sed fuerint incorruptae litterae domi; nunc vero quam habere auctoritatem aut quam fidem possunt? triduo lex ad praetorem deferri, iudicum signis obsignari iubet; tricesimo die vix deferuntur. ne corrumpi tabulae facile possint, idcirco lex obsignatas in publico poni voluit; at obsignantur corruptae. quid refert igitur tanto post ad iudices deferantur, an omnino non deferantur? quid? si testium studium cum accusatore sociatum est, tamenne isti testes habebuntur? Vbi est igitur illa exspectatio quae versari in iudiciis solet? nam antea, cum dixerat accusator acriter et vehementer, cumque defensor suppliciter demisseque responderat, tertius ille erat exspectatus locus testium, qui aut sine ullo studio dicebant aut cum dissimulatione aliqua cupiditatis. hoc vero quid est?

sed sum incorruptus littera domus nunc verus quam habeo auctoritas aut quam fides possum triduum lex ad praetor defero iudex signum obsignaris iubeo tricesimo dies vix defero ne corrumpo tabula facilis possum idcirco lex obsigno in publicus pono volo at obsigno corrumpo quis refero igitur tantus post ad iudex defero an omnino non defero quis si testis studium cum accusator socio sum tamen iste testis habeo vbi sum igitur ille exspectatio qui versaris in iudicium soleo nam antea cum dico accusator acer et vehemens cum defenso supplex demitto respondeo tertius ille sum exspecto locus testis qui aut sine ullus studium dico aut cum dissimulatio aliqui cupiditas hic verus quis sum


O nox illa quae paene aeternas huic urbi tenebras attulisti, cum Galli ad bellum, Catilina ad urbem, coniurati ad ferrum et flammam vocabantur, cum ego te, Flacce, caelum noctemque contestans flens flentem obtestabar, cum tuae fidei optimae et spectatissimae salutem urbis et civium commendabam! tu tum, Flacce, praetor communis exiti nuntios cepisti, tu inclusam in litteris rei publicae pestem deprehendisti, tu periculorum indicia, tu salutis auxilia ad me et ad senatum attulisti. quae tibi tum gratiae sunt a me actae, quae ab senatu, quae a bonis omnibus! quis tibi, quis C. Pomptino, fortissimo viro, quemquam bonum putaret umquam non salutem verum honorem ullum denegaturum? O Nonae illae Decembres quae me consule fuistis! quem ego diem vere natalem huius urbis aut certe salutarem appellare possum.

o nox ille qui paene aeternus hic urbs tenebrae affero cum gallus ad bellum catilina ad urbs conjuro ad ferrum et flamma voco cum ego tu flaccus caelum nox contestor fleo fleo obtestor cum tuus fides bonus et specto salus urbs et civis commendo tu tum flaccus praetor communis exeo nuntius capio tu includo in littera res publicus pestis deprehendo tu periculum indicium tu salus auxilium ad ego et ad senatus affero qui tu tum gratia sum ab ego ago qui ab senatus qui ab bonus omnis quis tu quis que pomptinus fortis vir quisquam bonus puto umquam non salus verus honor ullus denego o nona ille december qui ego consul sum qui ego dies verus natal hic urbs aut certus salutaris appello possum


etenim iam universa istorum cognita cupiditate accedam ad singulas querelas criminationesque Graecorum. classis nomine pecuniam civitatibus imperatam queruntur. quod nos factum, iudices, confitemur. sed si hoc crimen est, aut in eo est quod non licuerit imperare, aut in eo quod non opus fuerit navibus, aut in eo quod nulla hoc praetore classis navigarit. licuisse ut intellegas, cognosce quid me consule senatus decreverit, cum quidem nihil a superioribus continuorum annorum decretis discesserit. Senatvs consvltvm. proximum est ergo ut opus fuerit classe necne quaeramus. Vtrum igitur hoc Graeci statuent aut ullae exterae nationes, an nostri praetores, nostri duces, nostri imperatores? equidem existimo in eius modi regione atque provincia quae mari cincta, portibus distincta, insulis circumdata esset, non solum praesidi sed etiam ornandi imperi causa navigandum fuisse.

etenim iam universus iste cognosco cupiditas accedo ad singulus querela criminatio graecum classis nomen pecunia civitas impero queror qui nos facio iudex confiteor sed si hic crimen sum aut in is sum qui non liceo impero aut in is qui non opus sum navis aut in is qui nullus hic praetor classis navigo liceo ut intellego cognosco quis ego consul senatus decerno cum quidem nihil ab superus continuus annus decretum discedo senatvs consvltvm propior sum ergo ut opus sum classis necne quaero vtrum igitur hic graecum statuo aut ullus exter natio an noster praetor noster dux noster imperator equidem existimo in is modus regio atque provincia qui mare cingo portus distinguo insula circumdo sum non solus praesidium sed etiam orno imperium causa navigo sum


hunc igitur virum, Laeli, quibus tandem rebus oppugnas? fuit P. Servilio imperatore in Cilicia tribunus militum; ea res siletur. fuit M. Pisoni quaestor in Hispania; vox de quaestura missa nulla est. bellum Cretense ex magna parte gessit atque una cum summo imperatore sustinuit; muta est huius temporis accusatio. praeturae iuris dictio, res varia et multiplex ad suspiciones et simultates, non attingitur. at vero in summo et periculosissimo rei publicae tempore etiam ab inimicis eadem praetura laudatur. at a testibus laeditur. ante quam dico a quibus, qua spe, qua vi, qua re concitatis, qua levitate, qua egestate, qua perfidia, qua audacia praeditis, dicam de genere universo et de condicione omnium nostrum. per deos immortalis! iudices, vos, quo modo is qui anno ante Romae ius dixerat anno post in Asia ius dixerit, a testibus quaeretis ignotis, ipsi coniectura nihil iudicabitis? Cum in tam varia iuris dictione tam multa decreta, tot hominum gratiosorum laesae sint voluntates, quae est umquam iacta non suspicio— quae tamen solet esse falsa—sed iracundiae vox aut doloris?

