In C. Verrem

CC BY 4.0 (estate-derived fields); included text keeps its per-record source license

Reuse requires the attribution line above (CC BY 4.0). Text records carry their own license_id; only open-display licenses appear in this file.

Licensed lexica and citation-only authorities are excluded from bulk dumps by construction — cite the authority, never reprint it.


quaestores, legatos, praefectos, tribunos suos multi missos fecerunt et de provincia decedere iusserunt, quod illorum culpa se minus commode audire arbitrarentur aut quod peccare ipsos aliqua in re iudicarent: tu Apronium, hominem vix liberum, contaminatum, perditum, flagitiosum, qui non modo animum integrum sed ne animam quidem puram conservare potuisset, eum in tanto tuo dedecore profecto verbo quidem graviore appellasses, neque apud te tam sancta religio societatis fuisset ut tui capitis periculum neglegeres, nisi rem tam notam esse omnibus et tam manifestam videres.

quaestor legatus praeficio tribunus suus multus mitto facio et de provincia decedo jubeo qui ille culpa sui paruus commodus audio arbitror aut qui peccaris ipse aliqui in res judico tu apronius homo vix liber contamino perdo flagitiosus qui non modo animus integer sed ne anima quidem purus conservaris possum is in tantus tuus dedecor profecto verbum quidem gravis appello neque apud tu tam sancio religio societas sum ut tuus capio periculum neglego nisi res tam nota sum omnis et tam manifestam video


iste praetor designatus—utrum admonitus an temptatus an, qua est ipse sagacitate in his rebus, sine duce ullo, sine indice pervenerit ad hanc improbitatem, nescio: vos tantum hominis audaciam amentiamque cognoscite—appellat heredem L. Annium, qui erat institutus secundum filiam (non enim mihi persuadetur istum ab illo prius appellatum); dicit se posse ei condonare edicto hereditatem; docet hominem quid possit fieri. illi bona res, huic vendibilis videbatur. iste, tametsi singulari est audacia, tamen ad pupillae matrem submittebat; malebat pecuniam accipere, ne quid novi ediceret, quam ut hoc edictum tam improbum et tam inhumanum interponeret.

iste praetor designo utrum admonitus an tento an qui sum ipse sagacitas in hic res sine dux ullus sine indico pervenio ad hic improbitas nescio tu tantus homo audacia amentia cognosco appello heres l annius qui sum instituo secundus filia non enim ego persuadeo iste ab ille prior appello dico sui possum is condonaris edictum hereditas doceo homo quis possum fio ille bonus res hic vendibilis video iste tametsi singularis sum audacia tamen ad pupilla mater summitto malo pecunia accipio ne quis nosco edico quam ut hic edictum tam improbus et tam inhumanus interpono


vide quid intersit inter tuam libidinem maiorumque auctoritatem, inter amorem furoremque tuum et illorum consilium atque prudentiam. illi aditum litoris Syracusanis ademerunt, tu imperium maritimum concessisti; illi habitare in eo loco Syracusanum, qua naves accedere possent, noluerunt, tu classi et navibus Syracusanum praeesse voluisti; quibus illi urbis suae partem ademerunt, iis tu nostri imperi partem dedisti, et quorum sociorum opera Syracusani nobis dicto audientes sunt, eos Syracusano dicto audientis esse iussisti.

video quis intersum inter tuus libido magnus auctoritas inter amor furor tuus et ille consilium atque prudentia ille aditus litor syracusanus adimo tu imperium maritimus concedo ille habito in is locus syracusanus qui navo accedo possum nolo tu classis et navis syracusanus praesum volo qui ille urbs suus pars adimo is tu noster imperium pars do et qui socius opus syracusanus nos dico audio sum is syracusanus dico audio sum jubeo


iratus iste vehementer Sthenio atque incensus hospitium ei renuntiat, domo eius emigrat atque adeo exit; nam iam ante emigrarat. Eum autem statim inimicissimi Stheni domum suam invitant, ut animum eius in Sthenium inflammarent ementiendo aliquid et criminando. hi autem erant inimici Agathinus, homo nobilis, et Dorotheus, qui habebat in matrimonio Callidamam, Agathini eius filiam; de qua iste audierat, itaque ad generum Agathini migrare maluit. Vna nox intercesserat cum iste Dorotheum sic diligebat ut diceres omnia inter eos esse communia, Agathinum ita observabat ut aliquem adfinem atque propinquum; contemnere etiam signum illud Himerae iam videbatur, quod eum multo magis figura et liniamenta hospitae delectabant.

irascor iste vehemens sthenius atque incendo hospitium is renuntio domus is emigro atque adeo exeo nam iam ante emigro eos autem statim inimicus sthenius domus suus invito ut animus is in sthenius inflammo ementior aliquis et criminor hic autem sum inimicus agathinus homo nobilis et dorotheus qui habeo in matrimonium callidamam agathinus is filia de qui iste audio itaque ad gener agathinus migraris malo vna nox intercedo cum iste dorotheus sic diligo ut dico omnis inter is sum commune agathinus ita observo ut aliquis affinis atque propinquus contemno etiam signum ille himera iam video qui is multus magis figuro et lineamentum hospita delecto


at vero praeclarum diem illis reposuisti Verria ut agerent, et ut ad eum diem quae sacris epulisque opus essent in compluris annos locarentur! iam in tanta istius impudentia remittendum aliquid videtur, ne omnia contendamus, ne omnia cum dolore agere videamur. nam me dies vox latera deficiant, si hoc nunc vociferari velim, quam miserum indignumque sit istius nomine apud eos diem festum esse qui se istius opera funditus exstinctos esse arbitrentur. O Verria praeclara! quo accessisti, quaeso, quo non attuleris tecum istum diem? etenim quam tu domum, quam urbem adisti, quod fanum denique, quod non eversum atque extersum reliqueris? quare appellentur sane ista Verria, quae non ex nomine sed ex manibus naturaque tua constituta esse videantur.

at verus praeclaris dies ille repono verrius ut ago et ut ad is dies qui sacrum epulum opus sum in complures annus loco iam in tantus iste impudens remitto aliquis video ne omnis contendo ne omnis cum dolor ago video nam ego dies vox latus deficio si hic nunc vociferaris volo quam miser indignus sum iste nomen apud is dies festus sum qui sui iste opus fundus exstinguo sum arbitror o verrius praeclarus quo accedo quaeso quo non affero tu iste dies etenim quam tu domus quam urbs adeo qui fanum denique qui non everro atque extersus relinquo quare appello sanus iste verrius qui non ex nomen sed ex manus natura tuus constituo sum video


hoc cum palam decumani tota provincia loquerentur tuumque nomen in re tam turpi nefariaque interponerent, nihilne tibi venit in mentem existimationi tuae consulere, nihil denique capiti ac fortunis tuis providere? cum tui nominis terror in auribus animisque aratorum versaretur, cum decumani aratoribus ad pactiones faciendas non suam vim, sed tuum scelus ac nomen opponerent. ecquod iudicium Romae tam dissolutum, tam perditum, tam nummarium fore putasti, quo ex iudicio te ulla salus servare posset? cum planum fieret, decumis contra instituta leges consuetudinemque omnium venditis, in aratorum bonis fortunisque diripiendis decumanos dictitasse tuas esse partis, tuam rem, tuam praedam, idque te tacuisse et, cum dissimulare non posses, potuisse tamen perpeti et perferre, quod magnitudo lucri obscuraret periculi magnitudinem plusque aliquanto apud te pecuniae cupiditas quam iudici metus posset.

hic cum palam decimanus totus provincia loquor tuus nomen in res tam turpis nefarius interpono nihil tu venio in mens existimatio tuus consulo nihil denique caput atque fortuna tuus provideo cum tuus nomen terror in auris animus arator verso cum decimanus arator ad pactio facio non suus vis sed tuus scelus atque nomen oppono ecqui iudicium roma tam dissoluo tam perdo tam nummarius sum puto quo ex iudicium tu ullus salus servaris possum cum planus fio decimus contra institutum lex consuetudo omnis vendo in arator bonus fortuna diripio decimanus dictito tuus sum pars tuus res tuus praeda is tu taceo et cum dissimulo non possum possum tamen perpetior et perfero qui magnitudo lucrum obscuro periculum magnitudo multus aliquantus apud tu pecunia cupiditas quam judicium metus possum


est consuetudo Siculorum ceterorumque Graecorum, quod suos dies mensisque congruere volunt cum solis lunaeque ratione, ut non numquam, si quid discrepet, eximant unum aliquem diem aut summum biduum ex mense, quos illi exaeresimos dies nominant; item non numquam uno die longiorem mensem faciunt aut biduo. quae cum iste cognosset novus astrologus, qui non tam caeli rationem quam caelati argenti duceret, eximi iubet non diem ex mense, sed ex anno unum dimidiatumque mensem hoc modo ut, quo die verbi causa esse oporteret Idus Ianuarias, is eo die Kalendas Martias proscribi iuberet: itaque fit omnibus recusantibus et plorantibus. dies is erat legitimus comitiis habendis. eo modo sacerdos Climachias renuntiatus est.

sum consuetudo siculus ceter graecum qui suus dies metior congruo volo cum sol luna ratio ut non numquam si quis discrepo eximo unus aliquis dies aut superus biduus ex mensis qui ille exaeresimus dies nomino item non numquam unus dies longus mensis facio aut biduus qui cum iste cognosco novus astrologus qui non tam caelum ratio quam caelo argentum duco eximo iubeo non dies ex mensis sed ex annus unus dimidio mensis hic modo ut quo dies verbum causa sum oportet idus januarius is is dies kalendae martius proscribo iubeo itaque fio omnis recuso et ploro dies is sum legitimus comitium habeo is modo sacerdos climachias renuntio sum


te autem praetore quis censor aut legem metueret qua non tenebatur, quoniam creatus lege non erat, aut animadversionem tuam, cum id quod abs te emerat vendidisset? teneat iam sane meos testis Metellus, cogat alios laudare, sicut in multis conatus est; modo haec faciat quae facit. quis enim umquam tanta a quoquam contumelia, quis tanta ignominia adfectus est? Quinto quoque anno Sicilia tota censetur. erat censa praetore Peducaeo; quintus annus cum in te praetorem incidisset, censa denuo est. postero anno L. Metellus mentionem tui census fieri vetat; censores dicit de integro sibi creari placere; interea Peducaeanum censum observari iubet. hoc si tuus inimicus fecisset, tamen, si animo aequo provincia tulisset, inimici iudicium grave videretur. fecit amicus recens et cognatus voluntarius; aliter enim, si provinciam retinere, si salvus ipse in provincia vellet esse, facere non potuit. exspectas etiam quid hi iudicent?

tu autem praetor quis censor aut lex metuo qui non teneo quoniam creo lex non sum aut animadversio tuus cum is qui abs tu emo vendo teneo iam sanus meus testis metellus cogo alius laudo sicut in multus conor sum modo hic facio qui facio quis enim umquam tantus ab quoquam contumelia quis tantus ignominia affectus sum quintus quoque annus sicilia totus censeo sum censeo praetor peducaeus quintus annus cum in tu praetor incido censeo denuo sum posterus annus l metellus mentio tuus census fio veto censor dico de integer sui creo placeo interea peducaeanus census observaris iubeo hic si tuus inimicus facio tamen si animus aequus provincia fero inimicus iudicium gravis video facio amicus recens et cognatus voluntarius aliter enim si provincia retineo si salvus ipse in provincia volo sum facio non possum exspecto etiam quis hic judico


his te litteris, homo audacissime atque amentissime, iugulatum esse non sentis? non vides, cum is qui tibi successit aratores reliquos appellet, hoc eum diserte scribere, reliquos hos esse non ex bello neque ex aliqua eius modi calamitate, sed ex tuo scelere, importunitate, avaritia, crudelitate? recita cetera. TAMEN PRO EO VT TEMPORIS DIFFICVLTAS ARATORVMQVE PENVRIA TVLIT. 'Aratorum,' inquit, 'penuria.' si ego accusator totiens de re eadem dicerem, vererer ne animos vestros offenderem, iudices. clamat Metellus, NISI LITTERAS MISISSEM: non est satis. NISI PRAESENS CONFIRMASSEM: ne id quidem satis est. RELIQVOS, inquit, ARATORES. reliquos? prope lugubri verbo calamitatem provinciae Siciliae significat: addit, ARATORVM PENVRIA.

