type: header

title: Cum Populo Gratias Egit

wing: latin

grain: passage

license: CC BY 4.0 (estate-derived fields); included text keeps its per-record source license

attribution_rule: Reuse requires the attribution line above (CC BY 4.0). Text records carry their own license_id; only open-display licenses appear in this file.

licensed_material_note: Licensed lexica and citation-only authorities are excluded from bulk dumps by construction — cite the authority, never reprint it.

source: production D1


type: passage

text: quod si quis existimat me aut voluntate esse mutata aut debilitata virtute aut animo fracto, vehementer errat. mihi quod potuit vis et iniuria et sceleratorum hominum furor detrahere, eripuit, abstulit, dissipavit: quod viro forti adimi non potest, id omne manet et permanebit. vidi ego fortissimum virum, municipem meum, C. Marium,—quoniam nobis quasi aliqua fatali necessitate non solum cum iis qui haec delere voluissent, sed etiam cum fortuna belligerandum fuit,—eum tamen vidi, cum esset summa senectute, non modo non infracto animo propter magnitudinem calamitatis, sed confirmato atque renovato.

lemmas: qui si quis existimo ego aut voluntas sum muto aut debilito virtus aut animus frango vehemens erro ego qui possum volo et iniuria et scelero homo furor detraho eripio aufero dissipavit qui vir fortis adimo non possum is omnis maneo et permaneo video ego fortis vir municipem meus que marius quoniam nos quasi aliqui fatal necessitas non solus cum is qui hic deleo volo sed etiam cum fortuna belligero sum is tamen video cum sum summus senectus non modo non infringo animus propter magnitudo calamitas sed confirmo atque renovo


text: an ego, cum mihi esset exploratissimum P. Lentulum proximo anno consulem futurum, qui illis ipsis rei publicae periculosissimis temporibus aedilis curulis me consule omnium meorum consiliorum particeps periculorumque socius fuisset, dubitarem quin is me confectum consularibus vulneribus consulari medicina ad salutem reduceret? hoc duce, conlega autem eius, clementissimo atque optimo viro, primo non adversante, post etiam adiuvante, reliqui magistratus paene omnes fuerunt defensores salutis meae; ex quibus excellenti animo virtute auctoritate praesidio copiis T. Annius et P. Sestius praestanti in me benivolentia et divino studio exstiterunt; eodemque P. Lentulo auctore et pariter referente conlega frequentissimus senatus, uno dissentiente, nullo intercedente, dignitatem meam quibus potuit verbis amplissimis ornavit, salutem vobis municipiis coloniis omnibus commendavit.

lemmas: an ego cum ego sum exploro p lentulis propior annus consul sum qui ille ipse res publicus periculosus tempus aedilis curulis ego consul omnis meus consilium particeps periculum socius sum dubitaris quin is ego conficio consularis vulnus consularis medicina ad salus reduco hic dux collega autem is clemens atque bonus vir primus non adverso post etiam adjuvo reliquus magistratus paene omnis sum defensor salus meus ex qui excello animus virtus auctoritas praesidium copia t annius et p sestius praesto in ego benevolens et divino studium exsisto idem p lentulus auctor et pariter refero collega frequens senatus unus dissentio nullus intercedo dignitas meus qui possum verbum amplus orno salus tu municipium colonia omnis commendo


text: en ego tot testimoniis, Quirites, hac auctoritate senatus, tanta consensione Italiae, tanto studio bonorum omnium, causam agente P. Lentulo, consentientibus ceteris magistratibus, deprecante Cn. Pompeio, omnibus hominibus faventibus, dis denique immortalibus frugum ubertate copia vilitate reditum meum comprobantibus, mihi meis rei publicae restitutus, tantum vobis quantum facere possum, Quirites, pollicebor: primum, qua sanctissimi homines pietate erga deos immortalis esse soleant, eadem me erga populum Romanum semper fore, numenque vestrum aeque mihi grave et sanctum ac deorum immortalium in omni vita futurum: deinde, quoniam me in civitatem res publica ipsa reduxit, nullo me loco rei publicae defuturum.

