Pro P. Sestio

CC BY 4.0 (estate-derived fields); included text keeps its per-record source license

Reuse requires the attribution line above (CC BY 4.0). Text records carry their own license_id; only open-display licenses appear in this file.

Licensed lexica and citation-only authorities are excluded from bulk dumps by construction — cite the authority, never reprint it.


veniamus ad ludos; facit enim, iudices, vester iste in me animorum oculorumque coniectus ut mihi iam licere putem remissiore uti genere dicendi. comitiorum et contionum significationes sunt interdum verae, sunt non numquam vitiatae atque corruptae; theatrales gladiatoriique consessus dicuntur omnino solere levitate non nullorum emptos plausus exilis et raros excitare; ac tamen facile est, cum id fit, quem ad modum et a quibus fiat, et quid integra multitudo faciat videre. quid ego nunc dicam quibus viris aut cui generi civium maxime plaudatur? neminem vestrum fallit. sit hoc sane leve, quod non ita est, quoniam optimo cuique impertitur; sed, si est leve, homini gravi leve est, ei vero qui pendet rebus levissimis, qui rumore et, ut ipsi loquuntur, favore populi tenetur et ducitur, plausum immortalitatem, sibilum mortem videri necesse est.

venio ad ludus facio enim iudex vester iste in ego animus oculus coniectus ut ego iam licet puto remitto uti genus dico comitium et contio significatio sum interdum verus sum non numquam vitio atque corrumpo theatral gladiatorius consido dico omnino soleo levitas non nullus emo plaudo exilis et rarus excitaris atque tamen facilis sum cum is fio qui ad modus et ab qui fio et quis integer multitudo facio video quis ego nunc dico qui vis aut qui gener civis magnus plaudo nemo vester fallo sum hic sanus levis qui non ita sum quoniam bonus quisque impertio sed si sum levis homo gravis levis sum is verus qui pendeo res levis qui rumor et ut ipse loquor favor populus teneo et duco plausus immortalitas sibilis mors video necesse sum


sed necesse est, ante quam de tribunatu P. Sesti dicere incipiam, me totum superioris anni rei publicae naufragium exponere, in quo conligendo ac reficienda salute communi omnia reperientur P. Sesti facta, dicta, consilia versata. fuerat ille annus tam in re publica, iudices,† cum in magno motu et multorum timore intentus est arcus in me unum, sicut vulgo ignari rerum loquebantur, re quidem vera in universam rem publicam, traductione ad plebem furibundi hominis ac perditi, mihi irati, sed multo acrius oti et communis salutis inimici. hunc vir clarissimus mihique multis repugnantibus amicissimus, Cn. Pompeius, omni cautione, foedere, exsecratione devinxerat nihil in tribunatu contra me esse facturum: quod ille nefarius ex omnium scelerum conluvione natus parum se foedus violaturum arbitratus est, nisi ipsum cautorem alieni periculi suis propriis periculis terruisset.

sed necesse sum ante quam de tribunatus p sestius dico incipio ego totus superus annus res publicus naufragium expono in quo conligendo atque reficio salus communis omnis reperio p sestius facio dictum consilium verso sum ille annus tam in res publicus iudex cum in magnus motus et multus timor intendo sum arcus in ego unus sicut vulgo ignaris res loquor res quidem verus in universus res publicus traductio ad plebs furibundus homo atque perdo ego irascor sed multus acer otium et communis salus inimicus hic vir clarus ego multus repugno amicus cn pompejus omnis cautio foedus exsecratio devincio nihil in tribunatus contra ego sum facio qui ille nefarius ex omnis scelus conluvio nascor parum sui foedus violo arbitror sum nisi ipse cautor alienus periculum suus proprius periculum terreo


laudabat homo doctus philosophos nescio quos, neque eorum tamen nomina poterat dicere, sed tamen eos laudabat maxime qui dicuntur praeter ceteros esse auctores et laudatores voluptatis; cuius et quo tempore et quo modo non quaerebat, verbum ipsum omnibus viribus animi et corporis devorarat; eosdemque praeclare dicere aiebat sapientis omnia sua causa facere, rem publicam capessere hominem bene sanum non oportere, nihil esse praestabilius otiosa vita, plena et conferta voluptatibus; eos autem qui dicerent dignitati esse serviendum, rei publicae consulendum, offici rationem in omni vita, non commodi esse ducendam, adeunda pro patria pericula, vulnera excipienda, mortem oppetendam, vaticinari atque insanire dicebat.

laudo homo doceo philosophus nescio qui neque is tamen nomen possum dico sed tamen is laudo magnus qui dico praeter ceterus sum auctor et laudator voluptas qui et quo tempus et quo modo non quaero verbum ipse omnis vis animus et corpus devoro idem praeclaris dico aio sapio omnis suus causa facio res publicus capesso homo bene sanus non oportet nihil sum praestabilis otiosus vito plenus et confercio voluptas is autem qui dico dignitas sum servio res publicus consulo officio ratio in omnis vito non commodus sum duco adeo pro patria periculum vulnero excipio mors oppeto vaticinaris atque insanio dico


quid fuit illud quod, recenti nuntio de illo senatus consulto quod factum est in templo virtutis ad ludos scaenamque perlato, consessu maximo summus artifex et me hercule semper partium in re publica tam quam in scaena optimarum, flens et recenti laetitia et mixto dolore ac desiderio mei, egit apud populum Romanum multo gravioribus verbis meam causam quam egomet de me agere potuissem? summi enim poetae ingenium non solum arte sua, sed etiam dolore exprimebat. qua enim vi: quí rem publicám certo animo adiúverit, státuerit, steterít cum Achivis— vobiscum me stetisse dicebat, vestros ordines demonstrabat! revocabatur ab universis— ré dubia haút dubitarit vítam offerre néc capiti pepércerit.

quis sum ille qui recens nuntio de ille senatus consultum qui facio sum in templum virtus ad ludus scaena perfero consessus maximus summus artifex et ego herculis semper pars in res publicus tam quam in scaena optimaris fleo et recens laetitia et misceo dolor atque desiderium meus ago apud populus romanus multus gravis verbum meus causa quam nos de ego ago possum superus enim poeta ingenium non solus ars suus sed etiam dolor exprimo qui enim vis qui res publicam certus animus adiuverit statuerit steterit cum achivus tu ego sto dico vester ordo demonstro revoco ab universus re dubius haut dubito vitam offero nec caput pepercerit


huic gravitati hominis videbat ille gladiator se, si moribus ageret, parem esse non posse; ad ferrum, faces, ad cotidianam caedem, incendia, rapinas se cum exercitu suo contulit; domum oppugnare, itineribus occurrere, vi lacessere et terrere coepit. non movit hominem summa gravitate summaque constantia; sed quamquam dolor animi, innata libertas, prompta excellensque virtus fortissimum virum hortabatur vi vim, oblatam praesertim saepius, ut frangeret et refutaret, tanta moderatio fuit hominis, tantum consilium, ut contineret dolorem neque eadem se re ulcisceretur qua esset lacessitus, sed illum tot iam in funeribus rei publicae exsultantem ac tripudiantem legum, si posset, laqueis constringeret.

hic gravitas homo video ille gladiator sui si mos ago par sum non possum ad ferrum fax ad cottidianus caedes incendium rapina sui cum exercitus suus confero domus oppugnaris iter occurro vis lacesso et terreo coepio non moveo homo summus gravitas summum constantia sed quamquam dolor animus innato libertas promptus excello virtus fortis vir hortor vis vis offertor praesertim saepis ut frango et refuto tantus moderatio sum homo tantus consilium ut contineo dolor neque idem sui res ulciscor qui sum lacesso sed ille tot iam in funus res publicus exsulto atque tripudio lex si possum laqueus constringo


ac postea quam est intellectum, M. Catone tribuno plebis, fortissimo atque optimo cive, rem publicam defendente, per se ipsum senatum populumque Romanum sine militum praesidio tueri facile maiestate sua dignitatem eorum qui salutem communem periculo suo defendissent, Sestius cum illo exercitu summa celeritate est Antonium consecutus. hic ego quid praedicem quibus hic rebus consulem ad rem gerendam excitarit, quos stimulos admoverit homini studioso fortasse victoriae, sed tamen nimium communem Martem belli casumque metuenti? longum est ea dicere, sed hoc breve dicam: si M. Petrei non excellens animus et amor rei publicae, non praestans in re publica virtus, non summa auctoritas apud milites, non mirificus usus in re militari exstitisset, neque adiutor ei P. Sestius ad excitandum Antonium, cohortandum, accusandum, impellendum fuisset, datus illo in bello esset hiemi locus, neque umquam Catilina, cum e pruina Appennini atque e nivibus illis emersisset atque aestatem integram nanctus Italiae callis et pastorum stabula praeoccupare coepisset, sine multo sanguine ac sine totius Italiae vastitate miserrima concidisset.