hic igitur vir laelis qui tandem res oppugno sum p servilius imperator in cilicium tribunus miles is res sileo sum m piso quaestor in hispania vox de quaestura mitto nullus sum bellum cretensis ex magnus pars gero atque unus cum superus imperator sustineo muto sum hic tempus accusatio praetura ius dictio res vario et multiplex ad suspicio et simultas non attingo at verus in superus et periculosus res publicus tempus etiam ab inimicus idem praetura laudo at ab testis laedo ante quam dico ab qui qui spes qui vis qui res concitas qui levitas qui egestas qui perfidia qui audacia praeditus dico de genus universus et de condicio omnis nos per deus immortal iudex tu quo modo is qui annus ante roma ius dico annus post in asia ius dico ab testis quaero ignosco ipse conicio nihil iudico cos in tam vario ius dictio tam multus decretum tot homo gratiosor laedo sum voluntas qui sum umquam jacto non suspicio qui tamen soleo sum fallo sed iracundia vox aut dolor


equidem in minimis rebus saepe res magnas vidi, iudices, deprehendi ac teneri, ut in hoc Asclepiade. haec quae est a nobis prolata laudatio obsignata erat creta illa Asiatica quae fere est omnibus nota nobis, qua utuntur omnes non modo in publicis sed etiam in privatis litteris quas cotidie videmus mitti a publicanis, saepe uni cuique nostrum. neque enim testis ipse signo inspecto falsum nos proferre dixit, sed levitatem totius Asiae protulit, de qua nos et libenter et facile concedimus. nostra igitur laudatio, quam ille temporis causa nobis datam dicit, datam quidem confitetur, consignata creta est; in illo autem testimonio quod accusatori dicitur datum ceram esse vidimus.

equidem in paruus res saepe res magnus video iudex deprehendo atque teneo ut in hic asclepiades hic qui sum ab nos profero laudatio obsigno sum cerno ille asiaticus qui fere sum omnis nosco nos qui uto omnis non modo in publicus sed etiam in privo littera qui cottidie video mitto ab publicanus saepe unus quisque nos neque enim testis ipse signum inspicio falsus nos profero dico sed levitas totus asia profero de qui nos et libet et facilis concedo noster igitur laudatio quam ille tempus causa nos do dico do quidem confiteor consigno cerno sum in ille autem testimonium qui accusator dico do cera sum video


illud quaero sintne ista praedia censui censendo, habeant ius civile, sint necne sint mancipi, subsignari apud aerarium aut apud censorem possint. in qua tribu denique ista praedia censuisti? commisisti, si tempus aliquod gravius accidisset, ut ex isdem praediis et Apollonide et Romae imperatum esset tributum. verum esto, gloriosus fuisti, voluisti magnum agri modum censeri, et eius agri qui dividi plebi Romanae non potest. census es praeterea numeratae pecuniae cxxx. eam opinor tibi numeratam non esse abs te. sed haec omitto. census es mancipia Amyntae neque huic ullam in eo fecisti iniuriam. possidet enim ea mancipia Amyntas. ac primo quidem pertimuit, cum te audisset servos suos esse censum; rettulit ad iuris consultos. constabat inter omnis, si aliena censendo Decianus sua facere posset, eum maxima habiturum esse. . . .

ille quaero sum iste praedium censeo censeo habeo ius civilis sum necne sum mancipium subsignaris apud aerarius aut apud censor possum in qui tribus denique iste praedium censeo committo si tempus aliqui gravis accido ut ex idem praedium et apollonis et roma impero sum tribuo verus sum gloriosus sum volo magnus ager modus censeo et is ager qui divido plebs romanus non possum census sum praeterea numero pecunia cxxx is opinor tu numero non sum abs tu sed hic omitto census sum mancipium amyntas neque hic ullus in is facio iniuria possideo enim is mancipium amyntas atque primus quidem pertimesco cum tu audio servus suus sum census refero ad ius consulo consto inter omnis si alienus censeo decianus suus facio possum is maximus habeo sum


M. Pisone, qui cognomen frugalitatis, nisi accepisset, ipse peperisset.

m piso qui cognomen frugalitas nisi accipio ipse pario


ingenita levitas et erudita vanitas.


hic ego, iudices, si vos Acmonensium decretis, si ceterorum Phrygum litteris permoveri putarem, vociferarer et quam maxime possem contenderem, testarer publicanos, excitarem negotiatores, vestram etiam scientiam implorarem; cera deprehensa confiderem totius testimoni fictam audaciam manifesto comprehensam atque oppressam teneri. nunc vero non insultabo vehementius nec volitabo in hoc insolentius neque in istum nugatorem tamquam in aliquem testem invehar neque in toto Acmonensium testimonio, sive hic confictum est, ut apparet, sive missum domo est, ut dicitur, commorabor. etenim quibus ego laudationem istam remittam, quoniam sunt, ut Asclepiades dicit, leves, horum testimonium non pertimescam.

hic ego iudex si tu acmonensis decretum si ceterus phryges littera permoveo puto vocifero et quam magnus possum contendo testo publicanus excitaris negotiator vester etiam scientia imploraris cero deprehendo confido totus testimonium fingo audacia manifesto comprehendo atque opprimo teneo nunc verus non insulto vehemens neque volito in hic insolens neque in iste nugator tamquam in aliquis testo inveho neque in totus acmonensis testimonium sive hic confingo sum ut appareo sive mitto domus sum ut dico commoro etenim qui ego laudatio iste remitto quoniam sum ut asclepias dico levo hic testimonium non pertimesco


haec enim ratio ac magnitudo animorum in maioribus nostris fuit ut, cum in privatis rebus suisque sumptibus minimo contenti tenuissimo cultu viverent, in imperio atque in publica dignitate omnia ad gloriam splendoremque revocarent. quaeritur enim in re domestica continentiae laus, in publica dignitatis. quod si etiam praesidi causa classem habuit, quis erit tam iniquus qui reprehendat? 'nulli erant praedones.' quid? nullos fore quis praestare poterat? 'minuis,' inquit, 'gloriam Pompei.' immo tu auges molestiam.