lemmas: en ego tot testimonium quiris hic auctoritas senatus tantus consensio italia tantus studium bonus omnis causa ago p lentulus consentio ceterus magistratus deprecor cn pompejus omnis homo faveo deus denique immortalis frugum ubertas copia vilitas redeo meus comprobo ego meus res publicus restituo tantus tu quantus facio possum quiris polliceo primus qui sancio homo pietas erga deus immortal sum soleo idem ego erga populus romanus semper sum numen vester aequus ego gravis et sancio atque deus immortalis in omnis vito sum deinde quoniam ego in civitas res publicus ipse reduco nullus ego locus res publicus desum


text: namque, Quirites, etsi nihil est homini magis optandum quam prospera aequabilis perpetuaque fortuna secundo vitae sine ulla offensione cursu, tamen, si mihi tranquilla et placata omnia fuissent, incredibili quadam et paene divina, qua nunc vestro beneficio fruor, laetitiae voluptate caruissem. quid dulcius hominum generi ab natura datum est quam sui cuique liberi? mihi vero et propter indulgentiam meam et propter excellens eorum ingenium vita sunt mea cariores: tamen non tanta voluptate erant suscepti quanta nunc sunt restituti.

lemmas: namque quiris etsi nihil sum homo magis opto quam prosper aequabilis perpetuus fortuna secundus vita sine ullus offensio cursus tamen si ego tranquillus et placo omnis sum incredibilis quidam et paene divino qui nunc vester beneficium fruor laetitia voluptas careo quis dulcis homo gener ab natura do sum quam suus quisque liber ego verus et propter indulgentia meus et propter excello is ingenium vito sum meus carus tamen non tantus voluptas sum suscipio quantus nunc sum restitus


text: atque haec cura, Quirites, erit infixa animo meo sempiterna, ut cum vobis, qui apud me deorum immortalium vim et numen tenetis, tum posteris vestris cunctisque gentibus dignissimus ea civitate videar quae suam dignitatem non posse se tenere, nisi me reciperasset, cunctis suffragiis iudicavit.

lemmas: atque hic cura quiris sum infigo animus meus sempiternus ut cum tu qui apud ego deus immortalis vis et numen teneo tum posterus vester cunctus gens dignus is civitas video qui suus dignitas non possum sui teneo nisi ego recipero cunctus suffragium judico


text: nihil cuiquam fuit umquam iucundius quam mihi meus frater: non tam id sentiebam cum fruebar quam tum cum carebam, et postea quam vos me illi et mihi eum reddidistis. res familiaris sua quemque delectat: reliquae meae fortunae reciperatae plus mihi nunc voluptatis adferunt quam tum incolumes adferebant. amicitiae, consuetudines, vicinitates, clientelae, ludi denique et dies festi quid haberent voluptatis carendo magis intellexi quam fruendo.

lemmas: nihil quisquam sum umquam jucundus quam ego meus frater non tam is sentio cum fruor quam tum cum careo et postea quam tu ego ille et ego is reddo res familiaris suus quisque delecto reliquus meus fortuna recipero multus ego nunc voluptas affero quam tum incolumis affero amicitia consuetudo vicinitas clientela ludo denique et dies festus quis habeo voluptas careo magis intellego quam fruor


text: quorsum igitur haec disputo? quorsum? ut intellegere possitis neminem umquam tanta eloquentia fuisse, neque tam divino atque incredibili genere dicendi, qui vestram magnitudinem multitudinemque beneficiorum quae in me fratremque meum et liberos nostros contulistis non modo augere aut ornare oratione, sed enumerare aut consequi possit. A parentibus, id quod necesse erat, parvus sum procreatus, a vobis natus sum consularis. illi mihi fratrem incognitum qualis futurus esset dederunt, vos spectatum et incredibili pietate cognitum reddidistis. rem publicam illis accepi temporibus eam quae paene amissa est, a vobis eam reciperavi quam aliquando omnes unius opera servatam iudicaverunt. di immortales mihi liberos dederunt, vos reddidistis. multa praeterea a dis immortalibus optata consecuti sumus: nisi vestra voluntas fuisset, omnibus divinis muneribus careremus. vestros denique honores, quos eramus gradatim singulos adsecuti, nunc a vobis universos habemus, ut quantum antea parentibus, quantum dis immortalibus, quantum vobismet ipsis, tantum hoc tempore universum cuncto populo Romano debeamus.

lemmas: quorsum igitur hic disputo quorsum ut intellego possum nemo umquam tantus eloquentia sum neque tam divino atque incredibilis genus dico qui vester magnitudo multitudo beneficus qui in ego frater meus et liber noster confero non modo augeo aut ornaris oratio sed enumero aut consequor possum ab parens is qui necesse sum parvus sum procreo ab tu nascor sum consularis ille ego frater incognitus qualis sum sum do tu spectas et incredibilis pietas cognosco reddo res publicus ille accipio tempus is qui paene amitto sum ab tu is recipero quam aliquando omnis unus opus servo judico deus immortalis ego liber do tu reddo multus praeterea ab deus immortalis opto consequor sum nisi vester voluntas sum omnis divinus munus careo vester denique honor qui sum gradatim singuli adsequor nunc ab tu universi habeo ut quantus antea parens quantus deus immortalis quantus tu ipse tantus hic tempus universus cuncto populus romanus debeo


