De Domo Sua Ad Pontifices

CC BY 4.0 (estate-derived fields); included text keeps its per-record source license

Reuse requires the attribution line above (CC BY 4.0). Text records carry their own license_id; only open-display licenses appear in this file.

Licensed lexica and citation-only authorities are excluded from bulk dumps by construction — cite the authority, never reprint it.


Cato fuerat proximus. quid ageres? non erat ut, qui modus amoribus fuerat, idem esset iniuriae. quid posses? extrudere ad Cypriam pecuniam? praeda perierit. Alia non deerit; hinc modo amandandus est. sic M. Cato invisus quasi per beneficium Cyprum relegatur. eiciuntur duo, quos videre improbi non poterant, alter per honorem turpissimum, alter per honestissimam calamitatem.

cato sum proximus quis ago non sum ut qui modus amor sum idem sum iniuria quis possum extrudo ad cypria pecunia praeda pereo alius non desum hinc modo amando sum sic m cato invideo quasi per beneficium cyprus relego eicio duo qui video improbus non possum alter per honor turpis alter per honestus calamitas


ego vero neque me tum desertum puto sed paene deditum, nec quae sint in illa rei publicae flamma gesta contra me, neque quo modo, neque per quos, patefaciundum mihi esse arbitror. si utile rei publicae fuit haurire me unum pro omnibus illam indignissimam calamitatem, etiam hoc utile est, quorum id scelere conflatum sit, me occultare et tacere. illud vero est hominis ingrati tacere, itaque libentissime praedicabo Cn. Pompeium studio et auctoritate aeque atque unum quemque vestrum, opibus, contentione, precibus, periculis denique praecipue pro salute mea laborasse. hic tuis, P. Lentule, cum tu nihil aliud dies et noctes nisi de salute mea cogitares, consiliis omnibus interfuit; hic tibi gravissimus auctor ad instituendam, fidelissimus socius ad comparandam, fortissimus adiutor ad rem perficiendam fuit; hic municipia coloniasque adiit; hic Italiae totius auxilium cupientis imploravit, hic in senatu princeps sententiae fuit; idemque cum sententiam dixisset, tum etiam pro salute mea populum Romanum obsecravit.

ego verus neque ego tum desertum puto sed paene dedo neque qui sum in ille res publicus flamma gero contra ego neque quo modo neque per qui patefacio ego sum arbitror si utilis res publicus sum haurio ego unus pro omnis ille indignus calamitas etiam hic utilis sum qui is scelus conflo sum ego occulto et taceo ille verus sum homo ingratus taceo itaque libet praedico cn pompejus studium et auctoritas aequus atque unus quisque vester ops contentio prex periculum denique praecipuus pro salus meus laboro hic tuus p lentulis cum tu nihil alius dies et nox nisi de salus meus cogitaris consilium omnis intersum hic tu gravis auctor ad instituo fidelis socius ad comparo fortis adjuto ad res perficio sum hic municipium colonia adeo hic italia totus auxilium cupio imploro hic in senatus princeps sententia sum idem cum sententia dico tum etiam pro salus meus populus romanus obsecro


neque hoc Cn. Pompeius, qui ornatissimam de me sententiam dixit, vosque, pontifices, qui me vestris sententiis auctoritatibusque defendistis, non vidistis, legem illam esse nullam, atque esse potius flammam temporis, interdictum sceleris, vocem furoris; sed prospexistis ne quae popularis in nos aliquando invidia redundaret, si sine populi iudicio restituti videremur. eodemque consilio M. Bibuli, fortissimi viri, senatus sententiam secutus est, ut vos de mea domo statueretis, non quo dubitaret quin ab isto nihil legibus, nihil religionibus, nihil iure esset actum, sed ne quis oreretur aliquando in tanta ubertate improborum qui in meis aedibus aliquam religionem residere diceret. nam legem quidem istam nullam esse, quotienscumque de me senatus sententiam dixit, totiens iudicavit. quoniam quidem scripto illo istius sententiam dicere vetabatur,

neque hic cn pompejus qui orno de ego sententia dico tu pontifex qui ego vester sententia auctoritas defendo non video lex ille sum nullus atque sum potis flamma tempus interdictum scelus voco furor sed prospicio ne qui popularis in nos aliquando invidia redundo si sine populus iudicium restitus video idem consilium m bibulis fortis vir senatus sententia sequor sum ut tu de meus domus statuo non quo dubito quin ab iste nihil lex nihil religio nihil ius sum ago sed ne quis orior aliquando in tantus ubertas improbus qui in meus aedes aliqui religio resideo dico nam lex quidem iste nullus sum quotienscumque de ego senatus sententia dico totiens judico quoniam quidem scribo ille iste sententia dico veto


ac primum illud a te, homine vesano ac furioso, requiro, quae te tanta poena tuorum scelerum flagitiorumque vexet ut hos talis viros,—qui non solum consiliis suis sed etiam specie ipsa dignitatem rei publicae sustinent,—quod ego in sententia dicenda salutem civium cum honore Cn. Pompei coniunxerim mihi esse iratos, et aliud de summa religione hoc tempore sensuros ac me absente senserint arbitrere?

atque primus ille ab tu homo vesanus atque furiosus requiro qui tu tantus poena tuus scelus flagitium vexo ut hic talis vir qui non solus consilium suus sed etiam species ipse dignitas res publicus sustineo qui ego in sententia dico salus civis cum honor cn pompejus conjungo ego sum irascor et alius de summus religio hic tempus sentio atque ego absum sentio arbitror


fuisti, inquit, tum apud pontifices superior, sed iam, quoniam te ad populum contulisti, sis inferior necesse est. itane vero? quod in imperita multitudine est vitiosissimum, varietas et inconstantia et crebra tamquam tempestatum sic sententiarum commutatio, hoc tu ad hos transferas, quos ab inconstantia gravitas, a libidinosa sententia certum et definitum ius religionum, vetustas exemplorum, auctoritas litterarum monumentorumque deterret? tune es ille, inquit, quo senatus carere non potuit, quem boni luxerunt, quem res publica desideravit, quo restituto senatus auctoritatem restitutam putabamus quam primum adveniens prodidisti? nondum de mea sententia dico: impudentiae primum respondebo tuae.

sum inquam tum apud pontifex superus sed iam quoniam tu ad populus confero sum inferus necesse sum ito verus qui in imperitus multitudo sum vitiosus varietas et inconstantia et creber tamquam tempestas sic sententiaris commutatio hic tu ad hic transfero qui ab inconstantia gravitas ab libidinosus sententia certus et definio ius religio vetustus exemplum auctoritas litteraris monumentum deterreo tu sum ille inquam quo senatus careo non possum qui bonus luceo qui res publicus desidero quo restituo senatus auctoritas restituo puto quam primus advenio prodo nondum de meus sententia dico impudentia primus respondeo tuus


Cum multa divinitus, pontifices, a maioribus nostris inventa atque instituta sunt, tum nihil praeclarius quam quod eosdem et religionibus deorum immortalium et summae rei publicae praeesse voluerunt, ut amplissimi et clarissimi cives rem publicam bene gerendo religiones, religiones sapienter interpretando rem publicam conservarent. quod si ullo tempore magna causa in sacerdotum populi Romani iudicio ac potestate versata est, haec profecto tanta est ut omnis rei publicae dignitas, omnium civium salus, vita, libertas, arae, foci, di penates, bona, fortunae, domicilia vestrae sapientiae, fidei, potestati commissa creditaque esse videantur.

cos multus divinitus pontifex ab magnus noster invenio atque institutum sum tum nihil praeclarus quam qui idem et religio deus immortalis et summa res publicus praesum volo ut amplus et clarus civis res publicus bene gero religio religio sapienter interpretor res publicus conservo qui si ullus tempus magnus causa in sacerdos populus romanus iudicium atque potestas verso sum hic profecto tantus sum ut omnis res publicus dignitas omnis civis salus vito libertas ara focus deus penates bonus fortuna domicilium vester sapientia fides potestas committo credo sum video


at quid tulit legum scriptor peritus et callidus? velitis ivbeatis vt M. Tvllio aqva et igni interdicatvr? crudele, nefarium, ne in sceleratissimo quidem civi sine iudicio ferundum! non tulit vt interdicatvr. quid ergo? vt interdictvm sit. O caenum, o portentum, o scelus! hanc tibi legem Clodius scripsit spurciorem lingua sua, ut interdictum sit cui non sit interdictum? Sexte noster, bona venia, quoniam iam dialecticus es et haec quoque liguris, quod factum non est, ut sit factum, ferri ad populum aut verbis ullis sanciri aut suffragiis confirmari potest?

at quis fero lex scriptor pereo et callidus volo ivbeatis vt m tvllio aqva et ignis interdicatvr crudelis nefarius ne in scelero quidem cieo sine iudicium fero non fero vt interdicatvr quis ergo vt interdictvm sum o caenum o portendo o scelus hic tu lex claudius scribo spurcus lingua suus ut interdictum sum qui non sum interdictum sextus noster bonus venia quoniam iam dialecticus sum et hic quoque ligurio qui facio non sum ut sum facio fero ad populus aut verbum ullus sancio aut suffragium confirmaris possum


utrum, si dies dicta esset, iudicium mihi fuit pertimescendum an sine iudicio privilegium? iudiciumne? causa tam turpis scilicet, homo qui eam, si iam esset ignota, dicendo non possem explicare. an quia causam probare non poteram? cuius tanta bonitas est ut ea ipsa non modo se, sed etiam me absentem per se probarit. an senatus, an ordines omnes, an ii qui cuncta ex Italia ad me revocandum convolaverunt, segniores me praesente ad me retinendum et conservandum fuissent, in ea causa quam ipse iam parricida talem dicat fuisse ut me ab omnibus ad meam pristinam dignitatem exspectatum atque revocatum queratur?

utrum si dies dictum sum iudicium ego sum pertimesco an sine iudicium privilegium judicium causa tam turpis scilicet homo qui is si iam sum ignotus dico non possum explicaris an quia causa probaris non possum qui tantus bonitas sum ut is ipse non modo sui sed etiam ego absum per sui probo an senatus an ordo omnis an is qui cunctus ex italia ad ego revoco convolo segnis ego praesens ad ego retineo et conservo sum in is causa quam ipse iam parricida talis dico sum ut ego ab omnis ad meus pristinus dignitas exspectas atque revoco queror


date huic religioni aditum, pontifices: iam nullum fortunis communibus exitum reperietis. an si postem tenuerit pontifex et verba ad religionem deorum immortalium composita ad perniciem civium transtulerit, valebit in iniuria nomen sanctissimum religionis: si tribunus plebis verbis non minus priscis et aeque sollemnibus bona cuiuspiam consecrarit, non valebit? atqui C. Atinius patrum memoria bona Q. Metelli, qui eum ex senatu censor eiecerat, avi tui, Q. Metelle, et tui, P. Servili, et proavi tui, P. Scipio, consecravit foculo posito in rostris adhibitoque tibicine. quid tum? num ille furor tribuni plebis ductus ex non nullis perveterum temporum exemplis fraudi Metello fuit, summo illi et clarissimo viro?

do hic religio aditus pontifex iam nullus fortuna communis exitus reperio an si postis teneo pontifex et verbum ad religio deus immortalis compono ad pernicies civis transfero valeo in iniuria nomen sancio religio si tribunus plebs verbum non paruus priscus et aequus sollemne bonus quispiam consecro non valeo atqui que atinius pater memoria bonus q metellus qui is ex senatus censor eicio avus tuus q metellus et tuus p servilis et proavus tuus p scipio consecro foculus pono in rostrum adhibeo tibicine quis tum num ille furor tribunus plebs duco ex non nullus perveterum tempus exemplum fraus metellus sum superus ille et clarus vir


atque ille tamen ad conlegium rettulit, tu ad quem rettulisti? si quid deliberares, si quid tibi aut piandum aut instituendum fuisset religione domestica, tamen instituto ceterorum vetere ad pontificem detulisses: novum delubrum cum in urbis clarissimo loco nefando quodam atque inaudito instituto inchoares, referendum ad sacerdotes publicos non putasti? at si conlegium pontificum adhibendum non videbatur, nemone horum tibi idoneus visus est, qui aetate honore auctoritate antecellunt, cum quo de dedicatione communicares? quorum quidem tu non contempsisti sed pertimuisti dignitatem. an tu auderes quaerere ex P. Servilio aut ex M. Lucullo, quorum ego consilio atque auctoritate rem publicam consul ex vestris manibus ac faucibus eripui, quibusnam verbis aut quo ritu— primum hoc dico—civis domum consecrares, deinde civis eius cui princeps senatus, tum autem ordines omnes, deinde Italia tota, post cunctae gentes testimonium huius urbis atque imperi conservati dedissent?

