Pro A. Cluentio

CC BY 4.0 (estate-derived fields); included text keeps its per-record source license

Reuse requires the attribution line above (CC BY 4.0). Text records carry their own license_id; only open-display licenses appear in this file.

Licensed lexica and citation-only authorities are excluded from bulk dumps by construction — cite the authority, never reprint it.


itaque rem excogitat singularem. atque haec, iudices, quae vera dicuntur a nobis facilius credetis, si cum animis vestris longo intervallo recordari Gaii Staieni vitam et naturam volueritis; nam perinde ut opinio est de cuiusque moribus, ita quid ab eo factum aut non factum sit existimari potest. cum esset egens, sumptuosus, audax, callidus, perfidiosus, et cum domi suae miserrimus in locis inanissimis tantum nummorum positum videret, ad omnem malitiam et fraudem versare mentem suam coepit. 'ego dem iudicibus? mihi ipsi igitur praeter periculum et infamiam quid quaeretur? nihil excogitem quam ob rem Oppianicum damnari necesse sit? quid tandem? — nihil enim est quod non fieri possit — si quis eum forte casus ex periculo eripuerit, nonne reddendum est? praecipitantem igitur impellamus' inquit 'et perditum prosternamus.'

itaque res excogito singularis atque hic iudex qui verus dico ab nos facilis credo si cum animus vester longus intervallum recordaris gaius staienus vita et natura volo nam perinde ut opinio sum de quisque mos ita quis ab is facio aut non facio sum existimo possum cum sum egeo sumptuosus audax callidus perfidiosus et cum domus suus miser in locus inanis tantus nummus pono video ad omnis malitia et fraudo versaris mens suus coepio ego do judex ego ipse igitur praeter periculum et infamia quis quaero nihil excogito quam ob res oppianicus damnaris necesse sum quis tandem nihil enim sum qui non fio possum si quis is fors casus ex periculum eripio nonne reddo sum praecipito igitur impello inquam et perdo prosterno


itaque in respondendo primum exposuit utriusque rationem temporis ut oratio ex re et ex causa habita videretur, deinde ut intellegere posset Brutus quem hominem et non solum qua eloquentia verum etiam quo lepore et quibus facetiis praeditum lacessisset, tris ipse excitavit recitatores cum singulis libellis quos M. Brutus, pater illius accusatoris, de iure civili reliquit. Eorum initia cum recitarentur, ea quae vobis nota esse arbitror: 'forte evenit ut ruri in Privernati essemus ego et Brutus filius,' fundum Privernatem flagitabat; 'in Albano eramus ego et Brutus filius,' Albanum poscebat; 'in Tiburti forte cum adsedissemus ego et Brutus filius,' Tiburtem fundum requirebat; Brutum autem, hominem sapientem, quod fili nequitiam videret, quae praedia ei relinqueret testificari voluisse dicebat. quod si potuisset honeste scribere se in balneis cum id aetatis filio fuisse, non praeterisset; eas se tamen ab eo balneas non ex libris patris sed ex tabulis et ex censu quaerere. Crassus tum ita Brutum ultus est ut illum recitationis suae paeniteret; moleste enim fortasse tulerat se in eis orationibus reprehensum quas de re publica habuisset, in quibus forsitan magis requiratur constantia. ego autem illa recitata esse non moleste fero.

itaque in respondeo primus expono uterque ratio tempus ut oratio ex res et ex causa habeo video deinde ut intellego possum brutus qui homo et non solus qui eloquentia verus etiam quo lepor et qui facetia praeditus lacesso tres ipse excito recitator cum singuli libellus qui m brutus pater ille accusator de ius civilis relinquo eos initium cum recito is qui tu nosco sum arbitror fors evenio ut rus in privernati sum ego et brutus filius fundus privernatem flagito in albanus sum ego et brutus filius albanus posco in tiburtus fors cum adsedeo ego et brutus filius tiburtem fundus requiro brutus autem homo sapio qui filis nequitia video qui praedium is relinquo testificor volo dico qui si possum honestus scribo sui in balnea cum is aetas filius sum non praetereo is sui tamen ab is balneae non ex liber pater sed ex tabula et ex census quaero crassus tum ita brutus ulciscor sum ut ille recitatio suus paeniteo molestus enim fortasse fero sui in is oratio reprehendo qui de res publicus habeo in qui forsitan magis requiro constantia ego autem ille recito sum non molestus fero


interim brevi tempore illi qui erant in agrum Gallicum profecti Larinum revertuntur; interfectum esse Marcum Aurium nuntiant. animi non solum propinquorum sed etiam omnium Larinatium odio Oppianici et illius adulescentis misericordia commoventur. itaque cum Aulus Aurius is qui antea denuntiarat clamore hominem ac minis insequi coepisset, Larino profugit et se in castra clarissimi viri, Quinti Metelli, contulit.

interim brevis tempus ille qui sum in ager gallicus proficiscor larinum revorto interficio sum marcus aurius nuntio animus non solus propinquus sed etiam omnis larinates odium oppianicus et ille adulescens misericordia commoveo itaque cum aulus aurius is qui antea denuntio clamor homo atque minae insequor coepio larinum profugio et sui in castrum clarus vir quintius metellus confero


video igitur, iudices, animadvertisse censores in iudices quosdam illius consili Iuniani, cum istam ipsam causam subscriberent. hic illud primum commune proponam, numquam animadversionibus censoriis hanc civitatem ita contentam ut rebus iudicatis fuisse. neque in re nota consumam tempus; exempli causa ponam illud unum, Gaium Getam, cum a Lucio Metello et Gnaeo Domitio censoribus ex senatu eiectus esset, censorem esse ipsum postea factum et, cuius mores erant a censoribus reprehensi, hunc postea et populi Romani et eorum qui in ipsum animadverterant moribus praefuisse. quod si illud iudicium putaretur, ut ceteri turpi iudicio damnati in perpetuum omni honore ac dignitate privantur, sic hominibus ignominia notatis neque ad honorem aditus neque in curiam reditus esset.

video igitur iudex animadverto censor in iudex quidam ille consilium junianus cum iste ipse causa subscribo hic ille primus communis propono numquam animadversio censorius hic civitas ita contendo ut res judico sum neque in res nosco consumo tempus exemplum causa pono ille unus gaius geta cum ab lucius metellus et gnaeus domitius censor ex senatus eicio sum censor sum ipse postea facio et qui mos sum ab censor reprehendo hic postea et populus romanus et is qui in ipse animadverto mos praesum qui si ille iudicium puto ut ceterus turpis iudicium damno in perpetuus omnis honor atque dignitas privo sic homo ignominia notas neque ad honor aditus neque in curia redeo sum


at enim Staienus non fuit ab Oppianico sed a Cluentio ad iudicium corrumpendum constitutus. cur eum, cum in consilium iretur, Cluentius et Cannutius abesse patiebantur? cur, cum in consilium mittebant, Staienum iudicem cui pecuniam dederant non requirebant? Oppianicus querebatur, Quinctius flagitabat; sine Staieno ne in consilium iretur tribunicia potestate effectum est. at condemnavit. hanc enim condemnationem dederat obsidem Bulbo et ceteris ut destitutus ab Oppianico videretur. qua re si istinc causa corrumpendi iudici, si istinc pecunia, istinc Staienus, istinc denique omnis fraus et audacia est, hinc pudor, honesta vita, nulla suspicio pecuniae, nulla corrumpendi iudici causa, patimini veritate patefacta atque omni errore sublato eo transire illius turpitudinis infamiam ubi cetera maleficia consistunt, ab eo invidiam discedere aliquando ad quem numquam accessisse culpam videtis.

at enim staienus non sum ab oppianicus sed ab cluentius ad iudicium corrumpo constituo cur is cum in consilium iretur clueo et cannutius absum patior cur cum in consilium mitto staienus judico qui pecunia do non requiro oppianicus queror quintius flagito sine staienus ne in consilium iretur tribunicius potestas efficio sum at condemno hic enim condemnatio do obsidem bulbus et ceterus ut destituo ab oppianicus video qui res si istinc causa corrumpo judicium si istinc pecunia istinc staienus istinc denique omnis fraus et audacia sum hinc pudor honestus vito nullus suspicio pecunia nullus corrumpo judicium causa patior veritas patefacio atque omnis error tollo is transeo ille turpitudo infamia ubi ceterus maleficium consisto ab is invidia discedo aliquando ad qui numquam accedo culpa video


quid? illa tandem quaestio aut disceptatio aut iudicium fuit? putabo fuisse. dicat qui volt hodie de illo populo concitato, cui tum populo mos gestus est, qua de re Iunius causam dixerit; quemcumque rogaveris, hoc respondebit, quod pecuniam acceperit, quod innocentem circumvenerit. est haec opinio. at, si ita esset, hac lege accusatum fuisse oportuit qua accusatur habitus. at ipse ea lege quaerebat. paucos dies exspectasset Quinctius. at neque privatus accusare nec sedata iam invidia volebat. videtis igitur non in causa sed in tempore ac potestate spem omnem accusatoris fuisse.

quis ille tandem quaestio aut disceptatio aut iudicium sum puto sum dico qui volo hodie de ille populus concito qui tum populus mos gero sum qui de res junius causa dico quicumque rogo hic respondeo qui pecunia accipio qui innocens circumvenio sum hic opinio at si ita sum hic lex accuso sum oportet qui accuso habitus at ipse is lex quaero paucus dies exspecto quintius at neque privo accuso neque sedo iam invidia volo video igitur non in causa sed in tempus atque potestas spes omnis accusator sum


capit hoc consili ut pecuniam quibusdam iudicibus levissimis polliceatur, deinde eam postea supprimat ut, quoniam gravis homines sua sponte severe iudicaturos putabat, eos qui leviores erant destitutione iratos Oppianico redderet. itaque, ut erat semper praeposterus atque perversus, initium facit a Bulbo et eum, quod iam diu nihil quaesierat, tristem atque oscitantem leviter impellit. 'quid tu?' inquit 'ecquid me adiuvas, Bulbe, ne gratiis rei publicae serviamus?' ille vero simul atque hoc audivit 'ne gratiis': 'quo voles' inquit 'sequar; sed quid adfers?' tum ei quadraginta milia, si esset absolutus Oppianicus, pollicetur et eum ut ceteros appellet quibuscum loqui consuesset rogat atque etiam ipse conditor totius negoti Guttam aspergit huic Bulbo.

capio hic consilium ut pecunia quidam judex levis polliceo deinde is postea supprimo ut quoniam gravis homo suus sponte sero judico puto is qui levis sum destitutio irascor oppianicus reddo itaque ut sum semper praeposterus atque perverto initium facio ab bulbus et is qui iam diu nihil quaero tristis atque oscito levis impello quis tu inquam ecquis ego adjuvo bulbus ne gratia res publicus servio ille verus simul atque hic audio ne gratia quo volo inquam sequor sed quis affero tum is quadraginta mille si sum absolvo oppianicus polliceor et is ut ceterus appello qui loquor consuesset rogo atque etiam ipse conditor totus negotium gutta aspergit hic bulbus


morem homini gessi et tamen idcirco feci — neque enim id semper facere debemus — quod videbam per se ipsam causam sine lege copiosissime posse defendi. videbam in hac defensione qua iam sum usus plus dignitatis, in illa qua me hic uti noluit minus laboris futurum. quod si nihil aliud esset actum nisi ut hanc causam obtineremus, lege recitata perorassem. neque me illa oratio commovet, quod ait Attius indignum esse facinus, si senator iudicio quempiam circumvenerit, legibus eum teneri; si eques Romanus hoc idem fecerit, non teneri.

mos homo gero et tamen idcirco facio neque enim is semper facio debeo qui video per sui ipse causa sine lex copiosus possum defendo video in hic defensio qui iam sum utor multus dignitas in ille qui ego hic uti nolo paruus labor sum qui si nihil alius sum ago nisi ut hic causa obtineo lex recito peroro neque ego ille oratio commoveo qui aio attius indignus sum facinus si senator iudicium qui circumvenio lex is teneo si eques romanus hic idem facio non teneo


atque hoc tum iudicio facto et Oppianico re et existimatione iam, lege et pronuntiatione nondum condemnato tamen habitus Oppianicum reum statim non fecit. voluit cognoscere utrum iudices in eos solos essent severi quos venenum habuisse ipsos comperissent, an etiam consilia conscientiasque eius modi facinorum supplicio dignas iudicarent. itaque Gaium Fabricium quem propter familiaritatem Oppianici conscium illi facinori fuisse arbitrabatur reum statim fecit, utique ei locus primus constitueretur propter causae coniunctionem impetravit. hic tum Fabricius non modo ad me meos vicinos et amicos Aletrinatis non adduxit sed ipse eis neque defensoribus uti postea neque laudatoribus potuit.

