cupio mihi ab illo, iudices, subici, quoniam de militari eius gloria dico, si quid forte praetereo. nam mihi videor iam de omnibus rebus eius gestis dixisse, quae quidem ad belli fugitivorum suspicionem pertinerent; certe nihil sciens praetermisi. habetis hominis consilia, diligentiam, vigilantiam, custodiam defensionemque provinciae. summa illuc pertinet, ut sciatis, quoniam plura genera sunt imperatorum, ex quo genere iste sit, ne qui diutius in tanta penuria virorum fortium talem imperatorem ignorare possit. non ad Q. Maximi sapientiam neque ad illius superioris Africani in re gerunda celeritatem, neque ad huius qui postea fuit singulare consilium, neque ad Pauli rationem ac disciplinam, neque ad C. Mari vim atque virtutem; sed aliud genus imperatoris sane diligenter retinendum et conservandum, quaeso, cognoscite.

cupio ego ab ille iudex subicio quoniam de militaris is gloria dico si quis fors praetereo nam ego video iam de omnis res is gero dico qui quidem ad bellum fugitivus suspicio pertineo certus nihil scio praetermitto habeo homo consilium diligentia vigilantia custodia defensio provincia summus illic pertineo ut scio quoniam multus genus sum imperator ex quo genus iste sum ne qui diu in tantus penuria vir fors talis imperator ignoro possum non ad q magnus sapientia neque ad ille superus africanus in res gero celeritas neque ad hic qui postea sum singularis consilium neque ad paulis ratio atque disciplina neque ad que maris vis atque virtus sed alius genus imperator sanus diligenter retineo et conservo quaeso cognosco


ex quo mihi venit in mentem illud dicere, quod apud M'. Glabrionem nuper cum in reiciundis iudicibus commemorassem intellexi vehementer populum Romanum commoveri, me arbitrari fore uti nationes exterae legatos ad populum Romanum mitterent, ut lex de pecuniis repetundis iudiciumque tolleretur; si enim iudicia nulla sint,, tantum unum quemque ablaturum putant quantum sibi ac liberis suis satis esse arbitretur; nunc, quod eius modi iudicia sint tantum unum quemque auferre quantum sibi, patronis, advocatis, praetori, iudicibus satis futurum sit; hoc profecto infinitum esse; se avarissimi hominis cupiditati satis facere posse, nocentissimi victoriae non posse.

ex quo ego venio in mens ille dico qui apud m glabrio nuper cum in reicio judex commemoro intellego vehemens populus romanus commoveo ego arbitraris sum uti natio exter legatus ad populus romanus mitto ut lex de pecunia repeto judicium tollo si enim iudicium nullus sum tantus unus quisque aufero puto quantus sui atque liber suus satis sum arbitror nunc qui is modus iudicium sum tantus unus quisque aufero quantus sui patronus advoco praetor judex satis sum sum hic profecto infinitus sum sui avarus homo cupiditas satis facio possum noceo victoria non possum


iam vero censores quem ad modum isto praetore in Sicilia creati sint, operae pretium est cognoscere. ille enim est magistratus apud Siculos qui diligentissime mandatur a populo propter hanc causam, quod omnes Siculi ex censu quotannis tributa conferunt, in censu habendo potestas omnis aestimationis habendae summaeque faciendae censori permittitur. itaque et populus cui maximam fidem suarum rerum habeat maxima cura deligit, et propter magnitudinem potestatis hic magistratus a populo summa ambitione contenditur.