atque postea quam sum intellego m cato tribunus plebs fortis atque bonus civis res publicus defendo per sui ipse senatus populus romanus sine miles praesidium tueor facilis maiestas suus dignitas is qui salus communis periculum suus defendo sestius cum ille exercitus summus celeritas sum antonius consequor hic ego quis praedico qui hic res consul ad res gero excito qui stimulus admoveo homo studiosus fortasse victoria sed tamen nimium communis mars bellum cado metuo longus sum is dico sed hic brevis dico si m petreius non excello animus et amor res publicus non praesto in res publicus virtus non summus auctoritas apud miles non mirificus utor in res militaris exsisto neque adjuto is p sestius ad excito antonius cohorto accuso impello sum do ille in bellum sum hiems locus neque umquam catilina cum e pruina apenninus atque e nix ille emergo atque aestas integer nanciscor italia callus et pastor stabulum praeoccuparis coepio sine multus sanguis atque sine totus italia vastitas miser concido


haec est una via, mihi credite, et laudis et dignitatis et honoris, a bonis viris sapientibus et bene natura constitutis laudari et diligi; nosse discriptionem civitatis a maioribus nostris sapientissime constitutam; qui cum regum potestatem non tulissent, ita magistratus annuos creaverunt ut consilium senatus rei publicae praeponerent sempiternum, deligerentur autem in id consilium ab universo populo aditusque in illum summum ordinem omnium civium industriae ac virtuti pateret. senatum rei publicae custodem, praesidem, propugnatorem conlocaverunt; huius ordinis auctoritate uti magistratus et quasi ministros gravissimi consili esse voluerunt; senatum autem ipsum proximorum ordinum splendorem confirmare, plebis libertatem et commoda tueri atque augere voluerunt.

hic sum unus via ego credo et laus et dignitas et honor ab bonus vis sapio et bene natura constitus laudo et diligo nosco discriptio civitas ab magnus noster sapio constituo qui cum rex potestas non fero ita magistratus annuus creo ut consilium senatus res publicus praepono sempiternus deligo autem in is consilium ab universus populus adeo in ille superus ordo omnis civis industria atque virtus pateo senatus res publicus custos praesidem propugnator conloco hic ordo auctoritas uti magistratus et quasi minister gravis consilium sum volo senatus autem ipse proximum ordo splendor confirmo plebs libertas et commodus tueor atque augeo volo


iam illa quanto cum gemitu populi Romani ab eodem paulo post in eadem fabula sunt acta! O páter— me, me ille absentem ut patrem deplorandum putabat, quem Q. Catulus, quem multi alii saepe in senatu patrem patriae nominarant. quanto cum fletu de illis nostris incendiis ac ruinis, cum patrem pulsum, patriam adflictam deploraret, domum incensam eversamque, sic egit ut, demonstrata pristina fortuna, cum se convertisset, haec ómnia vidi inflámmari fletum etiam inimicis atque invidis excitaret!

iam ille quantus cum gemitus populus romanus ab idem paulus post in idem fabula sum ago o pater ego ego ille absum ut pater deploro puto qui q catulus qui multus alius saepe in senatus pater patria nomino quantus cum fleo de ille noster incendium atque ruina cum pater pello patria affligo deploro domus incendo everro sic ago ut demonstro pristinus fortuna cum sui converto hic omnia video inflammaris fletus etiam inimicus atque invidus excito


nam quid ego illa de me divina senatus consulta commemorem? vel quod in templo Iovis optimi maximi factum est, cum vir is qui tripertitas orbis terrarum oras atque regiones tribus triumphis adiunctas huic imperio notavit, de scripto sententia dicta, mihi uni testimonium patriae conservatae dedit; cuius sententiam ita frequentissimus senatus secutus est ut unus dissentiret hostis, idque ipsum tabulis publicis mandaretur ad memoriam posteri temporis sempiternam: vel quod est postridie decretum in curia populi ipsius Romani, et eorum qui ex municipiis convenerant admonitu, ne quis de caelo servaret, ne quis moram ullam adferret; si quis aliter fecisset, eum plane eversorem rei publicae fore idque senatum gravissime laturum, et ut statim de eius facto referretur. qua gravitate sua cum frequens senatus non nullorum scelus audaciamque tardasset, tamen illud addidit, ut, si diebus quinque quibus agi de me potuisset non esset actum, redirem in patriam dignitate omni reciperata.

nam quis ego ille de ego divino senatus consulo commemoro vel qui in templum iuppiter bonus magnus facio sum cum vir is qui tripertitas orbis terra ora atque regio tres triumphus adjungo hic imperium noto de scribo sententia dictum ego unus testimonium patria conservo do qui sententia ita frequens senatus sequor sum ut unus dissentio hostis is ipse tabula publicus mando ad memoria posterus tempus sempiternus vel qui sum postridie decretum in curia populus ipse romanus et is qui ex municipium convenio admoneo ne quis de caelum servo ne quis mora ullus affero si quis aliter facio is planus eversor res publicus sum is senatus gravis fero et ut statim de is facio refero qui gravitas suus cum frequens senatus non nullus scelus audacia tardo tamen ille addo ut si dies quinque qui ago de ego possum non sum ago redeo in patria dignitas omnis recipero


haec ergo cum viderem,—neque enim erant occulta,—senatum, sine quo civitas stare non posset, omnino de civitate esse sublatum; consules, qui duces publici consili esse deberent, perfecisse ut per ipsos publicum consilium funditus tolleretur; eos qui plurimum possent opponi omnibus contionibus falso, sed formidolose tamen, auctores ad perniciem meam; contiones haberi cotidie contra me; vocem pro me ac pro re publica neminem mittere; intenta signa legionum existimari cervicibus ac bonis vestris falso, sed putari tamen; coniuratorum copias veteres et effusam illam ac superatam Catilinae importunam manum novo duce et insperata commutatione rerum esse renovatam:—haec cum viderem, quid agerem, iudices?

hic ergo cum video neque enim sum occulo senatus sine quo civitas sto non possum omnino de civitas sum tollo consul qui dux publicus consilium sum debeo perficio ut per ipse publicus consilium fundus tollo is qui multus possum oppono omnis contio fallo sed formidulosus tamen auctor ad pernicies meus contio habeo cottidie contra ego voco pro ego atque pro res publicus nemo mitto intendo signum legio existimo cervix atque bonus vester fallo sed putaris tamen coniurati copia vetus et effundo ille atque supero catilina importunus manus novo dux et insperatus commutatio res sum renovo hic cum video quis ago iudex


meministis tum, iudices, corporibus civium Tiberim compleri, cloacas refarciri, e foro spongiis effingi sanguinem, ut omnes tantam illam copiam et tam magnificum apparatum non privatum aut plebeium, sed patricium et praetorium esse arbitrarentur.

memini tum iudex corpus civis tiberis compleo cloaca refarcio e forum spongia effingo sanguis ut omnis tantus ille copia et tam magnificus appario non privo aut plebeius sed patricius et praetorium sum arbitror


O di immortales! quemnam ostenditis exitum nobis? quam spem rei publicae datis? quotus quisque invenietur tanta virtute vir qui optimam quamque causam rei publicae amplectatur, qui bonis viris deserviat, qui solidam laudem veramque quaerat? cum sciat duo illa rei publicae paene fata, Gabinium et Pisonem, alterum haurire cotidie ex pacatissimis atque opulentissimis Syriae gazis innumerabile pondus auri, bellum inferre quiescentibus, ut eorum veteres inlibatasque divitias in profundissimum libidinum suarum gurgitem profundat, villam aedificare in oculis omnium tantam tugurium ut iam videatur esse illa villa quam ipse tribunus plebis pictam olim in contionibus explicabat, quo fortissimum ac summum civem in invidiam homo castus ac non cupidus vocaret;

o deus immortalis quisnam ostendo exitus nos quam spes res publicus do quotus quisque invenio tantus virtus vir qui bonus quisque causa res publicus amplector qui bonus vis deservio qui solidus laus verus quaero cum scio duo ille res publicus paene fatum gabinius et piso alter haurio cottidie ex pacatissimis atque opulentus syria gaza innumerabilis pondus aurum bellum infero quiesco ut is vetus illibatus divitiae in profundus libido suus gurges profundo villa aedificaris in oculus omnis tantus tugurium ut iam video sum ille villa quam ipse tribunus plebs pingo olim in contio explico quo fortis atque superus civis in invidia homo castus atque non cupidus voco


maioribus praesidiis et copiis oppugnatur res publica quam defenditur, propterea quod audaces homines et perditi nutu impelluntur et ipsi etiam sponte sua contra rem publicam incitantur, boni nescio quo modo tardiores sunt et principiis rerum neglectis ad extremum ipsa denique necessitate excitantur, ita ut non numquam cunctatione ac tarditate, dum otium volunt etiam sine dignitate retinere, ipsi utrumque amittant.

