quo mihi maturius ad Siciliae causam veniendum est relictis ceteris eius furtis atque flagitiis, ut et viribus quam integerrimis agere et ad dicendum temporis satis habere possim. atque antequam de incommodis Siciliae dico, pauca mihi videntur esse de provinciae dignitate, vetustate, utilitate dicenda. nam cum omnium sociorum provinciarumque rationem diligenter habere debetis, tum praecipue Siciliae, iudices, plurimis iustissimisque de causis, primum quod omnium nationum exterarum princeps Sicilia se ad amicitiam fidemque populi Romani adplicavit. prima omnium, id quod ornamentum imperi est, provincia est appellata; prima docuit maiores nostros quam praeclarum esset exteris gentibus imperare; sola fuit ea fide benivolentiaque erga populum Romanum ut civitates eius insulae, quae semel in amicitiam nostram venissent, numquam postea deficerent, pleraeque autem et maxime inlustres in amicitia perpetuo manerent.

quo ego maturus ad sicilia causa venio sum relinquo ceterus is furtum atque flagitium ut et vis quam integer ago et ad dico tempus satis habeo possum atque antequam de incommodus sicilia dico paucus ego video sum de provincia dignitas vetustas utilitas dico nam cum omnis socius provincia ratio diligenter habeo debeo tum praecipuus sicilia iudex multus justus de causa primus qui omnis natio exteraris princeps sicilia sui ad amicitia fides populus romanus adplicavit primus omnis is qui ornamentum imperium sum provincia sum appello primus doceo magnus noster quam praeclaris sum exter gens impero solus sum is fides benevolens erga populus romanus ut civitas is insula qui semel in amicitia noster venio numquam postea deficio plerus autem et magnus illustris in amicitia perpetuus maneo


quid enim horum se negat fecisse? illud videlicet unum, quod necesse est, pecuniam accepisse. quidni iste neget? at eques Romanus, qui Sopatrum defendit, qui omnibus eius consiliis rebusque interfuit, Q. Minucius, iuratus dicit pecuniam datam, iuratus dicit Timarchidem dixisse maiorem pecuniam ab accusatoribus dari; dicent hoc multi Siculi, dicent omnes Halicyenses, dicet etiam praetextatus Sopatri filius, qui ab isto homine crudelissimo patre innocentissimo pecuniaque patria privatus est.

quis enim hic sui nego facio ille videlicet unus qui necesse sum pecunia accipio quis iste nego at eques romanus qui sopater defendo qui omnis is consilium res intersum q minucius juro dico pecunia do juro dico timarchides dico magnus pecunia ab accusator do dico hic multus siculis dico omnis halicyenses dico etiam praetextatus sopater filius qui ab iste homo crudelis pater innocens pecunia patria privo sum


hic tu etiam dicere audebis, 'est in iudicibus ille familiaris meus, est paternus amicus ille.' non ut quisque maxime est quicum tibi aliquid sit, ita te in huiusce modi crimine maxime eius pudet? 'paternus amicus est.' ipse pater si iudicaret, per deos immortalis, quid facere posset? cum tibi haec diceret, 'tu in provincia populi Romani praetor, cum tibi maritimum bellum esset administrandum, Mamertinis ex foedere quam deberent navem per triennium remisisti, tibi apud eosdem privata navis oneraria maxima publice est aedificata, tu a civitatibus pecunias classis nomine coegisti, tu pretio remiges dimisisti, tu, navis cum esset ab quaestore et ab legato capta praedonum, archipiratam ab oculis omnium removisti, tu, qui cives Romani esse dicerentur, qui a multis cognoscerentur, securi ferire potuisti, tu tuam domum piratas abducere, tu in iudicium archipiratam domo producere ausus es,

hic tu etiam dico audeo sum in judex ille familiaris meus sum paternus amicus ille non ut quisque magnus sum qui tu aliquis sum ita tu in hic modus crimen magnus is pudeo paternus amicus sum ipse pater si iudico per deus immortal quis facio possum cum tu hic dico tu in provincia populus romanus praetor cum tu maritimus bellum sum administro mamertinus ex foedus quam debeo navo per triennium remitto tu apud idem privo navus oneraria maximus publicus sum aedifico tu ab civitas pecunia classis nomen cogo tu pretium remex dimitto tu navus cum sum ab quaestor et ab legatus capio praedo archipirata ab oculus omnis removeo tu qui civis romanus sum dico qui ab multus cognosco securus ferio possum tu tuus domus pirata abduco tu in iudicium archipirata domus produco audeo sum


quam ob rem tibi habe sane istam laudationem Mamertinorum; Syracusanam quidem civitatem ut abs te adfecta est ita in te esse animatam videmus, apud quos etiam Verria illa flagitiosa sublata sunt. etenim minime conveniebat ei deorum honores haberi qui simulacra deorum abstulisset. etiam hercule illud in Syracusanis merito reprehenderetur, si, cum diem festum ludorum de fastis suis sustulissent celeberrimum et sanctissimum, quod eo ipso die Syracusae a Marcello captae esse dicuntur, idem diem festum Verris nomine agerent, cum iste a Syracusanis quae ille calamitosus dies reliquerat ademisset. at videte hominis impudentiam atque adrogantiam, iudices, qui non solum Verria haec turpia ac ridicula ex Heracli pecunia constituerit, verum etiam Marcellia tolli imperarit, ut ei sacra facerent quotannis cuius opera omnium annorum sacra deosque patrios amiserant, eius autem familiae dies festos tollerent per quam ceteros quoque festos dies recuperarant.

quam ob res tu habeo sanus iste laudatio mamertinus syracusanus quidem civitas ut abs tu afficio sum ita in tu sum animo video apud qui etiam verrius ille flagitiosus tollo sum etenim paruus convenio is deus honor habeo qui simulacrum deus aufero etiam herculis ille in syracusanus mereo reprehendo si cum dies festus ludus de faveo suus tollo celeber et sancio qui is ipse dies syracusae ab marcellus capio sum dico idem dies festus verres nomen ago cum iste ab syracusanus qui ille calamitosus dies relinquo adimo at video homo impudentia atque arrogantia iudex qui non solus verrius hic turpis atque ridicula ex heraclius pecunia constituo verus etiam marcellia tollo impero ut is sacer facio quot qui opus omnis annus sacer deus patrius amitto is autem familia dies festus tollo per quam ceterus quoque festus dies recipero


conquiri Diodorum tota provincia iubet: ille ex Sicilia iam castra commoverat et vasa collegerat. homo, ut aliquo modo in provinciam illum revocaret, hanc excogitat rationem, si haec ratio potius quam amentia nominanda est. apponit de suis canibus quendam qui dicat se Diodorum Melitensem rei capitalis reum velle facere. primo mirum omnibus videri Diodorum reum, hominem quietissimum, ab omni non modo facinoris verum etiam minimi errati suspicione remotissimum; deinde esse perspicuum fieri omnia illa propter argentum. iste non dubitat iubere nomen referri, et tum primum ut opinor istum absentis nomen recepisse.

conquaero diodorus totus provincia iubeo ille ex sicilia iam castrum commoveo et vasum colligo homo ut aliquis modo in provincia ille revoco hic excogito ratio si hic ratio potis quam amentia nomino sum appono de suus canis quidam qui dico sui diodorus melitensis res capital reus volo facio primus mirus omnis video diodorus reus homo quiesco ab omnis non modo facinus verus etiam minimus erro suspicio removeo deinde sum perspicuus fio omnis ille propter argentum iste non dubito iubeo nomen refero et tum primus ut opinor iste absum nomen recipio


O commemoranda iudicia praeclaramque existimationem nostri ordinis, cum socii populi Romani iudicia de pecuniis repetundis fieri nolunt, quae a maioribus nostris sociorum causa comparata sunt! an iste umquam de se bonam spem habuisset, nisi de vobis malam opinionem animo imbibisset? quo maiore etiam, si fieri potest, apud vos odio esse debet quam est apud populum Romanum, cum in avaritia, scelere, periurio vos sui similis esse arbitretur.

o commemoro iudicium praeclarus existimatio noster ordo cum socius populus romanus iudicium de pecunia repeto fio nolo qui ab magnus noster socius causa comparo sum an iste umquam de sui bonus spes habeo nisi de tu malus opinio animus imbibo quo magnus etiam si fio possum apud tu odium sum debeo quam sum apud populus romanus cum in avaritia scelus periurium tu suus similis sum arbitror


sustineant: reperiemus, si istum vivum ad aliud iudicium perducere poterimus, quibus probemus istum in quaestura pecuniam publicam Cn. Carboni consuli datam avertisse, quibus persuadeamus istum alieno nomine a quaestoribus urbanis, quod priore actione didicistis, pecuniam abstulisse; erunt qui et in eo quoque audaciam eius reprehendant, quod aliquot nominibus de capite quantum commodum fuerit frumenti decumani detraxerit; erunt etiam fortasse, iudices, qui illum eius peculatum vel 5 acerrime vindicandum putent, quod iste M. Marcelli et P. Africani monumenta, quae nomine illorum, re vera populi Romani et erant et habebantur, ex fanis religiosissimis et ex urbibus sociorum atque amicorum non dubitarit auferre.

sustineo reperio si iste vivus ad alius iudicium perduco possum qui probo iste in quaestura pecunia publicus cn carbo consul do averto qui persuadeo iste alienus nomen ab quaestor urbanus qui prior actio disco pecunia aufero sum qui et in is quoque audacia is reprehendo qui aliquot nomen de caput quantus commodus sum frumentum decimanus detraho sum etiam fortasse iudex qui ille is peculor vel acer vindico puto qui iste m marcellus et p africanus monumentum qui nomen ille res verus populus romanus et sum et habeo ex fanum religiosus et ex urbs socius atque amicus non dubito aufero


profecto enim negare non potes te ex lege Rupilia sortiri iudices debuisse, cum praesertim Heraclius id postularet. sin illud dicis, te Heraclii voluntate ab lege recessisse, ipse te impedies, ipse tua defensione implicabere; quare enim primum ille adesse noluit, cum ex eo numero iudices haberet quos postularat? deinde tu cur post illius fugam iudices alios sortitus es, si eos qui erant antea dati utriusque dederas voluntate? deinde ceteras dicas omnis illo foro M. Postumius quaestor sortitus est: hanc solam tu illo conventu reperiere sortitus.

profecto enim nego non possum tu ex lex rupilius sortior iudex debeo cum praesertim heracleus is postulo sin ille dico tu heracleus voluntas ab lex recedo ipse tu impedio ipse tuus defensio implico quare enim primus ille adsum nolo cum ex is numerus iudex habeo qui postulo deinde tu cur post ille fuga iudex alius sortior sum si is qui sum antea do uterque do voluntas deinde ceterus dico omnis ille forum m postumus quaestor sortior sum hic solus tu ille convenio reperio sortior


quid haec sibi horum trium civium Romanorum dona voluerunt? Siculos praeterea potentissimos nobilissimosque donasti, qui non, quem ad modum sperasti, tardiores fuerunt, sed ornatiores tuo iudicio ad testimonia dicenda venerunt. quibus ex hostium spoliis, de qua victoria, qua ex praeda aut manubiis haec abs te donatio constituta est? an quod te praetore paucorum adventu myoparonum classis pulcherrima, Siciliae praesidium propugnaculumque provinciae, piratarum manibus incensa est? an quod ager Syracusanus praedonum incendiis te praetore vastatus est? an quod forum Syracusanum nauarchorum sanguine redundavit? an quod in portu Syracusano piraticus myoparo navigavit? nihil possum reperire quam ob rem te in istam amentiam incidisse arbitrer, nisi forte id egisti ut hominibus ne oblivisci quidem rerum tuarum liceret.

quis hic sui hic tres civis romanus donum volo siculi praeterea potens nobilis dono qui non qui ad modus spero tardus sum sed orno tuus iudicium ad testimonium dico venio qui ex hostis spolium de qui victoria qui ex praeda aut manubiae hic abs tu donatio constituo sum an qui tu praetor paucus advenio myoparo classis pulcher sicilia praesidium propugnaculum provincia pirataris manus incensum sum an qui ager syracusanus praedo incendium tu praetor vasto sum an qui forum syracusanus nauarchus sanguis redundo an qui in portus syracusanus piraticus myoparo navigo nihil possum reperio quam ob res tu in iste amentia incido arbitror nisi fors is ago ut homo ne obliviscor quidem res tuus licet


et nunc cuiquam credo esse dubium quin tu id commissurus non fueris,—praesertim cum statuisses, ut ais, tibi causam esse dicendam,—ut ille archipirata non potius securi feriretur quam, quod erat ante oculos positum, tuo periculo viveret! si enim esset mortuus, tu, qui crimen ais te metuisse, quaero, cui probares? cum constaret istum Syracusis nullo visum esse archipiratam, ab omnibus desideratum, cum dubitaret nemo quin abs te pecunia liberatus esset, cum vulgo loquerentur suppositum in eius locum quem pro illo probare velles, cum tu te fassus esses id crimen tanto ante metuisse: si eum diceres esse mortuum, quis te audiret?

