Pro Fonteio

CC BY 4.0 (estate-derived fields); included text keeps its per-record source license

Reuse requires the attribution line above (CC BY 4.0). Text records carry their own license_id; only open-display licenses appear in this file.

Licensed lexica and citation-only authorities are excluded from bulk dumps by construction — cite the authority, never reprint it.


is qui gessit in iudicium vocatur, vos qui in re non interfuistis causam una cum populo Romano cognoscitis, dicunt contra quibus invitissimis imperatum est, dicunt qui ex agris ex Cn. Pompei decreto decedere sunt coacti, dicunt qui ex belli caede et fuga nunc primum audent contra M. Fonteium inermem consistere. quid? coloni Narbonenses quid volunt, quid existimant? hunc per vos salvum volunt, se per hunc incolumis existimant esse. quid Massiliensium civitas? hunc praesentem eis adfecit honoribus quos habuit amplissimos; vos autem absens orat atque obsecrat ut sua religio, laudatio, auctoritas aliquid apud vestros animos momenti habuisse videatur.

is qui gero in iudicium voco tu qui in res non intersum causa unus cum populus romanus cognosco dico contra qui invitus impero sum dico qui ex ager ex cn pompejus decretum decedo sum cogo dico qui ex bellum caedes et fuga nunc primus audeo contra m fonteius inermis consisto quis colonus narbonensis quis volo quis existimo hic per tu salvus volo sui per hic incolumis existimo sum quis massiliensis civitas hic praesens is afficio honor qui habeo amplus tu autem absum oro atque obsecro ut suus religio laudatio auctoritas aliquis apud vester animus momentum habeo video


si, qui ob aliquod emolumentum suum cupidius aliquid dicere videntur, eis credi non convenit, credo maius emolumentum Caepionibus et Metellis propositum fuisse ex Q. Pompei damnatione, cum studiorum suorum obtrectatorem sustulissent, quam cunctae Galliae ex M. Fontei calamitate, in qua illa provincia prope suam immunitatem ac libertatem positam esse arbitratur. an, si homines ipsos spectare convenit, id quod in teste profecto valere plurimum debet, non modo cum summis civitatis nostrae viris sed cum infimo cive Romano quisquam amplissimus Galliae comparandus est? scit Indutiomarus quid sit testimonium dicere? movetur eo timore quo nostrum unus quisque, cum in eum locum productus est?

si qui ob aliqui emolumentum suus cupidus aliquis dico video is credo non convenio credo magnus emolumentum caepio et metellus propono sum ex q pompejus damnatio cum studium suus obtrectator tollo quam cunctus gallia ex m fonteius calamitas in qui ille provincia prope suus immunitas atque libertas pono sum arbitror an si homo ipse specto convenio is qui in testis profecto valeo multus debeo non modo cum summus civitas noster vis sed cum infimus civis romanus quisquam amplus gallia comparo sum scio indutiomarus quis sum testimonium dico moveo is timor quo nos unus quisque cum in is locus produco sum


exstat oratio hominis, ut opinio mea fert, nostrorum hominum longe ingeniosissimi atque eloquentissimi, C. Gracchi; qua in oratione permulta in L. Pisonem turpia ac flagitiosa dicuntur. at in quem virum! qui tanta virtute atque integritate fuit ut etiam illis optimis temporibus, cum hominem invenire nequam neminem posses, solus tamen Frugi nominaretur. quem cum in contionem Gracchus vocari iuberet et viator quaereret, quem Pisonem, quod erant plures: 'cogis me,' inquit, 'dicere inimicum meum Frugi.' is igitur vir quem ne inimicus quidem satis in appellando significare poterat, nisi ante laudasset, qui uno cognomine declarabatur non modo quis esset sed etiam qualis esset, tamen in falsam atque iniquam probrorum insimulationem vocabatur; M.

exsto oratio homo ut opinio meus fero noster homo longus ingeniosus atque eloquens que gracchus qui in oratio permultus in l piso turpis atque flagitiosus dico at in qui vir qui tantus virtus atque integritas sum ut etiam ille bonus tempus cum homo invenio nequam nemo possum solus tamen frugi nomino qui cum in contio gracchus vocaris iubeo et viator quaero qui piso qui sum multus cogo ego inquam dico inimicus meus frugi is igitur vir qui ne inimicus quidem satis in appello significaris possum nisi ante laudo qui unus cognomen declaro non modo quis sum sed etiam qualis sum tamen in falsus atque iniquus probrum insimulatio voco m


recordamini, iudices, quanto opere laborare soleatis non modo quid dicatis pro testimonio sed etiam quibus verbis utamini, ne quod minus moderate positum, ne quod ab aliqua cupiditate prolapsum verbum esse videatur; voltu denique laboratis ne qua significari possit suspicio cupiditatis, ut et, cum proditis, existimatio sit quaedam tacita de vobis pudoris ac religionis et, cum disceditis, ea diligenter conservata ac retenta videatur.

recordor iudex quantus opus laboro soleo non modo quis dico pro testimonium sed etiam qui verbum uto ne qui paruus modero pono ne qui ab aliqui cupiditas prolabor verbum sum video vultus denique laboro ne qui significo possum suspicio cupiditas ut et cum prodeo existimatio sum quidam taceo de tu pudor atque religio et cum discedo is diligenter conservo atque retineo video


videte igitur utrum sit aequius hominem honestissimum, virum fortissimum, civem optimum dedi inimicissimis atque immanissimis nationibus an reddi amicis, praesertim cum tot res sint quae vestris animis pro huius innocentis salute supplicent, primum generis antiquitas, quam Tusculo, ex clarissimo municipio, profectam in monumentis rerum gestarum incisam ac notatam videmus, tum autem continuae praeturae, quae et ceteris ornamentis et existimatione innocentiae maxime floruerunt, deinde recens memoria parentis, cuius sanguine non solum Asculanorum manus, a qua interfectus est, sed totum illud sociale bellum macula sceleris imbutum est, postremo ipse cum in omnibus vitae partibus honestus atque integer, tum in re militari cum summi consili et maximi animi, tum vero usu quoque bellorum gerendorum in primis eorum hominum qui nunc sunt exercitatus.

video igitur utrum sum aequus homo honestus vir fortis civis bonus do inimicus atque immanis natio an reddo amicus praesertim cum tot res sum qui vester animus pro hic innocens salus supplico primus genus antiquitas quam tusculus ex clarus municipium proficio in monumentum res gero incido atque noto video tum autem continuus praetura qui et ceterus ornamentum et existimatio innocentia magnus floreo deinde recens memoria parens qui sanguis non solus asculanus manus ab qui interficio sum sed totus ille social bellum macula scelus imbuo sum postremo ipse cum in omnis vita pars honestus atque integer tum in res militaris cum superus consilium et magnus animus tum verus usus quoque bellum gero in primus is homo qui nunc sum exercito


fuit, fuit illis iudicibus divinum ac singulare, iudices, consilium, qui se non solum de reo sed etiam de accusatore, de teste iudicare arbitrabantur, quid fictum, quid fortuna ac tempore adlatum, quid pretio corruptum, quid spe aut metu depravatum, quid a cupiditate aliqua aut inimicitiis profectum videretur. quae si iudex non amplectetur omnia consilio, non animo ac mente circumspiciet, si, ut quidque ex illo loco dicetur, ex oraculo aliquo dici arbitrabitur, profecto satis erit, id quod dixi antea, non surdum iudicem huic muneri atque officio praeesse; nihil erit quam ob rem ille nescio quis sapiens homo ac multarum rerum peritus ad res iudicandas requiratur.