hic enim ratio atque magnitudo animus in magnus noster sum ut cum in privo res suo sumptus paruus contendo tenuis cultus vivo in imperium atque in publicus dignitas omnis ad gloria splendor revoco quaero enim in res domesticus continentia laus in publicus dignitas qui si etiam praesidium causa classis habeo quis sum tam iniquus qui reprehendo nullus sum praedo quis nullus sum quis praesto possum minuo inquam gloria pompejus immo tu augeo molestia


externum cum domestica vita naturaque constaret. itaque non patiar, D. Laeli, te tibi hoc sumere atque hanc ceteris in posterum, nobis in praesens tempus legem condicionemque Cum adulescentiam notaris, cum reliquum tempus aetatis turpitudinis maculis consperseris, cum privatarum rerum ruinas, cum domesticas labes, cum urbanam infamiam, cum Hispaniae, Galliae, Ciliciae, Cretae, quibus in provinciis non obscure versatus est, vitia et flagitia protuleris, tum denique quid Tmolitae et Dorylenses de L. Flacco existiment audiemus. quem vero tot tam gravesque provinciae salvum esse cupiant, quem plurimi cives tota ex Italia devincti necessitudine ac vetustate defendant, quem haec communis nostrum omnium patria propter recentem summi benefici memoriam complexa teneat, hunc etiam si tota Asia deposcit ad supplicium, defendam, resistam. quid? si neque tota neque optima neque incorrupta neque sua sponte nec iure nec more nec vere nec religiose nec integre, si impulsa, si sollicitata, si concitata, si coacta, si impie, si temere, si cupide, si inconstanter nomen suum misit in hoc iudicium per egentissimos testis, ipsa autem nihil queri vere de iniuriis potest, tamenne, iudices, haec ad breve tempus audita longinqui temporis cognitarum rerum fidem derogabunt? tenebo igitur hunc ordinem defensor quem fugit inimicus, et accusatorem urgebo atque insequar et ultro crimen ab adversario flagitabo. quid est, Laeli? num quid ea d . . d . . ea . . f no qui quidem non in umbra neque in illius aetatis disciplinis artibusque versatus est? etenim puer cum patre consule ad bellum est profectus. nimirum etiam hoc ipso nomine aliquid . . ia sus

externus cum domesticus vito natura consto itaque non patior d laelis tu tu hic sumo atque hic ceterus in posterus nos in praesens tempus lex condicio cos adulescentia notaris cum reliquus tempus aetas turpitudo maculis conspergo cum privataris res ruina cum domesticus labo cum urbanus infamia cum hispania gallia cilicia creta qui in provincia non obscurus verso sum vitio et flagitium profero tum denique quis tmolitae et dorylenses de l flaccus existimo audio qui verus tot tam gravis provincia salvus sum cupio qui plurimus civis totus ex italia devincio necessitudo atque vetustas defendo qui hic communis nos omnis patria propter recens superus beneficus memoria complector teneo hic etiam si totus asia deposco ad supplicium defendo resisto quis si neque totus neque bonus neque incorruptus neque suus sponte neque ius neque mos neque verus neque religiosus neque integer si impello si sollicito si concito si cogo si impius si temere si cupidus si inconstanter nomen suus mitto in hic iudicium per egeo testis ipse autem nihil queror verus de iniuria possum tamen iudex hic ad brevis tempus audio longinquus tempus cognitaris res fides derogo teneo igitur hic ordo defenso qui fugio inimicus et accusator urgeo atque insequor et ultro crimen ab adversarius flagito quis sum laelis num quis is d d is f no qui quidem non in umbra neque in ille aetas disciplina ars verso sum etenim puer cum pater consul ad bellum sum proficiscor nimirum etiam hic ipse nomen aliquis ia sus


quod si haec Athenis tum cum illae non solum in Graecia sed prope cunctis gentibus enitebant accidere sunt solita, quam moderationem putatis in Phrygia aut in Mysia contionum fuisse? nostras contiones illarum nationum homines plerumque perturbant; quid, cum soli sint ipsi, tandem fieri putatis? caesus est virgis Cymaeus ille Athenagoras qui in fame frumentum exportare erat ausus. data Laelio contio est. processit ille et Graecus apud Graecos non de culpa sua dixit, sed de poena questus est. porrexerunt manus; psephisma natum est. hoc testimonium est? nuper epulati, paulo ante omni largitione saturati Pergameni, quod Mithridates qui multitudinem illam non auctoritate sua, sed sagina tenebat se velle dixit, id sutores et zonarii conclamarunt. hoc testimonium est civitatis? ego testis a Sicilia publice deduxi; verum erant ea testimonia non concitatae contionis, sed iurati senatus.

