaleris et torque donasti, M. Cossutium, sanctissimum virum atque honestissimum, M. Castricium, summo splendore ingenio gratia praeditum.

hinc ille sum anulus aureus quo tu iste in contio dono qui tuus donatio singularis impudens novo siculis omnis ego verus etiam incredibilis video saepe enim noster imperator supero hostis optume res publicus gero scribo suus anulus aureus in contio dono tu verus qui res gero quo hostis supero contio dono causa advocaris audeo sum neque enim solus scribo tuus anulus sed etiam vir fortis atque tuus dissimilis q rubrius excello virtus auctoritas copia corona et phalerae et torquis dono m cossutius sancio vir atque honestus m castricius superus splendor ingenium gratia praeditus


dico practerea illos ipsos reliquos nautas fame atque inopia rerum omnium confectos fuisse ae perditos; dico aut omnis extra culpam fuisse, aut, si uni attribuenda culpa sit, in eo maximam fuisse qui optimam navem, plurimos nautas haberet, summum imperium obtineret, aut, si omnes in culpa fuerint, non oportuisse Cleomenen constitui spectatorem illorum mortis atque cruciatus; dico etiam in ipso supplicio mercedem lacrimarum, mercedem vulneris atque plagae, mercedem funeris ac sepulturae constitui nefas fuisse.

dico practerea ille ipse reliquus nauta fames atque inopia res omnis confacio sum ae perdo dico aut omnis extra culpa sum aut si unus attribuo culpa sum in is maximus sum qui bonus navo multus nauta habeo superus imperium obtineo aut si omnis in culpa sum non oportet cleomenes constituo spectator ille mors atque cruciatus dico etiam in ipse supplicium merces lacrimaris merces vulnus atque plaga merces funus atque sepultura constituo nefas sum


Vnus pluris praedonum duces vivos cepit P. Servilius quam omnes antea. Ecquando igitur isto fructu quisquam caruit, ut videre piratam captum non liceret? at contra, quacumque iter fecit, hoc iucundissimum spectaculum omnibus vinctorum captorumque hostium praebebat; itaque ei concursus fiebat undique ut non modo ex iis oppidis qua ducebantur sed etiam ex finitimis visendi causa convenirent. ipse autem triumphus quam ob rem omnium triumphorum gratissimus populo Romano fuit et iucundissimus? quia nihil est victoria dulcius, nullum est autem testimonium victoriae certius quam, quos saepe metueris, eos te vinctos ad supplicium duci videre.

vnus multus praedo dux vivus capio p servilis quam omnis antea ecquando igitur iste fructus quisquam careo ut video pirata capio non licet at contra quicumque iter facio hic jucundus spectaculum omnis vinctor capio hostis praebeo itaque is concursus fio undique ut non modo ex is oppidum qui duco sed etiam ex finitimus viso causa convenio ipse autem triumphus quam ob res omnis triumphus gratus populus romanus sum et jucundus quia nihil sum victoria dulcis nullus sum autem testimonium victoria certus quam qui saepe metuo is tu vincio ad supplicium duco video


etenim si illud est flagitiosum, quod mihi omnium rerum turpissimum maximeque nefarium videtur, ob rem iudicandam pecuniam accipere, pretio habere addictam fidem et religionem, quanto illud flagitiosius improbius indignius, eum a quo pecuniam ob absolvendum acceperis condemnare, ut ne praedonum quidem praetor in fide retinenda consuetudinem conservet! scelus est accipere ab reo: quanto magis ab accusatore, quanto etiam sceleratius ab utroque! fidem cum proposuisses venalem in provincia, valuit apud te plus is qui pecuniam maiorem dedit. concedo; forsitan aliquis aliquando eius modi quidpiam fecerit. cum vero fidem ac religionem tuam iam alteri addictam pecunia accepta habueris, postea eandem adversario tradideris maiore pecunia, utrumque falles, et trades cui voles, et ei quem fefelleris ne pecuniam quidem reddes?