hic tu littera homo audax atque amens jugulo sum non sentio non video cum is qui tu succedo arator reliquus appello hic is dissero scribo reliquus hic sum non ex bellum neque ex aliqui is modus calamitas sed ex tuus scelus importunitas avaritia crudelitas recito ceterus tamen pro is vt tempus difficvltas aratorvmqve penvria tvlit arator inquam penuria si ego accusator totiens de res idem dico vereor ne animus vester offendo iudex clamo metellus nisi littera mitto non sum satis nisi praesens confirmo ne is quidem satis sum reliqvos inquam arator reliquus prope lugubris verbum calamitas provincia sicilia significo addo aratorvm penvria


tum iste aliquando 'age dic!' inquit. reus orare atque obsecrare ut cum consilio cognosceret. tum repente iste testis citari iubet; dicit unus et alter breviter; nihil interrogatur; praeco dixisse pronuntiat. iste, quasi metueret ne Petilius privato illo iudicio transacto aut prolato cum ceteris in consilium reverteretur, ita properans de sella exsilit, hominem innocentem a C. Sacerdote absolutum indicta causa de sententia scribae medici haruspicisque condemnat.

tum iste aliquando ago dico inquam reus oro atque obsecraris ut cum consilium cognosco tum repens iste testis citaris iubeo dico unus et alter brevis nihil interrogo praeco dico pronuntio iste quasi metuo ne petilus privo ille iudicium transigo aut profero cum ceterus in consilium revorto ita propero de sella exsilio homo innocens ab que sacerdos absolvo indico causa de sententia scriba medicus haruspex condemno


quid nunc agam? cum iam tot horas de uno genere ac de istius nefaria crudelitate dicam, cum prope omnem vim verborum eius modi, quae scelere istius digna sint, aliis in rebus consumpserim, neque hoc providerim, ut varietate criminum vos attentos tenerem, quem ad modum de tanta re dicam? opinor, unus modus atque una ratio est; rem in medio ponam; quae tantum habet ipsa gravitatis ut neque mea, quae nulla est, neque cuiusquam ad inflammandos vestros animos eloquentia requiratur.

quis nunc ago cum iam tot hora de unus genus atque de iste nefarius crudelitas dico cum prope omnis vis verbum is modus qui scelus iste dignus sum alius in res consumo neque hic provideo ut varietas crimen tu attendo teneo qui ad modus de tantus res dico opinor unus modus atque unus ratio sum res in medium pono qui tantus habeo ipse gravitas ut neque meus qui nullus sum neque quisquam ad inflammo vester animus eloquentia requiro


satis est factum Siculis, satis officio ac necessitudini, satis promisso nostro ac recepto. reliqua est ea causa, iudices, quae iam non recepta sed innata, neque delata ad me sed in animo sensuque meo penitus adfixa atque insita est; quae non ad sociorum salutem, sed ad civium Romanorum, hoc est ad unius cuiusque nostrum, vitam et sanguinem pertinet. in qua nolite a me, quasi dubium sit aliquid, argumenta, iudices, exspectare: omnia quae dicam sic erunt inlustria ut ad ea probanda totam Siciliam testem adhibere possem. furor enim quidam, sceleris et audaciae comes, istius effrenatum animum importunamque naturam tanta oppressit amentia ut numquam dubitaret in conventu palam supplicia, quae in convictos malefici servos constituta sunt, ea in civis Romanos expromere.

satis sum facio siculis satis officium atque necessitudo satis promitto noster atque recipio reliquus sum is causa iudex qui iam non recipio sed innato neque defero ad ego sed in animus sentio meus penitus affigo atque inquiro sum qui non ad socius salus sed ad civis romanus hic sum ad unus quisque nos vita et sanguis pertineo in qui nolo ab ego quasi dubius sum aliquis argumentum iudex exspectaris omnis qui dico sic sum illustris ut ad is probo totus sicilia testo adhibeo possum furor enim quidam scelus et audacia comes iste effreno animus importunus natura tantus opprimo amentia ut numquam dubito in convenio palam supplicium qui in convinco maleficus servus constituo sum is in civis romanus expromo


verum esto; alio loco de aratorum animo et iniuriis videro; nunc, quod mihi abs te datur, id accipio, eos tibi esse inimicissimos. nempe ita dicis: propter decumas. concedo: non quaero, iure an iniuria sint inimici. quid ergo? illae quid sibi statuae equestres inauratae volunt, quae populi Romani oculos animosque maxime offendunt, propter aedem Volcani? nam inscriptum esse video quandam ex his statuis aratores dedisse. si honoris causa statuam dederunt, inimici non sunt; credamus testibus; tum enim honori tuo, nunc iam religioni suae consulunt. sin autem metu coacti dederunt, confiteare necesse est te in provincia pecunias statuarum nomine per vim ac metum coegisse. Vtrum tibi commodum est elige.

verus sum alius locus de arator animus et iniuria video nunc qui ego abs tu do is accipio is tu sum inimicus nempe ita dico propter decimus concedo non quaero ius an iniuria sum inimicus quis ergo ille quis sui statua equester inauro volo qui populus romanus oculus animus magnus offendo propter aedes volcanus nam inscriptum sum video quidam ex hic statuo arator do si honor causa statua do inimicus non sum credo testis tum enim honor tuus nunc iam religio suus consulo sin autem metus cogo do confitearis necesse sum tu in provincia pecunia statua nomen per vis atque metus cogo vtrum tu commodus sum eligo


itaque adponit qui petat Veneri Erycinae illam hereditatem. non enim quaestor petit, ut est consuetudo, is qui Erycum montem obtinebat: petit Naevius Turpio quidam, istius excursor et emissarius, homo omnium ex illo conventu quadruplatorum deterrimus, C. Sacerdote praetore condemnatus iniuriarum; etenim erat eius modi causa ut ipse praetor, cum quaereret calumniatorem, paulo tamen consideratiorem reperire non posset. hunc hominem Veneri absolvit, sibi condemnat. maluit videlicet homines peccare quam deos: se potius a Dione quod non licebat, quam venerem quod non debebatur auferre.

itaque appono qui peto venus erycina ille hereditas non enim quaestor peto ut sum consuetudo is qui erycus mons obtineo peto naevius turpio quidam iste excursor et emissarius homo omnis ex ille convenio quadruplator deterior que sacerdos praetor condemno iniuriaris etenim sum is modus causa ut ipse praetor cum quaero calumniator paulus tamen considero reperio non possum hic homo venus absolvo sui condemno malo videlicet homo peccaris quam deus sui potis ab dio qui non licet quam venerem qui non debeo aufero


venit ad Chelidonem C. Mustius, eques Romanus, publicanus, homo cum primis honestus; venit M. Iunius, patruus pueri, frugalissimus homo et castissimus; venit homo summo pudore, summo officio, spectatissimus ordinis sui, P. Titius tutor. O multis acerbam, o miseram atque indignam praeturam tuam! Vt omittam cetera, quo tandem pudore talis viros, quo dolore meretricis domum venisse arbitramini? qui numquam ulla condicione istam turpitudinem subissent nisi offici necessitudinisque ratio coegisset. veniunt, ut dico, ad Chelidonem. domus erat plena; nova iura, nova decreta, nova iudicia petebantur. 'mihi det possessionem, mihi ne adimat, in me iudicium ne det, mihi bona addicat.' Alii nummos numerabant, ab aliis tabellae obsignabantur; domus erat non meretricio conventu sed praetoria turba referta.

venio ad chelidon que mustus eques romanus publicanus homo cum primus honestus venio m junius patruus puer frugalis homo et castus venio homo superus pudor superus officium specto ordo suus p titius tuto o multus acerbus o miser atque indignus praetorqueo tuus vt omitto ceterus quo tandem pudor talis vir quo dolor meretrix domus venio arbitror qui numquam ullus condicio iste turpitudo subeo nisi officio necessitudo ratio cogo venio ut dico ad chelidon domus sum plenus novo ius novo decretum novo iudicium peto ego do possessio ego ne adimo in ego iudicium ne do ego bonus addico alius nummus numero ab alius tabella obsigno domus sum non meretricius convenio sed praetorius turba refercio


Epicrates homines multis verbis ab se male acceptos dimittit; redeunt illi Regio Syracusas, queri cum multis, ut fit, incipiunt se HS LXXX nummum frustra dedisse. res percrebruit et in ore atque sermone omnium coepit esse. Verres refert illam suam Syracusanam; ait se velle de illis HS LXXX cognoscere; advocat multos. dicunt Bidini Volcatio se dedisse; illud non addunt, 'iussu istius.' Volcatium vocat, pecuniam referri imperat. Volcatius animo aequissimo nummos adfert, qui nihil amitteret, reddit inspectantibus multis: Bidini nummos auferunt.

epicrates homo multus verbum ab sui malus accipio dimitto redeo ille regium syracusae queror cum multus ut fio incipio sui sestertius lxxx nummus frustra do res percrebresco et in os atque sermo omnis coepio sum verres refero ille suus syracusanus aio sui volo de ille sestertius lxxx cognosco advoco multus dico bido volcatius sui do ille non addo iussus iste volcatius voco pecunia refero impero volcatius animus aequus nummus affero qui nihil amitto reddo inspecto multus bido nummus aufero


C. Claudius, cuius aedilitatem magnificentissimam 6 scimus fuisse, usus est hoc Cupidine tam diu dum forum dis immortalibus populoque Romano habuit ornatum, et, cum hospes esset Heiorum, Mamertini autem populi patronus, ut illis benignis usus est ad commodandum, sic ipse diligens fuit ad reportandum. nuper homines nobilis eius modi, iudices,—sed quid dico 'nuper'? immo vero modo ac plane paulo ante vidimus, qui forum et basilicas non spoliis provinciarum sed ornamentis amicorum, commodis hospitum non furtis nocentium ornarent; qui tamen signa atque ornamenta sua cuique reddebant, non ablata ex urbibus sociorum atque amicorum quadridui causa, per simulationem aedilitatis, domum deinde atque ad suas villas auferebant.

que claudus qui aedilitas magnificentissimam scio sum utor sum hic cupido tam diu dum forum deus immortalis populo romanus habeo orno et cum hospes sum heius mamertinus autem populus patronus ut ille benignus utor sum ad commodo sic ipse diligo sum ad reporto nuper homo nobilis is modus iudex sed quis dico nuper immo verus modo atque planus paulus ante video qui forum et basilica non spolium provinciaris sed ornamentum amicus commodus hospes non furtum noceo orno qui tamen signum atque ornamentum suus quisque reddo non aufero ex urbs socius atque amicus quadriduum causa per simulatio aedilitas domus deinde atque ad suus villa aufero


non enim furem sed ereptorem, non adulterum sed expugnatorem pudicitiae, non sacrilegum sed hostem sacrorum religionumque, non sicarium sed crudelissimum carnificem civium sociorumque in vestrum iudicium adduximus, ut ego hunc unum eius modi reum post hominum memoriam fuisse arbitrer cui damnari expediret. nam quis hoc non intellegit, istum absolutum dis hominibusque invitis tamen ex manibus populi Romani eripi nullo modo posse? quis hoc non perspicit, praeclare nobiscum actum iri si populus Romanus istius unius supplicio contentus fuerit, ac non sic statuerit, non istum maius in sese scelus concepisse,—cum fana spoliarit, cum tot homines innocentis necarit, cum civis Romanos morte, cruciatu, cruce adfecerit, cum praedonum duces accepta pecunia dimiserit,—quam eos, si qui istum tot tantis tam nefariis sceleribus coopertum iurati sententia sua liberarint?

non enim fur sed ereptor non adulter sed expugnator pudicitia non sacrilegus sed hostis sacer religio non sicarius sed crudelis carnifex civis socius in vester iudicium adduco ut ego hic unus is modus reus post homo memoria sum arbitror qui damnaris expedio nam quis hic non intellego iste absolvo deus homo invitus tamen ex manus populus romanus eripio nullus modo possum quis hic non perspicio praeclaris nos ago eo si populus romanus iste unus supplicium contineo sum atque non sic statuo non iste magnus in sui scelus concapit cum fanum spolio cum tot homo innocens neco cum civis romanus mors crucio crux afficio cum praedo dux accipio pecunia dimitto quam is si qui iste tot tantus tam nefarius scelus cooperio juro sententia suus libero


res ab omni conventu cognita celeriter isti domum nuntiatur. homo inimicus iis qui recitassent, hostis omnibus qui acclamassent, exarsit iracundia ac stomacho; verum tamen fuit tum sui dissimilis. Nostis os hominis, nostis audaciam; tamen tum rumore populi et clamore et manifesto furto grandis pecuniae perturbatus est. Vbi se collegit, vocat ad se Syracusanos; qui non posset negare ab illis pecuniam datam, non quaesivit procul alicunde, (neque enim probaret), sed proximum, paene alterum filium, quem illam pecuniam diceret abstulisse; ostendit se reddere coacturum. qui posteaquam id audivit, habuit et dignitatis et aetatis et nobilitatis suae rationem; verba apud senatum fecit, docuit ad se nihil pertinere; de isto, id quod omnes videbant, ne ille quidem obscure locutus est. itaque illi Syracusani statuam postea statuerunt, et is, ut primum potuit, istum reliquit de provinciaque decessit.

