quid ad haec Hortensius? falsum esse crimen? hoc numquam dicet. non magnam hac ratione pecuniam captam? ne id quidem dicet. non iniuriam factam Siculis atque aratoribus? qui poterit dicere? quid igitur dicet? fecisse alios. quid est hoc? utrum crimini defensio an comitatus exsilio quaeritur? tu in hac re publica atque in hac hominum libidine et, ut adhuc habuit se status iudiciorum, etiam licentia, non ex iure, non ex aequitate, non ex lege, non ex eo quod oportuerit, non ex eo quod licuerit, sed ex eo quod aliqui fecerit, id quod reprehenditur recte factum esse defendes?

quis ad hic hortensius falsus sum crimen hic numquam dico non magnus hic ratio pecunia capio ne is quidem dico non iniuria facio siculis atque arator qui possum dico quis igitur dico facio alius quis sum hic utrum crimen defensio an comitor exsilium quaero tu in hic res publicus atque in hic homo libido et ut adhuc habeo sui status iudicium etiam licentia non ex ius non ex aequitas non ex lex non ex is qui oportet non ex is qui liceo sed ex is qui aliqui facio is qui reprehendo rectus facio sum defendo


multa mihi necessario, iudices, praetermittenda sunt, ut possim aliquo modo aliquando de his rebus quae meae fidei commissae sunt dicere. recepi enim causam Siciliae: ea me ad hoc negotium provincia attraxit. ego tamen hoc onere suscepto et recepta causa Siciliensi amplexus animo sum aliquanto amplius. suscepi enim causam totius ordinis, suscepi causam rei publicae, quod putabam tum denique recte iudicari posse si non modo reus improbus adduceretur, sed etiam diligens ac firmus accusator ad iudicium veniret.

multus ego necessarius iudex praetermitto sum ut possum aliquis modo aliquando de hic res qui meus fides committo sum dico recipio enim causa sicilia is ego ad hic negotium provincia attraho ego tamen hic onus suscepto et recipio causa siciliensis amplector animus sum aliquantus amplus suscipio enim causa totus ordo suscipio causa res publicus qui puto tum denique rectus iudico possum si non modo reus improbus adduco sed etiam diligo atque firmus accusator ad iudicium venio


commoventur amici Stheni; sperant fore ut patris litteris nuntiisque filius ab illo furore revocetur. in senatu postea causa non agitur. veniunt ad istum domestici nuntii litterasque a patre adferunt ante Kalendas Decembris, cum isti etiam tum de Sthenio in integro tota res esset, eodemque ei tempore de eadem re litterae complures a multis eius amicis ac necessariis adferuntur.hic iste, qui prae cupiditate neque offici sui neque periculi neque pietatis neque humanitatis rationem habuisset umquam, neque in eo quod monebatur auctoritatem patris neque in eo quod rogabatur voluntatem anteponendam putavit libidini suae, mane Kalendis Decembribus, ut edixerat, Sthenium citari iubet.

commoveo amicus sthenius spero sum ut pater littera nuntius filius ab ille furor revoco in senatus postea causa non ago venio ad iste domesticus nuntius littera ab pater affero ante kalendae december cum iste etiam tum de sthenius in integer totus res sum idem is tempus de idem res littera complures ab multus is amicus atque necessarius affero hic iste qui prae cupiditas neque officio suus neque periculum neque pietas neque humanitas ratio habeo umquam neque in is qui moneo auctoritas pater neque in is qui rogo voluntas antepono puto libido suus mane kalendae december ut edico sthenius citaris iubeo


ita credo: si non virtute, non industria, non innocentia, non pudore, non pudicitia, at sermone, at litteris, at humanitate eius delectamini. nihil eorum est, contraque sunt omnia cum summo dedecore ac turpitudine tum singulari stultitia atque inhumanitate oblita. huic homini si cuius domus patet, utrum ea patere an hiare ac poscere aliquid videtur? hunc vestri ianitores, hunc cubicularii diligunt; hunc liberti vestri, hunc servi ancillaeque amant; hic cum venit extra ordinem vocatur; hic solus introducitur; ceteri saepe frugalissimi homines excluduntur. ex quo intellegi potest eos vobis esse carissimos qui ita vixerint ut sine vestro praesidio salvi esse non possint.

ita credo si non virtus non industria non innocens non pudor non pudicitia at sermo at littera at humanitas is delecto nihil is sum contra sum omnis cum superus dedecor atque turpitudo tum singularis stultitia atque inhumanitas obliviscor hic homo si qui domus pateo utrum is pateo an hiaris atque posco aliquis video hic vester ianitor hic cubicularius diligo hic libertus vester hic servio ancilla amo hic cum venio extra ordo voco hic solus introduco ceterus saepe frugalis homo excludo ex quo intellego possum is tu sum carus qui ita vivo ut sine vester praesidium salvus sum non possum


nunc homo audacissimus atque amentissimus hoc cogitat. intellegit me ita paratum atque instructum in iudicium venire ut non modo in auribus vestris, sed in oculis omnium sua furta atque flagitia defixurus sim; videt senatores multos esse testis audaciae suae, videt multos equites Romanos, frequentis praeterea civis atque socios, quibus ipse insignis iniurias fecerit, videt etiam tot tam gravis ab amicissimis civitatibus legationes cum publicis auctoritatibus convenisse.

nunc homo audax atque amens hic cogito intellego ego ita paro atque instruo in iudicium venio ut non modo in auris vester sed in oculus omnis suus furtum atque flagitium defigo sum video senator multus sum testis audacia suus video multus eques romanus frequens praeterea civis atque socius qui ipse insignis injuria facio video etiam tot tam gravis ab amicus civitas legatio cum publicus auctoritas convenio


ridiculum est me nunc de Verre dicere, cum de Pisone Frugi dixerim; verum tamen quantum intersit videte. iste cum aliquot abacorum faceret vasa aurea, non laboravit quid non modo in Sicilia verum etiam Romae in iudicio audiret: ille in auri semuncia totam Hispaniam scire voluit unde praetori anulus fieret. nimirum ut hic nomen suum comprobavit, sic ille cognomen. nullo modo possum omnia istius facta aut memoria consequi aut oratione complecti: genera ipsa cupio breviter attingere, ut hic modo me commonuit Pisonis anulus quod totum effluxerat. quam multis istum putatis hominibus honestis de digitis anulos abstulisse? numquam dubitavit, quotienscumque alicuius aut gemma aut anulo delectatus est. incredibile dicam, sed ita clarum ut ipsum negaturum non arbitrer.

ridiculus sum ego nunc de verres dico cum de piso frugi dico verus tamen quantus intersum video iste cum aliquot abacorum facio vasum aureus non laboro quis non modo in sicilia verus etiam roma in iudicium audio ille in aurum semuncia totus hispania scio volo unde praetor anulus fio nimirum ut hic nomen suus comprobo sic ille cognomen nullus modo possum omnis iste facio aut memoria consequor aut oratio complector genus ipse cupio brevis attingo ut hic modo ego commoneo piso anulus qui totus effluo quam multus iste puto homo honestus de digitus anulus aufero numquam dubito quotienscumque aliquis aut gemma aut anulus delector sum incredibilis dico sed ita clarus ut ipse nego non arbitror


hic tu fortasse eris diligens ne quam ego horam de meis legitimis horis remittam; nisi omni tempore quod mihi lege concessum est abusus ero, querere, deum atque hominum fidem implorabis, circumveniri C. Verrem quod accusator nolit tam diu quam diu liceat dicere. quod mihi lex mea causa dedit, eo mihi non uti non licebit? nam accusandi mihi tempus mea causa datum est, ut possem oratione mea crimina causamque explicare: hoc si non utor, non tibi iniuriam facio, sed de meo iure aliquid et commodo detraho. 'causam enim', inquit, 'cognosci oportet': ea re quidem quod aliter condemnari reus, quamvis sit nocens, non potest, id igitur tu moleste tulisti, a me aliquid factum esse quo minus iste condemnari posset? nam causa cognita possunt multi absolvi, incognita quidem condemnari nemo potest.

hic tu fortasse sum diligo ne quam ego hora de meus legitimus hora remitto nisi omnis tempus qui ego lex concedo sum abutor sum queror deus atque homo fides imploro circumvenio que verres qui accusator nolo tam diu quam diu licet dico qui ego lex meus causa do is ego non uti non liceo nam accuso ego tempus meus causa do sum ut possum oratio meus crimen causa explicaris hic si non uto non tu iniuria facio sed de meus ius aliquis et commodum detraho causa enim inquam cognosco oportet is res quidem qui aliter condemnaris reus quivis sum noceo non possum is igitur tu molestus fero ab ego aliquis facio sum quo paruus iste condemnaris possum nam causa cognosco possum multus absolvo incognitus quidem condemnaris nemo possum


qua de re, iudices, magnopere vobis providendum est: pertinet hoc ad summam rem publicam et ad existimationem ordinis nostri salutemque sociorum. si enim innocentes existimari volumus, non solum nos, sed etiam nostros comites praestare debemus.primum omnium opera danda est ut eos nobiscum educamus qui nostrae famae capitique consulant; deinde, si in hominibus eligendis nos spes amicitiae fefellerit, ut vindicemus, missos faciamus, semper ita vivamus ut rationem reddendam nobis arbitremur. Africani est hoc, hominis liberalissimi—verum tamen ea liberalitas est probanda quae sine periculo existimationis est, ut in illo fuit:

qui de res iudex magnopere tu provideo sum pertineo hic ad summa res publicus et ad existimatio ordo noster saluto socius si enim innocens existimo volo non solus nos sed etiam noster comes praesto debeo primus omnis opus do sum ut is nos educo qui noster fama caput consulo deinde si in homo eligo nos spes amicitia fallo ut vindico mitto facio semper ita vivo ut ratio reddo nos arbitror africanus sum hic homo liberalis verus tamen is liberalitas sum probo qui sine periculum existimatio sum ut in ille sum


nunc autem 46 homines in speculis sunt; observant quem ad modum sese unus quisque nostrum gerat in retinenda religione conservandisque legibus. vident adhuc post legem tribuniciam unum senatorem vel tenuissimum esse damnatum; quod tametsi non reprehendunt, tamen magno opere quod laudent non habent; nulla est enim laus ibi esse integrum ubi nemo est qui aut possit aut conetur corrumpere.

nunc autem homo in speculis sum observo qui ad modus sui unus quisque nos gero in retineo religio conservo lex video adhuc post lex tribunicius unus senator vel tenuis sum damno qui tametsi non reprehendo tamen magnus opus qui laudo non habeo nullus sum enim laus ibi sum integer ubi nemo sum qui aut possum aut conor corrumpo


at quae erat ista libido crudelitatis exercendae, quae tot scelerum suscipiendorum causa? nulla, iudices, praeter praedandi novam singularemque rationem. nam ut illi quos a poetis accepimus, qui sinus quosdam obsedisse maritimos aut aliqua promunturia aut praerupta saxa tenuisse dicuntur, ut eos qui essent adpulsi navigiis interficere possent, sic iste in omnia maria infestus ex omnibus Siciliae partibus imminebat. quaecumque navis ex Asia, quae ex Syria, quae Tyro, quae Alexandria venerat, statim certis indicibus et custodibus tenebatur; vectores omnes in lautumias coniciebantur, onera atque merces in praetoriam domum deferebantur. versabatur in Sicilia longo intervallo alter non Dionysius ille nec Phalaris,—tulit enim illa quondam insula multos et crudelis tyrannos,—sed quoddam novum monstrum ex vetere illa immanitate quae in isdem locis versata esse dicitur.

at qui sum iste libido crudelitas exerceo qui tot scelus suscipio causa nullus iudex praeter praedor novus singularis ratio nam ut ille qui ab poeta accipio qui sinus quidam obsedeo maritimus aut aliqui promunturium aut praeruptus saxum teneo dico ut is qui sum adpello navigium interficio possum sic iste in omnis mare infestus ex omnis sicilia pars immineo quicumque navus ex asia qui ex syria qui tyro qui alexandrea venio statim certus indicibus et custos teneo vector omnis in lautumiae conicio onus atque merces in praetorius domus defero verso in sicilia longus intervallum alter non dionysius ille neque phalaris fero enim ille quondam insula multus et crudelis tyrannus sed quidam novus monstrum ex veto ille immanitas qui in idem locus verso sum dico


iam qui ex calamitate senatoris populi Romani, cum praetor iudicio eius praefuisset, spolia domum suam referre et manubias detrahere conatus sit, is ullam ab sese calamitatem poterit deprecari? nam de subsortitione illa Iuniana iudicum nihil dico. quid enim? contra tabulas quas tu protulisti audeam dicere? difficile est; non enim me tua solum et iudicum auctoritas, sed etiam anulus aureus scribae tui deterret. non dicam id quod probare difficile est; hoc dicam quod ostendam multos ex te viros primarios audisse, cum diceres ignosci tibi oportere quod falsum codicem protuleris; nam qua invidia C. Iunius conflagravit, ea, nisi providisses, tibi ipsi tum pereundum fuisset.