atque ille tamen ad collegium refero tu ad qui refero si quis deliberaris si quis tu aut pio aut instituo sum religio domesticus tamen instituo ceterus veto ad pontifex defero novus delubrum cum in urbs clarus locus nefandus quidam atque inaudio instituo inchoaris refero ad sacerdos publicus non puto at si collegium pontifex adhibeo non video nemo hic tu idoneus video sum qui aetas honor auctoritas antecello cum quo de dedicatio communicaris qui quidem tu non contemno sed pertimeo dignitas an tu audeo quaero ex p servilius aut ex m lucullus qui ego consilium atque auctoritas res publicus consul ex vester manus atque fauces eripio quisnam verbum aut quo ritus primus hic dico civis domus consecraris deinde civis is qui princeps senatus tum autem ordo omnis deinde italia totus post cunctus gens testimonium hic urbs atque imperium conservo do


O rem quam homines soluti ridere non desinant, tristiores autem sine maximo dolore audire non possint! Publiusne Clodius, qui ex pontificis maximi domo religionem eripuit, is in meam intulit? Huncin vos, qui estis antistites caerimoniarum et sacrorum, auctorem habetis et magistrum publicae religionis? O di immortales!—vos enim haec audire cupio—P. Clodius vestra sacra curat, vestrum numen horret, res omnis humanas religione vestra contineri putat? hic non inludit auctoritati horum omnium qui adsunt summorum virorum, non vestra, pontifices, gravitate abutitur? ex isto ore religionis verbum excidere aut elabi potest? quam tu eodem ore, accusando senatum quod severe de religione decerneret, impurissime taeterrimeque violasti.

o res quam homo soluo rideo non desino tristis autem sine maximus dolor audio non possum publius claudius qui ex pontifex magnus domus religio eripio is in meus infero huncin tu qui sum antistes caerimoniaris et sacer auctor habeo et magister publicus religio o deus immortalis tu enim hic audio cupio p claudius vester sacer curo vester numen horreo res omnis humanus religio vester contineo puto hic non illudo auctoritas hic omnis qui adsum summus vir non vester pontifex gravitas abutor ex iste os religio verbum excido aut elabor possum quam tu idem os accuso senatus qui sero de religio decerno impurus taeter violo


itaque ille unus dies, quo die me populus Romanus a porta in Capitolium atque inde domum sua celebritate laetitiaque comitatum honestavit, tantae mihi iucunditati fuit ut tua mihi conscelerata illa vis non modo non propulsanda, sed etiam excitanda fuisse videatur. qua re illa calamitas, si ita est appellanda, exussit hoc genus totum maledicti, ne quisquam iam audeat reprehendere consulatum meum tot tantis tam ornatis iudiciis, testimoniis, auctoritatibus comprobatum. quod si in isto tuo maledicto probrum non modo mihi nullum obiectas, sed etiam laudem inlustras meam, quid te aut fieri aut fingi dementius potest? Vno enim maledicto bis a me patriam servatam esse concedis: semel, cum id feci quod omnes non negant immortalitati, si fieri potest, mandandum, tu supplicio puniendum putasti, iterum, cum tuum multorumque praeter te inflammatum in bonos omnis impetum meo corpore excepi, ne eam civitatem quam servassem inermis armatus in discrimen adducerem.

itaque ille unus dies quo dies ego populus romanus ab porto in capitolium atque inde domus suus celebritas laetitia comitas honesto tantus ego iucunditas sum ut tuus ego consceleratus ille volo non modo non propulso sed etiam excito sum video qui res ille calamitas si ita sum appello exuro hic genus totus maledico ne quisquam iam audeo reprehendo consulatus meus tot tantus tam orno iudicium testimonium auctoritas comprobo qui si in iste tuus maledico probrum non modo ego nullus objecto sed etiam laus inlustro meus quis tu aut fio aut fingo demens possum vnus enim maledico bis ab ego patria servo sum concedo semel cum is facio qui omnis non nego immortalitas si fio possum mando tu supplicium punior puto iterum cum tuus multi praeter tu inflammo in bonus omnis impetus meus corpus excipio ne is civitas quam servo inermis armo in discrimen adduco


si et sacrorum iure pontifices et auspiciorum religione augures totum evertunt tribunatum tuum, quid quaeris amplius? an etiam apertius aliquod ius populi atque legum? Hora fortasse sexta diei questus sum in iudicio, cum C. Antonium, conlegam meum, defenderem, quaedam de re publica, quae mihi visa sunt ad illius miseri causam pertinere. haec homines improbi ad quosdam viros fortis longe aliter atque a me dicta erant detulerunt. Hora nona illo ipso die tu es adoptatus. si quod in ceteris legibus trinum nundinum esse oportet, id in adoptione satis est trium esse horarum, nihil reprehendo; sin eadem observanda sunt, iudicavit senatus M. Drusi legibus, quae contra legem Caeciliam et Didiam latae essent, populum non teneri.

si et sacer ius pontifex et auspicium religio auguro totus everto tribunatus tuus quis quaero amplus an etiam aperio aliqui ius populus atque lex hora fortasse sextus dies queror sum in iudicium cum que antonius collega meus defendo quidam de res publicus qui ego video sum ad ille miser causa pertineo hic homo improbus ad quidam vir fortis longus aliter atque ab ego dictum sum defero hora nonus ille ipse dies tu sum adopto si qui in ceterus lex terni nundo sum oportet is in adoptio satis sum tres sum hora nihil reprehendo sin idem observo sum judico senatus m drusus lex qui contra lex caecilius et didius fero sum populus non teneo


quis ergo adfuit? frater, inquit, uxoris meae. si auctoritatem quaerimus, etsi id est aetatis ut nondum consecutus sit, tamen, quanta est in adulescente auctoritas, ea propter tantam coniunctionem adfinitatis minor est putanda; sin autem scientia est quaesita, quis erat minus peritus quam is qui paucis illis diebus in conlegium venerat? qui etiam tibi erat magis obstrictus beneficio recenti, cum se fratrem uxoris tuae fratri tuo germano antelatum videbat. etsi in eo providisti ne frater te accusare possit. hanc tu igitur dedicationem appellas, ad quam non conlegium, non honoribus populi Romani ornatum pontificem, non denique adulescentem quemquam†, cum haberes in conlegio familiarissimos, adhibere potuisti? adfuit is, si modo adfuit, quem tu impulisti, soror rogavit, mater coegit.

quis ergo adsum frater inquam uxor meus si auctoritas quaero etsi is sum aetas ut nondum consequor sum tamen quantus sum in adulescens auctoritas is propter tantus coniunctio adfinitas paruus sum puto sin autem scientia sum quaero quis sum paruus pereo quam is qui paucus ille dies in collegium venio qui etiam tu sum magis obstringo beneficium recens cum sui frater uxor tuus frater tuus germanus antefero video etsi in is provideo ne frater tu accuso possum hic tu igitur dedicatio appello ad quam non collegium non honor populus romanus orno pontifex non denique adulescens quisquam cum habeo in collegium familiaris adhibeo possum adsum is si modo adsum qui tu impello soror rogo mater cogo


quid est sanctius, quid omni religione munitius quam domus unius cuiusque civium? hic arae sunt, hic foci, hic di penates, hic sacra, religiones, caerimoniae continentur; hoc perfugium est ita sanctum omnibus ut inde abripi neminem fas sit. quo magis est istius furor ab auribus vestris repellendus qui, quae maiores nostri religionibus tuta nobis et sancta esse voluerunt, ea iste non solum contra religionem labefactavit, sed etiam ipsius religionis nomine evertit.

quis sum sancio quis omnis religio munio quam domus unus quisque civis hic ara sum hic focus hic deus penates hic sacer religio caerimonia contineo hic perfugium sum ita sancio omnis ut inde abripio nemo fas sum quo magis sum iste furor ab auris vester repello qui qui magnus noster religio tueor nos et sancio sum volo is iste non solus contra religio labefacto sed etiam ipse religio nomen everto


qua quidem in sententia si Cn. Pompei dignitas aucta est coniuncta cum utilitate communi, certe laudandus essem si eius dignitati suffragatus viderer qui meae saluti opem et auxilium tulisset. desinant, desinant homines isdem machinis sperare me restitutum posse labefactari quibus antea stantem perculerunt. quod enim par amicitiae consularis fuit umquam in hac civitate coniunctius quam fuimus inter nos ego et Cn. Pompeius? quis apud populum Romanum de illius dignitate inlustrius, quis in senatu saepius dixit? qui tantus fuit labor, quae simultas, quae contentio, quam ego non pro illius dignitate susceperim? qui ab illo in me honos, quae praedicatio de mea laude, quae remuneratio benivolentiae praetermissa est? hanc nostram coniunctionem,

qui quidem in sententia si cn pompejus dignitas augeo sum conjungo cum utilitas communis certus laudo sum si is dignitas suffrago video qui meus salus ops et auxilium fero desino desino homo idem machina spero ego restitus possum labefactaris qui antea sto percello qui enim par amicitia consularis sum umquam in hic civitas conjungo quam sum inter nos ego et cn pompejus quis apud populus romanus de ille dignitas illustris quis in senatus saepis dico qui tantus sum labor qui simultas qui contentio quam ego non pro ille dignitas suscipio qui ab ille in ego honor qui praedicatio de meus laus qui remuneratio benevolentia praetermitto sum hic noster coniunctio


ego vero etiam rei publicae semper interesse putavi me illius pulcherrimi facti, quod ex auctoritate senatus consensu bonorum omnium pro salute patriae gessissem, splendorem verbis dignitatemque retinere, praesertim cum mihi uni in hac re publica audiente populo Romano opera mea hanc urbem et hanc rem publicam esse salvam iurato dicere fas fuisset. exstinctum est iam illud maledictum crudelitatis, quod me non ut crudelem tyrannum, sed ut mitissimum parentem omnium civium studiis desideratum, repetitum, arcessitum vident.

ego verus etiam res publicus semper intersum puto ego ille pulcher facio qui ex auctoritas senatus consensus bonus omnis pro salus patria gero splendor verbum dignitas retineo praesertim cum ego unus in hic res publicus audio populus romanus opus meus hic urbs et hic res publicus sum salvus juro dico fas sum exstinguo sum iam ille maledico crudelitas qui ego non ut crudelis tyrannus sed ut mitis parens omnis civis studium desidero repeto arcesso video


an ego, cum P. Lentulus consul optime de me ac de re publica meritus, cum Q. Metellus, qui cum meus inimicus esset, frater tuus, et dissensioni nostrae et precibus tuis salutem ac dignitatem meam praetulisset, me arcesserent in senatum, cum tanta multitudo civium tam recenti officio suo me ad referendam gratiam nominatim vocaret, non venirem, cum praesertim te iam illinc cum tua fugitivorum manu discessisse constaret? hic tu me etiam, custodem defensoremque Capitoli templorumque omnium, hostem Capitolinum appellare ausus es, quod, cum in Capitolio senatum duo consules haberent, eo venerim? Vtrum est tempus aliquod quo in senatum venisse turpe sit, an ea res erat illa de qua agebatur ut rem ipsam repudiare et eos qui agebant condemnare deberem?

an ego cum p lentulus consul optume de ego atque de res publicus mereor cum q metellus qui cum meus inimicus sum frater tuus et dissensio noster et prex tuus salus atque dignitas meus praefero ego arcesso in senatus cum tantus multitudo civis tam recens officium suus ego ad refero gratia nominatim voco non venio cum praesertim tu iam illinc cum tuus fugitivus manus discedo consto hic tu ego etiam custos defensor capitolium templum omnis hostis capitolinus appello audeo sum qui cum in capitolium senatus duo consul habeo is venio vtrum sum tempus aliqui quo in senatus venio turpis sum an is res sum ille de qui ago ut res ipse repudiaris et is qui ago condemnaris debeo


ut, si in illo paene fato rei publicae obieci meum caput pro vestris caerimoniis atque templis perditissimorum civium furori atque ferro, et si iterum, cum ex mea contentione interitus bonorum omnium quaereretur, vos sum testatus, vobis me ac meos commendavi, meque atque meum caput ea condicione devovi ut, si et eo ipso tempore et ante in consulatu meo commodis meis omnibus, emolumentis, praemiis praetermissis cura, cogitatione, vigiliis omnibus nihil nisi de salute meorum civium laborassem, tum mihi re publica aliquando restituta liceret frui, sin autem mea consilia patriae non profuissent, ut perpetuum dolorem avulsus a meis sustinerem: hanc ego devotionem capitis mei, cum ero in meas sedis restitutus, tum denique convictam esse et commissam putabo.