text: tribuniciis superiores illi rogationibus nulla auctoritate senatus sunt restituti, Marius vero non modo non a senatu sed etiam oppresso senatu est restitutus. nec rerum gestarum memoria in reditu C. Mari sed exercitus atque arma valuerunt; at de me ut valeret semper senatus flagitavit, ut aliquando proficeret, cum primum licuit, frequentia atque auctoritate perfecit. nullus in eorum reditu motus municipiorum et coloniarum factus est; at me in patriam ter suis decretis Italia cuncta revocavit. illi inimicis interfectis magna civium caede facta reducti sunt: ego iis a quibus eiectus sum provincias obtinentibus, inimico autem, optimo viro et mitissimo, consule altero consule referente reductus sum, cum is inimicus, qui ad meam perniciem vocem suam communibus hostibus praebuisset, spiritu dumtaxat viveret, re quidem infra omnis mortuos amandatus esset.

lemmas: tribunicius superus ille rogatio nullus auctoritas senatus sum restitus marius verus non modo non ab senatus sed etiam opprimo senatus sum restituo neque res gero memoria in reditus que maris sed exercitus atque arma valeo at de ego ut valeo semper senatus flagito ut aliquando proficio cum primus licet frequentia atque auctoritas perficio nullus in is reditus moueo municipium et colonia facio sum at ego in patria ter suus decretum italia cunctus revoco ille inimicus interficio magnus civis caedes facio reduco sum ego is ab qui eicio sum provincia obtineo inimicus autem bonus vir et mitis consul alter consul refero reduco sum cum is inimicus qui ad meus pernicies voco suus communis hostis praebeo spiritus dumtaxat vivo res quidem infra omnis mortuus amando sum


text: quamquam ille animo irato nihil nisi de inimicis ulciscendis agebat, ego de ipsis amicis tantum quantum mihi res publica permittit cogitabo. denique, Quirites, quoniam me quattuor omnino hominum genera violarunt, unum eorum qui odio rei publicae, quod eam ipsis invitis conservaram, inimicissimi mihi fuerunt, alterum, qui per simulationem amicitiae nefarie me prodiderunt, tertium, qui cum propter inertiam suam eadem adsequi non possent, inviderunt laudi et dignitati meae, quartum, qui cum custodes rei publicae esse deberent, salutem meam, statum civitatis, dignitatem eius imperi quod erat penes ipsos vendiderunt: sic ulciscar facinora singula, quem ad modum a quibusque sum provocatus, malos civis rem publicam bene gerendo, perfidos amicos nihil credendo atque omnia cavendo, invidos virtuti et gloriae serviendo, mercatores provinciarum revocando domum atque ab iis provinciarum rationem repetendo.

lemmas: quamquam ille animus irascor nihil nisi de inimicus ulciscor ago ego de ipse amicus tantus quantus ego res publicus permitto cogito denique quiris quoniam ego quattuor omnino homo genus violo unus is qui odium res publicus qui is ipse invitus conservo inimicus ego sum alter qui per simulatio amicitia nefarius ego prodo tertius qui cum propter inertia suus idem assequor non possum invideo laus et dignitas meus quartus qui cum custos res publicus sum debeo salus meus status civitas dignitas is imperium qui sum penis ipse vendo sic ulciscor facinus singulus qui ad modus ab quisque sum provoco malus civis res publicus bene gero perfidus amicus nihil credo atque omnis caveo invidus virtus et gloria servio mercator provinciaris revoco domus atque ab is provinciaris ratio repeto


text: nam C. Mari, qui post illos veteres clarissimos consularis, hac vestra patrumque memoria, tertius ante me consularis subiit indignissimam fortunam praestantissima sua gloria, dissimilis fuit ratio; non enim ille deprecatione rediit, sed in discessu civium exercitu se armisque revocavit. at me nudum a propinquis, nulla cognatione munitum, nullo armorum ac tumultus metu, C. Pisonis, generi mei, divina quaedam et inaudita auctoritas atque virtus, fratrisque miserrimi atque optimi cotidianae lacrimae sordesque lugubres a vobis deprecatae sunt.