iam qui ex calamitas senator populus romanus cum praetor iudicium is praesum spolium domus suus refero et manubiae detraho conor sum is ullus ab sui calamitas possum deprecor nam de subsortitio ille junianus iudex nihil dico quis enim contra tabula qui tu profero audeo dico difficilis sum non enim ego tuus solus et iudex auctoritas sed etiam anulus aureus scriba tuus deterreo non dico is qui probaris difficilis sum hic dico qui ostendo multus ex tu vir primarius audio cum dico ignosco tu oportet qui falsus codico profero nam qui invidia que junius conflagro is nisi provideo tu ipse tum pereo sum


ne multa, iudices, libertate quam vos sociis dedistis, hac ille in acerbissimo supplicio miserrimae servitutis abusus est. condemnat omnis de consili sententia; tamen neque iste in tanta re tot hominum T. Vettium ad se arcessit, quaestorem suum, cuius consilio uteretur, neque P. Cervium, talem virum, legatum, qui quia legatus isto praetore in Sicilia fuit primus ab isto iudex reiectus est, sed de latronum, hoc est de comitum suorum sententia condemnat omnis.

ne multus iudex libertas quam tu socius do hic ille in acerbus supplicium miser servitus abutor sum condemno omnis de consilium sententia tamen neque iste in tantus res tot homo t vettius ad sui arcesso quaestor suus qui consilium uto neque p cervium talis vir legatus qui quia legatus iste praetor in sicilia sum primus ab iste iudex rejectus sum sed de latro hic sum de comes suus sententia condemno omnis


verum hoc, ut opinor, esse vis caput defensionis tuae, magno te decumas vendidisse, atque aliorum quidem agrorum pro portione magno decumas vendidisse, agri vero Leontini, qui plurimum efficit, tritici mod. CCXVI. si doceo pluris aliquanto potuisse te vendere, neque iis voluisse addicere qui contra Apronium licerentur, et Apronio multo minoris quam aliis potueris vendere tradidisse,— si hoc doceo, poteritne te ipse Alba, tuus antiquissimus non solum amicus verum etiam amator, absolvere? dico equitem Romanum, hominem in primis honestum, Q. Minucium, cum sui similibus ad decumas agri Leontini tritici mod. non mille non duo nec tria milia, sed ad unas unius agri decumas tritici modium triginta voluisse addere: ei potestatem emendi non esse factam, ne res abiret ab Apronio.

verus hic ut opinor sum volo caput defensio tuus magnus tu decimus vendo atque alius quidem ager pro portio magnus decimus vendo ager verus leontinus qui multus efficio triticum mod ccxvi si doceo multus aliquantus possum tu vendo neque is volo addico qui contra apronius liceo et apronius multus paruus quam alius possum vendo trado si hic doceo possum tu ipse alba tuus antiquus non solus amicus verus etiam amator absolvo dico eques romanus homo in primus honestus q minucius cum suus similis ad decimus ager leontinus triticum mod non mille non duo neque tres mille sed ad unus unus ager decimus triticum modius triginta volo addo is potestas emo non sum facio ne res abeo ab apronius


dixit iuratus P. Titius, tutor pupilli Iuni, dixit M. Iunius tutor et patruus; Mustius dixisset, si viveret, sed recenti re de Mustio auditum est; dixit L. Domitius, qui cum sciret me ex Mustio vivo audisse, quod eo sum usus plurimum (etenim iudicium, quod prope omnium fortunarum suarum C. Mustius habuit, me uno defendente vicit), cum hoc, ut dico, sciret L. Domitius, me scire ad eum res omnis Mustium solitum esse deferre, tamen de Chelidone reticuit quoad potuit, alio responsionem suam derivavit. tantus in adulescente clarissimo ac principe iuventutis pudor fuit ut aliquam diu, cum a me premeretur, omnia potius responderet quam Chelidonem nominaret; primo necessarios istius ad eum adlegatos esse dicebat, deinde aliquando coactus Chelidonem nominavit.

dico juro p titius tuto pupillus junius dico m junius tuto et patruus mustus dico si vivo sed recens res de mustius audio sum dico l domitius qui cum scio ego ex mustius vivo audio qui is sum utor multus etenim iudicium qui prope omnis fortuna suus que mustus habeo ego unus defendo vinco cum hic ut dico scio l domitius ego scio ad is res omnis mustius soleo sum defero tamen de chelidon reticeo quoad possum alius responsio suus derivo tantus in adulescens clarus atque princeps iuventus pudor sum ut aliqui diu cum ab ego premo omnis potis respondeo quam chelidon nomino primus necessarius iste ad is allegati sum dico deinde aliquando cogo chelidon nomino


neque enim ullam aliam ob causam populus Romanus tribuniciam potestatem tanto studio requisivit; quam cum poscebat, verbo illam poscere videbatur, re vera iudicia poscebat. neque hoc Q. Catulum, hominem sapientissimum atque amplissimum, fugit, qui Cn. Pompeio, viro fortissimo et clarissimo, de tribunicia potestate referente cum esset sententiam rogatus, hoc initio est summa cum auctoritate usus, patres conscriptos iudicia male et flagitiose tueri; quodsi in rebus iudicandis populi Romani existimationi satis facere voluissent, non tanto opere homines fuisse tribuniciam potestatem desideraturos.

neque enim ullus alius ob causa populus romanus tribunicius potestas tantus studium requaero quam cum posco verbum ille posco video res verus iudicium posco neque hic q catulis homo sapio atque amplus fugio qui cn pompejus vir fortis et clarus de tribunicius potestas refero cum sum sententia rogo hic initium sum summus cum auctoritas utor pater conscribo iudicium malus et flagitiosus tueor quodsi in res judico populus romanus existimatio satis facio volo non tantus opus homo sum tribunicius potestas desidero


sed ineptum est de tam perspicua eius impudentia pluribus verbis disputare, praesertim cum iste aperte tota lege omnium sermonem atque existimationem contempserit, qui etiam ad extremum adscripserit: REDIVIVA SIBI HABETO; quasi quicquam redivivi ex opere illo tolleretur ac non totum opus ex redivivis constitueretur. at enim si pupillo redimi non licebat non necesse erat rem ad ipsum pervenire; poterat aliquis ad id negotium de populo accedere. omnes exclusi sunt non minus aperte quam pupillus. diem praestituit operi faciundo Kalendas Decembris, locat circiter Idus Septembris; angustiis temporis excluduntur omnes.

sed ineptus sum de tam perspicuus is impudens multus verbum disputaris praesertim cum iste apertus totus lex omnis sermo atque existimatio contemno qui etiam ad exter adscribo redivivus sui habeo quasi quisquam redivivus ex opus ille tollo atque non totus opus ex redivivus constituo at enim si pupillus redimo non licet non necesse sum res ad ipse pervenio possum aliquis ad is negotium de populus accedo omnis excludo sum non paruus apertus quam pupillus dies praestituo operio facio kalendae december loco circiter idus september angustia tempus excludo omnis


nunc te, Iuppiter optime maxime, cuius iste donum regale, dignum tuo pulcherrimo templo, dignum Capitolio atque ista arce omnium nationum, dignum regio munere, tibi factum ab regibus, tibi dicatum atque promissum, per nefarium scelus de manibus regiis extorsit, cuiusque sanctissimum et pulcherrimum simulacrum Syracusis sustulit; teque, Iuno Regina, cuius duo fana duabus in insulis posita sociorum, Melitae et Sami, sanctissima et antiquissima, simili scelere idem iste omnibus donis ornamentisque nudavit; teque, Minerva, quam item duobus in clarissimis et religiosissimis templis expilavit, Athenis, cum auri grande pondus, Syracusis, cum omnia praeter tectum et parietes abstulit;

nunc tu iuppiter optume magnus qui iste donum regal dignus tuus pulcher templum dignus capitolium atque iste arx omnis natio dignus regius munus tu facio ab rex tu dico atque promitto per nefarius scelus de manus regius extorqueo quisque sancio et pulcher simulacrum syracusae tollo tu juno reginus qui duo fanum duo in insula pono socius melita et samos sancio et antiquus similis scelus idem iste omnis donum ornamentum nudo tu minerva quam item duo in clarus et religiosus templum expilo athenae cum aurum grandis pondus syracusae cum omnis praeter tectum et paries aufero


quid ais, bone custos defensorque provinciae? tu quos servos arma capere et bellum facere in Sicilia voluisse cognoras et de consili sententia iudicaras, hos ad supplicium iam more maiorum traditos ex media morte eripere ac liberare ausus es, ut, quam damnatis crucem servis fixeras, hanc indemnatis videlicet civibus Romanis reservares? perditae civitates desperatis iam omnibus rebus hos solent exitus exitialis habere, ut damnati in integrum restituantur, vincti solvantur, exsules reducantur, res iudicatae rescindantur. quae cum accidunt, nemo est quin intellegat ruere illam rem publicam haec ubi eveniant; nemo est qui ullam spem salutis reliquam esse arbitretur.

quis aio bonus custos defenso provincia tu qui servus arma capio et bellum facio in sicilia volo cogo et de consilium sententia judico hic ad supplicium iam mos magnus trado ex medius mors eripio atque liberaris audeo sum ut quam damno crux servio figo hic indemnatus videlicet civis romanus reservaris perdo civitas despero iam omnis res hic soleo exitus exitial habeo ut damno in integer restituo vincio solvo exsulis reduco res judico rescindo qui cum accido nemo sum quin intellego ruo ille res publicus hic ubi evenio nemo sum qui ullus spes salus reliquus sum arbitror


quod cum illis qui aderant indignum, qui audiebant incredibile videretur, non est ab isto primo illo adventu perseveratum. discedens mandat proagoro Sopatro, cuius verba audistis, ut demoliatur; cum recusaret, vehementer minatur et statim ex illo oppido proficiscitur. refert rem ille ad senatum; vehementer undique reclamatur. ne multa, iterum iste ad illos aliquanto post venit, quaerit continuo de signo. respondetur ei senatum non permittere; poenam capitis constitutam, si iniussu senatus quisquam attigisset; simul religio commemoratur. tum iste, 'quam mihi religionem narras, quam poenam, quem senatum? vivum te non relinquam; moriere virgis nisi mihi signum traditur.' Sopater iterum flens ad senatum rem defert, istius cupiditatem minasque demonstrat. senatus Sopatro responsum nullum dat, sed commotus perturbatusque discedit. ille praetoris arcessitus nuntio rem demonstrat, negat ullo modo fieri posse.

qui cum ille qui adsum indignus qui audio incredibilis video non sum ab iste primus ille advenio persevero discedo mando proagorus sopater qui verbum audio ut demolio cum recuso vehemens mino et statim ex ille oppidum proficisco refero res ille ad senatus vehemens undique reclamo ne multus iterum iste ad ille aliquantus post venio quaero continuo de signum respondeo is senatus non permitto poena capio constituo si injussus senatus quisquam attingo simul religio commemoro tum iste quam ego religio narro quam poena qui senatus vivus tu non relinquo morior virga nisi ego signum trado sopater iterum fleo ad senatus res defero iste cupiditas mino demonstro senatus sopater responsum nullus do sed commoueo perturbo discedo ille praetor arcesso nuntio res demonstro nego ullus modo fio possum


omnes denique hoc in hac causa intellegent, hoc animo esse Siculos ut, si in istum animadversum non sit, sibi relinquendas domos ac sedes suas et ex Sicilia decedendum atque adeo fugiendum esse arbitrentur. hos homines tu persuadebis ad honorem atque amplitudinem tuam pecunias maximas voluntate sua contulisse? credo, qui te in tua civitate incolumem esse nollent, hi monumenta tuae formae ac nominis in suis civitatibus esse cupiebant. res declarabit ut cupierint. iam dudum enim mihi nimium tenuiter Siculorum erga te voluntatis argumenta colligere videor, utrum statuas voluerint tibi statuere an coacti sint.

omnis denique hic in hic causa intellego hic animus sum siculi ut si in iste animadverto non sum sui relinquo domus atque sedes suus et ex sicilia decedo atque adeo fugio sum arbitror hic homo tu persuadeo ad honor atque amplitudo tuus pecunia magnus voluntas suus confero credo qui tu in tuus civitas incolumis sum nolo hic monumentum tuus forma atque nomen in suus civitas sum cupio res declaro ut cupio iam dudum enim ego nimium tenuis siculus erga tu voluntas argumentum colligo video utrum statua volo tu statuo an cogo sum


operae pretium est legem ipsam cognoscere; dicetis eundem conscripsisse qui illud edictum de hereditate. Recital LEX OPERI FACIVNDO. QVAE PVPILLI IVNI —. dic, dic, quaeso, clarius. C. VERRES PRAETOR VRBANVS ADDIDI T. Corriguntur leges censoriae! quid enim? video in multis veteribus legibus, CN. DOMITIVS L. METELEVS CENSORES ADDIDERVNT, L. CASSIVS CN. SERVILIVS CENSORES ADDIDERVNT: vult aliquid eius modi C. Verres. dic: quid addidit? recita. QVI DE L. MARCO M. PERPERNA CENSORIBVS—— SOCIVM NE ADMITTITO NEVE PARTEM DATO NEVE REDIMITO. quid ita? ne vitiosum opus fieret? at erat probatio tua. ne parum locuples esset? at erat et esset amplius, si velles, populo cautum praedibus et praediis.