ut si in ille paene fatum res publicus objacio meus caput pro vester caerimonia atque templum perdo civis furor atque ferrum et si iterum cum ex meus contentio intereo bonus omnis quaero tu sum testor tu ego atque meus commendo ego atque meus caput is condicio devoveo ut si et is ipse tempus et ante in consulatus meus commodus meus omnis emolumentum praemium praetermitto cura cogitatio vigilia omnis nihil nisi de salus meus civis laboro tum ego res publicus aliquando restituo licet fruor sin autem meus consilium patria non prosum ut perpetuus dolor avello ab meus sustineo hic ego devotio capio meus cum sum in meus sedes restituo tum denique convinco sum et committo puto


at tu etiam, ereptor civitatis, legem de iniuriis publicis tulisti Anagnino nescio cui Menullae pergratam, qui tibi ob eam legem statuam in meis aedibus posuit, ut locus ipse in tanta tua iniuria legem et inscriptionem statuae refelleret; quae res municipibus Anagninis multo maiori dolori fuit quam quae idem ille gladiator scelera Anagniae fecerat.

at tu etiam ereptor civitas lex de iniuria publicus fero anagninum nescio qui menullae pergratus qui tu ob is lex statua in meus aedes pono ut locus ipse in tantus tuus iniuria lex et inscriptio statua refello qui res municipibus anagninum multus magnus dolor sum quam qui idem ille gladiator scelus anagnia facio


quocirca te, Capitoline, quem propter beneficia populus Romanus optimum, propter vim maximum nominavit, teque, Iuno Regina, et te, custos urbis, Minerva, quae semper adiutrix consiliorum meorum, testis laborum exstitisti, precor atque quaeso, vosque qui maxime me repetistis atque revocastis, quorum de sedibus haec mihi est proposita contentio, patrii penates familiaresque, qui huic urbi et rei publicae praesidetis, vos obtestor, quorum ego a templis atque delubris pestiferam illam et nefariam flammam depuli, teque, Vesta mater, cuius castissimas sacerdotes ab hominum amentium furore et scelere defendi, cuiusque ignem illum sempiternum non sum passus aut sanguine civium restingui aut cum totius urbis incendio commisceri,

quocirca tu capitolinus qui propter beneficium populus romanus bonus propter vis magnus nomino tu juno reginus et tu custos urbs minerva qui semper adjutrix consilium meus testis labor exsisto precor atque quaeso tu qui magnus ego repeto atque revoco qui de sedes hic ego sum propono contentio patrius penates familiaris qui hic urbs et res publicus praesideo tu obtestor qui ego ab templum atque delubrum pestifer ille et nefarius flamma depulis tu vesta mater qui castus sacerdos ab homo amens furor et scelus defendo quisque ignis ille sempiternus non sum patior aut sanguis civis restinguo aut cum totus urbs incendium commisceo


suscipere tantos animi dolores, atque ea quae capta urbe accidunt victis stante urbe unum perpeti, et iam se videre distrahi a complexu suorum, disturbari tecta, diripi fortunas, patriae denique causa patriam ipsam amittere, spoliari populi Romani beneficiis amplissimis, praecipitari ex altissimo dignitatis gradu, videre praetextatos inimicos nondum morte complorata arbitria petentis funeris: haec omnia subire conservandorum civium causa, atque id cum dolenter adsis non tam sapiens quam ii qui nihil curant, sed tam amans tuorum ac tui quam communis humanitas postulat, ea laus praeclara atque divina est. nam qui ea quae numquam cara ac iucunda duxit animo aequo rei publicae causa deserit, nullam benivolentiam insignem in rem publicam declarat; qui autem ea relinquit rei publicae causa a quibus cum summo dolore divellitur, ei cara patria est, cuius salutem caritati anteponit suorum.

suscipio tantus animus dolor atque is qui capio urbs accido vinco sto urbs unus perpetior et iam sui video distraho ab complexus suus disturbaris tectum diripio fortuna patria denique causa patria ipse amitto spolio populus romanus beneficium amplus praecipitaris ex alo dignitas gradus video praetextatus inimicus nondum mors comploro arbitrium peto funus hic omnis subeo conservo civis causa atque is cum dolenter adsum non tam sapio quam is qui nihil curo sed tam amo tuus atque tuus quam communis humanitas postulo is laus praeclarus atque divino sum nam qui is qui numquam carus atque iucundus duco animus aequus res publicus causa desero nullus benevolentia insignis in res publicus declaro qui autem is relinquo res publicus causa ab qui cum superus dolor divello is carus patria sum qui salus caritas antepono suus


hanc vero, pontifices, labem turpitudinis et inconstantiae poterit populi Romani dignitas sustinere, vivo senatu, vobis principibus publici consili, ut domus M. Tulli Ciceronis cum domo Fulvi Flacci ad memoriam poenae publice constitutae coniuncta esse videatur? M. Flaccus quia cum C. Graccho contra salutem rei publicae fecerat ex senatus sententia est interfectus; eius domus eversa et publicata est; in qua porticum post aliquanto Q. Catulus de manubiis Cimbricis fecit. ista autem fax ac furia patriae cum urbem Pisone et Gabinio ducibus cepisset, occupasset, teneret, uno eodemque tempore et clarissimi viri mortui monumenta delebat et meam domum cum Flacci domo coniungebat, ut, qua poena senatus adfecerat eversorem civitatis, eadem iste oppresso senatu adficeret eum quem patres conscripti custodem patriae iudicassent.

hic verus pontifex labo turpitudo et inconstantia possum populus romanus dignitas sustineo vivo senatus tu princeps publicus consilium ut domus m tullius cicero cum domus fulvius flaccus ad memoria poena publicus constituo conjungo sum video m flaccus quia cum que gracchus contra salus res publicus facio ex senatus sententia sum interficio is domus everro et publico sum in qui porticus post aliquantus q catulus de manubiae cimbricus facio iste autem fax atque furio patria cum urbs piso et gabinius dux capio occupo teneo unus idem tempus et clarus vir mortuus monumentum deleo et meus domus cum flaccus domus conjungo ut qui poena senatus afficio eversor civitas idem iste opprimo senatus afficio is qui pater conscribo custos patria judico


denique ipsi di immortales qui hanc urbem atque hoc imperium tuentur, ut esset omnibus gentibus posteritatique perspicuum divino me numine esse rei publicae redditum, idcirco mihi videntur fructum reditus et gratulationis meae ad suorum sacerdotum potestatem iudiciumque revocasse. hic est enim reditus, pontifices, haec restitutio in domo, in sedibus, in aris, in focis, in dis penatibus reciperandis; quorum si iste suis sceleratissimis manibus tecta sedisque convellit, ducibusque consulibus tamquam urbe capta hanc unam domum quasi acerrimi propugnatoris sibi delendam putavit, iam illi di penates ac familiares mei per vos in meam domum mecum erunt restituti.

denique ipse deus immortalis qui hic urbs atque hic imperium tueor ut sum omnis gens posteritas perspicuus divino ego numen sum res publicus reddo idcirco ego video fructus redeo et gratulatio meus ad suus sacerdos potestas judicium revoco hic sum enim redeo pontifex hic restitutio in domus in sedes in ara in focus in deus penates recipero qui si iste suus scelero manus tectum sedes convello dux consul tamquam urbs capio hic unus domus quasi acer propugnator sui deleo puto iam ille deus penates atque familiaris meus per tu in meus domus ego sum restitus


haec vidit in sententia dicenda Kalendis Ianuariis vir prudentissimus et cum rei publicae, cum mihi, tum etiam veritati amicissimus, L. Cotta, qui legem de meo reditu ferendam non censuit; qui me consuluisse rei publicae, cessisse tempestati, amiciorem vobis ceterisque civibus quam mihi exstitisse, vi, armis, dissensione hominum et caede instituta novoque dominatu pulsum esse dixit; nihil de meo capite potuisse ferri, nihil esse iure scriptum aut posse valere, omnia contra leges moremque maiorum temere, turbulente, per vim, per furorem esse gesta. quod si illa lex esset, nec referre ad senatum consulibus nec sententiam dicere sibi licere; quorum utrumque cum fieret, non oportere ut de me lex ferretur decerni, ne illa quae nulla esset esse lex iudicaretur. sententia verior, gravior, melior, utilior rei publicae nulla esse potuit; hominis enim scelere et furore notato similis a re publica labes in posterum demovebatur.

hic video in sententia dico kalendae januarius vir prudens et cum res publicus cum ego tum etiam veritas amicus l cotta qui lex de meus reditus fero non censeo qui ego consulo res publicus cedo tempestas amicus tu ceter civis quam ego exsisto vis arma dissensio homo et caedes institutum novo dominor pello sum dico nihil de meus caput possum fero nihil sum ius scribo aut possum valeo omnis contra lex mos magnus temere turbulentus per vis per furor sum gero qui si ille lex sum neque refero ad senatus consul neque sententia dico sui licet qui uterque cum fio non oportet ut de ego lex fero decerno ne ille qui nullus sum sum lex judico sententia verus gravis bonus utilis res publicus nullus sum possum homo enim scelus et furor noto similis ab res publicus labo in posterus demoveo


tam hercule est unum quam quod idem tu lege una tulisti, ut Cyprius rex, cuius maiores huic populo socii atque amici semper fuerunt, cum bonis omnibus sub praeconem subiceretur et exsules Byzantium reducerentur. eidem, inquit, utraque de re negotium dedi. quid? si eidem negotium dedisset ut in Asia cistophorum flagitaret, inde iret in Hispaniam, cum Romam decessisset, consulatum ei petere liceret, cum factus esset, provinciam Syriam obtineret,—quoniam de uno homine scriberet, una res esset?

tam herculis sum unus quam qui idem tu lex unus fero ut cyprius rex qui magnus hic populus socius atque amicus semper sum cum bonus omnis sub praeco subicio et exsulis byzantium reduco idem inquam uter de res negotium do quis si idem negotium do ut in asia cistophorus flagito inde eo in hispania cum roma decedo consulatus is peto licet cum facio sum provincia syria obtineo quoniam de unus homo scribo unus res sum


quid si iis verbis scripta est ista proscriptio ut se ipsa dissolvat? est enim: qvod M. Tvllivs falsvm senatvs consvltvm rettvlerit. si igitur rettulit falsum senatus consultum, tum est rogatio: si non rettulit, nulla est. satisne tibi videtur a senatu iudicatum me non modo non ementitum esse auctoritatem eius ordinis, sed etiam unum post urbem conditam diligentissime senatui paruisse? quot modis doceo legem istam, quam vocas, non esse legem? quid? si etiam pluribus de rebus uno sortitore tulisti, tamenne arbitraris id quod M. Drusus in legibus suis plerisque, perbonus ille vir, M. Scauro et L. Crasso consiliariis non obtinuerit, id te posse, omnium facinorum et stuprorum hominem, decumis et Clodiis auctoribus obtinere?

quis si is verbum scribo sum iste proscriptio ut sui ipse dissolvo sum enim qvod m tvllivs falsvm senatvs consvltvm rettvlerit si igitur refero falsus senatus consulo tum sum rogatio si non refero nullus sum sero tu video ab senatus iudico ego non modo non ementior sum auctoritas is ordo sed etiam unus post urbs condo diligens senatus pareo quot modus doceo lex iste quam voco non sum lex quis si etiam multus de res unus sortitor fero tamen arbitror is qui m drusus in lex suus plerusque perbonus ille vir m scaurus et l crassus consiliarius non obtineo is tu possum omnis facinus et stuprum homo decimus et claudius auctor obtineo


civis est nemo tanto in populo, extra contaminatam illam et cruentam P. Clodi manum, qui rem ullam de meis bonis attigerit, qui non pro suis opibus in illa tempestate me defenderit. at qui aliqua se contagione praedae, societatis, emptionis contaminaverunt, nullius neque privati neque publici iudici poenam effugere potuerunt. ex his igitur bonis, ex quibus nemo rem ullam attigit qui non omnium iudicio sceleratissimus haberetur, di immortales domum meam concupiverunt? ista tua pulchra libertas deos penatis et familiaris meos lares expulit, ut se ipsa tamquam in captivis sedibus conlocaret?

civis sum nemo tantus in populus extra contamino ille et cruentus p claudius manus qui res ullus de meus bonus attingo qui non pro suus ops in ille tempestas ego defendo at qui aliqui sui contagio praeda societas emptio contamino nullus neque privo neque publicus judicium poena effugio possum ex hic igitur bonus ex qui nemo res ullus attigo qui non omnis iudicium scelero habeo deus immortalis domus meus concupio iste tuus pulcher libertas deus penates et familiaris meus lar expello ut sui ipse tamquam in captivus sedes conloco


hunc tu etiam, portentosa pestis, exsulem appellare ausus es, cum tantis sceleribus esses et flagitiis notatus ut omnem locum quo adisses exsili simillimum redderes? quid est enim exsul? ipsum per se nomen calamitatis, non turpitudinis. quando igitur est turpe? re vera, cum est poena peccati, opinione autem hominum etiam, si est poena damnati. Vtrum igitur peccato meo nomen subeo an re iudicata? peccato? iam neque tu id dicere audes, quem isti satellites tui felicem Catilinam nominant, neque quisquam eorum qui solebant. non modo iam nemo est tam imperitus qui ea quae gessi in consulatu peccata esse dicat, sed nemo est tam inimicus patriae qui non meis consiliis patriam conservatam esse fateatur.