lemmas: nam que maris qui post ille vetus clarus consularis hic vester pater memoria tertius ante ego consularis subeo indignus fortuna praesto suus gloria dissimilis sum ratio non enim ille deprecatio redeo sed in discessus civis exercitus sui armus revoco at ego nudus ab propinquus nullus cognatio munio nullus armus atque tumultus metus que piso gener meus divino quidam et inaudio auctoritas atque virtus frater miser atque bonus cottidianus lacrima sordeo lugubris ab tu deprecor sum


text: frater erat unus qui suo squalore vestros oculos inflecteret, qui suo fletu desiderium mei memoriamque renovaret; qui statuerat, Quirites, si vos me sibi non reddidissetis, eandem subire fortunam; tanto in me amore exstitit ut negaret fas esse non modo domicilio, sed ne sepulcro quidem se a me esse seiunctum. pro me praesente senatus hominumque praeterea viginti milia vestem mutaverunt, pro eodem me absente unius squalorem sordisque vidistis. Vnus hic, qui quidem in foro posset esse, mihi pietate filius inventus est, beneficio parens, amore idem qui semper fuit frater. nam coniugis miserae squalor et luctus atque optimae filiae maeror adsiduus filique parvi desiderium mei lacrimaeque pueriles aut itineribus necessariis aut magnam partem tectis ac tenebris continebantur. qua re hoc maius est vestrum in nos promeritum, quod non multitudini propinquorum sed nobismet ipsis nos reddidistis.

lemmas: frater sum unus qui suus squalor vester oculus inflecto qui suus fleo desiderium meus memoria renovo qui statuo quiris si tu ego sui non reddo idem subeo fortuna tantus in ego amor exsisto ut nego fas sum non modo domicilium sed ne sepulcrum quidem sui ab ego sum sejungo pro ego praesens senatus homo praeterea viginti mille vestis muto pro idem ego absum unus squalor sordes video vnus hic qui quidem in forum possum sum ego pietas filius invenio sum beneficium parens amor idem qui semper sum frater nam coniunx miser squalor et luctus atque bonus filia maeror assiduus filius parvus desiderium meus lacrima puerilis aut iter necessarius aut magnus pars tectum atque tenebrae contineo qui res hic magnus sum vester in nos promereo qui non multitudo propinquus sed nos ipse nos reddo


text: quem egomet dicere audivi tum se fuisse miserum cum careret patria quam obsidione liberavisset, cum sua bona possideri ab inimicis ac diripi audiret, cum adulescentem filium videret eiusdem socium calamitatis, cum in paludibus demersus concursu ac misericordia Minturnensium corpus ac vitam suam conservaret, cum parva navicula pervectus in Africam, quibus regna ipse dederat, ad eos inops supplexque venisset: reciperata vero sua dignitate se non commissurum ut, cum ea quae amiserat sibi restituta essent, virtutem animi non haberet quam numquam perdidisset. sed hoc inter me atque illum interest, quod ille, qua re plurimum potuit, ea ipsa re inimicos suos ultus est, armis, ego qua consuevi utar oratione, quoniam illi arti in bello ac seditione locus est, huic in pace atque otio.

lemmas: qui nos dico audio tum sui sum miser cum careo patria quam obsidio libero cum suus bonus possideo ab inimicus atque diripio audio cum adulescens filius video idem socius calamitas cum in palus demergo concursus atque misericordia minturnensis corpus atque vita suus conservo cum parvus navicula perveho in africa qui regnum ipse do ad is inops supplex venio recipero verus suus dignitas sui non committo ut cum is qui amitto sui restituo sum virtus animus non habeo quam numquam perdo sed hic inter ego atque ille intersum qui ille qui res multus possum is ipse res inimicus suus ulciscor sum arma ego qui consuesco uto oratio quoniam ille artus in bellum atque seditio locus sum hic in pax atque otium


text: iam vero honos, dignitas, locus, ordo, beneficia vestra, quamquam mihi semper clarissima visa sunt, tamen ea nunc renovata inlustriora videntur quam si obscurata non essent. ipsa autem patria, di immortales! dici vix potest quid caritatis, quid voluptatis habeat; quae species Italiae, quae celebritas oppidorum, quae forma regionum, qui agri, quae fruges, quae pulchritudo urbis, quae humanitas civium, quae rei publicae dignitas, quae vestra maiestas! quibus ego omnibus antea rebus sic fruebar ut nemo magis; sed tamquam bona valetudo iucundior est iis qui e gravi morbo recreati sunt quam qui numquam aegro corpore fuerunt, sic haec omnia desiderata magis quam adsidue percepta delectant.