magnus praesidium et copia oppugno res publicus quam defendo propterea qui audax homo et perdo nutus impello et ipse etiam sponte suus contra res publicus incito bonus nescio quo modo tardus sum et principia res neglego ad exter ipse denique necessitas excito ita ut non numquam cunctatio atque tarditas dum otium volo etiam sine dignitas retineo ipse uterque amitto


equidem existimo nullum tempus esse frequentioris populi quam illud gladiatorium, neque contionis ullius neque vero ullorum comitiorum. haec igitur innumerabilis hominum multitudo, haec populi Romani tanta significatio sine ulla varietate universi, cum illis ipsis diebus de me actum iri putaretur, quid declaravit nisi optimorum civium salutem et dignitatem populo Romano caram esse universo?

equidem existimo nullus tempus sum frequens populus quam ille gladiatorius neque contio ullus neque verus ullus comitium hic igitur innumerabilis homo multitudo hic populus romanus tantus significatio sine ullus varietas universus cum ille ipse dies de ego ago eo puto quis declaro nisi bonus civis salus et dignitas populus romanus caveo sum universus


quaestor hic C. Antoni, conlegae mei, iudices, fuit sorte, sed societate consiliorum meus. impedior non nullius offici, ut ego interpretor, religione quo minus exponam quam multa P. Sestius, cum esset cum conlega meo, senserit, ad me detulerit, quanto ante providerit. atque ego de Antonio nihil dico praeter unum: numquam illum illo summo timore ac periculo civitatis neque communem metum omnium nec propriam non nullorum de ipso suspicionem aut infitiando tollere aut dissimulando sedare voluisse. in quo conlega sustinendo atque moderando si meam in illum indulgentiam coniunctam cum summa custodia rei publicae laudare vere solebatis, par prope laus P. Sesti esse debet, qui ita suum consulem observavit ut et illi quaestor bonus et nobis omnibus optimus civis videretur.

quaestor hic que antonius collega meus iudex sum sors sed societas consilium meus impedio non nullus officio ut ego interpretor religio quo paruus expono quam multus p sestius cum sum cum collega meus sentio ad ego defero quantus ante provideo atque ego de antonius nihil dico praeter unus numquam ille ille superus timor atque periculum civitas neque communis metus omnis neque proprius non nullus de ipse suspicio aut infitior tollo aut dissimulo sedaris volo in quo collega sustineo atque modero si meus in ille indulgentia conjungo cum summus custodia res publicus laudo verus soleo par prope laus p sestius sum debeo qui ita suus consul observo ut et ille quaestor bonus et nos omnis bonus civis video


idem, cum illa coniuratio ex latebris atque ex tenebris erupisset palamque armata volitaret, venit cum exercitu Capuam, quam urbem propter plurimas belli opportunitates ab illa impia et scelerata manu temptari suspicabamur; C. Mevulanum, tribunum militum Antoni, Capua praecipitem eiecit, hominem perditum et non obscure Pisauri et in aliis agri Gallici partibus in illa coniuratione versatum; idemque C. Marcellum, cum is non Capuam solum venisset, verum etiam se quasi armorum studio in maximam familiam coniecisset, exterminandum ex illa urbe curavit. qua de causa et tum conventus ille Capuae, qui propter salutem illius urbis consulatu conservatam meo me unum patronum adoptavit, huic apud me P. Sestio maximas gratias egit, et hoc tempore eidem homines nomine commutato coloni decurionesque, fortissimi atque optimi viri, beneficium P. Sesti testimonio declarant, periculum decreto suo deprecantur.

idem cum ille coniuratio ex latebra atque ex tenebrae erumpo pala armo volito venio cum exercitus capua quam urbs propter multus bellum opportunitas ab ille impius et scelero manus temptaris suspicor que mevulanum tribunus miles antonius capua praecipito eicio homo perdo et non obscurus pisaurum et in alius ager gallicus pars in ille coniuratio verso idem que marcellus cum is non capua solus venio verus etiam sui quasi armus studium in maximus familia conicio extermino ex ille urbs curo qui de causa et tum convenio ille capua qui propter salus ille urbs consulatus conservo meus ego unus patronus adopto hic apud ego p sestius magnus gratia ago et hic tempus idem homo nomen commuto colonus decurio fortis atque bonus vir beneficium p sestius testimonium declaro periculum decretum suus deprecor


sed ut a mea causa iam recedam, reliquas illius anni pestis recordamini—sic enim facillime perspicietis quantam vim omnium remediorum a magistratibus proximis res publica desiderarit—legum multitudinem, cum earum quae latae sunt, tum vero quae promulgatae fuerunt. nam latae quidem sunt consulibus illis—tacentibus dicam? immo vero etiam adprobantibus; ut censoria notio et gravissimum iudicium sanctissimi magistratus de re publica tolleretur, ut conlegia non modo illa vetera contra senatus consultum restituerentur, sed ab uno gladiatore innumerabilia alia nova conscriberentur, ut remissis senis et trientibus quinta prope pars vectigalium tolleretur, ut Gabinio pro illa sua Cilicia, quam sibi, si rem publicam prodidisset, pactus erat, Syria daretur, et uni helluoni bis de eadem re deliberandi et rogata lege potestas per novam legem fieret provinciae commutandae.

sed ut ab meus causa iam recedo reliquus ille annus pestis recordor sic enim facilis perspicio quantus vis omnis remedium ab magistratus propior res publicus desidero lex multitudo cum is qui fero sum tum verus qui promulgo sum nam fero quidem sum consul ille taceo dico immo verus etiam adprobo ut censorius notio et gravis iudicium sancio magistratus de res publicus tollo ut collegium non modo ille vetero contra senatus consulo restituo sed ab unus gladiator innumerabilis alius novo conscribo ut remitto senex et triens quintus prope pars vectigalis tollo ut gabinius pro ille suus cilicium quam sui si res publicus prodo paciscor sum syria do et unus helluo bis de idem res delibero et rogo lex potestas per novus lex fio provincia commuto


sed ut revertar ad illud quod mihi in hac omni est oratione propositum, omnibus malis illo anno scelere consulum rem publicam esse confectam, primum illo ipso die, qui mihi funestus fuit, omnibus bonis luctuosus, cum ego me e complexu patriae conspectuque vestro eripuissem, et metu vestri periculi, non mei, furori hominis, sceleri, perfidiae, telis minisque cessissem, patriamque, quae mihi erat carissima, propter ipsius patriae caritatem reliquissem, cum meum illum casum tam horribilem, tam gravem, tam repentinum non solum homines sed tecta urbis ac templa lugerent, nemo vestrum forum, nemo curiam, nemo lucem aspicere vellet: illo, inquam, ipso die—die dico? immo hora atque etiam puncto temporis eodem mihi reique publicae pernicies, Gabinio et Pisoni provincia rogata est. pro di immortales, custodes et conservatores huius urbis atque imperi, quaenam illa in re publica monstra, quae scelera vidistis! civis erat expulsus is qui rem publicam ex senatus auctoritate cum omnibus bonis defenderat, et expulsus non alio aliquo, sed eo ipso crimine; erat autem expulsus sine iudicio, vi, lapidibus, ferro, servitio denique concitato; lex erat lata vastato ac relicto foro et sicariis servisque tradito, et ea lex quae ut ne ferretur senatus fuerat veste mutata.