res ab omnis convenio cognosco celer iste domus nuntio homo inimicus is qui recito hostis omnis qui acclamo exardeo iracundia atque stomachus verus tamen sum tum suus dissimilis nostos os homo nosco audacia tamen tum rumor populus et clamor et manifesto furtum grandis pecunia perturbo sum vbi sui colligo voco ad sui syracusani qui non possum nego ab ille pecunia do non quaero procul alicunde neque enim probo sed propior paene alter filius qui ille pecunia dico aufero ostendo sui reddo cogo qui posteaquam is audio habeo et dignitas et aetas et nobilitas suus ratio verbum apud senatus facio doceo ad sui nihil pertineo de iste is qui omnis video ne ille quidem obscurus loquor sum itaque ille syracusanus statua postea statuo et is ut primus possum iste relinquo de provincia decedo


iste amplam nactus, ubi videt esse aliquid quod amici absente Epicrate nollent defendere, adseverat se eius rei in primis actionem1 daturum. cum omnes perspicerent ad istum non modo illos nummos qui per simulationem ab isto exierant revertisse, sed multo etiam pluris eum postea nummos abstulisse, amici Epicratem defendere destiterunt, iste Epicratis bona Bidinos omnia possidere et sibi habere iussit. ad illa HS D hereditaria accessit ipsius antiqua HS quindeciens pecunia. Vtrum res ab initio ita ducta est an ad extremum ita perducta, an ita parva est pecunia, an is homo Verres ut haec quae dixi gratiis facta esse videantur?

iste amplus nanciscor ubi video sum aliquis qui amicus absum epicrates nolo defendo assero sui is res in primus actio do cum omnis perspicio ad iste non modo ille nummus qui per simulatio ab iste exeo revorto sed multus etiam multus is postea nummus aufero amicus epicratem defendo desisto iste epicrates bonus bidini omnis possideo et sui habeo iubeo ad ille sestertius d hereditarius accedo ipse antiquus sestertius quindeciens pecunia vtrum res ab initium ita duco sum an ad exter ita perduco an ita parvus sum pecunia an is homo verres ut hic qui dico gratia facio sum video


postremo ego causam sic agam, iudices, eius modi res, ita notas, ita testatas, ita magnas, ita manifestas proferam, ut nemo a vobis ut istum absolvatis per gratiam conetur contendere. habeo autem certam viam atque rationem qua omnis illorum conatus investigare et consequi possim; ita res a me agetur ut in eorum consiliis omnibus non modo aures omnium, sed etiam oculi populi Romani interesse videantur.

postremo ego causa sic ago iudex is modus res ita nosco ita testo ita magnus ita manifesto profero ut nemo ab tu ut iste absolvo per gratia conor contendo habeo autem certus via atque ratio qui omnis ille conor investigaris et consequor possum ita res ab ego ago ut in is consilium omnis non modo auris omnis sed etiam oculus populus romanus intersum video


quem ad modum hoc accepturas nationes exteras, quem ad modum huius tui facti famam in regna aliorum atque in ultimas terras perventuram putasti, cum audirent a praetore populi Romani in provincia violatum regem, spoliatum hospitem, eiectum socium populi Romani atque amicum? nomen vestrum populique Romani odio atque acerbitati scitote nationibus exteris, iudices, futurum, si istius haec tanta iniuria impunita discesserit. sic omnes arbitrabuntur, praesertim cum haec fama de nostrorum hominum avaritia et cupiditate percrebruerit, non istius solius hoc esse facinus, sed eorum etiam qui adprobarint. multi reges, multae liberae civitates, multi privati opulenti ac potentes habent profecto in animo Capitolium sic ornare ut templi dignitas imperique nostri nomen desiderat; qui si intellexerint interverso hoc regali dono graviter vos tulisse, grata fore vobis populoque Romano sua studia ac dona arbitrabuntur; sin hoc vos in rege tam nobili, re tam eximia, iniuria tam acerba neglexisse audient, non erunt tam amentes ut operam curam pecuniam impendant in eas res quas vobis gratas fore non arbitrentur.

qui ad modus hic accipio natio exter qui ad modus hic tuus facio fama in regnum alius atque in ulter terra pervenio puto cum audio ab praetor populus romanus in provincia violo rex spolio hospes eicio socius populus romanus atque amicus nomen vester populus romanus odium atque acerbitas scio natio exter iudex sum si iste hic tantus iniuria impunitus discedo sic omnis arbitror praesertim cum hic fama de noster homo avaritia et cupiditas percrebresco non iste solus hic sum facinus sed is etiam qui adprobo multus rex multus liber civitas multus privo opulens atque potens habeo profecto in animus capitolium sic ornaris ut templum dignitas imperium noster nomen desidero qui si intellego interverto hic regal donum gravis tu fero gratus sum tu populo romanus suus studium atque donum arbitror sin hic tu in rex tam nobilis res tam eximius iniuria tam acerbus neglego audio non sum tam amens ut opera cura pecunia impendo in is res qui tu gratus sum non arbitror


verum si crimen hoc metuebas, ne quis suppositum abs te esse diceret qui pro archipirata securi feriretur, utrum tandem tibi ad defensionem firmius fore putasti, in iudicio coactu atque efflagitatu meo producere ad ignotos tanto post eum quem archipiratam esse diceres, an recenti re, Syracusis, apud notos, inspectante Sicilia paene tota, securi ferire? vide quid intersit utrum faciendum fuerit: in illo reprehensio nulla esset, hic defensio nulla est. itaque illud semper omnes fecerunt, hoc quis ante te, quis praeter te, fecerit quaero. piratam vivum tenuisti. quem ad finem? dum cum imperio fuisti. quam ob causam, quo exemplo, cur tam diu? cur, inquam, civibus Romanis quos piratae ceperant securi statim percussis, ipsis piratis lucis usuram tam diuturnam dedisti?

verus si crimen hic metuo ne quis suppono abs tu sum dico qui pro archipirata securus ferio utrum tandem tu ad defensio firmus sum puto in iudicium cogo atque efflagito meus produco ad ignotus tantus post is qui archipirata sum dico an recens res syracusae apud nosco inspecto sicilia paene totus securus ferio video quis intersum utrum facio sum in ille reprehensio nullus sum hic defensio nullus sum itaque ille semper omnis facio hic quis ante tu quis praeter tu facio quaero pirata vivus teneo qui ad finis dum cum imperium sum quam ob causa quo exemplum cur tam diu cur inquam civis romanus qui pirata capio securus statim percutio ipse pirata lucus usura tam diuturnus do


nam quod fortasse non nemo vestrum audierit, istum a Syracusanis publice laudari, id tametsi priore actione ex Heraclii Syracusani testimonio cuius modi esset cognovistis, tamen vobis alio loco ut se tota res habeat, quod ad eam civitatem attineat, demonstrabitur. intellegetis enim nullis hominibus quemquam tanto odio quanto istum Syracusanis et esse et fuisse. at enim istum Siculi soli persequuntur: cives Romani qui negotiantur in Sicilia defendunt, diligunt, salvum esse cupiunt. primum, si ita esset, tamen vos in hac quaestione de pecuniis repetundis, quae sociorum causa constituta est lege iudicioque sociali, sociorum querimonias audire oporteret.

nam qui fortasse non nemo vester audio iste ab syracusanus publicus laudo is tametsi prior actio ex heracleus syracusanus testimonium qui modus sum cognosco tamen tu alius locus ut sui totus res habeo qui ad is civitas attineo demonstro intellego enim nullus homo quisquam tantus odium quantus iste syracusanus et sum et sum at enim iste siculis solus persequor civis romanus qui negotior in sicilia defendo diligo salvus sum cupio primus si ita sum tamen tu in hic quaestio de pecunia repeto qui socius causa constituo sum lex judicium social socius querimonia audio oportet


quaeret aliquis fortasse, 'tantumne igitur laborem, tantas inimicitias tot hominum suscepturus es?' non studio quidem hercule ullo neque voluntate; sed non idem licet mihi quod iis qui nobili genere nati sunt, quibus omnia populi Romani beneficia dormientibus deferuntur; longe alia mihi lege in hac civitate et condicione vivendum est. venit mihi in mentem M. Catonis, hominis sapientissimi et vigilantissimi; qui cum se virtute non genere populo Romano commendari putaret, cum ipse sui generis initium ac nominis ab se gigni et propagari vellet, hominum potentissimorum suscepit inimicitias, et maximis laboribus suis usque ad summam senectutem summa cum gloria vixit.

quaero aliquis fortasse tantus igitur labor tantus inimicitia tot homo suscipio sum non studium quidem herculis ullus neque voluntas sed non idem licet ego qui is qui nobilis genus nascor sum qui omnis populus romanus beneficium dormio defero longus alius ego lex in hic civitas et condicio vivo sum venio ego in mens m cato homo sapio et vigilo qui cum sui virtus non genus populus romanus commendaris puto cum ipse suus genus initium atque nomen ab sui gigno et propagaris volo homo potens suscipio inimicitia et magnus labor suus usque ad summa senectus summus cum gloria vivo


O divina senatus frequentis in aede Bellonae admurmuratio! memoria tenetis, iudices, cum advesperasceret et paulo ante esset de hoc Tempsano incommodo nuntiatum, cum inveniretur nemo qui in illa loca cum imperio mitteretur, dixisset que quidam Verrem esse non longe a Tempsa, quam valde universi admurmuraverint, quam palam principes dixerint contra. et his tot criminibus testimoniisque convictus in eorum tabella spem sibi aliquam proponit, quorum omnium palam causa incognita voce damnatus est?

o divino senatus frequens in aedes bellona admurmuratio memoria teneo iudex cum advesperasceret et paulus ante sum de hic tempsanus incommodus nuntio cum invenio nemo qui in ille locum cum imperium mitto dico que quidam verres sum non longus ab temesa quam validus universus admurmuro quam palam princeps dico contra et hic tot crimen testimonium convinco in is tabella spes sui aliqui propono qui omnis palam causa incognitus vox damno sum


iste cum respondisset ea se libenter fecisse operasque Carpinati magno opere laudasset, dat amico suo cuidam negotium, qui tum magister erat eius societatis, ut diligenter caveret atque prospiceret ne quid esset in litteris sociorum quod contra caput suum aut existimationem valere posset. itaque ille multitudine sociorum remota decumanos convocat, rem defert. statuunt illi atque decernunt ut eae litterae quibus existimatio C. Verris laederetur removerentur, operaque daretur ne ea res C. Verri fraudi esse posset.

iste cum respondeo is sui libet facio opero carpinatius magnus opus laudo do amicus suus quidam negotium qui tum magister sum is societas ut diligenter caveo atque prospicio ne quis sum in littera socius qui contra caput suus aut existimatio valeo possum itaque ille multitudo socius remoueo decimanus convoco res defero statuo ille atque decerno ut is littera qui existimatio que verres laedo removeo opero do ne is res que verrius fraus sum possum


Apronius stipatores Venerios secum habebat; ducebat eos circum civitates; publice sibi convivia parari, sterni triclinia, et in foro sterni iubebat; eo vocari homines honestissimos non solum Siculos sed etiam equites Romanos, ut, quicum vivere nemo umquam nisi turpis impurusque voluisset, ad eius convivium spectatissimi atque honestissimi viri tenerentur. haec tu, omnium mortalium profligatissime ac perditissime, cum scires, cum audires cotidie, cum videres, si sine tuo quaestu maximo fierent, cum tanto periculo tuo fieri paterere atque concederes? tantum apud te quaestus Aproni, tantum eius sermo inquinatissimus et blanditiae flagitiosae valuerunt ut numquam animum tuum cura tuarum fortunarum cogitatioque tangeret?

apronius stipator venereus sui habeo duco is circum civitas publicus sui convivium paro sterno triclinium et in forum sterno jubeo is vocaris homo honestus non solus siculi sed etiam eques romanus ut qui vivo nemo umquam nisi turpis impurus volo ad is convivium specto atque honestus vir teneo hic tu omnis mortalis profligo atque perdo cum scio cum audio cottidie cum video si sine tuus quaestus maximus fio cum tantus periculum tuus fio pateo atque concedo tantus apud tu quaestus apronius tantus is sermo inquino et blanditia flagitiosus valeo ut numquam animus tuus cura tuus fortuna cogitatio tango


Nympho cum se vellet aequo iudicio defendere, dat iste viros optimos recuperatores, eundem illum medicum Cornelium, is est Artemidorus Pergaeus, qui in sua patria dux isti quondam et magister ad spoliandum Dianae templum fuit, et haruspicem Volusium et Valerium praeconem. Nympho antequam plane constitit condemnatur. quanti fortasse quaeritis. nulla erat edicti poena certa: frumenti eius omnis quod in areis esset. sic Apronius decumanus non decumam debitam, non frumentum remotum atque celatum, sed tritici Vll milia medimnum ex Nymphonis arationibus edicti poena, non redemptionis aliquo iure tollit.