sum sum ille judex divinus atque singularis iudex consilium qui sui non solus de reor sed etiam de accusator de testis iudicaris arbitror quis fingo quis fortuna atque tempus affero quis pretium corrumpo quis spes aut metus depravo quis ab cupiditas aliqui aut inimicitia proficiscor video qui si iudex non amplector omnis consilium non animus atque mens circumspicio si ut quisque ex ille locus dico ex oraculum aliquis dico arbitror profecto satis sum is qui dico antea non surdus judico hic munus atque officium praesum nihil sum quam ob res ille nescio quis sapio homo atque multus res pereo ad res judico requiro


tendit ad vos virgo Vestalis manus supplices easdem quas pro vobis dis immortalibus tendere consuevit. Cavete ne periculosum superbumque sit eius vos obsecrationem repudiare cuius preces si di aspernarentur, haec salva esse non possent. videtisne subito, iudices, virum fortissimum, M. Fonteium, parentis et sororis commemoratione lacrimas profudisse? qui numquam in acie pertimuerit, qui se armatus saepe in hostium manum multitudinemque immiserit, cum in eius modi periculis eadem se solacia suis relinquere arbitraretur quae suus pater sibi reliquisset, idem nunc conturbato animo pertimescit ne non modo ornamento et adiumento non sit suis sed etiam cum acerbissimo luctu dedecus aeternum miseris atque ignominiam relinquat.

tendo ad tu virgo vestal manus supplex idem qui pro tu deus immortalis tendo consuesco cavete ne periculosus superbus sum is tu obsecratio repudiaris qui prex si deus aspernor hic salvo sum non possum video subeo iudex vir fortis m fonteius parens et soror commemoratio lacrima profundo qui numquam in acies pertimesco qui sui armo saepe in hostis manus multitudo immitto cum in is modus periculum idem sui solacium suus relinquo arbitror qui suus pater sui relinquo idem nunc conturbo animus pertimesco ne non modo ornamentum et adjumentum non sum suus sed etiam cum acerbus luctus dedecus aeternus miser atque ignominia relinquo


si nulla pecunia numerata est, cuius pecuniae quinquagesima est?

si nullus pecunia numero sum qui pecunia quinquagesima sum


quid accusas, quid reprendis? nam quod in tabulis dodrantariis et quadrantariis, quas ait ab Hirtuleio institutas, Fontei officium desiderat, non possum existimare utrum ipse erret an vos in errorem inducere velit. quaero enim abs te, M. Plaetori, possitne tibi ipsi probata esse nostra causa, si, qua in re abs te M. Fonteius accusatur, auctorem habet eum quem tu maxime laudas Hirtuleium; qua in re autem laudas Hirtuleium, Fonteius idem fecisse reperitur. reprehendis solutionis genus; eodem modo Hirtuleium dissolvisse publicae tabulae coarguunt. laudas illum quod dodrantarias tabulas instituerit; easdem Fonteius instituit et eodem genere pecuniae. nam ne forte sis nescius et istas tabulas existimes ad diversam veteris aeris alieni rationem pertinere, ob unam causam et in uno genere sunt institutae. nam cum publicanis qui Africam, qui Aquileiense portorium

quis accuso quis reprehendo nam qui in tabula dodrantarius et quadrantarius qui aio ab hirtuleio instituo fonteius officium desidero non possum existimaris utrum ipse erro an tu in error induco volo quaero enim abs tu m plaetor possum tu ipse probo sum noster causa si qui in res abs tu m fonteius accuso auctor habeo is qui tu magnus laudo hirtuleium qui in res autem laudo hirtuleium fonteius idem facio reperio reprehendo solutio genus idem modo hirtuleium dissolvo publicus tabula coarguo laudo ille qui dodrantarius tabula instituo idem fonteius instituo et idem genus pecunia nam ne fors sum nescius et iste tabula existimo ad diverto veto aer alienus ratio pertineo ob unus causa et in unus genus sum instituo nam cum publicanus qui africa qui aquileiensis portorium


nunc vero cum laedat nemo bonus, laudent omnes vestri cives atque socii, oppugnent idem qui saepissime hanc urbem et hoc imperium oppugnarunt, cumque inimici M. Fontei vobis ac populo Romano minentur, amici ac propinqui supplicent vobis, dubitabitis non modo vestris civibus, qui maxime gloria ac laude ducuntur, verum etiam exteris nationibus et gentibus ostendere vos in sententiis ferendis civi parcere quam hosti cedere maluisse?

nunc verus cum laedo nemo bonus laudo omnis vester civis atque socius oppugno idem qui saepis hic urbs et hic imperium oppugno cum inimicus m fonteius tu atque populus romanus mino amicus atque propinquus supplico tu dubito non modo vester civis qui magnus gloria atque laus duco verus etiam exter natio et gens ostendo tu in sententia fero cieo parco quam hostis cedo malo


mihi enim semper una quaque de re testis non solum semel verum etiam breviter interrogandus est, saepe etiam non interrogandus, ne aut irato facultas ad dicendum data aut cupido auctoritas attributa esse videatur; vos et saepius eandem rem animis agitare et diutius uno quoque de teste cogitare potestis et, si quem nos interrogare noluimus, quae causa nobis tacendi fuerit existimare debetis. quam ob rem, si hoc iudici praescriptum lege aut officio putatis, testibus credere, nihil est cur alius alio iudice melior aut sapientior existimetur. Vnum est enim et simplex aurium iudicium et promisce et communiter stultis ac sapientibus ab natura datum.

ego enim semper unus quisque de res testis non solus semel verus etiam brevis interrogo sum saepe etiam non interrogo ne aut irascor facultas ad dico do aut cupido auctoritas attribuo sum video tu et saepis idem res animus agito et diu unus quoque de testis cogito possum et si qui nos interrogo nolo qui causa nos taceo sum existimaris debeo quam ob res si hic judicium praescribo lex aut officium puto testis credo nihil sum cur alius alius iudex bonus aut sapio existimo vnus sum enim et simplex auris iudicium et promiscuus et communis stultus atque sapio ab natura do


at infestis prope signis inferuntur Galli in M. Fonteium et instant atque urgent summo cum studio, summa cum audacia. video, iudices; sed multis et firmis praesidiis vobis adiutoribus isti immani atque intolerandae barbariae resistemus. primum obicitur contra istorum impetus Macedonia, fidelis et amica populo Romano provincia; quae cum se ac suas urbis non solum consilio sed etiam manu M. Fontei conservatam esse dicat, ut ipsa per hunc a Thraecum adventu ac depopulatione defensa est , sic ab huius nunc capite Gallorum impetus terroresque depellit.

at infestus prope signum infero gallus in m fonteius et insto atque urgeo superus cum studium summus cum audacia video iudex sed multus et firmus praesidium tu adiutor iste immanis atque intolero barbaria resisto primus obicio contra iste impetus macedonius fidelis et amicus populus romanus provincia qui cum sui atque suus urbs non solus consilium sed etiam manus m fonteius conservo sum dico ut ipse per hic ab thraecum advenio atque depopulatio defendo sum sic ab hic nunc caput gallus impetus terror depello


ecquem vere commemorare possumus parem consilio, gravitate, constantia, ceteris virtutibus, honoris, ingeni, rerum gestarum ornamentis M. Aemilio Scauro fuisse? tamen huius cuius iniurati nutu prope terrarum orbis regebatur iurati testimonio neque in C. Fimbriam neque in C. Memmium creditum est; noluerunt ei qui iudicabant hanc patere inimicitiis viam, quem quisque odisset, ut eum testimonio posset tollere. quantus in L. Crasso pudor fuerit, quod ingenium, quanta auctoritas, quis ignorat? tamen is cuius etiam sermo testimoni auctoritatem habebat, testimonio ipso, quae in M. Marcellum inimico animo dixit, probare non potuit.