et nunc quisquam credo sum dubius quin tu is committo non sum praesertim cum statuo ut aio tu causa sum dico ut ille archipirata non potis securus ferio quam qui sum ante oculus pono tuus periculum vivo si enim sum mortuus tu qui crimen aio tu metuo quaero qui probaris cum consto iste syracusae nullus video sum archipirata ab omnis desidero cum dubito nemo quin abs tu pecunia libero sum cum vulgo loquor suppono in is locus qui pro ille probaris volo cum tu tu fateor sum is crimen tantus ante metuo si is dico sum mortuus quis tu audio


itaque illi censores fecerunt idem quod in nostra re publica solent ii qui per largitionem magistratus adepti sunt: dederunt operam ut ita potestatem gererent ut illam lacunam rei familiaris explerent. sic census habitus est te praetore ut eo censu nullius civitatis res publica posset administrari; nam locupletissimi cuiusque censum extenuarant, tenuissimi auxerant. itaque in tributis imperandis tantum oneris plebi imponebatur ut, etiamsi homines tacerent, res ipsa illum censum repudiaret, id quod intellegi facillime re ipsa potest.nam L. Metellus, qui, posteaquam ego inquirendi causa in Siciliam veni, repente L. Laetili adventu istius non modo amicus, verum etiam cognatus factus est,—is, quod videbat istius censu stari nullo modo posse, eum censum observari iussit qui viro fortissimo atque innocentissimo, Sex. Peducaeo, praetore habitus esset. erant enim tum censores legibus facti delecti a suis civitatibus, quibus, si quid commisissent, poenae legibus erant constitutae.

itaque ille censor facio idem qui in noster res publicus soleo is qui per largitio magistratus adipiscor sum do opera ut ita potestas gero ut ille lacuna res familiaris expleo sic census habitus sum tu praetor ut is census nullus civitas res publicus possum administraris nam locupletissimi quisque census extenuo tenuis augeo itaque in tribuo impero tantus onus plebs impono ut etiamsi homo taceo res ipse ille census repudio is qui intellego facilis res ipse possum nam l metellus qui posteaquam ego inquiro causa in sicilia venio repens l laetilis advenio iste non modo amicus verus etiam cognatus facio sum is qui video iste census staris nullus modo possum is census observaris iubeo qui vir fortis atque innocens sex peducaeus praetor habitus sum sum enim tum censor lex facio deligo ab suus civitas qui si quis committo poena lex sum constituo


aedem Castoris, iudices, P. Iunius habuit tuendam de L. Sulla Q. Metello consulibus. is mortuus est; reliquit pupillum parvum filium. cum L. Octavius C. Aurelius consules aedis sacras locavissent neque potuissent omnia sarta tecta exigere, neque ii praetores quibus erat negotium datum, C. Sacerdos et M. Caesius, factum est senatus consultum, quibus de sartis tectis cognitum et iudicatum non esset, uti C. Verres P. Caelius praetores cognoscerent et iudicarent. qua potestate iste permissa sic abusus est ut ex Cn. Fannio et ex Q. Tadio cognovistis, verum tamen cum esset omnibus in rebus apertissime impudentissimeque praedatus, hoc voluit clarissimum relinquere indicium latrociniorum suorum, de quo non audire aliquando sed videre cotidie possemus.

aedes castor iudex p junius habeo tueor de l sulla q metellus consul is mortuus sum relinquo pupillus parvus filius cum l octavus que aurelius consul aedes sacer loco neque possum omnis sarcio tectum exigo neque is praetor qui sum negotium do que sacerdos et m caesius facio sum senatus consulo qui de sarcio tectum cognosco et iudico non sum uti que verres p caelius praetor cognosco et judico qui potestas iste permitto sic abutor sum ut ex cn fannius et ex q tadius cognosco verus tamen cum sum omnis in res aperio impudens praedor hic volo clarus relinquo indicium latrocinium suus de quo non audio aliquando sed video cottidie possum


at vide quid te amicorum tuorum studium, quid tuum consilium, quid sociorum voluntas adiuvet. dicam paulo promptius; neque enim iam vereor ne quis hoc me magis accusatorie quam libere dixisse arbitretur. si istas litteras non decreto decumanorum magistri removissent, tantum possem in te dicere quantum in litteris invenissem: nunc decreto isto facto litterisque remotis tantum mihi licet dicere quantum possum, tantum iudici suspicari quantum velit. dico te maximum pondus auri argenti eboris purpurae, plurimam vestem Melitensem, plurimam stragulam, multam Deliacam supellectilem, plurima vasa Corinthia, magnum numerum frumenti, vim mellis maximam Syracusis exportasse; his pro rebus quod portorium non esset datum, litteras ad socios misisse L. Canuleium, qui in portu operas daret. satisne magnum crimen hoc videtur?

at video quis tu amicus tuus studium quis tuus consilium quis socius voluntas adjuvo dico paulus promptus neque enim iam vereor ne quis hic ego magis accusatorius quam libo dico arbitror si iste littera non decretum decimanus magister removeo tantus possum in tu dico quantus in littera invenio nunc decretum iste facio littera remoueo tantus ego licet dico quantus possum tantus judicium suspicaris quantus volo dico tu magnus pondus aurum argentum ebur purpura multus vestis melitensis multus stragulus multa deliacus supellectilis multus vasum corinthius magnus numerus frumentum vis mel maximus syracusae exporto hic pro res qui portorium non sum do littera ad socius mitto l canuleius qui in portus opera do sero magnus crimen hic video


in Triocalino, quem locum fugitivi iam ante tenuerunt, Leonidae cuiusdam Siculi familia in suspicionem est vocata coniurationis. res delata ad istum. statim, ut par fuit, iussu eius homines qui fuerant nominati comprehensi sunt adductique Lilybaeum; domino denuntiatum est, causa dicta, damnati.quid deinde? quid censetis? furtum fortasse aut praedam exspectatis aliquam. nolite usque quaque idem quaerere. in metu belli furandi locus qui potest esse? etiam si qua fuit in hac re occasio praetermissa est. tum potuit a Leonida nummorum aliquid auferre, cum denuntiavit ut adesset; fuit nundinatio aliqua, et isti non nova, ne causam dicerent; etiam alter locus, ut absolverentur: damnatis quidem servis quae praedandi potest esse ratio? produci ad supplicium necesse est. testes enim sunt qui in consilio fuerunt, testes publicae tabulae, testis splendidissima civitas Lilybitana, testis honestissimus maximusque conventus civium Romanorum: fieri nihil potest, producendi sunt. itaque producuntur et ad palum alligantur.

in triocalinus qui locus fugitivus iam ante teneo leonidas quidam siculis familia in suspicio sum voco coniuratio res defero ad iste statim ut par sum iussus is homo qui sum nomino comprehendo sum adduco lilybaeum dominus denuntio sum causa dictum damno quis deinde quis censeo furtum fortasse aut praeda exspectas aliqui nolo usque quisque idem quaero in metus bellum furor locus qui possum sum etiam si qui sum in hic res occasio praetermitto sum tum possum ab leonidas nummus aliquis aufero cum denuntio ut adsum sum nundinatio aliqui et iste non novo ne causa dico etiam alter locus ut absolvo damno quidem servio qui praedor possum sum ratio produco ad supplicium necesse sum testis enim sum qui in consilium sum testis publicus tabula testis splendidus civitas lilybitana testis honestus magnus convenio civis romanus fio nihil possum produco sum itaque produco et ad pal alligo


in lege Voconia non est ' FECIT FECERIT', neque in ulla praeteritum tempus reprehenditur nisi eius rei quae sua sponte tam scelerata et nefaria est ut, etiamsi lex non esset, magnopere vitanda fuerit. atque in his ipsis rebus multa videmus ita sancta esse legibus ut ante facta in iudicium non vocentur; Cornelia testamentaria, nummaria, ceterae complures, in quibus non ius aliquod novum populo constituitur, sed sancitur ut, quod semper malum facinus fuerit, eius quaestio ad populum pertineat ex certo tempore.

in lex voconius non sum facio facio neque in ullus praetereo tempus reprehendo nisi is res qui suus sponte tam scelero et nefarius sum ut etiamsi lex non sum magnopere vito sum atque in hic ipse res multus video ita sancio sum lex ut ante facio in iudicium non voco cornelius testamentarius nummarius ceterus complures in qui non ius aliqui novus populus constituo sed sancio ut qui semper malus facinus sum is quaestio ad populus pertineo ex certus tempus


verum ut Lilybaeum, unde digressa est oratio, revertamur, Diocles est, Pamphili gener, illius a quo hydria ablata est, Popilius cognomine. ab hoc abaci vasa omnia, ut exposita fuerunt, abstulit. dicat se licet emisse; etenim hic propter magnitudinem furti sunt, ut opinor, litterae factae. iussit Timarchidem aestimare argentum, quo modo qui umquam tenuissime in donationem histrionum aestimavit. tametsi iam dudum ego erro qui tam multa de tuis emptionibus verba faciam, et quaeram utrum emeris necne et quo modo et quanti emeris, quod verbo transigere possum. ede mihi scriptum quid argenti in provincia Sicilia pararis, unde quidque aut quanti emeris.

verus ut lilybaeum unde digredior sum oratio revorto diocles sum pamphilis gener ille ab quo hydria aufero sum popilius cognomen ab hic abax vasum omnis ut expono sum aufero dico sui licet emo etenim hic propter magnitudo furtum sum ut opinor littera facio iubeo timarchides aestimaris argentum quo modo qui umquam tenuis in donatio histrio aestimo tametsi iam dudum ego erro qui tam multus de tuus emptio verbum facio et quaero utrum emo necne et quo modo et quantus emo qui verbum transigo possum edo ego scribo quis argentum in provincia sicilia pararis unde quisque aut quantus emo


quid censetis in hoc foedere faciendo voluisse Mamertinos impendere laboris, operae, pecuniae ne haec biremis adscriberetur, si id ullo modo possent a nostris maioribus impetrare? nam cum hoc munus imponebatur tam grave civitati, inerat nescio quo modo in illo foedere societatis quasi quaedam nota servitutis. quod tum, recentibus suis officiis, integra re, nullis populi Romani difficultatibus, a maioribus nostris foedere adsequi non potuerunt, id nunc, nullo novo officio suo, tot annis post,—iure imperi nostri quotannis usurpatum ac semper retentum,—summa in difficultate navium, a C. Verre pretio adsecuti sunt, ac non hoc solum adsecuti, ne navem darent: ecquem nautam, ecquem militem, qui aut in classe aut in praesidio esset, te praetore per triennium Mamertini dederunt?

quis censeo in hic foedus facio volo mamertini impendeo labor opera pecunia ne hic biremis adscribo si is ullus modo possum ab noster magnus impetro nam cum hic munus impono tam gravis civitas insum nescio quo modo in ille foedus societas quasi quidam nosco servitus qui tum recens suus officium integer res nullus populus romanus difficultas ab magnus noster foedus assequor non possum is nunc nullus novo officium suus tot annus post ius imperium noster quot usurpo atque semper retendo summus in difficultas navis ab que verres pretium adsequor sum atque non hic solus adsequor ne navo do ecqui nauta ecqui miles qui aut in classis aut in praesidium sum tu praetor per triennium mamertinus do


iste unum quodque vas in manus sumere, laudare, mirari: rex gaudere praetori populi Romani satis iucundum et gratum illud esse convivium. posteaquam inde discessum est, cogitare nihil iste aliud, quod ipsa res declaravit, nisi quem ad modum regem ex provincia spoliatum expilatumque dimitteret. mittit rogatum vasa ea quae pulcherrima apud eum viderat; ait se suis caelatoribus velle ostendere. Rex, qui illum non nosset, sine ulla suspicione libentissime dedit. mittit etiam trullam gemmeam rogatum; velle se eam diligentius considerare. ea quoque ei mittitur.

iste unus quisque vas in manus sumo laudo miror rex gaudeo praetor populus romanus satis iucundus et gratus ille sum convivium posteaquam inde discedo sum cogito nihil iste alius qui ipse res declaro nisi qui ad modus rex ex provincia spolio expilo dimitto mitto rogo vasum is qui pulcher apud is video aio sui suus caelator volo ostendo rex qui ille non nosco sine ullus suspicio libet do mitto etiam trulla gemmeus rogo volo sui is diligo considero is quoque is mitto


hinc illi homines erant qui etiam ridiculi inveniebantur ex dolore; quorum alii, id quod saepe audistis, negabant mirandum esse ius tam nequam esse verrinum; alii etiam frigidiores erant, sed quia stomachabantur ridiculi videbantur esse, cum Sacerdotem exsecrabantur qui verrem tam nequam reliquisset. quae ego non commemorarem,—neque enim perfacete dicta neque porro hac severitate digna sunt, —nisi vos illud vellem recordari, istius nequitiam et iniquitatem tum in ore vulgi atque in communibus proverbiis esse versatam.