etenim si ille sum flagitiosus qui ego omnis res turpis magnus nefarius video ob res judico pecunia accipio pretium habeo addico fides et religio quantus ille flagitiosus improbus indignus is ab quo pecunia ob absolvo accipio condemnaris ut ne praedo quidem praetor in fides retineo consuetudo conservo scelus sum accipio ab reor quantus magis ab accusator quantus etiam scelero ab uterque fides cum propono venal in provincia valeo apud tu multus is qui pecunia magnus do concedo forsitan aliquis aliquando is modus quis facio cum verus fides atque religio tuus iam alter addico pecunia accipio habeo postea idem adversarius trado magnus pecunia uterque fallo et trado qui volo et is qui fallo ne pecunia quidem reddo


an hoc dicere audebis, utrum de te aratores, utrum denique Siculi universi bene existiment, aut quo modo existiment, ad rem id non pertinere? neque tu hoc dicere audebis, nec si cupias licebit; eripiunt enim tibi istam orationem contemnendorum Siculorum atque aratorum statuae illae equestres, quas tu paulo ante quam ad urbem venires poni inscribique iussisti, ut omnium inimicorum tuorum animos accusatorumque tardares.

an hic dico audeo utrum de tu arator utrum denique siculis universus bene existimo aut quo modo existimo ad res is non pertineo neque tu hic dico audeo neque si cupio liceo eripio enim tu iste oratio contemno siculus atque arator statua ille equester qui tu paulus ante quam ad urbs venio pono inscribo jubeo ut omnis inimicus tuus animus accuso tardaris


et in hoc homine saepe a me quaeris, Hortensi, quibus inimicitiis aut qua iniuria adductus ad accusandum descenderim? Mitto iam rationem offici mei necessitudinisque Siculorum: de ipsis tibi inimicitiis respondeo. an tu maiores ullas inimicitias putas esse quam contrarias hominum sententias ac dissimilitudines studiorum ac voluntatum? fidem sanctissimam in vita qui putat, potest ei non inimicus esse qui quaestor consulem suum consiliis commissis, pecunia tradita, rebus omnibus creditis spoliare, relinquere, prodere, oppugnare ausus sit? pudorem ac pudicitiam qui colit, potest animo aequo istius cotidiana adulteria, meretriciam disciplinam, domesticum lenocinium videre? qui religiones deorum immortalium retinere vult, ei qui fana spoliarit omnia, qui ex tensarum orbitis praedari sit ausus, inimicus non esse qui potest? qui iure aequo omnis putat esse oportere, is tibi non infestissimus sit, cum cogitet varietatem libidinemque decretorum tuorum? qui sociorum iniuriis provinciarumque incommodis doleat, is in te non expilatione Asiae, vexatione Pamphyliae, squalore et lacrimis Siciliae concitetur? qui civium Romanorum iura ac libertatem sanctam apud omnis haberi velit, is non tibi plus etiam quam inimicus esse debeat, cum tua verbera, cum securis, cum cruces ad civium Romanorum supplicia fixas recordetur?

et in hic homo saepe ab ego quaero hortensius qui inimicitia aut qui iniuria adduco ad accuso descendo mitto iam ratio officio meus necessitudo siculus de ipse tu inimicitia respondeo an tu magnus ullus inimicitia puto sum quam contrarius homo sententia atque dissimilitudo studium atque voluntas fides sancio in vito qui puto possum is non inimicus sum qui quaestor consul suus consilium committo pecunia trado res omnis credo spolio relinquo prodo oppugnaris audeo sum pudor atque pudicitia qui colo possum animus aequus iste cottidianus adulterium meretricius disciplina domesticus lenocinium video qui religio deus immortalis retineo volo is qui fanum spolio omnis qui ex tensaris orbita praedaris sum audeo inimicus non sum qui possum qui ius aequus omnis puto sum oportet is tu non infestus sum cum cogito varietas libido decretor tuus qui socius iniuria provincia incommodus doleo is in tu non expilatio asia vexatio pamphylia squalor et lacrima sicilia concito qui civis romanus ius atque libertas sancio apud omnis habeo volo is non tu multus etiam quam inimicus sum debeo cum tuus verbero cum securis cum crux ad civis romanus supplicium figo recordor