ecqui verus commemoraris possum par consilium gravitas constantia ceterus virtus honor ingenium res gero ornamentum m aemilius scaurus sum tamen hic qui injuro nutus prope terra orbis rego juro testimonium neque in que fimbria neque in que memmius credo sum nolo is qui judico hic pateo inimicitia via qui quisque odi ut is testimonium possum tollo quantus in l crassus pudor sum qui ingenium quantus auctoritas quis ignoro tamen is qui etiam sermo testimonium auctoritas habeo testimonium ipse qui in m marcellus inimicus animus dico probaris non possum


deorum hominumque fidem! testis non invenitur in ducentiens et triciens sestertio! quam multorum hominum? sescentorum amplius. quibus in terris gestum negotium est? illo, illo, inquam, loco quem videtis. extra ordinemne pecunia est data? immo vero nummus nullus sine litteris multis commotus est. quae est igitur ista accusatio, quae facilius possit Alpis quam paucos aerari gradus ascendere, diligentius Rutenorum quam populi Romani defendat aerarium, libentius ignotis quam notis utatur, alienigenis quam domesticis testibus, planius se confirmare crimen libidine barbarorum quam nostrorum hominum litteris arbitretur?

deus homo fides testis non invenio in ducentiens et tricies sestertius quam multus homo sescentor amplus qui in terra gero negotium sum ille ille inquam locus qui video extra ordino pecunia sum do immo verus nummus nullus sine littera multus commoueo sum qui sum igitur iste accusatio qui facilis possum alpis quam paucus aerarius gradus ascendo diligo ruteni quam populus romanus defendo aerarius libet ignosco quam nosco uto alienigena quam domesticus testis planus sui confirmo crimen libido barbarus quam noster homo littera arbitror


cui miserae quod praesidium, quod solacium reliquum est hoc amisso? nam ceterae feminae gignere ipsae sibi praesidia et habere domi fortunarum omnium socium participemque possunt; huic vero virgini quid est praeter fratrem quod aut iucundum aut carum esse possit? nolite pati, iudices, aras deorum immortalium Vestaeque matris cotidianis virginis lamentationibus de vestro iudicio commoneri; prospicite ne ille ignis aeternus nocturnis Fonteiae laboribus vigiliisque servatus sacerdotis vestrae lacrimis exstinctus esse dicatur.

qui miser qui praesidium qui solacium reliquus sum hic amitto nam ceterus femina gigno ipse sui praesidium et habeo domus fortuna omnis socius participo possum hic verus virgo quis sum praeter frater qui aut iucundus aut caris sum possum nolo patior iudex ara deus immortalis vesta mater cottidianus virgo lamentatio de vester iudicium commoneo prospicio ne ille ignis aeternus nocturnus fonteius labor vigilia servo sacerdos vester lacrima exstinguo sum dico


recordamini quos legatos nuper in bello Italico L. Iulius, quos P. Rutilius, quos L. Cato, quos Cn. Pompeius habuerit; scietis fuisse tum M. Cornutum, L. Cinnam, L. Sullam, praetorios homines, belli gerendi peritissimos; praeterea C. Marium, P. Didium, Q. Catulum, P. Crassum, non litteris homines ad rei militaris scientiam, sed rebus gestis ac victoriis eruditos. age vero, nunc inferte oculos in curiam, introspicite penitus in omnis rei publicae partis; utrum videtis nihil posse accidere ut tales viri desiderandi sint, an, si acciderit, eorum hominum copia populum Romanum abundare? quae si diligenter attendetis, profecto, iudices, virum ad labores belli impigrum, ad pericula fortem, ad usum ac disciplinam peritum, ad consilia prudentem, ad casum fortunamque felicem domi vobis ac liberis vestris retinere quam inimicissimis populo Romano nationibus et crudelissimis tradere et condonare maletis.

recordor qui legatus nuper in bellum italicus l iulius qui p rutilus qui l cato qui cn pompejus habeo scio sum tum m cornutus l cinna l sulla praetorius homo bellum gero pereo praeterea que marius p didius q catulis p crassus non littera homo ad res militaris scientia sed res gero atque victoria erudio ago verus nunc infero oculus in curia introspicio penitus in omnis res publicus pars utrum video nihil possum accido ut talis vir desidero sum an si accido is homo copia populus romanus abundaris qui si diligenter attendo profecto iudex vir ad labor bellum impiger ad periculum fortis ad usus atque disciplina peritus ad consilium prudens ad casus fortuna felix domus tu atque liber vester retineo quam inimicus populus romanus natio et crudelis trado et condonaris malo


si hoc crimen optimis nominibus delegare possimus, et ita non ut culpam in alios transferamus, sed uti doceamus eos isti munitioni praefuisse qui facile officium suum et praestare et probare possunt, tamenne vos omnia in M. Fonteium iratis testibus freti conferetis? Cum maioribus rei publicae negotiis M. Fonteius impediretur, et cum ad rem publicam pertineret viam Domitiam muniri, legatis suis, primariis viris, C. Annio Bellieno et C. Fonteio, negotium dedit; itaque praefuerunt; imperaverunt pro dignitate sua quod visum est et probaverunt; quod vos, si nulla alia ex re, ex litteris quidem nostris quas exscripsistis et missis et adlatis certe scire potuistis. quas si antea non legistis, nunc ex nobis quid de eis rebus Fonteius ad legatos suos scripserit, quid ad eum illi rescripserint, cognoscite. L. M. ad C. Annivm leg., ad C. Fonteivm leg., L. A. ab C. Annio leg., ab C.Fonteio leg.

si hic crimen bonus nomen delegaris possum et ita non ut culpa in alius transfero sed uti doceo is iste munitio praesum qui facilis officium suus et praesto et probaris possum tamen tu omnis in m fonteius irascor testis fretus confero cos magnus res publicus negotium m fonteius impedio et cum ad res publicus pertineo via domitius munio legatus suus primarius vis que annius bellienus et que fonteius negotium do itaque praesum impero pro dignitas suus qui video sum et probo qui tu si nullus alius ex res ex littera quidem noster qui exscribo et mitto et affero certus scio possum qui si antea non lego nunc ex nos quis de is res fonteius ad legatus suus scribo quis ad is ille rescribo cognosco l m ad que annivm leg ad que fonteivm leg l ab ab que annius leg ab que fonteius leg


oportuisse an ita dissolvit ut omnes alii dissolverunt? nam ita ego defendo M. Fonteium, iudices, itaque contendo post legem Valeriam latam te quaestore usque ad T. Crispinum quaestorem aliter neminem solvisse; hunc omnium superiorum, huius autem omnis qui postea fuerint auctoritatem dico secutos.

oportet an ita dissolvo ut omnis alius dissolvo nam ita ego defendo m fonteius iudex itaque contendo post lex valeria fero tu quaestor usque ad t crispinus quaestor aliter nemo solvo hic omnis superus hic autem omnis qui postea sum auctoritas dico sequor


quid? si maiorem etiam hominum honestissimorum copiam adferam quae huius virtuti atque innocentiae testimonio possit esse, tamenne plus Gallorum consensio valebit quam summa auctoritas omnium? Cum Galliae Fonteius praeesset, scitis, iudices, maximos populi Romani exercitus in duabus Hispaniis clarissimosque imperatores fuisse. quam multi equites Romani, quam multi tribuni militum, quales et quot et quotiens legati ad eos exierunt ! exercitus praeterea Cn. Pompei maximus atque ornatissimus hiemavit in Gallia M. Fonteio imperante. satisne vobis multos, satis idoneos testis et conscios videtur ipsa fortuna esse voluisse earum rerum quae M. Fonteio praetore gererentur in Gallia? quem ex tanto hominum numero testem in hac causa producere potestis? quis est ex eo numero qui vobis auctor placeat? eo nos iam laudatore et teste utemur.