sed ut revorto ad ille qui ego in hic omnis sum oratio propono omnis malus ille annus scelus consul res publicus sum confacio primus ille ipse dies qui ego funestus sum omnis bonus luctuosus cum ego ego e complexus patria conspicio vester eripio et metus vester periculum non meus furor homo scelus perfidia telum mina cedo patria qui ego sum carus propter ipse patria caritas relinquo cum meus ille casus tam horribilis tam gravis tam repentinus non solus homo sed tectum urbs atque templum lugeo nemo vester forum nemo curia nemo lux aspicio volo ille inquam ipse dies dies dico immo hora atque etiam pungo tempus idem ego redeo publicus pernicies gabinius et piso provincia rogo sum pro deus immortalis custos et conservator hic urbs atque imperium quisnam ille in res publicus monstrum qui scelus video civis sum expello is qui res publicus ex senatus auctoritas cum omnis bonus defendo et expello non alius aliquis sed is ipse crimen sum autem expello sine iudicium vis lapis ferrum servitium denique concito lex sum fero vasto atque relinquo forum et sicarius servio trado et is lex qui ut ne fero senatus sum vestis muto


etsi me attentissimis animis summa cum benignitate auditis, iudices, tamen vereor ne quis forte vestrum miretur quid haec mea oratio tam longa aut tam alte repetita velit, aut quid ad P. Sesti causam eorum qui ante huius tribunatum rem publicam vexarunt delicta pertineant. mihi autem hoc propositum est ostendere, omnia consilia P. Sesti mentemque totius tribunatus hanc fuisse, ut adflictae et perditae rei publicae quantum posset mederetur. ac si in exponendis vulneribus illis de me ipso plura dicere videbor, ignoscitote; nam et illam meam cladem vos et omnes boni maximum esse rei publicae vulnus iudicastis, et P. Sestius est reus non suo, sed meo nomine: qui cum omnem vim sui tribunatus in mea salute consumpserit, necesse est meam causam praeteriti temporis cum huius praesenti defensione esse coniunctam.

etsi ego attendo animus summus cum benignitas audio iudex tamen vereor ne quis fors vester miro quis hic meus oratio tam longus aut tam altus repeto volo aut quis ad p sestius causa is qui ante hic tribunatus res publicus vexo delictum pertineo ego autem hic propono sum ostendo omnis consilium p sestius mens totus tribunatus hic sum ut affligo et perdo res publicus quantus possum medeor atque si in expono vulnus ille de ego ipse multus dico video ignosco nam et ille meus clades tu et omnis bonus magnus sum res publicus vulnus judico et p sestius sum reus non suus sed meus nomen qui cum omnis vis suus tribunatus in meus salus consumo necesse sum meus causa praetereo tempus cum hic praesens defensio sum conjungo


alter unguentis adfluens, calamistrata coma, despiciens conscios stuprorum ac veteres vexatores aetatulae suae, puteali et faeneratorum gregibus inflatus, a quibus compulsus olim, ne in Scyllaeo illo aeris alieni tamquam fretu ad columnam adhaeresceret, in tribunatus portum perfugerat, contemnebat equites Romanos, minitabatur senatui, venditabat se operis atque ab iis se ereptum ne de ambitu causam diceret praedicabat, ab isdemque se etiam invito senatu provinciam sperare dicebat; eamque nisi adeptus esset, se incolumem nullo modo fore arbitrabatur.

alter unguentum affluo calamistratus coma despicio conscius stuprum atque vetus vexator aetatula suus puteal et faenerator grex inflo ab qui compello olim ne in scyllaeus ille aer alienus tamquam fretus ad columna adhaeresco in tribunatus portus perfugio contemno eques romanus minito senatus vendito sui opus atque ab is sui eripio ne de ambitus causa dico praedico ab idem sui etiam invito senatus provincia spero dico eo nisi adipiscor sum sui incolumis nullus modo sum arbitror


sed quoniam singulis criminibus ceteri responderunt, dicam ego de omni statu P. Sesti, de genere vitae, de natura, de moribus, de incredibili amore in bonos, de studio conservandae salutis communis atque oti; contendamque, si modo id consequi potero, ut in hac confusa atque universa defensione nihil ab me quod ad vestram quaestionem, nihil quod ad reum, nihil quod ad rem publicam pertineat praetermissum esse videatur. et quoniam in gravissimis temporibus civitatis atque in ruinis eversae atque adflictae rei publicae P. Sesti tribunatus est a Fortuna ipsa conlocatus, non adgrediar ad illa maxima atque amplissima prius quam docuero quibus initiis ac fundamentis haec tantae summis in rebus laudes excitatae sint.

sed quoniam singuli crimen ceterus respondeo dico ego de omnis status p sestius de genus vita de natura de mos de incredibilis amor in bonus de studium conservo salus communis atque otium contendo si modo is consequor possum ut in hic confundo atque universus defensio nihil ab ego qui ad vester quaestio nihil qui ad reus nihil qui ad res publicus pertineo praetermitto sum video et quoniam in gravis tempus civitas atque in ruina everro atque affligo res publicus p sestius tribunatus sum ab fortuna ipse conloco non aggredior ad ille maximus atque amplus prior quam doceo qui initium atque fundamentum hic tantus summus in res laus excito sum


hunc nemo erat quin verissime sentire diceret. sed post eum rogatus Cn. Pompeius, adprobata laudataque Cottae sententia, dixit sese oti mei causa, ut omni populari concitatione defungerer, censere ut ad senatus auctoritatem populi quoque Romani beneficium erga me adiungeretur. Cum omnes certatim aliusque alio gravius atque ornatius de mea salute dixisset fieretque sine ulla varietate discessio, surrexit, ut scitis, Atilius hic Gavianus; nec ausus est, cum esset emptus, intercedere; noctem sibi ad deliberandum postulavit. clamor senatus, querelae, preces, socer ad pedes abiectus. ille se adfirmare postero die moram nullam esse facturum. creditum est; discessum est. illi interea deliberatori merces longa interposita nocte duplicata est. consecuti dies pauci omnino Ianuario mense per quos senatum haberi liceret; sed tamen actum nihil nisi de me.

hic nemo sum quin verus sentio dico sed post is rogo cn pompejus adprobo laudo cotta sententia dico sui otium meus causa ut omnis populor concitatio defungor censeo ut ad senatus auctoritas populus quoque romanus beneficium erga ego adjungo cos omnis certatim alius alius gravis atque orno de meus salus dico fio sine ullus varietas discessio surgo ut scio atilius hic gavianus neque audeo sum cum sum emo intercedo nox sui ad delibero postulo clamor senatus querela prex socer ad pes abicio ille sui adfirmaris posterus dies mora nullus sum facio credo sum discedo sum ille interea deliberator merces longus interpono nox duplico sum consequor dies paucus omnino januarius mensis per qui senatus habeo licet sed tamen ago nihil nisi de ego


his se tribus auctoribus in consiliis capiendis, adiutoribus in re gerenda esse usurum dicebat; ex quibus unum habere exercitum in Italia maximum, duo, qui privati tum essent, et populo Romano praeesse et parare, si vellent, exercitum posse, idque facturos esse dicebat. nec mihi ille iudicium populi nec legitimam aliquam contentionem nec disceptationem aut causae dictionem, sed vim, arma, exercitus, imperatores, castra denuntiabat.

hic sui tres auctor in consilium capio adiutor in res gero sum utor dico ex qui unus habeo exercitus in italia magnus duo qui privo tum sum et populus romanus praesum et paro si volo exercitus possum is facio sum dico neque ego ille iudicium populus neque legitimus aliqui contentio neque disceptatio aut causa dictio sed vis arma exercitus imperator castrum denuntio


atqui ne ex eo quidem tempore id egit Sestius ut a suis munitus tuto in foro magistratum gereret, rem publicam administraret. itaque fretus sanctitate tribunatus, cum se non modo contra vim et ferrum sed etiam contra verba atque interfationem legibus sacratis esse armatum putaret, venit in templum Castoris, obnuntiavit consuli: cum subito manus illa Clodiana, in caede civium saepe iam victrix, exclamat, incitatur, invadit; inermem atque imparatum tribunum alii gladiis adoriuntur, alii fragmentis saeptorum et fustibus; a quibus hic multis vulneribus acceptis ac debilitato corpore et contrucidato se abiecit exanimatus, neque ulla alia re ab se mortem nisi opinione mortis depulit. quem cum iacentem et concisum plurimis vulneribus extremo spiritu exsanguem et confectum viderent, defetigatione magis et errore quam misericordia et modo aliquando caedere destiterunt.

atqui ne ex is quidem tempus is ago sestius ut ab suus munio tueor in forum magistratus gero res publicus administro itaque fretus sanctitas tribunatus cum sui non modo contra vis et ferrum sed etiam contra verbum atque interfatio lex sacro sum armo puto venio in templum castor obnuntio consul cum subeo manus ille clodianus in caedes civis saepe iam victrix exclamo incito invado inermis atque imparatus tribunus alius gladius adorio alius fragmentum saeptor et fustis ab qui hic multus vulnus accipio atque debilito corpus et contrucido sui abicio exanimo neque ullus alius res ab sui mors nisi opinio mors depello qui cum iaceo et concaedes multus vulnus exter spiritus exsanguis et conficio video defetigatio magis et error quam misericordia et modo aliquando caedo desisto


hic tum senatus sollicitus, vos, equites Romani, excitati, Italia cuncta permota, omnes denique omnium generum atque ordinum cives summae rei publicae a consulibus atque a summo imperio petendum esse auxilium arbitrabantur, cum illi soli essent praeter furiosum illum tribunum duo rei publicae turbines, qui non modo praecipitanti patriae non subvenirent, sed eam nimium tarde concidere maererent. flagitabatur ab his cotidie cum querelis bonorum omnium tum etiam precibus senatus, ut meam causam susciperent, agerent aliquid, denique ad senatum referrent: non modo negando, sed etiam inridendo amplissimum quemque illius ordinis insequebantur.