opera pretium sum lex ipse cognosco dico idem conscribo qui ille edictum de hereditas recital lex operio facivndo qvae pvpilli ivni dico dico quaeso clarus que verro praetor vrbanvs addo t corrigo lex censorius quis enim video in multus vetus lex cn domitivs l metelevs censor addidervnt l cassivs cn servilivs censor addidervnt volo aliquis is modus que verres dico quis addo recito qvi de l marcus m perperna censoribvs socivm ne admitto neve pars do neve redimo quis ita ne vitiosus opus fio at sum probatio tuus ne parum locuples sum at sum et sum amplus si volo populus caueo praedibus et praedium


nova res atque improvisa pupilli calamitas nuntiatur statim C. Mustio, vitrico pupilli, qui nuper est mortuus, M. Iunio patruo, P. Titio tutori, homini frugalissimo; hi rem ad virum primarium summo officio ac virtute praeditum, M. Marcellum, qui erat pupilli tutor, deferunt. venit ad Verrem M. Marcellus; petit ab eo pro sua fide ac diligentia pluribus verbis ne per summam iniuriam pupillum Iunium fortunis patriis conetur evertere. iste, qui iam spe atque opinione praedam illam devorasset, neque ulla aequitate orationis neque auctoritate M. Marcelli commotus est; itaque quem ad modum ostendisset se id exacturum esse respondit.

novo res atque improvide pupillus calamitas nuntio statim que mustius vitricus pupillus qui nuper sum mortuus m junius patruus p titius tutor homo frugalis hic res ad vir primarius superus officium atque virtus praeditus m marcellus qui sum pupillus tuto defero venio ad verres m marcellus peto ab is pro suus fides atque diligentia multus verbum ne per summa iniuria pupillus junius fortuna patrius conor everto iste qui iam spes atque opinio praeda ille devoro neque ullus aequitas oratio neque auctoritas m marcellus commoueo sum itaque qui ad modus ostendo sui is exigo sum respondeo


quapropter nihil est quod metuas ne quid in te confingam: etiam quod laetere habes. multa enim quae scio a te esse commissa, quod aut nimium turpia aut parum credibilia sunt, praetermittam. tantum agam de hoc toto nomine societatis. Vt iam scire possis, quaeram decretumne sit. cum id invenero, quaeram remotaene sint litterae. cum id quoque constabit, vos iam hoc me tacito intellegetis: si illi qui hoc istius causa decreverunt equites Romani nunc idem in eum iudices essent, istum sine dubio condemnarent, de quo litteras eas quae istius furta indicarent et ad se missas et suo decreto remotas scirent esse. quem igitur ab iis equitibus Romanis, qui istius causa cupiunt omnia, qui ab eo benignissime tractati sunt, condemnari necesse esset, is a vobis, iudices, ulla via aut ratione absolvi potest?

quapropter nihil sum qui metuo ne quis in tu confingo etiam qui laeto habeo multus enim qui scio ab tu sum committo qui aut nimium turpis aut parum credibilis sum praetermitto tantus ago de hic totus nomen societas vt iam scio possum quaero decerno sum cum is invenio quaero removeo sum littera cum is quoque consto tu iam hic ego taceo intellego si ille qui hic iste causa decerno eques romanus nunc idem in is iudex sum iste sine dubius condemno de quo littera is qui iste furtum indico et ad sui mitto et suus decretum removeo scio sum qui igitur ab is eques romanus qui iste causa cupio omnis qui ab is benignus tractas sum condemnaris necesse sum is ab tu iudex ullus via aut ratio absolvo possum


tum iste permotus illa atrocitate negoti, ut ab se sceleris illius suspicio demoveretur, dat hospiti suo cuidam negotium ut aliquem reperiret quem illud fecisse insimularet, daretque operam ut is eo crimine damnaretur, ne ipse esset in crimine. res non procrastinatur. nam cum iste Catina profectus esset, servi cuiusdam nomen defertur; is accusatur, ficti testes in eum dantur. rem cunctus senatus Catinensium legibus iudicabat. Sacerdotes vocantur; ex iis quaeritur secreto in curia quid esse factum arbitrarentur, quem ad modum signum esset ablatum. respondent illae praetoris in eo loco servos esse visos. res, quae esset iam antea non obscura, sacerdotum testimonio perspicua esse coepit. Itur in consilium; servus ille innocens omnibus sententiis absolvitur,—quo facilius vos hunc omnibus sententiis condemnare possitis.

tum iste permoueo ille atrocitas negotium ut ab sui scelus ille suspicio demoveo do hospes suus quidam negotium ut aliquis reperio qui ille facio insimulo do opera ut is is crimen damno ne ipse sum in crimen res non procrastino nam cum iste catinum proficiscor sum servio quidam nomen defero is accuso fingo testis in is do res cunctus senatus catinensis lex judico sacerdos voco ex is quaero secretum in curia quis sum facio arbitror qui ad modus signum sum aufero respondeo ille praetor in is locus servus sum video res qui sum iam antea non obscurus sacerdos testimonium perspicuus sum coepio eo in consilium servus ille innocens omnis sententia absolvo quo facilis tu hic omnis sententia condemnaris possum


'si pupillo opus redimitur, mihi praeda de manibus eripitur. quod est igitur remedium? quod? ne liceat pupillo redimere.' Vbi illa consuetudo in bonis praedibus praediisque vendundis omnium consulum, censorum, praetorum, quaestorum denique, ut optima condicione sit is cuia res sit, cuium periculum? excludit eum solum cui prope dicam soli potestatem factam oportebat. quid enim? quisquam ad meam pecuniam me invito adspirat, quisquam accedit? locatur opus id quod ex mea pecunia reficiatur; ego me refecturum dico; probatio futura est tua, qui locas; praedibus et praediis populo cautum est; et, si non putas cautum, scilicet tu, praetor, in mea bona quos voles immittes, me ad meas fortunas defendendas accedere non sines.

si pupillus opus redimo ego praeda de manus eripio qui sum igitur remedium qui ne licet pupillus redimo vbi ille consuetudo in bonus praedibus praedium vendo omnis consul censor praetor quaestor denique ut bonus condicio sum is cuia res sum cujus periculum excludo is solus qui prope dico solus potestas facio oportet quis enim quisquam ad meus pecunia ego invito adspiro quisquam accedo loco opus is qui ex meus pecunia reficio ego ego reficio dico probatio sum sum tuus qui loco praedibus et praedium populus caueo sum et si non puto caueo scilicet tu praetor in meus bonus qui volo immitto ego ad meus fortuna defendo accedo non sino


Cominium protrahi iussit, in quem scyphum de manu iacere conatus est, quem obtorta gula de convivio in vincla atque in tenebras abripi iussit; hinc illa crux in quam iste civem Romanum multis inspectantibus sustulit, quam non ausus est usquam defigere nisi apud eos quibuscum omnia scelera sua ac latrocinia communicavit. laudatum etiam vos quemquam venitis? qua auctoritate? utrum quam apud senatum an quam apud populum Romanum habere debetis?

cominium protraho iubeo in qui scyphus de manus iacio conor sum qui obtorqueo gula de convivium in vinclum atque in tenebrae abripio iubeo hinc ille crux in quam iste civis romanus multus inspecto tollo quam non audeo sum usquam defigo nisi apud is qui omnis scelus suus atque latrocinium communico laudo etiam tu quisquam venio qui auctoritas utrum quam apud senatus an quam apud populus romanus habeo debeo


neque hoc in uno fecit Annaeo, sed in omnibus senatoribus, ut ordinis nomen non tantum ad honorem quantum ad ignominiam valeret. in C. Cassio, clarissimo et fortissimo viro, cum is eo ipso tempore primo istius anno consul esset, tanta improbitate usus est ut, cum eius uxor, femina primaria, paternas haberet arationes in Leontino, frumentum omne decumanos auferre iusserit. hunc tu in hac causa testem, Verres, habebis, quoniam iudicem ne haberes providisti.

neque hic in unus facio annaeus sed in omnis senator ut ordo nomen non tantus ad honor quantus ad ignominia valeo in que casseius clarus et fortis vir cum is is ipse tempus primus iste annus consul sum tantus improbitas utor sum ut cum is uxor femina primarius paternus habeo aratio in leontinus frumentum omnis decimanus aufero iubeo hic tu in hic causa testo verres habeo quoniam judico ne habeo provideo


tu sic ordinem senatorium despexisti, sic ad iniurias libidinesque tuas omnia coaequasti, sic habuisti statutum cum animo ac deliberatum, omnis qui habitarent in Sicilia, aut qui Siciliam te praetore attigissent, iudices reicere ut illud non cogitares tamen, ad eiusdem ordinis homines te iudices esse venturum? in quibus si ex ipsorum domestico incommodo nullus dolor insideret, tamen esset illa cogitatio, in alterius iniuria sese despectos dignitatemque ordinis contemptam et abiectam. quod mehercule, iudices, mihi non mediocriter ferendum videtur; habet enim quendam aculeum contumelia, quem pati pudentes ac viri boni difficillime possunt.

tu sic ordo senatorius despicio sic ad injuria libido tuus omnis coaequo sic habeo status cum animus atque delibero omnis qui habito in sicilia aut qui sicilia tu praetor attingo iudex reicio ut ille non cogitaris tamen ad idem ordo homo tu iudex sum venio in qui si ex ipse domesticus incommodus nullus dolor insideo tamen sum ille cogitatio in alter iniuria sui despicio dignitas ordo contemno et abicio qui hercules iudex ego non mediocris fero video habeo enim quidam aculeus contumelia qui patior pudeo atque vir bonus difficilis possum


audit haec etiam Verres, et primo illo suo leniore artificio Heraclium adgredi conatur, ut eum roget inspicienda, quae non reddat. deinde a quibusdam Syracusanis admonetur,—hi autem quidam erant adfines istius, quorum iste uxores numquam alienas existimavit, Cleomenes et Aeschrio, qui quantum apud istum et quam turpi de causa potuerint ex reliquis criminibus intellegetis: hi, ut dico, hominem admonent rem esse praeclaram, refertam omnibus rebus, ipsum autem Heraclium hominem esse maiorem natu, non promptissimum; eum praeter Marcellos patronum, quem suo iure adire aut appellare posset, habere neminem; esse in eo testamento quo ille heres esset scriptus, ut statuas in palaestra deberet ponere. 'faciemus ut palaestritae negent ex testamento esse positas, petant hereditatem, quod eam palaestrae commissam esse dicant.'

audio hic etiam verres et primus ille suus lenis artificium heracleus aggredior conor ut is rogo inspicio qui non reddo deinde ab quidam syracusanus admoneo hic autem quidam sum affinis iste qui iste uxor numquam alienus existimo cleomenes et aeschrio qui quantus apud iste et quam turpis de causa possum ex reliquus crimen intellego hic ut dico homo admoneo res sum praeclarus refercio omnis res ipse autem heracleus homo sum magnus natus non promptus is praeter marcellus patronus qui suus ius adeo aut appello possum habeo nemo sum in is testamentum quo ille heres sum scribo ut statua in palaestra debeo pono facio ut palaestrita nego ex testamentum sum pono peto hereditas qui is palaestra committo sum dico


quibus in rebus non solum filio, Verres, verum etiam rei publicae fecisti iniuriam. susceperas enim liberos non solum tibi sed etiam patriae, qui non modo tibi voluptati sed etiam qui aliquando usui rei publicae esse possent. Eos instituere atque erudire ad maiorum instituta, ad civitatis disciplinam, non ad tua flagitia neque ad tuas turpitudines debuisti: esset ex inerti atque improbo et impuro parente navus et pudens et probus filius, haberet aliquid abs te res publica muneris. nunc pro te Verrem substituisti alterum civitati; nisi forte hoc deteriorem, si fieri potest, quod tu eius modi evasisti non in hominis luxuriosi, sed tantum in furis ac divisoris disciplina educatus;

qui in res non solus filius verres verus etiam res publicus facio iniuria suscipio enim liber non solus tu sed etiam patria qui non modo tu voluptas sed etiam qui aliquando usus res publicus sum possum is instituo atque erudio ad magnus institutum ad civitas disciplina non ad tuus flagitium neque ad tuus turpitudo debeo sum ex iners atque improbus et impurus pareo navus et pudeo et probus filius habeo aliquis abs tu res publicus munus nunc pro tu verres substituo alter civitas nisi fors hic deterior si fio possum qui tu is modus evado non in homo luxuriosus sed tantus in fur atque divisor disciplina educo


illud vero cui probari potest, te sine tuo quaestu, ac maximo quaestu, tantam tuam infamiam, tantum capitis tui fortunarumque tuarum periculum neglexisse ut, cum totius Siciliae cotidie gemitus querimoniasque audires, cum, ut ipse dixisti, reum te fore putares, cum huiusce iudici discrimen ab opinione tua non abhorreret, paterere tamen aratores indignissimis iniuriis vexari ac diripi? profecto, quamquam es singulari crudelitate et audacia, tamen abs te totam abalienari provinciam, tot homines honestissimos ac locupletissimos tibi inimicissimos fieri nolles, nisi hanc rationem et cogitationem salutis tuae pecuniae cupiditas ac praesens illa praeda superaret.