lemmas: iam verus honor dignitas locus ordo beneficium vester quamquam ego semper clarus video sum tamen is nunc renovo illustris video quam si obscuro non sum ipse autem patria deus immortalis dico vix possum quis caritas quis voluptas habeo qui species italia qui celebritas oppidum qui forma regio qui ager qui frugis qui pulchritudo urbs qui humanitas civis qui res publicus dignitas qui vester maiestas qui ego omnis antea res sic fruor ut nemo magis sed tamquam bonus valetudo jucundus sum is qui e gravis morbus recreo sum quam qui numquam aeger corpus sum sic hic omnis desidero magis quam assiduus percipio delecto


text: quod precatus a Iove optimo maximo ceterisque dis immortalibus sum, Quirites, eo tempore cum me fortunasque meas pro vestra incolumitate otio concordiaque devovi, ut, si meas rationes umquam vestrae saluti anteposuissem, sempiternam poenam sustinerem mea voluntate susceptam, sin et ea quae ante gesseram conservandae civitatis causa gessissem et illam miseram profectionem vestrae salutis gratia suscepissem, ut quod odium scelerati homines et audaces in rem publicam et in omnis bonos conceptum iam diu continerent, id in me uno potius quam in optimo quoque et universa civitate defigerent,—hoc si animo in vos liberosque vestros fuissem, ut aliquando vos patresque conscriptos Italiamque universam memoria mei misericordia desideriumque teneret: eius devotionis me esse convictum iudicio deorum immortalium, testimonio senatus, consensu Italiae, confessione inimicorum, beneficio divino immortalique vestro maxime laetor.

lemmas: qui preco ab iuppiter bonus maximus ceter deus immortalis sum quiris is tempus cum ego fortuno meus pro vester incolumitas otium concordia devoveo ut si meus ratio umquam vester salus antepono sempiternus poena sustineo meus voluntas suscipio sin et is qui ante gero conservo civitas causa gero et ille miser profectio vester salus gratia suscipio ut qui odium scelero homo et audax in res publicus et in omnis bonus concipio iam diu contineo is in ego unus potis quam in bonus quoque et universus civitas defigo hic si animus in tu liber vester sum ut aliquando tu patro conscribo italia universus memoria meus misericordia desiderium teneo is devotio ego sum convinco iudicium deus immortalis testimonium senatus consensus italia confessio inimicus beneficium divino immortalis vester magnus laeto


text: quamquam mihi, Quirites, maiori curae est quem ad modum vobis, qui de me estis optime meriti, gratiam referam quam quem ad modum inimicorum iniurias crudelitatemque persequar. etenim ulciscendae iniuriae facilior ratio est quam benefici remunerandi, propterea quod superiorem esse contra improbos minus est negoti quam bonis exaequari. tum etiam ne tam necessarium quidem est male meritis quam optime meritis referre quod debeas.

lemmas: quamquam ego quiris magnus cura sum qui ad modus tu qui de ego sum optume mereo gratia refero quam qui ad modus inimicus injuria crudelitas persequor etenim ulciscor iniuria facilis ratio sum quam beneficus remunero propterea qui superus sum contra improbus paruus sum negotium quam bonus exaequaris tum etiam ne tam necessarius quidem sum malus meritum quam optume meritum refero qui debeo


text: huic ego homini, Quirites, tantum debeo quantum hominem homini debere vix fas est. huius consilia, P. Lentuli sententiam, senatus auctoritatem vos secuti me in eo loco, in quo vestris beneficiis fueram, isdem centuriis quibus conlocaratis reposuistis. eodem tempore audistis eodem ex loco summos viros, ornatissimos atque amplissimos homines, principes civitatis, omnis consularis, omnis praetorios eadem dicere, ut omnium testimonio per me unum rem publicam conservatam esse constaret. itaque cum P. Servilius, gravissimus vir et ornatissimus civis, dixisset opera mea rem publicam incolumem magistratibus deinceps traditam, dixerunt in eandem sententiam ceteri. sed audistis eo tempore clarissimi viri non solum auctoritatem, sed etiam testimonium, L. Gelli: qui quia suam classem adtemptatam magno cum suo periculo paene sensit, dixit in contione vestrum, si ego consul cum fui non fuissem, rem publicam funditus interituram fuisse.

lemmas: hic ego homo quiris tantus debeo quantus homo homo debeo vix fas sum hic consilium p lentulis sententia senatus auctoritas tu sequor ego in is locus in quo vester beneficium sum idem centuria qui conloco repono idem tempus audio idem ex locus summus vir orno atque amplus homo princeps civitas omnis consularis omnis praetorius idem dico ut omnis testimonium per ego unus res publicus conservo sum consto itaque cum p servilis gravis vir et orno civis dico opus meus res publicus incolumis magistratus deinceps trado dico in idem sententia ceterus sed audio is tempus clarus vir non solus auctoritas sed etiam testimonium l gellius qui quia suus classis adtento magnus cum suus periculum paene sentio dico in contio vester si ego consul cum sum non sum res publicus fundus intereo sum