qui si hic athenae tum cum ille non solus in graecia sed prope cunctus gens eniteo accido sum soleo quam moderatio puto in phrygius aut in mysius contio sum noster contio ille natio homo plerusque perturbo quis cum solus sum ipse tandem fio puto caedo sum virga cymaeus ille athenagoras qui in fames frumentum exportaris sum audeo do laelius contio sum procedo ille et graecus apud graeci non de culpa suus dico sed de poena queror sum porrigo manus psephisma natus sum hic testimonium sum nuper epulor paulus ante omnis largitio saturo pergamenus qui mithridates qui multitudo ille non auctoritas suus sed sagino teneo sui volo dico is sutor et zonarius conclamo hic testimonium sum civitas ego testis ab sicilia publicus deduco verus sum is testimonium non concito contio sed juro senatus


atque eodem etiam M. Lurco, vir optimus, meus familiaris, convertit aculeum testimoni sui; negavit a privato pecuniam in provincia praetorem petere oportere. cur tandem, M. Lurco, non oportet? extorquere, accipere contra leges non oportet, petere non oportere numquam ostendes, nisi docueris non licere. an legationes sumere liberas exigendi causa, sicut et tu ipse nuper et multi viri boni saepe fecerunt, rectum est, quod ego non reprehendo, socios video queri; praetorem, si hereditatem in provincia non reliquerit, non solum reprehendendum verum etiam condemnandum putas? 'doti,' inquit, 'Valeria pecuniam omnem suam dixerat.' nihil istorum explicari potest, nisi ostenderis illam in tutela Flacci non fuisse. si fuit, quaecumque sine hoc auctore est dicta dos, nulla est.

atque idem etiam m lurco vir bonus meus familiaris converto aculeus testimonium suus nego ab privo pecunia in provincia praetor peto oportet cur tandem m lurco non oportet extorqueo accipio contra lex non oportet peto non oportet numquam ostendo nisi doceo non licet an legatio sumo libero exigo causa sicut et tu ipse nuper et multus vir bonus saepe facio recingo sum qui ego non reprehendo socius video queror praetor si hereditas in provincia non relinquo non solus reprehendo verus etiam condemno puto dos inquam valerius pecunia omnis suus dico nihil iste explicaris possum nisi ostendo ille in tutela flaccus non sum si sum quicumque sine hic auctor sum dictum dos nullus sum


litemus igitur Lentulo,parentemus Cethego, revocemus eiectos; nimiae pietatis et summi amoris in patriam vicissim nos poenas, si ita placet, sufferamus. nos iam ab indicibus nominamur, in nos crimina finguntur, nobis pericula comparantur. quae si per alios agerent, si denique per populi nomen civium imperitorum multitudinem concitassent, aequiore animo ferre possemus; illud vero ferri non potest, quod per senatores et per equites Romanos, qui haec omnia pro salute omnium communi consilio, una mente atque virtute gesserunt, harum rerum auctores, duces, principes spoliari omnibus fortunis atque civitate expelli posse arbitrantur. etenim populi Romani perspiciunt eandem mentem et voluntatem; omnibus rebus quibus potest populus Romanus significat quid sentiat; nulla varietas est inter homines opinionis, nulla voluntatis, nulla sermonis.

lito igitur lentulus parento cethegus revoco eicio nimius pietas et superus amor in patria vicissim nos poena si ita placeo suffero nos iam ab indicibus nomino in nos crimen fingo nos periculum comparo qui si per alius ago si denique per populus nomen civis imperitor multitudo concito aequus animus fero possum ille verus fero non possum qui per senator et per eques romanus qui hic omnis pro salus omnis communis consilium unus mens atque virtus gero haris res auctor dux princeps spolio omnis fortuna atque civitas expello possum arbitror etenim populus romanus perspicio idem mens et voluntas omnis res qui possum populus romanus significo quis sentio nullus varietas sum inter homo opinio nullus voluntas nullus sermo


at enim istam pecuniam huic capere non licuit. Vtrum voltis patri Flacco licuisse necne? si licuit uti, sicuti certe licuit, ad eius honores conlata, ex quibus nihil ipse capiebat, patris pecuniam recte abstulit filius; si non licuit, tamen illo mortuo non modo filius sed quivis heres rectissime potuit auferre. ac tum quidem Tralliani cum ipsi gravi faenore istam pecuniam multos annos occupavissent, a Flacco tamen omnia quae voluerunt impetraverunt, neque tam fuerunt impudentes ut id quod Laelius dixit dicere auderent, hanc ab se pecuniam abstulisse Mithridatem. quis enim erat qui non sciret in ornandis studiosiorem Mithridatem quam in spoliandis Trallianis fuisse?

at enim iste pecunia hic capio non licet vtrum volo pater flaccus liceo necne si licet uti sicut certus licet ad is honor confero ex qui nihil ipse capio pater pecunia rectus aufero filius si non licet tamen ille mortuus non modo filius sed quivis heres recingo possum aufero atque tum quidem tralliani cum ipse gravis faenus iste pecunia multus annus occupo ab flaccus tamen omnis qui volo impetro neque tam sum impudens ut is qui laelius dico dico audeo hic ab sui pecunia aufero mithridates quis enim sum qui non scio in orno studiosus mithridates quam in spolio tralliani sum


in primis hoc, ut multa alia, sapienter; in tam suspiciosa ac maledica civitate locum sermoni obtrectatorum non reliquit. non enim credo religionem et Iudaeorum et hostium impedimento praestantissimo imperatori, sed pudorem fuisse. Vbi igitur crimen est, quoniam quidem furtum nusquam reprehendis, edictum probas, iudicatum fateris, quaesitum et prolatum palam non negas, actum esse per viros primarios res ipsa declarat? Apameae manifesto comprehensum ante pedes praetoris in foro expensum est auri pondo c paulo minus per Sex. Caesium, equitem Romanum, castissimum hominem atque integerrimum, Laodiceae xx pondo paulo amplius per hunc L. Peducaeum, iudicem nostrum, Adramytii c per Cn. Domitium legatum, Pergami non multum.