ille verus qui probaris possum tu sine tuus quaestus atque maximus quaestus tantus tuus infamia tantus capio tuus fortuna tuus periculum neglego ut cum totus sicilia cottidie gemitus querimonia audio cum ut ipse dico reus tu sum puto cum hic judicium discrimen ab opinio tuus non abhorreo pateo tamen arator indignus iniuria vexaris atque diripio profecto quamquam sum singularis crudelitas et audacia tamen abs tu totus abalienaris provincia tot homo honestus atque locupletissimos tu inimicus fio nolo nisi hic ratio et cogitatio salus tuus pecunia cupiditas atque praesens ille praeda supero


de quo hoc homine auditum est umquam, quod tibi accidit, ut eius in provincia statuae in locis publicis positae, partim etiam in aedibus sacris, per vim et per universam multitudinem deicerentur? tot homines in Asia nocentes, tot in Africa, tot in Hispania, Gallia, Sardinia, tot in ipsa Sicilia fuerunt: ecquo de homine hoc umquam audivistis? novum est, iudices, in Siculis quidem et in omnibus Graecis monstri simile. non crederem hoc de statuis nisi iacentis revulsasque vidissem, propterea quod apud omnis Graecos hic mos est, ut honorem hominibus habitum in monumentis eius modi non nulla religione deorum consecrari arbitrentur.

de quo hic homo audio sum umquam qui tu accido ut is in provincia statua in locus publicus pono pars etiam in aedes sacrum per vis et per universus multitudo deicio tot homo in asia noceo tot in africanus tot in hispania gallia sardinia tot in ipse sicilia sum ecquis de homo hic umquam audio novus sum iudex in siculis quidem et in omnis graecum monstrum similis non credo hic de statuo nisi iaceo revello video propterea qui apud omnis graeci hic mos sum ut honor homo habitus in monumentum is modus non nullus religio deus consecraris arbitror


exspectate etiam, iudices, exspectate, si potestis, auctoritatem accusationis meae. dico aratores istius avaritia eiectos: scribit Metellus 'reliquos' ab se esse confirmatos. dico agros relictos arationesque esse desertas: scribit Metellus aratorum esse 'penuriam'. hoc cum scribit, illud ostendit, deiectos, fortunis omnibus expulsos esse populi Romani socios atque amicos. quibus si qua calamitas propter istum salvis vectigalibus nostris accidisset, animum advertere tamen in eum vos oporteret, praesertim cum ea lege iudicaretis quae sociorum causa esset constituta: cum vero perditis profligatisque sociis vectigalia populi Romani sint deminuta, res frumentaria, commeatus, copiae, salus urbis atque exercituum nostrorum in posteritatem istius avaritia interierit, saltem populi Romani commoda respicite si sociis fidelissimis prospicere non laboratis.

exspectas etiam iudex exspectas si possum auctoritas accusatio meus dico arator iste avaritia eicio scribo metellus reliquus ab sui sum confirmo dico ager relinquo aratio sum desero scribo metellus arator sum penuria hic cum scribo ille ostendo deicio fortuna omnis expello sum populus romanus socius atque amicus qui si qui calamitas propter iste salvus vectigal noster accido animus adverto tamen in is tu oportet praesertim cum is lex judico qui socius causa sum constituo cum verus perdo profligo socius vectigalis populus romanus sum deminuo res frumentarius commeatus copia salus urbs atque exercitus noster in posteritas iste avaritia intereo saltem populus romanus commodus respicio si socius fidelis prospicio non laboro


catenas habebat hospes tuus Aristeus, Dexonis filius. quid ita? 'prodiderat classem.' quod ob praemium? 'deseruerat.' quid Cleomenes? 'ignavus fuerat.' at eum tu ob virtutem corona ante donaras. 'dimiserat nautas.' at ab omnibus tu mercedem missionis acceperas. alter parens ex altera parte erat Herbitensis Eubulida, homo domi suae clarus et nobilis; qui quia Cleomenem in defendendo filio laeserat, nudus paene est destitutus. quid erat autem quod quisquam diceret aut defenderet? 'Cleomenem nominare non licet.' at causa cogit. 'moriere, si appellaris'; numquam enim iste cuiquam est mediocriter minatus. at remiges non erant. 'praetorem tu accuses? frange cervices.' si neque praetorem neque praetoris aemulum appellari licebit, cum in his duobus tota causa sit, quid futurum est?

cateno habeo hospes tuus aristeus dexo filius quis ita prodo classis qui ob praemium desero quis cleomenes ignavus sum at is tu ob virtus corona ante dono dimitto nauta at ab omnis tu merces missio accipio alter parens ex alter pars sum herbitensis eubulidas homo domus suus clarus et nobilis qui quia cleomenem in defendo filius laedo nudus paene sum destituo quis sum autem qui quisquam dico aut defendo cleomenem nominaris non licet at causa cogo morior si appellaris numquam enim iste quisquam sum mediocris mino at remex non sum praetor tu accuso frango cervix si neque praetor neque praetor aemulis appello liceo cum in hic duo totus causa sum quis sum sum


quid? si hoc non dicant, tibi non necesse sit ipsi id confiteri? vide et perspice qua defensione sis usurus: iam intelleges hoc tibi de statuis confitendum esse. mihi enim renuntiatur ita constitui a tuis patronis, hominibus ingeniosis, causam tuam, et ita eos abs te institui et doceri, ut quisque ex provincia Sicilia gravior homo atque honestior testimonium vehementius dixerit, sicuti multi primarii viri multa dixerunt, te statim hoc istis tuis defensoribus dicere, 'inimicus est propterea quod arator est.' itaque uno genere, opinor, circumscribere habetis in animo genus hoc aratorum, quod eos infenso animo atque inimico venisse dicatis quia fuerit in decumis iste vehementior. ergo aratores inimici omnes et adversarii sunt: nemo est eorum quin perisse te cupiat? omnino praeclare te habes cum is ordo atque id hominum genus, quod optimum atque honestissimum est, a quo uno et summa res publica et illa provincia maxime continetur, tibi est inimicissimum.

quis si hic non dico tu non necesse sum ipse is confiteor video et perspicio qui defensio sum utor iam intellego hic tu de statuo confiteor sum ego enim renuntio ita constituo ab tuus patronus homo ingeniosus causa tuus et ita is abs tu instituo et doceo ut quisque ex provincia sicilia gravis homo atque honestus testimonium vehemens dico sicut multus primarius vir multus dico tu statim hic iste tuus defensor dico inimicus sum propterea qui arator sum itaque unus genus opinor circumscribo habeo in animus genus hic arator qui is infensus animus atque inimicus venio dico quia sum in decimus iste vehemens ergo arator inimicus omnis et adversarius sum nemo sum is quin pereo tu cupio omnino praeclaris tu habeo cum is ordo atque is homo genus qui bonus atque honestus sum ab quo unus et summus res publicus et ille provincia magnus contineo tu sum inimicus


transactum putabant Herbitenses, cum iste, 'quid? de hordeo,' inquit, 'et de Docimo, amiculo meo, quid cogitatis?' atque hoc agebat in cubiculo, iudices, atque in lecto suo. negabant illi quicquam sibi esse mandatum. 'non audio: numerate HS. xll.' quid facerent miseri, aut quid recusarent? praesertim cum in lecto decumanae mulieris vestigia viderent recentia, quibus illum inflammari ad perseverandum intellegebant. ita civitas una sociorum atque amicorum duabus deterrimis mulierculis Verre praetore vectigalis fuit. atque ego nunc eum frumenti numerum et eas pecunias publice decumanis ab Herbitensibus datas esse dico; quo illi frumento et quibus pecuniis tamen ab decumanorum iniuriis civis suos non redemerunt. perditis enim iam et direptis aratorum bonis, haec decumanis merces dabatur ut aliquando ex eorum agris atque ex urbibus abirent.

transigo puto herbitensis cum iste quis de hordeum inquam et de docimus amiculus meus quis cogitas atque hic ago in cubiculum iudex atque in lectus suus nego ille quisquam sui sum mando non audio numero sestertius xll quis facio miser aut quis recuso praesertim cum in lectus decimanus mulier vestigium video recens qui ille inflammaris ad persevero intellego ita civitas unus socius atque amicus duo deterior mulierculis verres praetor vectigal sum atque ego nunc is frumentum numerus et is pecunia publicus decimanus ab herbitensis do sum dico quo ille frumentum et qui pecunia tamen ab decimanus iniuria civis suus non reemo perdo enim iam et disrepo arator bonus hic decimanus merces do ut aliquando ex is ager atque ex urbs abeo


hoc vix ab Apronio in summo beneficio pro iis qui etiam tum incolumes erant impetratum est. id cum impetrabatur, hoc videlicet impetrabatur, ut pro singulis decumis ternas decumas dare liceret. quodsi tua res non ageretur, a te potius postularent ne amplius quam singulas, quam ab Apronio ut ne plus quam ternas decumas darent. nunc ut hoc tempore ea quae regie seu potius tyrannice statuit in aratores Apronius praetermittam, neque eos appellem a quibus omne frumentum eripuit, et quibus nihil non modo de fructu sed ne de bonis quidem suis reliqui fecit, ex hisce ternis medimnis, quod benefici gratiaeque causa concessit, quid lucri fiat cognoscite.

hic vix ab apronius in superus beneficium pro is qui etiam tum incolumis sum impetro sum is cum impetro hic videlicet impetro ut pro singuli decimus terni decimus do licet quodsi tuus res non ago ab tu potis postulo ne amplus quam singulus quam ab apronius ut ne multus quam terni decimus do nunc ut hic tempus is qui regius seu potis tyrannicus statuo in arator apronius praetermitto neque is appello ab qui omnis frumentum eripio et qui nihil non modo de fructus sed ne de bonus quidem suus reliquus facio ex hic terni medimnum qui beneficus gratia causa concedo quis lucrum fio cognosco


hoc modo iste sibi et saluti suae prospicere didicit referendo in tabulas et privatas et publicas quod gestum non esset, tollendo quod esset, et semper aliquid demendo, mutando, interpolando; eo enim usque progreditur ut ne defensionem quidem maleficiorum suorum sine aliis maleficiis reperire possit. eius modi subsortitionem homo amentissimus suorum quoque iudicum fore putavit per sodalem suum Q. Curtium, iudicem quaestionis suae; cui ego nisi vi populi atque hominum clamore atque convicio restitissem, ex hac decuria vestra, cuius mihi copiam quam largissime factam oportebat, quos iste adnuerat in suum consilium sine causa subsortiebatur.

hic modo iste sui et salus suus prospicio disco refero in tabula et privo et publicus qui gero non sum tollo qui sum et semper aliquis demo muto interpolo is enim usque progredio ut ne defensio quidem maleficus suus sine alius maleficium reperio possum is modus subsortitio homo amens suus quoque iudex sum puto per sodalis suus q curtius judico quaestio suus qui ego nisi vis populus atque homo clamor atque convicior resto ex hic decuria vester qui ego copia quam largus facio oportet qui iste annuo in suus consilium sine causa subsortior


vereor ne haec forte cuipiam nimis antiqua et iam obsoleta videantur; ita enim tum aequabiliter omnes erant eius modi ut haec laus eximiae virtutis et innocentiae non solum hominum, verum etiam temporum illorum esse videatur. P. Servilius, vir clarissimus, maximis rebus gestis, adest de te sententiam laturus: Olympum vi, copiis, consilio, virtute cepit, urbem antiquam et omnibus rebus auctam et ornatam. recens exemplum fortissimi viri profero; nam postea Servilius imperator populi Romani Olympum urbem hostium cepit quam tu in isdem illis locis legatus quaestorius oppida pacata sociorum atque amicorum diripienda ac vexanda curasti.