hic tum senatus sollicitus tu eques romanus excitas italia cunctus permoueo omnis denique omnis gener atque ordo civis summa res publicus ab consul atque ab superus imperium peto sum auxilium arbitror cum ille solus sum praeter furiosus ille tribunus duo res publicus turbo qui non modo praecipito patria non subvenio sed is nimium tardus concaedes maereo flagito ab hic cottidie cum querela bonus omnis tum etiam prex senatus ut meus causa suscipio ago aliquis denique ad senatus refero non modo nego sed etiam irrideo amplus quisque ille ordo insequor


atque eorum alter fefellit neminem. quis enim clavum tanti imperi tenere et gubernacula rei publicae tractare in maximo cursu ac fluctibus posse arbitraretur hominem emersum subito ex diuturnis tenebris lustrorum ac stuprorum, vino, ganeis, lenociniis adulteriisque confectum? cum is praeter spem in altissimo gradu alienis opibus positus esset, qui non modo tempestatem impendentem intueri temulentus, sed ne lucem quidem insolitam aspicere posset.

atque is alter fallo nemo quis enim clavus tantus imperium teneo et gubernaculum res publicus tractaris in maximus cursus atque fluctus possum arbitror homo emergo subeo ex diuturnus tenebrae lustrum atque stuprum vinum ganea lenocinium adulterium conficio cum is praeter spes in alo gradus alienus ops pono sum qui non modo tempestas impendeo intueor temulentus sed ne lux quidem insolitus aspicio possum


harum rerum tot atque tantarum esse defensorem et patronum magni animi est, magni ingeni magnaeque constantiae. etenim in tanto civium numero magna multitudo est eorum qui aut propter metum poenae, peccatorum suorum conscii, novos motus conversionesque rei publicae quaerant, aut qui propter insitum quendam animi furorem discordiis civium ac seditione pascantur, aut qui propter implicationem rei familiaris communi incendio malint quam suo deflagrare. qui cum tutores sunt et duces suorum studiorum vitiorumque nacti, in re publica fluctus excitantur, ut vigilandum sit iis qui sibi gubernacula patriae depoposcerunt, enitendumque omni scientia ac diligentia ut, conservatis iis quae ego paulo ante fundamenta ac membra esse dixi, tenere cursum possint et capere oti illum portum et dignitatis.

haris res tot atque tantaris sum defensor et patronus magnus animus sum magnus ingenium magnus constantia etenim in tantus civis numerus magnus multitudo sum is qui aut propter metus poena peccator suus conscius novi moueo conversio res publicus quaero aut qui propter inquiro quidam animus furor discordia civis atque seditio pasco aut qui propter implicatio res familiaris communis incendium malo quam suus deflagraris qui cum tutor sum et dux suus studium vitium nanciscor in res publicus fluctus excito ut vigilo sum is qui sui gubernaculum patria deposco eniteo omnis scientia atque diligentia ut conservo is qui ego paulus ante fundamentum atque membrum sum dico teneo cursus possum et capio otium ille portus et dignitas


qui autem bonam famam bonorum, quae sola vere gloria nominari potest, expetunt, aliis otium quaerere debent et voluptates, non sibi. sudandum est iis pro communibus commodis, adeundae inimicitiae, subeundae saepe pro re publica tempestates: cum multis audacibus, improbis, non numquam etiam potentibus dimicandum. haec audivimus de clarissimorum virorum consiliis et factis, haec accepimus, haec legimus. neque eos in laude positos videmus qui incitarunt aliquando populi animos ad seditionem, aut qui largitione caecarunt mentis imperitorum, aut qui fortis et claros viros et bene de re publica meritos in invidiam aliquam vocaverunt. levis hos semper nostri homines et audacis et malos et perniciosos civis putaverunt. at vero qui horum impetus et conatus represserunt, qui auctoritate, qui fide, qui constantia, qui magnitudine animi consiliis audacium restiterunt, hi graves, hi principes, hi duces, hi auctores huius dignitatis atque imperi semper habiti sunt.

qui autem bonus fama bonus qui solus verus gloria nominaris possum expeto alius otium quaero debeo et voluptas non sui sudo sum is pro communis commodus adeo inimicitia subeo saepe pro res publicus tempestas cum multus audax improbus non numquam etiam possum dimico hic audio de clarus vir consilium et facio hic accipio hic lego neque is in laus pono video qui incito aliquando populus animus ad seditio aut qui largitio caeco mens imperitor aut qui fortis et clarus vir et bene de res publicus mereo in invidia aliqui voco levis hic semper noster homo et audax et malus et perniciosus civis puto at verus qui hic impetus et conor reprimo qui auctoritas qui fides qui constantia qui magnitudo animus consilium audacium resto hic gravis hic princeps hic dux hic auctor hic dignitas atque imperium semper habeo sum


exponam enim hodierno die, iudices, omnem rationem facti et consili mei, neque huic vestro tanto studio audiendi nec vero huic tantae multitudini, quanta mea memoria numquam ullo in iudicio fuit, deero. nam si ego in causa tam bona, tanto studio senatus, consensu tam incredibili bonorum omnium, tam parato populo, tota denique Italia ad omnem contentionem expedita, cessi tribuni plebis, despicatissimi hominis, furori, contemptissimorum consulum levitatem audaciamque pertimui, nimium me timidum, nullius animi, nullius consili fuisse confiteor.

expono enim hodiernus dies iudex omnis ratio facio et consilium meus neque hic vester tantus studium audio neque verus hic tantus multitudo quantus meus memoria numquam ullus in iudicium sum desum nam si ego in causa tam bonus tantus studium senatus consensus tam incredibilis bonus omnis tam paro populus totus denique italia ad omnis contentio expedio cedo tribunus plebs despica homo furor contemno consul levitas audacia pertimeo nimium ego timidus nullus animus nullus consilium sum confiteor


habes igitur quod ex me quaesisti, qui essent optimates. non est natio, ut dixisti; quod ego verbum agnovi; est enim illius a quo uno maxime P. Sestius se oppugnari videt, hominis eius qui hanc nationem deleri et concidi cupivit, qui C. Caesarem, mitem hominem et a caede abhorrentem, saepe increpuit, saepe accusavit, cum adfirmaret illum numquam, dum haec natio viveret, sine cura futurum. nihil profecit de universis: de me agere non destitit; me oppugnavit, primum per indicem Vettium, quem in contione de me et de clarissimis viris interrogavit,—in quo tamen eos civis coniunxit eodem periculo et crimine, ut a me inierit gratiam quod me cum amplissimis et fortissimis viris congregavit.

habeo igitur qui ex ego quaero qui sum optimas non sum natio ut dico qui ego verbum anosco sum enim ille ab quo unus magnus p sestius sui oppugnaris video homo is qui hic natio deleo et concaedes cupio qui que caesaris mitis homo et ab caedes abhorreo saepe increpo saepe accuso cum adfirmo ille numquam dum hic natio vivo sine cura sum nihil proficio de universus de ego ago non desisto ego oppugno primus per index vettius qui in contio de ego et de clarus vis interrogo in quo tamen is civis conjungo idem periculum et crimen ut ab ego ineo gratia qui ego cum amplus et fortis vis congrego


haec qui pro virili parte defendunt optimates sunt, cuiuscumque sunt ordinis; qui autem praecipue suis cervicibus tanta munia atque rem publicam sustinent, hi semper habiti sunt optimatium principes, auctores et conservatores civitatis. huic hominum generi fateor, ut ante dixi, multos adversarios, inimicos, invidos esse, multa proponi pericula, multas inferri iniurias, magnos esse experiundos et subeundos labores; sed mihi omnis oratio est cum virtute non cum desidia, cum dignitate non cum voluptate, cum iis qui se patriae, qui suis civibus, qui laudi, qui gloriae, non qui somno et conviviis et delectationi natos arbitrantur. nam si qui voluptatibus ducuntur et se vitiorum inlecebris et cupiditatium lenociniis dediderunt, missos faciant honores, ne attingant rem publicam, patiantur virorum fortium labore se otio suo perfrui.