quis si magnus etiam homo honestus copia affero qui hic virtus atque innocentia testimonium possum sum tamen multus gallus consensio valeo quam summus auctoritas omnis cos gallia fonteius praesum scio iudex magnus populus romanus exercitus in duo hispania clarus imperator sum quam multus eques romanus quam multus tribunus miles qualis et quot et quotiens legatus ad is exeo exercitus praeterea cn pompejus magnus atque orno hiemo in gallia m fonteius impero sero tu multus satis idoneus testis et conscius video ipse fortuna sum volo is res qui m fonteius praetor gero in gallia qui ex tantus homo numerus testo in hic causa produco possum quis sum ex is numerus qui tu auctor placeo is nos iam laudator et testis uto


an vero dubitatis, iudices, quin insitas inimicitias istae gentes omnes et habeant et gerant cum populi Romani nomine? sic existimatis eos hic sagatos bracatosque versari, animo demisso atque humili, ut solent ei qui adfecti iniuriis ad opem iudicum supplices inferioresque confugiunt? nihil vero minus. hi contra vagantur laeti atque erecti passim toto foro cum quibusdam minis et barbaro atque immani terrore verborum; quod ego profecto non crederem, nisi aliquotiens ex ipsis accusatoribus vobiscum simul, iudices, audissem, cum praeciperent ut caveretis ne hoc absoluto novum aliquod bellum Gallicum concitaretur.

an verus dubito iudex quin inquiro inimicitia iste gens omnis et habeo et gero cum populus romanus nomen sic existimo is hic sagatus bracatus versaris animus demitto atque humilis ut soleo is qui afficio iniuria ad ops iudex supplex inferus confugio nihil verus paruus hic contra vago laetus atque erigo passim totus forum cum quidam minae et barbarus atque immanis terror verbum qui ego profecto non credo nisi aliquoties ex ipse accusator tu simul iudex audio cum praecipio ut caveo ne hic absolvo novus aliqui bellum gallicus concito


qua re si etiam monendi estis a me, iudices, quod non estis, videor hoc leviter pro mea auctoritate vobis praecipere posse, ut ex eo genere homines quorum cognita virtus, industria, felicitas in re militari sit diligenter vobis retinendos existimetis. fuit enim maior talium tum virorum in hac re publica copia; quae cum esset, tamen eorum non modo saluti sed etiam honori consulebatur. quid nunc vobis faciendum est studiis militaribus apud iuventutem obsoletis, fortissimis autem hominibus ac summis ducibus partim aetate, partim civitatis discordiis ac rei publicae calamitate consumptis, cum tot bella aut a nobis necessario suscipiantur aut subito atque improvisa nascantur? nonne et hominem ipsum ad dubia rei publicae tempora reservandum et ceteros studio laudis ac virtutis inflammandos putatis?

qui res si etiam moneo sum ab ego iudex qui non sum video hic levis pro meus auctoritas tu praecipio possum ut ex is genus homo qui cognosco virtus industria felicitas in res militaris sum diligenter tu retineo existimo sum enim magnus talis tum vir in hic res publicus copia qui cum sum tamen is non modo salus sed etiam honor consulo quis nunc tu facio sum studium militaris apud iuventus obsolesco fortis autem homo atque summus dux pars aetas pars civitas discordia atque res publicus calamitas consumo cum tot bellum aut ab nos necessarius suscipio aut subeo atque improvide nasco nonne et homo ipse ad dubius res publicus tempus reservo et ceterus studium laus atque virtus inflammo puto


'at hoc Galli negant.' at ratio rerum et vis argumentorum coarguit. potest igitur testibus iudex non credere? cupidis et iratis et coniuratis et ab religione remotis non solum potest sed etiam debet. etenim si, quia Galli dicunt, idcirco M. Fonteius nocens existimandus est, quid mihi opus est sapiente iudice, quid aequo quaesitore, quid oratore non stulto? dicunt enim Galli; negare non possumus. hic si ingeniosi et periti et aequi iudicis has partis esse existimatis ut, quoniam quidem testes dicunt, sine ulla dubitatione credendum sit, salus ipsa virorum fortium innocentiam tueri non potest; sin autem in rebus iudicandis non minimam partem tenere ad unam quamque rem aestimandam momentoque suo ponderandam sapientiam iudicis, videte ne multo vestrae maiores gravioresque partes sint ad cogitandum quam ad dicendum meae.

at hic gallus nego at ratio res et volo argumentor coarguo possum igitur testis iudex non credo cupidus et irascor et coniuratus et ab religio remoueo non solus possum sed etiam debeo etenim si quia gallus dico idcirco m fonteius noceo existimo sum quis ego opus sum sapio iudex quis aequus quaesitor quis orator non stultus dico enim gallus nego non possum hic si ingeniosus et pereo et aequum judex hic pars sum existimo ut quoniam quidem testis dico sine ullus dubitatio credo sum salus ipse vir fors innocentia tueor non possum sin autem in res judico non minimus pars teneo ad unus quisque res aestimo momentum suus pondero sapientia judex video ne multus vester magnus gravis pars sum ad cogito quam ad dico meus


constituitur ex altera parte ulterior Hispania, quae profecto non modo religione sua resistere istorum cupiditati potest sed etiam sceleratorum hominum periuria testimoniis ac laudationibus suis refutare. atque ex ipsa etiam Gallia fidelissima et gravissima auxilia sumuntur. venit huic subsidio misero atque innocenti Massiliensium cuncta civitas, quae non solum ob eam causam laborat ut huic, a quo ipsa servata est, parem gratiam referre videatur sed etiam quod ea condicione atque eo fato se in eis terris conlocatam esse arbitratur ne quid nostris hominibus istae gentes nocere possint.

constituo ex alter pars ulterior hispania qui profecto non modo religio suus resisto iste cupiditas possum sed etiam scelero homo periurium testimonium atque laudatio suus refutaris atque ex ipse etiam gallia fidelis et gravis auxilium sumo venio hic subsidium mitto atque innocens massiliensis cunctus civitas qui non solus ob is causa laboro ut hic ab quo ipse servo sum par gratia refero video sed etiam qui is condicio atque is fatum sui in is terra conloco sum arbitror ne quis noster homo iste gens noceo possum


si M. Fonteium, iudices, in causa deficerent omnia, si turpi adulescentia, vita infami, magistratibus quos ante oculos vestros gessit male gestis , convictus virorum bonorum testimoniis, legationibus flagitiose obitis, invisus suis omnibus in iudicium vocaretur, si in eo iudicio colonorum populi Romani Narbonensium, fidelissimorum sociorum Massiliensium, civium Romanorum omnium testimoniis tabulisque premeretur, tamen esset vobis magno opere providendum ne, quos ita adflictos a vestris patribus maioribusque accepissetis ut contemnendi essent, eos pertimuisse et eorum minis et terrore commoti esse videremini.

si m fonteius iudex in causa deficio omnis si turpis adulescentia vito infamis magistratus qui ante oculus vester gero malus gero convinco vir bonus testimonium legatio flagitiosus obeo invideo suus omnis in iudicium voco si in is iudicium colonus populus romanus narbonensis fidelis socius massiliensis civis romanus omnis testimonium tabula premo tamen sum tu magnus opus provideo ne qui ita affligo ab vester pater magnus accipio ut contemno sum is pertimeo et is minae et terror commoveo sum video