vereor ne hic fors qui nimis antiquus et iam obsolesco video ita enim tum aequabilis omnis sum is modus ut hic laus eximius virtus et innocentia non solus homo verus etiam tempus ille sum video p servilis vir clarus magnus res gero adsum de tu sententia fero olympus vis copia consilium virtus capio urbs antiquus et omnis res augeo et orno recens exemplum fortis vir profero nam postea servilis imperator populus romanus olympus urbs hostis capio quam tu in idem ille locus legatus quaestorius oppidum paco socius atque amicus diripio atque vexo curo


navem imperare ex foedere debuisti; remisisti in triennium; militem nullum umquam poposcisti per tot annos. fecisti item ut praedones solent; qui cum hostes communes sint omnium, tamen aliquos sibi instituunt amicos, quibus non modo parcant verum etiam praeda quos augeant, et eos maxime qui habent oppidum oportuno loco, quo saepe adeundum sit navibus. Phaselis illa, quam cepit P. Servilius, non fuerat urbs antea Cilicum atque praedonum; Lycii illam, Graeci homines, incolebant. sed quod erat eius modi loco atque ita proiecta in altum ut et exeuntes e Cicilia praedones saepe ad eam necessario devenirent, et, cum se ex hisce locis reciperent, eodem deferrentur, adsciverunt sibi illud oppidum piratae primo commercio, deinde etiam societate.

navo impero ex foedus debeo remitto in triennium miles nullus umquam posco per tot annus facio item ut praedo soleo qui cum hostis communis sum omnis tamen aliquis sui instituo amicus qui non modo parco verus etiam praeda qui augeo et is magnus qui habeo oppidum oportuno locus quo saepe adeo sum navis phaselis ille quam capio p servilis non sum urbs antea cilices atque praedo lycium ille graecum homo incolo sed qui sum is modus locus atque ita projectum in altus ut et exeo e cicilia praedo saepe ad is necessarius devenio et cum sui ex hic locus recipio idem defero adscio sui ille oppidum pirata primus commercium deinde etiam societas


quam spem nunc habeat in manibus et quid moliatur breviter iam, iudices, vobis exponam; sed prius ut ab initio res ab eo constituta sit, quaeso, cognoscite.

quam spes nunc habeo in manus et quis molio brevis iam iudex tu expono sed prior ut ab initium res ab is constituo sum quaeso cognosco


constituitur in foro Laodiceae spectaculum acerbum et miserum et grave toti Asiae provinciae, grandis natu parens adductus ad supplicium, ex altera parte filius, ille quod pudicitiam liberorum, hic quod vitam patris famamque sororis defenderat. flebat uterque non de suo supplicio, sed pater de fili morte, de patris filius. quid lacrimarum ipsum Neronem putatis profudisse? quem fletum totius Asiae fuisse, quem luctum et gemitum Lampsacenorum? securi esse percussos homines innocentis nobilis, socios populi Romani atque amicos, propter hominis flagitiosissimi singularem nequitiam atque improbissimam cupiditatem!

constituo in forum laodicea spectaculum acerbus et miser et gravis totus asia provincia grandis natus parens adduco ad supplicium ex alter pars filius ille qui pudicitia liberi hic qui vita pater fama soror defendo fleo uterque non de suus supplicium sed pater de filis mors de pater filius quis lacrimaris ipse nero puto profundo qui fletus totus asia sum qui luctus et gemitus lampsacenus securus sum percutio homo innocens nobilis socius populus romanus atque amicus propter homo flagitiosus singularis nequitia atque improbus cupiditas


quis enim tibi molestus esset aut quis appellare te auderet, cum videret statuas ab negotiatoribus, ab aratoribus, a communi Siciliae positas? quod est aliud in illa provincia genus hominum? nullum. ergo ab universa provincia, generatimque a singulis eius partibus, non solum diligitur, sed etiam ornatur. quis hunc attingere audeat? potes igitur dicere nihil tibi obesse oportere aratorum, negotiatorum, Siculorumque omnium testimonia, cum eorum nominibus in statuarum inscriptione oppositis omnem te speraris invidiam atque infamiam tuam posse exstingere? an, quorum tu auctoritate statuas cohonestare tuas conatus es, eorum ego dignitate accusationem meam comprobare non potero?

quis enim tu molestus sum aut quis appello tu audeo cum video statua ab negotiator ab arator ab communis sicilia pono qui sum alius in ille provincia genus homo nullus ergo ab universus provincia generatim ab singuli is pars non solus diligo sed etiam orno quis hic attingo audeo possum igitur dico nihil tu obsum oportet arator negotiator siculus omnis testimonium cum is nomen in statua inscriptio oppono omnis tu speraris invidia atque infamia tuus possum exstingere an qui tu auctoritas statua cohonestaris tuus conor sum is ego dignitas accusatio meus comprobaris non possum


altera autem est urbs Syracusis, cui nomen Achradina est; in qua forum maximum, pulcherrimae porticus, ornatissimum prytanium, amplissima est curia templumque egregium Iovis Olympii ceteraeque urbis partes, quae una via lata perpetua multisque transversis divisae privatis aedificiis continentur. Tertia est urbs quae, quod in ea parte Fortunae fanum antiquum fuit, Tycha nominata est; in qua gymnasium amplissimum est et complures aedes sacrae, coliturque ea pars et habitatur frequentissime. quarta autem est quae, quia postrema coaedificata est, Neapolis nominatur; quam ad summam theatrum maximum, praeterea duo templa sunt egregia, Cereris unum, alterum Liberae, signumque Apollinis, qui Temenites vocatur, pulcherrimum et maximum; quod iste si portare potuisset, non dubitasset auferre.

alter autem sum urbs syracusae qui nomen achradina sum in qui forum magnus pulcher porticus orno prytanium amplus sum curia templum egregius iuppiter olympius ceter urbs pars qui unus via fero perpetuus multa transverto divido privo aedificium contineo tertius sum urbs qui qui in is pars fortuna fanum antiquus sum tycha nomino sum in qui gymnasium amplus sum et complures aedes sacer colo is pars et habito frequens quartus autem sum qui quia postremo coaedifico sum neapolis nomino quam ad summa theatrum magnus praeterea duo templum sum egregius ceres unus alter libera signum apollo qui temenites voco pulcher et magnus qui iste si porto possum non dubito aufero


quemquam igitur putas dubitaturum quin is quem tibi inimicissimum esse oporteat, qui abs te gravissimas iniurias acceperit, pecuniam statuae nomine dederit vi atque imperio adductus, non officio ac voluntate? huius ego pecuniae, iudices, quae permagna est impudentissimeque coacta ab invitis, non habui rationem neque habere potui,—quantum ab aratoribus, quantum ab negotiatoribus qui Syracusis, qui Agrigenti, qui Panhormi, qui Lilybaei negotiantur esset coactum: eam iam intellegitis ipsius quoque confessione ab invitissimis coactam esse.

quisquam igitur puto dubito quin is qui tu inimicus sum oportet qui abs tu gravis injuria accipio pecunia statua nomen do vis atque imperium adduco non officium atque voluntas hic ego pecunia iudex qui permagnus sum impudens cogo ab invitus non habeo ratio neque habeo possum quantus ab arator quantus ab negotiator qui syracusae qui agrigentum qui panhormus qui lilybaeum negotior sum cogo is iam intellego ipse quoque confessio ab invitus cogo sum


et quoniam de ea pecunia quam tibi ad statuam censores contulerunt dixi, non mihi praetermittendum videtur ne illud quidem genus pecuniae conciliatae quam tu a civitatibus statuarum nomine coegisti. video enim eius pecuniae summam esse pergrandem, ad HS viciens: tantum conficietur ex testimoniis et litteris civitatum. et iste hoc concedit nec potest aliter dicere. quare cuius modi putamus esse illa quae negat, cum haec tam improba sint quae fatetur? quid enim vis constitui? consumptam esse istam omnem pecuniam in statuis? fac ita esse; tamen hoc ferendum nullo modo est, tantam a sociis pecuniam auferri ut omnibus in angiportis praedonis improbissimi statua ponatur, qua vix tuto transiri posse videatur.

et quoniam de is pecunia quam tu ad statua censor confero dico non ego praetermitto video ne ille quidem genus pecunia concilio quam tu ab civitas statua nomen cogo video enim is pecunia summa sum pergrandis ad sestertius viciens tantus confacio ex testimonium et littera civitas et iste hic concedo neque possum aliter dico quare qui modus puto sum ille qui nego cum hic tam improbus sum qui fateor quis enim volo constituo consumo sum iste omnis pecunia in statuo facio ita sum tamen hic fero nullus modo sum tantus ab socius pecunia aufero ut omnis in angiportum praedo improbus statua pono qui vix tueor transeo possum video


cogitare coeperunt eius inimici nihilo minus eodem praetore hunc everti bonis posse quo Heraclius esset eversus. rem occulte instituunt; ad Verrem per eius interpretes deferunt. ita causa componitur ut item palaestritae Bidini peterent ab Epicrate hereditatem, quem ad modum palaestritae Syracusani ab Heraclio petivissent. numquam1 vos praetorem tam palaestricum vidistis; verum ita palaestritas defendebat ut ab illis ipse unctior abiret. qui statim, quo quid praesens esset, iubet cuidam amicorum suorum numerari HS LXXX.

cogito coepio is inimicus nihilum paruus idem praetor hic everto bonus possum quo heracleus sum everro res occulte instituo ad verres per is interpres defero ita causa compono ut item palaestrita bido peto ab epicrates hereditas qui ad modus palaestrita syracusanus ab heracleus peto numquam tu praetor tam palaestrix video verus ita palaestrita defendo ut ab ille ipse unctus abeo qui statim quo quis praesens sum iubeo quidam amicus suus numeraris sestertius lxxx


virgis quam multos ceciderit quid ego commemorem? tantum brevissime, iudices, dico: nullum fuit omnino civitatis isto praetore in hoc genere discrimen. itaque iam consuetudine ad corpora civium Romanorum etiam sine istius nutu ferebatur manus ipsa lictoris. num potes hoc negare, Verres, in foro Lilybaei maximo conventu C. Servilium, civem Romanum e conventu Panhormitano, veterem negotiatorem, ad tribunal ante pedes tuos ad terram virgis et verberibus abiectum? aude hoc primum negare, si potes; nemo Lilybaei fuit quin viderit, nemo in Sicilia quin audiverit. plagis confectum dico a lictoribus tuis civem Romanum ante oculos tuos concidisse.

virga quam multus caedo quis ego commemoro tantus brevis iudex dico nullus sum omnino civitas iste praetor in hic genus discrimen itaque iam consuetudo ad corpus civis romanus etiam sine iste nutus fero manus ipse lictor num possum hic nego verres in forum lilybaeum maximus convenio que servilius civis romanus e convenio panhormitanus vetus negotiator ad tribunal ante pes tuus ad terra virga et verber abicio audeo hic primus nego si possum nemo lilybaeum sum quin video nemo in sicilia quin audio plaga conficio dico ab lictor tuus civis romanus ante oculus tuus concido


quodsi non modo in causa, verum in aliquo honesto praesidio aut in alicuius eloquentia aut gratia spem aliquam conlocasset, profecto non haec omnia colligeret atque aucuparetur; non usque eo despiceret contemneretque ordinem senatorium ut arbitratu eius deligeretur ex senatu qui reus fieret, qui, dum hic quae opus essent compararet, causam interea ante eum diceret.

quodsi non modo in causa verus in aliquis honestus praesidium aut in aliquis eloquentia aut gratia spes aliqui conloco profecto non hic omnis colligo atque aucupo non usque is despicio contemno ordo senatorius ut arbitratus is deligo ex senatus qui reus fio qui dum hic qui opus sum comparo causa interea ante is dico


consistam in uno nomine; multa enim sunt ex eodem genere. recita. DE LITIBVS AESTIMATIS CN. DOLABELLAE PR. PECVNIAE REDACTAE. QVOD A COMMVNI MILVADVM—. te haec coegisse, te aestimasse, tibi pecuniam numeratam esse dico, eademque vi et iniuria, cum pecunias maximas cogeres, per omnis partis provinciae te tamquam aliquam calamitosam tempestatem pestemque pervasisse demonstro.

consisto in unus nomen multus enim sum ex idem genus recito de litibvs aestimo cn dolabella pr pecvniae redigo qvod ab commvni milvadvm tu hic cogo tu aestimo tu pecunia numero sum dico idem vis et iniuria cum pecunia magnus cogo per omnis pars provincia tu tamquam aliqui calamitosus tempestas pestis pervado demonstro


cum ad praetorem in ius adissemus, excogitat sane acute quid decernat; nam ante quam verbum facerem, de sella surrexit atque abiit. itaque tum de foro, cum iam advesperasceret, discessimus. postridie mane ab eo postulo ut Syracusanis liceret senatus consultum, quod pridie fecissent, mihi reddere. ille enim vero negat et ait in-, dignum facinus esse quod ego in senatu Graeco verba fecissem; quod quidem apud Graecos Graece locutus essem, id ferri nullo modo posse. respondi homini ut potui, ut debui, ut volui. cum multa tum etiam hoc me memini dicere, facile esse perspicuum quantum inter hunc et illum Numidicum, verum ac germanum Metellum, interesset; illum noluisse sua laudatione iuvare L. Lucullum, sororis virum, quicum optime convenisset, hunc homini alienissimo a civitatibus laudationes per vim et metum comparare.