text: nam cum in ipso beneficio vestro tanta magnitudo est ut eam complecti oratione non possim, tum in studiis vestris tanta animorum declarata est voluntas ut non solum calamitatem mihi detraxisse, sed etiam dignitatem auxisse videamini. non enim pro meo reditu ut pro P. Popili, nobilissimi hominis, adulescentes filii et multi praeterea cognati atque adfines deprecati sunt, non ut pro Q. Metello, clarissimo viro, iam spectata aetate filius, non L. Diadematus consularis, summa auctoritate vir, non C. Metellus censorius, non eorum liberi, non Q. Metellus Nepos, qui tum consulatum petebat, non sororum filii, Luculli, Servilii, Scipiones; permulti enim tum Metelli aut Metellarum liberi pro Q. Metelli reditu vobis ac patribus vestris supplicaverunt. quod si ipsius summa dignitas maximaeque res gestae non satis valerent, tamen fili pietas, propinquorum preces, adulescentium squalor, maiorum natu lacrimae populum Romanum movere potuerunt.

lemmas: nam cum in ipse beneficium vester tantus magnitudo sum ut is complector oratio non possum tum in studium vester tantus animus declaro sum voluntas ut non solus calamitas ego detraho sed etiam dignitas augeo video non enim pro meus reditus ut pro p popilis nobilis homo adulescens filius et multus praeterea cognatus atque affinis deprecor sum non ut pro q metellus clarus vir iam specto aetas filius non l diadematus consularis summus auctoritas vir non que metellus censorius non is liber non q metellus nepos qui tum consulatus peto non soror filius lucullus servilius scipio permultus enim tum metellus aut metellaris liber pro q metellus reditus tu atque pater vester supplico qui si ipse summus dignitas magnus res gero non satis valeo tamen filis pietas propinquus prex adulescens squalor magnus natus lacrima populus romanus moveo possum


text: ego, cum homines in tribunali Aurelio palam conscribi centuriarique vidissem, cum intellegerem veteres ad spem caedis Catilinae copias esse revocatas, cum viderem ex ea parte homines, cuius partis nos vel principes numerabamur, partim quod mihi inviderent, partim quod sibi timerent, aut proditores esse aut desertores salutis meae, cum duo consules empti pactione provinciarum auctores se inimicis rei publicae tradidissent, cum egestatem avaritiam libidines suas viderent expleri non posse nisi me constrictum domesticis hostibus dedidissent, cum senatus equitesque Romani flere pro me ac mutata veste vobis supplicare edictis atque imperiis vetarentur, cum omnium provinciarum pactiones, cum omnia cum omnibus foedera reconciliationesque gratiarum sanguine meo sancirentur, cum omnes boni non recusarent quin vel pro me vel mecum perirent, armis decertare pro mea salute nolui, quod et vincere et vinci luctuosum rei publicae fore putavi.

lemmas: ego cum homo in tribunal aurelius palam conscribo centurio video cum intellego vetus ad spes caedes catilina copia sum revoco cum video ex is pars homo qui pars nos vel princeps numero pars qui ego invideo pars qui sui timeo aut proditor sum aut desertor salus meus cum duo consul emo pactio provinciaris auctor sui inimicus res publicus trado cum egestas avaritia libido suus video expleo non possum nisi ego constringo domesticus hostis dedo cum senatus equito romanus fleo pro ego atque muto vestis tu supplicaris edico atque imperium veto cum omnis provinciaris pactio cum omnis cum omnis foedero reconciliationesque gratia sanguis meus sancio cum omnis bonus non recuso quin vel pro ego vel ego pereo arma decertaris pro meus salus nolo qui et vinco et vinco luctuosus res publicus sum puto


text: at inimici mei, mense Ianuario cum de me ageretur, corporibus civium trucidatis flumine sanguinis meum reditum intercludendum putaverunt. itaque, dum ego absum, eam rem publicam habuistis ut aeque me atque illam restituendam putaretis. ego autem in qua civitate nihil valeret senatus, omnis esset impunitas, nulla iudicia, vis et ferrum in foro versaretur, cum privati parietum se praesidio non legum tuerentur, tribuni plebis vobis inspectantibus vulnerarentur, ad magistratuum domos cum ferro et facibus iretur, consulis fasces frangerentur, deorum immortalium templa incenderentur, rem publicam esse nullam putavi. itaque neque re publica exterminata mihi locum in hac urbe esse duxi, nec, si illa restitueretur, dubitavi quin me secum ipsa reduceret.