in primus hic ut multus alius sapienter in tam suspiciosus atque maledicus civitas locus sermo obtrectator non relinquo non enim credo religio et judaeus et hostis impedimentum praesto imperator sed pudor sum vbi igitur crimen sum quoniam quidem furtum nusquam reprehendo edictum probo iudico fateor quaero et profero palam non nego ago sum per vir primarius res ipse declaro apamea manifesto comprehendo ante pes praetor in forum expendo sum aurum pondo que paulus paruus per sex caesius eques romanus castus homo atque integer laodicea xx pondo paulus amplus per hic l peducaeus judico nos adramytium que per cn domitius legatus pergamum non multus


'non refert.' vero; quid lucretur? Cum enim onus imperatae pecuniae suscipit, id quod tu crimen esse vis confitetur. qui igitur probari potest in ea pecunia non referenda crimen sibi ipsum facere in qua crimen esset nullum, si referret? at enim negas fratrem meum, qui L. Flacco successerit, pecuniam ullam in remiges imperasse. equidem omni fratris mei laude delector, sed aliis magis gravioribus atque maioribus. aliud quiddam statuit, aliud vidit; existimavit, quocumque tempore auditum quid esset de praedonibus, quam vellet subito classem se comparaturum. denique hoc primus frater meus in Asia fecit ut hoc sumptu remigum civitates levaret; crimen autem tum videri solet cum aliquis sumptus instituit eos qui antea non erant instituti, non cum successor aliquid immutat de institutis priorum. Flaccus quid alii postea facturi essent scire non poterat, quid fecissent videbat.

non refero verus quis lucror cos enim onus impero pecunia suscipio is qui tu crimen sum volo confiteor qui igitur probaris possum in is pecunia non refero crimen sui ipse facio in qui crimen sum nullus si refero at enim nego frater meus qui l flaccus succedo pecunia ullus in remex impero equidem omnis frater meus laus delecto sed alius magis gravis atque magnus alius quidam statuo alius video existimo quicumque tempus audio quis sum de praedo quam volo subeo classis sui comparo denique hic primus frater meus in asia facio ut hic sumo remex civitas levo crimen autem tum video soleo cum aliquis sumptus instituo is qui antea non sum institus non cum successor aliquis immuto de institus prior flaccus quis alius postea facio sum scio non possum quis facio video


habebat enim rhetor iste discipulos quosdam locupletis,quos dimidio redderet stultiores quam acceperat; neminem tamen adeo infatuare potuit ut ei nummum ullum crederet. itaque cum Roma clam esset profectus multosque minutis mutuationibus fraudavisset, in Asiam venit Hermippoque percontanti de nomine Fufiano respondit se omnem pecuniam Fufiis persolvisse. interim, neque ita longo intervallo, libertus a Fufiis cum litteris ad Hermippum venit; pecunia petitur ab Hermippo. Hermippus ab Heraclida petit; ipse tamen Fufiis satis facit absentibus et fidem suam liberat; hunc aestuantem et tergiversantem iudicio ille persequitur. A recuperatoribus causa cognoscitur.

habeo enim rhetor iste discipulus quidam locupletis qui dimidio reddo stultus quam accipio nemo tamen adeo infatuaris possum ut is nummus ullus credo itaque cum roma clam sum proficiscor multi minuo mutuatio fraudo in asia venio hermippus perconto de nomen fufiano respondeo sui omnis pecunia fufius persolvo interim neque ita longus intervallum libertus ab fufius cum littera ad hermippus venio pecunia peto ab hermippus hermippus ab heraclides peto ipse tamen fufius satis facio absum et fides suus libero hic aestuo et tergiversor iudicium ille persequor ab recuperator causa cognosco


M'. Aquilium patres nostri multis avaritiae criminibus testimoniisque convictum, quia cum fugitivis fortiter bellum gesserat, iudicio liberaverunt. consul ego nuper defendi C. Pisonem; qui, quia consul fortis constansque fuerat, incolumis est rei publicae conservatus. defendi item consul L. Murenam, consulem designatum. nemo illorum iudicum clarissimis viris accusantibus audiendum sibi de ambitu putavit, cum bellum iam gerente Catilina omnes me auctore duos consules Kalendis Ianuariis scirent esse oportere. innocens et bonus vir et omnibus rebus ornatus bis hoc anno me defendente absolutus est, A. Thermus. quanta rei publicae causa laetitia populi Romani, quanta gratulatio consecuta est! semper graves et sapientes iudices in rebus iudicandis quid utilitas civitatis, quid communis salus, quid rei publicae tempora poscerent, cogitaverunt.

m aquilius pater noster multus avaritia crimen testimonium convinco quia cum fugitivus fortis bellum gero iudicium libero consul ego nuper defendo que piso qui quia consul fortis consto sum incolumis sum res publicus conservo defendo item consul l murena consul designo nemo ille iudex clarus vis accuso audio sui de ambitus puto cum bellum iam gero catilina omnis ego auctor duo consul kalendae januarius scio sum oportet innocens et bonus vir et omnis res orno bis hic annus ego defendo absolvo sum ab thermus quantus res publicus causa laetitia populus romanus quantus gratulatio consequor sum semper gravis et sapio iudex in res judico quis utilitas civitas quis communis salus quis res publicus tempus posco cogito


cur Albanum venire iubet,cur matri praeterea blanditur, cur epistulis et sororis et matris imbecillitatem aucupatur, postremo cur non audimus ipsum? retinetur, credo, in provincia. mater negat. 'venisset,' inquit, 'si esset denuntiatum.' tu certe coegisses, si ullum firmamentum in illo teste posuisses; sed hominem a negotio abducere noluisti. Magnum erat ei certamen propositum, magna cum Graecis contentio; qui tamen, ut opinor, iacent victi. nam iste unus totam Asiam magnitudine poculorum bibendoque superavit. sed tamen quis tibi, Laeli, de epistulis istis indicavit? mulieres negant se scire qui sit. ipse igitur ille tibi se ad matrem et sororem scripsisse narravit?