cum ad praetor in ius adeo excogito sanus acuo quis decerno nam ante quam verbum facio de sella surgo atque abeo itaque tum de forum cum iam advesperasceret discedo postridie mane ab is postulo ut syracusanus licet senatus consulo qui pridie facio ego reddo ille enim verus nego et aio in dignus facinus sum qui ego in senatus graecum verbum facio qui quidem apud graeci graecum loquor sum is fero nullus modo possum respondeo homo ut possum ut debeo ut volo cum multus tum etiam hic ego memini dico facilis sum perspicuus quantus inter hic et ille numidicus verus atque germanus metellus intersum ille nolo suus laudatio iuvaris l lucullus soror vir qui optume convenio hic homo alienus ab civitas laudatio per vis et metus comparo


tenetur igitur iam, iudices, et manifesto tenetur avaritia, cupiditas hominis, scelus, improbitas, audacia. quid? si haec quae dico ipsius amici defensoresque iudicarunt, quid amplius vultis? adventu L. Metelli praetoris, cum omnis eius comites iste sibi suo illo panchresto medicamento amicos reddidisset, aditum est ad Metellum; eductus est Apronius. eduxit vir primarius, C. Gallus senator; postulavit ab L. Metello ut ex edicto suo iudicium daret in Apronium, QVOD PER VIM AVT METVM ABSTVLISSET, quam formulam Octavianam et Romae Metellus habuerat et habebat in provincia. non impetrat, cum hoc diceret Metellus, praeiudicium se de capite C. Verris per hoc iudicium nolle fieri. tota Metelli cohors hominum non ingratorum aderat Apronio; C. Gallus, homo vestri ordinis, a suo familiarissimo L. Metello iudicium ex edicto non potest impetrare.

teneo igitur iam iudex et manifesto teneo avaritia cupiditas homo scelus improbitas audacia quis si hic qui dico ipse amicus defensor judico quis amplus volo advenio l metellus praetor cum omnis is comes iste sui suus ille panchrestus medicamentum amicus reddo aditus sum ad metellus educo sum apronius educo vir primarius que gallus senator postulo ab l metellus ut ex edictum suus iudicium do in apronius qvod per vis avt metvm abstvlisset quam formula octavianus et roma metellus habeo et habeo in provincia non impetro cum hic dico metellus praejudicium sui de caput que verres per hic iudicium nolo fio totus metellus cohors homo non ingrator adsum apronius que gallus homo vester ordo ab suus familiaris l metellus iudicium ex edictum non possum impetro


hac tanta praeda auctus, mancipiis argento veste locupletatus, nihilo diligentior ad classem ornandam milites revocandos alendosque esse coepit, cum ea res non solum provinciae saluti verum etiam ipsi praedae posset esse. nam aestate summa, quo tempore ceteri praetores obire provinciam et concursare consuerunt aut etiam in tanto praedonum metu et periculo ipsi navigare, eo tempore ad luxuriem libidinesque suas domo sua regia—quae regis Hieronis fuit, qua praetores uti solent—contentus non fuit; tabernacula, quem ad modum consuerat temporibus aestivis, quod antea demonstravi, carbaseis intenta velis conlocari iussit in litore, quod est litus in Insula Syracusis post Arethusae fontem propter ipsum introitum atque ostium portus amoeno sane et ab arbitris remoto loco.

hic tantus praeda augeo mancipium argentum vestis locupleto nihilum diligens ad classis orno miles revoco alo sum coepio cum is res non solus provincia salus verus etiam ipse praeda possum sum nam aestas summus quo tempus ceterus praetor obeo provincia et concursaris consuo aut etiam in tantus praedo metus et periculum ipse navigaris is tempus ad luxurio libido suus domus suus regius qui rex hiero sum qui praetor uti soleo contineo non sum tabernaculum qui ad modus consuo tempus aestivus qui antea demonstro carbaseis intendo velis conlocaris iubeo in litus qui sum litus in insula syracusae post arethusa fons propter ipse introeo atque ostium portus amoenus sanus et ab arbiter removeo locus


quid? hoc cuiquam ferendum putas esse, nos ita vivere in pecunia tenui ut prorsus nihil adquirere velimus, ut dignitatem nostram populique Romani beneficia non copiis sed virtute tueamur, istum rebus omnibus undique ereptis impune eludentem circumfluere atque abundare? huius argento dominia vestra, huius signis et tabulis forum comitiumque ornari, praesertim cum vos vestro Marte his rebus omnibus abundetis? Verrem esse qui vestras villas suis manubiis ornet? Verrem esse qui cum L. Mummio certet, ut pluris hic sociorum urbis quam ille hostium spoliasse videatur, pluris hic villas ornamentis fanorum quam ille fana spoliis hostium ornasse? et is erit ob eam rem vobis carior ut ceteri libentius suo periculo vestris cupiditatibus serviant?

quis hic quisquam fero puto sum nos ita vivo in pecunia tenuis ut prorsus nihil acquiro volo ut dignitas noster populus romanus beneficium non copia sed virtus tueor iste res omnis undique eripio impunis eludo circumfluo atque abundaris hic argentum dominium vester hic signum et tabula forum comitium ornaris praesertim cum tu vester mars hic res omnis abundo verres sum qui vester villa suus manubiae orno verres sum qui cum l mummius certo ut multus hic socius urbs quam ille hostis spolio video multus hic villa ornamentum fanum quam ille fanum spolium hostis orno et is sum ob is res tu carus ut ceterus libet suus periculum vester cupiditas servio


quae cum omnia facta sint, tamen unam solam scitote esse civitatem Mamertinam quae publice legatos, qui istum laudarent, miserit. eius autem legationis principem, civitatis nobilissimum civem, C. Heium, iuratum dicere audistis isti navem onerariam maximam Messanae esse publice coactis operis aedificatam; idemque Mamertinorum legatus, istius laudator, non solum istum bona sua, verum etiam sacra deosque penatis a maioribus traditos ex aedibus suis eripuisse dixit. praeclara laudatio, cum duabus in rebus legatorum una opera consumitur, in laudando atque repetendo! atque ea ipsa civitas qua ratione isti amica sit, dicetur certo loco; reperietis enim, quae causae benivolentiae Mamertinis erga istum sint, eas ipsas causas satis iustas esse damnationis. Alia civitas nulla, iudices, publico consilio laudat.

qui cum omnis facio sum tamen unus solus scio sum civitas mamertinus qui publicus legatus qui iste laudo mitto is autem legatio princeps civitas nobilis civis que heius juro dico audio iste navo oneraria maximus messana sum publicus cogo opus aedifico idem mamertinus legatus iste laudator non solus iste bonus suus verus etiam sacer deus penates ab magnus trado ex aedes suus eripio dico praeclarus laudatio cum duo in res legatus unus opus consumo in laudo atque repeto atque is ipse civitas qui ratio iste amicus sum dico certus locus reperio enim qui causa benevolentia mamertinus erga iste sum is ipse causa satis iustus sum damnatio alius civitas nullus iudex publicus consilium laudo


homo stultissime et amentissime, tabulas cum conficeres et cum extraordinariae pecuniae crimen subterfugere velles, satis te elapsurum omni suspicione arbitrabare si, quibus pecuniam credebas, iis expensum non ferres, neque in tuas tabulas ullum nomen referres, cum tot tibi nominibus acceptum Curtii referrent? quid proderat tibi te expensum illis non tulisse? an tuis solis tabulis te causam dicturum existimasti?

homo stultus et amens tabula cum confacio et cum extraordinarius pecunia crimen subterfugio volo satis tu elabor omnis suspicio arbitrabaris si qui pecunia credo is expendo non fero neque in tuus tabula ullus nomen refero cum tot tu nomen accipio curtius refero quis prosum tu tu expendo ille non fero an tuus sol tabula tu causa dico existimo


iam vero ab isto omnem illam ex aerario pecuniam, quam his oportuit civitatibus pro frumento dari, lucri factam videtis. accipis enim HS xv pro medimno; tanti enim est illo tempore medimnum; retines HS XXI; tanti enim est frumentum Siciliense ex lege aestimatum. quid interest utrum hoc feceris an frumentum Siciliense non improbaris, sed frumento probato et accepto pecuniam publicam tenueris omnem neque quicquam ulli dissolveris civitati? cum aestimatio legis eius modi sit ut ceteris temporibus tolerabilis Siculis, te praetore etiam grata esse debuerit. est enim modius lege HS IIIS aestimatus, fuit autem te praetore, ut tu in multis epistulis ad amicos tuos gloriaris, HS II. sed fuerit HS iis, quoniam tu tantum a civitatibus in modios singulos exegisti; cum, si solveres Siculis tantum quantum te populus Romanus iusserat, aratoribus fieri gratissimum posset, tu non modo eos accipere quod oportebat noluisti, sed etiam dare quod non debebant coegisti?

iam verus ab iste omnis ille ex aerarius pecunia quam hic oportet civitas pro frumentum do lucrum facio video accipio enim sestertius xv pro medimnum tantus enim sum ille tempus medimnum retineo sestertius xxi tantus enim sum frumentum siciliensis ex lex aestimo quis intersum utrum hic facio an frumentum siciliensis non improbaris sed frumentum probo et accipio pecunia publicus teneo omnis neque quisquam ullus dissolvo civitas cum aestimatio lex is modus sum ut ceterus tempus tolerabilis siculis tu praetor etiam gratus sum debeo sum enim modius lex sestertius iiis aestimo sum autem tu praetor ut tu in multus epistula ad amicus tuus gloriaris sestertius is sed sum sestertius is quoniam tu tantus ab civitas in modius singuli exigo cum si solvo siculis tantus quantus tu populus romanus iubeo arator fio gratus possum tu non modo is accipio qui oportet nolo sed etiam do qui non debeo cogo


O magnum atque intolerandum dolorem! o gravem acerbamque fortunam! non vitam liberum, sed mortis celeritatem pretio redimere cogebantur parentes. atque ipsi etiam adulescentes cum Sextio suo de plaga et de uno illo ictu loquebantur, idque postremum parentis suos liberi orabant, ut levandi cruciatus sui causa lictori pecunia daretur. multi et graves dolores inventi parentibus et propinquis, multi; verum tamen mors sit extremum. non erit. estne aliquid ultra quo crudelitas progredi possit? reperietur; nam illorum, cum erunt securi percussi ac necati, corpora feris obicientur. hoc si luctuosum est parentibus, redimant pretio sepeliendi potestatem.

o magnus atque intolero dolor o gravis acerbus fortuna non vita liber sed mors celeritas pretium redimo cogo parens atque ipse etiam adulescens cum sestius suus de plaga et de unus ille ictus loquor is posterus parens suus liber oro ut levo cruciatus suus causa lictor pecunia do multus et gravis dolor invenio parens et propinquus multus verus tamen mors sum exter non sum edo aliquis ultra quo crudelitas progredior possum reperio nam ille cum sum securus percutio atque neco corpus fera obicio hic si luctuosus sum parens redimo pretium sepelio potestas


demonstravit hanc istius consuetudinem ac rationem fuisse: quod omnis frumenti copia decumarum nomine penes istum esset redacta, solitum esse istum pecuniam cogere a civitatibus, frumentum improbare, quantum frumenti esset Romam mittendum, tantum de suo quaestu ac de sua copia frumenti mittere. posco rationes, inspicio litteras, video frumenti granum Halaesinos, quibus sexagena milia modium imperata erant, nullum dedisse, pecuniam Volcatio, Timarchidi, scribae dedisse: reperio genus huius modi, iudices, praedae, ut praetor, qui frumentum emere debeat, non emat sed vendat, pecunias, quas civitatibus distribuere debeat, eas omnis avertat atque auferat. non mihi iam furtum, sed monstrum ac prodigium videbatur civitatum frumentum improbare, suum probare; cum suum probasset, pretium ei frumento constituere; quod constituisset, id a civitatibus auferre, quod a populo Romano accepisset, tenere.

demonstro hic iste consuetudo atque ratio sum qui omnis frumentum copia decumaris nomen penis iste sum redigo soleo sum iste pecunia cogo ab civitas frumentum improbaris quantus frumentum sum roma mitto tantus de suus quaestus atque de suus copia frumentum mitto posco ratio inspicio littera video frumentum granum halaesinus qui sexageni mille modius impero sum nullus do pecunia volcatius timarchides scriba do reperio genus hic modus iudex praeda ut praetor qui frumentum emo debeo non emo sed vendo pecunia qui civitas distribuo debeo is omnis averto atque aufero non ego iam furtum sed monstrum atque prodigium video civitas frumentum improbaris suus probaris cum suus probo pretium is frumentum constituo qui constituo is ab civitas aufero qui ab populus romanus accipio teneo


haec omnia quae dixi signa, iudices, ab Heio e sacrario Verres abstulit; nullum, inquam, horum reliquit neque aliud ullum tamen praeter unum pervetus ligneum, bonam Fortunam, ut opinor; eam iste habere domi suae noluit. pro deum hominumque fidem! quid hoc est? quae haec causa est, quae ista impudentia? quae dico signa, antequam abs te sublata sunt, Messanam cum imperio nemo venit quin viserit. tot praetores, tot consules in Sicilia cum in pace tum etiam in bello fuerunt, tot homines cuiusque modi—non loquor de integris, innocentibus, religiosis —tot cupidi, tot improbi, tot audaces, quorum nemo sibi tam vehemens, tam potens, tam nobilis visus est qui ex illo sacrario quicquam poscere aut tollere aut attingere auderet: Verres quod ubique erit pulcherrimum auferet? nihil habere cuiquam praeterea licebit? tot domus locupletissimas istius domus una capiet? idcirco nemo superiorum attigit ut hic tolleret? ideo C. Claudius pulcher rettulit ut C. Verres posset auferre? at non requirebat ille Cupido lenonis domum ac meretriciam disciplinam; facile illo sacrario patrio continebatur; Heio se a maioribus relictum esse sciebat in hereditate sacrorum, non quaerebat meretricis heredem.