atque hic tum iudicium facio et oppianicus res et existimatio iam lex et pronuntiatio nondum condemno tamen habitus oppianicus reus statim non facio volo cognosco utrum iudex in is solus sum severus qui venenum habeo ipse comperio an etiam consilium conscientia is modus facinus supplicium digno judico itaque gaius fabricius qui propter familiaritas oppianicus conscius ille facinus sum arbitror reus statim facio utique is locus primus constituo propter causa coniunctio impetro hic tum fabricius non modo ad ego meus vicinus et amicus aletrinas non adduco sed ipse is neque defensor uti postea neque laudator possum


ecce autem subitum divortium quod solacium malorum omnium fore videbatur! discedit a Melino Cluentia ut in tantis iniuriis non invita, ut a viro non libenter. tum vero illa egregia ac praeclara mater palam exsultare laetitia, triumphare gaudio coepit, victrix filiae non libidinis; diutius suspicionibus obscuris laedi famam suam noluit; lectum illum genialem quem biennio ante filiae suae nubenti straverat, in eadem domo sibi ornari et sterni expulsa atque exturbata filia iubet. nubit genero socrus nullis auspicibus, nullis auctoribus, funestis ominibus omnium.

ecce autem subeo divortium qui solacium malus omnis sum video discedo ab melinus cluentius ut in tantus iniuria non invito ut ab vir non libet tum verus ille egregius atque praeclarus mater palam exsultaris laetitia triumpharis gaudium coepio victrix filia non libido diu suspicio obscurus laedo fama suus nolo lectus ille genial qui biennium ante filia suus nubo sterno in idem domus sui ornaris et sterno expello atque exturbo filia iubeo nubo gener socrus nullus auspex nullus auctor funestus omen omnis


nemo erat illorum, paene dicam, quin expiandum illum locum esse arbitraretur quacumque illa iter fecisset, nemo quin terram ipsam violari quae mater est omnium vestigiis consceleratae matris putaret. itaque nullo in oppido consistendi potestas ei fuit, nemo ex tot hospitibus inventus est qui non contagionem aspectus fugeret; nocti se potius ac solitudini quam ulli aut urbi aut hospiti committebat.

nemo sum ille paene dico quin expio ille locus sum arbitror quicumque ille iter facio nemo quin terra ipse violaris qui mater sum omnis vestigium consceleratus mater puto itaque nullus in oppidum consisto potestas is sum nemo ex tot hospes invenio sum qui non contagio aspicio fugio nox sui potis atque solitudo quam ullus aut urbs aut hospes committo


dum vero eum fuisse Oppianicum constabit qui tabulas publicas municipi manu sua corrupisse iudicatus sit, qui testamentum interleverit, qui supposita persona falsum testamentum obsignandum curaverit, qui eum cuius nomine id obsignatum est interfecerit, qui avunculum fili sui in servitute ac vinculis necaverit, qui municipes suos proscribendos occidendosque curaverit, qui eius uxorem quem occiderat in matrimonium duxerit, qui pecuniam pro abortione dederit, qui socrum, qui uxores, qui uno tempore fratris uxorem speratosque liberos fratremque ipsum, qui denique suos liberos interfecerit, qui, cum venenum privigno suo dare vellet, manifesto deprehensus sit, cuius ministris consciisque damnatis ipse adductus in iudicium pecuniam iudici dederit ad sententias iudicum corrumpendas, dum haec, inquam, de Oppianico constabunt neque ullo argumento Cluentianae pecuniae crimen tenebitur, quid est quod te ista censoria sive voluntas sive opinio fuit adiuvare aut hunc innocentem opprimere posse videatur?

dum verus is sum oppianicus consto qui tabula publicus municipium manus suus conrumpo iudico sum qui testamentum interlino qui suppono persono falsus testamentum obsigno curo qui is qui nomen is obsigno sum interfacio qui avunculis filis suus in servitus atque vinculis neco qui municipes suus proscribo occaedes curo qui is uxor qui occido in matrimonium duco qui pecunia pro abortio do qui socer qui uxor qui unus tempus frater uxor spero liber frater ipse qui denique suus liber interfacio qui cum venenum privignus suus do volo manifesto deprehendo sum qui minister conscius damno ipse adduco in iudicium pecunia judicium do ad sententia iudex corrumpo dum hic inquam de oppianicus consto neque ullus argumentum cluentianae pecunia crimen teneo quis sum qui tu iste censorius sive voluntas sive opinio sum adiuvaris aut hic innocens opprimo possum video


nunc vero quid agat, quid moliatur, quid denique cotidie cogitet quem ignorare nostrum putat? quos appellarit, quibus pecuniam promiserit, quorum fidem pretio labefactare conata sit tenemus. quin etiam nocturna sacrificia quae putat occultiora esse sceleratasque eius preces et nefaria vota cognovimus; quibus illa etiam deos immortalis de suo scelere testatur neque intellegit pietate et religione et iustis precibus deorum mentis, non contaminata superstitione neque ad scelus perficiendum caesis hostiis posse placari. cuius ego furorem atque crudelitatem deos immortalis a suis aris atque templis aspernatos esse confido.

nunc verus quis ago quis molio quis denique cottidie cogito qui ignoro nos puto qui appello qui pecunia promitto qui fides pretium labefactaris conor sum teneo quin etiam nocturnus sacrificium qui puto occulo sum scelero is prex et nefarius veto cognosco qui ille etiam deus immortal de suus scelus testor neque intellego pietas et religio et iustus prex deus mens non contamino superstitio neque ad scelus perficio caedo hostia possum placaris qui ego furor atque crudelitas deus immortal ab suus ara atque templum aspernor sum confido


ego, qui neque illis talibus viris ac tam amantibus mei rem possem ullam negare neque illud crimen tantum ac tam manifestum esse arbitrarer, sicut ne illi ipsi quidem qui mihi tum illam causam commendabant arbitrabantur, pollicitus eis sum me omnia quae vellent esse facturum. res agi coepta est; citatus est Scamander reus. accusabat Publius Cannutius, homo in primis ingeniosus et in dicendo exercitatus; accusabat autem ille quidem Scamandrum verbis tribus, venenum esse deprensum. omnia tela totius accusationis in Oppianicum coniciebantur, aperiebatur causa insidiarum, Fabriciorum familiaritas commemorabatur, hominis vita et audacia proferebatur, denique omnis accusatio varie graviterque tractata ad extremum manifesta veneni deprehensione conclusa est. hic ego tum ad respondendum surrexi qua cura, di immortales!

ego qui neque ille talis vis atque tam amo meus res possum ullus nego neque ille crimen tantus atque tam manifestus sum arbitror sicut ne ille ipse quidem qui ego tum ille causa commendo arbitror polliceor is sum ego omnis qui volo sum facio res ago coepio sum cito sum scamander reus accuso publius cannutius homo in primus ingeniosus et in dico exercito accuso autem ille quidem scamander verbum tres venenum sum deprensum omnis telum totus accusatio in oppianicus conicio aperio causa insidiaris fabricius familiaritas commemoro homo vito et audacia profero denique omnis accusatio varius gravis tracto ad exter manifestus venenum deprehensio concludo sum hic ego tum ad respondeo surgo qui cura deus immortalis


Vtrum per deos immortalis! magis est mirandum quod is condemnatus est, an quod omnino respondere ausus est? quid enim illi iudices facere potuerunt? qui si innocentis Fabricios condemnassent, tamen in Oppianico sibi constare et superioribus consentire iudiciis debuerunt. an vero illi sua per se ipsi iudicia rescinderent, cum ceteri soleant in iudicando ne ab aliorum iudiciis discrepent providere? et illi qui Fabrici libertum, quia minister in maleficio fuerat, patronum, quia conscius, condemnassent, ipsum principem atque architectum sceleris absolverent? et qui ceteros nullo praeiudicio facto tamen ex ipsa causa condemnassent, hunc quem bis iam condemnatum acceperant liberarent?

vtrum per deus immortal magis sum miror qui is condemno sum an qui omnino respondeo audeo sum quis enim ille iudex facio possum qui si innocens fabricius condemno tamen in oppianicus sui constaris et superus consentio iudicium debeo an verus ille suus per sui ipse iudicium rescindo cum ceterus soleo in judico ne ab alius iudicium discrepo provideo et ille qui fabricius libertus quia minister in maleficium sum patronus quia conscius condemno ipse princeps atque architectus scelus absolvo et qui ceterus nullus praejudicium facio tamen ex ipse causa condemno hic qui bis iam condemno accipio libero


cum esset adulescens apud mulierculam quandam atque ubi pernoctarat ibi diem posterum commoraretur, Avillius, ut erat constitutum, simulat se aegrotare et testamentum facere velle. Oppianicus obsignatores ad eum qui neque Asuvium neque Avillium nossent adducit et illum Asuvium appellat ipse; testamento Asuvi nomine obsignato disceditur. Avillius ilico convalescit; Asuvius autem brevi illo tempore, quasi in hortulos iret, in harenarias quasdam extra portam Esquilinam perductus occiditur.

cum sum adulescens apud muliercula quidam atque ubi pernocto ibi dies posterus commoro avillius ut sum constituo simulo sui aegrotaris et testamentum facio volo oppianicus obsignator ad is qui neque asuvius neque avillius nosco adduco et ille asuvius appello ipse testamentum asuvius nomen obsigno discedo avillius ilico convalesco asuvius autem brevis ille tempus quasi in hortulus eo in harenaria quidam extra porta esquilina perduco occaedes


cum manifesto venenum deprehendisset quod vir matris Oppianicus ei paravisset, et res non coniectura sed oculis et manibus teneretur, neque in causa ulla dubitatio posset esse, accusavit Oppianicum; quam constanter et quam diligenter postea dicam; nunc hoc scire vos volui, nullam huic aliam accusandi causam fuisse nisi uti propositum vitae periculum et cotidianas capitis insidias hac una ratione vitaret. atque ut intellegatis eis accusatum esse criminibus Oppianicum ut neque accusator timere neque reus sperare debuerit, pauca vobis illius iudici crimina exponam; quibus cognitis nemo vestrum mirabitur illum diffidentem rebus suis ad Staienum atque ad pecuniam confugisse.

cum manifesto venenum deprehendo qui vir mater oppianicus is paro et res non conicio sed oculus et manus teneo neque in causa ullus dubitatio possum sum accuso oppianicus quam consto et quam diligenter postea dico nunc hic scio tu volo nullus hic alius accuso causa sum nisi uti propono vita periculum et cottidianus capio insidiae hic unus ratio vito atque ut intellego is accuso sum crimen oppianicus ut neque accusator timeo neque reus spero debeo paucus tu ille judicium crimen expono qui cognosco nemo vester miro ille diffido res suus ad staienus atque ad pecunia confugio


ego vero si quid eius modi dixi, neque cognitum commemoravi neque pro testimonio dixi, et illa oratio potius temporis mei quam iudici et auctoritatis fuit. cum enim accusarem et mihi initio proposuissem ut animos et populi Romani et iudicum commoverem, cumque omnis offensiones iudiciorum non ex mea opinione sed ex hominum rumore proferrem, istam rem quae tam populariter esset agitata praeterire non potui. sed errat vehementer, si quis in orationibus nostris quas in iudiciis habuimus auctoritates nostras consignatas se habere arbitratur. omnes enim illae causarum ac temporum sunt, non hominum ipsorum aut patronorum. nam si causae ipsae pro se loqui possent, nemo adhiberet oratorem. nunc adhibemur ut ea dicamus, non quae auctoritate nostra constituantur sed quae ex re ipsa causaque ducantur.

ego verus si quis is modus dico neque cognosco commemoro neque pro testimonium dico et ille oratio potis tempus meus quam judicium et auctoritas sum cum enim accusaris et ego initium propono ut animus et populus romanus et iudex commoveo cum omnis offensio iudicium non ex meus opinio sed ex homo rumor profero iste res qui tam popularis sum agito praetereo non possum sed erro vehemens si quis in oratio noster qui in iudicium habeo auctoritas noster consigno sui habeo arbitror omnis enim ille causaris atque tempus sum non homo ipse aut patronus nam si causa ipse pro sui loquor possum nemo adhibeo orator nunc adhibeo ut is dico non qui auctoritas noster constituo sed qui ex res ipse causa duco


nunc, quoniam ad omnia quae abs te dicta sunt, Titi Atti, de Oppianici damnatione respondi, confiteare necesse est te opinionem multum fefellisse, quod existimaris me causam Auli Cluenti non facto eius sed lege defensurum. nam hoc persaepe dixisti tibi sic renuntiari, me habere in animo causam hanc praesidio legis defendere. itane est? ab amicis imprudentes videlicet prodimur, et est nescio quis de eis quos amicos nobis arbitramur qui nostra consilia ad adversarios deferat. quisnam hoc tibi renuntiavit, quis tam improbus fuit? cui ego autem narravi? nemo, ut opinor, in culpa est; nimirum tibi istud lex ipsa renuntiavit. sed num tibi ita defendisse videor ut tota in causa mentionem ullam legis fecerim, num secus hanc causam defendisse ac si lege habitus teneretur? certe, ut hominem confirmare oportet, nullus est locus a me purgandi istius invidiosi criminis praetermissus.