cur albanus venio iubeo cur mater praeterea blandio cur epistula et soror et mater imbecillitas aucupo postremo cur non audio ipse retineo credo in provincia mater nego venio inquam si sum denuntio tu certus cogo si ullus firmamentum in ille testis pono sed homo ab negotium abduco nolo magnus sum is certamen propono magnus cum graecum contentio qui tamen ut opinor iaceo vinco nam iste unus totus asia magnitudo poculum bibo supero sed tamen quis tu laelis de epistula iste indico mulier nego sui scio qui sum ipse igitur ille tu sui ad mater et soror scribo narro


nolite existimare, iudices, non unam et eandem omnibus in locis esse fraudatorum et infitiatorum impudentiam. fecit eadem omnia quae nostri debitores solent; negavit sese omnino versuram ullam fecisse Romae; Fufiorum se adfirmavit numquam omnino nomen audisse; Hermippum vero ipsum, pudentissimum atque optimum virum, veterem amicum atque hospitem meum, splendidissimum atque ornatissimum civitatis suae, probris omnibus maledictisque vexat. sed cum se homo volubilis quadam praecipiti celeritate dicendi in illa oratione iactaret, repente testimoniis Fufiorum nominibusque recitatis homo audacissimus pertimuit, loquacissimus obmutuit. itaque recuperatores contra istum rem minime dubiam prima actione iudicaverunt. Cum iudicatum non faceret, addictus Hermippo et ab hoc ductus est.

nolo existimaris iudex non unus et idem omnis in locus sum fraudator et infitiator impudentia facio idem omnis qui noster debitor soleo nego sui omnino verro ullus facio roma fufius sui adfirmo numquam omnino nomen audio hermippus verus ipse pudeo atque bonus vir vetus amicus atque hospes meus splendidus atque orno civitas suus probrum omnis maledico vexo sed cum sui homo volubilis quidam praeceps celeritas dico in ille oratio iacto repens testimonium fufius nomen recitas homo audax pertimesco loquax obmutesco itaque recuperator contra iste res paruus dubius primus actio judico cos iudico non facio addico hermippus et ab hic duco sum


ab A. Sextilio dicit se dedisse et a suis fratribus. potuit dare Sextilius; nam fratres quidem consortes sunt mendicitatis. audiamus igitur Sextilium; fratres denique ipsi prodeant; quam volent impudenter mentiantur et, quod numquam habuerint, dedisse se dicant; tamen aliquid fortasse coram producti dicent in quo reprehendantur. 'non deduxi,' inquit, 'Sextilium.' cedo tabulas. 'non deportavi.' fratres saltem exhibe. 'non denuntiavi.' quod ergo unus Asclepiades fortuna egens, vita turpis, existimatione damnatus impudentia atque audacia fretus sine tabulis, sine auctore iecerit, id nos quasi crimen aut testimonium pertimescamus?

ab ab sextilius dico sui do et ab suus frater possum do sextilis nam frater quidem consortes sum mendicitas audio igitur sextilis frater denique ipse proeo quam volo impudens mentior et qui numquam habeo do sui dico tamen aliquis fortasse coram produco dico in quo reprehendo non deduco inquam sextilis cedo tabula non deporto frater saltem exhibeo non denuntio qui ergo unus asclepias fortuna egeo vito turpis existimatio damno impudens atque audacia fretus sine tabula sine auctor jacio is nos quasi crimen aut testimonium pertimesco


atque ut eius impudentiam perspicere possitis, causam ipsam quae levissimi hominis animum in Flaccum incitavit, quaeso, cognoscite. fundum Cymaeum Romae mercatus est de pupillo Meculonio. Cum verbis se locupletem faceret, haberet nihil praeter illam impudentiam quam videtis, pecuniam sumpsit mutuam a Sex. Stloga, iudice hoc nostro, primario viro, qui et rem agnoscit neque hominem ignorat; qui tamen credidit P. Fulvi Nerati, lectissimi hominis, fide. ei cum solveret, sumpsit a C. M. Fufiis, equitibus Romanis, primariis viris. hic hercule 'cornici oculum,' ut dicitur. nam hunc Hermippum, hominem eruditum, civem suum, cui debebat esse notissimus, percussit. eius enim fide sumpsit a Fufiis. securus Hermippus Temnum proficiscitur, cum iste se pecuniam quam huius fide sumpserat a discipulis suis diceret Fufiis persoluturum.

atque ut is impudentia perspicio possum causa ipse qui levis homo animus in flaccus incito quaeso cognosco fundus cymaeus roma mercor sum de pupillus meculonio cos verbum sui locupleto facio habeo nihil praeter ille impudentia quam video pecunia sumo mutuus ab sex stloga iudex hic noster primarius vir qui et res agnosco neque homo ignoro qui tamen credo p fulvius nerati lectus homo fides is cum solvo sumo ab que m fufius eques romanus primarius vis hic herculis cornix oculus ut dico nam hic hermippus homo erudio civis suus qui debeo sum nosco percutio is enim fides sumo ab fufius securus hermippus temnos proficisco cum iste sui pecunia quam hic fides sumo ab discipulis suus dico fufius persolvo


Tmolites ille vicanus, homo non modo nobis sed ne inter suos quidem notus, vos docebit qualis sit L. Flaccus? quem vos modestissimum adulescentem, provinciae maximae sanctissimum virum, vestri exercitus fortissimum militem, diligentissimum ducem, temperatissimum legatum quaestoremque cognoverunt, quem vos praesentes constantissimum senatorem, iustissimum praetorem atque amantissimum rei publicae civem iudicastis.