hinc ille homo sum qui etiam ridiculis invenio ex dolor qui alius is qui saepe audio nego miror sum ius tam nequam sum verrinus alius etiam frigidus sum sed quia stomachor ridiculis video sum cum sacerdos exsecror qui verris tam nequam relinquo qui ego non commemoraris neque enim perfacetus dictum neque porro hic severitas dignus sum nisi tu ille volo recordaris iste nequitia et iniquitas tum in os vulgus atque in communis proverbium sum verso


Matris magnae fanum apud Enguinos est,—iam enim mihi non modo breviter de uno quoque dicendum, sed etiam praetereunda videntur esse permulta, ut ad maiora istius et inlustriora in hoc genere furta et scelera veniamus: in hoc fano loricas galeasque aeneas, caelatas opere Corinthio, hydriasque grandis simili in genere atque eadem arte perfectas idem ille Scipio, vir omnibus rebus praecellentissimus, posuerat et suum nomen inscripserat. quid iam de isto plura dicam aut querar? omnia illa, iudices, abstulit, nihil in religiosissimo fano praeter vestigia violatae religionis nomenque P. Scipionis reliquit; hostium spolia, monumenta imperatorum, decora atque ornamenta fanorum posthac his praeclaris nominibus amissis in instrumento atque in supellectile Verris nominabuntur.

matrae magnus fanum apud enguini sum iam enim ego non modo brevis de unus quoque dico sed etiam praetereo video sum permultus ut ad magnus iste et illustris in hic genus furtum et scelus venio in hic fanum lorica galea aeneas caelo opus corinthius hydria grandis similis in genus atque idem ars perficio idem ille scipio vir omnis res praecello pono et suus nomen inscribo quis iam de iste multus dico aut queror omnis ille iudex aufero nihil in religiosus fanum praeter vestigium violo religio nomen p scipio relinquo hostis spolium monumentum imperator decus atque ornamentum fanum posthac hic praeclaris nomen amitto in instrumentum atque in supellectilis verres nomino


nam malleolus in provinciam sic copiose profectus erat ut domi prorsus nihil relinqueret; praeterea pecunias occuparat apud populos et syngraphas fecerat, argenti optimi caelati grande pondus secum tulerat, nam ille quoque sodalis istius erat in hoc morbo et cupiditate; grande pondus argenti, familiam magnam, multos artifices, multos formosos homines reliquit. iste quod argenti placuit invasit; quae mancipia voluit abduxit; vina ceteraque quae in Asia facillime comparantur, quae ille reliquerat, asportavit; reliqua vendidit, pecuniam exegit.

nam malleolus in provincia sic copiosus proficiscor sum ut domus prorsus nihil relinquo praeterea pecunia occupo apud populus et syngrapha facio argentum bonus caelo grandis pondus sui fero nam ille quoque sodalis iste sum in hic morbus et cupiditas grandis pondus argentum familia magnus multus artifex multus formosus homo relinquo iste qui argentum placeo invado qui mancipium volo abduco vinum ceter qui in asia facilis comparo qui ille relinquo asporto reliquus vendo pecunia exigo


numerantur illa HS ccc Syracusanis. ea quem ad modum ad istum postea per pseudothyrum revertantur, tabulis vobis testibusque, iudices, planum faciam. ex hac iniquitate istius et improbitate, iudices, quod praeda ex illis bonis ad multos Syracusanos invito populo senatuque Syracusano venerat, et illa scelera quae per Theomnastum et Aeschrionem et Dionysodorum et Cleomenem invitissima civitate illa facta sunt: primum ut urbs tota spoliaretur, qua de re alius mihi locus ad dicendum est constitutus; ut omnia signa iste per eos homines quos nominavi, omne ebur ex aedibus sacris, omnis undique tabulas pictas, deorum denique simulacra quae vellet auferret; deinde ut in curia Syracusis, quem locum illi bouleuth/rion nomine appellant, honestissimo loco et apud illos clarissimo, ubi illius ipsius M. Marcelli,—qui eum Syracusanis locum, quem eripere belli ac victoriae lege posset, conservavit et reddidit,—statua est, ibi inauratam istius et alteram filio statuam ponerent, ut dum istius hominis memoria maneret senatus Syracusanus sine lacrimis et gemitu in curia esse non posset.

numero ille sestertius ccc syracusanus is qui ad modus ad iste postea per pseudothyrum revorto tabula tu testis iudex planus facio ex hic iniquitas iste et improbitas iudex qui praeda ex ille bonus ad multus syracusani invito populus senatus syracusanus venio et ille scelus qui per theomnastus et aeschrio et dionysodorum et cleomenem invitus civitas ille facio sum primus ut urbs totus spolio qui de res alius ego locus ad dico sum constituo ut omnis signum iste per is homo qui nomino omnis ebur ex aedes sacrum omnis undique tabula pingo deus denique simulacrum qui volo aufero deinde ut in curia syracusae qui locus ille bouleuth rion nomen appello honestus locus et apud ille clarus ubi ille ipse m marcellus qui is syracusanus locus qui eripio bellum atque victoria lex possum conservo et reddo statua sum ibi inauro iste et alter filius statua pono ut dum iste homo memoria maneo senatus syracusanus sine lacrima et gemitus in curia sum non possum


quae, malum, ista fuit amentia! Ecquando te rationem factorum tuorum redditurum putasti? ecquando his de rebus talis viros audituros existimasti? petatur hereditas ea, quae nulla debetur, in praedam praetoris? interponatur nomen civitatis? imponatur honestae civitati turpissima persona calumniae? neque hoc solum, sed ita res agatur ut ne simulatio quidem aequitatis ulla adhibeatur? nam, per deos immortalis, quid interest utrum praetor imperet vique cogat aliquem de suis bonis omnibus decedere, an huiusce modi iudicium det, quo iudicio indicta causa fortunis omnibus everti necesse sit?

qui malus iste sum amentia ecquando tu ratio factor tuus reddo puto ecquando hic de res talis vir audio existimo peto hereditas is qui nullus debeo in praeda praetor interpono nomen civitas impono honestus civitas turpis persono calumnia neque hic solus sed ita res ago ut ne simulatio quidem aequitas ullus adhibeo nam per deus immortal quis intersum utrum praetor impero vis cogo aliquis de suus bonus omnis decedo an hic modus iudicium do quo iudicium indico causa fortuna omnis everto necesse sum


circumstant te summae auctoritates, quae te oblivisci laudis domesticae non sinant, quae te noctes diesque commoneant fortissimum tibi patrem, sapientissimum avum, gravissimum socerum fuisse. quare si Glabrionis patris vim et acrimoniam ceperis ad resistendum hominibus audacissimis, si avi Scaevolae prudentiam ad prospiciendas insidias quae tuae atque horum famae comparantur, si soceri Scauri constantiam, ut ne quis te de vera et certa possit sententia demovere, intelleget populus Romanus integerrimo atque honestissimo praetore delectoque consilio nocenti reo magnitudinem pecuniae plus habuisse momenti ad suspicionem criminis quam ad rationem salutis.

circumsto tu summa auctoritas qui tu obliviscor laus domesticus non sino qui tu nox dies commoneo fortis tu pater sapio avus gravis socer sum quare si glabrio pater vis et acrimonia capio ad resisto homo audax si avus scaevola prudentia ad prospicio insidiae qui tuus atque hic fama comparo si socer scaurus constantia ut ne quis tu de verus et certus possum sententia demoveo intellego populus romanus integer atque honestus praetor delecto consilium noceo reor magnitudo pecunia multus habeo momentum ad suspicio crimen quam ad ratio salus


hoc si ego non vidissem, si me non omnes noti ignotique monuissent id agi, id cogitari, in eo elaborari ut res in illud tempus reiceretur, credo, si meis horis in accusando uti voluissem, vererer ne mihi crimina non suppeterent, ne oratio deesset, ne vox viresque deficerent, ne, quem nemo prima actione defendere ausus esset, eum ego bis accusare non possem. ego meum consilium cum iudicibus tum populo Romano probavi: nemo est qui alia ratione istorum iniuriae atque impudentiae potuisse obsisti arbitretur. etenim qua stultitia fuissem, si, quam diem qui istum eripiendum redemerunt in cautione viderunt,—cum ita caverent, 'si post Kalendas Ianuarias in consilium iretur',— in eam diem ego, cum potuissem vitare, incidissem?

hic si ego non video si ego non omnis nosco ignosco moneo is ago is cogito in is elaboraris ut res in ille tempus reicio credo si meus hora in accuso uti volo vereor ne ego crimen non suppeto ne oratio desum ne vox vireo deficio ne qui nemo primus actio defendo audeo sum is ego bis accuso non possum ego meus consilium cum judex tum populus romanus probo nemo sum qui alius ratio iste iniuria atque impudentia possum obsisto arbitror etenim qui stultitia sum si quam dies qui iste eripio reemo in cautio video cum ita caveo si post kalendae januarius in consilium iretur in is dies ego cum possum vitaris incido


videamus quid idem iste iuratus dixerit. recita. AB ACCVSATORE ROGATVS RESPONDIT IN HOC IVDICIO NON PERSEQVI: SIBI IN ANIMO ESSE ALIO TEMPORE PERSEQVI. quid igitur te iuvat Neronis iudicium, quid Philodami damnatio? legatus cumesses circumsessus, cum que, quem ad modum tute ad Neronem scripsisti, populo Romano communique causae legatorum facta esset insignis iniuria, non es persecutus: dicis tibi in animo esse alio tempore persequi. quod fuit id tempus? quando es persecutus? cur imminuisti ius legationis, cur causam populi Romani deseruisti ac prodidisti, cur iniurias tuas coniunctas cum publicis reliquisti? non te ad senatum causam deferre, non de tam atrocibus iniuriis conqueri, non eos homines qui populum concitarant consulum litteris evocandos curare oportuit?

video quis idem iste juro dico recito ab accvsator rogatvs respondeo in hic ivdicio non perseqvi sui in animus sum alius tempus perseqvi quis igitur tu juvo nero iudicium quis philodamus damnatio legatus cumesses circumsedeo cum que qui ad modus tueor ad nero scribo populus romanus communio causa legatus facio sum insignis iniuria non sum persequor dico tu in animus sum alius tempus persequor qui sum is tempus quando sum persequor cur imminuo ius legatio cur causa populus romanus desero atque prodo cur injuria tuus conjungo cum publicus relinquo non tu ad senatus causa defero non de tam atrox iniuria conqueror non is homo qui populus concito consul littera evoco curo oportet


iste in hoc genere peculatus non nunc primum invenitur, sed nunc demum tenetur. vidimus huic ab aerario pecuniam numerari quaestori ad sumptum exercitus consularis, vidimus paucis post mensibus et exercitum et consulem spoliatum; illa omnis pecunia latuit in illa caligine ac tenebris quae totam rem publicam tum occuparant. iterum gessit hereditariam quaesturam, cum a Dolabella magnam pecuniam avertit, sed eius rationem cum damnatione Dolabellae permiscuit. commissa est pecunia tanta praetori; non reperietis hominem timide nec leviter haec improbissima lucra ligurrientem; devorare omnem pecuniam publicam non dubitavit. ita serpit illud insitum in natura malum consuetudine peccandi libera, finem ut audaciae statuere ipse non possit.

iste in hic genus peculor non nunc primus invenio sed nunc demum teneo video hic ab aerarius pecunia numeraris quaestor ad sumo exercitus consularis video paucus post mensis et exercitus et consul spolio ille omnis pecunia lateo in ille caligo atque tenebrae qui totus res publicus tum occupo iterum gero hereditarius quaestura cum ab dolabella magnus pecunia averto sed is ratio cum damnatio dolabella permisceo committo sum pecunia tantus praetor non reperio homo timidus neque levis hic improbus lucrum ligurrientem devoraris omnis pecunia publicus non dubito ita serpo ille inquiro in natura malus consuetudo pecco liber finis ut audacia statuo ipse non possum


quod ubi intellexi, multum apud illum recentis nuntios, multum tabellas non commendaticias sed tributarias valuisse, admonitu ipsorum Syracusanorum impetum in eas tabulas facio in quibus senatus consultum perscripserant. ecce autem nova turba atque rixa, ne tamen istum omnino Syracusis sine amicis, sine hospitibus, plane nudum esse ac desertum putetis! retinere incipit tabulas Theomnastus quidam, homo ridicule insanus, quem Syracusani Theoractum vocant; qui illic eius modi est ut eum pueri sectentur, ut omnes cum loqui coepit inrideant. huius s tamen insania, quae ridicula est aliis, mihi tum molesta sane fuit; nam cum spumas ageret in ore, oculis arderet, voce maxima vim me sibi adferre clamaret, copulati in ius pervenimus.