nympho cum sui volo aequus iudicium defendo do iste vir bonus recuperator idem ille medicus cornelius is sum artemidorus pergaeus qui in suus patria dux iste quondam et magister ad spolio diana templum sum et haruspex volusius et valerius praeco nympho antequam planus consto condemno quantus fortasse quaero nullus sum edico poena certus frumentum is omnis qui in areis sum sic apronius decimanus non decimus debeo non frumentum removeo atque celo sed triticum vll mille medimnum ex nympho aratio edico poena non redemptio aliquis ius tollo


ego in uno homine omnia vitia quae possunt in homine perdito nefarioque esse reprehendo; nullum esse dico indicium libidinis sceleris audaciae quod non in istius unius vita perspicere possitis. ergo in isto reo legem hanc mihi, iudices, statuo, vivendum ita esse ut isti non modo factis dictisque omnibus, sed etiam oris oculorumque illa contumacia ac superbia quam videtis, dissimillimus esse ac semper fuisse videar. patior, non moleste fero, iudices, eam vitam quae mihi sua sponte antea iucunda fuerit nunc iam mea lege et condicione necessariam quoque futuram.

ego in unus homo omnis vitio qui possum in homo perdo nefarius sum reprehendo nullus sum dico indicium libido scelus audacia qui non in iste unus vito perspicio possum ergo in iste reor lex hic ego iudex statuo vivo ita sum ut iste non modo facio dico omnis sed etiam ora oculus ille contumacia atque superbia quam video dissimilis sum atque semper sum video patior non molestus fero iudex is vita qui ego suus sponte antea iucundus sum nunc iam meus lex et condicio necessaria quoque sum


fecerunt alii quidem aliquam multa; cur in hoc uno crimine isto genere defensionis uteris? sunt quaedam omnino in te singularia, quae in nullum hominem alium dici neque convenire possint, quaedam tibi cum multis communia. ergo, ut omittam tuos peculatus, ut ob ius dicendum pecunias acceptas, ut eius modi cetera quae forsitan alii quoque etiam fecerint, illud in quo te gravissime accusavi, quod ob iudicandam rem pecuniam accepisses, eadem ista ratione defendes, fecisse alios? Vt ego adsentiar orationi, defensionem tamen non probabo. potius enim te damnato ceteris angustior locus improbitatis defendendae relinquetur, quam te absoluto alii quod audacissime fecerunt recte fecisse existimentur.

facio alius quidem aliqui multus cur in hic unus crimen iste genus defensio uto sum quidam omnino in tu singularis qui in nullus homo alius dico neque convenio possum quidam tu cum multus commune ergo ut omitto tuus peculor ut ob ius dico pecunia accipio ut is modus ceterus qui forsitan alius quoque etiam facio ille in quo tu gravis accuso qui ob judico res pecunia accipio idem iste ratio defendo facio alius vt ego adsentio oratio defensio tamen non probo potis enim tu damno ceterus angustus locus improbitas defendo relinquo quam tu absolvo alius qui audax facio rectus facio existimo


Sthenius est, hic qui nobis adsidet, Thermitanus, antea multis propter summam virtutem summamque nobilitatem, nunc propter suam calamitatem atque istius insignem iniuriam omnibus notus. huius hospitio Verres cum esset usus, et cum apud eum non solum Thermis saepenumero fuisset, sed etiam habitasset, omnia domo eius abstulit quae paulo magis animum cuiuspiam aut oculos possent commovere. etenim Sthenius ab adulescentia paulo studiosius haec compararat: supellectilem ex aere elegantiorem et Deliacam et Corinthiam, tabulas pictas, etiam argenti bene facti, prout Thermitani hominis facultates ferebant, satis. quae cum esset in Asia adulescens studiose, ut dixi, compararat, non tam suae delectationis causa quam ad invitationes adventusque nostrorum hominum, amicorum atque hospitum.

sthenius sum hic qui nos assideo thermitanus antea multus propter summa virtus summa nobilitas nunc propter suus calamitas atque iste insignis iniuria omnis notus hic hospitium verres cum sum utor et cum apud is non solus thermus saepenumero sum sed etiam habito omnis domus is aufero qui paulus magis animus quispiam aut oculus possum commoveo etenim sthenius ab adulescentia paulus studiosus hic comparo supellectilis ex aer elego et deliacus et corinthius tabula pingo etiam argentum bene facio prout thermitani homo facultas fero satis qui cum sum in asia adulescens studiosus ut dico comparo non tam suus delectatio causa quam ad invitatio advenio noster homo amicus atque hospes


cuius praetura urbana aedium sacrarum fuit publicorumque operum depopulatio, simul in iure dicundo bonorum possessionumque contra omnium instituta addictio et condonatio. iam vero omnium vitiorum suorum plurima et maxima constituit monumenta et indicia in provincia Sicilia, quam iste per triennium ita vexavit ac perdidit ut ea restitui in antiquum statum nullo modo possit, vix autem per multos annos innocentisque praetores aliqua ex parte recreari aliquando posse videatur.

qui praetura urbanus aedes sacraris sum publicum opus depopulatio simul in ius dico bonus possessio contra omnis institutum addictio et condonatio iam verus omnis vitium suus multus et maximus constituo monumentum et indicium in provincia sicilia quam iste per triennium ita vexo atque perdo ut is restituo in antiquus status nullus modo possum vix autem per multus annus innocens praetor aliqui ex pars recrearis aliquando possum video


quis tam fuit illo tempore ferreus, quis tam inhumanus praeter unum te, qui non illorum aetate nobilitate miseria commoveretur? ecquis fuit quin lacrimaret, quin ita calamitatem illam putaret illorum ut fortunam tamen non alienam, periculum autem commune arbitraretur? feriuntur securi. laetaris tu in omnium gemitu et triumphas; testis avaritiae tuae gaudes esse sublatos. errabas, Verres, et vehementer errabas, cum te maculas furtorum et flagitiorum tuorum sociorum innocentium sanguine eluere arbitrabare; praeceps amentia ferebare, qui te existimares avaritiae vulnera crudelitatis remediis posse sanare. etenim quamquam illi sunt mortui sceleris tui testes, tamen eorum propinqui neque tibi neque illis desunt, tamen ex ipso illo numero nauarchorum aliqui vivunt et adsunt, quos, ut mihi videtur, ad illorum innocentium poenas fortuna et ad hanc causam reservavit.

quis tam sum ille tempus ferreus quis tam inhumanus praeter unus tu qui non ille aetas nobilitas miseria commoveo ecquis sum quin lacrimo quin ita calamitas ille puto ille ut fortuna tamen non alienus periculum autem communis arbitror ferio securus laetaris tu in omnis gemitus et triumpho testis avaritia tuus gaudeo sum suffero erro verres et vehemens erro cum tu maculo furtor et flagitium tuus socius innocens sanguis eluo arbitrabaris praeceps amentia ferebaris qui tu existimaris avaritia vulnero crudelitas remedium possum sano etenim quamquam ille sum mortuus scelus tuus testis tamen is propinquus neque tu neque ille desum tamen ex ipse ille numerus nauarchus aliqui vivo et adsum qui ut ego video ad ille innocens poena fortuna et ad hic causa reservo


at enim idcirco navem Mamertinis non imperasti, quod sunt foederati. di adprobent! habemus hominem in fetialium manibus educatum, unum praeter ceteros in publicis religionibus foederum sanctum ac diligentem; omnes qui ante te fuerunt praetores dedantur Mamertinis, quod iis navem contra pactionem foederis imperarint. sed tamen tu, sancte homo ac religiose, cur Tauromenitanis item foederatis navem imperasti? an hoc probabis, in aequa causa populorum sine pretio varium ius et disparem condicionem fuisse?

at enim idcirco navo mamertinus non impero qui sum foedero deus adprobo habeo homo in fetialis manus educo unus praeter ceterus in publicus religio foedus sancio atque diligo omnis qui ante tu sum praetor dedo mamertinus qui is navo contra pactio foedo impero sed tamen tu sancio homo atque religiosus cur tauromenitani item foedero navo impero an hic probo in aequus causa populus sine pretium varius ius et disparis condicio sum


accipit navis sociorum atque amicorum Cleomenes Syracusanus. quid primum aut accusem aut querar? Siculone homini legati, quaestoris, praetoris denique potestatem, honorem, auctoritatem dari? si te impediebat ista conviviorum mulierumque occupatio, ubi quaestores, ubi legati, ubi ternis denariis aestimatum frumentum, ubi muli, ubi tabernacula, ubi tot tantaque ornamenta magistratibus et legatis a senatu populoque Romano permissa et data, denique ubi praefecti, ubi tribuni tui? si civis Romanus dignus isto negotio nemo fuit, quid civitates quae in amicitia fideque populi Romani perpetuo manserant? ubi Segestana, ubi Centuripina civitas? quae cum officiis fide vetustate, tum etiam cognatione populi Romani nomen attingunt.

accipio navus socius atque amicus cleomenes syracusanus quis primus aut accuso aut queror siculus homo legatus quaestor praetor denique potestas honor auctoritas do si tu impedio iste convivium mulier occupatio ubi quaestor ubi legatus ubi terni denarius aestimo frumentum ubi mulus ubi tabernaculum ubi tot tantus ornamentum magistratus et legatus ab senatus populo romanus permitto et do denique ubi praefectus ubi tribunus tuus si civis romanus dignus iste negotium nemo sum quis civitas qui in amicitia fido populus romanus perpetuus maneo ubi segestanus ubi centuripinus civitas qui cum officium fides vetustas tum etiam cognatio populus romanus nomen attingo


si haec apud Scythas dicerem, non hic in tanta multitudine civium Romanorum, non apud senatores, lectissimos civitatis, non in foro populi Romani de tot et tam acerbis suppliciis civium Romanorum, tamen animos etiam barbarorum hominum permoverem; tanta enim huius imperi amplitudo, tanta nominis Romani dignitas est apud omnis nationes ut ista in nostros homines crudelitas nemini concessa esse videatur. nunc tibi ego ullam salutem, ullum perfugium putem, cum te implicatum severitate iudicum, circumretitum frequentia populi Romani esse videam?

si hic apud scytha dico non hic in tantus multitudo civis romanus non apud senator lectus civitas non in forum populus romanus de tot et tam acerbus supplicium civis romanus tamen animus etiam barbarus homo permoveo tantus enim hic imperium amplitudo tantus nomen romanus dignitas sum apud omnis natio ut iste in noster homo crudelitas nemo concedo sum video nunc tu ego ullus salus ullus perfugium puto cum tu implicatum severitas iudex circumretio frequentia populus romanus sum video


Aspendum vetus oppidum et nobile in Pamphylia scitis esse, plenissimum signorum optimorum. non dicam illinc hoc signum ablatum esse et illud: hoc dico, nullum te Aspendi signum, Verres, reliquisse, omnia ex fanis, ex locis publicis, palam, spectantibus omnibus, plaustris evecta exportataque esse. atque etiam illum Aspendium citharistam, de quo saepe audistis id quod est Graecis hominibus in proverbio, quem omnia 'intus canere' dicebant, sustulit et in intimis suis aedibus posuit, ut etiam illum ipsum suo artificio superasse videatur.

aspendos vetus oppidum et nobilis in pamphylius scio sum plenus signum bonus non dico illinc hic signum aufero sum et ille hic dico nullus tu aspendius signum verres relinquo omnis ex fanum ex locus publicus palam specto omnis plaustrum eveho exporto sum atque etiam ille aspendius citharista de quo saepe audio is qui sum graecum homo in proverbium qui omnis intus cano dico tollo et in intimus suus aedes pono ut etiam ille ipse suus artificium supero video


iste omnibus dicis diem distulit, et eam diem constituit ut hanc Heraclii dicam sortiri post dies triginta ex lege posset. posteaquam ea dies venit, iste incipit simulare se velle sortiri. Heraclius cum advocatis adit et postulat ut sibi cum palaestritis, hoc est cum populo Syracusano, aequo iure disceptare liceat. adversarii postulant ut in eam rem iudices dentur, ex iis civitatibus quae in id forum convenirent electi, qui Verri viderentur: Heraclius contra, ut iudices ex lege Rupilia dentur, ut ab institutis superiorum, ab auctoritate senatus, ab iure omnium Siculorum ne recedatur.

iste omnis dico dies differo et is dies constituo ut hic heracleus dico sortior post dies triginta ex lex possum posteaquam is dies venio iste incipio simularis sui volo sortior heracleus cum advoco adeo et postulo ut sui cum palaestrita hic sum cum populus syracusanus aequus ius disceptaris licet adversarius postulo ut in is res iudex do ex is civitas qui in is forum convenio eligo qui verrius video heracleus contra ut iudex ex lex rupilius do ut ab institus superus ab auctoritas senatus ab ius omnis siculus ne recedo


cum haec ita fierent, quaerebatur ubi esset Cleomenes, non quo illum ipsum, cuicuimodi est, quisquam supplicio propter illud incommodum dignum putaret; nam quid Cleomenes facere potuit?—non enim possum quemquam insimulare falso— quid, inquam, magno opere potuit Cleomenes facere istius avaritia navibus exinanitis? atque eum vident sedere ad latus praetoris et ad aurem familiariter, ut solitus erat, insusurrare. tum vero omnibus indignissimum visum est homines honestissimos, electos e suis civitatibus, in ferrum atque in vincla coniectos, Cleomenem propter flagitiorum ac turpitudinum societatem familiarissimum esse praetori.