hic tu etiam portentosus pestis exsul appello audeo sum cum tantus scelus sum et flagitium noto ut omnis locus quo adeo exsilis similis reddo quis sum enim exsul ipse per sui nomen calamitas non turpitudo quando igitur sum turpis res verus cum sum poena pecco opinio autem homo etiam si sum poena damno vtrum igitur pecco meus nomen subeo an res judico pecco iam neque tu is dico audeo qui iste satelles tuus felix catilina nomino neque quisquam is qui soleo non modo iam nemo sum tam imperitus qui is qui gero in consulatus pecco sum dico sed nemo sum tam inimicus patria qui non meus consilium patria conservo sum fateor


videsne me non radicitus evellere omnis actiones tuas neque illud agere, quod apertum est, te omnino nihil gessisse iure, non fuisse tribunum plebis, hodie esse patricium? dico apud pontifices, augures adsunt: versor in medio iure publico.

video ego non radicitus evello omnis actio tuus neque ille ago qui aperio sum tu omnino nihil gero ius non sum tribunus plebs hodie sum patricius dico apud pontifex auguro adsum verso in medium ius publicus


ac si me populus Romanus, incitatus iracundia aut invidia, e civitate eiecisset idemque postea mea in rem publicam beneficia recordatus se conlegisset, temeritatem atque iniuriam suam restitutione mea reprehendisset, tamen profecto nemo tam esset amens qui mihi tale populi iudicium non dignitati potius quam dedecori putaret esse oportere. nunc vero cum me in iudicium populi nemo omnium vocarit, condemnari non potuerim qui accusatus non sim, denique ne pulsus quidem ita sim ut, si contenderem, superare non possem, contraque a populo Romano semper sim defensus, amplificatus, ornatus, quid est qua re quisquam mihi se ipsa populari ratione anteponat?

atque si ego populus romanus incito iracundia aut invidia e civitas eicio idem postea meus in res publicus beneficium recordor sui conlego temeritas atque iniuria suus restitutio meus reprehendo tamen profecto nemo tam sum amens qui ego talis populus iudicium non dignitas potis quam dedecor puto sum oportet nunc verus cum ego in iudicium populus nemo omnis voco condemnaris non possum qui accuso non sum denique ne pello quidem ita sum ut si contendo supero non possum contra ab populus romanus semper sum defendo amplifico orno quis sum qui res quisquam ego sui ipse populor ratio antepono


quae cum videres, tum te ad tuum adfinem non delectum a te, sed relictum a ceteris contulisti. quem ego tamen credo, si est ortus ab illis quos memoriae proditum est ab ipso hercule perfuncto iam laboribus sacra didicisse, in viri fortis aerumnis non ita crudelem fuisse ut in vivi etiam et spirantis capite bustum suis manibus imponeret; qui aut nihil dixit nec fecit omnino, poenamque hanc maternae temeritatis tulit ut mutam in delicto personam nomenque praeberet, aut, si dixit aliquid verbis haesitantibus postemque tremebunda manu tetigit, certe nihil rite, nihil caste, nihil more institutoque perfecit. viderat ille Murenam, vitricum suum, consulem designatum, ad me consulem cum Allobrogibus communis exiti indicia adferre, audierat ex illo se a me bis salutem accepisse, separatim semel, iterum cum universis.

qui cum video tum tu ad tuus affinis non deligo ab tu sed relinquo ab ceterus confero qui ego tamen credo si sum ortus ab ille qui memoria prodeo sum ab ipse herculis perfungor iam labor sacer disco in vir fortis aerumna non ita crudelis sum ut in vivo etiam et spiro caput bustum suus manus impono qui aut nihil dico neque facio omnino poena hic maternus temeritas fero ut mutus in delinquo persona nomen praebeo aut si dico aliquis verbum haesito postis tremebundus manus tango certus nihil rite nihil castus nihil mos instituo perficio video ille murena vitrix suus consul designo ad ego consul cum allobroges communis exeo indicium affero audio ex ille sui ab ego bis salus accipio separatim semel iterum cum universus


dico apud pontifices: nego istam adoptionem pontificio iure esse factam: primum quod eae vestrae sunt aetates ut is qui te adoptavit vel fili tibi loco per aetatem esse potuerit, vel eo quo fuit: deinde quod causa quaeri solet adoptandi, ut et is adoptet qui quod natura iam adsequi non potest legitimo et pontificio iure quaerat, et ita adoptet ut ne quid aut de dignitate generum aut de sacrorum religione minuatur: illud in primis, ne qua calumnia, ne qua fraus, ne qui dolus adhibeatur: ut haec simulata adoptio fili quam maxime veritatem illam suscipiendorum liberorum imitata esse videatur.

dico apud pontifex nego iste adoptio pontificius ius sum facio primus qui is vester sum aetas ut is qui tu adopto vel filis tu locus per aetas sum possum vel is quo sum deinde qui causa quaero soleo adopto ut et is adopto qui qui natura iam assequor non possum legitimus et pontificius ius quaero et ita adopto ut ne quis aut de dignitas gener aut de sacer religio minuo ille in primus ne qui calumnia ne qui fraus ne qui dolus adhibeo ut hic simulo adoptio filis quam magnus veritas ille suscipio liberi imito sum video


nihil loquor de pontificio iure, nihil de ipsius verbis dedicationis, nihil de religione, caerimoniis; non dissimulo me nescire ea quae, etiam si scirem, dissimularem, ne aliis molestus, vobis etiam curiosus viderer; etsi effluunt multa ex vestra disciplina quae etiam ad nostras auris saepe permanant. postem teneri in dedicatione oportere videor audisse templi; ibi enim postis est ubi templi aditus et valvae. ambulationis postis nemo umquam tenuit in dedicando; simulacrum autem aut aram si dedicasti, sine religione loco moveri potest. sed iam hoc dicere tibi non licebit, quoniam pontificem postem tenuisse dixisti.

nihil loquor de pontificius ius nihil de ipse verbum dedicatio nihil de religio caerimonia non dissimulo ego nescio is qui etiam si scio dissimularis ne alius molestus tu etiam curiosus video etsi effluo multus ex vester disciplina qui etiam ad noster auris saepe permano postis teneo in dedicatio oportet video audio templum ibi enim postis sum ubi templum aditus et valva ambulatio postis nemo umquam teneo in dedico simulacrum autem aut ara si dedico sine religio locus moveo possum sed iam hic dico tu non liceo quoniam pontifex postis teneo dico


itaque cum tu florens ac potens per medium forum scortum populare volitares, amici illi tui te uno amico tecti et beati, qui se populo commiserant, ita repellebantur ut etiam Palatinam tuam perderent; qui in iudicium venerant, sive accusatores erant sive rei, te deprecante damnabantur. denique etiam ille novicius Ligus, venalis adscriptor et subscriptor tuus, cum M. Papiri, sui fratris, esset testamento et iudicio improbatus, mortem eius se velle persequi dixit: nomen Sex. Properti detulit: accusare alienae dominationis scelerisque socius propter calumniae metum non est ausus.

itaque cum tu floreo atque possum per medius forum scortum popularis volitaris amicus ille tuus tu unus amicus tectum et beati qui sui populus committo ita repello ut etiam palatinus tuus perdo qui in iudicium venio sive accusator sum sive res tu deprecor damno denique etiam ille novicius ligus venal adscriptor et subscriptor tuus cum m papirius suus frater sum testamentum et iudicium improbo mors is sui volo persequor dico nomen sex propertius defero accuso alienus dominatio scelerus socius propter calumnia metus non sum audeo


sed quid ego vestram crudelitatem exprobro quam in ipsum me ac meos adhibuistis, qui parietibus, qui tectis, qui columnis ac postibus meis hostificum quoddam et nefarium omni imbutum odio bellum intulistis? non enim te arbitror, cum post meum discessum omnium locupletium fortunas, omnium provinciarum fructus, tetrarcharum ac regum bona spe atque avaritia devorasses, argenti et supellectilis meae cupiditate esse caecatum: non existimo Campanum illum consulem cum saltatore conlega, cum alteri totam Achaiam, Thessaliam, Boeotiam, Graeciam, Macedoniam omnemque barbariam, bona civium Romanorum condonasses, alteri Syriam, Babylonem, Persas, integerrimas pacatissimasque gentis, ad diripiendum tradidisses, illos tam cupidos liminum meorum et columnarum et valvarum fuisse.

sed quis ego vester crudelitas exprobro quam in ipse ego atque meus adhibeo qui paries qui tectum qui columna atque postis meus hostificus quidam et nefarius omnis imbuo odium bellum infero non enim tu arbitror cum post meus discedo omnis locuples fortuna omnis provinciaris fructus tetrarcharis atque rex bonus spes atque avaritia devoro argentum et supellectilis meus cupiditas sum caeco non existimo campanus ille consul cum saltator collega cum alter totus achaia thessalia boeotia graecia macedonia omnis barbaria bonus civis romanus condono alter syria babylon persa integer pacatissimasque gens ad diripio trado ille tam cupidus limen meus et columnaris et valvaris sum


sed hic meus reditus, pontifices, vestro iudicio continetur. nam si vos me in meis aedibus conlocatis, id quod in omni mea causa semper studiis consiliis auctoritatibus sententiisque fecistis, video me plane ac sentio restitutum; sin mea domus non modo mihi non redditur, sed etiam monumentum praebet inimico doloris mei, sceleris sui, publicae calamitatis, quis erit qui hunc reditum potius quam poenam sempiternam putet? in conspectu prope totius urbis domus est mea, pontifices; in qua si manet illud non monumentum virtutis, sed sepulcrum inimico nomine inscriptum, demigrandum potius aliquo est quam habitandum in ea urbe in qua tropaea de me et de re publica videam constituta.

sed hic meus redeo pontifex vester iudicium contineo nam si tu ego in meus aedes conloco is qui in omnis meus causa semper studium consilium auctoritas sententia facio video ego planus atque sentio restitus sin meus domus non modo ego non reddo sed etiam monumentum praebeo inimicus dolor meus scelus suus publicus calamitas quis sum qui hic redeo potis quam poena sempiternus puto in conspectus prope totus urbs domus sum meus pontifex in qui si maneo ille non monumentum virtus sed sepulcrum inimicus nomen inscriptum demigro potis aliquis sum quam habito in is urbs in qui tropaeum de ego et de res publicus video constituo


esto, non fuit in me poena ulla peccati; at fuit iudici. cuius? quis me umquam ulla lege interrogavit? quis postulavit? quis diem dixit? potest igitur damnati poenam sustinere indemnatus? est hoc tribunicium, est populare? quamquam ubi tu te popularem, nisi cum pro populo fecisti, potes dicere? sed, cum hoc iuris a maioribus proditum sit, ut nemo civis Romanus aut libertatem aut civitatem possit amittere, nisi ipse auctor factus sit, quod tu ipse potuisti in tua causa discere (credo enim, quamquam in illa adoptatione legitime factum est nihil, tamen te esse interrogatum auctorne esses, ut in te P. Fonteius vitae necisque potestatem haberet, ut in filio), quaero, si aut negasses aut tacuisses, si tamen id xxx curiae iussissent, num id iussum esset ratum? certe non. quid ita? quia ius a maioribus nostris, qui non ficte et fallaciter populares sed vere et sapienter fuerunt, ita comparatum est ut civis Romanus libertatem nemo possit invitus amittere.

sum non sum in ego poena ullus pecco at sum judicium qui quis ego umquam ullus lex interrogo quis postulo quis dies dico possum igitur damno poena sustineo indemnatus sum hic tribunicius sum popularis quamquam ubi tu tu popularis nisi cum pro populus facio possum dico sed cum hic ius ab magnus prodeo sum ut nemo civis romanus aut libertas aut civitas possum amitto nisi ipse auctor facio sum qui tu ipse possum in tuus causa disco credo enim quamquam in ille adoptatio legitimus facio sum nihil tamen tu sum interrogo auctor sum ut in tu p fonteius vita nex potestas habeo ut in filius quaero si aut nego aut taceo si tamen is xxx curia jubeo num is jubeo sum reor certus non quis ita quia ius ab magnus noster qui non fingo et fallax popularis sed verus et sapienter sum ita comparo sum ut civis romanus libertas nemo possum invitus amitto


litteras in contione recitasti quas tibi a C. Caesare missas diceres Caesar Pvlchro, cum etiam es argumentatus amoris esse hoc signum, quod cognominibus tantum uteretur neque adscriberet pro consvle aut tribvno plebi; dein gratulari tibi quod M. Catonem a tribunatu tuo removisses, et quod ei dicendi in posterum de extraordinariis potestatibus libertatem ademisses. quas aut numquam tibi ille litteras misit, aut, si misit, in contione recitari noluit. at, sive ille misit sive tu finxisti, certe consilium tuum de Catonis honore illarum litterarum recitatione patefactum est.