hic omnis qui dico signum iudex ab heius e sacrarium verres aufero nullus inquam hic relinquo neque alius ullus tamen praeter unus pervetus ligneus bonus fortuna ut opinor is iste habeo domus suus nolo pro deus homo fides quis hic sum qui hic causa sum qui iste impudens qui dico signum antequam abs tu tollo sum messana cum imperium nemo venio quin viso tot praetor tot consul in sicilia cum in pax tum etiam in bellum sum tot homo quisque modus non loquor de integer innocens religiosus tot cupidus tot improbus tot audax qui nemo sui tam vehemens tam possum tam nobilis video sum qui ex ille sacrarium quisquam posco aut tollo aut attingo audeo verres qui ubique sum pulcher aufero nihil habeo quisquam praeterea liceo tot domus locupletissimas iste domus unus capio idcirco nemo superus attigo ut hic tollo ideo que claudus pulcher refero ut que verres possum aufero at non requiro ille cupido leno domus atque meretricius disciplina facilis ille sacrarium patrius contineo heius sui ab magnus relinquo sum scio in hereditas sacer non quaero meretrix heres


ipse denique Cn. Pompeius cum 4s primum contionem ad urbem consul designatus habuit, ubi, id quod maxime exspectari videbatur, ostendit se tribuniciam potestatem restituturum, factus est in eo strepitus et grata contionis admurmuratio. idem in eadem contione cum dixisset populatas vexatasque esse provincias, iudicia autem turpia ac flagitiosa fieri; ei rei se providere ac consulere velle; tum vero non strepitu, sed maximo clamore suam 6 populus Romanus significavit voluntatem.

ipse denique cn pompejus cum senatus primus contio ad urbs consul designo habeo ubi is qui magnus exspecto video ostendo sui tribunicius potestas restituo facio sum in is strepitus et gratus contio admurmuratio idem in idem contio cum dico populo vexo sum provincia iudicium autem turpis atque flagitiosus fio is res sui provideo atque consulo volo tum verus non strepitus sed maximus clamor suus populus romanus significo voluntas


ille miser defensorem reperire neminem poterat; quis enim esset aut togatus, qui Dolabellae gratia, aut Graecus, qui eiusdem vi et imperio non moveretur? accusator autem adponitur civis Romanus de creditoribus Lampsacenorum; qui si dixisset quod iste iussisset, per eiusdem istius lictores a populo pecuniam posset exigere. cum haec omnia tanta contentione, tantis copiis agerentur; cum illum miserum multi accusarent, nemo defenderet; cumque Dolabella cum suis praefectis pugnaret in consilio, Verres fortunas agi suas diceret, idem testimonium diceret, idem esset in consilio, idem accusatorem parasset,—haec cum omnia fierent, et cum hominem constaret occisum, tamen tanta vis istius iniuriae, tanta in isto improbitas putabatur ut de Philodamo AMPLIUS pro nuntiaretur.

ille miser defensor reperio nemo possum quis enim sum aut togatus qui dolabella gratia aut graecus qui idem vis et imperium non moveo accusator autem appono civis romanus de creditor lampsacenus qui si dico qui iste iubeo per idem iste lictor ab populus pecunia possum exigo cum hic omnis tantus contentio tantus copia ago cum ille miser multus accuso nemo defendo cum dolabella cum suus praefectus pugno in consilium verres fortuna ago suus dico idem testimonium dico idem sum in consilium idem accusator paro hic cum omnis fio et cum homo consto occido tamen tantus volo iste iniuria tantus in iste improbitas puto ut de philodamus amplus pro nuntio


at quam legem corrigit, iudices, atque adeo totam tollit! acutissime ac diligentissime scriptam, quae lex omnibus custodiis subiectum aratorem decumano tradidit, ut neque in segetibus neque in areis neque in horreis neque in amovendo neque in exportando frumento grano uno posset arator sine maxima poena fraudare decumanum. scripta lex ita diligenter est ut eum scripsisse appareat qui alia vectigalia non haberet, ita acute ut Siculum, ita severe ut tyrannum; qua lege Siculis tamen arare expediret; nam ita diligenter constituta sunt iura decumano ut tamen ab invito aratore plus decuma non possit auferri.

at quam lex corrigo iudex atque adeo totus tollo acuo atque diligens scribo qui lex omnis custodia subicio arator decimanus trado ut neque in seges neque in areis neque in horreum neque in amoveo neque in exporto frumentum granum unus possum arator sine maximus poena fraudaris decimanus scribo lex ita diligenter sum ut is scribo appareo qui alius vectigalis non habeo ita acuo ut siculis ita sero ut tyrannus qui lex siculis tamen araris expedio nam ita diligenter constituo sum ius decimanus ut tamen ab invito arator multus decimus non possum aufero


cognoscite Metelli litteras. recita. EPISTVLA L. METELLI. hae litterae, iudices, L. Metelli, quas audistis, hoc quantum est ex Sicilia frumenti hornotini exaraverunt: glebam commosset in agro decumano Siciliae nemo, si Metellus hanc epistulam non misisset. quid? Metello divinitus hoc venit in mentem an ab Siculis, qui Romam frequentissimi convenerant, negotiatoribusque Siciliae doctus est? quorum quanti conventus ad Marcellos, antiquissimos Siciliae patronos, quanti ad Cn. Pompeium tum consulem designatum, ceterosque illius provinciae necessarios fieri soliti sint, quis ignorat? quod quidem, iudices, nullo umquam de homine factum est, ut absens accusaretur ab iis palam quorum in bona liberosque summum imperium potestatemque haberet. tanta vis erat iniuriarum ut homines quidvis perpeti quam non de istius improbitate deplorare et conqueri mallent.

cognosco metellus littera recito epistvla l metelli hic littera iudex l metellus qui audio hic quantus sum ex sicilia frumentum hornotinus exaro glaeba commosset in ager decimanus sicilia nemo si metellus hic epistula non mitto quis metellus divinitus hic venio in mens an ab siculis qui roma frequens convenio negotiator sicilia doceo sum qui quantus convenio ad marcellus antiquus sicilia patronus quantus ad cn pompejus tum consul designo ceter ille provincia necessarius fio soleo sum quis ignoro qui quidem iudex nullus umquam de homo facio sum ut absum accuso ab is palam qui in bonus liber superus imperium potestas habeo tantus volo sum iniuriaris ut homo quivis perpetior quam non de iste improbitas deploraris et conqueror malo


num quis in Verrem L. Metelli testimonium requirit? nemo. num quis postulat? non opinor. quid? si testimonio L. Metelli ac litteris haec omnia vera esse docebo, quid dicetis? utrum Metellum falsum scribere an amicum laedendi esse cupidum, an praetorem quem ad modum provincia adflicta sit nescire? recita litteras L. Metelli, quas ad Cn. Pompeium et M. Crassum consules, quas ad M. Mummium praetorem, quas ad quaestores urbanos misit. EPISTVLA L. METELLI. DECVMAS FRVMENTI LEGE HIERONICA VENDIDI. cum scribit se lege Hieronica vendidisse, quid scribit? ita se vendidisse ut omnis praeter Verrem. cum scribit se lege Hieronica vendidisse, quid scribit? se per istum erepta Siculis maiorum nostrorum beneficia, ius ipsorum, condicionem societatis, amicitiae, foederum reddidisse. dicit quanti cuiusque agri decumas vendiderit; deinde quid scribit?

num quis in verres l metellus testimonium requiro nemo num quis postulo non opinor quis si testimonium l metellus atque littera hic omnis verus sum doceo quis dico utrum metellus falsus scribo an amicus laedo sum cupidus an praetor qui ad modus provincia affligo sum nescio recito littera l metellus qui ad cn pompejus et m crassus consul qui ad m mummius praetor qui ad quaestor urbanus mitto epistvla l metelli decvmas frvmenti lex hieronica vendo cum scribo sui lex hieronicus vendo quis scribo ita sui vendo ut omnis praeter verres cum scribo sui lex hieronicus vendo quis scribo sui per iste eripio siculis magnus noster beneficium ius ipse condicio societas amicitia foedus reddo dico quantus quisque ager decimus vendo deinde quis scribo


videtis civis Romanos gregatim coniectos in lautumias, videtis indignissimo in loco coacervatam multitudinem vestrorum civium. quaerite nunc vestigia quibus exitus eorum ex illo loco compareant. nulla sunt. omnesne mortui? si ita posset defendere, tamen fides huic defensioni non haberetur. sed scriptum exstat in isdem litteris quod iste homo barbarus ac dissolutus neque attendere umquam neque intellegere potuit: e)dikaiw/qhsan, inquit, hoc est, ut Siculi loquuntur, supplicio adfecti ac necati sunt.

video civis romanus gregatim conicio in lautumiae video indignus in locus coacervo multitudo vester civis quaero nunc vestigium qui exitus is ex ille locus compareo nullus sum omnes mortuus si ita possum defendo tamen fides hic defensio non habeo sed scribo exsto in idem littera qui iste homo barbarus atque dissolvo neque attendo umquam neque intellego possum e dikaiw qhsan inquam hic sum ut siculis loquor supplicium afficio atque neco sum


ingerebat iste Artemidorum Cornelium medicum et Tlepolemum Cornelium pictorem et eius modi recuperatores, quorum civis Romanus nemo erat, sed Graeci sacrilegi iam pridem improbi, repente Cornelii. videbant Agyrinenses, quicquid ad eos recuperatores Apronius attulisset, illum perfacile probaturum: condemnari cum istius invidia infamiaque malebant quam ad eius condiciones pactionesque accedere. quaerebant quae in verba recuperatores daret. respondebat, Sl PARERET ADVERSVS EDICTVM FECISSE; qua in re in iudicio dicturum esse aiebat. iniquissimis verbis, improbissimis recuperatoribus conflictari malebant quam quicquam cum isto sua voluntate decidere. summittebat iste Timarchidem qui moneret eos, si saperent, ut transigerent. pernegabant. 'quid ergo? in singulos HS quinquagenis milibus damnari mavultis?' Malle dicebant. tum iste clare omnibus audientibus, 'qui damnatus erit,' inquit, 'virgis ad necem caedetur.' hic illi flentes rogare atque orare coeperunt ut sibi suas segetes fructusque omnis arationesque vacuas Apronio tradere liceret, ut ipsi sine ignominia molestiaque discederent.

ingero iste artemidorus cornelius medicus et tlepolemus cornelius pictor et is modus recuperator qui civis romanus nemo sum sed graecum sacrilegus iam pridem improbus repens cornelius video agyrinensis quisquis ad is recuperator apronius affero ille perfacilis probo condemnaris cum iste invidia infamis malo quam ad is condicio pactio accedo quaero qui in verbum recuperator do respondeo sl pareo adversvs edictvm facio qui in res in iudicium dico sum aio iniquus verbum improbus recuperator conflictaris malo quam quisquam cum iste suus voluntas decido summitto iste timarchides qui moneo is si sapio ut transigo pernego quis ergo in singuli sestertius quinquageni mille damnaris malo mallos dico tum iste claris omnis audio qui damno sum inquam virga ad nex caedo hic ille fleo rogo atque oro coepio ut sui suus seges fruor omnis aratio vacuus apronius trado licet ut ipse sine ignominia molestia discedo


contagio autem ista servilis belli cur abs te potius quam ab iis omnibus qui ceteras provincias obtinuerunt praedicatur? an quod in Sicilia iam antea bella fugitivorum fuerunt? at ea ipsa causa est cur ista provincia minimo in periculo sit et fuerit. nam posteaquam illinc M'. Aquilius decessit, omnium instituta atque edicta praetorum fuerunt eius modi ut ne quis cum telo servus esset. vetus est quod dicam, et propter severitatem exempli nemini fortasse vestrum inauditum, L. Domitium praetorem in Sicilia, cum aper ingens ad eum adlatus esset, admiratum requisisse quis eum percussisset; cum audisset pastorem cuiusdam fuisse, eum vocari ad se iussisse; illum cupide ad praetorem quasi ad laudem atque ad praemium accucurrisse; quaesisse Domitium qui tantam bestiam percussisset; illum respondisse, venabulo; statim deinde iussu praetoris in crucem esse sublatum. durum hoc fortasse videatur, neque ego ullam in partem disputo: tantum intellego, maluisse Domitium crudelem in animadvertendo quam in praetermittendo dissolutum videri.