qui ubi intellego multus apud ille recens nuntius multus tabella non commendaticius sed tributarius valeo admoneo ipse syracusanus impetus in is tabula facio in qui senatus consulo perscribo ecce autem novo turba atque rixo ne tamen iste omnino syracusae sine amicus sine hospes planus nudus sum atque desertum puteo retineo incipio tabula theomnastus quidam homo ridiculus insanus qui syracusanus theoractum voco qui illic is modus sum ut is puer sector ut omnis cum loquor coepio irrideo hic senatus tamen insania qui ridicula sum alius ego tum molestus sanus sum nam cum spumo ago in os oculus ardeo vox maximus vis ego sui affero clamo copulo in ius pervenio


Vt primum e provincia rediit, redemptio est huius iudici facta grandi pecunia. mansit in condicione atque pacto usque ad eum finem dum iudices reiecti sunt: posteaquam reiectio iudicum facta est, quod et in sortitione istius spem fortuna populi Romani et in reiciendis iudicibus mea diligentia istorum impudentiam vicerat, renuntiata est tota condicio. praeclare se res habebat.

vt primus e provincia redeo redemptio sum hic judicium facio grandis pecunia maneo in condicio atque pacisco usque ad is finis dum iudex reicio sum posteaquam rejectio iudex facio sum qui et in sortitio iste spes fortuna populus romanus et in reicio judex meus diligentia iste impudentia vinco renuntio sum totus condicio praeclaris sui res habeo


interposuistis accusatorem qui, cum ego mihi c et x dies solos in Siciliam postulassem, c et VIII sibi in Achaiam postularet. mensis mihi tris cum eripuissetis ad agendum maxime adpositos, reliquum omne tempus huius anni me vobis remissurum putastis, ut, cum horis nostris nos essemus usi, tu binis ludis interpositis quadragesimo post die responderes, deinde ita tempus duceretur ut a M'. Glabrione praetore et a magna parte horum iudicum ad praetorem alium iudicesque alios veniremus.

interpono accusator qui cum ego ego que et decem dies solus in sicilia postulo que et viii sui in achaia postulo mensis ego tres cum eripio ad ago magnus appono reliquus omnis tempus hic annus ego tu remitto puto ut cum hora noster nos sum utor tu bini ludus interpono quadragesimus post dies respondeo deinde ita tempus duco ut ab m glabrio praetor et ab magnus pars hic iudex ad praetor alius judico alius venio


non defendam Apolloni causam, amici atque hospitis mei, ne tuum iudicium videar rescindere; nihil de hominis frugalitate, virtute, diligentia dicam; praetermittam illud etiam de quo ante dixi, fortunas eius ita constitutas fuisse familia, pecore, villis, pecuniis creditis ut nemini minus expediret ullum in Sicilia tumultum aut bellum commoveri; non dicam ne illud quidem, si maxime in culpa fuerit Apollonius, tamen in hominem honestissimae civitatis honestissimum tam graviter animadverti causa indicta non oportuisse.

non defendo apollonius causa amicus atque hospes meus ne tuus iudicium video rescindo nihil de homo frugalitas virtus diligentia dico praetermitto ille etiam de quo ante dico fortuna is ita constituo sum familia pecus villa pecunia credo ut nemo paruus expedio ullus in sicilia tumultus aut bellum commoveo non dico ne ille quidem si magnus in culpa sum apollonius tamen in homo honestus civitas honestus tam gravis animadverto causa indico non oportet


per vim multitudinis factum esse videretur. cum hoc consilio statuas Centuripini publice sustulissent, audit Metellus; graviter fert; evocat ad se Centuripinorum magistratus et decem primos; nisi restituissent statuas, vehementer minatur. illi ad senatum renuntiant: statuae, quae istius causae nihil prodessent, reponuntur; decreta Centuripinorum, quae de statuis erant facta, non tolluntur. hic ego aliud alii concedo: Metello, homini sapienti, prorsus non possum ignoscere si quid stulte facit. quid? ille hoc putabat Verri criminosum fore, si statuae eius essent deiectae, quod saepe vento aut aliquo casu fieri solet? non erat in hoc neque crimen ullum neque reprehensio. ex quo igitur crimen atque accusatio nascitur? ex hominum iudicio et voluntate.

per vis multitudo facio sum video cum hic consilium statua centuripinus publicus tollo audio metellus gravis fero evoco ad sui centuripinus magistratus et decem primus nisi restituo statua vehemens mino ille ad senatus renuntio statua qui iste causa nihil prosum repono decretum centuripinus qui de statuo sum facio non tollo hic ego alius alius concedo metellus homo sapio prorsus non possum ignosco si quis stultus facio quis ille hic puto verrius criminosus sum si statua is sum deicio qui saepe venio aut aliquis casus fio soleo non sum in hic neque crimen ullus neque reprehensio ex quo igitur crimen atque accusatio nascor ex homo iudicium et voluntas


nunc tamen hoc animo sum ut eo iudice quam praetore hanc rem transigi malim, et iurato suam quam iniurato aliorum tabellas committere. nunc ego, iudices, iam vos consulo quid mihi faciendum putetis; id enim consili mihi profecto taciti dabitis quod egomet mihi necessario capiendum intellego. si utar ad dicendum meo legitimo tempore, mei laboris industriae diligentiaeque capiam fructum, et hac accusatione perficiam ut nemo umquam post hominum memoriam paratior, vigilantior, compositior ad iudicium venisse videatur. sed in hac laude industriae meae reus ne elabatur summum periculum est. quid est igitur quod fieri possit? non obscurum, opinor, neque absconditum.

nunc tamen hic animus sum ut is iudex quam praetor hic res transigo malo et juro suus quam injuro alius tabella committo nunc ego iudex iam tu consulo quis ego facio puteo is enim consilium ego profecto taceo do qui nos ego necessarius capio intellego si uto ad dico meus legitimus tempus meus labor industria diligentia capio fructus et hic accusatio perficio ut nemo umquam post homo memoria paro vigilo compono ad iudicium venio video sed in hic laus industria meus reus ne elabor superus periculum sum quis sum igitur qui fio possum non obscurus opinor neque abscondo


nunc quoniam iam exploratum est omnibus quo loco causa tua sit et quid de te futurum sit, sic tecum agam. Gavium istum, quem repentinum speculatorem fuisse dicis, ostendam in lautumias Syracusis a te esse coniectum, neque id solum ex litteris ostendam Syracusanorum, ne possis dicere me, quia sit aliqui in litteris Gavius, hoc fingere et eligere nomen, ut hunc illum esse possim dicere, sed ad arbitrium tuum testis dabo qui istum ipsum Syracusis abs te in lautumias coniectum esse dicant. producam etiam Consanos municipes illius ac necessarios, qui te nunc sero doceant, iudices non sero, illum P. Gavium quem tu in crucem egisti civem Romanum et municipem Consanum, non speculatorem fugitivorum fuisse.

nunc quoniam iam exploro sum omnis quo locus causa tuus sum et quis de tu sum sum sic tu ago gavius iste qui repentinus speculator sum dico ostendo in lautumiae syracusae ab tu sum conicio neque is solus ex littera ostendo syracusanus ne possum dico ego quia sum aliqui in littera gavius hic fingo et eligo nomen ut hic ille sum possum dico sed ad arbitrium tuus testis do qui iste ipse syracusae abs tu in lautumiae conicio sum dico produco etiam compsani municipes ille atque necessarius qui tu nunc serus doceo iudex non serus ille p gavius qui tu in crux ago civis romanus et municipem compsanus non speculator fugitivus sum


primum igitur in hanc rem testem totam Siciliam citabo, quae mihi una voce statuarum nomine magnam pecuniam per vim coactam esse demonstrat. nam legationes omnium civitatum in postulatis communibus, quae fere omnia ex tuis iniuriis nata sunt, etiam hoc ediderunt, VT STATVAS NE CVI, NISI CVM IS DE PROVINCIA DECESSISSET, POLLICERENTVR.tot praetores in Sicilia fuerunt, totiens apud maiores nostros Siculi senatum adierunt, totiens hac memoria: tamen huiusce novi postulati genus atque principium tua praetura attulit.

primus igitur in hic res testo totus sicilia cito qui ego unus vox statua nomen magnus pecunia per vis cogo sum demonstro nam legatio omnis civitas in postulo communis qui fere omnis ex tuus iniuria nata sum etiam hic edo vt statvas ne cvi nisi cvm is de provincia decedo pollicerentvr tot praetor in sicilia sum totiens apud magnus noster siculis senatus adeo totiens hic memoria tamen hic nosco postulo genus atque principium tuus praetura affero


quisnam igitur, per deos immortalis, tuebitur P. Scipionis memoriam mortui, quis monumenta atque indicia virtutis, si tu ea relinques aut deseres, nec solum spoliata illa patieris sed etiam eorum spoliatorem vexatoremque defendes? adsunt Segestani, clientes tui, socii populi Romani atque amici; certiorem te faciunt P. Africanum Carthagine deleta simulacrum Dianae maioribus suis restituisse, idque apud Segestanos eius imperatoris nomine positum ac dedicatum fuisse; hoc Verrem demoliendum et asportandum nomenque omnino P. Scipionis delendum tollendumque curasse; orant te atque obsecrant ut sibi religionem, generi tuo laudem gloriamque restituas, ut, quod per P. Africanum ex urbe hostium recuperarint, id per te ex praedonis domo conservare possint. quid aut tu his respondere honeste potes aut illi facere, nisi ut te ac fidem tuam implorent? adsunt et implorant. potes domesticae laudis amplitudinem, Scipio, tueri, potes; omnia sunt in te quae aut fortuna hominibus aut natura largitur; non praecerpo fructum offici tui, non alienam mihi laudem appeto, non est pudoris mei P. Scipione, florentissimo adulescente, vivo et incolumi me propugnatorem monumentorum P. Scipionis defensoremque profiteri.

quisnam igitur per deus immortal tueor p scipio memoria mortuus quis monumentum atque indicium virtus si tu is relinquo aut desero neque solus spolio ille patior sed etiam is spoliator vexator defendo adsum segestanus cliens tuus socius populus romanus atque amicus certus tu facio p africanus carthago deleo simulacrum diana magnus suus restituo is apud segestani is imperator nomen pono atque dedico sum hic verres demolio et asporto nomen omnino p scipio deleo tollo curo oro tu atque obsecro ut sui religio gener tuus laus gloria restituo ut qui per p africanus ex urbs hostis recipero is per tu ex praedo domus conservaris possum quis aut tu hic respondeo honestus possum aut ille facio nisi ut tu atque fides tuus imploro adsum et imploro possum domesticus laus amplitudo scipio tueor possum omnis sum in tu qui aut fortuna homo aut natura largior non praecerpo fructus officio tuus non alienus ego laus appeto non sum pudor meus p scipio floreo adulescens vivo et incolumis ego propugnator monumentor p scipio defensor profiteor


quid, si ostendo in hac una emptione lucri fieri tritici mod. c? quid, si cc? quid, si ccc? quid, si cccc milia? dubitabitis etiam cui ista tanta praeda quaesita sit? iniquum me esse quispiam dices, qui ex lucri magnitudine coniecturam capiam furti atque praedae. quid, si doceo, iudices, eos qui cccc mod. lucri faciunt damnum facturos fuisse, si tua iniquitas, si tui ex cohorte recuperatores non intercederent, num quis poterit in tanto lucro tantaque iniquitate dubitare quin propter improbitatem tuam tam magnos quaestus feceris, propter magnitudinem quaestus improbus esse volueris?

quis si ostendo in hic unus emptio lucrum fio triticum mod que quis si centum quis si ccc quis si cccc mille dubito etiam qui iste tantus praeda quaero sum iniquus ego sum quispiam dico qui ex lucrum magnitudo conicio capio furtum atque praeda quis si doceo iudex is qui cccc mod lucrum facio damnum facio sum si tuus iniquitas si tuus ex cohors recuperator non intercedo num quis possum in tantus lucrum tantus iniquitas dubitaris quin propter improbitas tuus tam magnus quaestus facio propter magnitudo quaestus improbus sum volo


nam quid ego de P. Gavio, Consano municipe, dicam, iudices, aut qua vi vocis, qua gravitate verborum, quo dolore animi dicam? tametsi dolor me non deficit; ut cetera mihi in dicendo digna re, digna dolore meo, suppetant magis laborandum est. quod crimen eius modi est ut, cum primum ad me delatum est, usurum me illo non putarem; tametsi enim verissimum esse intellegebam, tamen credibile fore non arbitrabar. coactus lacrimis omnium civium Romanorum qui in Sicilia negotiantur, adductus Valentinorum, hominum honestissimorum, omniumque Reginorum testimoniis multorumque equitum Romanorum qui casu tum Messanae fuerunt, dedi tantum priore actione testium res ut nemini dubia esse possit.