cum hic ita fio quaero ubi sum cleomenes non quo ille ipse cuicuimodi sum quisquam supplicium propter ille incommodus dignus puto nam quis cleomenes facio possum non enim possum quisquam insimularis fallo quis inquam magnus opus possum cleomenes facio iste avaritia navis exinanio atque is video sedeo ad latus praetor et ad auris familiaris ut soleo sum insusurraris tum verus omnis indignus video sum homo honestus eligo e suus civitas in ferrum atque in vinclum conicio cleomenem propter flagitium atque turpitudo societas familiaris sum praetor


esto, improbas Halaesinum, habes ab alio populo quod probes: eme illud quod placet, missos fac eos quorum frumentum improbasti. sed ab iis quos repudias exigis tantum pecuniae quantum ad eum numerum frumenti satis sit quem ei civitati imperas emendum. in medimna singula video ex litteris publicis tibi Halaesinos HS quinos denos dedisse. ostendam ex tabulis locupletissimorum aratorum eodem tempore neminem in Sicilia pluris frumentum vendidisse. quae est ergo ista ratio aut quae potius amentia, frumentum improbare id quod ex eo loco sit ex quo senatus et populus Romanus emi voluerit, et ex eo acervo ex quo partem tu idem decumarum nomine probaris; deinde a civitatibus pecuniam ad emendum frumentum cogere, cum ex aerario acceperis? Vtrum enim te lex Terentia Siculorum pecunia frumentum emere an populi Romani pecunia frumentum a Siculis emere iussit?

sum improbus halaesinus habeo ab alius populus qui probo emo ille qui placeo mitto facio is qui frumentum improbo sed ab is qui repudio exigo tantus pecunia quantus ad is numerus frumentum satis sum qui is civitas impero emo in medimnum singulus video ex littera publicus tu halaesinus sestertius quini deni do ostendo ex tabula locupletissimorum arator idem tempus nemo in sicilia multus frumentum vendo qui sum ergo iste ratio aut qui potis amentia frumentum improbaris is qui ex is locus sum ex quo senatus et populus romanus emo volo et ex is acervus ex quo pars tu idem decumaris nomen probaris deinde ab civitas pecunia ad emo frumentum cogo cum ex aerarius accipio vtrum enim tu lex terentius siculus pecunia frumentum emo an populus romanus pecunia frumentum ab siculis emo iubeo


Vt enim quisque contra voluntatem eius dixerat, ita in eum iudicium de professione iugerum postulabatur, cuius iudici metu magnus a multis frumenti numerus ablatus magnaeque pecuniae coactae sunt; non quo iugerum numerum vere profiteri esset difficile aut amplius etiam profiteri, quid enim in eo periculi esse posset? sed causa erat iudici postulandi quod ex edicto professus non esset. iudicium autem quod fuerit isto praetore, si quae cohors et qui comitatus fuerit meministis, scire debetis. quid igitur est quod ex hac iniquitate novorum edictorum intellegi velim, iudices? iniuriamne factam sociis? at videtis. auctoritatem superiorum repudiatam? non audebit negare.

vt enim quisque contra voluntas is dico ita in is iudicium de professio jugerum postulo qui judicium metus magnus ab multus frumentum numerus aufero magnus pecunia cogo sum non quo jugerum numerus verus profiteor sum difficilis aut amplus etiam profiteor quis enim in is periculum sum possum sed causa sum judicium postulo qui ex edictum profiteor non sum iudicium autem qui sum iste praetor si qui cohors et qui comitor sum memini scio debeo quis igitur sum qui ex hic iniquitas novum edictor intellego volo iudex injuria facio socius at video auctoritas superus repudio non audeo nego


itaque Syracusis cum civibus Romanis eram, eorum tabulas exquirebam, iniurias cognoscebam. cum diutius in negotio curaque fueram, ut requiescerem curamque animi remitterem, ad Carpinati praeclaras tabulas revertebar, ubi cum equitibus Romanis, hominibus ex illo conventu honestissimis, illius Verrucios, de quibus ante dixi, explicabam; a Syracusanis prorsus nihil adiumenti neque publice neque privatim exspectabam, neque erat in animo postulare. cum haec agerem, repente ad me venit Heraclius, is qui tum magistratum Syracusis habebat, homo nobilis, qui sacerdos Iovis fuisset, qui honos est apud Syracusanos amplissimus. agit mecum et cum fratre meo ut, si nobis videretur, adiremus ad eorum senatum; frequentis esse in curia; se iussu senatus a nobis petere ut veniremus.

itaque syracusae cum civis romanus sum is tabula exquiro injuria cognosco cum diu in negotium curo sum ut requiesco cura animus remitto ad carpinatius praeclarus tabula revorto ubi cum eques romanus homo ex ille convenio honestus ille verrucius de qui ante dico explico ab syracusanus prorsus nihil adjumentum neque publicus neque privatim exspecto neque sum in animus postulo cum hic ago repens ad ego venio heracleus is qui tum magistratus syracusae habeo homo nobilis qui sacerdos iuppiter sum qui honor sum apud syracusani amplus ago ego et cum frater meus ut si nos video adeo ad is senatus frequens sum in curia sui iussus senatus ab nos peto ut venio


de Aetnensibus perpauca dicam; dixerunt enim ipsi priore actione publice. memoria tenetis Artemidorum Aetnensem, legationis eius principem, publice dicere Apronium venisse Aetnam cum Veneriis; vocasse ad se magistratus, imperasse ut in foro sibi medio lecti sternerentur, cotidie solitum esse non modo in publico, sed etiam de publico convivari; cum in eius conviviis symphonia caneret maximisque poculis ministraretur, retineri solitos esse aratores, atque ab eis non modo per iniuriam sed etiam per contumeliam tantum exprimi frumenti quantum Apronius imperasset.

de aetnensis perpaucus dico dico enim ipse prior actio publicus memoria teneo artemidorus aetnensis legatio is princeps publicus dico apronius venio aetna cum venereus voco ad sui magistratus impero ut in forum sui medium lego sterno cottidie soleo sum non modo in publicus sed etiam de publicus convivaris cum in is convivium symphonia caneo magnus poculum ministro retineo soleo sum arator atque ab is non modo per iniuria sed etiam per contumelia tantus exprimo frumentum quantus apronius impero


posteaquam paulum provecta classis est et Pachynum quinto die denique adpulsa, nautae coacti fame radices palmarum agrestium, quarum erat in illis locis, sicuti in magna parte Siciliae, multitudo, colligebant et iis miseri perditique alebantur; Cleomenes autem, qui alterum se Verrem cum luxurie ac nequitia tum etiam imperio putaret, similiter totos dies in litore tabernaculo posito perpotabat. ecce autem repente ebrio Cleomene esurientibus ceteris nuntiatur piratarum esse navis in portu Odysseae; nam ita is locus nominatur; nostra autem classis erat in portu Pachyni. Cleomenes autem, quod erat terrestre praesidium non re sed nomine, speravit iis militibus quos ex eo loco deduxisset explere se numerum nautarum et remigum posse. reperta est eadem istius hominis avarissimi ratio in praesidiis quae in classibus; nam erant perpauci reliqui, ceteri dimissi.

posteaquam paulus proveho classis sum et pachynus quintus dies denique adpello nauta cogo fames radix palmaris agrestis qui sum in ille locus sicut in magnus pars sicilia multitudo colligo et is miser perdo alo cleomenes autem qui alter sui verres cum luxuries atque nequitia tum etiam imperium puto similis totus dies in litus tabernaculum pono perpoto ecce autem repens ebrius cleomenes exsurio ceterus nuntio pirataris sum navus in portus odyssea nam ita is locus nomino noster autem classis sum in portus pachynus cleomenes autem qui sum terrestris praesidium non res sed nomen spero is miles qui ex is locus deduco expleo sui numerus nautaris et remex possum reperio sum idem iste homo avarus ratio in praesidium qui in classis nam sum perpaucus reliquus ceterus dimitto


haec dum aguntur, interea Cleomenes iam ad Helori litus pervenerat; iam sese in terram e navi eiecerat quadrirememque fluctuantem in salo reliquerat. reliqui praefecti navium, cum in terram imperator exisset, cum ipsi neque repugnare neque mari effugere ullo modo possent, adpulsis ad Helorum navibus Cleomenem persecuti sunt. tum praedonum dux Heracleo, repente praeter spem non sua virtute sed istius avaritia nequitiaque victor, classem pulcherrimam populi Romani in litus expulsam et eiectam, cum primum invesperasceret, inflammari incendique iussit.

hic dum ago interea cleomenes iam ad helorus litus pervenio iam sui in terra e no eicio quadriremis fluctuo in salum relinquo reliquus praefectus navis cum in terra imperator exeo cum ipse neque repugnaris neque mare effugio ullus modo possum adpello ad helorus navis cleomenem persequor sum tum praedo dux heracleus repens praeter spes non suus virtus sed iste avaritia nequitia victor classis pulcher populus romanus in litus expello et eicio cum primus invesperascit inflammaris incendo iubeo


post hanc illorum vociferationem, post hanc communem famam atque querimoniam non mitior in supplicio, sed diligentior esse coepit; capitibus involutis civis Romanos ad necem producere instituit; quos tamen idcirco necabat palam quod homines in conventu, id quod antea dixi, nimium diligenter praedonum numerum requirebant. Haecine plebi Romanae te praetore est constituta condicio, haec negoti gerendi spes, hoc capitis vitaeque discrimen? Parumne multa mercatoribus sunt necessario pericula subeunda fortunae, nisi etiam hae formidines ab nostris magistratibus atque in nostris provinciis impendebunt? ad eamne rem fuit haec suburbana ac fidelis provincia, plena optimorum sociorum honestissimorumque civium, quae civis Romanos omnis suis ipsa sedibus libentissime semper accepit, ut, qui usque ex ultima Syria atque Aegypto navigarent, qui apud barbaros propter togae nomen in honore aliquo fuissent, qui ex praedonum insidiis, qui ex tempestatum periculis profugissent, in Sicilia securi ferirentur, cum se iam domum venisse arbitrarentur?

post hic ille vociferatio post hic communis fama atque querimonia non mitis in supplicium sed diligens sum coepio caput involvo civis romanus ad nex produco instituo qui tamen idcirco neco palam qui homo in convenio is qui antea dico nimium diligenter praedo numerus requiro hic plebs romanus tu praetor sum constituo condicio hic negotium gero spes hic capio vita discrimen paros multus mercator sum necessarius periculum subeo fortuna nisi etiam hic formido ab noster magistratus atque in noster provincia impendeo ad eo res sum hic suburbanus atque fidelis provincia plenus bonus socius honestus civis qui civis romanus omnis suus ipse sedes libet semper accipio ut qui usque ex ulter syria atque aegyptus navigo qui apud barbarus propter toga nomen in honor aliquis sum qui ex praedo insidiae qui ex tempestas periculum profugio in sicilia securus ferio cum sui iam domus venio arbitror


verum, uti dixi, ratio certa est Aetnensium et publicis et privatis litteris consignata. meae diligentiae pensum magis in Leontino agro est exigendum propter hanc causam, quod ipsi Leontini publice non sane me multum adiuverunt; neque enim eos isto praetore hae decumanorum iniuriae laeserunt, potius etiam, iudices, adiuverunt. mirum fortasse hoc vobis aut incredibile videatur, in tantis aratorum incommodis Leontinos, qui principes rei frumentariae fuerint, expertis incommodorum atque iniuriarum fuisse. hoc causae est, iudices, quod in agro Leontino praeter unam Mnasistrati familiam glebam Leontinorum possidet nemo. itaque Mnasistrati, hominis honestissimi atque optimi viri, testimonium, iudices, audistis: ceteros Leontinos, quibus non modo Apronius in agris sed ne tempestas quidem ulla nocere potuit, exspectare nolite: etenim non modo incommodi nihil ceperunt, sed etiam in Apronianis illis rapinis in quaestu sunt compendioque versati.