lemmas: at inimicus meus mensis januarius cum de ego ago corpus civis trucido flumen sanguis meus redeo intercludo puto itaque dum ego absum is res publicus habeo ut aequus ego atque ille restituo puto ego autem in qui civitas nihil valeo senatus omnis sum impunis nullus iudicium volo et ferrum in forum verso cum privo paries sui praesidium non lex tueor tribunus plebs tu inspecto vulnero ad magistratus domus cum ferrum et fax iretur consul fascis frango deus immortalis templum incendo res publicus sum nullus puto itaque neque res publicus extermino ego locus in hic urbs sum duco neque si ille restituo dubito quin ego sui ipse reduco


text: atque eo die confecta res esset, nisi is tribunus plebis quem ego maximis beneficiis quaestorem consul ornaram, cum et cunctus ordo et multi eum summi viri orarent, et Cn. Oppius socer, optimus vir, ad pedes flens iaceret, noctem sibi ad deliberandum postulasset; quae deliberatio non in reddenda, quem ad modum non nulli arbitrabantur, sed, ut patefactum est, in augenda mercede consumpta est. postea res acta est in senatu alia nulla: cum variis rationibus impediretur, voluntate tamen perspecta senatus, causa ad vos mense Ianuario deferebatur. hic tantum interfuit inter me et inimicos meos.

lemmas: atque is dies conficio res sum nisi is tribunus plebs qui ego magnus beneficium quaestor consul orno cum et cunctus ordo et multus is superus vir oro et cn oppius socer bonus vir ad pes fleo iaceo nox sui ad delibero postulo qui deliberatio non in reddo qui ad modus non nullus arbitror sed ut patefacio sum in augeo merces consumo sum postea res ago sum in senatus alius nullus cum varius ratio impedio voluntas tamen perspicio senatus causa ad tu mensis januarius defero hic tantus intersum inter ego et inimicus meus


text: ita me nudum a propinquis, nulla cognatione munitum, consules, praetores, tribuni plebis, senatus, Italia cuncta semper a vobis deprecata est, denique omnes qui vestris maximis beneficiis honoribusque sunt ornati, producti ad vos ab eodem, non solum ad me conservandum vos cohortati sunt, sed etiam rerum mearum gestarum auctores testes laudatores fuerunt. quorum princeps ad cohortandos vos et ad rogandos fuit Cn. Pompeius, vir omnium qui sunt, fuerunt, erunt, virtute sapientia gloria princeps: qui mihi unus uni privato amico eadem omnia dedit quae universae rei publicae, salutem, otium, dignitatem. cuius oratio fuit, quem ad modum accepi, tripertita; primum vos docuit meis consiliis rem publicam esse servatam, causamque meam cum communi salute coniunxit, hortatusque est ut auctoritatem senatus, statum civitatis, fortunas civis bene meriti defenderetis; tum me in perorando posuit vos rogari a senatu, rogari ab equitibus Romanis, rogari ab Italia cuncta, deinde ipse ad extremum pro mea vos salute non rogavit solum verum etiam obsecravit.

lemmas: ita ego nudus ab propinquus nullus cognatio munio consul praetor tribunus plebs senatus italia cunctus semper ab tu deprecor sum denique omnis qui vester magnus beneficium honor sum orno produco ad tu ab idem non solus ad ego conservo tu cohortas sum sed etiam res meus gero auctor testis laudator sum qui princeps ad cohorto tu et ad rogo sum cn pompejus vir omnis qui sum sum sum virtus sapientia gloria princeps qui ego unus unus privo amicus idem omnis do qui universus res publicus salus otium dignitas qui oratio sum qui ad modus accipio tripertita primus tu doceo meus consilium res publicus sum servo causa meus cum communis salus conjungo horto sum ut auctoritas senatus status civitas fortuna civis bene mereo defendo tum ego in peroro pono tu rogaris ab senatus rogaris ab eques romanus rogaris ab italia cunctus deinde ipse ad exter pro meus tu salus non rogo solus verus etiam obsecro


text: odium vel precibus mitigari potest vel temporibus rei publicae communique utilitate deponi vel difficultate ulciscendi contineri vel vetustate sedari; bene meritos ne colas, nec exorari fas est, neque id rei publicae remittere utique necesse est; neque est excusatio difficultatis, neque aequum est tempore et die memoriam benefici definire. postremo qui in ulciscendo remissior fuit, in eo consilium aperte laudatur; at gravissime vituperatur qui in tantis beneficiis quanta vos in me contulistis remunerandis est tardior, neque solum ingratus, quod ipsum grave est, verum etiam impius appelletur necesse est. atque in officio persolvendo dissimilis est ratio pecuniae debitae, propterea quod pecuniam qui retinet non dissolvit, qui reddidit non habet: gratiam et qui rettulit habet, et qui habet dissolvit.