iam verus censor qui ad modus iste praetor in sicilia creo sum opera pretium sum cognosco ille enim sum magistratus apud siculi qui diligens mando ab populus propter hic causa qui omnis siculis ex census quot tribuo confero in census habeo potestas omnis aestimatio habeo summa facio censor permitto itaque et populus qui maximus fides suus res habeo maximus cura deligo et propter magnitudo potestas hic magistratus ab populus summus ambitio contendo


hoc postulatum de statuis ridiculum esse videatur ei qui rem sententiamque non perspiciat. postulant enim, non uti ne cogantur statuere; quid igitur? ut ipsis ne liceat. quid est hoc? petis a me, quod in tua potestate est, ut id tibi facere ne liceat; pete potius ne quis te invitum polliceri aut facere cogat. 'nihil egero,' inquit; 'negabunt enim omnes se coegisse; si me salvum esse vis, mihi impone istam vim ut omnino mihi ne liceat polliceri.' ex tua praetura primum haec est nata postulatio; qua cum utuntur, hoc significant atque adeo aperte ostendunt, sese ad statuas tuas pecuniam metu ac malo coactos invitissimos contulisse.

hic postulo de statuo ridiculus sum video is qui res sententia non perspicio postulo enim non uti ne cogo statuo quis igitur ut ipse ne licet quis sum hic peto ab ego qui in tuus potestas sum ut is tu facio ne licet peto potis ne quis tu invitus polliceor aut facio cogo nihil ago inquam nego enim omnis sui cogo si ego salvus sum volo ego impono iste vis ut omnino ego ne licet polliceor ex tuus praetura primus hic sum nata postulatio qui cum uto hic significo atque adeo apertus ostendo sui ad statua tuus pecunia metus atque malus cogo invitus confero


deinde, iudices, videte, quam infinitam sitis hominibus licentiam pecuniarum eripiendarum daturi. si, ternos denarios qui coegit erit absolutus, quaternos, quinos, denos denique aut vicenos coget alius. quae erit reprehensio? in quo primum iniuriae gradu resistere incipiet severitas iudicis? quotus erit iste denarius qui non sit ferendus, et in quo primum aestimationis iniquitas atque improbitas reprehendatur? non enim a vobis summa, sed genus aestimationis erit comprobatum, neque hoc potestis iudicare, ternis denariis aestimare licere, denis non licere. Vbi enim semel ab annonae ratione et ab aratorum voluntate res ad praetoris libidinem translata est, non est iam in lege neque in officio, sed in voluntate hominum atque avaritia positus modus aestimandi. quapropter, si vos semel in iudicando finem aequitatis et legis transieritis, scitote vos nullum ceteris in aestimando finem improbitatis et avaritiae reliquisse.

deinde iudex video quam infinitus sum homo licentia pecunia eripiendaris do si terni denarius qui cogo sum absolvo quaterni quini deni denique aut viceni cogo alius qui sum reprehensio in quo primus iniuria gradus resisto incipio severitas judex quotus sum iste denarius qui non sum fero et in quo primus aestimatio iniquitas atque improbitas reprehendo non enim ab tu summus sed genus aestimatio sum comprobo neque hic possum iudicaris terni denarius aestimaris licet deni non licet vbi enim semel ab annona ratio et ab arator voluntas res ad praetor libido transfero sum non sum iam in lex neque in officium sed in voluntas homo atque avaritia pono modus aestimo quapropter si tu semel in judico finis aequitas et lex transeo scio tu nullus ceterus in aestimo finis improbitas et avaritia relinquo


deinde cur in uno genere solo frumenti ista aestimatio constituatur, si est aequa et ferenda? debet populo Romano Sicilia decumas; det pro singulis modiis tritici ternos denarios, sibi habeat frumentum. data tibi est pecunia, Verres, una qua frumentum tibi emeres in cellam, altera qua frumentum emeres a civitatibus quod Romam mitteres. tibi datam pecuniam domi retines, et praeterea pecuniam permagnam tuo nomine aufers; fac idem in eo frumento quod ad populum Romanum pertinet; exige eadem aestimatione pecuniam a civitatibus, et refer quam accepisti: iam refertius erit aerarium populi Romani quam umquam fuit.