nunc quoniam ad omnis qui abs tu dictum sum titius attius de oppianicus damnatio respondeo confitearis necesse sum tu opinio multus fallo qui existimaris ego causa aulis cluentius non facio is sed lex defendo nam hic persaepe dico tu sic renuntiaris ego habeo in animus causa hic praesidium lex defendo ito sum ab amicus imprudens videlicet prodeo et sum nescio quis de is qui amicus nos arbitror qui noster consilium ad adversarius defero quisnam hic tu renuntio quis tam improbus sum qui ego autem narro nemo ut opinor in culpa sum nimirum tu iste lex ipse renuntio sed num tu ita defendo video ut totus in causa mentio ullus lex facio num secus hic causa defendo atque si lex habitus teneo certus ut homo confirmo oportet nullus sum locus ab ego purgo iste invidiosus crimen praetermitto


sed ut quidquid ego apprehenderam, statim accusator extorquebat e manibus. si quaesiveram quae inimicitiae Scamandro cum habito, fatebatur nullas fuisse, sed Oppianicum cuius ille minister fuisset huic inimicissimum fuisse atque esse dicebat. sin autem illud egeram, nullum ad Scamandrum morte habiti venturum emolumentum fuisse, concedebat, sed ad uxorem Oppianici, hominis in uxoribus necandis exercitati, omnia bona habiti ventura fuisse dicebat. cum illa defensione usus essem quae in libertinorum causis honestissima semper existimata est, Scamandrum patrono esse probatum, fatebatur, sed quaerebat cui probatus esset ipse patronus.

sed ut quisquis ego apprehendo statim accusator extorqueo e manus si quaero qui inimicitia scamander cum habeo fateor nullus sum sed oppianicus qui ille minister sum hic inimicus sum atque sum dico sin autem ille ago nullus ad scamander mors habeo venio emolumentum sum concedo sed ad uxor oppianicus homo in uxor neco exercitas omnis bonus habeo venio sum dico cum ille defensio utor sum qui in libertinus causa honestus semper existimo sum scamander patronus sum probo fateor sed quaero qui probo sum ipse patronus


nunc iam summatim exponam quibus criminibus Oppianicus damnatus sit ut et constantiam Auli Cluenti et rationem accusationis perspicere possitis. ac primum causa accusandi quae fuerit ostendam ut id ipsum Aulum Cluentium vi ac necessitate coactum fecisse videatis.

nunc iam summatim expono qui crimen oppianicus damno sum ut et constantia aulis cluentius et ratio accusatio perspicio possum atque primus causa accuso qui sum ostendo ut is ipse aulis cluentius vis atque necessitas cogo facio video


redditur Oppianico Nicostratus, Larinum ipsa proficiscitur cum suis maerens quod iam certe incolumem filium fore putabat, ad quem non modo verum crimen sed ne ficta quidem suspicio perveniret, et cui non modo aperta inimicorum oppugnatio sed ne occultae quidem matris insidiae nocere potuissent. Larinum postquam venit, quae a Stratone illo venenum antea viro suo datum sibi persuasum esse simulasset, instructam ei continuo et ornatam Larini medicinae exercendae causa tabernam dedit. Vnum, alterum, tertium annum Sassia quiescebat, ut velle atque optare aliquid calamitatis filio potius quam id struere et moliri videretur.

reddo oppianicus nicostratus larinum ipse proficisco cum suus maereo qui iam certus incolumis filius sum puto ad qui non modo verus crimen sed ne fictum quidem suspicio pervenio et qui non modo apertus inimicus oppugnatio sed ne occulo quidem mater insidiae noceo possum larinum postquam venio qui ab strato ille venenum antea vir suus do sui persuadeo sum simulo instruo is continuo et orno larinum medicina exerceo causa taberna do vnus alter tertius annus sassia quiesco ut volo atque optaris aliquis calamitas filius potis quam is struo et molior video


Vnum quidem certe nemo erit tam inimicus Cluentio qui mihi non concedat, si constet corruptum illud esse iudicium, aut ab habito aut ab Oppianico esse corruptum; si doceo non ab habito, vinco ab Oppianico; si ostendo ab Oppianico, purgo habitum. qua re, etsi satis docui rationem nullam huic corrumpendi iudici fuisse, ex quo intellegitur ab Oppianico esse corruptum, tamen de illo ipso separatim cognoscite. atque ego illa non argumentabor quae sunt gravia vehementer, eum corrupisse qui in periculo fuerit, eum qui metuerit, eum qui spem salutis in alia ratione non habuerit, eum qui semper singulari fuerit audacia. multa sunt eius modi; verum cum habeam rem non dubiam sed apertam atque manifestam, enumeratio singulorum argumentorum non est necessaria.

vnus quidem certus nemo sum tam inimicus cluentius qui ego non concedo si consto corrumpo ille sum iudicium aut ab habeo aut ab oppianicus sum corrumpo si doceo non ab habeo vinco ab oppianicus si ostendo ab oppianicus purgo habitus qui res etsi satis doceo ratio nullus hic corrumpo judicium sum ex quo intellego ab oppianicus sum corrumpo tamen de ille ipse separatim cognosco atque ego ille non argumentor qui sum gravis vehemens is conrumpo qui in periculum sum is qui metuo is qui spes salus in alius ratio non habeo is qui semper singularis sum audacia multus sum is modus verus cum habeo res non dubius sed aperio atque manifestam enumeratio singulus argumentor non sum necessarius


quae cum ita sint, videamus quid tandem censores de illo iudicio corrupto iudicasse dicantur. ac primum illud statuamus utrum, quia censores subscripserint, ita sit, an, quia ita fuerit, illi subscripserint. si quia subscripserint, videte quid agatis ne in unum quemque nostrum censoribus in posterum potestatem regiam permittatis, ne subscriptio censoria non minus calamitatis civibus quam illa acerbissima proscriptio possit adferre, ne censorium stilum cuius mucronem multis remediis maiores nostri rettuderunt aeque posthac atque illum dictatorium gladium pertimescamus. sin autem quod subscriptum est,

qui cum ita sum video quis tandem censor de ille iudicium corrumpo judico dico atque primus ille statuo utrum quia censor subscribo ita sum an quia ita sum ille subscribo si quia subscribo video quis ago ne in unus quisque nos censor in posterus potestas regia permittas ne subscriptio censorius non paruus calamitas civis quam ille acerbus proscriptio possum affero ne censorius stilis qui mucro multus remedium magnus noster rettundo aequus posthac atque ille dictatorius gladius pertimesco sin autem qui subscribo sum


atque ut omittam leges alias omnis quibus nos tenemur, ceteri autem sunt ordines liberati, hanc ipsam legem: 'ne quis iudicio circumveniretur,' Gaius Gracchus tulit; eam legem pro plebe, non in plebem tulit. postea Lucius Sulla, homo a populi causa remotissimus, tamen, cum eius rei quaestionem hac ipsa lege constitueret qua vos hoc tempore iudicatis, populum Romanum quem ab hoc genere liberum acceperat adligare novo quaestionis genere ausus non est. quod si fieri posse existimasset, pro illo odio quod habuit in equestrem ordinem nihil fecisset libentius quam omnem illam acerbitatem proscriptionis suae qua est usus in veteres iudices in hanc unam quaestionem contulisset.

atque ut omitto lex alius omnis qui nos teneo ceterus autem sum ordo libero hic ipse lex ne quis iudicium circumvenio gaius gracchus fero is lex pro plebs non in plebs fero postea lucius sulla homo ab populus causa removeo tamen cum is res quaestio hic ipse lex constituo qui tu hic tempus judico populus romanus qui ab hic genus liber accipio adligaris novo quaestio genus audeo non sum qui si fio possum existimo pro ille odium qui habeo in equester ordo nihil facio libet quam omnis ille acerbitas proscriptio suus qui sum utor in vetus iudex in hic unus quaestio confero


hoc tu idem facies censor in senatu legendo? si erunt plures qui ob innocentem condemnandum pecuniam acceperint, tu non animadvertes in omnis, sed carpes, ut velis, et paucos ex multis ad ignominiam sortiere? habebit igitur te sciente et vidente curia senatorem, populus Romanus iudicem, res publica civem sine ignominia quemquam qui ad perniciem innocentis fidem suam et religionem pecunia commutarit, et qui pretio adductus eripuerit patriam, fortunas, liberos civi innocenti, is censoriae severitatis nota non inuretur? tu es praefectus moribus, tu magister veteris disciplinae ac severitatis, si aut retines quemquam sciens in senatu scelere tanto contaminatum aut statuis qui in eadem culpa sit non eadem poena adfici convenire? aut quam condicionem supplici maiores in bello timiditati militis propositam esse voluerunt, eandem tu in pace constitues improbitati senatoris? quod si hoc exemplum ex re militari ad animadversionem censoriam transferendum fuit, sortito id ipsum factum esse oportuit. sin autem sortiri ad poenam et hominum delictum fortunae iudicio committere minime censorium est, certe in multorum peccato carpi paucos ad ignominiam et turpitudinem non oportet.

hic tu idem facies censor in senatus lego si sum multus qui ob innocens condemno pecunia accipio tu non animadverto in omnis sed carpo ut velis et paucus ex multus ad ignominia sortio habeo igitur tu scio et video curia senator populus romanus judico res publicus civis sine ignominia quisquam qui ad pernicies innocens fides suus et religio pecunia commuto et qui pretium adduco eripio patria fortuna liber cieo innocens is censorius severitas nosco non inuro tu sum praefectus mos tu magister veto disciplina atque severitas si aut retineo quisquam scio in senatus scelus tantus contamino aut statuo qui in idem culpa sum non idem poena afficio convenio aut quam condicio supplicium magnus in bellum timiditas miles propono sum volo idem tu in pax constituo improbitas senator qui si hic exemplum ex res militaris ad animadversio censorius transfero sum sortior is ipse facio sum oportet sin autem sortior ad poena et homo delinquo fortuna iudicium committo paruus censorius sum certus in multus pecco carpo paucus ad ignominia et turpitudo non oportet


age vero, per quem venenum datum? per M. Asellium. quid huic cum habito? nihil, atque adeo, quod ille Oppianico familiarissime est usus, potius etiam simultas. Eine igitur quem sibi offensiorem, Oppianico familiarissimum sciebat esse, potissimum et scelus suum et illius periculum committebat? cur igitur tu qui pietate ad accusandum excitatus es hunc Asellium esse inultum tam diu sinis? cur non habiti exemplo usus es ut per illum qui attulisset venenum de hoc praeiudicaretur?

ago verus per qui venenum do per m asellius quis hic cum habeo nihil atque adeo qui ille oppianicus familiaris sum utor potis etiam simultas eos igitur qui sui offendo oppianicus familiaris scio sum potis et scelus suus et ille periculum committo cur igitur tu qui pietas ad accuso excito sum hic asellius sum inultus tam diu sino cur non habeo exemplum utor sum ut per ille qui affero venenum de hic praejudico


interim Oppianicus ut erat, sicuti multis ex rebus reperietis, singulari scelere et audacia, per quendam Gallicanum, familiarem suum, primum illum indicem pecunia corrupit, deinde ipsum M. Aurium non magna iactura facta tollendum interficiendumque curavit. illi autem qui erant ad propinquum investigandum et reciperandum profecti litteras Larinum ad Aurios, illius adulescentis suosque necessarios, mittunt sibi difficilem esse investigandi rationem, quod intellegerent indicem ab Oppianico esse corruptum. quas litteras Aulus Aurius, vir fortis et experiens et domi nobilis et M. illius Auri perpropinquus, in foro palam multis audientibus, cum adesset Oppianicus, recitat et clarissima voce se nomen Oppianici, si interfectum Marcum Aurium esse comperisset, delaturum esse testatur.