lemmas: odium vel prex mitigaris possum vel tempus res publicus communio utilitas depono vel difficultas ulciscor contineo vel vetustas sedo bene mereo ne colo neque exoraris fas sum neque is res publicus remitto utique necesse sum neque sum excusatio difficultas neque aequus sum tempus et dies memoria beneficus definio postremo qui in ulciscor remitto sum in is consilium apertus laudo at gravis vitupero qui in tantus beneficium quantus tu in ego confero remunero sum tardus neque solus ingratus qui ipse gravis sum verus etiam impius appello necesse sum atque in officium persolvo dissimilis sum ratio pecunia debeo propterea qui pecunia qui retineo non dissolvo qui reddo non habeo gratia et qui refero habeo et qui habeo dissolvo


text: quapropter memoriam vestri benefici colam benivolentia sempiterna, nec tantum dum anima exspirabo mea, sed etiam cum me vita defecerit, illa monumenta vestri in me benefici permanebunt. in referenda autem gratia hoc vobis repromitto semperque praestabo, mihi neque in consiliis de re publica capiendis diligentiam neque in periculis a re publica propulsandis animum neque in sententia simpliciter ferenda fidem neque in hominum voluntatibus pro re publica laedendis libertatem nec in perferendo labore industriam nec in vestris commodis augendis grati animi benivolentiam defuturam.

lemmas: quapropter memoria vester beneficus colo benevolens sempiternus neque tantus dum anima exspiro meus sed etiam cum ego vito deficio ille monumentum vester in ego beneficus permaneo in refero autem gratia hic tu repromitto semper praesto ego neque in consilium de res publicus capio diligentia neque in periculum ab res publicus propulso animus neque in sententia simplex fero fides neque in homo voluntas pro res publicus laedo libertas neque in perfero labor industria neque in vester commodus augeo gratus animus benevolentia desum


text: sed quem ad modum propinqui, quos ego parare non potui, mihi ad deprecandam calamitatem meam non fuerunt, sic—illud quod mea virtus praestare debuit—adiutores auctores hortatoresque ad me restituendum ita multi fuerunt ut longe superiores omnis hac dignitate copiaque superarem. numquam de P. Popilio, clarissimo ac fortissimo viro, numquam de Q. Metello, nobilissimo et constantissimo cive, numquam de C. Mario, custode civitatis atque imperi vestri, in senatu mentio facta est.

lemmas: sed qui ad modus propinquus qui ego paro non possum ego ad deprecor calamitas meus non sum sic ille qui meus virtus praesto debeo adiutor auctor hortator ad ego restituo ita multus sum ut longus superus omnis hic dignitas copia superaris numquam de p popilius clarus atque fortis vir numquam de q metellus nobilis et consto civis numquam de que marius custos civitas atque imperium vester in senatus mentior facio sum


text: numquam de P. Popilio L. Opimius, fortissimus consul, numquam de Q. Metello non modo C. Marius, qui erat inimicus, sed ne is quidem qui secutus est, M. Antonius, homo eloquentissimus, cum A. Albino conlega senatum aut populum est cohortatus; at pro me superiores consules semper ut referrent flagitati sunt; sed veriti sunt ne gratiae causa facere viderentur, quod alter mihi adfinis erat, alterius causam capitis receperam; qui provinciarum foedere infrenati totum illum annum querelas senatus, luctum bonorum, Italiae gemitum pertulerunt. Kalendis vero Ianuariis postea quam orba res publica consulis fidem tamquam legitimi tutoris imploravit, P. Lentulus consul, parens, deus, salus nostrae vitae, fortunae, memoriae, nominis, simul ac de sollemni deorum religione rettulit, nihil humanarum rerum sibi prius quam de me agendum iudicavit.

lemmas: numquam de p popilius l opimus fortis consul numquam de q metellus non modo que marius qui sum inimicus sed ne is quidem qui sequor sum m antonius homo eloquens cum ab albinus collega senatus aut populus sum cohortor at pro ego superus consul semper ut refero flagitas sum sed vereor sum ne gratia causa facio video qui alter ego affinis sum alter causa capio recipio qui provinciaris foedus infreno totus ille annus querela senatus luctus bonus italia gemitus perfero kalendae verus januarius postea quam orbo res publicus consul fides tamquam legitimus tutor imploro p lentulus consul parens deus salus noster vita fortuna memoria nomen simul atque de sollemnis deus religio refero nihil humanus res sui prior quam de ego ago judico