littera in contio recito qui tu ab que caesaris mitto dico caesar pvlchro cum etiam sum argumentor amor sum hic signum qui cognomen tantus uto neque adscribo pro consvle aut tribvno plebs deinde gratularis tu qui m cato ab tribunatus tuus removeo et qui is dico in posterus de extraordinarius potestas libertas adimo qui aut numquam tu ille littera mitto aut si mitto in contio recitaris nolo at sive ille mitto sive tu fingo certus consilium tuus de cato honor ille litteraris recitatio patefacio sum


at videte quanta sit vis huius Papiriae legis in re tali, non qualem tu adfers sceleris plenam et furoris. Q. Marcius censor signum Concordiae fecerat idque in publico conlocarat. hoc signum C. Cassius censor cum in curiam transtulisset, conlegium vestrum consuluit num quid esse causae videretur quin id signum curiamque Concordiae dedicaret. quaeso, pontifices, et hominem cum homine et tempus cum tempore et rem cum re comparate. ille erat summa modestia et gravitate censor: hic tribunus plebis scelere et audacia singulari. tempus illud erat tranquillum et in libertate populi et gubernatione positum senatus: tuum porro tempus libertate populi Romani oppressa, senatus auctoritate deleta.

at video quantus sum volo hic papirius lex in res talis non qual tu affero scelus plenus et furor q marcius censor signum concordia facio is in publicus conloco hic signum que casseius censor cum in curia transfero collegium vester consulo num quis sum causa video quin is signum curia concordia dedico quaeso pontifex et homo cum homo et tempus cum tempus et res cum res comparo ille sum summus modestia et gravitas censor hic tribunus plebs scelus et audacia singularis tempus ille sum tranquillus et in libertas populus et gubernatio pono senatus tuus porro tempus libertas populus romanus opprimo senatus auctoritas deleo


quae si omnia e Ti. Coruncani scientia, qui peritissimus pontifex fuisse dicitur, acta esse constaret, aut si M. Horatius ille pulvillus, qui, cum eum multi propter invidiam fictis religionibus impedirent, restitit et constantissima mente Capitolium dedicavit, huius modi alicui dedicationi praefuisset, tamen in scelere religio non valeret, ne valeat id quod imperitus adulescens, novus sacerdos, sororis precibus, matris minis adductus, ignarus, invitus, sine conlegis, sine libris, sine auctore, sine fictore, furtim, mente ac lingua titubante fecisse dicatur: praesertim cum iste impurus atque impius hostis omnium religionum, qui contra fas et inter viros saepe mulier et inter mulieres vir fuisset, ageret illam rem ita raptim et turbulente uti neque mens neque vox neque lingua consisteret?

qui si omnis e tiberius coruncanius scientia qui pereo pontifex sum dico ago sum consto aut si m horatius ille pulvillus qui cum is multus propter invidia fingo religio impedio resto et consto mens capitolium dedico hic modus aliqui dedicatio praesum tamen in scelus religio non valeo ne valeo is qui imperitus adulescens novus sacerdos soror prex mater minae adduco ignarus invitus sine collega sine liber sine auctor sine fictor furtim mens atque lingua titubo facio dico praesertim cum iste impurus atque impius hostis omnis religio qui contra fas et inter vir saepe mulier et inter mulier vir sum ago ille res ita raptim et turbulentus uti neque mens neque vox neque lingua consisto


an vero in iudicio periculi nihil fuit: privilegium pertimui, ne, mihi praesenti si multa inrogaretur, nemo intercederet? tam inops autem ego eram ab amicis aut tam nuda res publica a magistratibus? quid? si vocatae tribus essent, proscriptionem non dicam in me, ita de sua salute merito, sed omnino in ullo civi comprobavissent? an, si ego praesens fuissem, veteres illae copiae coniuratorum tuique perditi milites atque egentes et nova manus sceleratissimorum consulum corpori meo pepercissent? qui cum eorum omnium crudelitati scelerique cessissem, ne absens quidem luctu meo mentis eorum satiare potui.

an verus in iudicium periculum nihil sum privilegium pertimeo ne ego praesens si multus inrogo nemo intercedo tam inops autem ego sum ab amicus aut tam nudo res publicus ab magistratus quis si voco tres sum proscriptio non dico in ego ita de suus salus mereo sed omnino in ullus cieo comprobo an si ego praesens sum vetus ille copia coniurati tu perdo miles atque egeo et novo manus scelero consul corpus meus parco qui cum is omnis crudelitas scelerus cedo ne absum quidem luctus meus mens is satiaris possum


iam fateor, inquit, me in Gabinio nefarium fuisse. quippe vides poenam illam a te in alium institutam in te ipsum esse conversam. sed, homo omnium scelerum flagitiorumque documentum, quod in Gabinio fateris, cuius impudicitiam pueritiae, libidines adulescentiae, dedecus et egestatem reliquae vitae, latrocinium consulatus vidimus, cui ne ista quidem ipsa calamitas iniuria potuit accidere, id in me infirmas, et gravius esse dicis quod uno adulescente quam quod contione tota teste fecisti?

iam fateor inquam ego in gabinius nefarius sum quippe video poena ille ab tu in alius instituo in tu ipse sum converro sed homo omnis scelus flagitium documentum qui in gabinius fateor qui impudicitia pueritia libido adulescentia dedecus et egestas reliquus vita latrocinium consulatus video qui ne iste quidem ipse calamitas iniuria possum accido is in ego infirmo et gravis sum dico qui unus adulescens quam qui contio totus testis facio


videte igitur, pontifices, quid statuatis in mea causa de omnium fortunis: verbone pontificis putetis, si is postem tenuerit et aliquid dixerit, domum unius cuiusque consecrari posse, an istae dedicationes et templorum et delubrorum religiones ad honorem deorum immortalium sine ulla civium calamitate a maioribus nostris constitutae sint. est inventus tribunus plebis qui, consularibus copiis instructus, omni impetu furoris in eum civem inruerit quem perculsum ipsa res publica suis manibus extolleret.

video igitur pontifex quis statuo in meus causa de omnis fortuna verbum pontifex puteo si is postis teneo et aliquis dico domus unus quisque consecraris possum an iste dedicatio et templum et delubrum religio ad honor deus immortalis sine ullus civis calamitas ab magnus noster constituo sum sum invenio tribunus plebs qui consularis copia instruo omnis impetus furor in is civis inruo qui percello ipse res publicus suus manus extollo


atque ut sciatis non hominibus istum sed virtutibus hostem semper fuisse, me expulso, Catone amandato, in eum ipsum se convertit quo auctore, quo adiutore in contionibus ea quae gerebat omnia quaeque gesserat se et fecisse et facere dicebat: Cn. Pompeium, quem omnium iudicio longe principem esse civitatis videbat, diutius furori suo veniam daturum non arbitrabatur. qui ex eius custodia per insidias regis amici filium hostem captivum surripuisset, et ea iniuria virum fortissimum lacessisset, speravit isdem se copiis cum illo posse confligere quibuscum ego noluissem bonorum periculo dimicare, et primo quidem adiutoribus consulibus; postea fregit foedus Gabinius, Piso tamen in fide mansit.

atque ut scio non homo iste sed virtus hostis semper sum ego expello cato amando in is ipse sui converto quo auctor quo adiutor in contio is qui gero omnis quisque gero sui et facio et facio dico cn pompejus qui omnis iudicium longus princeps sum civitas video diu furor suus venio do non arbitror qui ex is custodia per insidiae rex amicus filius hostis captivus surripio et is iniuria vir fortis lacesso spero idem sui copia cum ille possum confligo qui ego nolo bonus periculum dimicaris et primus quidem adiutor consul postea frango foedus gabinus piso tamen in fides maneo


quid igitur ego cessi, aut qui timor fuit? non dicam in me: fac me timidum esse natura: quid? illa tot virorum fortissimorum milia, quid? nostri equites Romani, quid? senatus, quid? denique omnes boni, si nulla erat vis, cur me flentes potius prosecuti sunt quam aut increpantes retinuerunt aut irati reliquerunt? an hoc timebam, si mecum ageretur more institutoque maiorum, ut possem praesens sustinere?

quis igitur ego cedo aut qui timor sum non dico in ego facio ego timidus sum natura quis ille tot vir fortis mille quis noster eques romanus quis senatus quis denique omnis bonus si nullus sum volo cur ego fleo potis prosequor sum quam aut increpo retineo aut irascor relinquo an hic timeo si ego ago mos instituo magnus ut possum praesens sustineo


quas iste tum caedis, quas lapidationes, quas fugas fecerit, quam facile ferro cotidianisque insidiis, cum iam a firmissimo robore copiarum suarum relictus esset, Cn. Pompeium foro curiaque privarit domique continuerit, vidistis: ex quo iudicare potestis quanta vis illa fuerit oriens et congregata, cum haec Cn. Pompeium terruerit iam distracta et exstincta.

qui iste tum caedes qui lapidatio qui fugo facio quam facilis ferrum cottidianus insidiae cum iam ab firmus robur copia suus relinquo sum cn pompejus forum curia privo domus contineo video ex quo iudicaris possum quantus volo ille sum orior et congrego cum hic cn pompejus terreo iam distraho et exstinguo


quaere haec ex Clodio, scriptore legum tuarum, iube adesse; latitat omnino, sed, si requiri iusseris, invenient hominem apud sororem tuam occultantem se capite demisso. sed si patrem tuum, civem medius fidius egregium dissimilemque vestri, nemo umquam sanus exsulem appellavit, qui, cum de eo tribunus plebis promulgasset, adesse propter iniquitatem illius Cinnani temporis noluit, eique imperium est abrogatum —si in illo poena legitima turpitudinem non habuit propter vim temporum, in me, cui dies dicta numquam est, qui reus non fui, qui numquam sum a tribuno plebis citatus, damnati poena esse potuit, ea praesertim quae ne in ipsa quidem rogatione praescripta est?

quaero hic ex claudius scriptor lex tuus jubeo adsum latito omnino sed si requiro jubeo invenio homo apud soror tuus occulto sui caput demitto sed si pater tuus civis medius fidus egregius dissimilis vester nemo umquam sanus exsul appello qui cum de is tribunus plebs promulgo adsum propter iniquitas ille cinnanus tempus nolo is imperium sum abrogo si in ille poena legitimus turpitudo non habeo propter vis tempus in ego qui dies dictum numquam sum qui reus non sum qui numquam sum ab tribunus plebs cito damno poena sum possum is praesertim qui ne in ipse quidem rogatio praescribo sum


quod si iam populus Romanus de ista re consultus esset et non omnia per servos latronesque gessisses, nonne fieri poterat ut populo de Cyprio rege placeret, de exsulibus Byzantiis displiceret? quae est, quaeso, alia vis, quae sententia Caeciliae legis et Didiae nisi haec, ne populo necesse sit in coniunctis rebus compluribus aut id quod nolit accipere aut id quod velit repudiare?

qui si iam populus romanus de iste res consulo sum et non omnis per servus latro gero nonne fio possum ut populus de cyprium rex placeo de exsulis byzantium displiceo qui sum quaeso alius volo qui sententia caecilius lex et didius nisi hic ne populus necesse sum in conjungo res complures aut is qui nolo accipio aut is qui volo repudiaris


itane vero? tu provincias consularis, quas C. Gracchus, qui unus maxime popularis fuit, non modo non abstulit a senatu, sed etiam ut necesse esset quotannis constitui per senatum lege sanxit, eas lege Sempronia per senatum decretas rescidisti, extra ordinem sine sorte nominatim dedisti non consulibus, sed rei publicae pestibus: nos, quod nominatim rei maximae paene iam desperatae summum virum saepe ad extrema rei publicae discrimina delectum praefecimus, a te reprehendemur? quid tandem? si quae tum in illis rei publicae tenebris caecisque nubibus et procellis, cum senatum a gubernaculis deiecisses, populum e navi exturbasses, ipse archipirata cum grege praedonum impurissimo plenissimis velis navigares—si quae tum promulgasti constituisti promisisti vendidisti perferre potuisses, ecqui locus orbi terrarum vacuus extraordinariis fascibus atque imperio Clodiano fuisset?