tmolites ille vicanus homo non modo nos sed ne inter suus quidem notus tu doceo qualis sum l flaccus qui tu modestus adulescens provincia magnus sancio vir vester exercitus fortis miles diligens dux tempero legatus quaestor cognosco qui tu praesens consto senator iustus praetor atque amo res publicus civis judico


mirandum vero est homines eos quibus odio sunt nostrae secures, nomen acerbitati, scriptura, decumae, portorium morti, libenter adripere facultatem laedendi quaecumque detur! Mementote igitur, cum audietis psephismata, non audire vos testimonia, audire temeritatem volgi, audire vocem levissimi cuiusque, audire strepitum imperitorum, audire contionem concitatam levissimae nationis. itaque perscrutamini penitus naturam rationemque criminum; iam nihil praeter spem, nihil praeter terrorem ac minas reperietis.

miror verus sum homo is qui odium sum noster securis nomen acerbitas scribo decimus portorium mors libet arripio facultas laedo quicumque do memini igitur cum audio psephisma non audio tu testimonium audio temeritas vulgus audio voco levis quisque audio strepitus imperitor audio contio concito levis natio itaque perscrutor penitus natura ratio crimen iam nihil praeter spes nihil praeter terror atque minae reperio


sed si neque Asiae luxuries infirmissimum tempus aetatis

sed si neque asia luxurio infirmis tempus aetas


quam ob rem quaeso a vobis, Asiatici testes, ut, cum vere recordari voletis quantum auctoritatis in iudicium adferatis, vosmet ipsi describatis Asiam nec quid alienigenae de vobis loqui soleant, sed quid vosmet ipsi de genere vestro statuatis, memineritis. namque, ut opinor, Asia vestra constat ex Phrygia, Mysia, Caria, Lydia. Vtrum igitur nostrum est an vestrum hoc proverbium, 'Phrygem plagis fieri solere meliorem'? quid? de tota Caria nonne hoc vestra voce volgatum est, 'si quid cum periculo experiri velis, in care id potissimum esse faciendum'? quid porro in Graeco sermone tam tritum atque celebratum est quam, si quis despicatui ducitur, ut 'Mysorum ultimus' esse dicatur? nam quid ego dicam de Lydia? quis umquam Graecus comoediam scripsit in qua servus primarum partium non Lydus esset? quam ob rem quae vobis fit iniuria, si statuimus vestro nobis iudicio standum esse de vobis?

quam ob res quaeso ab tu asiaticus testis ut cum verus recordaris volo quantus auctoritas in iudicium affero tu ipse describo asia neque quis alienigenus de tu loquor soleo sed quis tu ipse de genus vester statuo memini namque ut opinor asia vester consto ex phrygius mysius caria lydion vtrum igitur nos sum an vester hic proverbium phrygem plaga fio soleo bonus quis de totus caria nonne hic vester vox vulgo sum si quis cum periculum experior velis in caris is potis sum facio quis porro in graecum sermo tam tero atque celebro sum quam si quis despicatus duco ut mysor ulter sum dico nam quis ego dico de lydion quis umquam graecus comoedia scribo in qui servus primaris pars non lydus sum quam ob res qui tu fio iniuria si statuo vester nos iudicium sto sum de tu


quod si Flacco praetore nemo in mari praedo fuisset, tamen huius diligentia reprehendenda non esset. idcirco enim quod hic classem habuisset, existimarem non fuisse. quid? si L. Eppi, L. Agri, C. Cesti, equitum Romanorum, huius etiam clarissimi viri, Cn. Domiti, qui in Asia tum legatus fuit, testimonio doceo eo ipso tempore quo tu negas classem habendam fuisse, compluris a praedonibus esse captos, tamen Flacci consilium in remigibus imperandis reprehendetur? quid si etiam occisus est a piratis Adramytenus homo nobilis, cuius est fere nobis omnibus nomen auditum, Atyanas pugil Olympionices? hoc est apud Graecos, quoniam de eorum gravitate dicimus, prope maius et gloriosius quam Romae triumphasse. 'at neminem cepisti.' quam multi orae maritimae clarissimi viri praefuerunt qui, cum praedonem nullum cepissent, mare tamen tutum praestiterunt! Casus est enim in capiendo, locus, ventus, occasio; defendendi facilis est cautio, non solum latibulis occultorum locorum sed etiam tempestatum moderatione et conversione.

qui si flaccus praetor nemo in mare praedo sum tamen hic diligentia reprehendo non sum idcirco enim qui hic classis habeo existimaris non sum quis si l eppius l agrius que cestius eques romanus hic etiam clarus vir cn domitius qui in asia tum legatus sum testimonium doceo is ipse tempus quo tu nego classis habeo sum complures ab praedo sum capio tamen flaccus consilium in remex impero reprehendo quis si etiam occido sum ab pirata adramytenus homo nobilis qui sum fere nos omnis nomen audio atyanas pugil olympionices hic sum apud graeci quoniam de is gravitas dico prope magnus et gloriosus quam roma triumpho at nemo capio quam multus ora maritimus clarus vir praesum qui cum praedo nullus capio mare tamen tueor praesto casus sum enim in capio locus venio occasio defendo facilis sum cautio non solus latibulum occultor locus sed etiam tempestas moderatio et conversio


decisionis arbiter C. Caecilius fuit, quo splendore vir, qua fide, qua religione! obsignator C. Sextilius, Lurconis sororis filius, homo et pudens et constans et gravis. si vis erat, si fraus, si metus, si circumscriptio, quis pactionem fieri, quis adesse istos coegit? quid? si ista omnis pecunia huic adulescentulo L. Flacco reddita est, si petita, si redacta per hunc Antiochum, paternum huius adulescentis libertum seni illi Flacco probatissimum, videmurne non solum avaritiae crimen effugere sed etiam liberalitatis laudem adsequi singularem? communem enim hereditatem, quae aequaliter ad utrumque lege venisset, concessit adulescenti propinquo suo, nihil ipse attigit de Valerianis bonis. quod statuerat facere adductus huius pudore et non amplissimis patrimoni copiis, id non solum fecit sed etiam prolixe cumulateque fecit. ex quo intellegi debet eum contra leges pecunias non cepisse qui tam fuerit in hereditate concedenda liberalis.