deinde cur in unus genus solum frumentum iste aestimatio constituo si sum aequus et fero debeo populus romanus sicilia decimus do pro singuli modius triticum terni denarius sui habeo frumentum do tu sum pecunia verres unus qui frumentum tu emo in cella alter qui frumentum emo ab civitas qui roma mitto tu do pecunia domus retineo et praeterea pecunia permagnus tuus nomen aufero facio idem in is frumentum qui ad populus romanus pertineo exigo idem aestimatio pecunia ab civitas et refero quam accipio iam refercio sum aerarius populus romanus quam umquam sum


per eosdem istius furtorum iniuriarum uxorumque socios istius imperio Syracusis Marcellia tolluntur maximo gemitu luctuque civitatis, quem illi diem festum cum recentibus beneficiis C. Marcelli debitum reddebant, tum generi nomini familiae Marcellorum maxima voluntate tribuebant. Mithridates in Asia, cum eam provinciam totam occupasset, Mucia non sustulit. Hostis, et hostis in ceteris rebus nimis ferus et immanis, tamen honorem hominis deorum religione consecratum violare noluit: tu Syracusanos unum diem festum Marcellis impertire noluisti, per quos illi adepti sunt ut ceteros dies festos agitare possent?

per idem iste furtor iniuriaris uxor socius iste imperium syracusae marcellia tollo maximus gemitus lugeo civitas qui ille dies festus cum recens beneficium que marcellus debeo reddo tum gener nomen familia marcellus maximus voluntas tribuo mithridates in asia cum is provincia totus occupo mucius non tollo hostus et hostis in ceterus res nimis ferus et immanis tamen honor homo deus religio consecro violaris nolo tu syracusani unus dies festus marcellus impertio nolo per qui ille adipiscor sum ut ceterus dies festus agito possum


etenim ut simul Africani quoque humanitatem et aequitatem cognoscatis, oppidum Himeram Carthaginienses quondam ceperant, quod fuerat in primis Siciliae clarum et ornatum. Scipio, qui hoc dignum populo Romano arbitraretur, bello confecto socios sua per nostram victoriam recuperare, Siculis omnibus Carthagine capta quae potuit restituenda curavit. Himera deleta quos civis belli calamitas reliquos fecerat, ii se Thermis conlocarant in isdem agri finibus neque longe ab oppido antiquo, et se patrum fortunas et dignitatem recuperare arbitrabantur cum illa maiorum ornamenta in eorum oppido conlocabantur.

etenim ut simul africanus quoque humanitas et aequitas cognosco oppidum himera carthaginiensis quondam capio qui sum in primus sicilia clarus et orno scipio qui hic dignus populus romanus arbitror bellum conficio socius suus per noster victoria recuperaris siculis omnis carthago capio qui possum restituo curo himera deleo qui civis bellum calamitas reliquus facio is sui thermus conloco in idem ager finis neque longus ab oppidum antiquus et sui pater fortuna et dignitas recuperaris arbitror cum ille magnus ornamentum in is oppidum conloco


Polemarchus est Murgentinus, vir bonus atque honestus. ei cum pro iugeribus quinquaginta medimna DCC decumae imperarentur, quod recusabat, domum ad istum in ius eductus est, et, cum iste etiam cubaret, in cubiculum introductus est, quod nisi mulieri et decumano patebat alii nemini. ibi cum pugnis et calcibus concisus esset, qui DCC medimnis decidere noluisset, mille promisit. Eubulidas est Grospus Centuripinus, homo cum virtute et nobilitate domi suae, tum etiam pecunia princeps. huic homini, iudices, honestissimae civitatis honestissimo non modo frumenti scitote sed etiam vitae et sanguinis tantum relictum esse quantum Aproni libido tulit; nam vi malo plagis adductus est ut frumenti daret, non quantum deberet, sed quantum cogeretur.