contagio autem iste servilis bellum cur abs tu potis quam ab is omnis qui ceterus provincia obtineo praedico an qui in sicilia iam antea bellum fugitivus sum at is ipse causa sum cur iste provincia paruus in periculum sum et sum nam posteaquam illinc m aquilius decedo omnis institutum atque edico praetor sum is modus ut ne quis cum telum servus sum vetus sum qui dico et propter severitas exemplum nemo fortasse vester inaudio l domitius praetor in sicilia cum aper ingens ad is affero sum admiror requaero quis is percutio cum audio pastor quidam sum is vocaris ad sui iubeo ille cupidus ad praetor quasi ad laus atque ad praemium accurro quaero domitius qui tantus bestia percutio ille respondeo venabulum statim deinde iussus praetor in crux sum tollo durus hic fortasse video neque ego ullus in pars disputo tantus intellego malo domitius crudelis in animadverto quam in praetermitto dissoluo video


non est, non est in hoc homine cuiquam peccandi locus, iudices; non is est reus, non id tempus, non id consilium, (metuo ne quid adrogantius apud talis viros videar dicere), ne actor quidem est is cui reus tam nocens, tam perditus, tam convictus aut occulte subripi aut impune eripi possit. his ego iudicibus non probabo C. Verrem contra leges pecuniam cepisse? sustinebunt tales viri se tot senatoribus, tot equitibus Romanis, tot civitatibus, tot hominibus honestissimis ex tam inlustri provincia, tot populorum privatorumque litteris non credidisse, tantae populi Romani voluntati restitisse?

non sum non sum in hic homo quisquam pecco locus iudex non is sum reus non is tempus non is consilium metuo ne quis adrogo apud talis vir video dico ne actor quidem sum is qui reus tam noceo tam perdo tam convinco aut occulte surripio aut impunis eripio possum hic ego judex non probo que verres contra lex pecunia capio sustineo talis vir sui tot senator tot eques romanus tot civitas tot homo honestus ex tam illustris provincia tot populus privo littera non credo tantus populus romanus voluntas resto


'adimo enim comperendinatum': quod habet lex in se molestissimum, bis ut causa dicatur,—quod aut mea causa potius est constitutum quam tua, aut nihilo tua potius quam mea. nam si bis dicere est commodum, certe utriusque commune est; si eum qui posterius dixit opus est redargui, accusatoris causa, ut bis ageretur, constitutum est. verum, ut opinor, Glaucia primus tulit ut comperendinaretur reus; antea vel iudicari primo poterat vel amplius pronuntiari. Vtram igitur putas legem molliorem? opinor, illam veterem, qua vel cito absolvi vel tarde condemnari licebat. ego tibi illam Aciliam legem restituo, qua lege multi semel accusati, semel dicta causa, semel auditis testibus condemnati sunt, nequaquam tam manifestis neque tantis criminibus quantis tu convinceris. Puta te non hac tam atroci, sed illa lege mitissima causam dicere. accusabo; respondebis; testibus editis ita mittam in consilium ut, etiamsi lex ampliandi faciat potestatem, tamen isti turpe sibi existiment non primo iudicare.

adimo enim comperendino qui habeo lex in sui molestus bis ut causa dico qui aut meus causa potis sum constituo quam tuus aut nihilum tuus potis quam meus nam si bis dico sum commodus certus uterque communis sum si is qui posterus dico opus sum redarguo accusator causa ut bis ago constituo sum verus ut opinor glaucion primus fero ut comperendino reus antea vel iudico primus possum vel amplus pronuntiaris vtram igitur puto lex mollis opinor ille vetus qui vel cito absolvo vel tardus condemnaris licet ego tu ille acilius lex restituo qui lex multus semel accuso semel dictum causa semel audio testis condemno sum nequaquam tam manifestus neque tantus crimen quantus tu convinco puta tu non hic tam atrox sed ille lex mitis causa dico accuso respondeo testis edo ita mitto in consilium ut etiamsi lex amplio facio potestas tamen iste turpis sui existimo non primus iudicaris


atque ut intellegatis ab isto prae lucro praedaque praesenti nec vectigalium nec posteritatis habitam esse rationem, cognoscite quid ad extremum scribat Metellus. IN RELIQVVM TAMEN TEMPVS VECTIGALIBVS PROSPEXI. in reliquum tempus vectigalibus ait se prospexisse. non scriberet se vectigalibus prospexisse nisi hoc vellet ostendere, te vectigalia perdidisse. quid enim erat quod vectigalibus prospiceret Metellus in decumis et in tota re frumentaria, si iste non vectigalia populi Romani quaestu suo pervertisset? atque ipse Metellus, qui vectigalibus prospicit, qui 'reliquos' aratores colligit, quid adsequitur nisi hoc, ut arent, si qui possunt, quibus aratrum saltem aliquod satelles istius Apronius reliquum fecit, qui tamen in agris spe atque exspectatione Metelli remanserunt? quid ceteri Siculi? quid ille maximus numerus aratorum qui non modo ex agris eiecti sunt, sed etiam ex civitatibus suis, ex provincia denique bonis fortunisque omnibus ereptis profugerunt, qua ratione ii revocabuntur? quot praetorum innocentia sapientiaque opus est ut illa aratorum multitudo aliquando in suis agris ac sedibus conlocetur?

atque ut intellego ab iste prae lucrum praeda praesens neque vectigalis neque posteritas habeo sum ratio cognosco quis ad exter scribo metellus in reliqvvm tamen tempvs vectigalibvs prospicio in reliquus tempus vectigal aio sui prospicio non scribo sui vectigal prospicio nisi hic volo ostendo tu vectigalis perdo quis enim sum qui vectigal prospicio metellus in decimus et in totus res frumentarius si iste non vectigalis populus romanus quaestus suus perverto atque ipse metellus qui vectigal prospicio qui reliquus arator colligo quis assequor nisi hic ut aro si qui possum qui arater saltem aliqui satelles iste apronius reliquus facio qui tamen in ager spes atque exspectatio metellus remaneo quis ceterus siculis quis ille magnus numerus arator qui non modo ex ager eicio sum sed etiam ex civitas suus ex provincia denique bonus fortuna omnis eripio profugio qui ratio is revoco quot praetor innocens sapio opus sum ut ille arator multitudo aliquando in suus ager atque sedes conloco


publicae litterae sunt deportatum Mercurium esse Messanam sumptu publico; dicunt quanti; praefuisse huic negotio publice legatum poleam. quid? is ubi est? praesto est, testis est. proagori Sopatri iussu. quis est hic? qui ad statuam adstrictus est. quid? is ubi est? vidistis hominem et verba eius audistis. demoliendum curavit Demetrius gymnasiarchus, quod is ei loco praeerat. quid? hoc nos dicimus? immo vero ipse praesens. Romae nuper ipsum istum esse pollicitum sese id signum legatis redditurum si eius rei testificatio tolleretur cautumque esset eos testimonium non esse dicturos,—dixit hoc apud vos Zosippus, et Ismenias, homines nobilissimi et principes Tyndaritanae civitatis.

publicus littera sum deportas mercurius sum messana sumo publicus dico quantus praesum hic negotium publicus legatus polea quis is ubi sum praesto sum testis sum proagorus sopater iussus quis sum hic qui ad statua adstringo sum quis is ubi sum video homo et verbum is audio demolio curo demetrius gymnasiarchus qui is is locus praesum quis hic nos dico immo verus ipse praesens roma nuper ipse iste sum polliceor sui is signum legatus reddo si is res testificatio tollo caveo sum is testimonium non sum dico dico hic apud tu zosippus et ismenius homo nobilis et princeps tyndaritanae civitas


quot vultis esse in uno furto peccatorum gradus, ut, si singulis insistere velim, progredi iste non possit? improbas frumentum Siculorum. quid? ipse quod mittis? peculiarem habes aliquam Siciliam quae tibi ex alio genere frumentum suppeditare possit? cum senatus decernit ut ematur in Sicilia frumentum, aut cum populus iubet, hoc, ut opinor, intellegit, ex Sicilia Siculum frumentum apportari oportere: tu cum civitatum Siciliae vulgo omne frumentum improbas, num ex Aegypto aut Syria frumentum Romam missurus es? improbas Halaesinum, Thermitanum, Cephaloeditanum, Amestratinum, Tyndaritanum, Herbitense, multarum praeterea civitatum! quid accidit tandem ut horum populorum agri frumentum eius modi te praetore ferrent,—quod numquam antea,—ut neque tibi neque populo Romano posset probari, praesertim cum ex isdem agris eiusdem anni frumentum ex decumis Romam mancipes advexissent? quid acciderat ut ex eodem horreo decumanum probaretur, emptum improbaretur? Dubiumne est quin ista omnis improbatio cogendae pecuniae causa nata sit?

quot volo sum in unus furtum peccator gradus ut si singuli insisto volo progredior iste non possum improbus frumentum siculus quis ipse qui mitto peculiaris habeo aliqui sicilia qui tu ex alius genus frumentum suppeditaris possum cum senatus decerno ut emo in sicilia frumentum aut cum populus iubeo hic ut opinor intellego ex sicilia siculis frumentum apportaris oportet tu cum civitas sicilia vulgo omnis frumentum improbus num ex aegyptus aut syria frumentum roma mitto sum improbus halaesinus thermitani cephaloeditanus amestratini tyndaritani herbitensis multus praeterea civitas quis accido tandem ut hic populus ager frumentum is modus tu praetor fero qui numquam antea ut neque tu neque populus romanus possum probaris praesertim cum ex idem ager idem annus frumentum ex decimus roma mancipo adveho quis accido ut ex idem horreum decimanus probo emo improbo dubis sum quin iste omnis improbatio cogo pecunia causa nata sum


non mehercule haec quae loquor crederem, iudices, tametsi vulgo audieram, nisi mecum ipse senex, cum mihi atque huic voluntati accusationis meae lacrimans gratias ageret, summa cum auctoritate esset locutus. statuitur, ut dico, eques Romanus annos prope Lxxxx natus in Aproni convivio, cum interea Apronius caput atque os suum unguento confricaret. 'quid est, Lolli?' inquit; 'tu nisi malo coactus recte facere nescis?' homo quid ageret, taceret responderet, quid faceret denique illa aetate et auctoritate praeditus nesciebat. Apronius interea cenam ac pocula poscebat; servi autem eius, qui et moribus isdem essent quibus dominus et eodem genere ac loco nati, praeter oculos Lolli haec omnia ferebant. ridere convivae, cachinnare ipse Apronius, nisi forte existimatis eum in vino ac ludo non risisse qui nunc in periculo atque exitio suo risum tenere non possit. ne multa, iudices: his contumeliis scitote Q. Lollium coactum ad Aproni leges condicionesque venisse.

non hercules hic qui loquor credo iudex tametsi vulgo audio nisi ego ipse senex cum ego atque hic voluntas accusatio meus lacrimo gratia ago summus cum auctoritas sum loquor statuo ut dico eques romanus annus prope lxxxx nascor in apronius convivium cum interea apronius caput atque os suus unguentum confrico quis sum lollius inquam tu nisi malus cogo rectus facio nescio homo quis ago taceo respondeo quis facio denique ille aetas et auctoritas praeditus nescio apronius interea cena atque poculum posco servio autem is qui et mos idem sum qui dominus et idem genus atque locus nascor praeter oculus lollius hic omnis fero rideo conviva cachinnaris ipse apronius nisi fors existimo is in vinum atque ludo non rideo qui nunc in periculum atque exitium suus risus teneo non possum ne multus iudex hic contumelia scio q lollius cogo ad apronius lex condicio venio


non te pudet, Verres, eius mulieris arbitratu gessisse praeturam quam L. Domitius ab se nominari vix sibi honestum esse arbitrabatur? reiecti a Chelidone capiunt consilium necessarium, ut suscipiant ipsi negotium. cum Habonio tutore, quod erat vix HS quadraginta milium, transigunt HS ducentis milibus. defert ad istum rem Habonius: ut sibi videatur, satis grandem pecuniam et satis impudentem esse. iste, qui aliquanto plus cogitasset, male accipit verbis Habonium, negat eum sibi illa decisione satis facere posse; ne multa, locaturum se esse confirmat.

non tu pudeo verres is mulier arbitratus gero praetorqueo quam l domitius ab sui nominaris vix sui honestus sum arbitror reicio ab chelidon capio consilium necessarius ut suscipio ipse negotium cum habonius tutor qui sum vix sestertius quadraginta mille transigo sestertius ducenti mille defero ad iste res habonius ut sui video satis grandis pecunia et satis impudens sum iste qui aliquantus multus cogito malus accipio verbum habonius nego is sui ille decisio satis facio possum ne multus loco sui sum confirmo