verus uti dico ratio certus sum aetnensis et publicus et privo littera consigno meus diligentia pendo magis in leontinus ager sum exigo propter hic causa qui ipse leontinus publicus non sanus ego multus adjuvo neque enim is iste praetor hic decimanus iniuria laedo potis etiam iudex adjuvo mirus fortasse hic tu aut incredibilis video in tantus arator incommodus leontini qui princeps res frumentarius sum experior incommodus atque iniuriaris sum hic causa sum iudex qui in ager leontinus praeter unus mnasistrati familia glaeba leontinus possideo nemo itaque mnasistrati homo honestus atque bonus vir testimonium iudex audio ceterus leontini qui non modo apronius in ager sed ne tempestas quidem ullus noceo possum exspectaris nolo etenim non modo incommodus nihil capio sed etiam in apronianus ille rapina in quaestus sum compendium verso


'at enim haec ita commissa sunt ab isto ut non cognita sint ab omnibus.' hominem esse arbitror neminem, qui nomen istius audierit, quin facta quoque eius nefaria commemorare possit, ut mihi magis timendum sit ne multa crimina praetermittere quam ne qua in istum fingere existimer. neque enim mihi videtur haec multitudo, quae ad audiendum convenit, cognoscere ex me causam voluisse, sed ea quae scit mecum recognoscere. quae cum ita sint, iste homo amens ac perditus alia mecum ratione pugnat. non id agit ut alicuius eloquentiam mihi opponat; non gratia, non auctoritate cuiusquam, non potentia nititur. simulat his se rebus confidere; sed video quid agat; neque enim agit occultissime. proponit inania mihi nobilitatis, hoc est hominum adrogantium nomina, qui non tam me impediunt quod nobiles sunt, quam adiuvant quod noti sunt: simulat se eorum praesidio confidere, cum interea aliud quiddam iam diu machinetur.

at enim hic ita committo sum ab iste ut non cognosco sum ab omnis homo sum arbitror nemo qui nomen iste audio quin facio quoque is nefarius commemoraris possum ut ego magis timeo sum ne multus crimen praetermitto quam ne qui in iste fingo existimo neque enim ego video hic multitudo qui ad audio convenio cognosco ex ego causa volo sed is qui scio ego recognosco qui cum ita sum iste homo amens atque perdo alius ego ratio pugno non is ago ut aliquis eloquentia ego oppono non gratia non auctoritas quisquam non potentia nitor simulo hic sui res confido sed video quis ago neque enim ago occulo propono inanis ego nobilitas hic sum homo adrogo nomen qui non tam ego impedio qui nobilis sum quam adjuvo qui nosco sum simulo sui is praesidium confido cum interea alius quidam iam diu machinor


iam iam, Dolabella, neque me tui neque tuorum liberorum, quos tu miseros in egestate atque in solitudine reliquisti, misereri potest. Verresne tibi tanti fuit ut eius libidinem hominum innocentium sanguine lui velles? idcircone exercitum atque hostem relinquebas ut tua vi et crudelitate istius hominis improbissimi pericula sublevares? quod enim eum tibi quaestoris in loco constitueras, idcirco tibi amicum in perpetuum fore putasti? nesciebas ab eo Cn. Carbonem consulem, cuius re vera quaestor fuerat, non modo relictum sed etiam spoliatum auxiliis, pecunia, nefarie oppugnatum et proditum? expertus igitur es istius perfidiam tum cum ipse se ad inimicos tuos contulit, cum in te homo ipse nocens acerrimum testimonium dixit, cum rationes ad aerarium nisi damnato te referre noluit.

iam iam dolabella neque ego tuus neque tuus liberi qui tu miser in egestas atque in solitudo relinquo misereo possum verres tu tantus sum ut is libido homo innocens sanguis luo volo idcirco exercitus atque hostis relinquo ut tuus vis et crudelitas iste homo improbus periculum sublevaris qui enim is tu quaestor in locus constituo idcirco tu amicus in perpetuus sum puto nescio ab is cn carbo consul qui res verus quaestor sum non modo relinquo sed etiam spolio auxilium pecunia nefarius oppugno et prodeo experior igitur sum iste perfidia tum cum ipse sui ad inimicus tuus confero cum in tu homo ipse noceo acer testimonium dico cum ratio ad aerarius nisi damno tu refero nolo


iam vero quo modo ego illam 4o labem ignominiam calamitatemque totius ordinis conquerar, hoc factum esse in hac civitate, cum senatorius ordo iudicaret, ut discoloribus signis iuratorum hominum sententiae notarentur? haec omnia me diligenter severeque acturum esse polliceor. quo me tandem animo fore putatis, si quid in hoc ipso iudicio intellexero simili aliqua ratione esse violatum atque commissum? cum praesertim planum facere multis testibus possim C. Verrem in Sicilia multis audientibus saepe dixisse se habere hominem potentem cuius fiducia provinciam spoliaret; neque sibi soli pecuniam quaerere, sed ita triennium illud praeturae Siciliensis distributum habere ut secum praeclare agi diceret si unius anni quaestum in rem suam converteret, alterum patronis et defensoribus traderet, tertium illum uberrimum quaestuosissimumque annum totum iudicibus reservaret.

iam verus quo modo ego ille o labo ignominia calamitas totus ordo conqueror hic facio sum in hic civitas cum senatorius ordo iudico ut discoloribus signum iurator homo sententia noto hic omnis ego diligenter sero ago sum polliceor quo ego tandem animus sum puto si quis in hic ipse iudicium intellego similis aliqui ratio sum violo atque committo cum praesertim planus facio multus testis possum que verres in sicilia multus audio saepe dico sui habeo homo potens qui fiducia provincia spolio neque sui solus pecunia quaero sed ita triennium ille praetura siciliensis distribuo habeo ut sui praeclaris ago dico si unus annus quaestus in res suus converto alter patronus et defensor trado tertius ille uber quaestuosus annus totus judex reservo


age porro, custodiri ducem praedonum novo more quam securi feriri omnium exemplo magis placuit. quae sunt istae custodiae? apud quos homines, quem ad modum est adservatus? lautumias Syracusanas omnes audistis, plerique nostis. opus est ingens, magnificum, regum ac tyrannorum; totum est e saxo in mirandam altitudinem depresso et multorum operis penitus exciso; nihil tam clausum ad exitum, nihil tam saeptum undique, nihil tam tutum ad custodiam nec fieri nec cogitari potest. in has lautumias, si qui publice custodiendi sunt, etiam ex ceteris oppidis Siciliae deduci imperantur.

ago porro custodio dux praedo novo mos quam securus ferio omnis exemplum magis placeo qui sum iste custodia apud qui homo qui ad modus sum adservo lautumiae syracusanus omnis audio plerusque nosco opus sum ingens magnificus rex atque tyrannus totus sum e saxum in miro altitudo deprimo et multus opus penitus excaedo nihil tam claudo ad exitus nihil tam saepio undique nihil tam tueor ad custodia neque fio neque cogito possum in hic lautumiae si qui publicus custodio sum etiam ex ceterus oppidum sicilia deduco impero


homo amentissime, quid putasti? impetraturum te? quanti is a civibus suis fieret, quanti auctoritas eius haberetur ignorabas? verum fac te impetravisse, fac aliquid gravius in Heium statuisse Mamertinos: quantam putas auctoritatem laudationis eorum futuram, si in eum quem constet verum pro testimonio dixisse poenam constituerint? tametsi quae est ista laudatio, cum laudator interrogatus laedat necesse est? quid? isti laudatores tui nonne testes mei sunt? Heius est laudator: laesit gravissime. producam ceteros: reticebunt quae poterunt libenter, dicent quae necesse erit ingratiis. negent isti onerariam navem maximam aedificatam esse Messanae? negent, si possunt. negent ei navi faciundae senatorem Mamertinum publice praefuisse? Vtinam negent! sunt etiam cetera; quae malo integra reservare, ut quam minimum dem illis temporis ad meditandum confirmandumque periurium.

homo amens quis puto impetro tu quantus is ab civis suus fio quantus auctoritas is habeo ignoro verus facio tu impetro facio aliquis gravis in heius statuo mamertini quantus puto auctoritas laudatio is sum si in is qui consto verus pro testimonium dico poena constituo tametsi qui sum iste laudatio cum laudator interrogo laedo necesse sum quis iste laudator tuus nonne testis meus sum heius sum laudator laedo gravis produco ceterus reticeo qui possum libet dico qui necesse sum ingratia nego iste oneraria navo maximus aedifico sum messana nego si possum nego is no facio senator mamertinus publicus praesum vtinam nego sum etiam ceterus qui malus integer reservaris ut quam paruus do ille tempus ad meditor confirmo perjurium


quapropter de istius praetura Siciliensi non recuso quin ita me audiatis ut, si cuiquam generi hominum sive Siculorum sive nostrorum civium, si cuiquam ordini sive aratorum sive pecuariorum sive mercatorum probatus sit, si non horum omnium communis hostis praedoque fuerit, si cuiquam denique in re umquam ulla temperarit, ut vos quoque ei temperetis. qui simul atque ei sorte provincia Sicilia obvenit, statim Romae, ab urbe antequam proficisceretur, quaerere ipse secum et agitare cum suis coepit quibusnam rebus in ea provincia maximam uno anno pecuniam facere posset. nolebat in agendo discere,—tametsi non provinciae rudis erat et tiro: paratus ad praedam meditatusque venire cupiebat.

quapropter de iste praetura siciliensis non recuso quin ita ego audio ut si quisquam gener homo sive siculus sive noster civis si quisquam ordo sive arator sive pecuarius sive mercator probo sum si non hic omnis communis hostis praedo sum si quisquam denique in res umquam ullus tempero ut tu quoque is tempero qui simul atque is sors provincia sicilia obvenio statim roma ab urbs antequam proficiscor quaero ipse sui et agito cum suus coepio quisnam res in is provincia maximus unus annus pecunia facio possum nolo in ago disco tametsi non provincia rudis sum et tiro paro ad praeda meditor venio cupio


quibus rebus id adsecutus es? innocentia? aspice aedem Castoris; deinde, si audes, fac mentionem innocentiae. diligentia? codicis lituras tui contemplare in Stheni Thermitani nomine; deinde aude te dicere diligentem. ingenio? qui testis interrogare priore actione nolueris et iis tacitus os tuum praebere malueris, quamvis et te et patronos tuos ingeniosos esse dicito. quare igitur id quod ais adsecutus es? Magna est laus si superiores consilio vicisti, posterioribus exemplum atque auctoritatem reliquisti. tibi fortasse idoneus fuit nemo quem imitarere; at te videlicet inventorem rerum optimarum ac principem imitabuntur omnes.

qui res is assequor sum innocens aspicio aedes castor deinde si audeo facio mentio innocentia diligentia codico litura tuus contemplaris in sthenius thermitani nomen deinde audeo tu dico diligo ingenium qui testis interrogo prior actio nolo et is taceo os tuus praebeo malo quivis et tu et patronus tuus ingeniosus sum dico quare igitur is qui aio assequor sum magnus sum laus si superus consilium vinco posterus exemplum atque auctoritas relinquo tu fortasse idoneus sum nemo qui imito at tu videlicet inventor res optimaris atque princeps imito omnis


de laudatione autem ratio sic mihi reddita est. primum, cum a C. Verre litterae aliquanto ante adventum meum de laudatione venissent, nihil esse decretum; deinde, cum quidam ex illius amicis commonerent oportere decerni, maximo clamore esse et convicio repudiatos; postea, cum meus adventus adpropinquaret, imperasse eum qui summam potestatem haberet ut decernerent; decretum ita esse ut multo plus illi laudatio mali quam boni posset adferre. id adeo, iudices, ut mihi ab illis demonstratum est, sic vos ex me cognoscite.

de laudatio autem ratio sic ego reddo sum primus cum ab que verres littera aliquantus ante advenio meus de laudatio venio nihil sum decretum deinde cum quidam ex ille amicus commoneo oportet decerno maximus clamor sum et convicior repudio postea cum meus advenio appropinquo impero is qui summa potestas habeo ut decerno decretum ita sum ut multus multus ille laudatio malus quam bonus possum affero is adeo iudex ut ego ab ille demonstro sum sic tu ex ego cognosco


verum haec, quoniam eius modi causa fuit, ferenda sunt, nihil valuisse aequitatem, nihil consuetudinem; damna denique, iudices, nulla tanta sunt quae non viri fortes ac magno et libero animo adfecti ferenda arbitrentur. quid si equitibus Romanis non obscuris neque ignotis, sed honestis et inlustribus manus ab Apronio isto praetore sine ulla dubitatione adferebantur? quid exspectatis, quid amplius a me dicendum putatis? an id agendum ut eo celerius de isto transigamus quo maturius ad Apronium possimus, id quod ego illi iam in Sicilia pollicitus sum, pervenire? qui C. Matrinium, iudices, summa virtute hominem, summa industria, summa gratia, Leontinis in publico biduum tenuit. A Q. Apronio, iudices, homine in dedecore nato, ad turpitudinem educato, ad Verris flagitia libidinesque accommodato, equitem Romanum scitote biduum cibo tectoque prohibitum, biduum Leontinis in foro custodiis Aproni retentum atque adservatum, neque ante dimissum quam ad condicionem eius depectus est.