ito verus tu provincia consularis qui que gracchus qui unus magnus popularis sum non modo non aufero ab senatus sed etiam ut necesse sum quot constituo per senatus lex sancio is lex sempronius per senatus decerno rescidisti extra ordo sine sors nominatim do non consul sed res publicus pestis nos qui nominatim res magnus paene iam despero superus vir saepe ad exter res publicus discrimino deligo praeficio ab tu reprehendo quis tandem si qui tum in ille res publicus tenebrae caecus nubis et procella cum senatus ab gubernaculis deicio populus e no exturbo ipse archipirata cum grex praedo impurus plenus velis navigaris si qui tum promulgo constituo promitto vendo perfero possum ecqui locus orbus terra vacuus extraordinarius fascis atque imperium clodianus sum


at quae dea est? bonam esse oportet, quoniam quidem est abs te dedicata. libertas, inquit, est. tu igitur domi meae conlocasti, quam ex urbe tota sustulisti? tu cum conlegas tuos summa potestate praeditos negares liberos esse, cum in templum Castoris aditus esset apertus nemini, cum hunc clarissimum virum, summo genere natum, summis populi beneficiis usum, pontificem et consularem et singulari bonitate et modestia praeditum, quem satis mirari quibus oculis aspicere audeas non queo, audiente populo Romano a pedisequis conculcari iuberes, cum indemnatum me exturbares privilegiis tyrannicis inrogatis, cum principem orbis terrae virum inclusum domi contineres, cum forum armatis catervis perditorum hominum possideres, libertatis simulacrum in ea domo conlocabas, quae domus erat ipsa indicium crudelissimi tui dominatus et miserrimae populi Romani servitutis? Eumne potissimum libertas domo sua debuit pellere, qui nisi fuisset in servorum potestatem civitas tota venisset?

at qui dea sum bonus sum oportet quoniam quidem sum abs tu dedico libertas inquam sum tu igitur domus meus conloco quam ex urbs totus tollo tu cum collega tuus summus potestas praeditus negaris liber sum cum in templum castor aditus sum aperio nemo cum hic clarus vir superus genus natus summus populus beneficium usus pontifex et consularis et singularis bonitas et modestia praeditus qui satis miror qui oculus aspicio audeo non queo audio populus romanus ab pedisequus conculcaris jubeo cum indemnatus ego exturbaris privilegium tyrannicus inrogo cum princeps orbis terra vir includo domus contineo cum forum armo caterva perdo homo possideo libertas simulacrum in is domus conloco qui domus sum ipse indicium crudelis tuus dominor et miser populus romanus servitus eos potis libertas domus suus debeo pello qui nisi sum in servus potestas civitas totus venio


tulisti de me ne reciperer, non ut exirem, quem tu ipse non poteras dicere non licere esse Romae. quid enim diceres? damnatum? certe non. expulsum? qui licuit? sed tamen ne id quidem est scriptum, ut exirem; poena est, qui receperit, quam omnes neglexerunt; eiectio nusquam est. verum sit: quid? operum publicorum exactio, quid? nominis inscriptio tibi num aliud videtur esse ac meorum bonorum direptio? praeterquam quod ne id quidem per legem Liciniam, ut ipse tibi curationem ferres, facere potuisti. quid? hoc ipsum quod nunc apud pontifices agis, te meam domum consecrasse, te monumentum fecisse in meis aedibus, te signum dedicasse, eaque te ex una rogatiuncula fecisse, unum et idem videtur esse atque id quod de me ipso nominatim tulisti?

fero de ego ne recipio non ut exeo qui tu ipse non possum dico non licet sum roma quis enim dico damno certus non expello qui licet sed tamen ne is quidem sum scribo ut exeo poena sum qui recipio quam omnis neglego ejectio nusquam sum verus sum quis opus publicus exactio quis nomen inscriptio tu num alius video sum atque meus bonus direptio praeterquam qui ne is quidem per lex licinia ut ipse tu curatio fero facio possum quis hic ipse qui nunc apud pontifex ago tu meus domus consecro tu monumentum facio in meus aedes tu signum dedico is tu ex unus rogatiuncula facio unus et idem video sum atque is qui de ego ipse nominatim fero


qua re istam orationem qua es usus omittas licet, post illam sententiam quam dixeram de annona pontificum animos esse mutatos; proinde quasi isti aut de Cn. Pompeio aliter atque ego existimo sentiant, aut quid mihi pro exspectatione populi Romani, pro Cn. Pompei meritis erga me, pro ratione mei temporis faciendum fuerit ignorent, aut etiam, si cuius forte pontificis animum, quod certo scio aliter esse, mea sententia offendit, alio modo sit constituturus aut de religione pontifex aut de re publica civis quam eum aut caerimoniarum ius aut civitatis salus coegerit.

qui res iste oratio qui sum utor omitto licet post ille sententia quam dico de annona pontifex animus sum muto proinde quasi iste aut de cn pompejus aliter atque ego existimo sentio aut quis ego pro exspectatio populus romanus pro cn pompejus meritum erga ego pro ratio meus tempus facio sum ignoro aut etiam si qui fors pontifex animus qui certus scio aliter sum meus sententia offendo alius modo sum constituo aut de religio pontifex aut de res publicus civis quam is aut caerimoniaris ius aut civitas salus cogo


hunc igitur, funesta rei publicae pestis, hunc tu civem ferro et armis et exercitus terrore et consulum scelere et audacissimorum hominum minis, servorum dilectu, obsessione templorum, occupatione fori, oppressione curiae domo et patria, ne cum improbis boni ferro dimicarent, cedere coegisti, quem a senatu, quem a bonis omnibus, quem a cuncta Italia desideratum, arcessitum, revocatum conservandae rei publicae causa confiteris? at enim in senatum venire in Capitolium turbulento illo die non debuisti.

hic igitur funestus res publicus pestis hic tu civis ferrum et arma et exercitus terror et consul scelus et audax homo minae servus delectus obsessio templum occupatio forum oppressio curia domus et patria ne cum improbus bonus ferrum dimico cedo cogo qui ab senatus qui ab bonus omnis qui ab cunctus italia desidero arcesso revoco conservo res publicus causa confiteor at enim in senatus venio in capitolium turbulentus ille dies non debeo


quod enim est in terris commune tantum tantulumve consilium, quod non de meis rebus gestis ea quae mihi essent optatissima et pulcherrima iudicarit? summum est populi Romani populorumque et gentium omnium ac regum consilium senatus: decrevit ut omnes qui rem publicam salvam esse vellent ad me unum defendendum venirent, ostenditque nec stare potuisse rem publicam si ego non fuissem, nec futuram esse ullam si non redissem.

qui enim sum in terra communis tantus tantulus consilium qui non de meus res gero is qui ego sum opto et pulcher iudico superus sum populus romanus populus et gens omnis atque rex consilium senatus decerno ut omnis qui res publicus salvus sum volo ad ego unus defendo venio ostendo neque sto possum res publicus si ego non sum neque sum sum ullus si non redeo


venio ad augures, quorum ego libros, si qui sunt reconditi, non scrutor; non sum in exquirendo iure augurum curiosus; haec quae una cum populo didici, quae saepe in contionibus responsa sunt, novi. negant fas esse agi cum populo cum de caelo servatum sit. quo die de te lex curiata lata esse dicatur, audes negare de caelo esse servatum? adest praesens vir singulari virtute, constantia, gravitate praeditus, M. Bibulus: hunc consulem illo ipso die contendo servasse de caelo. infirmas igitur tu acta C. Caesaris, viri fortissimi? minime; neque enim mea iam quicquam interest, exceptis iis telis quae ex illius actionibus in meum corpus inmissa sunt.

venio ad auguro qui ego liber si qui sum recondo non scrutor non sum in exquiro ius augur curiosus hic qui unus cum populus disco qui saepe in contio respondeo sum nosco nego fas sum ago cum populus cum de caelum servo sum quo dies de tu lex curiatus fero sum dico audeo nego de caelum sum servo adsum praesens vir singularis virtus constantia gravitas praeditus m bibulus hic consul ille ipse dies contendo servo de caelum infirmo igitur tu ago que caesar vir fortis paruus neque enim meus iam quisquam intersum excipio is telum qui ex ille actio in meus corpus inmitto sum


ego vero neque veni et domo me tenui quam diu turbulentum tempus fuit, cum servos tuos, a te iam pridem ad bonorum caedem paratos, cum illa tua consceleratorum ac perditorum manu armatos in Capitolium tecum venisse constabat; quod cum mihi nuntiaretur, scito me domi mansisse et tibi et gladiatoribus tuis instaurandae caedis potestatem non fecisse. postea quam mihi nuntiatum est populum Romanum in Capitolium propter metum atque inopiam rei frumentariae convenisse, ministros autem scelerum tuorum perterritos partim amissis gladiis, partim ereptis diffugisse, veni non solum sine ullis copiis ac manu, verum etiam cum paucis amicis.

ego verus neque venio et domus ego tenuis quam diu turbulentus tempus sum cum servus tuus ab tu iam pridem ad bonus caedes paro cum ille tuus conscelerator atque perdo manus armatus in capitolium tu venio consto qui cum ego nuntio scio ego domus maneo et tu et gladiator tuus instauro caedes potestas non facio postea quam ego nuntio sum populus romanus in capitolium propter metus atque inopia res frumentarius convenio minister autem scelus tuus perterreo pars amitto gladius pars eripio diffugio venio non solus sine ullus copia atque manus verus etiam cum paucus amicus


erant qui deos immortalis—id quod ego sentio—numine suo reditum meum dicerent comprobasse; non nulli autem illam rem ad illam rationem coniecturamque revocabant, qui, quod in meo reditu spes oti et concordiae sita videbatur, in discessu autem cotidianus seditionis timor, iam paene belli depulso metu commutatam annonam esse dicebant; quae quia rursus in meo reditu facta erat durior, a me, cuius adventu fore vilitatem boni viri dictitabant, annona flagitabatur. ego denique non solum ab operis tuis impulsu tuo nominabar, sed etiam, depulsis ac dissipatis tuis copiis, a populo Romano universo, qui tum in Capitolium convenerat, cum illo die minus valerem, in senatum nominatim vocabar.

sum qui deus immortal is qui ego sentio numen suus redeo meus dico comprobo non nullus autem ille res ad ille ratio conicio revoco qui qui in meus reditus spes otium et concordia sino video in discessus autem cottidianus seditio timor iam paene bellum depello metus commuto annona sum dico qui quia rursus in meus reditus facio sum durus ab ego qui advenio sum vilitas bonus vir dictito annona flagito ego denique non solus ab opus tuus impulsus tuus nomino sed etiam depello atque dissipatis tuus copia ab populus romanus universus qui tum in capitolium convenio cum ille dies paruus valeo in senatus nominatim voco


quis in meum locum iudicem subdidit? quis meorum amicorum testamentum discessu meo fecit qui mihi non idem tribuerit quod si adessem? quis me non modo civis, sed socius recipere contra tuam legem et iuvare dubitavit? denique universus senatus, multo ante quam est lata lex de me, gratias agendas censuit civitatibus iis quae M. Tullium—tantumne? immo etiam—civem optime de re publica meritum, recepissent. et tu unus pestifer civis eum restitutum negas esse civem quem eiectum universus senatus non modo civem, sed etiam egregium civem semper putavit?

quis in meus locus judico subdo quis meus amicus testamentum discessus meus facio qui ego non idem tribuo qui si adsum quis ego non modo civis sed socius recipio contra tuus lex et iuvaris dubito denique universus senatus multus ante quam sum fero lex de ego gratia ago censeo civitas is qui m tullius tantus immo etiam civis optume de res publicus mereo recipio et tu unus pestifer civis is restitus nego sum civis qui eicio universus senatus non modo civis sed etiam egregius civis semper puto


dicendum igitur est id, quod non dicerem nisi coactus, —nihil enim umquam de me dixi sublatius adsciscendae laudis causa potius quam criminis depellendi,—dico igitur, et quam possum maxima voce dico: cum omnium perditorum et coniuratorum incitata vis, duce tribuno plebis, consulibus auctoribus, adflicto senatu, perterritis equitibus Romanis, suspensa ac sollicita tota civitate, non tam in me impetum faceret quam per me in omnis bonos, me vidisse, si vicissem, tenuis rei publicae reliquias, si victus essem, nullas futuras. quod cum iudicassem, deflevi coniugis miserae discidium, liberorum carissimorum solitudinem, fratris absentis amantissimi atque optimi casum, subitas fundatissimae familiae ruinas; sed his omnibus rebus vitam anteposui meorum civium, remque publicam concidere unius discessu quam omnium interitu occidere malui. speravi, id quod accidit, me iacentem posse vivis viris fortibus excitari; si una cum bonis interissem, nullo modo posse rem publicam recreari.