hic qui pro virilis pars defendo optimas sum quicumque sum ordo qui autem praecipuus suus cervix tantus munia atque res publicus sustineo hic semper habeo sum optimas princeps auctor et conservator civitas hic homo gener fateor ut ante dico multus adversarius inimicus invidus sum multus propono periculum multus infero injuria magnus sum experior et subeo labor sed ego omnis oratio sum cum virtus non cum desidia cum dignitas non cum voluptas cum is qui sui patria qui suus civis qui laus qui gloria non qui somnus et convivium et delectatio nascor arbitror nam si qui voluptas duco et sui vitium illecebra et cupiditas lenocinium dedo mitto facio honor ne attingo res publicus patior vir fors labor sui otium suus perfruor


meam causam senatus palam, equester ordo acerrime, cuncta Italia publice, omnes boni proprie enixeque susceperant. eas res gesseram quarum non unus auctor sed dux omnium voluntatis fuissem, quaeque non modo ad singularem meam gloriam sed ad communem salutem omnium civium et prope gentium pertinerent; ea condicione gesseram ut meum factum semper omnes praestare tuerique deberent.

meus causa senatus palam equester ordo acer cunctus italia publicus omnis bonus proprius enitor suscipio is res gero qui non unus auctor sed dux omnis voluntas sum quisque non modo ad singularis meus gloria sed ad communis salus omnis civis et prope gens pertineo is condicio gero ut meus facio semper omnis praesto tueor debeo


et tu hoc loco laudas Milonem et iure laudas. quem enim umquam virum tam immortali virtute vidimus? qui nullo praemio proposito praeter hoc, quod iam contritum et contemptum putatur, iudicium bonorum, omnia pericula, summos labores, gravissimas contentiones inimicitiasque suscepit, qui mihi unus ex omnibus civibus videtur re docuisse, non verbis, et quid oporteret a praestantibus viris in re publica fieri et quid necesse esset: oportere hominum audacium, eversorum rei publicae, sceleri legibus et iudiciis resistere; si leges non valerent, iudicia non essent, si res publica vi consensuque audacium armis oppressa teneretur, praesidio et copiis defendi vitam et libertatem necesse esse. hoc sentire prudentiae est, facere fortitudinis; et sentire vero et facere perfectae cumulataeque virtutis.

et tu hic locus laudo milo et ius laudo qui enim umquam vir tam immortal virtus video qui nullus praemium propono praeter hic qui iam contero et contemno puto iudicium bonus omnis periculum summus labor gravis contentio inimicitia suscipio qui ego unus ex omnis civis video res doceo non verbum et quis oportet ab praesto vis in res publicus fio et quis necesse sum oportet homo audacium eversor res publicus scelus lex et iudicium resisto si lex non valeo iudicium non sum si res publicus vis consentio audacium arma opprimo teneo praesidium et copia defendo vita et libertas necesse sum hic sentio prudentia sum facio fortitudo et sentio verus et facio perficio cumulo virtus


videtisne igitur quantum intersit inter populum Romanum et contionem? dominos contionum omni odio populi notari, quibus autem consistere in operarum contionibus non liceat, eos omni populi Romani significatione decorari?

video igitur quantus intersum inter populus romanus et contio dominus contio omnis odium populus notaris qui autem consisto in operaris contio non licet is omnis populus romanus significatio decoraris


quae cum essent eius modi, iudices, cum senatus duces nullos ac pro ducibus proditores aut potius apertos hostis haberet, equester ordo reus a consulibus citaretur, Italiae totius auctoritas repudiaretur, alii nominatim relegarentur, alii metu et periculo terrerentur, arma essent in templis, armati in foro, eaque non silentio consulum dissimularentur sed et voce et sententia comprobarentur, cum omnes urbem nondum excisam et eversam sed iam captam atque oppressam videremus: tamen his tantis malis tanto bonorum studio, iudices, restitissemus, sed me alii metus atque aliae curae suspicionesque moverunt.

qui cum sum is modus iudex cum senatus dux nullus atque pro dux proditor aut potis aperio hostis habeo equester ordo reus ab consul cito italia totus auctoritas repudio alius nominatim relego alius metus et periculum terreo arma sum in templum armatus in forum is non silentium consul dissimulo sed et vox et sententia comprobo cum omnis urbs nondum excaedo et everro sed iam capio atque opprimo video tamen hic tantus malus tantus bonus studium iudex resto sed ego alius metus atque alius cura suspicio moveo


nam quid ego de aedili ipso loquar, qui etiam diem dixit et accusavit de vi Milonem? neque hic tamen ulla umquam iniuria adducetur ut eum tali virtute tantaque firmitate animi se in rem publicam fuisse paeniteat; sed qui haec vident adulescentes quonam suas mentis conferent? ille qui monumenta publica, qui aedis sacras, qui domos inimicorum suorum oppugnavit excidit incendit, qui stipatus semper sicariis, saeptus armatis, munitus indicibus fuit, quorum hodie copia redundat, qui et peregrinam manum facinerosorum concitavit et servos ad caedem idoneos emit et in tribunatu carcerem totum in forum effudit, volitat aedilis, accusat eum qui aliqua ex parte eius furorem exsultantem repressit: hic qui se est tutatus sic ut in privata re deos penatis suos, in re publica iura tribunatus atque auspicia defenderet, accusare eum moderate a quo ipse nefarie accusatur per senatus auctoritatem non est situs.

nam quis ego de aedilis ipse loquor qui etiam dies dico et accuso de vis milo neque hic tamen ullus umquam iniuria adduco ut is talis virtus tantus firmitas animus sui in res publicus sum paeniteo sed qui hic video adulescens quonam suus mens confero ille qui monumentum publicus qui aedes sacer qui domus inimicus suus oppugno excido incendo qui stipo semper sicarius saepio armo munio indicibus sum qui hodie copia redundo qui et peregrinus manus facinerosus concito et servus ad caedes idoneus emo et in tribunatus carcer totus in forum effundo volito aedilis accuso is qui aliqui ex pars is furor exsulto reprimo hic qui sui sum tuto sic ut in privo res deus penates suus in res publicus ius tribunatus atque auspicium defendo accuso is modero ab quo ipse nefarius accuso per senatus auctoritas non sum sino


qua re patefacta—neque enim dissimulari tantum scelus poterat nec latere—promulgantur uno eodemque tempore rogationes ab eodem tribuno de mea pernicie et de provinciis consulum nominatim.

qui res patefacio neque enim dissimularis tantus scelus possum neque lateo promulgo unus idem tempus rogatio ab idem tribunus de meus pernicies et de provincia consul nominatim


si quis antea, iudices, mirabatur quid esset quod, pro tantis opibus rei publicae tantaque dignitate imperi, nequaquam satis multi cives forti et magno animo invenirentur qui auderent se et salutem suam in discrimen offerre pro statu civitatis et pro communi libertate, ex hoc tempore miretur potius si quem bonum et fortem civem viderit, quam si quem aut timidum aut sibi potius quam rei publicae consulentem. nam ut omittatis de unius cuiusque casu cogitando recordari, uno aspectu intueri potestis eos qui cum senatu, cum bonis omnibus, rem publicam adflictam excitarint et latrocinio domestico liberarint, maestos sordidatos reos, de capite, de fama, de civitate, de fortunis, de liberis dimicantis; eos autem qui omnia divina et humana violarint vexarint perturbarint everterint, non solum alacris laetosque volitare, sed etiam fortissimis atque optimis civibus periculum moliri, de se nihil timere.

si quis antea iudex miror quis sum qui pro tantus ops res publicus tantus dignitas imperium nequaquam satis multus civis fortis et magnus animus invenio qui audeo sui et salus suus in discrimen offero pro status civitas et pro communis libertas ex hic tempus miro potis si qui bonus et fortis civis video quam si qui aut timidus aut sui potis quam res publicus consulo nam ut omittas de unus quisque casus cogito recordaris unus aspectus intueor possum is qui cum senatus cum bonus omnis res publicus affligo excito et latrocinium domesticus libero maestus sordido reus de caput de fama de civitas de fortuna de liber dimico is autem qui omnis divino et humanus violo vexo perturbo everto non solus alacer laetus volitaris sed etiam fortis atque bonus civis periculum molior de sui nihil timeo


hanc ego viam, iudices, si aut asperam atque arduam aut plenam esse periculorum aut insidiarum negem, mentiar, praesertim cum id non modo intellexerim semper, sed etiam praeter ceteros senserim.

hic ego via iudex si aut asper atque arduus aut plenus sum periculum aut insidiaris nego mentior praesertim cum is non modo intellego semper sed etiam praeter ceterus sentio


illuc revertor: contra me cum sit actum, capta urbe atque oppressa, Gellium, Firmidium, Titium, eiusdem modi furias illis mercennariis gregibus duces et auctores fuisse, cum ipse lator nihil ab horum turpitudine, audacia, sordibus abhorreret. at cum de dignitate mea ferebatur, nemo sibi nec valetudinis excusationem nec senectutis satis iustam putavit; nemo fuit qui se non rem publicam mecum simul revocare in suas sedis arbitraretur.