interim oppianicus ut sum sicut multus ex res reperio singularis scelus et audacia per quidam gallicanus familiaris suus primus ille index pecunia conrumpo deinde ipse m aurius non magnus iactura facio tollo interfacio curo ille autem qui sum ad propinquus investigo et recipero proficiscor littera larinum ad aurius ille adulescens suus necessarius mitto sui difficilis sum investigo ratio qui intellego index ab oppianicus sum corrumpo qui littera aulus aurius vir fortis et experior et domus nobilis et m ille aurius perpropinquus in forum palam multus audio cum adsum oppianicus recito et clarus vox sui nomen oppianicus si interficio marcus aurius sum comperio defero sum testor


age, quoniam corrumpendi iudici causas ille multas et gravis habuit, hic nullam, profectio ipsius pecuniae requiratur. confecit tabulas diligentissime Cluentius. haec autem res habet hoc certe ut nihil possit neque additum neque detractum de re familiari latere. Anni sunt octo cum ista causa in ista meditatione versatur, cum omnia quae ad eam rem pertinent et ex huius et ex aliorum tabulis agitatis, tractatis, inquiritis, cum interea Cluentianae pecuniae vestigium nullum invenitis. quid? Albiana pecunia vestigiisne nobis odoranda est an ad ipsum cubile vobis ducibus venire possumus? tenentur uno in loco HS dcxl, tenentur apud hominem audacissimum, tenentur apud iudicem; quid voltis amplius?

ago quoniam corrumpo judicium causa ille multus et gravis habeo hic nullus profectio ipse pecunia requiro confacio tabula diligens clueo hic autem res habeo hic certus ut nihil possum neque addo neque detraho de res familiaris lateo annius sum octo cum iste causa in iste meditatio verso cum omnis qui ad is res pertineo et ex hic et ex alius tabula agitas tractas inquiro cum interea cluentianae pecunia vestigium nullus invenio quis albianus pecunia vestigium nos odoro sum an ad ipse cubile tu dux venio possum teneo unus in locus sestertius dcxl teneo apud homo audax teneo apud judico quis volo amplus


sequitur id quod illi iudicium appellant, maiores autem nostri numquam neque iudicium nominarunt neque proinde ut rem iudicatam observarunt, animadversio atque auctoritas censoria. qua de re ante quam dicere incipio, perpauca mihi de meo officio verba facienda sunt, ut a me cum huiusce periculi tum ceterorum quoque officiorum et amicitiarum ratio conservata esse videatur. nam mihi cum viris fortibus qui censores proxime fuerunt ambobus est amicitia; cum altero vero, sicuti plerique vestrum sciunt, magnus usus et summa utriusque officiis constituta necessitudo est.

sequor is qui ille iudicium appello magnus autem noster numquam neque iudicium nomino neque proinde ut res judico observo animadversio atque auctoritas censorius qui de res ante quam dico incipio perpaucus ego de meus officium verbum facio sum ut ab ego cum hic periculum tum ceterus quoque officium et amicitiaris ratio conservo sum video nam ego cum vis fortis qui censor propior sum ambo sum amicitia cum alter verus sicut plerusque vester scio magnus utor et summus uterque officium constituo necessitudo sum


hunc tamen hominem tam audacem, tam nefarium, tam nocentem numquam accusasset habitus, iudices, si id praetermittere suo salvo capite potuisset. erat huic inimicus Oppianicus, erat, sed tamen erat vitricus; crudelis et huic infesta mater, at mater; postremo nihil tam remotum ab accusatione quam Cluentius et natura et voluntate et instituta ratione vitae. sed cum esset haec ei proposita condicio ut aut iuste pieque accusaret aut acerbe indigneque moreretur, accusare quoquo modo posset quam illo modo emori maluit.

hic tamen homo tam audax tam nefarius tam noceo numquam accuso habitus iudex si is praetermitto suus salvo caput possum sum hic inimicus oppianicus sum sed tamen sum vitricus crudelis et hic infestus mater at mater postremo nihil tam removeo ab accusatio quam clueo et natura et voluntas et institutum ratio vita sed cum sum hic is propono condicio ut aut justus pius accuso aut acerbus indignus morior accuso quisquis modo possum quam ille modo emorior malo


quid ergo est? quaeret fortasse quispiam displiceatne mihi legum praesidio capitis periculum propulsare. mihi vero, iudices, non displicet, sed utor instituto meo. in hominis honesti prudentisque iudicio non solum meo consilio uti consuevi sed multum etiam eius quem defendo et consilio et voluntati obtempero. nam ut haec ad me causa delata est, qui leges eas ad quas adhibemur et in quibus versamur nosse deberem, dixi habito statim eo: 'Qui coisset quo quis condemnaretur' illum esse liberum, teneri autem nostrum ordinem. atque ille me orare atque obsecrare coepit ne sese lege defenderem. cum ego quae mihi videbantur dicerem, traduxit me ad suam sententiam; adfirmabat enim lacrimans non se cupidiorem esse civitatis retinendae quam existimationis.

quis ergo sum quaero fortasse quispiam displiceo ego lex praesidium capio periculum propulsaris ego verus iudex non displiceo sed uto instituo meus in homo honestus prudens iudicium non solus meus consilium uti consuesco sed multus etiam is qui defendo et consilium et voluntas obtempero nam ut hic ad ego causa defero sum qui lex is ad qui adhibeo et in qui verso nosco debeo dico habeo statim is qui coeo quo quis condemno ille sum liber teneo autem nos ordo atque ille ego oro atque obsecraris coepio ne sui lex defendo cum ego qui ego video dico traduco ego ad suus sententia adfirmo enim lacrimo non sui cupidus sum civitas retineo quam existimatio


Vnum etiam est quod me maxime perturbat, cui loco respondere vix videor posse, quod elogium recitasti de testamento Gnaei Egnati patris, hominis honestissimi videlicet et sapientissimi, idcirco se exheredasse filium quod is ob Oppianici condemnationem pecuniam accepisset. de cuius hominis levitate et inconstantia plura non dicam; hoc testamentum ipsum quod recitas eius modi est ut ille, cum eum filium exheredaret quem oderat, ei filio coheredes homines alienissimos adiungeret quem diligebat. sed tu, Atti, consideres censeo diligenter utrum censorium iudicium grave velis esse an Egnati. si Egnati, leve est quod censores de ceteris subscripserunt; ipsum enim Gnaeum Egnatium quem tu gravem esse vis ex senatu eiecerunt; sin autem censorium, hunc Egnatium quem pater censoria subscriptione exheredavit censores in senatu, cum patrem eicerent, retinuerunt.

vnus etiam sum qui ego magnus perturbo qui locus respondeo vix video possum qui elogium recito de testamentum gnaeus egnatius pater homo honestus videlicet et sapio idcirco sui exheredo filius qui is ob oppianicus condemnatio pecunia accipio de qui homo levitas et inconstantia multus non dico hic testamentum ipse qui recito is modus sum ut ille cum is filius exheredo qui odi is filius coheres homo alienus adjungo qui diligo sed tu attius considero censeo diligenter utrum censorius iudicium gravis velis sum an egnatius si egnatius levis sum qui censor de ceterus subscribo ipse enim gnaeus egnatius qui tu gravis sum volo ex senatus eicio sin autem censorius hic egnatius qui pater censorius subscriptio exheredo censor in senatus cum pater eicio retineo


nam haec quidem quae de iudicio corrupto subscripserint quis est qui ab illis satis cognita et diligenter iudicata arbitretur? in Manlium Aquilium et in Tiberium Guttam video esse subscriptum. quid est hoc? duos esse corruptos solos pecunia iudicant; ceteri videlicet gratiis condemnarunt. non est igitur circumventus, non oppressus pecunia, non, ut in illa Quinctiana contione habebatur, omnes qui Oppianicum condemnarunt in culpa sunt ac suspicione ponendi. duos solos video auctoritate censorum adfinis ei turpitudini iudicari. aut illud adferant, aliquid eos quod de his duobus habuerint compertum de ceteris comperisse.

nam hic quidem qui de iudicium corrumpo subscribo quis sum qui ab ille satis cognosco et diligenter judico arbitror in manlius aquilius et in tiberis gutta video sum subscribo quis sum hic duo sum corrumpo solus pecunia judico ceterus videlicet gratia condemno non sum igitur circumvenio non opprimo pecunia non ut in ille quintianus contio habeo omnis qui oppianicus condemno in culpa sum atque suspicio pono duo solus video auctoritas censor affinis is turpitudo iudico aut ille affero aliquis is qui de hic duo habeo comperio de ceterus comperio


ex quo intellegi potuit, id quod saepe dictum est, ut mare quod sua natura tranquillum sit ventorum vi agitari atque turbari, sic populum Romanum sua sponte esse placatum, hominum seditiosorum vocibus ut violentissimis tempestatibus concitari. est etiam reliqua permagna auctoritas quam ego turpiter paene praeterii; mea enim esse dicitur. recitavit ex oratione nescio qua Attius quam meam esse dicebat cohortationem quandam iudicum ad honeste iudicandum et commemorationem cum aliorum iudiciorum quae probata non essent tum illius ipsius iudici Iuniani; proinde quasi ego non ab initio huius defensionis dixerim invidiosum illud iudicium fuisse aut, cum de infamia iudiciorum disputarem, potuerim illud quod tam populare esset illo tempore praeterire.

ex quo intellego possum is qui saepe dico sum ut mare qui suus natura tranquillus sum ventor vis agitaris atque turbaris sic populus romanus suus sponte sum placo homo seditiosor vox ut violens tempestas concitaris sum etiam reliquus permagnus auctoritas quam ego turpis paene praetereo meus enim sum dico recito ex oratio nescio qui attius quam meus sum dico cohortatio quidam iudex ad honestus judico et commemoratio cum alius iudicium qui probo non sum tum ille ipse judicium junianus proinde quasi ego non ab initium hic defensio dico invidiosus ille iudicium sum aut cum de infamia iudicium disputaris possum ille qui tam popularis sum ille tempus praetereo


populi Romani suffragiis saepenumero censorias subscriptiones esse sublatas, verum etiam iudiciis eorum qui iurati statuere maiore cum religione et diligentia debuerunt. primum iudices, senatores equitesque Romani, in compluribus iam reis quos contra leges pecunias accepisse subscriptum est suae potius religioni quam censorum opinioni paruerunt. deinde praetores urbani qui iurati debent optimum quemque in lectos iudices referre numquam sibi ad eam rem censoriam ignominiam impedimento esse oportere duxerunt.

populus romanus suffragium saepenumero censorius subscriptio sum suffero verus etiam iudicium is qui juro statuo magnus cum religio et diligentia debeo primus iudex senator equito romanus in complures iam redeo qui contra lex pecunia accipio subscribo sum suus potis religio quam censor opinio pareo deinde praetor urbanus qui juro debeo bonus quisque in lectus iudex refero numquam sui ad is res censorius ignominia impedimentum sum oportet duco


quam ob rem a vobis, iudices, ante quam de ipsa causa dicere incipio, haec postulo, primum id quod aequissimum est ut ne quid huc praeiudicati adferatis — etenim non modo auctoritatem sed etiam nomen iudicum amittemus, nisi hic ex ipsis causis iudicabimus, si ad causas iudicia iam facta domo deferemus; — deinde si quam opinionem iam vestris mentibus comprehendistis, si eam ratio convellet, si oratio labefactabit, si denique veritas extorquebit, ne repugnetis eamque animis vestris aut libentibus aut aequis remittatis; tum autem cum ego una quaque de re dicam et diluam, ne ipsi quae contraria sint taciti cogitationi vestrae subiciatis sed ad extremum exspectetis meque meum dicendi ordinem servare patiamini; cum peroraro, tum si quid erit praeteritum animo requiratis.

quam ob res ab tu iudex ante quam de ipse causa dico incipio hic postulo primus is qui aequus sum ut ne quis huc praejudico affero etenim non modo auctoritas sed etiam nomen iudex amitto nisi hic ex ipse causa iudico si ad causa iudicium iam facio domus defero deinde si quam opinio iam vester mens comprehendo si is ratio convello si oratio labefacto si denique vereor extorqueo ne repugno eo animus vester aut libet aut aequus remittas tum autem cum ego unus quisque de res dico et diluo ne ipse qui contrarius sum taceo cogitatio vester subicio sed ad exter exspecto ego meus dico ordo servaris patior cum peroraro tum si quis sum praetereo animus requiro


iam insolentiam noratis hominis, noratis animos eius ac spiritus tribunicios. quod erat odium, di immortales! quae superbia, quanta ignoratio sui, quam gravis atque intolerabilis adrogantia! qui illud iam ipsum acerbe tulerit, ex quo illa nata sunt omnia, non sibi ac defensioni suae condonatum esse Oppianicum; proinde quasi non satis signi esse debuerit ab omnibus eum fuisse desertum qui se ad patronum illum contulisset. erat enim Romae summa copia patronorum, hominum eloquentissimorum atque amplissimorum, quorum certe aliquis defendisset equitem Romanum in municipio suo nobilem, si honeste putasset eius modi causam posse defendi.