Magna me hercules causa, iudices, absolutionis cum ceteris causis haec est, ne quae insignis huic imperio macula atque ignominia suscipiatur, si hoc ita perlatum erit in Galliam, senatores equitesque populi Romani non testimoniis Gallorum, sed minis commotos rem ad illorum libidinem iudicasse. ita vero, si illi bellum facere conabuntur, excitandus nobis erit ab inferis C. Marius qui Indutiomaro isti minaci atque adroganti par in bello gerendo esse possit, excitandus Cn. Domitius et Q. Maximus qui nationem Allobrogum et belli reliquias suis iterum armis conficiat atque opprimat, aut, quoniam id quidem non potest, orandus erit nobis amicus meus, M. Plaetorius, ut suos novos clientis a bello faciendo deterreat, ut eorum iratos animos atque horribilis impetus deprecetur, aut, si non poterit, M. Fabium, subscriptorem eius, rogabimus ut Allobrogum animos mitiget, quoniam apud illos Fabiorum nomen amplissimum est . volunt isti aut quiescere, id quod victi ac subacti solent, aut, cum minantur, intellegere se populo Romano non metum belli sed spem triumphi ostendere?

magnus ego herculis causa iudex absolutio cum ceterus causa hic sum ne qui insignis hic imperium macula atque ignominia suscipio si hic ita perfero sum in gallia senator equito populus romanus non testimonium gallus sed minae commoveo res ad ille libido judico ita verus si ille bellum facio conor excito nos sum ab inferi que marius qui indutiomarus iste minax atque adrogo par in bellum gero sum possum excito cn domitius et q magnus qui natio allobroges et bellum reliquiae suus iterum arma confacio atque opprimo aut quoniam is quidem non possum oro sum nos amicus meus m plaetorius ut suus novi cliens ab bellum facio deterreo ut is irascor animus atque horribilis impetus deprecor aut si non possum m fabius subscriptor is rogo ut allobroges animus mitigo quoniam apud ille fabius nomen amplus sum volo iste aut quiesco is qui vinco atque subigo soleo aut cum mino intellego sui populus romanus non metus bellum sed spes triumphus ostendo


Plaetori matrem dum vixisset ludum, postquam mortua esset magistros habuisse.

plaetor mater dum vivo ludus postquam morior sum magister habeo


est in eadem provincia Narbo Martius, colonia nostrorum civium, specula populi Romani ac propugnaculum istis ipsis nationibus oppositum et obiectum; est item urbs Massilia, de qua ante dixi, fortissimorum fidelissimorumque sociorum, qui Gallicorum bellorum pericula praecipuis populi Romani praemiis compensarunt; est praeterea maximus numerus civium Romanorum atque equitum, hominum honestissimorum. huic provinciae quae ex hac generum varietate constaret M. Fonteius, ut dixi, praefuit; qui erant hostes, subegit, qui proxime fuerant, eos ex eis agris quibus erant multati decedere coegit, ceteris qui idcirco magnis saepe erant bellis superati ut semper populo Romano parerent, magnos equitatus ad ea bella quae tum in toto orbe terrarum a populo Romano gerebantur, magnas pecunias ad eorum stipendium, maximum frumenti numerum ad Hispaniense bellum tolerandum imperavit.

sum in idem provincia narbo martius colonia noster civis speculum populus romanus atque propugnaculis iste ipse natio oppono et obicio sum item urbs massilia de qui ante dico fortis fidelis socius qui gallicus bellum periculum praecipuus populus romanus praemium compenso sum praeterea magnus numerus civis romanus atque eques homo honestus hic provincia qui ex hic gener varietas consto m fonteius ut dico praesum qui sum hostis subigo qui propior sum is ex is ager qui sum multas decedo cogo ceterus qui idcirco magnus saepe sum bellum supero ut semper populus romanus pario magnus equito ad is bellum qui tum in totus orbis terra ab populus romanus gero magnus pecunia ad is stipendium magnus frumentum numerus ad hispaniensis bellum tolero impero


Gallos post haec dilutius esse poturos, quod illi venenum esse arbitrabuntur.

galli post hic diluo sum poturos qui ille venenum sum arbitror


video, iudices, esse crimen et genere ipso magnum—vectigal enim esse impositum fructibus nostris dicitur, et pecuniam permagnam ratione ista cogi potuisse confiteor—et invidia vel maximum ; maxime enim inimici hanc rem sermonibus divolgare voluerunt. sed ego ita existimo, quo maius crimen sit id quod ostendatur esse falsum, hoc maiorem ab eo iniuriam fieri qui id confingat. volt enim magnitudine rei sic occupare animos eorum qui audiunt ut difficilis aditus veritati relinquatur. de crimine vinario. de bello Vocontiorvm. de dispositione hibernorvm.

video iudex sum crimen et genus ipse magnus vectigal enim sum impono fructus noster dico et pecunia permagnus ratio iste cogo possum confiteor et invidia vel magnus magnus enim inimicus hic res sermo divolgaris volo sed ego ita existimo quo magnus crimen sum is qui ostendo sum falsus hic magnus ab is iniuria fio qui is confingo volo enim magnitudo res sic occuparis animus is qui audio ut difficilis aditus veritas relinquo de crimen vinarius de bellum vocontiorvm de dispositio hibernorvm


duorum magistratuum, quorum uterque in pecunia maxima tractanda procurandaque versatus est, triumviratus et quaesturae, ratio sic redditur, iudices, ut in eis rebus quae ante oculos gestae sunt, ad multos pertinuerunt, confectae publicis privatisque tabulis sunt, nulla significatio furti, nulla alicuius delicti suspicio reperiatur.

duo magistratus qui uterque in pecunia maximus tracto procuro verso sum triumviratus et quaestura ratio sic reddo iudex ut in is res qui ante oculus gero sum ad multus pertineo confacio publicus privo tabula sum nullus significatio furtum nullus aliquis delictum suspicio reperio


credo haec eadem Indutiomarum in testimonio timuisse aut cogitavisse, qui primum illud verbum consideratissimum nostrae consuetudinis 'arbitror', quo nos etiam tunc utimur cum ea dicimus iurati quae comperta habemus, quae ipsi vidimus, ex toto testimonio suo sustulit atque omnia se 'scire' dixit. verebatur enim videlicet ne quid apud vos populumque Romanum de existimatione sua deperderet, ne qua fama consequeretur eius modi, Indutiomarum, talem virum, tam cupide, tam temere dixisse; non intellegebat se in testimonio nihil praeter vocem et os et audaciam neque civibus suis neque accusatoribus nostris praestare debere.

credo hic idem indutiomaris in testimonium timeo aut cogito qui primus ille verbum considero noster consuetudo arbitror quo nos etiam tunc utor cum is dico juro qui comperio habeo qui ipse video ex totus testimonium suus tollo atque omnis sui scio dico vereor enim videlicet ne quis apud tu populus romanus de existimatio suus deperdo ne qui fama consequor is modus indutiomaris talis vir tam cupidus tam temere dico non intellego sui in testimonium nihil praeter voco et os et audacia neque civis suus neque accusator noster praesto debeo


quid? civium Romanorum quae voluntas est? nemo est ex tanto numero quin hunc optime de provincia, de imperio, de sociis et civibus meritum esse arbitretur. quoniam igitur, iudices, qui oppugnatum M. Fonteium cognostis, qui defensum velint, statuite nunc quid vestra aequitas, quid populi Romani dignitas postulet, utrum colonis vestris, negotiatoribus vestris, amicissimis atque antiquissimis sociis et credere et consulere malitis, an eis quibus neque propter iracundiam fidem neque propter infidelitatem honorem habere debetis.