illic revorto contra ego cum sum ago capio urbs atque opprimo gellius firmidium titius idem modus furio ille mercenarius grex dux et auctor sum cum ipse lator nihil ab hic turpitudo audacia sordes abhorreo at cum de dignitas meus fero nemo sui neque valetudo excusatio neque senectus satis iustus puto nemo sum qui sui non res publicus ego simul revocaris in suus sedes arbitror


recita, quaeso, L.Sesti, quid decrerint Capuae decuriones, ut iam puerilis tua vox possit aliquid significare inimicis vestris, quidnam, cum se conroborarit, effectura esse videatur. Decvrionvm decreta. non recito decretum officio aliquo expressum vicinitatis aut clientelae aut hospiti publici aut ambitionis aut commendationis gratia, sed recito memoriam perfuncti periculi, praedicationem amplissimi benefici, vocem offici praesentis, testimonium praeteriti temporis.

recito quaeso l sestius quis decerno capua decurio ut iam puerilis tuus vox possum aliquis significaris inimicus vester quisnam cum sui conroboro efficio sum video decvrionvm decretum non recito decretum officium aliquis exprimo vicinitas aut clientela aut hospes publicus aut ambitio aut commendatio gratia sed recito memoria perfungor periculum praedicatio amplus beneficus voco officio praesum testimonium praetereo tempus


descendit ad accusandum. quis umquam tam proprie rei publicae causa, nullis inimicitiis, nullis praemiis, nulla hominum postulatione aut etiam opinione id eum umquam esse facturum? fracti erant animi hominis; hoc enim accusante pristini illius sui iudici turpitudinem desperabat. ecce tibi consul, praetor, tribunus plebis nova novi generis edicta proponunt; ne reus adsit, ne citetur, ne quaeratur, ne mentionem omnino cuiquam iudicum aut iudiciorum facere liceat! quid ageret vir ad virtutem, dignitatem, gloriam natus vi sceleratorum hominum conroborata, legibus iudiciisque sublatis? cervices tribunus plebis privato, praestantissimus vir profligatissimo homini daret? an causam susceptam adfligeret? an se domi contineret? et vinci turpe putavit et deterreri et clam eripi: id egit ut, quoniam sibi in illum legibus uti non liceret, illius vim neque in suo neque in rei publicae periculo pertimesceret.

descendo ad accuso quis umquam tam proprius res publicus causa nullus inimicitia nullus praemium nullus homo postulatio aut etiam opinio is is umquam sum facio frango sum animus homo hic enim accuso pristinus ille suus judicium turpitudo despero ecce tu consul praetor tribunus plebs novo nosco genus edico propono ne reus adsum ne cito ne quaero ne mentio omnino quisquam iudex aut iudicium facio licet quis ago vir ad virtus dignitas gloria nascor vis scelero homo conroboro lex judicium tollo cervix tribunus plebs privo praesto vir profligo homo do an causa suscipio affligo an sui domus contineo et vinco turpis puto et deterreo et clam eripio is ago ut quoniam sui in ille lex uti non licet ille vis neque in suus neque in res publicus periculum pertimesco


scio enim tum non mihi vestrum studium, sed meum prope vestro defuisse. contenderem contra tribunum plebis privatus armis? vicissent improbos boni, fortes inertis; interfectus esset is qui hac una medicina sola potuit a rei publicae peste depelli. quid deinde? quis reliqua praestaret? cui denique erat dubium quin ille sanguis tribunicius, nullo praesertim publico consilio profusus, consules ultores et defensores esset habiturus? cum quidam in contione dixisset aut mihi semel pereundum aut bis esse vincendum. quid erat bis vincere? id profecto, ut, si cum amentissimo tribuno plebis decertassem, cum consulibus ceterisque eius ultoribus dimicarem.

scio enim tum non ego vester studium sed meus prope vester desum contendo contra tribunus plebs privo arma vinco improbus bonus fortis iners interficio sum is qui hic unus medicina solus possum ab res publicus pestis depello quis deinde quis reliquus praesto qui denique sum dubius quin ille sanguis tribunicius nullus praesertim publicus consilium profundo consul ultor et defensor sum habeo cum quidam in contio dico aut ego semel pereo aut bis sum vinco quis sum bis vinco is profecto ut si cum amens tribunus plebs decerto cum consul ceter is ultor dimicaris


erat igitur in luctu senatus, squalebat civitas publico consilio veste mutata, nullum erat Italiae municipium, nulla colonia, nulla praefectura, nulla Romae societas vectigalium, nullum conlegium aut concilium aut omnino aliquod commune consilium quod tum non honorificentissime de mea salute decrevisset: cum subito edicunt duo consules ut ad suum vestitum senatores redirent. quis umquam consul senatum ipsius decretis parere prohibuit? quis tyrannus miseros lugere vetuit? Parumne est, Piso, ut omittam Gabinium, quod tantum homines fefellisti ut neglegeres auctoritatem senatus, optimi cuiusque consilia contemneres, rem publicam proderes, consulare nomen adfligeres? etiamne edicere audebas ne maererent homines meam, suam, rei publicae calamitatem, ne hunc suum dolorem veste significarent? Sive illa vestis mutatio ad luctum ipsorum sive ad deprecandum valebat, quis umquam tam crudelis fuit qui prohiberet quemquam aut sibi maerere aut ceteris supplicare?

sum igitur in luctus senatus squaleo civitas publicus consilium vestis muto nullus sum italia municipium nullus colonia nullus praeficio nullus roma societas vectigalis nullus collegium aut concilium aut omnino aliqui communis consilium qui tum non honorificus de meus salus decerno cum subeo edico duo consul ut ad suus vestio senator redeo quis umquam consul senatus ipse decretum pareo prohibeo quis tyrannus miser lugeo veto paros sum piso ut omitto gabinius qui tantus homo fallo ut neglego auctoritas senatus bonus quisque consilium contemno res publicus prodo consularis nomen affligo etiam edico audeo ne maereo homo meus suus res publicus calamitas ne hic suus dolor vestis significo sive ille vestio mutatio ad luctus ipse sive ad deprecor valeo quis umquam tam crudelis sum qui prohibeo quisquam aut sui maereo aut ceterus supplicaris


quid? sua sponte homines in amicorum periculis vestitum mutare non solent? pro te ipso, Piso, nemone mutabit? ne isti quidem quos legatos non modo nullo senatus consulto, sed etiam repugnante senatu tibi tute legasti? ergo hominis desperati et proditoris rei publicae casum lugebunt fortasse qui volent: civis florentissimi benivolentia bonorum et optime de salute patriae meriti periculum, coniunctum cum periculo civitatis, lugere senatui non licebit? idemque consules, si appellandi sunt consules quos nemo est quin non modo ex memoria sed etiam ex fastis evellendos putet, pacto iam foedere provinciarum, producti in circo Flaminio in contionem ab illa furia ac peste patriae, maximo cum gemitu vestro, illa omnia quae tum contra me contraque rem publicam agebantur voce ac sententia sua comprobaverunt.

quis suus sponte homo in amicus periculum vestio muto non soleo pro tu ipse piso nemo muto ne iste quidem qui legatus non modo nullus senatus consultum sed etiam repugno senatus tu tueor lego ergo homo despero et proditor res publicus casus lugeo fortasse qui volo civis floreo benevolens bonus et optume de salus patria mereo periculum conjungo cum periculum civitas lugeo senatus non liceo idem consul si appello sum consul qui nemo sum quin non modo ex memoria sed etiam ex faveo evello puto pacisco iam foedus provinciaris produco in circus flaminius in contio ab ille furio atque pestis patria maximus cum gemitus vester ille omnis qui tum contra ego contra res publicus ago vox atque sententia suus comprobo


primum non est periculum ne quis umquam incidat in eius modi consules, praesertim si erit iis id quod debetur persolutum. deinde numquam iam, ut spero, quisquam improbus consilio et auxilio bonorum se oppugnare rem publicam dicet illis tacentibus, nec armati exercitus terrorem opponet togatis; neque erit iusta causa ad portas sedenti imperatori qua re suum terrorem falso iactari opponique patiatur. numquam autem erit tam oppressus senatus ut ei ne supplicandi quidem ac lugendi sit potestas, tam captus equester ordo ut equites Romani a consule relegentur. quae cum omnia atque etiam multo alia maiora, quae consulto praetereo, accidissent, videtis me tamen in meam pristinam dignitatem brevi tempore doloris interiecto rei publicae voce esse revocatum.