polemarchus sum murgentinus vir bonus atque honestus is cum pro iugeribus quinquaginta medimnum septingenti decimus impero qui recuso domus ad iste in ius educo sum et cum iste etiam cubo in cubiculum introduco sum qui nisi mulier et decimanus pateo alius nemo ibi cum pugna et calx concaedes sum qui septingenti medimnum decido nolo mille promitto eubulidas sum grospus centuripinus homo cum virtus et nobilitas domus suus tum etiam pecunia princeps hic homo iudex honestus civitas honestus non modo frumentum scio sed etiam vita et sanguis tantus relinquo sum quantus apronius libido fero nam vis malus plaga adduco sum ut frumentum do non quantus debeo sed quantus cogo


neque enim salus ulla rei publicae maior hoc tempore reperiri potest quam populum Romanum intellegere, diligenter reiectis ab accusatore iudicibus, socios, leges, rem publicam senatorio consilio maxime posse defendi; neque tanta fortunis omnium pernicies ulla potest accedere quam opinione populi Romani rationem veritatis, integritatis, fidei, religionis ab hoc ordine abiudicari.

neque enim salus ullus res publicus magnus hic tempus reperio possum quam populus romanus intellego diligenter rejacio ab accusator judex socius lex res publicus senatorius consilium magnus possum defendo neque tantus fortuna omnis pernicies ullus possum accedo quam opinio populus romanus ratio veritas integritas fides religio ab hic ordo abiudicaris


levia sunt haec in hoc reo. metum virgarum nauarchus, homo nobilissimus nobilissimae civitatis, pretio redemit: humanum est. Alius ne condemnaretur pecuniam dedit: usitatum est. non vult populus Romanus obsoletis criminibus accusari Verrem, nova postulat, inaudita desiderat; non de praetore Siciliae, sed de nefario tyranno fieri iudicium arbitratur.includuntur in carcerem condemnati; supplicium constituitur in illos, sumitur de miseris parentibus nauarchorum; prohibentur adire ad filios, prohibentur liberis suis cibum vestitumque ferre.

levis sum hic in hic reor metus virgaris nauarchus homo nobilis nobilis civitas pretium redimo humanus sum alius ne condemno pecunia do usitas sum non volo populus romanus obsolesco crimen accusaris verres novo postulo inaudio desidero non de praetor sicilia sed de nefarius tyrannus fio iudicium arbitror includo in carcer condemno supplicium constituo in ille sumo de miser parens nauarchus prohibeo adeo ad filius prohibeo liber suus cibus vestio fero


quid de illa multitudine dicemus eorum qui capitibus involutis in piratarum captivorum numero producebantur, ut securi ferirentur? quae ista nova diligentia, quam ob causam abs te excogitata? an te L. Flavi ceterorumque de T. Herennio vociferatio commovebat? an M. Anni, gravissimi atque honestissimi viri, summa auctoritas paulo diligentiorem timidioremque fecerat? qui nuper pro testimonio non advenam nescio quem nec alienum, sed eum civem Romanum qui omnibus in illo conventu notus, qui Syracusis natus esset, abs te securi percussum esse dixit.

quis de ille multitudo dico is qui caput involvo in pirataris captivus numerus produco ut securus ferio qui iste novo diligentia quam ob causa abs tu excogito an tu l flavius ceter de t herennius vociferatio commoveo an m annius gravis atque honestus vir summus auctoritas paulus diligens timidus facio qui nuper pro testimonium non advena nescio qui neque alienus sed is civis romanus qui omnis in ille convenio notus qui syracusae nascor sum abs tu securus percutio sum dico


interea iste cupiditate illa sua nota atque apud omnis pervagata, cum signa quaedam pulcherrima atque antiquissima Thermis in publico posita vidisset, adamavit; a Sthenio petere coepit ut ad ea tollenda operam suam profiteretur seque adiuvaret. Sthenius vero non solum negavit, sed etiam ostendit fieri id nullo modo posse ut signa antiquissima, monumenta P. Africani, ex oppido Thermitanorum incolumi illa civitate imperioque populi Romani tollerentur.

interea iste cupiditas ille suus nosco atque apud omnis pervagor cum signum quidam pulcher atque antiquus thermus in publicus pono video adamo ab sthenius peto coepio ut ad is tollo opera suus profiteor sequor adjuvo sthenius verus non solus nego sed etiam ostendo fio is nullus modo possum ut signum antiquus monumentum p africanus ex oppidum thermitani incolumis ille civitas imperium populus romanus tollo