verus hic quoniam is modus causa sum fero sum nihil valeo aequitas nihil consuetudo damno denique iudex nullus tantus sum qui non vir fortis atque magnus et liber animus afficio fero arbitror quis si eques romanus non obscurus neque ignosco sed honestus et illustris manus ab apronius iste praetor sine ullus dubitatio affero quis exspectas quis amplus ab ego dico puto an is ago ut is celer de iste transigo quo maturus ad apronius possum is qui ego ille iam in sicilia polliceor sum pervenio qui que matrinius iudex summus virtus homo summus industria summus gratia leontinus in publicus biduus teneo ab q apronius iudex homo in dedecor natus ad turpitudo educo ad verres flagitium libido accommodo eques romanus scio biduus cibus tego prohibeo biduus leontinus in forum custodia apronius retendo atque adservo neque ante dimitto quam ad condicio is depectus sum


quid? Lucullus, qui tum in Macedonia fuit, melius haec cognovit quam tu, Hortensi, qui Romae fuisti, ad quem Dio confugit, qui de Dionis iniuriis gravissime per litteras cum Verre questus es? nova tibi haec sunt? inopinata? nunc primum hoc aures tuae crimen accipiunt? nihil ex Dione, nihil ex socru tua, femina primaria, Servilia, vetere Dionis hospita, audisti? nonne multa mei testes quae tu scis nesciunt? nonne te mihi testem in hoc crimine eripuit non istius innocentia, sed legis exceptio? recita. TESTIMONIA LVCVLLI, CHLORI, DIONIS. satisne vobis magnam pecuniam Venerius homo, qui e Chelidonis sinu in provinciam profectus esset, Veneris nomine quaesisse videtur?

quis lucullus qui tum in macedonius sum bonus hic cognosco quam tu hortensius qui roma sum ad qui dius confugio qui de dio iniuria gravis per littera cum verres queror sum novo tu hic sum inopinor nunc primus hic auris tuus crimen accipio nihil ex dio nihil ex socrus tuus femina primarius servilius veto dio hospita audio nonne multus meus testis qui tu scio nescio nonne tu ego testo in hic crimen eripio non iste innocens sed lex exceptio recito testimonium lvcvlli chlori dio sero tu magnus pecunia venereus homo qui e chelidon sinus in provincia proficiscor sum venus nomen quaero video


causam Sopatri defendebat Q. Minucius, eques Romanus in primis splendidus atque honestus, vobisque, iudices, non ignotus. nihil erat in causa quod metuendum aut omnino quod dubitandum videretur. interea istius libertus et accensus Timarchides, qui est, id quod ex plurimis testibus priore actione didicistis, rerum huiusce modi omnium transactor et administer, ad Sopatrum venit; monet hominem ne nimis iudicio Sacerdotis et causae suae confidat; accusatores inimicosque eius habere in animo pecuniam praetori dare; praetorem tamen ob salutem malle accipere, et simul malle, si fieri posset, rem iudicatam non rescindere. Sopater, cum hoc illi improvisum atque inopinatum accidisset, commotus est sane neque in praesentia Timarchidi quid responderet habuit, nisi se consideraturum quid sibi esset faciendum, et simul ostendit se in summa difficultate esse nummaria. post ad amicos rettulit; qui cum ei fuissent auctores redimendae salutis, ad Timarchidem venit. expositis suis difficultatibus hominem ad HS LXXX perducit, eamque ei pecuniam numerat.

causa sopater defendo q minucius eques romanus in primus splendidus atque honestus tu iudex non ignosco nihil sum in causa qui metuo aut omnino qui dubito video interea iste libertus et accendo timarchides qui sum is qui ex multus testis prior actio disco res hic modus omnis transactor et administer ad sopater venio moneo homo ne nimis iudicium sacerdos et causa suus confido accusator inimicus is habeo in animus pecunia praetor do praetor tamen ob salus malo accipio et simul malo si fio possum res judico non rescindo sopater cum hic ille improvide atque inopinor accido commoueo sum sanus neque in praesens timarchides quis respondeo habeo nisi sui considero quis sui sum facio et simul ostendo sui in summus difficultas sum nummarius post ad amicus refero qui cum is sum auctor redimo salus ad timarchides venio expono suus difficultas homo ad sestertius lxxx perduco eo is pecunia numero


cuius ut adulescentiae maculas ignominiasque praeteream, quaestura, primus gradus honoris, quid aliud habet in se nisi Cn. Carbonem spoliatum a quaestore suo pecunia publica, nudatum et proditum consulem, desertum exercitum, relictam provinciam, sortis necessitudinem religionemque violatam? cuius legatio exitium fuit Asiae totius et Pamphyliae, quibus in provinciis multas domos, plurimas urbis, omnia fana depeculatus est, tum cum in Cn. Dolabellam suum scelus illud pristinum renovavit et instauravit quaestorium, cum eum, cui et legatus et pro quaestore fuisset, et in invidiam suis maleficiis adduxit, et in ipsis periculis non solum deseruit, sed etiam oppugnavit ac prodidit;

qui ut adulescentia maculo ignominia praetereo quaestura primus gradus honor quis alius habeo in sui nisi cn carbo spolio ab quaestor suus pecunia publicus nudo et prodeo consul desertum exercitus relinquo provincia sors necessitudo religio violo qui legatio exitium sum asia totus et pamphylia qui in provincia multus domus multus urbs omnis fanum depeculor sum tum cum in cn dolabella suus scelus ille pristinus renovo et instauro quaestorius cum is qui et legatus et pro quaestor sum et in invidia suus maleficium adduco et in ipse periculum non solus desero sed etiam oppugno atque prodo


quam ob rem enim scriba deducat, ac non potius mulio qui advexerit, tabellarius cuius adventu certiores facti petiverunt, praeco qui adire iussit, viator aut Venerius qui fiscum sustulit? quae pars operae aut opportunitatis in scriba est cur ei non modo merces tanta detur, sed cur cum eo tantae pecuniae partitio fiat? 'ordo est honestus.' quis negat, aut quid ea res ad hanc rem pertinet? est vero honestus, quod eorum hominum fidei tabulae publicae periculaque magistratuum committuntur. itaque ex his scribis qui digni sunt illo ordine, patribus familias, viris bonis atque honestis, percontamini quid sibi istae quinquagesimae velint: iam omnibus intellegetis novam rem totam atque indignam videri.

quam ob res enim scriba deduco atque non potis mulio qui adveho tabellarius qui advenio certus facio peto praeco qui adeo iubeo viator aut venereus qui fiscus tollo qui pars opera aut opportunitas in scriba sum cur is non modo merces tantus do sed cur cum is tantus pecunia partitio fio ordo sum honestus quis nego aut quis is res ad hic res pertineo sum verus honestus qui is homo fides tabula publicus periculum magistratus committo itaque ex hic scribo qui dignus sum ille ordo pater familia vis bonus atque honestus perconto quis sui iste quinquagesima volo iam omnis intellego novus res totus atque indignus video


quo cruciatu sit adfectus venire in mentem necesse est omnibus, cum esset vinctus nudus in aere, in imbri, in frigore. neque tamen finis huic iniuriae crudelitatique fiebat donec populus atque universa multitudo, atrocitate rei misericordiaque commota, senatum clamore coegit ut isti simulacrum illud Mercuri polliceretur. clamabant fore ut ipsi se di immortales ulciscerentur; hominem interea perire innocentem non oportere. tum frequens senatus ad istum venit, pollicetur signum. ita Sopater de statua C. Marcelli, cum iam paene obriguisset, vix vivus aufertur. non possum disposite istum accusare, si cupiam: opus est non solum ingenio verum etiam artificio quodam singulari.

quo crucio sum affectus venio in mens necesse sum omnis cum sum vincio nudus in aer in imber in frigor neque tamen finis hic iniuria crudelitas fio donec populus atque universus multitudo atrocitas res misericordia commoveo senatus clamor cogo ut iste simulacrum ille mercurius polliceo clamo sum ut ipse sui deus immortalis ulciscor homo interea pereo innocens non oportet tum frequens senatus ad iste venio polliceor signum ita sopater de statua que marcellus cum iam paene obrigesco vix vivus aufero non possum dispono iste accuso si cupio opus sum non solus ingenium verus etiam artificium quidam singularis


teque, Latona et Apollo et Diana, quorum iste Deli non fanum, sed, ut hominum opinio et religio fert, sedem antiquam divinumque domicilium nocturno latrocinio atque impetu compilavit; etiam te, Apollo, quem iste Chio sustulit; teque etiam atque etiam, Diana, quam Pergae spoliavit, cuius simulacrum sanctissimum Segestae, bis apud Segestanos consecratum, semel ipsorum religione, iterum P. Africani victoria, tollendum asportandumque curavit; teque, Mercuri, quem Verres in domo et in privata aliqua palaestra posuit, P. Africanus in urbe sociorum et in gymnasio Tyndaritanorum iuventutis illorum custodem ac praesidem voluit esse;

tu latona et apollo et diana qui iste delis non fanum sed ut homo opinio et religio fero sedes antiquus divinus domicilium nocturnus latrocinium atque impetus compilo etiam tu apollo qui iste chius tollo tu etiam atque etiam diana quam perga spolio qui simulacrum sancio segesta bis apud segestani consecro semel ipse religio iterum p africanus victoria tollo asporto curo tu mercurius qui verres in domus et in privo aliqui palaestra pono p africanus in urbs socius et in gymnasium tyndaritani iuventus ille custos atque praesidem volo sum


ex istis etiam tu rebus effugere te posse confidis, cum te nos non opinione dubia, sed tuis vestigiis persequamur, quae tu in tabulis publicis expressa ac recentia reliquisti? is mihi etiam Sthenium litteras publicas corrupisse causa incognita iudicavit, qui defendere non poterit se non in ipsius Stheni nomine litteras publicas corrupisse?

ex iste etiam tu res effugio tu possum confido cum tu nos non opinio dubius sed tuus vestigium persequor qui tu in tabula publicus exprimo atque recens relinquo is ego etiam sthenius littera publicus conrumpo causa incognitus judico qui defendo non possum sui non in ipse sthenius nomen littera publicus conrumpo


occurrebat illa ratio: 'quid Cleomene fiet? poterone animum advertere in eos quos dicto audientis esse iussi, missum facere eum cui potestatem imperiumque permisi? poterone eos adficere supplicio qui Cleomenen secuti sunt, ignoscere Cleomeni qui secum fugere et se consequi iussit? poterone esse in eos vehemens qui navis non modo inanis habuerunt sed etiam apertas, in eum dissolutus qui solus habuerit constratam navem et minus exinanitam? pereat Cleomenes una!' Vbi fides, ubi exsecrationes, ubi dexterae complexusque, ubi illud contubernium muliebris militiae in illo delicatissimo litore? fieri nullo modo poterat quin Cleomeni parceretur.

occurro ille ratio quis cleomenes fio possum animus adverto in is qui dico audio sum iubeo mitto facio is qui potestas imperium permitto possum is afficio supplicium qui cleomenes sequor sum ignosco cleomenes qui sui fugio et sui consequor iubeo possum sum in is vehemens qui navus non modo inanis habeo sed etiam aperio in is dissolvo qui solus habeo consterno navo et paruus exinanio pereo cleomenes unus vbi fides ubi exsecratio ubi dexter complector ubi ille contubernium muliebris militia in ille delicatus litus fio nullus modo possum quin cleomenes parco


negare hoc, nisi forte negare omnia constituisti, nullo modo potes; palam res gesta est maximo conventu Syracusis; testis est tota provincia, propterea quod undique ad emendas decumas solent eo convenire. quod sive fateris sive convinceris, quot et quam manifestis in rebus teneare non vides? primum tuam rem illam et praedam fuisse; nam ni ita esset, cur tu Apronium malebas, quem omnes tuum procuratorem esse in decumis, tuum negotium agere loquebantur, quam Minucium decumas agri Leontini sumere? deinde immensum atque infinitum lucrum esse factum; nam si xxx tu commotus non esses, certe hoc idem lucri Minucius Apronio libenter dedisset, si ille accipere voluisset.

nego hic nisi fors nego omnis constituo nullus modo possum palam res gero sum maximus convenio syracusae testis sum totus provincia propterea qui undique ad emo decimus soleo is convenio qui sive fateor sive convinco quot et quam manifestus in res tenearis non video primus tuus res ille et praeda sum nam ni ita sum cur tu apronius malo qui omnis tuus procurator sum in decimus tuus negotium ago loquor quam minucius decimus ager leontinus sumo deinde immensus atque infinitus lucrum sum facio nam si xxx tu commoueo non sum certus hic idem lucrum minucius apronius libet do si ille accipio volo