nam quis ego de p gavius compsanus municipe dico iudex aut qui vis vox qui gravitas verbum quo dolor animus dico tametsi dolor ego non deficio ut ceterus ego in dico dignus res dignus dolor meus suppeto magis laboro sum qui crimen is modus sum ut cum primus ad ego defero sum utor ego ille non puto tametsi enim verus sum intellego tamen credibilis sum non arbitror cogo lacrima omnis civis romanus qui in sicilia negotior adduco valentini homo honestus omne reginus testimonium multi eques romanus qui casus tum messana sum do tantus prior actio testis res ut nemo dubius sum possum


ex his ego omnibus rebus, iudices,—ita mihi omnis deos propitios velim,— etiamsi mihi iucundissimus est honos populi, tamen nequaquam capio tantum voluptatis quantum et sollicitudinis et laboris, ut haec ipsa aedilitas, non quia necesse fuerit, alicui candidato data, sed, quia sic oportuerit, recte conlocata et iudicio populi in loco esse posita videatur.

ex hic ego omnis res iudex ita ego omnis deus propitius volo etiamsi ego jucundus sum honor populus tamen nequaquam capio tantus voluptas quantus et sollicitudo et labor ut hic ipse aedilitas non quia necesse sum aliqui candidatus do sed quia sic oportet rectus colloco et iudicium populus in locus sum pono video


mihi certum est non committere ut in hac causa praetor nobis consiliumque mutetur. non patiar rem in id tempus adduci ut quos adhuc servi designatorum consulum non moverunt, cum eos novo exemplo universos arcesserent, eos tum lictores consulum vocent; ut homines miseri, antea socii atque amici populi Romani, nunc servi ac supplices, non modo ius suum fortunasque omnis eorum imperio amittant, verum etiam deplorandi iuris sui potestatem non habeant.

ego certus sum non committo ut in hic causa praetor nos consilium muto non patior res in is tempus adduco ut qui adhuc servio designator consul non moveo cum is novo exemplum universi arcesso is tum lictor consul voco ut homo miser antea socius atque amicus populus romanus nunc servio atque supplex non modo ius suus fortuno omnis is imperium amitto verus etiam deploro ius suus potestas non habeo


cum haec ad istum adferrentur, pertimuit aliquando et commotus est; vertit stilum in tabulis suis, quo facto causam omnem evertit suam; nihil enim sibi reliqui fecit quod defendi aliqua ratione posset. nam si ita defenderet, 'recipi nomen absentis licet; hoc fieri in provincia nulla lex vetat,' mala et improba defensione, verum aliqua tamen uti videretur; postremo illo desperatissimo perfugio uti posset, se imprudentem fecisse, existimasse id licere. quamquam haec perditissima defensio est, tamen aliquid dici videretur. tollit ex tabulis id quod erat, et facit coram esse delatum.

cum hic ad iste affero pertimesco aliquando et commoueo sum verto stilis in tabula suus quo facio causa omnis everto suus nihil enim sui reliquus facio qui defendo aliqui ratio possum nam si ita defendo recipio nomen absum licet hic fio in provincia nullus lex veto malus et improbus defensio verus aliqui tamen uti video postremo ille despero perfugio uti possum sui imprudens facio existimo is licet quamquam hic perdo defensio sum tamen aliquis dico video tollo ex tabula is qui sum et facio coram sum defero


ex omni pecunia quam aratoribus solvere debuisti certis nominibus deductiones fieri solebant, primum pro spectatione et collybo, deinde pro nescio quo cerario. haec omnia, iudices, non rerum certarum, sed furtorum improbissimorum sunt vocabula. nam collybus esse qui potest, cum utuntur omnes uno genere nummorum? cerarium vero—quid? quo modo hoc nomen ad rationes magistratus, quo modo ad pecuniam publicam adlatum est? nam illud genus tertium deductionis erat eius modi, quasi non modo liceret sed etiam oporteret, nec solum oporteret sed plane necesse esset. scribae nomine de tota pecunia binae quinquagesimae detrahebantur. quis tibi hoc concessit, quae lex, quae senatus auctoritas, quae porro aequitas, ut tantam pecuniam scriba tuus auferret sive de aratorum bonis sive de populi Romani vectigalibus?

ex omnis pecunia quam arator solvo debeo certus nomen deductio fio soleo primus pro spectatio et collybus deinde pro nescio quo cerarius hic omnis iudex non res certaris sed furtor improbus sum vocabulum nam collybus sum qui possum cum uto omnis unus genus nummus cerarius verus quis quo modo hic nomen ad ratio magistratus quo modo ad pecunia publicus affero sum nam ille genus tertius deductio sum is modus quasi non modo licet sed etiam oportet neque solus oportet sed planus necesse sum scriba nomen de totus pecunia bini quinquagesima detraho quis tu hic concedo qui lex qui senatus auctoritas qui porro aequitas ut tantus pecunia scriba tuus aufero sive de arator bonus sive de populus romanus vectigal


dicet aliquis, 'quid ergo in hoc Verrem reprehendis, qui non modo ipse fur non est, sed ne alium quidem passus est esse?' attendite; iam intellegetis hanc pecuniam, quae via modo visa est exire ab isto, eodem semita revertisse. quid enim debuit praetor facere, cum consilio re cognita cum comperisset suum comitem iuris decreti iudici corrumpendi causa,—qua in re ipsius praetoris caput existimatioque ageretur, —pecuniam accepisse, Bidinos autem pecuniam contra praetoris famam ac fortunas dedisse? non et in eum qui accepisset animadvertisset et in eos qui dedissent? tu, qui institueras in eos animadvertere qui perperam iudicassent, —quod saepe per imprudentiam fit,—hos pateris impune discedere qui ob tuum decretum, ob tuum iudicium pecuniam aut dandam aut accipiendam putarant?

dico aliquis quis ergo in hic verres reprehendo qui non modo ipse fur non sum sed ne alius quidem patior sum sum attendo iam intellego hic pecunia qui via modo video sum exeo ab iste idem semita revorto quis enim debeo praetor facio cum consilium res cognosco cum comperio suus comes ius decerno judicium corrumpo causa qui in res ipse praetor caput existimatio ago pecunia accipio bidini autem pecunia contra praetor fama atque fortuna do non et in is qui accipio animadverto et in is qui do tu qui instituo in is animadverto qui perperam judico qui saepe per imprudentia fio hic patera impunis discedo qui ob tuus decretum ob tuus iudicium pecunia aut do aut accipio puto


Helorum versus, ut ipse Cleomenes, ita ceteri navigabant, neque ii tam praedonum impetum fugiebant quam imperatorem sequebantur. tum ut quisque in fuga postremus, ita in periculo princeps erat; postremam enim quamque navem piratae primam adoriebantur. ita prima Haluntinorum navis capitur, cui praeerat Haluntinus homo nobilis, phylarchus, quem ab illis praedonibus Locrenses postea publice redemerunt; ex quo vos priore actione iurato rem omnem causamque cognostis. deinde Apolloniensis navis capitur, et eius praefectus Anthropinus occiditur.

helorus verro ut ipse cleomenes ita ceterus navigo neque is tam praedo impetus fugio quam imperator sequor tum ut quisque in fuga posterus ita in periculum princeps sum posterus enim quisque navo pirata primus adorio ita primus aluntinus navus capio qui praesum aluntinus homo nobilis phylarchus qui ab ille praedo locrensis postea publicus reemo ex quo tu prior actio juro res omnis causa cogo deinde apolloniensis navus capio et is praefectus anthropinus occaedes


venit Romam Ligus; non dubitabat quin, si ipse Verrem convenisset, aequitate causae, auctoritate sua commovere hominem posset. domum ad eum venit, rem demonstrat, quam pridem sibi hereditas venisset docet; quod facile homini ingenioso in causa aequissima fuit, multa quae quemvis commovere possent dixit; ad extremum petere coepit ne usque eo suam auctoritatem despiceret gratiamque contemneret ut se tanta iniuria adficeret. homo Ligurem accusare coepit, qui in re adventicia atque hereditaria tam diligens, tam attentus esset; debere eum aiebat suam quoque rationem ducere; multa sibi opus esse, multa canibus suis, quos circa se haberet. non possum illa planius commemorare quam ipsum Ligurem pro testimonio dicere audistis.

venio roma ligus non dubito quin si ipse verres convenio aequitas causa auctoritas suus commoveo homo possum domus ad is venio res demonstro quam pridem sui hereditas venio doceo qui facilis homo ingeniosus in causa aequus sum multus qui quivis commoveo possum dico ad exter peto coepio ne usque is suus auctoritas despicio gratia contemno ut sui tantus iniuria afficio homo ligur accuso coepio qui in res adventicius atque hereditarius tam diligo tam attendo sum debeo is aio suus quoque ratio duco multus sui opus sum multus canis suus qui circa sui habeo non possum ille planus commemoraris quam ipse ligur pro testimonium dico audio


dices tua quoque signa et tabulas pictas ornamento urbi foroque populi Romani fuisse. memini; vidi simul cum populo Romano forum comitiumque adornatum ad speciem magnifico ornatu, ad sensum cogitationemque acerbo et lugubri; vidi conlucere omnia furtis tuis, praeda provinciarum, spoliis sociorum atque amicorum. quo quidem tempore, iudices, iste spem maximam reliquorum quoque peccatorum nactus est; vidit enim eos qui iudiciorum se dominos dici volebant harum cupiditatum esse servos.

dico tuus quoque signum et tabula pingo ornamentum urbs foro populus romanus sum memini video simul cum populus romanus forum comitium adorno ad species magnifico orno ad sensus cogitatio acerbus et lugubris video colluceo omnis furtum tuus praeda provinciaris spolium socius atque amicus quo quidem tempus iudex iste spes maximus reliquus quoque peccator nanciscor sum video enim is qui iudicium sui dominus dico volo haris cupiditas sum servus


Vt probaret Apronius hoc triticum quod ei dabatur, imperat Agyrinensibus Verres ut in medimna singula dentur Apronio HS. quid est hoc? tanto numero frumenti lucri nomine imperato et expresso, nummi praeterea exiguntur ut probetur frumentum? an poterat non modo Apronius, sed quivis, exercitui si metiendum esset, improbare Siculum frumentum, quod illi ex area, si vellet, admetiri licebat? frumenti tantus numerus imperio tuo datur et cogitur. non est satis; nummi praeterea imperantur. dantur. Parum est. pro decumis hordei alia pecunia cogitur; iubes HS xxx lucri dari. ita ab una civitate vi minis imperio iniuriaque praetoris eripiuntur tritici medimnum XXXIII et praeterea HS LX. at haec obscura sunt? aut, si omnes homines velint, obscura esse possunt? quae tu palam egisti, in conventu imperasti, omnibus inspectantibus coegisti; qua de re Agyrinenses magistratus et quinque primi, quos tu tui quaestus causa evocaras, acta et imperia tua domum ad senatum suum renuntiaverunt; quorum renuntiatio legibus illorum litteris publicis mandata est; quorum legati, homines nobilissimi, Romae sunt, qui hoc idem pro testimonio dixerunt!

vt probo apronius hic triticum qui is do impero agyrinensis verres ut in medimnum singulus do apronius sestertius quis sum hic tantus numerus frumentum lucrum nomen impero et exprimo nummus praeterea exigo ut probo frumentum an possum non modo apronius sed quivis exercitus si metior sum improbaris siculis frumentum qui ille ex area si volo admetior licet frumentum tantus numerus imperium tuus do et cogo non sum satis nummus praeterea impero do paris sum pro decimus hordeum alius pecunia cogo iubeo sestertius xxx lucrum do ita ab unus civitas vis minae imperium injuria praetor eripio triticum medimnum xxxiii et praeterea sestertius lx at hic obscurus sum aut si omnis homo volo obscurus sum possum qui tu palam ago in convenio impero omnis inspecto cogo qui de res agyrinensis magistratus et quinque primus qui tu tuus quaestus causa evoco ago et imperium tuus domus ad senatus suus renuntio qui renuntiatio lex ille littera publicus mandatum sum qui legatus homo nobilis roma sum qui hic idem pro testimonium dico


verum esto, sit tibi illud liberum omne tempus quoad cum imperio fuisti: etiamne privatus, etiamne reus, etiamne paene damnatus hostium duces privata in domo retinuisti? Vnum, alterum mensem, prope annum denique domi tuae piratae a quo tempore capti sunt, quoad per me licitum est, fuerunt, hoc est quoad per M'. Glabrionem licitum est, qui postulante me produci atque in carcerem condi imperavit.quod est huiusce rei ius, quae consuetudo, quod exemplum? hostem acerrimum atque infestissimum populi Romani seu potius communem hostem gentium nationumque omnium quisquam omnium mortalium privatus intra moenia domi suae retinere poterit?