quis civis romanus qui voluntas sum nemo sum ex tantus numerus quin hic optume de provincia de imperium de socius et civis mereo sum arbitror quoniam igitur iudex qui oppugno m fonteius cogo qui defendo volo statuo nunc quis vester aequitas quis populus romanus dignitas postulo utrum colonia vester negotiator vester amicus atque antiquus socius et credo et consulo malo an is qui neque propter iracundia fides neque propter infidelitas honor habeo debeo


quod si in turpi reo patiendum non esset ut quicquam isti se minis profecisse arbitrarentur, quid faciendum vobis in M. Fonteio arbitramini? de quo homine, iudices—iam enim mihi videor hoc prope causa duabus actionibus perorata debere dicere—de quo vos homine ne ab inimicis quidem ullum fictum probrorum non modo crimen sed ne maledictum quidem audistis. ecquis umquam reus, praesertim in hac vitae ratione versatus, in honoribus petendis, in potestatibus, in imperiis gerendis, sic accusatus est ut nullum probrum, nullum facinus, nulla turpitudo quae a libidine aut a petulantia aut ab audacia nata esset, ab accusatore obiceretur, si non vera, at ficta cum aliqua ratione ac suspicione?

qui si in turpis reor patior non sum ut quisquam iste sui minae proficio arbitror quis facio tu in m fonteius arbitror de quo homo iudex iam enim ego video hic prope causa duo actio peroro debeo dico de quo tu homo ne ab inimicus quidem ullus fingo probrum non modo crimen sed ne maledico quidem audio ecquis umquam reus praesertim in hic vita ratio verso in honor peto in potestas in imperium gero sic accuso sum ut nullus probrum nullus facinus nullus turpitudo qui ab libido aut ab petulantia aut ab audacia nata sum ab accusator obicio si non verus at fictum cum aliqui ratio atque suspicio


Fonteius ita duabus actionibus accusatus est ut obiectum nihil sit quo significari vestigium libidinis, petulantiae, crudelitatis, audaciae possit; non modo nullum facinus huius protulerunt sed ne dictum quidem aliquod reprehenderunt. quod si aut quantam voluntatem habent ad hunc opprimendum aut quantam ad male dicendum licentiam, tantum haberent aut ad ementiendum animi aut ad fingendum ingeni, non meliore fortuna ad probra non audienda M. Fonteius quam illi de quibus antea commemoravi fuisset. Frugi igitur hominem, iudices, frugi, inquam, et in omnibus vitae partibus moderatum ac temperantem, plenum pudoris, plenum offici, plenum religionis videtis positum in vestra fide ac potestate, atque ita ut commissus sit fidei, permissus potestati.

fonteius ita duo actio accuso sum ut obicio nihil sum quo significo vestigium libido petulantia crudelitas audacia possum non modo nullus facinus hic profero sed ne dico quidem aliqui reprehendo qui si aut quantus voluntas habeo ad hic opprimo aut quantus ad malus dico licentia tantus habeo aut ad ementior animus aut ad fingo ingenium non bonus fortuna ad probrum non audio m fonteius quam ille de qui antea commemoro sum frugi igitur homo iudex frugi inquam et in omnis vita pars modero atque tempero plenus pudor plenus officio plenus religio video pono in vester fides atque potestas atque ita ut committo sum fides permitto potestas


frumenti maximus numerus e Gallia, peditatus amplissimae copiae e Gallia, equites numero plurimi e Gallia.

frumentum magnus numerus e gallia pedito amplus copia e gallia eques numerus plurimus e gallia


propugnat pariter pro salute M. Fontei Narbonensis colonia, quae per hunc ipsa nuper obsidione hostium liberata nunc eiusdem miseriis ac periculis commovetur. denique ut oportet bello Gallico, ut maiorum iura moresque praescribunt, nemo est civis Romanus qui sibi ulla excusatione utendum putet; omnes illius provinciae publicani, agricolae, pecuarii, ceteri negotiatores uno animo M. Fonteium atque una voce defendunt. quod si tantas auxiliorum nostrorum copias Indutiomarus ipse despexerit, dux Allobrogum ceterorumque Gallorum, num etiam de matris hunc complexu, lectissimae miserrimaeque feminae, vobis inspectantibus avellet atque abstrahet? praesertim cum virgo Vestalis ex altera parte germanum fratrem complexa teneat vestramque, iudices, ac populi Romani fidem imploret; quae pro vobis liberisque vestris tot annos in dis immortalibus placandis occupata est ut ea nunc pro salute sua fratrisque sui animos vestros placare possit.

propugno pariter pro salus m fonteius narbonensis colonia qui per hic ipse nuper obsidio hostis libero nunc idem miseria atque periculum commoveo denique ut oportet bellum gallicus ut magnus ius mos praescribo nemo sum civis romanus qui sui ullus excusatio utor puto omnis ille provincia publicanus agricola pecuarius ceterus negotiator unus animus m fonteius atque unus vox defendo qui si tantus auxilia noster copia indutiomarus ipse despicio dux allobroges ceter gallus num etiam de mater hic complexus lectus miser femina tu inspecto avello atque abstraho praesertim cum virgo vestal ex alter pars germanus frater complector teneo vester iudex atque populus romanus fides imploro qui pro tu libo vester tot annus in deus immortalis placo occupo sum ut is nunc pro salus suus frater suus animus vester placo possum


O fortunam longe disparem, M. Fontei, si deligere potuisses ut potius telis tibi Gallorum quam periuriis intereundum esset! tum enim vitae socia virtus, mortis comes gloria fuisset; nunc vero qui est dolor victoriae te atque imperi poenas ad eorum arbitrium sufferre qui aut victi armis sunt aut invitissimi paruerunt! A quo periculo defendite, iudices, civem fortem atque innocentem; curate ut nostris testibus plus quam alienigenis credidisse videamini, plus saluti civium quam hostium libidini consuluisse, graviorem duxisse eius obsecrationem quae vestris sacris praesit quam eorum audaciam qui cum omnium sacris delubrisque bella gesserunt. postremo prospicite, iudices, id quod ad dignitatem populi Romani maxime pertinet, ut plus apud vos preces virginis Vestalis quam minae Gallorum valuisse videantur.

o fortuna longus disparis m fonteius si deligo possum ut potis telum tu gallus quam perjurium intereo sum tum enim vita socio virtus mors comes gloria sum nunc verus qui sum dolor victoria tu atque imperium poena ad is arbitrium suffero qui aut vinco arma sum aut invitus pareo ab quo periculum defendo iudex civis fortis atque innocens curo ut noster testis multus quam alienigena credo video multus salus civis quam hostis libido consulo gravis duco is obsecratio qui vester sacrum praesum quam is audacia qui cum omnis sacrum delubrum bellum gero postremo prospicio iudex is qui ad dignitas populus romanus magnus pertineo ut multus apud tu prex virgo vestal quam minae gallus valeo video


videte quo descendam, iudices, quam longe videar ab consuetudine mea et cautione ac diligentia discedere. Vnae tabulae proferantur, in quibus vestigium sit aliquod quod significet pecuniam M. Fonteio datam, unum ex tot negotiatorum, colonorum, publicanorum, aratorum, pecuariorum numero testem producant; vere accusatum esse concedam. pro di immortales! quae haec est causa, quae defensio? provinciae Galliae M. Fonteius praefuit, quae constat ex eis generibus hominum et civitatum qui, ut vetera mittam, partim nostra memoria bella cum populo Romano acerba ac diuturna gesserunt, partim modo ab nostris imperatoribus subacti, modo bello domiti, modo triumphis ac monumentis notati, modo ab senatu agris urbibusque multati sunt, partim qui cum ipso M. Fonteio ferrum ac manus contulerunt multoque eius sudore ac labore sub populi Romani imperium dicionemque ceciderunt.