iam insolentia noratis homo noratis animus is atque spiritus tribunicius qui sum odium deus immortalis qui superbia quantus ignoratio suus quam gravis atque intolerabilis arrogantia qui ille iam ipse acerbus fero ex quo ille nata sum omnis non sui atque defensio suus condono sum oppianicus proinde quasi non satis signum sum debeo ab omnis is sum desertum qui sui ad patronus ille confero sum enim roma summus copia patronus homo eloquens atque amplus qui certus aliquis defendo eques romanus in municipium suus nobilis si honestus puto is modus causa possum defendo


verum omnes intellegimus in istis subscriptionibus ventum quendam popularem esse quaesitum. iactata res erat in contione a tribuno seditioso; incognita causa probatum erat illud multitudini; nemini licitum est contra dicere, nemo denique ut defenderet contrariam partem laborabat. in invidiam porro magnam illa iudicia venerant. etenim paucis postea mensibus alia vehemens erat in iudiciis ex notatione tabellarum invidia versata. praetermitti ab censoribus et neglegi macula iudiciorum posse non videbatur. homines, quos ceteris vitiis atque omni dedecore infamis videbant, eos hac quoque subscriptione notare voluerunt, et eo magis quod illo ipso tempore illis censoribus erant iudicia cum equestri ordine communicata, ut viderentur per hominum idoneorum ignominiam sua auctoritate rem reprendisse.

verus omnis intellego in iste subscriptio venio quidam popularis sum quaero jacto res sum in contio ab tribunus seditiosus incognitus causa probo sum ille multitudo nemo liceo sum contra dico nemo denique ut defendo contrarius pars laboro in invidia porro magnus ille iudicium venio etenim paucus postea mensis alius vehemens sum in iudicium ex notatio tabellaris invidia verso praetermitto ab censor et neglego macula iudicium possum non video homo qui ceterus vitium atque omnis dedecor infamis video is hic quoque subscriptio noto volo et is magis qui ille ipse tempus ille censor sum iudicium cum equester ordo communico ut video per homo idoneus ignominia suus auctoritas res reprendisse


certe non est. quis ergo est Cluentius? qui tamen defendi causam suam lege noluit. itaque abicio legem, morem Cluentio gero. tibi tamen, Atti, pauca quae ab huius causa seiuncta sunt respondebo. est enim quiddam in hac causa quod Cluentius ad se, est aliquid quod ego ad me putem pertinere. hic sua putat interesse se re ipsa et gesto negotio, non lege defendi; ego autem mea existimo interesse me nulla in disputatione ab Attio videri esse superatum. non enim mihi haec causa sola dicenda est; omnibus hic labor meus propositus est quicumque hac facultate defensionis contenti esse possunt. nolo quemquam eorum qui adsunt existimare me quae de lege ab Attio dicta sunt, si reticuerim, comprobare. quam ob rem, Cluenti, de te tibi obsequor; neque ego legem recito neque hoc loco pro te dico, sed ea quae a me desiderari arbitror non relinquam.

certus non sum quis ergo sum clueo qui tamen defendo causa suus lex nolo itaque abicio lex mos cluentius gero tu tamen attius paucus qui ab hic causa sejungo sum respondeo sum enim quidam in hic causa qui clueo ad sui sum aliquis qui ego ad ego puto pertineo hic suus puto intersum sui res ipse et gero negotium non lex defendo ego autem meus existimo intersum ego nullus in disputatio ab attius video sum supero non enim ego hic causa solus dico sum omnis hic labor meus propono sum quicumque hic facultas defensio contendo sum possum nolo quisquam is qui adsum existimaris ego qui de lex ab attius dictum sum si reticeo comprobaris quam ob res cluentius de tu tu obsequor neque ego lex recito neque hic locus pro tu dico sed is qui ab ego desidero arbitror non relinquo


constituitur quaestio de furto. nam quid quisquam suspicari aliud potest? an hoc dicitis, armario expilato, pecunia ablata, non omni reciperata, occisis hominibus institutam esse quaestionem de morte Oppianici? cui probatis? quid est quod minus veri simile proferre potuistis? deinde, ut omittam cetera, triennio post mortem Oppianici de eius morte quaerebatur? atque etiam incensa odio pristino Nicostratum eundem illum tum sine causa in quaestionem postulavit. Oppianicus primo recusavit. postea cum illa abducturam se filiam, mutaturam esse testamentum minaretur, mulieri crudelissimae servum fidelissimum non in quaestionem detulit sed plane ad supplicium dedidit.

constituo quaestio de furtum nam quis quisquam suspicaris alius possum an hic dico armarium expilo pecunia aufero non omnis recipero occido homo instituo sum quaestio de mors oppianicus qui probo quis sum qui paruus verus similis profero possum deinde ut omitto ceterus triennium post mors oppianicus de is mors quaero atque etiam incensum odium pristinus nicostratus idem ille tum sine causa in quaestio postulo oppianicus primus recuso postea cum ille abduco sui filia muto sum testamentum mino mulier crudelis servus fidelis non in quaestio defero sed planus ad supplicium dedo


deinde, si tanta vis fuit istius criminis ut, qua quisque lege ex illis iudicibus reus factus esset, tamen hac plaga periret, cur in tanta multitudine accusatorum, tantis praemiis, ceteri rei facti non sunt? hic profertur id quod iudicium appellari non oportet, Publio Septimio Scaevolae litem eo nomine esse aestimatam. cuius rei quae consuetudo sit, quoniam apud homines peritissimos dico, pluribus verbis docere non debeo. numquam enim ea diligentia quae solet adhiberi in ceteris iudiciis, eadem reo damnato adhibita est.

deinde si tantus volo sum iste crimen ut qui quisque lex ex ille judex reus facio sum tamen hic plaga pereo cur in tantus multitudo accusator tantus praemium ceterus res facio non sum hic profero is qui iudicium appello non oportet publius septimius scaevola lito is nomen sum aestimo qui res qui consuetudo sum quoniam apud homo pereo dico multus verbum doceo non debeo numquam enim is diligentia qui soleo adhibeo in ceterus iudicium idem reor damno adhibeo sum


qua re invidia remota quam dies mitigavit, oratio mea deprecata est, vestra fides atque aequitas a veritatis disceptatione reiecit, quid est praeterea quod in causa relinquatur? versatam esse in iudicio pecuniam constat; ea quaeritur unde profecta sit, ab accusatore an ab reo. dicit accusator haec: 'primum gravissimis criminibus accusabam, ut nihil opus esset pecunia; deinde condemnatum adducebam, ut ne eripi quidem pecunia posset; postremo, etiam si absolutus fuisset, mearum tamen omnium fortunarum status incolumis maneret.' quid contra reus? 'primum ipsam multitudinem criminum et atrocitatem pertimescebam; deinde Fabriciis propter conscientiam mei sceleris condemnatis me esse condemnatum sentiebam: postremo in eum casum veneram ut omnis mearum fortunarum status unius iudici periculo contineretur.'

qui res invidia remoueo quam dies mitigo oratio meus deprecor sum vester fides atque aequitas ab veritas disceptatio reicio quis sum praeterea qui in causa relinquo verso sum in iudicium pecunia consto is quaero unde proficio sum ab accusator an ab reor dico accusator hic primus gravis crimen accuso ut nihil opus sum pecunia deinde condemno adduco ut ne eripio quidem pecunia possum postremo etiam si absolvo sum meus tamen omnis fortuna status incolumis maneo quis contra reus primus ipse multitudo crimen et atrocitas pertimesco deinde fabricius propter conscientia meus scelus condemno ego sum condemno sentio postremo in is casus venio ut omnis meus fortuna status unus judicium periculum contineo


Staienus ille biennio ante cum causam bonorum Safini Atellae recepisset, sescentis milibus nummum se iudicium corrupturum esse dixerat. quae cum accepisset a pupillo, suppressit iudicioque facto nec Safinio nec bonorum emptoribus reddidit. quam cum pecuniam profudisset et sibi nihil non modo ad cupiditates suas sed ne ad necessitatem quidem reliquisset, statuit ad easdem esse sibi praedas ac suppressiones iudicialis revertendum. itaque cum Oppianicum iam perditum et duobus iugulatum praeiudiciis videret, promissis suis eum excitavit abiectum et simul saluti desperare vetuit. Oppianicus autem orare hominem coepit ut sibi rationem ostenderet iudici corrumpendi.

staienus ille biennium ante cum causa bonus safini atella recipio sescenti mille nummus sui iudicium corrumpo sum dico qui cum accipio ab pupillus supprimo judicium facio neque safinio neque bonus emptor reddo quam cum pecunia profundo et sui nihil non modo ad cupiditas suus sed ne ad necessitas quidem relinquo statuo ad idem sum sui praeda atque suppressio iudicial revorto itaque cum oppianicus iam perdo et duo jugulo praejudicium video promitto suus is excito abicio et simul salus desperaris veto oppianicus autem oro homo coepio ut sui ratio ostendo judicium corrumpo


multam petivit. qua lege? quod in legem non iurasset, quae res nemini umquam fraudi fuit, et quod Gaius Verres, praetor urbanus, homo sanctus et diligens, subsortitionem eius in eo codice non haberet qui tum interlitus proferebatur. his de causis Gaius Iunius condemnatus est, iudices, levissimis et infirmissimis, quas omnino in iudicium adferri non oportuit. itaque oppressus est non causa sed tempore.

multa peto qui lex qui in lex non juro qui res nemo umquam fraus sum et qui gaius verres praetor urbanus homo sancio et diligo subsortitio is in is codico non habeo qui tum interlino profero hic de causa gaius junius condemno sum iudex levis et infirmis qui omnino in iudicium affero non oportet itaque opprimo sum non causa sed tempus


verum esto; condemnat Popilium Gellius, iudicat eum accepisse a Cluentio pecuniam. negat hoc Lentulus; nam Popilium, quod erat libertini filius, in senatum non legit, locum quidem senatorium ludis et cetera ornamenta relinquit et eum omni ignominia liberat. quod cum facit, iudicat eius sententia gratiis esse Oppianicum condemnatum. et eundem Popilium postea Lentulus in ambitus iudicio pro testimonio diligentissime laudat. qua re si neque Lucii Gelli iudicio stetit Lentulus neque Lentuli existimatione contentus fuit Gellius, et si uterque censor censoris opinione standum non putavit, quid est quam ob rem quisquam nostrum censorias subscriptiones omnis fixas et in perpetuum ratas putet esse oportere?

verus sum condemno popilius gellius iudico is accipio ab cluentius pecunia nego hic lentulus nam popilius qui sum libertinus filius in senatus non lego locus quidem senatorius ludus et ceterus ornamentum relinquo et is omnis ignominia libero qui cum facio iudico is sententia gratia sum oppianicus condemno et idem popilius postea lentulus in ambitus iudicium pro testimonium diligens laudo qui res si neque lucius gellius iudicium sto lentulus neque lentulis existimatio contineo sum gellius et si uterque censor censor opinio sto non puto quis sum quam ob res quisquam nos censorius subscriptio omnis figo et in perpetuus reor puto sum oportet


atque ut intellegatis Cluentium non accusatorio animo, non ostentatione aliqua aut gloria adductum, sed nefariis iniuriis, cotidianis insidiis, proposito ante oculos vitae periculo nomen Oppianici detulisse, paulo longius exordium rei demonstrandae petam; quod quaeso, iudices, ne moleste patiamini; principiis enim cognitis multo facilius extrema intellegetis. Aulus Cluentius habitus fuit, pater huiusce, iudices, homo non solum municipi Larinatis ex quo erat sed etiam regionis illius et vicinitatis virtute, existimatione, nobilitate princeps. is cum esset mortuus Sulla et Pompeio consulibus, reliquit hunc annos xv natum, grandem autem et nubilem filiam quae brevi tempore post patris mortem nupsit Aulo Aurio Melino, consobrino suo, adulescenti in primis, ut tum habebatur, inter suos et honesto et nobili. cum essent eae nuptiae plenae dignitatis,

atque ut intellego cluentius non accusatorius animus non ostentatio aliqui aut gloria adduco sed nefarius iniuria cottidianus insidiae propono ante oculus vita periculum nomen oppianicus defero paulus longus exordium res demonstro peto qui quaeso iudex ne molestus patior principia enim cognosco multus facilis exter intellego aulus clueo habitus sum pater hic iudex homo non solus municipium larinates ex quo sum sed etiam regio ille et vicinitas virtus existimatio nobilitas princeps is cum sum mortuus sulla et pompejus consul relinquo hic annus xv natus grandis autem et nubilis filia qui brevis tempus post pater mors nubo aulus aurius melinus consobrinus suus adulescens in primus ut tum habeo inter suus et honestus et nobilis cum sum is nuptiae plenus dignitas


verum alia causa tum Staieni fuit, alia nunc, Atti, tua est. ille cum re premeretur, quodcumque diceret, honestius diceret quam si quod erat factum fateretur; te vero illud idem quod tum explosum et eiectum est nunc rettulisse demiror. qui enim poterat tum in gratiam redire cum Oppianico Cluentius, qui cum matre? haerebat in tabulis publicis reus et accusator; condemnati erant Fabricii; nec elabi alio accusatore poterat Albius nec sine ignominia calumniae relinquere accusationem Cluentius.