verus sum sum tu ille liber omnis tempus quoad cum imperium sum etiam privo etiam reus etiam paene damno hostis dux privo in domus retineo vnus alter mensis prope annus denique domus tuus pirata ab quo tempus capio sum quoad per ego liceo sum sum hic sum quoad per m glabrio liceo sum qui postulo ego produco atque in carcer condo impero qui sum hic res ius qui consuetudo qui exemplum hostis acer atque infestus populus romanus seu potis communis hostis gens natio omnis quisquam omnis mortalis privo intra moenia domus suus retineo possum


verum ad illam iam veniamus praeclaram praeturam, criminaque ea quae notiora sunt his qui adsunt quam nobis qui meditati ad dicendum paratique venimus; in quibus non dubito quin offensionem neglegentiae vitare atque effugere non possim. multi enim ita dicent, 'de illo nihil dixit in quo ego interfui; illam iniuriam non attigit quae mihi aut quae amico meo facta est, quibus ego in rebus interfui'. his omnibus qui istius iniurias norunt, hoc est populo Romano universo, me vehementer excusatum volo non neglegentia mea fore ut multa praeteream, sed quod alia testibus integra reservari velim, multa autem propter rationem brevitatis ac temporis praetermittenda existimem. fatebor etiam illud invitus, me prorsus, cum iste punctum temporis nullum vacuum peccato praeterire passus sit, omnia quae ab isto commissa sint non potuisse cognoscere. quapropter ita me de praeturae criminibus auditote ut ex utroque genere, et iuris dicendi et sartorum tectorum exigendorum, ea postuletis quae maxime digna sint eo reo cui parvum ac mediocre obici nihil oporteat.

verus ad ille iam venio praeclarus praetorqueo crimino is qui nosco sum hic qui adsum quam nos qui meditor ad dico paro venio in qui non dubito quin offensio neglegentia vitaris atque effugio non possum multus enim ita dico de ille nihil dico in quo ego intersum ille iniuria non attigo qui ego aut qui amicus meus facio sum qui ego in res intersum hic omnis qui iste injuria nosco hic sum populus romanus universus ego vehemens excuso volo non neglegentia meus sum ut multus praetereo sed qui alius testis integer reservaris volo multus autem propter ratio brevitas atque tempus praetermitto existimo fateor etiam ille invitus ego prorsus cum iste pungo tempus nullus vacuus pecco praetereo patior sum omnis qui ab iste committo sum non possum cognosco quapropter ita ego de praetura crimen audio ut ex uterque genus et ius dico et sartor tector exigo is postulo qui magnus dignus sum is reor qui parvus atque mediocris obicio nihil oportet


ac, per deos immortalis! quid est quod de hoc dici possit? iterum enim iam quaero abs te, sicut modo in illo capite Anniano de mulierum hereditatibus, nunc in hoc de hereditatum possessionibus, cur ea capita in edictum provinciale transferre nolueris. Vtrum digniores homines existimasti eos qui habitant in provincia quam nos qui aequo iure uteremur, an aliud Romae aequum est, aliud in Sicilia? non enim hoc potest hoc loco dici, multa esse in provinciis aliter edicenda; non de hereditatum quidem possessionibus, non de mulierum hereditatibus. nam in utroque genere video non modo ceteros, sed te ipsum totidem verbis edixisse quot verbis edici Romae solet. quae Romae magna cum infamia pretio accepto edixeras, ea sola te, ne gratis in provincia male audires, ex edicto Siciliensi sustulisse video.

atque per deus immortal quis sum qui de hic dico possum iterum enim iam quaero abs tu sicut modo in ille caput annianus de mulier hereditas nunc in hic de hereditas possessio cur is caput in edictum provincial transfero nolo vtrum dignus homo existimo is qui habito in provincia quam nos qui aequus ius uto an alius roma aequus sum alius in sicilia non enim hic possum hic locus dico multus sum in provincia aliter edico non de hereditas quidem possessio non de mulier hereditas nam in uterque genus video non modo ceterus sed tu ipse totidem verbum edico quot verbum edico roma soleo qui roma magnus cum infamia pretium accipio edico is solus tu ne gratus in provincia malus audio ex edictum siciliensis tollo video


huic homini parcetis igitur, iudices, cuius tanta peccata sunt ut ii quibus iniurias fecerit neque legitimum tempus exspectare ad ulciscendum neque vim tantam doloris in posterum differre potuerint? circumsessus es. A quibus? A Lampsacenis. barbaris hominibus, credo, aut iis qui populi Romani nomen contemnerent. immo vero ab hominibus et natura et consuetudine et disciplina lenissimis, porro autem populi Romani condicione sociis, fortuna servis, voluntate supplicibus: ut perspicuum sit omnibus, nisi tanta acerbitas iniuriae, tanta vis sceleris fuisset ut Lampsaceni moriendum sibi potius quam perpetiendum putarent, numquam illos in eum locum progressuros fuisse ut vehementius odio libidinis tuae quam legationis metu moverentur.

hic homo parco igitur iudex qui tantus pecco sum ut is qui injuria facio neque legitimus tempus exspectaris ad ulciscor neque vis tantus dolor in posterus differo possum circumsedeo sum ab qui ab lampsacenus barbaris homo credo aut is qui populus romanus nomen contemno immo verus ab homo et natura et consuetudo et disciplina lenis porro autem populus romanus condicio socius fortuna servio voluntas supplex ut perspicuus sum omnis nisi tantus acerbitas iniuria tantus volo scelus sum ut lampsacenus morior sui potis quam perpetior puto numquam ille in is locus progredior sum ut vehemens odium libido tuus quam legatio metus moveo


verum haec et dicentur alio loco et dicta sunt: nunc proficiscemur ad reliqua, si pauca ante fuerimus a vobis, iudices, deprecati. superiore omni oratione perattentos vestros animos habuimus: id fuit nobis gratum admodum. sed multo erit gratius si reliqua voletis attendere, propterea quod in his omnibus quae antea dicta sunt erat quaedam ex ipsa varietate ac novitate rerum et criminum delectatio, nunc tractare causam instituimus frumentariam, quae magnitudine iniuriae et re criminibus ceteris antecellet, iucunditatis in agendo et varietatis minus habebit. vestra autem auctoritate et prudentia dignissimum est, iudices, in audiendi diligentia non minus religioni tribuere quam voluptati.

verus hic et dico alius locus et dictum sum nunc proficisco ad reliquus si paucus ante sum ab tu iudex deprecor superus omnis oratio perattentus vester animus habeo is sum nos gratus admodum sed multus sum gratus si reliquus volo attendo propterea qui in hic omnis qui antea dictum sum sum quidam ex ipse varietas atque novitas res et crimen delectatio nunc tractaris causa instituo frumentarius qui magnitudo iniuria et res crimen ceterus antecello iucunditas in ago et varietas paruus habeo vester autem auctoritas et prudentia dignus sum iudex in audio diligentia non paruus religio tribuo quam voluptas


postridie homines mane in contionem conveniunt; quaerunt quid optimum factu sit; pro se quisque, ut in quoque erat auctoritatis plurimum, ad populum loquebatur; inventus est nemo cuius non haec et sententia esset et oratio, non esse metuendum, si istius nefarium scelus Lampsaceni ulti vi manuque essent, ne senatus populusque Romanus in eam civitatem animadvertendum putaret; quodsi hoc iure legati populi Romani in socios nationesque exteras uterentur, ut pudicitiam liberorum servare ab eorum libidine tutam non liceret, quidvis esse perpeti satius quam in tanta vi atque acerbitate versari.

postridie homo mane in contio convenio quaero quis bonus factus sum pro sui quisque ut in quoque sum auctoritas multus ad populus loquor invenio sum nemo qui non hic et sententia sum et oratio non sum metuo si iste nefarius scelus lampsacenus ulciscor vis manus sum ne senatus populus romanus in is civitas animadverto puto quodsi hic ius legatus populus romanus in socius natio exter uto ut pudicitia liberi servaris ab is libido tueor non licet quivis sum perpetior sero quam in tantus vis atque acerbitas versaris


quid vero? a Tissensibus, perparva ac tenui civitate, sed aratoribus laboriosissimis frugalissimisque hominibus, nonne plus lucri nomine eripitur quam quantum omnino frumenti exararant? ad quos tu decumanum Diognetum Venerium misisti, novum genus publicani. cur hoc auctore non Romae quoque servi publici ad vectigalia accedunt? anno secundo Tissenses HS xxi lucri dare coguntur inviti; tertio anno xii mod. tritici lucri Diogneto Venerio dare coacti sunt. hic Diognetus, qui ex publicis vectigalibus tanta lucra facit, vicarium nullum habet, nihil omnino peculi. vos etiam nunc dubitate, si potestis, utrum tantum numerum tritici Venerius apparitor istius sibi acceperit an huic exegerit.

quis verus ab tissenses perparvus atque tenuis civitas sed arator laboriosus frugalis homo nonne multus lucrum nomen eripio quam quantus omnino frumentum exaro ad qui tu decimanus diognetus venereus mitto novus genus publicanus cur hic auctor non roma quoque servio publicus ad vectigalis accedo annus secundus tissenses sestertius xxi lucrum do cogo invitus tertius annus duodecim mod triticum lucrum diognetus venereus do cogo sum hic diognetus qui ex publicus vectigal tantus lucrum facio vicarius nullus habeo nihil omnino peculis tu etiam nunc dubitas si possum utrum tantus numerus triticum venereus apparitor iste sui accipio an hic exigo


quid? si eius modi esse haec duo foedera duorum so populorum, iudices, doceo, ut Tauromenitanis nominatim cautum et exceptum sit foedere ne navem dare debeant, Mamertinis in ipso foedere sanctum atque praescriptum sit ut navem dare necesse sit, istum autem contra foedus et Tauromenitanis imperasse et Mamertinis remisisse, num cui dubium poterit esse quin Verre praetore plus Mamertinis cybaea quam Tauromenitanis foedus opitulatum sit? recitentur foedera. isto igitur tuo, quem ad modum ipse praedicas, beneficio, ut res indicat, pretio atque mercede minuisti maiestatem rei publicae, minuisti auxilia populi Romani, minuisti copias maiorum virtute ac sapientia comparatas, sustulisti ius imperi, condicionem sociorum, memoriam foederis: qui ex foedere ipso navem vel usque ad Oceanum, si imperassemus, sumptu periculoque suo armatam atque ornatam mittere debuerunt, hi ne in freto ante sua tecta et domos navigarent, ne sua moenia portusque defenderent, pretio abs te ius foederis et imperi condicionem redemerunt.

quis si is modus sum hic duo foedero duo so populus iudex doceo ut tauromenitani nominatim caueo et excipio sum foedus ne navo do debeo mamertinus in ipse foedus sancio atque praescribo sum ut navo do necesse sum iste autem contra foedus et tauromenitani impero et mamertinus remitto num qui dubius possum sum quin verres praetor multus mamertinus cybaea quam tauromenitani foedus opitulo sum recito foedero iste igitur tuus qui ad modus ipse praedico beneficium ut res indico pretium atque merces minuo maiestas res publicus minuo auxilium populus romanus minuo copia magnus virtus atque sapientia comparo tollo ius imperium condicio socius memoria foedo qui ex foedus ipse navo vel usque ad oceanus si impero sumo periculum suus armo atque orno mitto debeo hic ne in fretus ante suus tectum et domus navigo ne suus moenia portus defendo pretium abs tu ius foedo et imperium condicio reemo


hoc tu quam ob rem non fecisti? quam ob rem ita pirata iste occultatus est quasi eum aspici nefas esset? quam ob rem supplicium non sumpsisti? quam ob causam hominem reservasti? ecquem scis in Sicilia antea captum archipiratam qui non securi percussus sit? Vnum cedo auctorem tui facti, unius profer exemplum. vivum tu archipiratam servabas: quo? per triumphum, credo, quem ante currum tuum duceres; neque enim quicquam erat reliquum nisi uti classe populi Romani pulcherrima amissa provinciaque lacerata triumphus tibi navalis decerneretur.

hic tu quam ob res non facio quam ob res ita pirata iste occulto sum quasi is aspicio nefas sum quam ob res supplicium non sumo quam ob causa homo reservo ecqui scio in sicilia antea capio archipirata qui non securus percutio sum vnus cedo auctor tuus facio unus profero exemplum vivus tu archipirata servo quo per triumphus credo qui ante currus tuus duco neque enim quisquam sum reliquus nisi uti classis populus romanus pulcher amitto provincia lacero triumphus tu naval decerno


quam ob rem quaestura istius demonstrata primique magistratus et furto et scelere perspecto, reliqua attendite. in quibus illud tempus Sullanarum proscriptionum ac rapinarum praetermittam; neque ego istum sibi ex communi calamitate defensionem ullam sinam sumere, suis eum certis propriisque criminibus accusabo. quam ob rem hoc omni tempore Sullano ex accusatione circumscripto legationem eius praeclaram cognoscite.

quam ob res quaestura iste demonstro primus magistratus et furtum et scelus perspicio reliquus attendo in qui ille tempus sullanaris proscriptio atque rapina praetermitto neque ego iste sui ex communis calamitas defensio ullus sino sumo suus is certus proprius crimen accuso quam ob res hic omnis tempus sullanus ex accusatio circumscribo legatio is praeclarus cognosco


quid agam, iudices? quo accusationis meae rationem conferam? quo me vertam? ad omnis enim meos impetus quasi murus quidam boni nomen imperatoris opponitur. Novi locum; video ubi se iactaturus sit Hortensius. Belli pericula, tempora rei publicae, imperatorum penuriam commemorabit; tum deprecabitur a vobis, tum etiam pro suo iure contendet ne patiamini talem imperatorem populo Romano Siculorum testimoniis eripi, ne obteri laudem imperatoriam criminibus avaritiae velitis.