video quo descendo iudex quam longus video ab consuetudo meus et cautio atque diligentia discedo vnae tabula profero in qui vestigium sum aliqui qui significo pecunia m fonteius do unus ex tot negotiator colonus publicanus arator pecuarius numerus testo produco verus accuso sum concedo pro deus immortalis qui hic sum causa qui defensio provincia gallia m fonteius praesum qui consto ex is genus homo et civitas qui ut vetero mitto pars noster memoria bellum cum populus romanus acerbus atque diuturnus gero pars modo ab noster imperator subigo modo bellum domo modo triumphus atque monumentum notas modo ab senatus ager urbs multas sum pars qui cum ipse m fonteius ferrum atque manus confero multus is sudor atque labor sub populus romanus imperium dicio cado


postremo his quicquam sanctum ac religiosum videri potest qui, etiam si quando aliquo metu adducti deos placandos esse arbitrantur, humanis hostiis eorum aras ac templa funestant, ut ne religionem quidem colere possint, nisi eam ipsam prius scelere violarint? quis enim ignorat eos usque ad hanc diem retinere illam immanem ac barbaram consuetudinem hominum immolandorum? quam ob rem quali fide, quali pietate existimatis esse eos qui etiam deos immortalis arbitrentur hominum scelere et sanguine facillime posse placari? Cum his vos testibus vestram religionem coniungetis, ab his quicquam sancte aut moderate dictum putabitis? hoc vestrae mentes tam castae,

postremo hic quisquam sancio atque religiosus video possum qui etiam si quando aliquis metus adduco deus placo sum arbitror humanus hostia is ara atque templum funesto ut ne religio quidem colo possum nisi is ipse prior scelus violo quis enim ignoro is usque ad hic dies retineo ille immanis atque barbara consuetudo homo immolo quam ob res qual fides qual pietas existimo sum is qui etiam deus immortal arbitror homo scelus et sanguis facilis possum placaris cos hic tu testis vester religio conjungo ab hic quisquam sancio aut modero dico puto hic vester mens tam castus


quid est igitur ubi elucere possit prudentia, ubi discerni stultus auditor et credulus ab religioso et sapienti iudice? nimirum illud in quo ea quae dicuntur a testibus coniecturae et cogitationi traduntur, quanta auctoritate, quanta animi aequitate, quanto pudore, quanta fide, quanta religione, quanto studio existimationis bonae, quanta cura, quanto timore dicantur. an vero vos id in testimoniis hominum barbarorum dubitabitis quod persaepe et nostra et patrum memoria sapientissimi iudices de clarissimis nostrae civitatis viris dubitandum non putaverunt? qui Cn. et Q. Caepionibus, L. et Q. Metellis testibus in Q. Pompeium, hominem novum, non crediderunt, quorum virtuti, generi, rebus gestis fidem et auctoritatem in testimonio cupiditatis atque inimicitiarum suspicio derogavit. ecquem hominem vidimus,

quis sum igitur ubi eluceo possum prudentia ubi discerno stultus auditor et credulus ab religiosus et sapio iudex nimirum ille in quo is qui dico ab testis conicio et cogitatio trado quantus auctoritas quantus animus aequitas quantus pudor quantus fides quantus religio quantus studium existimatio bonus quantus cura quantus timor dico an verus tu is in testimonium homo barbarus dubito qui persaepe et noster et pater memoria sapio iudex de clarus noster civitas vis dubito non puto qui cn et q caepio l et q metellus testis in q pompejus homo novus non credo qui virtus gener res gero fides et auctoritas in testimonium cupiditas atque inimicitiaris suspicio derogo ecqui homo video


satis opinor esse perspicuum, iudices, hanc rationem munitionis neque ad M. Fonteium pertinere et ab eis esse tractatam quos nemo possit reprehendere. cognoscite nunc de crimine vinario, quod illi invidiosissimum et maximum esse voluerunt. crimen a Plaetorio, iudices, ita constitutum est, M. Fonteio non in Gallia primum venisse in mentem ut portorium vini institueret, sed hac inita iam ac proposita ratione Roma profectum. itaque Titurium Tolosae quaternos denarios in singulas vini amphoras portori nomine exegisse; Croduni Porcium et munium ternos et victoriatum, Vulchalone Servaeum binos et victoriatum; atque in his locis ab eis portorium esse exactum si qui Cobiomago—qui vicus inter Tolosam et Narbonem est—deverterentur neque Tolosam ire vellent; Elesiodulis C. Annium senos denarios ab eis qui ad hostem portarent exegisse.

satis opinor sum perspicuus iudex hic ratio munitio neque ad m fonteius pertineo et ab is sum tracto qui nemo possum reprehendo cognosco nunc de crimen vinarius qui ille invidiosus et magnus sum volo crimen ab plaetorius iudex ita constituo sum m fonteius non in gallia primus venio in mens ut portorium vinum instituo sed hic ineo iam atque propono ratio roma proficiscor itaque titurius tolosa quaterni denarius in singulus vinum amphora portor nomen exigo crodunum porcius et munis terni et victoriatus vulchalone servaeum bini et victoriatus atque in hic locus ab is portorium sum exigo si qui cobiomago qui vicus inter tolosa et narbo sum deverto neque tolosa eo volo elesiodulis que annius seni denarius ab is qui ad hostis porto exigo


dubitabitis etiam diutius, iudices, quin illud quod initio vobis proposui verissimum sit, aliud per hoc iudicium nihil agi nisi ut M. Fonteio oppresso testimoniis eorum quibus multa rei publicae causa invitissimis imperata sunt, segniores posthac ad imperandum ceteri sint, cum videatis eos oppugnare quibus victoribus populi Romani imperium incolume esse non possit? obiectum est etiam quaestum M. Fonteium ex viarum munitione fecisse, ut aut ne cogeret munire, aut id quod munitum esset ne improbaret. si et coacti sunt munire omnes et multorum opera improbata sunt, certe utrumque falsum est, et ob vacationem pretium datum, cum immunis nemo fuerit, et ob probationem, cum multa improbata sint. quid?

dubito etiam diu iudex quin ille qui initium tu propono verus sum alius per hic iudicium nihil ago nisi ut m fonteius opprimo testimonium is qui multus res publicus causa invitus impero sum segnis posthac ad impero ceterus sum cum video is oppugnaris qui victor populus romanus imperium incolumis sum non possum obicio sum etiam quaestus m fonteius ex viaris munitio facio ut aut ne cogo munio aut is qui munio sum ne improbo si et cogo sum munio omnis et multus opus improbo sum certus uterque falsus sum et ob vacatio pretium do cum immunis nemo sum et ob probatio cum multus improbo sum quis


M. Aemilium Scaurum, summum nostrae civitatis virum, scimus accusatum a M. Bruto. exstant orationes, ex quibus intellegi potest multa in illum ipsum Scaurum esse dicta, falso; quis negat? verum tamen ab inimico dicta et obiecta. quam multa M'. Aquilius audivit in suo iudicio, quam multa L. Cotta, denique P. Rutilius! qui, etsi damnatus est, mihi videtur tamen inter viros optimos atque innocentissimos esse numerandus. ille igitur ipse homo sanctissimus ac temperantissimus multa audivit in sua causa quae ad suspicionem stuprorum ac libidinum pertinerent.