L. Octavio et C. Cottae consulibus senatus permisit ut vini et olei decumas et frugum minutarum, quas ante quaestores in Sicilia vendere consuessent, Romae venderent, legemque his rebus quam ipsis videretur dicerent. cum locatio fieret, publicani postularunt quasdam res ut ad legem adderent neque tamen a ceteris censoriis legibus recederent. contra dixit is qui casu tum Romae fuit, tuus hospes, Verres,—hospes, inquam, et familiaris tuus,—Sthenius hic Thermitanus. consules causam cognorunt; cum viros primarios atque amplissimos civitatis multos in consilium advocassent, de consili sententia pronuntiarunt se lege Hieronica vendituros.

l octavius et que cotta consul senatus permitto ut vinum et oleum decimus et frugum minutaris qui ante quaestor in sicilia vendo consuesco roma vendo lego hic res quam ipse video dico cum locatio fio publicanus postulo quidam res ut ad lex addo neque tamen ab ceterus censorius lex recedo contra dico is qui casus tum roma sum tuus hospes verres hospes inquam et familiaris tuus sthenius hic thermitanus consul causa cogo cum vir primarius atque amplus civitas multus in consilium advoco de consilium sententia pronuntio sui lex hieronicus vendo


Paulo ante, iudices, lacrimas in morte misera atque indigna nauarchorum non tenebamus, et recte ac merito sociorum innocentium miseria commovebamur: quid nunc in nostro sanguine tandem facere debemus? nam civium Romanorum omnium sanguis coniunctus existimandus est, quoniam et salutis omnium ratio et veritas postulat. omnes hoc loco cives Romani, et qui adsunt et qui ubique sunt, vestram severitatem desiderant, vestram fidem implorant, vestrum auxilium requirunt; omnia sua iura commoda auxilia, totam denique libertatem in vestris sententiis versari arbitrantur.

paulus ante iudex lacrima in mors misero atque indignus nauarchus non teneo et rectus atque mereo socius innocens miseria commoveo quis nunc in noster sanguis tandem facio debeo nam civis romanus omnis sanguis conjungo existimo sum quoniam et salus omnis ratio et vereor postulo omnis hic locus civis romanus et qui adsum et qui ubique sum vester severitas desidero vester fides imploro vester auxilium requiro omnis suus ius commodus auxilium totus denique libertas in vester sententia versaris arbitror


Calactinis quam ob rem imperasti anno tertio ut decumas agri sui, quas Calactae dare consueverant, Amestrati M. Caesio decumano darent? quod neque ante te praetorem illi fecerant neque tu ipse hoc ita statueras antea per biennium. Theomnastus Syracusanus in agrum Mutycensem cur abs te immissus est? qui aratores ita vexavit ut illi in alteras decumas, id quod in aliis quoque civitatibus ostendam, triticum emere necessario propter inopiam cogerentur.

calactinus quam ob res impero annus tertius ut decimus ager suus qui calacte do consuesco amestratus m caesius decimanus do qui neque ante tu praetor ille facio neque tu ipse hic ita statuo antea per biennium theomnastus syracusanus in ager mutycensis cur abs tu immitto sum qui arator ita vexo ut ille in alter decimus is qui in alius quoque civitas ostendo triticum emo necessarius propter inopia cogo


nomen dulce libertatis! o ius eximium nostrae civitatis o lex Porcia legesque Semproniae! o graviter desiderata et aliquando reddita plebi Romanae tribunicia potestas! hucine tandem haec omnia reciderunt ut civis Romanus in provincia populi Romani, in oppido foederatorum, ab eo qui beneficio populi Romani fascis et securis haberet deligatus in foro virgis caederetur? quid? cum ignes ardentesque laminae ceterique cruciatus admovebantur, si te illius acerba imploratio et vox miserabilis non inhibebat, ne civium quidem Romanorum qui tum aderant fletu et gemitu maximo commovebare? in crucem tu agere ausus es quemquam qui se civem Romanum esse diceret? nolui tam vehementer agere hoc prima actione, iudices, nolui; vidistis enim ut animi multitudinis in istum dolore et odio et communis periculi metu concitarentur. statui egomet mihi tum modum et orationi meae et C. Numitorio, equiti Romano, primo homini, testi meo; et Glabrionem id quod sapientissime fecit facere laetatus sum, ut repente consilium in medio testimonio dimitteret. etenim verebatur ne populus Romanus ab isto eas poenas vi repetisse videretur, quas veritus esset ne iste legibus ac vestro iudicio non esset persoluturus.

nomen dulcis libertas o ius eximius noster civitas o lex porcius lego sempronia o gravis desidero et aliquando reddo plebs romanus tribunicius potestas hucine tandem hic omnis recido ut civis romanus in provincia populus romanus in oppidum foederator ab is qui beneficium populus romanus fascis et securis habeo deligo in forum virga caedo quis cum ignis ardeo lamina ceter cruciatus admoveo si tu ille acerbus imploratio et vox miserabilis non inhibeo ne civis quidem romanus qui tum adsum fleo et gemitus maximus commovebaris in crux tu ago audeo sum quisquam qui sui civis romanus sum dico nolo tam vehemens ago hic primus actio iudex nolo video enim ut animus multitudo in iste dolor et odium et communis periculum metus concito statuo nos ego tum modus et oratio meus et que numitorius equio romanus primus homo testis meus et glabrio is qui sapio facio facio laeto sum ut repens consilium in medium testimonium dimitto etenim vereor ne populus romanus ab iste is poena vis repeto video qui vereor sum ne iste lex atque vester iudicium non sum persolvo


hoc est iudicium in quo vos de reo, populus Romanus de vobis iudicabit; in hoc homine statuetur, possitne senatoribus iudicantibus homo nocentissimus pecuniosissimusque damnari. deinde est eius modi reus in quo homine nihil sit praeter summa peccata maximamque pecuniam, ut, si liberatus sit, nulla alia suspicio nisi ea quae turpissima est residere possit; non gratia, non cognatione, non aliis recte factis, non denique aliquo mediocri vitio tot tantaque eius vitia sublevata esse videbuntur.

hic sum iudicium in quo tu de reor populus romanus de tu iudico in hic homo statuo possum senator judico homo noceo pecuniosus damnaris deinde sum is modus reus in quo homo nihil sum praeter summus pecco magnus pecunia ut si libero sum nullus alius suspicio nisi is qui turpis sum resideo possum non gratia non cognatio non alius rectus facio non denique aliquis mediocris vitio tot tantus is vitio sublevo sum video


itaque tantum verbo posuit, Sacerdote praetore Sthenium litteras publicas corrupisse. vix ille hoc dixerat cum iste pronuntiat STHENIVM LITTERAS PVBLICAS CORRVPISSE VIDERI; et hoc praeterea addit homo Venerius novo modo nullo exemplo, OB EAM REM HS D VENERI ERYCINAE DE STHENI BONIS SE EXACTVRVM, bonaque eius statim coepit vendere; et vendidisset, si tantulum morae fuisset quo minus ei pecunia illa numeraretur.

itaque tantus verbum pono sacerdos praetor sthenius littera publicus conrumpo vix ille hic dico cum iste pronuntio sthenivm littera pvblicas corrvpisse video et hic praeterea addo homo venereus novo modo nullus exemplum ob is res sestertius d veneri erycinae de stheni bonus sui exactvrvm bonus is statim coepio vendo et vendo si tantulis mora sum quo paruus is pecunia ille numero


Tauromenitani, quorum est civitas foederata, homines quietissimi, qui maxime ab iniuriis nostrorum magistratuum remoti consuerant esse praesidio foederis,—hi tamen istius evertere statuam non dubitarunt; qua abiecta basim tamen in foro manere voluerunt, quod gravius in istum fore putabant si scirent homines statuam eius a Tauromenitanis esse deiectam quam si nullam umquam positam esse arbitrarentur. Tyndaritani deiecerunt in foro et eadem de causa equum inanem reliquerunt. Leontinis, misera in civitate atque inani, tamen istius in gymnasio statua deiecta est. nam quid ego de Syracusanis loquar? quod non est proprium Syracusanorum, sed et illorum et commune conventus illius ac prope totius provinciae. quanta illuc multitudo, quanta vis hominum convenisse dicebatur tum cum statuae sunt illius deiectae et eversae! at quo loco! celeberrimo ac religiosissimo, ante ipsum Serapim, in primo aditu vestibuloque templi. quod nisi Metellus hoc tam graviter egisset atque illam rem imperio edictoque prohibuisset, vestigium statuarum istius in tota Sicilia nullum esset relictum.

tauromenitani qui sum civitas foedero homo quiesco qui magnus ab iniuria noster magistratus removeo consuesco sum praesidium foedo hic tamen iste everto statua non dubito qui abicio basim tamen in forum maneo volo qui gravis in iste sum puto si scio homo statua is ab tauromenitani sum deicio quam si nullus umquam pono sum arbitror tyndaritani deicio in forum et idem de causa equus inanis relinquo leontinus misero in civitas atque inanis tamen iste in gymnasium statua deicio sum nam quis ego de syracusanus loquor qui non sum proprius syracusanus sed et ille et communis convenio ille atque prope totus provincia quantus illic multitudo quantus volo homo convenio dico tum cum statua sum ille deicio et everro at quo locus celeber atque religiosus ante ipse serapim in primus aditus vestibulum templum qui nisi metellus hic tam gravis ago atque ille res imperium edico prohibeo vestigium statua iste in totus sicilia nullus sum relinquo


reducam iterum equitem Romanum, L. Flavium, si voles, quoniam priore actione,—ut patroni tui dictitant, nova quadam sapientia, ut omnes intellegunt, conscientia tua atque auctoritate meorum testium,—testem nullum interrogasti. interrogetur Flavius, si voles, quinam fuerit T. Herennius, is quem ille argentariam Lepti fecisse dicit; qui cum amplius centum civis Romanos haberet ex conventu Syracusano qui eum non solum cognoscerent sed etiam lacrimantes ac te implorantes defenderent, tamen inspectantibus omnibus Syracusis securi percussus est. hunc quoque testem meum refelli et illum Herennium Sertorianum fuisse abs te demonstrari et probari volo.

reduco iterum eques romanus l flavius si volo quoniam prior actio ut patronus tuus dictito novo quidam sapientia ut omnis intellego conscientia tuus atque auctoritas meus testis testo nullus interrogo interrogo flavus si volo quisnam sum t herennius is qui ille argentaria leptis facio dico qui cum amplus centum civis romanus habeo ex convenio syracusanus qui is non solus cognosco sed etiam lacrimo atque tu imploro defendo tamen inspecto omnis syracusae securus percutio sum hic quoque testo meus refello et ille herennius sertorianus sum abs tu demonstro et probaris volo


quam ob rem si suscipis domesticae laudis patrocinium, me non solum silere de vestris monumentis oportebit, sed etiam laetari P. Africani. eius modi fortunam esse mortui ut eius honos ab iis qui ex eadem familia sint defendatur, neque ullum adventicium auxilium requiratur. sin istius amicitia te impedit, si hoc quod ego abs te postulo minus ad officium tuum pertinere arbitrabere, succedam ego vicarius tuo muneri, suscipiam partis quas alienas esse arbitrabar. deinde ista praeclara nobilitas desinat queri populum Romanum hominibus novis industriis libenter honores mandare semperque mandasse. non est querendum in hac civitate, quae propter virtutem omnibus nationibus imperat, virtutem plurimum posse. sit apud alios imago P. Africani, ornentur alii mortui virtute ac nomine; talis ille vir fuit, ita de populo Romano meritus est ut non uni familiae sed universae civitati commendatus esse debeat. est aliqua mea pars virilis, quod eius civitatis sum quam ille amplam inlustrem claramque reddidit, praecipue quod in his rebus pro mea parte versor quarum ille princeps fuit, aequitate, industria, temperantia, defensione miserorum, odio improborum; quae cognatio studiorum et artium prope modum non minus est coniuncta quam ista qua vos delectamini generis et nominis.

quam ob res si suscipio domesticus laus patrocinium ego non solus sileo de vester monumentum oportet sed etiam laetor p africanus is modus fortuna sum mortuus ut is honor ab is qui ex idem familia sum defendo neque ullus adventicius auxilium requiro sin iste amicitia tu impedio si hic qui ego abs tu postulo paruus ad officium tuus pertineo arbitror succedo ego vicarius tuus munus suscipio pars qui alienus sum arbitror deinde iste praeclarus nobilitas desino queror populus romanus homo novus industrius libet honor mando semper mando non sum queror in hic civitas qui propter virtus omnis natio impero virtus multus possum sum apud alius imago p africanus orno alius mortuus virtus atque nomen talis ille vir sum ita de populus romanus mereor sum ut non unus familia sed universus civitas commendo sum debeo sum aliqui meus pars virilis qui is civitas sum quam ille amplus illustris clarus reddo praecipuus qui in hic res pro meus pars verso qui ille princeps sum aequitas industria tempero defensio miserum odium improbus qui cognatio studium et ars prope modus non paruus sum conjungo quam iste qui tu delecto genus et nomen