quis ago iudex quo accusatio meus ratio confero quo ego verto ad omnis enim meus impetus quasi murus quidam bonus nomen imperator oppono novius locus video ubi sui jacto sum hortensius bellius periculum tempus res publicus imperator penuria commemoro tum deprecor ab tu tum etiam pro suus ius contendo ne patior talis imperator populus romanus siculus testimonium eripio ne obtero laus imperatorius crimen avaritia volo


confirmant ipsi se, cum hic etiam tum semisomnus stuperet, arma capiunt, totum forum atque Insulam, quae est urbis magna pars, complent. Vnam illam noctem solam praedones ad Helorum commorati, cum fumantis etiam nostras navis reliquissent, accedere incipiunt Syracusas; qui videlicet saepe audissent nihil esse pulchrius quam Syracusarum moenia ac portus, statuerant se, si ea Verre praetore non vidissent, numquam esse visuros.

confirmo ipse sui cum hic etiam tum semisomnus stupeo arma capio totus forum atque insula qui sum urbs magnus pars compleo vnam ille nox solus praedo ad helorus commoro cum fumo etiam noster navus relinquo accedo incipio syracusae qui videlicet saepe audio nihil sum pulcher quam syracusaris moenia atque portus statuo sui si is verres praetor non video numquam sum video


huc Tertia illa perducta per dolum atque insidias ab Rhodio tibicine maximas in istius castris effecisse dicitur turbas, cum indigne pateretur uxor Cleomenis Syracusani, nobilis mulier, itemque uxor Aeschrionis, honesto loco nata, in conventum suum mimi Isidori filiam venisse. iste autem Hannibal, qui in suis castris virtute putaret oportere non genere certari, sic hanc Tertiam dilexit ut eam secum ex provincia deportaret. ac per eos dies, cum iste cum pallio purpureo talarique tunica versaretur in conviviis muliebribus, non offendebantur homines neque moleste ferebant abesse a foro magistratum, non ius dici, non iudicia fieri; locum illum litoris percrepare totum mulierum vocibus cantuque symphoniae, in foro silentium esse summum causarum atque iuris, non ferebant homines moleste; non enim ius abesse videbatur a foro neque iudicia, sed vis et crudelitas et bonorum acerba et indigna direptio.

huc tertius ille perduco per dolus atque insidiae ab rhodius tibicine magnus in iste castrum efficio dico turbo cum indignus pateo uxor cleomenes syracusanus nobilis mulier ito uxor aeschrio honestus locus nata in convenio suus mimus isidorus filia venio iste autem hannibal qui in suus castrum virtus puto oportet non genus certaris sic hic tertia diligo ut is sui ex provincia deporto atque per is dies cum iste cum pallium purpureus talarius tunica verso in convivium muliebris non offendo homo neque molestus fero absum ab forum magistratus non ius dico non iudicium fio locus ille litor percreparis totus mulier vox cano symphonia in forum silentium sum superus causaris atque ius non fero homo molestus non enim ius absum video ab forum neque iudicium sed volo et crudelitas et bonus acerbus et indignus direptio


possum sescenta decreta proferre in quibus, ut ego non dicam, pecuniam intercessisse ipsa decretorum novitas iniquitasque declarat; verum ut ex uno de ceteris coniecturam facere possitis, id quod priore actione didicistis, audite. C. Sulpicius Olympus fuit; is mortuus est C. Sacerdote praetore, nescio an antequam Verres praeturam petere coeperit; fecit heredem M. Octavium Ligurem. Ligus hereditatem adiit; possedit Sacerdote praetore sine ulla controversia. posteaquam Verres magistratum iniit, ex edicto istius, quod edictum Sacerdos non habuerat, Sulpici patroni filia sextam partem. L. Gellius causam Liguris defendebat; docebat edictum eius non oportere in eas hereditates valere quae ante eum praetorem venissent; si hoc tum fuisset edictum, fortasse Ligurem hereditatem aditurum non fuisse. aequa postulatio, summa hominum auctoritas pretio superabatur.

possum sescenti decretum profero in qui ut ego non dico pecunia intercedo ipse decretor novitas iniquitas declaro verus ut ex unus de ceterus conicio facio possum is qui prior actio disco audio que sulpicius olympus sum is mortuus sum que sacerdos praetor nescio an antequam verres praetorqueo peto coepio facio heres m octavius ligur ligus hereditas adeo possedo sacerdos praetor sine ullus controversia posteaquam verres magistratus ineo ex edictum iste qui edictum sacerdos non habeo sulpicius patronus filia sextus pars l gellius causa ligur defendo doceo edictum is non oportet in is hereditas valeo qui ante is praetor venio si hic tum sum edictum fortasse ligur hereditas adeo non sum aequus postulatio summus homo auctoritas pretium supero


videt ad ipsum fornicem Fabianum in turba Verrem; 19 appellat hominem et ei voce maxima gratulatur; ipsi Hortensio, qui consul erat factus, propinquis necessariisque eius, qui tum aderant, verbum nullum facit; cum hoc consistit, hunc amplexatur, hunc iubet sine cura esse. 'renuntio', inquit, 'tibi te hodiernis comitiis esse absolutum.' quod cum tam multi homines honestissimi audissent, statim ad me defertur; immo vero ut quisque me viderat narrabat. Aliis illud indignum, aliis ridiculum videbatur: ridiculum iis qui istius causam in testium fide, in criminum ratione, in iudicum potestate, non in comitiis consularibus positam arbitrabantur, indignum iis qui altius perspiciebant et hanc gratulationem ad iudicium corrumpendum spectare videbant.

video ad ipse fornix fabianus in turba verres appello homo et is vox maximus gratulor ipse hortensius qui consul sum facio propinquus necessarius is qui tum adsum verbum nullus facio cum hic consisto hic amplexor hic iubeo sine cura sum renuntio inquam tu tu hodiernus comitium sum absolvo qui cum tam multus homo honestus audio statim ad ego defero immo verus ut quisque ego video narro alius ille indignus alius ridiculus video ridiculus is qui iste causa in testis fides in crimen ratio in iudex potestas non in comitium consularis pono arbitror indignus is qui altus perspicio et hic gratulatio ad iudicium corrumpo specto video


quam in te tantam virtutem esse aut dignitatem arbitratus es ut conarere clientelam tam splendidae, tam inlustris provinciae traducere ad te, auferre a certissimis antiquissimisque patronis? tu ista nequitia, stultitia, inertia non modo totius Siciliae, sed unius tenuissimi Siculi clientelam tueri potes? tibi Man idcelli statua pro patibulo in clientis Marcellorum fuit? tu ex illius honore in eos ipsos qui honorem illi habuerant supplicia quaerebas? quid postea? quid tandem tuis statuis fore arbitrabare? ar vero quod accidit? nam Tyndaritani statuam istius, quam sibi propter Marcellos altiore etiam basi poni iusserat, de- turbarunt simul ac successum isti audierunt. dedit igitur tibi nunc fortuna Siculorum C. Marcellum iudicem, ut, cuius ad statuam Siculi te praetore alligabantur, eius religione te his iudicibus vinctum adstrictumque dedamus.

quam in tu tantus virtus sum aut dignitas arbitror sum ut conor clientela tam splendidus tam illustris provincia traduco ad tu aufero ab certus antiquus patronus tu iste nequitia stultitia inertia non modo totus sicilia sed unus tenuis siculis clientela tueor possum tu man idcelli statua pro patibulus in cliens marcellus sum tu ex ille honor in is ipse qui honor ille habeo supplicium quaero quis postea quis tandem tuus statuo sum arbitrabaris ar verus qui accido nam tyndaritani statua iste quam sui propter marcellus alo etiam basis pono iubeo de turbo simul atque successus iste audio do igitur tu nunc fortuna siculus que marcellus judico ut qui ad statua siculis tu praetor alligo is religio tu hic judex vincio adstringo dedo


caedebatur virgis in medio foro Messanae civis Romanus, iudices, cum interea nullus gemitus, nulla vox alia illius miseri inter dolorem crepitumque plagarum audiebatur nisi haec, 'civis Romanus sum.' hac se commemoratione civitatis! omnia verbera depulsurum cruciatumque a corpore deiecturum arbitrabatur; is non modo hoc non perfecit, ut virgarum vim deprecaretur, sed cum imploraret saepius usurparetque nomen civitatis, crux,—crux, inquam,—infelici et aerumnoso, qui numquam istam pestem viderat, comparabatur.

caedo virga in medium forum messana civis romanus iudex cum interea nullus gemitus nullus vox alius ille miser inter dolor crepo plagaris audio nisi hic civis romanus sum hic sui commemoratio civitas omnis verbero depello crucio ab corpus deicio arbitror is non modo hic non perficio ut virgaris vis deprecor sed cum imploro saepis usurpo nomen civitas crux crux inquam infelix et aerumnosus qui numquam iste pestis video comparo


aspicite, aspicite, iudices, squalorem sordisque sociorum! Sthenius hic Thermitanus cum hoc capillo atque veste, domo sua tota expilata, mentionem tuorum furtorum non facit; sese ipsum abs te repetit, nihil amplius; totum enim tua libidine et scelere ex sua patria, in qua multis virtutibus ac beneficiis princeps fuit, sustulisti. Dexo hic, quem videtis, non quae publice Tyndaride, non quae privatim sibi eripuisti, sed unicum miser abs te filium optimum atque innocentissimum flagitat; non ex litibus aestimatis tuis pecuniam domum, sed ex tua calamitate cineri atque ossibus fili sui solacium vult aliquod reportare. hic tam grandis natu Eubulida hoc tantum exacta aetate laboris itinerisque suscepit, non ut aliquid de suis bonis recuperaret, sed ut, quibus oculis cruentas cervices fili sui viderat, isdem te condemnatum videret.

aspicio aspicio iudex squalor sordes socius sthenius hic thermitanus cum hic capillus atque vestis domus suus totus expilo mentio tuus furtor non facio sui ipse abs tu repeto nihil amplus totus enim tuus libido et scelus ex suus patria in qui multus virtus atque beneficium princeps sum tollo dexo hic qui video non qui publicus tyndarides non qui privatim sui eripio sed unicus miser abs tu filius bonus atque innocens flagito non ex lis aestimo tuus pecunia domus sed ex tuus calamitas cinis atque os filis suus solacium volo aliqui reportaris hic tam grandis natus eubulidas hic tantus exigo aetas labor iter suscipio non ut aliquis de suus bonus recipero sed ut qui oculus cruento cervix filis suus video idem tu condemno video


Delum venit. ibi ex fano Apollinis religiosissimo noctu clam sustulit signa pulcherrima atque antiquissima, eaque in onerariam navem suam conicienda curavit. postridie cum fanum spoliatum viderent ii qui Delum incolebant, graviter ferebant; est enim tanta apud eos eius fani religio atque antiquitas ut in eo loco ipsum Apollinem natum esse arbitrentur. verbum tamen facere non audebant, ne forte ea res ad Dolabellam ipsum pertineret. tum subito tempestates coortae sunt maximae, iudices, ut non modo proficisci cum cuperet Dolabella non posset, sed vix in oppido consisteret: ita magni fluctus eiciebantur. hic navis illa praedonis istius, onusta signis religiosis, expulsa atque eiecta fluctu frangitur; in litore signa illa Apollinis reperiuntur; iussu Dolabellae reponuntur. tempestas sedatur, Dolabella Delo proficiscitur.

delis venio ibi ex fanum apollo religiosus nox clam tollo signum pulcher atque antiquus is in oneraria navo suus conicio curo postridie cum fanum spolio video is qui delis incolo gravis fero sum enim tantus apud is is fanum religio atque antiquitas ut in is locus ipse apollo natus sum arbitror verbum tamen facio non audeo ne fors is res ad dolabella ipse pertineo tum subeo tempestas coorior sum magnus iudex ut non modo proficisco cum cupio dolabella non possum sed vix in oppidum consisto ita magnus fluctus eicio hic navus ille praedo iste onustus signum religiosus expello atque eicio fluctus frango in litus signum ille apollo reperio iussus dolabella repono tempestas sedo dolabella delus proficisco


haec cum omnes sentirent, et. cum in eam rationem pro suo quisque sensu ac dolore loqueretur, omnes ad eam domum in qua iste deversabatur profecti sunt; caedere ianuam saxis, instare ferro, ligna et sarmenta circumdare ignemque subicere coeperunt. tunc cives Romani, qui Lampsaci negotiabantur, concurrunt; orant Lampsacenos ut gravius apud eos nomen legationis quam iniuria legati putaretur; sese intellegere hominem illum esse impurum ac nefarium, sed quoniam nec perfecisset quod conatus esset, neque futurus esset Lampsaci postea, levius eorum peccatum fore si homini scelerato pepercissent quam si legato non pepercissent.