dico igitur sum is qui non dico nisi cogo nihil enim umquam de ego dico suffero adscisco laus causa potis quam crimen depello dico igitur et quam possum maximus vox dico cum omnis perdo et coniurati incito volo dux tribunus plebs consul auctor affligo senatus perterreo eques romanus suspendo atque sollicito totus civitas non tam in ego impetus facio quam per ego in omnis bonus ego video si vinco tenuis res publicus reliquiae si vinco sum nullus sum qui cum judico defleo coniunx miser discidium liberi carus solitudo frater absum amo atque bonus casus subeo fundo familia ruina sed hic omnis res vita antepono meus civis res publicus concaedes unus discessus quam omnis interitus occaedes malo spero is qui accido ego iaceo possum vivo vis fortis excito si unus cum bonus intereo nullus modo possum res publicus recrearis


hanc ego vim, pontifices, hoc scelus, hunc furorem meo corpore opposito ab omnium bonorum cervicibus depuli, omnemque impetum discordiarum, omnem diu conlectam vim improborum, quae inveterata compresso odio atque tacito iam erumpebat nancta tam audacis duces, excepi meo corpore. in me uno consulares faces iactae manibus tribuniciis, in me omnia, quae ego quondam rettuderam, coniurationis nefaria tela adhaeserunt. quod si, ut multis fortissimis viris placuit, vi et armis contra vim decertare voluissem, aut vicissem cum magna internecione improborum, sed tamen civium, aut interfectis bonis omnibus, quod illis optatissimum erat, una cum re publica concidissem.

hic ego vis pontifex hic scelus hic furor meus corpus oppono ab omnis bonus cervix depulis omnis impetus discordiaris omnis diu collecta vis improbus qui invetero comprimo odium atque taceo iam erumpo nanciscor tam audax dux excipio meus corpus in ego unus consularis fax jacio manus tribunicius in ego omnis qui ego quondam rettundo coniuratio nefarius telum adhaereo qui si ut multus fortis vis placeo vis et arma contra vis decertaris volo aut vinco cum magnus internecio improbus sed tamen civis aut interficio bonus omnis qui ille opto sum unus cum res publicus concido


vobismet ipsis, pontifices, et vestris liberis ceterisque civibus pro vestra auctoritate et sapientia consulere debetis. nam cum tam moderata iudicia populi sint a maioribus constituta, primum ut ne poena capitis cum pecunia coniungatur, deinde ne improdicta die quis accusetur, ut ter ante magistratus accuset intermissa die quam multam inroget aut iudicet, quarta sit accusatio trinum nundinum prodicta die, quo die iudicium sit futurum, tum multa etiam ad placandum atque ad misericordiam reis concessa sunt, deinde exorabilis populus, facilis suffragatio pro salute, denique etiam, si qua res illum diem aut auspiciis aut excusatione sustulit, tota causa iudiciumque sublatum est: haec cum ita sint in iure, ubi crimen est, ubi accusator, ubi testes, quid indignius quam, qui neque adesse sit iussus neque citatus neque accusatus, de eius capite, liberis, fortunis omnibus conductos et sicarios et egentis et perditos suffragium ferre et eam legem putari?

tu ipse pontifex et vester liber ceter civis pro vester auctoritas et sapientia consulo debeo nam cum tam modero iudicium populus sum ab magnus constituo primus ut ne poena capio cum pecunia conjungo deinde ne improdictus dies quis accuso ut ter ante magistratus accuso intermissus dies quam multa inrogo aut iudico quartus sum accusatio terni nundo prodico dies quo dies iudicium sum sum tum multus etiam ad placo atque ad misericordia redeo concedo sum deinde exorabilis populus facilis suffragatio pro salus denique etiam si qui res ille dies aut auspicium aut excusatio tollo totus causa judicium tollo sum hic cum ita sum in ius ubi crimen sum ubi accusator ubi testis quis indignus quam qui neque adsum sum iubeo neque cito neque accuso de is caput liber fortuna omnis conduco et sicarius et egeo et perdo suffragium fero et is lex putaris


quid? si qui similis istius —neque enim iam deerunt qui imitari velint—aliquem mei dissimilem, cui res publica non tantum debeat, per vim adflixerit, domum eius per pontificem dedicaverit, id vos ista auctoritate constituetis ratum esse oportere? dicitis: quem reperiet pontificem? quid? pontifex et tribunus plebis idem esse non potest? M. Drusus, ille clarissimus vir, tribunus plebis, pontifex fuit. ergo si is Q. Caepionis, inimici sui, postem aedium tenuisset et pauca verba fecisset, aedes Caepionis essent dedicatae?

quis si qui similis iste neque enim iam desum qui imitor volo aliquis meus dissimilis qui res publicus non tantus debeo per vis affligo domus is per pontifex dedico is tu iste auctoritas constituo reor sum oportet dico qui reperio pontifex quis pontifex et tribunus plebs idem sum non possum m drusus ille clarus vir tribunus plebs pontifex sum ergo si is q caepio inimicus suus postis aedes teneo et paucus verbum facio aedes caepio sum dedico


erant eo tempore multa etiam alia metuenda. ad servos medius fidius res publica venisset; tantum homines impios ex vetere illa coniuratione inustum nefariis mentibus bonorum odium tenebat.

sum is tempus multus etiam alius metuo ad servus medius fidus res publicus venio tantus homo impii ex veto ille coniuratio inuro nefarius mens bonus odium teneo


ac vide quid intersit inter illum iniquissimum patris tui casum et hanc fortunam condicionemque nostram. patrem tuum, civem optimum, clarissimi viri filium, qui si viveret, qua severitate fuit, tu profecto non viveres, L. Philippus censor avunculum suum praeteriit in recitando senatu. nihil enim poterat dicere qua re rata non essent quae erant acta in ea re publica, in qua se illis ipsis temporibus censorem esse voluisset: me L. Cotta, homo censorius, in senatu iuratus dixit se, si censor tum esset cum ego aberam, meo loco senatorem recitaturum fuisse.

atque video quis intersum inter ille iniquus pater tuus casus et hic fortuna condicio noster pater tuus civis bonus clarus vir filius qui si vivo qui severitas sum tu profecto non vivo l philippus censor avunculis suus praetereo in recito senatus nihil enim possum dico qui res reor non sum qui sum ago in is res publicus in qui sui ille ipse tempus censor sum volo ego l cotta homo censorius in senatus juro dico sui si censor tum sum cum ego absum meus locus senator recito sum


omitto Gabinium; quid? exemplo tuo bona tua nonne L. Ninnius, vir omnium fortissimus atque optimus, consecravit? quod si, quia ad te pertinet, ratum esse negas oportere, ea iura constituisti in praeclaro tribunatu tuo quibus in te conversis recusares, alios everteres; sin ista consecratio legitima est, quid est quod profanum in tuis bonis esse possit? an consecratio nullum habet ius, dedicatio est religiosa? quid ergo illa tua tum obtestatio tibicinis, quid foculus, quid preces, quid verba prisca valuerunt? ementiri, fallere, abuti deorum immortalium numine ad hominum timorem quid voluisti? nam si est illud ratum—mitto Gabinium—tua domus certe et quicquid habes aliud Cereri est consecratum; sin ille ludus fuit, quid te impurius, qui religiones omnis pollueris aut ementiundo aut stuprando?

omitto gabinius quis exemplum tuus bonus tuus nonne l ninnius vir omnis fortis atque bonus consecro qui si quia ad tu pertineo reor sum nego oportet is ius constituo in praeclarus tribunatus tuus qui in tu converro recusaris alius everto sin iste consecratio legitimus sum quis sum qui profanus in tuus bonus sum possum an consecratio nullus habeo ius dedicatio sum religiosus quis ergo ille tuus tum obtestatio tibicina quis foculus quis prex quis verbum priscus valeo ementior fallo abutor deus immortalis numen ad homo timor quis volo nam si sum ille reor mitto gabinius tuus domus certus et quisquis habeo alius ceres sum consecro sin ille ludus sum quis tu impurus qui religio omnis polluo aut ementior aut stupro


quamquam quid ego de dedicatione loquor, aut quid de vestro iure et religione contra quam proposueram disputo? ego vero, si omnia sollemnibus verbis, veteribus et traditis institutis acta esse dicerem, tamen me rei publicae iure defenderem. an cum tu, eius civis discessu cuius unius opera senatus atque omnes boni civitatem esse incolumem totiens iudicassent, oppressam taeterrimo latrocinio cum duobus sceleratissimis consulibus rem publicam teneres, domum eius qui patriam a se servatam perire suo nomine noluisset per pontificem aliquem dedicasses, posset recreata res publica sustinere?

quamquam quis ego de dedicatio loquor aut quis de vester ius et religio contra quam propono disputo ego verus si omnis sollemne verbum vetus et trado institus ago sum dico tamen ego res publicus ius defendo an cum tu is civis discessus qui unus opus senatus atque omnis bonus civitas sum incolumis totiens judico opprimo taeter latrocinium cum duo scelero consul res publicus teneo domus is qui patria ab sui servo pereo suus nomen nolo per pontifex aliquis dedico possum recreo res publicus sustineo


proximus est huic dignitati ordo equester: omnes omnium publicorum societates de meo consulatu ac de meis rebus gestis amplissima atque ornatissima decreta fecerunt. scribae, qui nobiscum in rationibus monumentisque publicis versantur, non obscurum de meis in rem publicam beneficiis suum iudicium decretumque esse voluerunt. nullum est in hac urbe conlegium, nulli pagani aut montani, quoniam plebei quoque urbanae maiores nostri conventicula et quasi concilia quaedam esse voluerunt, qui non amplissime non modo de salute mea sed etiam de dignitate decreverint.

proximus sum hic dignitas ordo equester omnis omnis publicus societas de meus consulatus atque de meus res gero amplus atque orno decretum facio scriba qui nos in ratio monumentum publicus verso non obscurus de meus in res publicus beneficium suus iudicium decerno sum volo nullus sum in hic urbs collegium nullus paganus aut montanus quoniam plebes quoque urbanus magnus noster conventiculum et quasi concilio quidam sum volo qui non amplus non modo de salus meus sed etiam de dignitas decerno


videbam vivo senatu populoque Romano celerem mihi summa cum dignitate reditum, nec intellegebam fieri diutius posse ut mihi non liceret esse in ea re publica quam ipse servassem. quod si non liceret, audieram et legeram clarissimos nostrae civitatis viros se in medios hostis ad perspicuam mortem pro salute exercitus iniecisse: ego pro salute universae rei publicae dubitarem hoc meliore condicione esse quam Decii, quod illi ne auditores quidem suae gloriae, ego etiam spectator meae laudis esse potuissem? itaque infractus furor tuus inanis faciebat impetus; omnem enim vim omnium sceleratorum acerbitas mei casus exceperat; non erat in tam immani iniuria tantisque ruinis novae crudelitati locus.

video vivo senatus populo romanus celer ego summus cum dignitas redeo neque intellego fio diu possum ut ego non licet sum in is res publicus quam ipse servo qui si non licet audio et lego clarus noster civitas vir sui in medius hostis ad perspicuus mors pro salus exercitus injacio ego pro salus universus res publicus dubitaris hic bonus condicio sum quam decius qui ille ne auditor quidem suus gloria ego etiam spectator meus laus sum possum itaque infringo furor tuus inanis facio impetus omnis enim vis omnis scelero acerbitas meus casus excipio non sum in tam immanis iniuria tantus ruina novus crudelitas locus


verum haec furiosa vis vaesani tribuni plebis facile superari frangique potuit virorum bonorum vel virtute vel multitudine. quid? cum Gabinio Syria dabatur, Macedonia Pisoni, utrique infinitum imperium, ingens pecunia, ut tibi omnia permitterent, te adiuvarent, tibi manum, copias, tibi suos spectatos centuriones, tibi pecuniam, tibi familias compararent, te suis sceleratis contionibus sublevarent, senatus auctoritatem inriderent, equitibus Romanis mortem proscriptionemque minitarentur, me terrerent minis, mihi caedem et dimicationem denuntiarent, meam domum refertam viris bonis per amicos suos complerent proscriptionis metu, me frequentia nudarent virorum bonorum, me praesidio spoliarent senatus, pro me non modo pugnare amplissimum ordinem, sed etiam plorare et supplicare mutata veste prohiberent, ne tum quidem vis erat?