verus alius causa tum staienus sum alius nunc attius tuus sum ille cum res premo quicumque dico honestus dico quam si qui sum facio fateor tu verus ille idem qui tum explodo et eicio sum nunc refero demiror qui enim possum tum in gratia redeo cum oppianicus clueo qui cum mater haereo in tabula publicus reus et accusator condemno sum fabricius neque elabor alius accusator possum albus neque sine ignominia calumnia relinquo accusatio clueo


orat vos habitus, iudices, et flens obsecrat ne se invidiae quae in iudiciis valere non debet, ne matri cuius vota et preces a vestris mentibus repudiare debetis, ne Oppianico, homini nefario, condemnato iam et mortuo condonetis. quod si qua calamitas hunc in hoc iudicio adflixerit innocentem, ne iste miser, si, id quod difficile factu est, in vita remanebit, saepe et multum queretur deprehensum esse illud quondam Fabricianum venenum. quod si tum indicatum non esset, non huic aerumnosissimo venenum illud fuisset sed multorum medicamentum maerorum; postremo etiam fortasse mater exsequias illius funeris prosecuta mortem se fili lugere simulasset. nunc vero quid erit profectum nisi ut huius ex mediis mortis insidiis vita ad luctum conservata, mors sepulcro patris privata esse videatur? satis diu fuit in miseriis,

oro tu habitus iudex et fleo obsecro ne sui invidia qui in iudicium valeo non debeo ne mater qui veto et prex ab vester mens repudiaris debeo ne oppianicus homo nefarius condemno iam et mortuus condono qui si qui calamitas hic in hic iudicium affligo innocens ne iste miser si is qui difficilis factus sum in vito remaneo saepe et multus queror deprehendo sum ille quondam fabricianus venenum qui si tum indico non sum non hic aerumnosus venenum ille sum sed multus medicamentum maeror postremo etiam fortasse mater exsequiae ille funus prosequor mors sui filis lugeo simulo nunc verus quis sum proficiscor nisi ut hic ex medius mors insidiae vito ad luctus conservo mors sepulcrum pater privo sum video satis diu sum in miseria


condemnato Oppianico statim Lucius Quinctius, homo maxime popularis, qui omnis rumorum et contionum ventos conligere consuesset, oblatam sibi facultatem putavit ut ex invidia senatoria posset crescere, quod eius ordinis iudicia minus iam probari populo arbitrabatur. habetur una atque altera contio vehemens et gravis; accepisse pecuniam iudices ut innocentem reum condemnarent tribunus plebis clamitabat; agi fortunas omnium dicebat; nulla esse iudicia; qui pecuniosum inimicum haberet, incolumem esse neminem posse. homines totius ignari negoti, qui Oppianicum numquam vidissent, virum optimum et hominem pudentissimum pecunia oppressum esse arbitrarentur, incensi suspicione rem in medium vocare coeperunt et causam illam totam deposcere.

condemno oppianicus statim lucius quintius homo magnus popularis qui omnis rumor et contio venio conligo consuesset offertor sui facultas puto ut ex invidia senatorius possum cresco qui is ordo iudicium paruus iam probaris populus arbitror habeo unus atque alter contio vehemens et gravis accipio pecunia iudex ut innocens reus condemno tribunus plebs clamito ago fortuna omnis dico nullus sum iudicium qui pecuniosus inimicus habeo incolumis sum nemo possum homo totus ignaris negotium qui oppianicus numquam video vir bonus et homo pudeo pecunia opprimo sum arbitror incendo suspicio res in medius vocaris coepio et causa ille totus deposco


mulier amissis liberis, cum unius reciperandi fili spes esset ostentata, omnis suos propinquos filique sui necessarios convocavit et ab eis flens petivit ut negotium susciperent, adulescentem investigarent, sibi restituerent eum filium quem tamen unum ex multis fortuna reliquum esse voluisset. haec cum agere instituisset, oppressa morbo est. itaque testamentum fecit eius modi ut illi filio HS cccc milia legaret, heredem institueret eundem illum Oppianicum, nepotem suum; atque eis diebus paucis est mortua. propinqui tamen illi, quem ad modum viva Dinaea instituerant, ita mortua illa ad investigandum Marcum Aurium cum eodem illo indice in agrum Gallicum profecti sunt.

mulier amitto liber cum unus recipero filis spes sum ostento omnis suus propinquus filius suus necessarius convoco et ab is fleo peto ut negotium suscipio adulescens investigo sui restituo is filius qui tamen unus ex multus fortuna reliquus sum volo hic cum ago instituo opprimo morbus sum itaque testamentum facio is modus ut ille filius sestertius cccc mille lego heres instituo idem ille oppianicus nepos suus atque is dies paucus sum morior propinquus tamen ille qui ad modus vivus dinaea instituo ita morior ille ad investigo marcus aurius cum idem ille indico in ager gallicus proficiscor sum


huius igitur habitus vitae invidebat? hunc si acerbe et penitus oderat, non eum quam diutissime vivere velle debebat? huic mortem maturabat inimicus, quod illi unum in malis erat perfugium calamitatis? qui si quid animi et virtutis habuisset, ut multi saepe fortes viri in eius modi dolore, mortem sibi ipse conscisset, huic quam ob rem id vellet inimicus offerre quod ipse sibi optare deberet? nam nunc quidem quid tandem illi mali mors attulit? nisi forte ineptiis ac fabulis ducimur ut existimemus illum ad inferos impiorum supplicia perferre ac pluris illic offendisse inimicos quam hic reliquisse, a socrus, ab uxorum, a fratris, a liberum Poenis actum esse praecipitem in sceleratorum sedem atque regionem. quae si falsa sunt, id quod omnes intellegunt, quid ei tandem aliud eripuit mors praeter sensum doloris?

hic igitur habitus vita invideo hic si acerbus et penitus odi non is quam diutissime vivo volo debeo hic mors maturo inimicus qui ille unus in malus sum perfugium calamitas qui si quis animus et virtus habeo ut multus saepe fortis vir in is modus dolor mors sui ipse conscio hic quam ob res is volo inimicus offero qui ipse sui optaris debeo nam nunc quidem quis tandem ille malus mors affero nisi fors ineptia atque fabula duco ut existimo ille ad inferi impii supplicium perfero atque multus illic offendo inimicus quam hic relinquo ab socrus ab uxor ab frater ab liber poenus ago sum praecipito in scelero sedes atque regio qui si fallo sum is qui omnis intellego quis is tandem alius eripio mors praeter sensus dolor


equidem quod ad me attinet, quo me vertam nescio. negem fuisse illam infamiam iudici corrupti? negem esse illam rem agitatam in contionibus, iactatam in iudiciis, commemoratam in senatu? evellam ex animis hominum tantam opinionem, tam penitus insitam, tam vetustam? non est nostri ingeni, vestri auxili est, iudices, huius innocentiae sic in hac calamitosa fama quasi in aliqua perniciosissima flamma atque in communi incendio subvenire.

equidem qui ad ego attineo quo ego verto nescio nego sum ille infamia judicium corrumpo nego sum ille res agito in contio jacto in iudicium commemoro in senatus evello ex animus homo tantus opinio tam penitus inquiro tam vetustus non sum noster ingenium vester auxilium sum iudex hic innocentia sic in hic calamitosus fama quasi in aliqui perniciosus flamma atque in communis incendium subvenio


quia verum est, idcirco grave debet esse, hoc quaeramus verum sit an falsum; removeantur auctoritates censoriae, tollatur id ex causa quod in causa non est; doce quam pecuniam Cluentius dederit, unde dederit, quem ad modum dederit; unum denique aliquod a Cluentio profectae pecuniae vestigium ostende. vince deinde bonum virum fuisse Oppianicum, hominem integrum, nihil de illo umquam secus esse existimatum, nihil denique praeiudicatum. tum auctoritatem censoriam amplexato, tum illorum iudicium cum re coniunctum esse defendito.

quia verus sum idcirco gravis debeo sum hic quaero verus sum an falsus removeo auctoritas censorius tollo is ex causa qui in causa non sum doceo quam pecunia clueo do unde do qui ad modus do unus denique aliqui ab cluentius proficio pecunia vestigium ostendo vinco deinde bonus vir sum oppianicus homo integer nihil de ille umquam secus sum existimo nihil denique praejudico tum auctoritas censorius amplexor tum ille iudicium cum res conjungo sum defendo


quo tandem igitur habitus metu adductus tantum in se facinus suscipere conatus est? quid erat quod iam Oppianicum poena adfectum pro maleficiis et eiectum e civitate quisquam timeret? quid metuebat? ne oppugnaretur a perdito, an ne accusaretur a damnato, an ne exsulis testimonio laederetur? si autem quod oderat habitus inimicum, idcirco illum vita frui noluit, adeone erat stultus ut illam quam tum ille vivebat vitam esse arbitraretur, damnati, exsulis, deserti ab omnibus, quem propter animi importunitatem nemo recipere tecto, nemo adire, nemo adloqui, nemo aspicere vellet?

quo tandem igitur habitus metus adduco tantus in sui facinus suscipio conor sum quis sum qui iam oppianicus poena afficio pro maleficium et eicio e civitas quisquam timeo quis metuo ne oppugno ab perdo an ne accuso ab damno an ne exsulis testimonium laedo si autem qui odi habitus inimicus idcirco ille vito fruor nolo adeo sum stultus ut ille quam tum ille vivo vita sum arbitror damno exsulis desero ab omnis qui propter animus importunitas nemo recipio tectum nemo adeo nemo alloquor nemo aspicio volo


iudices, satis multos annos ex invidia laboravit. nemo huic tam iniquus praeter parentem fuit cuius animum non iam expletum putemus. vos qui aequi estis omnibus, qui ut quisque crudelissime oppugnatur eum lenissime sublevatis, conservate Aulum Cluentium, restituite incolumem municipio; amicis, vicinis, hospitibus quorum studia videtis reddite, vobis in perpetuum liberisque vestris obstringite. vestrum est hoc, iudices, vestrae dignitatis, vestrae clementiae; recte hoc repetitur a vobis ut virum optimum atque innocentissimum plurimisque mortalibus carum atque iucundum his aliquando calamitatibus liberetis, ut omnes intellegant in contionibus esse invidiae locum, in iudiciis veritati.

iudex satis multus annus ex invidia laboro nemo hic tam iniquus praeter parens sum qui animus non iam expletum puto tu qui aequum sum omnis qui ut quisque crudelis oppugno is lenis sublevo conservo aulis cluentius restituo incolumis municipium amicus vicinus hospes qui studium video reddo tu in perpetuus libo vester obstringo vester sum hic iudex vester dignitas vester clementia rectus hic repeto ab tu ut vir bonus atque innocens multus mortalis caris atque iucundus hic aliquando calamitas libero ut omnis intellego in contio sum invidia locus in iudicium veritas


cum ego pluribus verbis in eo commoratus essem, Scamandro insidias factas esse per Diogenem constitutumque inter eos alia de re fuisse ut medicamentum, non venenum Diogenes adferret; hoc cuivis usu venire posse: quaerebat cur in eius modi locum tam abditum, cur solus, cur cum obsignata pecunia venisset. denique hoc loco causa testibus honestissimis hominibus premebatur. Marcus Baebius de suo consilio Diogenem emptum, se praesente Scamandrum cum veneno pecuniaque deprehensum esse dicebat. Publius Quintilius Varus, homo summa religione et summa auctoritate praeditus, de insidiis quae fierent habito et de sollicitatione Diogenis recenti re secum Cleophantum locutum esse dicebat.