hic cum omnis sentio et cum in is ratio pro suus quisque sentio atque dolor loquor omnis ad is domus in qui iste deversor proficiscor sum caedo ianua saxum insto ferrum lignum et sarmentum circumdo ignis subicio coepio tunc civis romanus qui lampsacus negotior concurro oro lampsaceni ut gravis apud is nomen legatio quam iniuria legatus puto sui intellego homo ille sum impurus atque nefarius sed quoniam neque perficio qui conor sum neque sum sum lampsacus postea levis is peccatum sum si homo scelero parco quam si legatus non parco


ergo his institutis provinciae iam tum, cum bello sociorum tota Italia arderet, homo non acerrimus nec fortissimus, C. Norbanus, in summo otio fuit: perfacile enim sese Sicilia iam tuebatur, ut ne quod ex ipsa bellum posset exsistere. etenim cum nihil tam coniunctum sit quam negotiatores nostri cum Siculis usu, re, ratione, concordia, et cum ipsi Siculi res suas ita constitutas habeant ut iis pacem expediat esse, imperium autem populi Romani sic diligant ut id imminui aut commutari minime velint, cumque haec a servorum bello pericula et praetorum institutis et dominorum disciplina provisa sint, nullum est malum domesticum quod ex ipsa provincia nasci possit.

ergo hic institus provincia iam tum cum bellum socius totus italia ardeo homo non acer neque fortis que norbanus in superus otium sum perfacilis enim sui sicilia iam tueor ut ne qui ex ipse bellum possum exsisto etenim cum nihil tam conjungo sum quam negotiator noster cum siculis usus res ratio concordia et cum ipse siculis res suus ita constituo habeo ut is pax expedio sum imperium autem populus romanus sic diligo ut is imminuo aut commutaris paruus volo cum hic ab servus bellum periculum et praetor institus et dominus disciplina provideo sum nullus sum malus domesticus qui ex ipse provincia nascor possum


videte maiorum diligentiam, qui nihildum etiam istius modi suspicabantur, verum tamen ea quae parvis in rebus accidere poterant providebant. neminem qui cum potestate aut legatione in provinciam esset profectus tam amentem fore putaverunt ut emeret argentum, dabatur enim de publico; ut vestem, praebebatur enim legibus; mancipium putarunt, quo et omnes utimur et non praebetur a populo: sanxerunt ne quis emeret nisi in demortui locum. si qui Romae esset demortuus? immo, si quis ibidem; non enim te instruere domum tuam voluerunt in provincia, sed illum usum provinciae supplere.

video magnus diligentia qui nihildum etiam iste modus suspicor verus tamen is qui parvus in res accido possum provideo nemo qui cum potestas aut legatio in provincia sum proficiscor tam amens sum puto ut emo argentum do enim de publicus ut vestis praebeo enim lex mancipium puto quo et omnis utor et non praebeo ab populus sancio ne quis emo nisi in demorior locus si qui roma sum demorior immo si quis ibidem non enim tu instruo domus tuus volo in provincia sed ille usus provincia suppleo


quod enim te liberatum iam existimationis metu, defunctum honoribus designatum consulem cogites, mihi crede, ornamenta ista et beneficia populi Romani non minore negotio retinentur quam comparantur. tulit haec civitas quoad potuit, quoad necesse fuit, regiam istam vestram dominationem in iudiciis et in omni re publica, tulit; sed quo die populo Romano tribuni plebi restituti sunt, omnia ista vobis, si forte nondum intellegitis, adempta atque erepta sunt. omnium nunc oculi coniecti sunt hoc ipso tempore in unum quemque nostrum, qua fide ego accusem, qua religione hi iudicent, qua tu ratione defendas.

qui enim tu libero iam existimatio metus defungor honor designo consul cogito ego credo ornamentum iste et beneficium populus romanus non paruus negotium retineo quam comparo fero hic civitas quoad possum quoad necesse sum regia iste vester dominatio in iudicium et in omnis res publicus fero sed quo dies populus romanus tribunus plebs restitus sum omnis iste tu si fors nondum intellego adimo atque eripio sum omnis nunc oculus conicio sum hic ipse tempus in unus quisque nos qui fides ego accuso qui religio hic judico qui tu ratio defendo


verum, quod institui dicere, miserias cognoscite sociorum. Heraclius ille et Epicrates longe mihi obviam cum suis omnibus processerunt, venienti Syracusas egerunt gratias flentes, Romam mecum decedere cupiverunt. quod erant oppida mihi complura etiam reliqua quae adire vellem, constitui cum hominibus quo die mihi Messanae praesto essent. eo mihi nuntium miserunt se a praetore retineri. quibus ego testimonium denuntiavi, quorum edidi nomina Metello, cupidissimi veniendi, maximis iniuriis adfecti, adhuc non venerunt. hoc iure sunt socii ut iis ne deplorare quidem de suis incommodis liceat.

verus qui instituo dico miseria cognosco socius heracleus ille et epicrates longus ego obvius cum suus omnis procedo venio syracusae egero gratia fleo roma ego decedo cupio qui sum oppidum ego complures etiam reliquus qui adeo volo constituo cum homo quo dies ego messana praesto sum is ego nuntius mitto sui ab praetor retineo qui ego testimonium denuntio qui edo nomen metellus cupidus venio magnus iniuria afficio adhuc non venio hic ius sum socius ut is ne deploraris quidem de suus incommodus licet


et Marcellus qui, si Syracusas cepisset, duo templa se Romae dedicaturum voverat, is id quod erat aedificaturus iis rebus ornare quas ceperat noluit: Verres qui non Honori neque virtuti, quem ad modum ille, sed Veneri et Cupidini vota deberet, is Minervae templum spoliare conatus est. ille deos deorum spoliis ornari noluit, hic ornamenta Minervae virginis in meretriciam domum transtulit. viginti et septem praeterea tabulas pulcherrime pictas ex eadem aede sustulit, in quibus erant imagines Siciliae regum ac tyrannorum, quae non solum pictorum artificio delectabant, sed etiam commemoratione hominum et cognitione formarum. ac videte quanto taetrior hic tyrannus Syracusanis fuerit quam quisquam superiorum, quia, cum illi tamen ornarint templa deorum immortalium, hic etiam illorum monumenta atque ornamenta sustulit.

et marcellus qui si syracusae capio duo templum sui roma dedico voveo is is qui sum aedifico is res ornaris qui capio nolo verres qui non honorius neque virtus qui ad modus ille sed venus et cupido veto debeo is minerva templum spolio conor sum ille deus deus spolium ornaris nolo hic ornamentum minerva virgo in meretricius domus transfero viginti et septem praeterea tabula pulcher pingo ex idem aedes tollo in qui sum imago sicilia rex atque tyrannus qui non solus pictor artificium delecto sed etiam commemoratio homo et cognitio formaris atque video quantus taeter hic tyrannus syracusanus sum quam quisquam superus quia cum ille tamen orno templum deus immortalis hic etiam ille monumentum atque ornamentum tollo


cognoscentur enim omnia istius aera illa vetera, ut non solum in imperio verum etiam in stipendiis qualis fuerit intellegatis. renovabitur prima illa militia, cum iste e foro abduci, non, ut ipse praedicat, perduci solebat; aleatoris Placentini castra commemorabuntur, in quibus cum frequens fuisset tamen aere dirutus est; multa eius in stipendiis damna proferentur, quae ab isto aetatis fructu dissoluta et compensata sunt.

cognosco enim omnis iste aes ille vetero ut non solus in imperium verus etiam in stipendium qualis sum intellego renovo primus ille militia cum iste e forum abduco non ut ipse praedico perduco soleo aleator placentinus castrum commemoro in qui cum frequens sum tamen aer diruo sum multus is in stipendium damno profero qui ab iste aetas fructus dissolvo et compenso sum


hunc, uti dicere institui, principem Verres ad fortunas aratorum vexandas diripiendasque esse voluit: huius audaciae nequitiae crudelitati fidelissimos socios optimosque civis scitota hoc praetore traditos, iudices, atque addictos fuisse novis institutis et edictis, tote Hieronica lege, quem ad modum antea dixi, reiecta ac repudiata.

hic uti dico instituo princeps verres ad fortuna arator vexo diripio sum volo hic audacia nequitia crudelitas fidelis socius bonus civis scitota hic praetor trado iudex atque addico sum novus institus et edico totus hieronicus lex qui ad modus antea dico rejecto atque repudio


in hac causa frumentaria cognoscenda haec vobis proponite, iudices, vos de rebus fortunisque Siculorum omnium, de civium Romanorum qui arant in Sicilia bonis, de vectigalibus a maioribus traditis, de vita victuque populi Romani cognituros: quae si magna atque adeo maxima vobis videbuntur, quam varie et quam copiose dicantur exspectare nolite. neminem vestrum praeterit, iudices, omnem utilitatem opportunitatemque provinciae Siciliae, quae ad commoda populi Romani adiuncta sit, consistere in re frumentaria maxime; nam ceteris rebus adiuvamur ex illa provincia, hac vero alimur ac sustinemur.

in hic causa frumentarius cognosco hic tu propono iudex tu de res fortuna siculus omnis de civis romanus qui aro in sicilia bonus de vectigal ab magnus trado de vito vinco populus romanus cognosco qui si magnus atque adeo maximus tu video quam varius et quam copiosus dico exspectaris nolo nemo vester praetereo iudex omnis utilitas opportunitas provincia sicilia qui ad commodus populus romanus adjungo sum consisto in res frumentarius magnus nam ceterus res adjuvo ex ille provincia hic verus alo atque sustineo


verum hoc quoque vobis remitto; neglegite praeterita, si vultis; sed ne reliquas spes turbetis atque omnis provincias evertatis, id providete, ne avaritiae, quae antehac occultis itineribus atque angustis uti solebat, auctoritate vestra viam patefaciatis inlustrem atque latam. nam si hoc probatis et si licere pecunias isto nomine capi iudicatis, certe hoc, quod adhuc nemo nisi improbissimus fecit, posthac nemo nisi stultissimus non faciet. improbi sunt qui pecunias contra leges cogunt, stulti qui quod licere iudicatum est praetermittunt.

verus hic quoque tu remitto neglego praetereo si volo sed ne reliquus spes turbo atque omnis provincia evertas is provideo ne avaritia qui antehac occulo iter atque angustus uti soleo auctoritas vester via patefacio illustris atque fero nam si hic probo et si licet pecunia iste nomen capio judico certus hic qui adhuc nemo nisi improbus facio posthac nemo nisi stultus non facio improbus sum qui pecunia contra lex cogo stultus qui qui licet iudico sum praetermitto


perpaucae Siciliae civitates sunt bello a maioribus nostris subactae; quarum ager cum esset publicus populi Romani factus, tamen illis est redditus; is ager a censoribus locari solet. foederatae civitates duae sunt, quarum decumae venire non soleant, Mamertina et Tauromenitana, quinque praeterea sine foedere immunes ac liberae, Centuripina, Halaesina, Segestana, Halicyensis, Panhormitana; praeterea omnis ager Siciliae civitatum decumanus est, itemque ante imperium populi Romani ipsorum Siculorum voluntate et institutis fuit.

perpaucus sicilia civitas sum bellum ab magnus noster subigo qui ager cum sum publicus populus romanus facio tamen ille sum reddo is ager ab censor loco soleo foedero civitas duo sum qui decimus venio non soleo mamertinus et tauromenitana quinque praeterea sine foedus immunis atque liber centuripinus halaesina segestanus halicyenses panhormitana praeterea omnis ager sicilia civitas decimanus sum ito ante imperium populus romanus ipse siculus voluntas et institus sum


posteaquam illa petitionis magna cura liberatus sum, animo coepi multo magis vacuo ac soluto nihil aliud nisi de iudicio agere et cogitare. reperio, iudices, haec ab istis consilia inita et constituta ut, quacumque opus esset ratione, res ita duceretur ut apud M. Metellum praetorem causa diceretur. in eo esse haec commoda: primum M. Metellum amicissimum, deinde Hortensium consulem, neque Hortensium solum, sed etiam Q. Metellum, qui quam isti sit amicus attendite; dedit enim praerogativam suae voluntatis eius modi ut isti pro praerogativis iam reddidisse videatur.

posteaquam ille petitio magnus cura libero sum animus coepio multus magis vacuus atque solvo nihil alius nisi de iudicium ago et cogito reperio iudex hic ab iste consilium ineo et constituo ut quicumque opus sum ratio res ita duco ut apud m metellus praetor causa dico in is sum hic commodus primus m metellus amicus deinde hortensius consul neque hortensius solus sed etiam q metellus qui quam iste sum amicus attendo do enim praerogativa suus voluntas is modus ut iste pro praerogativa iam reddo video