verus hic furiosus volo vesanus tribunus plebs facilis superaris frango possum vir bonus vel virtus vel multitudo quis cum gabinius syria do macedonius piso uterque infinitus imperium ingens pecunia ut tu omnis permitto tu adjuvo tu manus copia tu suus specto centurio tu pecunia tu familia comparo tu suus scelero contio sublevo senatus auctoritas irrideo eques romanus mors proscriptio minitor ego terreo minae ego caedes et dimicatio denuntio meus domus refercio vis bonus per amicus suus compleo proscriptio metus ego frequentia nudo vir bonus ego praesidium spolio senatus pro ego non modo pugno amplus ordo sed etiam ploro et supplicaris muto vestis prohibeo ne tum quidem volo sum


nam nunc quidem, pontifices, non solum domo, de qua cognostis, sed tota urbe careo, in quam videor esse restitutus. Vrbis enim celeberrimae et maximae partes adversum illud non monumentum, sed vulnus patriae contuentur. quem cum mihi conspectum morte magis vitandum fugiendumque esse videatis, nolite, quaeso, eum cuius reditu restitutam rem publicam fore putastis non solum dignitatis ornamentis, sed etiam urbis patriae usu velle esse privatum. non me bonorum direptio, non tectorum excisio, non depopulatio praediorum, non praeda consulum ex meis fortunis crudelissime capta permovet: caduca semper et mobilia haec esse duxi, non virtutis atque ingeni, sed fortunae et temporum munera, quorum ego non tam facultatem umquam et copiam expetendam putavi quam et in utendo rationem et in carendo patientiam.

nam nunc quidem pontifex non solus domus de qui cogo sed totus urbs careo in quam video sum restituo vrbis enim celeber et magnus pars adverro ille non monumentum sed vulnus patria contueor qui cum ego conspectus mors magis vito fugio sum video nolo quaeso is qui reditus restituo res publicus sum puto non solus dignitas ornamentum sed etiam urbs patria usus volo sum privo non ego bonus direptio non tector excisio non depopulatio praedium non praeda consul ex meus fortuna crudelis capio permoveo caducus semper et mobilia hic sum duco non virtus atque ingenium sed fortuna et tempus munus qui ego non tam facultas umquam et copia expeto puto quam et in uto ratio et in careo patientia


quod si non fuit, quid te audacius, qui eius nomen incideris? quid desperatius, qui ne ementiendo quidem potueris auctorem adumbrare meliorem? sin autem is primus scivit, quod facile potuit, qui propter inopiam tecti in foro pernoctasset, cur non iuret se Gadibus fuisse, cum tu te fuisse Interamnae probaveris? hoc tu igitur, homo popularis, iure munitam civitatem et libertatem nostram putas esse oportere, ut, si tribuno plebis rogante velitis ivbeatisne Fidulii centum se velle et iubere dixerint, possit unus quisque nostrum amittere civitatem? tum igitur maiores nostri populares non fuerunt, qui de civitate et libertate ea iura sanxerunt quae nec vis temporum nec potentia magistratuum nec praetorum decreta nec denique universi populi Romani potestas, quae ceteris in rebus est maxima, labefactare possit.

qui si non sum quis tu audax qui is nomen incido quis despero qui ne ementior quidem possum auctor adumbraris bonus sin autem is primus scio qui facilis possum qui propter inopia tectum in forum pernocto cur non iuro sui gades sum cum tu tu sum interamna probo hic tu igitur homo popularis ius munio civitas et libertas noster puto sum oportet ut si tribunus plebs rogo volo ivbeatisne fidulius centum sui volo et iubeo dico possum unus quisque nos amitto civitas tum igitur magnus noster popularis non sum qui de civitas et libertas is ius sancio qui neque volo tempus neque potentia magistratus neque praetor decretum neque denique universus populus romanus potestas qui ceterus in res sum maximus labefactaris possum


hanc vos igitur, pontifices, iudicio atque auctoritate vestra tribuno plebis potestatem dabitis, ut proscribere possit quos velit? quaero enim quid sit aliud nisi proscribere velitis ivbeatis vt M. Tvllivs in civitate ne sit bonaqve eivs vt mea sint: ita enim re, etsi aliis verbis, tulit. hoc plebei scitum est? haec lex, haec rogatio est? hoc vos pati potestis, hoc ferre civitas, ut singuli cives singulis versiculis e civitate tollantur? equidem iam perfunctus sum; nullam vim, nullum impetum metuo; explevi animos invidorum, placavi odia improborum, saturavi etiam perfidiam et scelus proditorum; denique de mea causa, quae videbatur perditis civibus ad invidiam esse proposita, iam omnes urbes, omnes ordines, omnes di atque homines iudicaverunt.

hic tu igitur pontifex iudicium atque auctoritas vester tribunus plebs potestas do ut proscribo possum qui volo quaero enim quis sum alius nisi proscribo volo ivbeatis vt m tvllivs in civitas ne sum bonaqve eivs vt meus sum ita enim res etsi alius verbum fero hic plebes scio sum hic lex hic rogatio sum hic tu patior possum hic fero civitas ut singuli civis singuli versiculis e civitas tollo equidem iam perfungor sum nullus vis nullus impetus metuo expleo animus invidus placo odium improbus saturo etiam perfidia et scelus proditor denique de meus causa qui video perdo civis ad invidia sum propono iam omnis urbs omnis ordo omnis deus atque homo judico


sed haec de auspiciis, quae ego nunc perbreviter attingo, acta sunt a te. tu tuo praecipitante iam et debilitato tribunatu auspiciorum patronus subito exstitisti; tu M. Bibulum in contionem, tu augures produxisti; tibi interroganti augures responderunt, cum de caelo servatum sit, cum populo agi non posse; tibi M. Bibulus quaerenti se de caelo servasse respondit, idemque in contione dixit, ab Appio tuo fratre productus, te omnino, quod contra auspicia adoptatus esses, tribunum non fuisse. tua denique omnis actio posterioribus mensibus fuit, omnia quae C. Caesar egisset, quod contra auspicia essent acta, per senatum rescindi oportere; quod si fieret, dicebas te tuis umeris me custodem urbis in urbem relaturum. videte hominis amentiam per suum tribunatum Caesaris actis inligatus teneretur.

sed hic de auspicium qui ego nunc perbrevis attingo ago sum ab tu tu tuus praecipito iam et debilito tribunatus auspicium patronus subeo exsisto tu m bibulis in contio tu auguro produco tu interrogo auguro respondeo cum de caelum servo sum cum populus ago non possum tu m bibulus quaero sui de caelum servo respondeo idem in contio dico ab appius tuus frater produco tu omnino qui contra auspicium adopto sum tribunus non sum tuus denique omnis actium posterus mensis sum omnis qui que caesar ago qui contra auspicium sum ago per senatus rescindo oportet qui si fio dico tu tuus umerus ego custos urbs in urbs refero video homo amentia per suus tribunatus caesar ago inligo teneo


data merces est erroris mei magna, pontifices, ut me non solum pigeat stultitiae meae sed etiam pudeat, qui, cum me non repentinum aliquod tempus meum, sed veteres multo ante suscepti et provisi labores cum viro fortissimo et clarissimo coniunxissent, sim passus a tali amicitia distrahi me, neque intellexerim quibus aut ut apertis inimicis obsisterem aut ut insidiosis amicis non crederem. proinde desinant aliquando me isdem inflare verbis: quid sibi iste vult? nescit quantum auctoritate valeat, quas res gesserit, qua dignitate sit restitutus? cur ornat eum a quo desertus est?

do merces sum error meus magnus pontifex ut ego non solus pigeo stultitia meus sed etiam pudeo qui cum ego non repentinus aliqui tempus meus sed vetus multus ante suscipio et provideo labor cum vir fortis et clarus conjungo sum patior ab talis amicitia distraho ego neque intellego qui aut ut apertus inimicus obsisto aut ut insidiosus amicus non credo proinde desino aliquando ego idem inflo verbum quis sui iste volo nescio quantus auctoritas valeo qui res gero qui dignitas sum restituo cur orno is ab quo desero sum


at videte hominis intolerabilem audaciam cum proiecta quadam et effrenata cupiditate. monumentum iste umquam aut religionem ullam excogitavit? habitare laxe et magnifice voluit duasque et magnas et nobilis domos coniungere. eodem puncto temporis quo meus discessus isti causam caedis eripuit, a Q. Seio contendit ut sibi domum venderet: cum ille id negaret, primo se luminibus eius esse obstructurum minabatur. adfirmabat Postumus se vivo illam domum istius numquam futuram. acutus adulescens ex ipsius sermone intellexit quid fieri oporteret; hominem veneno apertissime sustulit; emit domum licitatoribus defatigatis prope dimidio carius quam aestimabatur. quorsum igitur haec oratio pertinet?

at video homo intolerabilis audacia cum projectum quidam et effreno cupiditas monumentum iste umquam aut religio ullus excogito habito laxus et magnificus volo duo et magnus et nobilis domus coniungo idem pungo tempus quo meus discedo iste causa caedes eripio ab q sejus contendo ut sui domus vendo cum ille is nego primus sui lumen is sum obstruo mino adfirmo postumus sui vivo ille domus iste numquam sum acutus adulescens ex ipse sermo intellego quis fio oportet homo veneno aperio tollo emo domus licitator defatigo prope dimidio carus quam aestimo quorsum igitur hic oratio pertineo


domus illa mea prope tota vacua est; vix pars aedium mearum decima ad Catuli porticum accessit. causa fuit ambulatio et monumentum et ista Tanagraea oppressa libertate libertas. in Palatio pulcherrimo prospectu porticum cum conclavibus pavimentatam trecentum pedum concupierat, amplissimum peristylum, cetera eius modi facile ut omnium domos et laxitate et dignitate superaret. et homo religiosus cum aedis meas idem emeret et venderet, tamen illis tantis tenebris non est ausus suum nomen emptioni illi adscribere. posuit Scatonem illum, hominem sua virtute egentem, ut is qui in Marsis, ubi natus est, tectum quo imbris vitandi causa succederet iam nullum haberet, aedis in Palatio nobilissimas emisse se diceret. inferiorem aedium partem adsignavit non suae genti Fonteiae, sed Clodiae, quam reliquit, quem in numerum ex multis Clodiis nemo nomen dedit nisi aut egestate aut scelere perditus. hanc vos, pontifices, tam variam, tam novam in omni genere voluntatem, impudentiam, audaciam, cupiditatem comprobabitis?

domus ille meus prope totus vacuus sum vix pars aedes meus decimus ad catulis porticus accedo causa sum ambulatio et monumentum et iste tanagraeus opprimo libertas libertas in palatium pulcher prospectus porticus cum conclave pavimento trecenti pes concupio amplus peristylum ceterus is modus facilis ut omnis domus et laxitas et dignitas supero et homo religiosus cum aedes meus idem emo et vendo tamen ille tantus tenebrae non sum audeo suus nomen emptio ille adscribo pono scatonem ille homo suus virtus egeo ut is qui in marsus ubi nascor sum tectum quo imber vito causa succedo iam nullus habeo aedes in palatium nobilis emo sui dico inferus aedes pars adsigno non suus gens fonteius sed claudius quam relinquo qui in numerus ex multus claudius nemo nomen do nisi aut egestas aut scelus perdo hic tu pontifex tam varia tam novus in omnis genus voluntas impudentia audacia cupiditas comprobo


neque porro illa manus copiaeque Catilinae caementis ac testis tectorum meorum se famem suam expleturas putaverunt; sed ut hostium urbes, nec omnium hostium, verum eorum quibuscum acerbum bellum internecivumque suscepimus, non praeda adducti sed odio solemus exscindere, quod, in quos propter eorum crudelitatem inflammatae mentes nostrae fuerunt, cum horum etiam tectis et sedibus residere aliquod bellum semper videtur

neque porro ille manus copia catilina caementum atque testis tector meus sui fames suus expleturas puto sed ut hostis urbs neque omnis hostis verus is qui acerbus bellum internecinus suscipio non praeda adduco sed odium solo exscindo qui in qui propter is crudelitas inflammo mens noster sum cum hic etiam tectum et sedes resideo aliqui bellum semper video


certe non fuit. vidimus hoc idem Cn. Lentulo censori tribunum plebis facere: num qua igitur is bona Lentuli religione obligavit? sed quid ego ceteros? tu, tu, inquam, capite velato, contione advocata, foculo posito bona tui Gabini, cui regna omnia Syrorum Arabum Persarumque donaras, consecrasti. quod si tum nihil est actum, quid in meis bonis agi potuit? sin est ratum, cur ille gurges, helluatus tecum simul rei publicae sanguine, ad caelum tamen exstruit villam in Tusculano visceribus aerari, mihi meas ruinas, quarum ego similem totam urbem esse passus non sum, aspicere non licuit?

certus non sum video hic idem cn lentulus censor tribunus plebs facio num qui igitur is bonus lentulis religio obligo sed quis ego ceterus tu tu inquam caput velo contio advoco foculus pono bonus tuus gabinus qui regnum omnis syrus arabus persa dono consecro qui si tum nihil sum ago quis in meus bonus ago possum sin sum reor cur ille gurges helluor tu simul res publicus sanguis ad caelum tamen exstruo villa in tusculanus viscera aerarius ego meus ruina qui ego similis totus urbs sum patior non sum aspicio non licet