decisio arbiter que caecilius sum quo splendor vir qui fides qui religio obsignator que sextilis lurco soror filius homo et pudeo et consto et gravis si volo sum si fraus si metus si circumscriptio quis pactio fio quis adsum iste cogo quis si iste omnis pecunia hic adulescentulus l flaccus reddo sum si peto si redigo per hic antiochus paternus hic adulescens libertus senex ille flaccus probo video non solus avaritia crimen effugio sed etiam liberalitas laus assequor singularis communis enim hereditas qui aequalis ad uterque lex venio concedo adulescens propinquo suus nihil ipse attigo de valerianus bonus qui statuo facio adduco hic pudor et non amplus patrimonium copia is non solus facio sed etiam prolixus cumulo facio ex quo intellego debeo is contra lex pecunia non capio qui tam sum in hereditas concedo liberalis


verum esto, negotiari libet; cur non Pergami, Smyrnae, Trallibus, ubi et multi cives Romani sunt et ius a nostro magistratu dicitur? otium te delectat, lites, turbae, praetor odio est, Graecorum libertate gaudes. cur ergo unus tu Apollonidensis amantissimos populi Romani, fidelissimos socios, miseriores habes quam aut Mithridates aut etiam pater tuus habuit umquam? cur his per te frui libertate sua, cur denique esse liberos non licet? homines sunt tota ex Asia frugalissimi, sanctissimi, a Graecorum luxuria et levitate remotissimi, patres familias suo contenti, aratores, rusticani; agros habent et natura perbonos et diligentia culturaque meliores. in hisce agris tu praedia habere voluisti. omnino mallem, et magis erat tuum, si iam te crassi agri delectabant, hic alicubi in Crustumino aut in Capenati paravisses.

verus sum negotior libet cur non pergamum smyrna tralles ubi et multus civis romanus sum et ius ab noster magistratus dico otium tu delecto lis turba praetor odium sum graecum libertas gaudeo cur ergo unus tu apollonidenses amo populus romanus fidelis socius miser habeo quam aut mithridates aut etiam pater tuus habeo umquam cur hic per tu fruor libertas suus cur denique sum liber non licet homo sum totus ex asia frugalis sancio ab graecum luxuria et levitas removeo pater familia suus contendo arator rusticanus ager habeo et natura perbonus et diligentia colo bonus in hic ager tu praedium habeo volo omnino malo et magis sum tuus si iam tu crassus ager delecto hic alicubi in crustuminus aut in capenati paro


Vtrum hic tandem disceptationem et cognitionem veritatis, an innocentiae labem aliquam aut ruinam fore putatis? multa enim sunt eius modi, iudices, ut, etiam si in homine ipso de quo agitur neglegenda sint, tamen in condicione atque in exemplo pertimescenda videantur. si quem infimo loco natum, nullo splendore vitae, nulla commendatione famae defenderem, tamen civem a civibus communis humanitatis iure ac misericordia deprecarer, ne ignotis testibus, ne incitatis, ne accusatoris consessoribus, convivis, contubernalibus, ne hominibus levitate Graecis, crudelitate barbaris civem ac supplicem vestrum dederetis, ne periculosam imitationem exempli reliquis in posterum proderetis.

vtrum hic tandem disceptatio et cognitio veritas an innocentia labo aliqui aut ruina sum puto multus enim sum is modus iudex ut etiam si in homo ipse de quo ago neglego sum tamen in condicio atque in exemplum pertimesco video si qui infimus locus natus nullus splendor vita nullus commendatio fama defendo tamen civis ab civis communis humanitas ius atque misericordia deprecor ne ignosco testis ne incitas ne accusator consessor convivo contubernal ne homo levitas graecum crudelitas barbaris civis atque supplex vester dedo ne periculosus imitatio exemplum reliquus in posterus prodo


idem laudationem quam nos ab Acmonensibus Flacco datam proferebamus falsam esse dicebat. cuius quidem laudationis iactura exoptanda nobis fuit. nam ut signum publicum inspexit praeclarus iste auctor suae civitatis, solere suos civis ceterosque Graecos ex tempore quod opus sit obsignare dixit. tu vero tibi habeto istam laudationem; nec enim Acmonensium testimonio Flacci vita et dignitas nititur. das enim mihi quod haec causa maxime postulat, nullam gravitatem, nullam constantiam, nullum firmum in Graecis hominibus consilium, nullam denique esse testimoni fidem. Nisi vero hactenus ista formula testimoni atque orationis tuae describi ac distingui potest ut Flacco absenti aliquid civitates tribuisse dicantur, Laelio praesenti per se agenti vi legis, iure accusationis, opibus praeterea suis terrenti ac minanti nihil temporis causa scripsisse aut obsignasse videantur.

idem laudatio quam nos ab acmonensis flaccus do profero falsus sum dico qui quidem laudatio iactura exopto nos sum nam ut signum publicus inspicio praeclarus iste auctor suus civitas soleo suus civis ceter graeci ex tempus qui opus sum obsignaris dico tu verus tu habeo iste laudatio neque enim acmonensis testimonium flaccus vito et dignitas nitor do enim ego qui hic causa magnus postulo nullus gravitas nullus constantia nullus firmum in graecum homo consilium nullus denique sum testimonium fides nisus verus hactenus iste formula testimonium atque oratio tuus describo atque distinguo possum ut flaccus absum aliquis civitas tribuo dico laelius praesens per sui ago vis lex ius accusatio ops praeterea suus terreo atque mino nihil tempus causa scribo aut obsigno video