cum ego multus verbum in is commoro sum scamander insidiae facio sum per diogenes constituo inter is alius de res sum ut medicamentum non venenum diogenes affero hic quivis usus venio possum quaero cur in is modus locus tam abdo cur solus cur cum obsigno pecunia venio denique hic locus causa testis honestus homo premo marcus baebius de suus consilium diogenes emo sui praesens scamander cum veneno pecunia deprehendo sum dico publius quintilius varus homo summus religio et summus auctoritas praeditus de insidiae qui fio habeo et de sollicitatio diogenes recens res sui cleophantus loquor sum dico


ergo adhuc Iuni iudicium video esse eius modi ut incursionem potius seditionis, vim multitudinis, impetum tribunicium quam iudicium appellandum putem. quod si quis illud iudicium appellet, tamen hoc confiteatur necesse est, nullo modo illam multam quae ab Iunio petita sit cum Cluenti causa posse coniungi. illud igitur Iunianum per vim factum est, Bulbi et Popili et Guttae contra Cluentium non est, Staieni etiam pro Cluentio est. videamus ecquod aliud iudicium quod pro Cluentio sit proferre possimus. dixitne tandem causam Gaius Fidiculanius Falcula qui Oppianicum condemnarat, cum praesertim, id quod fuit in illo iudicio invidiosissimum, paucos dies ex subsortitione sedisset? dixit et bis quidem dixit. in summam enim Lucius Quinctius invidiam contionibus eum cotidianis seditiosis et turbulentis adduxerat. Vno iudicio multa est ab eo petita, sicut ab Iunio, quod non suae decuriae munere neque ex lege sedisset. Paulo sedatiore tempore est accusatus quam Iunius, sed eadem fere lege et crimine. quia nulla in iudicio seditio neque vis nec turba versata est, prima actione facillime est absolutus. non numero hanc absolutionem; nihilo minus enim potest, ut illam multam non commiserit, accepisse tamen ob rem iudicandam, sicut causam pecunia ob rem iudicandam capta nusquam Staienus ea quidem lege dixit. proprium crimen illud quaestionis eius non fuit.

ergo adhuc junius iudicium video sum is modus ut incursio potis seditio vis multitudo impetus tribunicius quam iudicium appello puto qui si quis ille iudicium appello tamen hic confiteor necesse sum nullus modo ille multa qui ab junius peto sum cum cluentius causa possum conjungo ille igitur junianus per vis facio sum bulbus et popilis et gutta contra cluentius non sum staienus etiam pro cluentius sum video ecqui alius iudicium qui pro cluentius sum profero possum dico tandem causa gaius fidiculanius falcula qui oppianicus condemno cum praesertim is qui sum in ille iudicium invidiosus paucus dies ex subsortitio sedeo dico et bis quidem dico in summa enim lucius quintius invidia contio is cottidianus seditiosus et turbulentus adduco vnus iudicium multus sum ab is peto sicut ab junius qui non suus decuria munus neque ex lex sedeo paulus sedo tempus sum accuso quam junius sed idem fere lex et crimen quia nullus in iudicium seditio neque volo neque turba verso sum primus actio facilis sum absolvo non numerus hic absolutio nihilum paruus enim possum ut ille multa non committo accipio tamen ob res judico sicut causa pecunia ob res judico capio nusquam staienus is quidem lex dico proprius crimen ille quaestio is non sum


primum videte hominis audaciam. Sassiam in matrimonium ducere, habiti matrem — illam cuius virum A. Aurium occiderat — concupivit. Vtrum impudentior hic qui postulet, an crudelior illa, si nubat, difficile dictu est; sed tamen utriusque humanitatem constantiamque cognoscite.

primus video homo audacia sassia in matrimonium duco habeo mater ille qui vir ab aurius occido concupio vtrum impudens hic qui postulo an crudelis ille si nubo difficilis dico sum sed tamen uterque humanitas constantia cognosco


quid ais, Titi Atti? tu periculum capitis, tu indicium sceleris, tu fortunas alterius litteris conscriptas in iudicium adferes neque earum auctorem litterarum neque obsignatorem neque testem ullum nominabis? et quam tu pestem innocentissimo filio de matris sinu deprompseris, hanc hi tales viri comprobabunt? esto, in tabellis nihil est auctoritatis; quid? ipsa quaestio iudicibus, quid? amicis hospitibusque Oppianici quos adhibuerat antea, quid? huic tandem ipsi tempori cur non reservata est? quid istis hominibus factum est, Stratone et Nicostrato?

quis aio titius attius tu periculum capio tu indicium scelus tu fortuna alter littera conscribo in iudicium affero neque is auctor litteraris neque obsignator neque testo ullus nomino et quam tu pestis innocens filius de mater sinus depromo hic hic talis vir comprobo sum in tabella nihil sum auctoritas quis ipse quaestio judex quis amicus hospes oppianicus qui adhibeo antea quis hic tandem ipse tempus cur non reservo sum quis iste homo facio sum strato et nicostratus


citatur reus, agitur causa; paucis verbis accusat ut de re iudicata Cannutius; incipit longo et alte petito prooemio respondere maior Caepasius. primo attente auditur eius oratio. erigebat animum iam demissum et oppressum Oppianicus; gaudebat ipse Fabricius; non intellegebat animos iudicum non illius eloquentia sed defensionis impudentia commoveri. postea quam de re coepit dicere, ad ea quae erant in causa addebat etiam ipse nova quaedam volnera ut, quamquam sedulo faciebat, tamen interdum non defendere sed praevaricari videretur. itaque cum callidissime se dicere putaret et cum illa verba gravissima ex intimo artificio deprompsisset: 'respicite, iudices, hominum fortunas, respicite dubios variosque casus, respicite Gaii Fabrici senectutem' — cum hoc 'respicite' ornandae orationis causa saepe dixisset, respexit ipse. at Gaius Fabricius a subselliis demisso capite discesserat.

cito reus ago causa paucus verbum accuso ut de res judico cannutius incipio longus et altus peto prooemium respondeo magnus caepasius primus attendo audio is oratio erigo animus iam demitto et opprimo oppianicus gaudeo ipse fabricius non intellego animus iudex non ille eloquentia sed defensio impudens commoveo postea quam de res coepio dico ad is qui sum in causa addo etiam ipse novo quidam vulnero ut quamquam sedulus facio tamen interdum non defendo sed praevaricaris video itaque cum callidus sui dico puto et cum ille verbum gravis ex intimo artificium depromo respicio iudex homo fortuna respicio dubius varius casus respicio gaius fabricius senectus cum hic respicio orno oratio causa saepe dico respicio ipse at gaius fabricius ab subsellium demitto caput discedo


sed hoc polliceor omnibus, si cui forte hac lege negotium facessetur qui lege non teneatur, si is uti me defensore voluerit, me eius causam legis praesidio defensurum et vel his iudicibus vel horum similibus facillime probaturum, et omni me defensione usurum esse legis, qua nunc ut utar ab eo cuius voluntati mihi obtemperandum est non conceditur. non enim debeo dubitare, iudices, quin, si qua ad vos causa eius modi delata sit eius qui lege non teneatur, etiam si is invidiosus aut multis offensus esse videatur, etiam si eum oderitis, etiam si inviti absoluturi sitis, tamen absolvatis et religioni potius vestrae quam odio pareatis.

sed hic polliceor omnis si qui fors hic lex negotium facesso qui lex non teneo si is uti ego defensor volo ego is causa lex praesidium defendo et vel hic judex vel hic similis facilis probo et omnis ego defensio utor sum lex qui nunc ut uto ab is qui voluntas ego obtempero sum non concedo non enim debeo dubitaris iudex quin si qui ad tu causa is modus defero sum is qui lex non teneo etiam si is invidiosus aut multus offendo sum video etiam si is odi etiam si invitus absolvo sum tamen absolvo et religio potis vester quam odium pareo


tametsi permulta sunt quae mihi, ante quam de causa dico, de communibus invidiae periculis dicenda esse videantur, tamen ne diutius oratione mea suspensa exspectatio vestra teneatur adgrediar ad crimen cum illa deprecatione, iudices, qua mihi saepius utendum esse intellego, sic ut me audiatis, quasi hoc tempore haec causa primum dicatur, sicuti dicitur, non quasi saepe iam dicta et numquam probata sit. hodierno enim die primum veteris istius criminis diluendi potestas est data, ante hoc tempus error in hac causa atque invidia versata est. quam ob rem, dum multorum annorum accusationi breviter dilucideque respondeo, quaeso ut me, iudices, sicut facere instituistis, benigne attenteque audiatis.

tametsi permultus sum qui ego ante quam de causa dico de communis invidia periculum dico sum video tamen ne diu oratio meus suspendo exspectatio vester teneo aggredior ad crimen cum ille deprecatio iudex qui ego saepis utor sum intellego sic ut ego audio quasi hic tempus hic causa primus dico sicut dico non quasi saepe iam dictum et numquam probo sum hodiernus enim dies primus veto iste crimen diluo potestas sum do ante hic tempus error in hic causa atque invidia verso sum quam ob res dum multus annus accusatio brevis dilucidus respondeo quaeso ut ego iudex sicut facio instituo benignus attendo audio


O mulieris scelus incredibile et praeter hanc unam in omni vita inauditum! o libidinem effrenatam et indomitam! o audaciam singularem! nonne timuisse, si minus vim deorum hominumque famam, at illam ipsam noctem facesque illas nuptialis, non limen cubiculi, non cubile filiae, non parietes denique ipsos superiorum testis nuptiarum? perfregit ac prostravit omnia cupiditate ac furore; vicit pudorem libido, timorem audacia, rationem amentia.

o mulier scelus incredibilis et praeter hic unus in omnis vito inaudio o libido effreno et indomitus o audacia singularis nonne timeo si paruus vis deus homo fama at ille ipse nox fax ille nuptial non limen cubiculum non cubile filia non paries denique ipse superus testis nuptiae perfringo atque prosterno omnis cupiditas atque furor vinco pudor libido timor audacia ratio amentia


nam fuisse hunc tum hominum sermonem recordari potestis, Cethegum, quod hominem odisset et quod eius improbitatem versari in re publica nollet et quod videret eum qui se ab reo pecuniam, cum iudex esset, clam atque extra ordinem accepisse confessus esset, salvum esse non posse, minus ei fidele consilium dedisse. in hoc si improbus Cethegus fuit, videtur mihi adversarium removere voluisse; sin erat eius modi causa ut Staienus nummos se accepisse negare non posset, nihil autem erat periculosius nec turpius quam ad quam rem accepisset confiteri, non est consilium Cethegi reprendendum.

nam sum hic tum homo sermo recordaris possum cethegus qui homo odi et qui is improbitas versaris in res publicus nolo et qui video is qui sui ab reor pecunia cum iudex sum clam atque extra ordo accipio confiteor sum salvus sum non possum paruus is fidelis consilium do in hic si improbus cethegus sum video ego adversarius removeo volo sin sum is modus causa ut staienus nummus sui accipio nego non possum nihil autem sum periculosus neque turpis quam ad quam res accipio confiteor non sum consilium cethegus reprehendo


quid est, Quinto Naso, cur tu in isto loco sedeas? quae vis est qua abs te hi iudices tali dignitate praediti coerceantur? vos autem, iudices, quam ob rem ex tanta multitudine civium tam pauci de hominum fortunis sententiam fertis? quo iure Attius quae voluit dixit? cur mihi tam diu potestas dicendi datur? quid sibi autem illi scribae, quid lictores, quid ceteri quos apparere huic quaestioni video volunt? opinor haec omnia lege fieri totumque hoc iudicium, ut ante dixi, quasi mente quadam regi legis et administrari. quid ergo? haec quaestio sola ita gubernatur? quid Marci Plaetori et C. Flamini inter sicarios, quid Gaii Orchivi peculatus, quid mea de pecuniis repetundis, quid Gaii Aquili apud quem nunc de ambitu causa dicitur, quid reliquae quaestiones? circumspicite omnis rei publicae partis; omnia legum imperio et praescripto fieri videbitis.

quis sum quintus naso cur tu in iste locus sedeo qui volo sum qui abs tu hic iudex talis dignitas praeditus coerceo tu autem iudex quam ob res ex tantus multitudo civis tam paucus de homo fortuna sententia fero quo ius attius qui volo dico cur ego tam diu potestas dico do quis sui autem ille scriba quis lictor quis ceterus qui appareo hic quaestio video volo opinor hic omnis lex fio totus hic iudicium ut ante dico quasi mens quidam rex lex et administraris quis ergo hic quaestio solus ita guberno quis marcius plaetor et que flaminius inter sicarius quis gaius orchivi peculor quis meus de pecunia repeto quis gaius aquilis apud qui nunc de ambitus causa dico quis reliquus quaestio circumspicio omnis res publicus pars omnis lex imperium et praescribo fio video


tum etiam illi quinque qui imperitorum hominum rumusculos aucupati tum illum absolverunt iam suam clementiam laudari magno opere nolebant; a quibus si qui quaereret sedissentne iudices in Gaium Fabricium, sedisse se dicerent; si interrogarentur num quo crimine is esset accusatus praeterquam veneni eius quod quaesitum habito diceretur, negarent; si deinde essent rogati quid iudicassent, condemnasse se dicerent; nemo enim absolvit. eodem modo quaesitum si esset de Scamandro, certe idem respondissent; tametsi ille una sententia est absolutus, sed illam unam nemo tum istorum suam dici vellet.