m aemilius scaurus superus noster civitas vir scio accuso ab m brutus exsto oratio ex qui intellego possum multus in ille ipse scaurus sum dictum fallo quis nego verus tamen ab inimicus dictum et objecto quam multus m aquilius audio in suus iudicium quam multus l cotta denique p rutilus qui etsi damno sum ego video tamen inter vir bonus atque innocens sum numero ille igitur ipse homo sancio atque tempero multus audio in suus causa qui ad suspicio stuprum atque libido pertineo


cite nemo, nemo, inquam, iudices, reperietur qui unum se in quaestura M. Fonteio nummum dedisse, aut illum ex ea pecunia quae pro aerario solveretur detraxisse dicat; nullius in tabulis ulla huius furti significatio, nullum in eis nominibus intertrimenti aut deminutionis vestigium reperietur. atqui homines, si qui in hoc genere quaestionis accusati sunt, reprehensos videmus primum testibus; difficile est enim eum qui magistratui pecuniam dederit non aut induci odio ut dicat aut cogi religione; deinde si qua gratia testes deterrentur, tabulae quidem certe incorruptae atque integrae manent. fac omnis amicissimos Fonteio fuisse, tantum hominum numerum ignotissimorum atque alienissimorum pepercisse huius capiti, consuluisse famae; res ipsa tamen ac ratio litterarum confectioque tabularum habet hanc vim ut ex acceptis et datis quidquid fingatur, aut surripiatur, aut non constet, appareat. acceptas populo Romano pecunias omnis isti rettulerunt; si protinus aliis aeque magnas aut solverunt aut dederunt, ut, quod acceptum populo Romano est, id expensum cuipiam sit, certe nihil potest esse detractum. sin aliquid domum tulerunt, ex eorum arca, e ra

cieo nemo nemo inquam iudex reperio qui unus sui in quaestura m fonteius nummus do aut ille ex is pecunia qui pro aerarius solvo detraho dico nullus in tabula ullus hic furtum significatio nullus in is nomen intertrimentum aut deminutio vestigium reperio atqui homo si qui in hic genus quaestio accuso sum reprehendo video primus testis difficilis sum enim is qui magistratus pecunia do non aut induco odium ut dico aut cogo religio deinde si qui gratia testis deterreo tabula quidem certus incorruptus atque integer maneo facio omnis amicus fonteius sum tantus homo numerus ignosco atque alienus parco hic caput consulo fama res ipse tamen atque ratio litteraris confectio tabularis habeo hic vis ut ex accipio et do quisquis fingo aut surripio aut non consto appareo accipio populus romanus pecunia omnis iste refero si protinus alius aequus magnus aut solvo aut do ut qui accipio populus romanus sum is expendo qui sum certus nihil possum sum detraho sin aliquis domus fero ex is arca e ra


an vero istas nationes religione iuris iurandi ac metu deorum immortalium in testimoniis dicendis commoveri arbitramini? quae tantum a ceterarum gentium more ac natura dissentiunt, quod ceterae pro religionibus suis bella suscipiunt, istae contra omnium religiones; illae in bellis gerendis ab dis immortalibus pacem ac veniam petunt, istae cum ipsis dis immortalibus bella gesserunt. hae sunt nationes quae quondam tam longe ab suis sedibus Delphos usque ad Apollinem Pythium atque ad oraculum orbis terrae vexandum ac spoliandum profectae sunt. ab isdem gentibus sanctis et in testimonio religiosis obsessum Capitolium est atque ille Iuppiter cuius nomine maiores nostri vinctam testimoniorum fidem esse voluerunt.

an verus iste natio religio ius iuro atque metus deus immortalis in testimonium dico commoveo arbitror qui tantus ab ceteraris gens mos atque natura dissentio qui ceterus pro religio suus bellum suscipio iste contra omnis religio ille in bellum gero ab deus immortalis pax atque venio peto iste cum ipse deus immortalis bellum gero hic sum natio qui quondam tam longus ab suus sedes delphi usque ad apollo pythius atque ad oraculis orbis terra vexo atque spolio proficio sum ab idem gens sanctus et in testimonium religiosus obsedeo capitolium sum atque ille iuppiter qui nomen magnus noster vincio testimonium fides sum volo


tam integrae sibi suscipient ut, cum omnes legati nostri qui illo triennio in Galliam venerunt, omnes equites Romani qui in illa provincia fuerunt, omnes negotiatores eius provinciae, denique omnes in Gallia qui sunt socii populi Romani atque amici, M. Fonteium incolumem esse cupiant, iurati privatim et publice laudent, vos tamen cum Gallis iugulare malitis? quid ut secuti esse videamini? voluntatemne hominum? gravior igitur vobis erit hostium voluntas quam civium? an dignitatem testium? potestis igitur ignotos notis, iniquos aequis, alienigenas domesticis, cupidos moderatis, mercennarios gratuitis, impios religiosis, inimicissimos huic imperio ac nomini bonis ac fidelibus et sociis et civibus anteferre?

tam integer sui suscipio ut cum omnis legatus noster qui ille triennium in gallia venio omnis eques romanus qui in ille provincia sum omnis negotiator is provincia denique omnis in gallia qui sum socius populus romanus atque amicus m fonteius incolumis sum cupio juro privatim et publicus laudo tu tamen cum gallus iugulo malo quis ut sequor sum video voluntas homo gravis igitur tu sum hostis voluntas quam civis an dignitas testis possum igitur ignotus nosco iniquus aequus alienigenus domesticus cupidus modero mercenarius gratuitus impii religiosus inimicus hic imperium atque nomen bonus atque fidelis et socius et civis antefero


hoc praetore oppressam esse aere alieno Galliam. A quibus versuras tantarum pecuniarum factas esse dicunt? a Gallis? nihil minus. A quibus igitur? A civibus Romanis qui negotiantur in Gallia. cur eorum verba non audimus? cur eorum tabulae nullae proferuntur? insector ultro atque insto accusatori, iudices; insector, inquam, et flagito testis. plus ego in hac causa laboris et operae consumo in poscendis testibus quam ceteri defensores in refutandis. audaciter hoc dico, iudices, non temere confirmo. Referta Gallia negotiatorum est, plena civium Romanorum. nemo Gallorum sine cive Romano quicquam negoti gerit, nummus in Gallia nullus sine civium Romanorum tabulis commovetur.

hic praetor opprimo sum aer alienus gallia ab qui verro tantaris pecunia facio sum dico ab gallus nihil paruus ab qui igitur ab civis romanus qui negotior in gallia cur is verbum non audio cur is tabula nullus profero insecto ultro atque insto accusator iudex insecto inquam et flagito testis multus ego in hic causa labor et opera consumo in posco testis quam ceterus defensor in refuto audax hic dico iudex non temere confirmo refercio gallia negotiator sum plenus civis romanus nemo gallus sine civis romanus quisquam negotium gero nummus in gallia nullus sine civis romanus tabula commoveo


an vero illi equites Romani quos nos vidimus, qui nuper in re publica iudiciisque maxime floruerunt, habuerunt tantum animi, tantum roboris ut L. Crasso, M. Scauro testi non crederent; vos Volcarum atque Allobrogum testimoniis non credere timetis? si inimico testi credi non oportuit, inimicior Marcello Crassus aut Fimbriae Scaurus ex civilibus studiis atque obtrectatione domestica quam huic Galli? quorum qui optima in causa sunt, equites, frumentum pecuniam semel atque iterum ac saepius invitissimi dare coacti sunt, ceteri partim ex veteribus bellis agro multati, partim ab hoc ipso bello superati et oppressi.

an verus ille eques romanus qui nos video qui nuper in res publicus judicium magnus floreo habeo tantus animus tantus robur ut l crassus m scaurus testis non credo tu volcaris atque allobroges testimonium non credo timeo si inimicus testis credo non oportet inimicus marcellus crassus aut fimbria scaurus ex civilis studium atque obtrectatio domesticus quam hic gallus qui qui bonus in causa sum eques frumentum pecunia semel atque iterum atque saepis invitus do cogo sum ceterus pars ex vetus bellum ager multas pars ab hic ipse bellum supero et opprimo


Hispaniensis legatio consecuta est turbulentissimo rei publicae tempore, cum adventu L. Sullae maximi exercitus in Italiam cives vi dissiderent, non iudiciis ac legibus; atque hoc rei publicae statu desperato qualis

hispaniensis legatio consequor sum turbulentus res publicus tempus cum advenio l sulla magnus exercitus in italia civis vis dissido non iudicium atque lex atque hic res publicus status despero qualis