tum etiam ille quinque qui imperitor homo rumusculus aucupo tum ille absolvo iam suus clementia laudo magnus opus nolo ab qui si qui quaero sedeo iudex in gaius fabricius sedeo sui dico si interrogo num quo crimen is sum accuso praeterquam venenum is qui quaero habeo dico nego si deinde sum rogo quis judico condemno sui dico nemo enim absolvo idem modo quaero si sum de scamander certus idem respondeo tametsi ille unus sententia sum absolvo sed ille unus nemo tum iste suus dico volo


non enim mihi exemplum summi et clarissimi viri, Publii Africani, praetereundum videtur; qui cum esset censor et in equitum censu Gaius Licinius Sacerdos prodisset, clara voce ut omnis contio audire posset dixit se scire illum verbis conceptis peierasse; si qui contra vellet dicere, usurum esse eum suo testimonio. deinde cum nemo contra diceret, iussit equum traducere. ita is cuius arbitrio et populus Romanus et exterae gentes contentae esse consuerunt ipse sua scientia ad ignominiam alterius contentus non fuit. quod si hoc habito facere licuisset, facile illis ipsis iudicibus et falsae suspicioni et invidiae populariter excitatae restitisset.

non enim ego exemplum superus et clarus vir publius africanus praetereo video qui cum sum censor et in eques census gaius licinius sacerdos prodeo clarus vox ut omnis contio audio possum dico sui scio ille verbum concipio peierasse si qui contra volo dico utor sum is suus testimonium deinde cum nemo contra dico iubeo equus traduco ita is qui arbitrium et populus romanus et exter gens contineo sum consuo ipse suus scientia ad ignominia alter contineo non sum qui si hic habeo facio licet facilis ille ipse judex et fallo suspicio et invidia popularis excito resto


hoc vos Cluentio iudicium putatis obesse oportere? quam ob causam? si ex lege subsortitus non erat Iunius aut si in aliquam legem aliquando non iuraverat, idcirco illius damnatione aliquid de Cluentio iudicabatur? 'non' inquit; 'sed ille idcirco illis legibus condemnatus est, quod contra aliam legem commiserat.' qui hoc confitentur, possunt idem illud iudicium fuisse defendere? 'ergo' inquit 'idcirco infestus tum populus Romanus fuit Gaio Iunio, quod illud iudicium corruptum per eum putabatur.' num igitur hoc tempore causa mutata est? num alia res, alia ratio illius iudici, alia natura totius negoti nunc est ac tum fuit? non opinor ex eis rebus quae gestae sunt rem ullam potuisse mutari.

hic tu cluentius iudicium puto obsum oportet quam ob causa si ex lex subsortior non sum junius aut si in aliqui lex aliquando non juro idcirco ille damnatio aliquis de cluentius judico non inquam sed ille idcirco ille lex condemno sum qui contra alius lex committo qui hic confiteor possum idem ille iudicium sum defendo ergo inquam idcirco infestus tum populus romanus sum gaius junius qui ille iudicium corrumpo per is puto num igitur hic tempus causa muto sum num alius res alius ratio ille judicium alius natura totus negotium nunc sum atque tum sum non opinor ex is res qui gero sum res ullus possum muto


et est quisquam qui, cum haec cognoverit, suspicari possit Oppianicum iudicio oppressum et circumventum esse innocentem? acervatim reliqua iam, iudices, dicam ut ad ea quae propiora huiusce causae et adiunctiora sunt perveniam. vos, quaeso, memoria teneatis non mihi hoc esse propositum ut accusem Oppianicum mortuum sed, cum hoc persuadere vobis velim, iudicium ab hoc non esse corruptum, hoc uti initio ac fundamento defensionis, Oppianicum, hominem sceleratissimum et nocentissimum, esse damnatum. qui uxori suae Cluentiae, quae amita huius habiti fuit, cum ipse poculum dedisset, subito illa in media potione exclamavit se maximo cum dolore emori nec diutius vixit quam locuta est; nam in ipso sermone hoc et vociferatione mortua est. et ad hanc mortem repentinam vocemque morientis omnia praeterea quae solent esse indicia et vestigia veneni in illius mortuae corpore fuerunt. eodemque veneno Gaium Oppianicum fratrem necavit.

et sum quisquam qui cum hic cognosco suspicaris possum oppianicus iudicium opprimo et circumvenio sum innocens acervatim reliquus iam iudex dico ut ad is qui propiora hic causa et adjungo sum pervenio tu quaeso memoria teneo non ego hic sum propono ut accuso oppianicus mortuus sed cum hic persuadeo tu volo iudicium ab hic non sum corrumpo hic uti initium atque fundamentum defensio oppianicus homo scelero et noceo sum damno qui uxor suus cluentius qui amita hic habeo sum cum ipse poculum do subeo ille in medius potio exclamo sui maximus cum dolor emorior neque diu vivo quam loquor sum nam in ipse sermo hic et vociferatio morior sum et ad hic mors repentinus voco morior omnis praeterea qui soleo sum indicium et vestigium venenum in ille morior corpus sum idem veneno gaius oppianicus frater neco


iam qui in agro Larinati praedia, qui negotia, qui res pecuarias habent, honesti homines et summo splendore praediti, difficile dictu est quam sint solliciti, quam laborent. non multi mihi ab uno sic diligi videntur ut hic ab his universis. quam doleo abesse ab huius iudicio Lucium Volusenum, summo splendore hominem ac virtute praeditum! vellem praesentem possem Publium Helvidium Rufum, equitem Romanum omnium ornatissimum, nominare. qui cum huius causa dies noctesque vigilaret et cum me hanc causam doceret, in morbum gravem periculosumque incidit; in quo tamen non minus de capite huius quam de sua vita laborat. Cn. Tudici senatoris, viri optimi et honestissimi, par studium ex testimonio et laudatione cognoscetis. eadem spe sed maiore verecundia de te, Publi Volumni, quoniam iudex es in Aulum Cluentium, dicimus. et ne longum sit, omnium vicinorum summam esse in hunc benivolentiam confirmamus. Horum omnium studium,

iam qui in ager larinati praedium qui negotium qui res pecuaria habeo honestus homo et superus splendor praeditus difficilis dico sum quam sum sollicitus quam laboro non multus ego ab unus sic diligo video ut hic ab hic universus quam doleo absum ab hic iudicium lucius volusenus superus splendor homo atque virtus praeditus volo praesens possum publius helvidius rufus eques romanus omnis orno nominaris qui cum hic causa dies nox vigilo et cum ego hic causa doceo in morbus gravis periculosus incido in quo tamen non paruus de caput hic quam de suus vito laboro cn tudicius senator vir bonus et honestus par studium ex testimonium et laudatio cognosco idem spes sed magnus verecundia de tu publius volumnius quoniam iudex sum in aulis cluentius dico et ne longus sum omnis vicinus summa sum in hic benevolentia confirmo horus omnis studium


aut hoc iudicium reprehendas tu cuius accusatio rebus iudicatis nitebatur necesse est aut, si hoc verum esse concedis, Oppianicum gratiis condemnatum esse fateare. quamquam satis magno argumento esse debet quod ex tam multis iudicibus absoluto Falcula nemo reus factus est. quid enim mihi damnatos ambitus conligitis alia lege, certis criminibus, plurimis testibus? cum primum illi ipsi debuerint potius accusari de pecuniis repetundis quam ambitus. nam si in ambitus iudiciis hoc eis obfuit, cum alia lege causam dicerent, certe, si propria lege huius peccati adducti essent, multo plus obfuisset.

aut hic iudicium reprehendo tu qui accusatio res judico nitor necesse sum aut si hic verus sum concedo oppianicus gratia condemno sum fatearis quamquam satis magnus argumentum sum debeo qui ex tam multus judex absolvo falcula nemo reus facio sum quis enim ego damno ambitus conligitis alius lex certus crimen multus testis cum primus ille ipse debeo potis accusaris de pecunia repeto quam ambitus nam si in ambitus iudicium hic is obsum cum alius lex causa dico certus si proprius lex hic pecco adduco sum multus multus obsum


atque illo ipso tempore in aedis Titi Anni, hominis honestissimi, necessarii et amici mei, noctu Staienus arcessitus ab Oppianico venit. iam cetera nota sunt omnibus, ut cum illo Oppianicus egerit de pecunia, ut ille se redditurum esse dixerit, ut eum sermonem audierint omnem viri boni qui tum consulto propter in occulto stetissent, ut res patefacta et in forum prolata et pecunia omnis Staieno extorta atque erepta sit. huius Staieni persona populo iam nota atque perspecta ab nulla turpi suspicione abhorrebat; suppressam esse ab eo pecuniam quam pro reo pronuntiasset qui erant in contione non intellegebant; neque enim docebantur. versatam esse in iudicio mentionem pecuniae sentiebant, innocentem reum condemnatum audiebant, Staieni sententia condemnatum videbant; non gratiis id ab eo factum esse, quod hominem norant, iudicabant. Similis in Bulbo, in Gutta, in aliis non nullis suspicio consistebat.

atque ille ipse tempus in aedes titius annius homo honestus necessarius et amicus meus nox staienus arcesso ab oppianicus venio iam ceterus nosco sum omnis ut cum ille oppianicus ago de pecunia ut ille sui reddo sum dico ut is sermo audio omnis vir bonus qui tum consultum propter in occulo sto ut res patefacio et in forum profero et pecunia omnis staienus extorqueo atque eripio sum hic staienus persono populus iam nosco atque perspicio ab nullus turpis suspicio abhorreo supprimo sum ab is pecunia quam pro reor pronuntio qui sum in contio non intellego neque enim doceo verso sum in iudicium mentio pecunia sentio innocens reus condemno audio staienus sententia condemno video non gratia is ab is facio sum qui homo norant judico similis in bulbus in gutta in alius non nullus suspicio consisto


rem enim integram hominis non alieni quamvis suspiciosam defendere humanitatis esse putabamus, iudicatam labefactare conari impudentiae. itaque tum ille inopia et necessitate coactus in causa eius modi ad Caepasios fratres confugit, homines industrios atque eo animo ut quaecumque dicendi potestas esset data in honore atque in beneficio ponerent. iam hoc prope iniquissime comparatum est quod in morbis corporis, ut quisque est difficillimus, ita medicus nobilissimus atque optimus quaeritur, in periculis capitis, ut quaeque causa difficillima est, ita deterrimus obscurissimusque patronus adhibetur. Nisi forte hoc causae est quod medici nihil praeter artificium, oratores etiam auctoritatem praestare debent.

res enim integer homo non alienus quivis suspiciosus defendo humanitas sum puto judico labefactaris conor impudentia itaque tum ille inopia et necessitas cogo in causa is modus ad caepasius frater confugio homo industrius atque is animus ut quicumque dico potestas sum do in honor atque in beneficium pono iam hic prope iniquus comparo sum qui in morbus corpus ut quisque sum difficilis ita medicus nobilis atque bonus quaero in periculum capio ut quisque causa difficilis sum ita deterior obscurus patronus adhibeo nisus fors hic causa sum qui medicus nihil praeter artificium orator etiam auctoritas praesto debeo


manarat sermo in consilio pecuniae quandam mentionem inter iudices esse versatam. res neque tam fuerat occulta quam erat occultanda, neque tam erat aperta quam rei publicae causa aperienda. in ea obscuritate ac dubitatione omnium Cannutio, perito homini, qui quodam odore suspicionis Staienum corruptum esse sensisset neque dum rem perfectam arbitraretur, placuit repente pronuntiare: Dixerunt. hic tum Oppianicus non magno opere pertimuit; rem a Staieno perfectam esse arbitrabatur.

mano sermo in consilium pecunia quidam mentio inter iudex sum verso res neque tam sum occulo quam sum occulto neque tam sum apertus quam res publicus causa aperio in is obscuritas atque dubitatio omnis cannutius pereo homo qui quidam odor suspicio staienus corrumpo sum sentio neque dum res perficio arbitror placeo repens pronuntiaris dico hic tum oppianicus non magnus opus pertimesco res ab staienus perficio sum arbitror


at in ipsum habitum animadverterunt. nullam quidem ob turpitudinem, nullum ob totius vitae non dicam vitium sed erratum. neque enim hoc homine sanctior neque probior neque in omnibus officiis retinendis diligentior esse quisquam potest; neque illi aliter dicunt, sed eandem illam famam iudici corrupti secuti sunt; neque ipsi secus existimant quam nos existimari volumus de huius pudore, integritate, virtute, sed putarunt praetermitti accusatorem non potuisse, cum animadversum esset in iudices. qua de re tota si unum factum ex omni antiquitate protulero, plura non dicam.

at in ipse habitus animadverto nullus quidem ob turpitudo nullus ob totus vita non dico vitium sed erro neque enim hic homo sancio neque probus neque in omnis officium retineo diligens sum quisquam possum neque ille aliter dico sed idem ille fama judicium corrumpo sequor sum neque ipse secus existimo quam nos existimo volo de hic pudor integritas virtus sed puto praetermitto accusator non possum cum animadverto sum in iudex qui de res totus si unus facio ex omnis antiquitas profero multus non dico