primus non sum periculum ne quis umquam incido in is modus consul praesertim si sum is is qui debeo persolvo deinde numquam iam ut spero quisquam improbus consilium et auxilium bonus sui oppugnaris res publicus dico ille taceo neque armatus exercitus terror oppono togatus neque sum iustus causa ad porta sedeo imperator qui res suus terror fallo iactaris oppono patior numquam autem sum tam opprimo senatus ut is ne supplico quidem atque lugeo sum potestas tam capio equester ordo ut eques romanus ab consul relego qui cum omnis atque etiam multus alius magnus qui consultum praetereo accido video ego tamen in meus pristinus dignitas brevis tempus dolor interiacio res publicus vox sum revoco


in quo eius temeritatem satis mirari, iudices, non queo. facit apertissime contra legem; facit is qui neque elabi ex iudicio iucunditate sua neque emitti gratia potest, neque opibus et potentia leges ac iudicia perfringere. quae res hominem impellit ut sit tam intemperans iste nimia gloriae cupiditate? familiam gladiatoriam, credo, nactus est speciosam, nobilem, gloriosam; norat studia populi, videbat clamores et concursus futuros. hac exspectatione elatus homo flagrans cupiditate gloriae tenere se non potuit quin eos gladiatores induceret, quorum esset ipse pulcherrimus. si ob eam causam peccaret, pro recenti populi Romani in se beneficio populari studio elatus, tamen ignosceret nemo: cum vero ne de venalibus quidem homines electos, sed ex ergastulis emptos nominibus gladiatoriis ornarit, et sortito alios Samnitis alios provocatores fecerit, tanta licentia, tanta legum contemptio nonne quem habitura sit exitum pertimescit?

in quo is temeritas satis miror iudex non queo facio aperio contra lex facio is qui neque elabor ex iudicium iucunditas suus neque emitto gratia possum neque ops et potentia lex atque iudicium perfringo qui res homo impello ut sum tam intempero iste nimius gloria cupiditas familia gladiatorius credo nanciscor sum speciosus nobilis gloriosus norat studium populus video clamor et concursus sum hic exspectatio effero homo flagro cupiditas gloria teneo sui non possum quin is gladiator induco qui sum ipse pulcher si ob is causa pecco pro recens populus romanus in sui beneficium populor studium effero tamen ignosco nemo cum verus ne de venal quidem homo eligo sed ex ergastulum emo nomen gladiatorius orno et sortior alius samnites alius provocator facio tantus licentia tantus lex contemptio nonne qui habeo sum exitus pertimesco


si hoc non est satis, quod haec omnia deleta videntur reditu meo, multo mihi, multo, inquam, iudices, praestat in eandem illam recidere fortunam quam tantam importare meis defensoribus et conservatoribus calamitatem. an ego in hac urbe esse possim, his pulsis qui me huius urbis compotem fecerunt? non ero, non potero esse, iudices; neque hic umquam puer, qui his lacrimis qua sit pietate declarat, amisso patre suo propter me, me ipsum incolumem videbit, nec, quotienscumque me viderit, ingemescet ac pestem suam ac patris sui se dicet videre. ego vero hos in omni fortuna, quaecumque erit oblata, complectar, nec me ab iis quos meo nomine sordidatos videtis umquam ulla fortuna divellet; neque eae nationes quibus me senatus commendavit, quibus de me gratias egit, hunc exsulem propter me sine me videbunt.

si hic non sum satis qui hic omnis deleo video reditus meus multus ego multus inquam iudex praesto in idem ille recido fortuna quam tantus importaris meus defensor et conservator calamitas an ego in hic urbs sum possum hic pello qui ego hic urbs compos facio non sum non possum sum iudex neque hic umquam puer qui hic lacrima qui sum pietas declaro amitto pater suus propter ego ego ipse incolumis video neque quotienscumque ego video ingemescet atque pestis suus atque pater suus sui dico video ego verus hic in omnis fortuna quicumque sum offertor complector neque ego ab is qui meus nomen sordido video umquam ullus fortuna divello neque is natio qui ego senatus commendo qui de ego gratia ago hic exsul propter ego sine ego video


hic aliquando, serius quam ipse vellet, Cn. Pompeius invitissimis iis qui mentem optimi ac fortissimi viri suis consiliis fictisque terroribus a defensione meae salutis averterant, excitavit illam suam non sopitam, sed suspicione aliqua retardatam consuetudinem rei publicae bene gerendae. non est passus ille vir, qui sceleratissimos civis, qui acerrimos hostis, qui maximas nationes, qui reges, qui gentis feras atque inauditas, qui praedonum infinitam manum, qui etiam servitia virtute victoriaque domuisset, qui omnibus bellis terra marique compressis imperium populi Romani orbis terrarum terminis definisset, rem publicam everti scelere paucorum, quam ipse non solum consiliis sed etiam sanguine suo saepe servasset: accessit ad causam publicam, restitit auctoritate sua reliquis rebus, questus est de praeteritis.

hic aliquando serus quam ipse volo cn pompejus invitus is qui mens bonus atque fortis vir suus consilium fingo terror ab defensio meus salus averto excito ille suus non sopio sed suspicio aliqui retardo consuetudo res publicus bene gero non sum patior ille vir qui scelero civis qui acer hostis qui magnus natio qui rex qui gens ferus atque inaudio qui praedo infinitus manus qui etiam servitium virtus victoria domo qui omnis bellum terra mare comprimo imperium populus romanus orbis terra terminus definio res publicus everto scelus paucus quam ipse non solus consilium sed etiam sanguis suus saepe servo accedo ad causa publicus resto auctoritas suus reliquus res queror sum de praetereo


captum erat forum anno superiore, aede Castoris tamquam arce aliqua a fugitivis occupata: silebatur. omnia hominum cum egestate tum audacia perditorum clamore, concursu, vi, manu gerebantur: perferebatis. magistratus templis pellebantur, alii omnino aditu ac foro prohibebantur: nemo resistebat. gladiatores ex praetoris comitatu comprensi, in senatum introducti, confessi, in vincla coniecti a Milone, emissi a Serrano: mentio nulla. forum corporibus civium Romanorum constratum caede nocturna: non modo nulla nova quaestio, sed etiam vetera iudicia sublata. tribunum plebis plus viginti vulneribus acceptis iacentem moribundumque vidistis: alterius tribuni plebis divini hominis—dicam enim quod sentio et quod mecum sentiunt omnes—divini, insigni quadam, inaudita, nova magnitudine animi, gravitate, fide praediti, domus est oppugnata ferro, facibus, exercitu Clodiano.

capio sum forum annus superus aedes castor tamquam arx aliqui ab fugitivus occupo sileo omnis homo cum egestas tum audacia perdo clamor concursus vis manus gero perfero magistratus templum pello alius omnino aditus atque forum prohibeo nemo resisto gladiator ex praetor comito comprensi in senatus introduco confiteor in vinclum conicio ab milo emitto ab serranus mentior nullus forum corpus civis romanus consterno caedes nocturnus non modo nullus novo quaestio sed etiam vetero iudicium tollo tribunus plebs multus viginti vulnus accipio iaceo moribundus video alter tribunus plebs divinus homo dico enim qui sentio et qui ego sentio omnis divinus insignio quidam inaudio novo magnitudo animus gravitas fides praeditus domus sum oppugno ferrum fax exercitus clodianus


erat hic omnium sermo: est tamen rei publicae magnum firmumque subsidium; habeo quem opponam labi illi atque caeno; vultu me dius fidius conlegae sui libidinem levitatemque franget; habebit senatus in hunc annum quem sequatur; non deerit auctor et dux bonis. mihi denique homines praecipue gratulabantur, quod habiturus essem contra tribunum plebis furiosum et audacem cum amicum et adfinem tum etiam fortem et gravem consulem.

sum hic omnis sermo sum tamen res publicus magnus firmus subsidium habeo qui oppono labor ille atque caenum vultus ego dius fidus collega suus libido levitas frango habeo senatus in hic annus qui sequor non desum auctor et dux bonus ego denique homo praecipuus gratulor qui habeo sum contra tribunus plebs furiosus et audax cum amicus et affinis tum etiam fortis et gravis consul


duxit uxorem patre vivo optimi et calamitosissimi viri filiam, L. Scipionis. clara in hoc P. Sesti pietas exstitit et omnibus grata, quod et Massiliam statim profectus est, ut socerum videre consolarique posset fluctibus rei publicae expulsum, in alienis terris iacentem, quem in maiorum suorum vestigiis stare oportebat, et ad eum filiam eius adduxit, ut ille insperato aspectu complexuque si non omnem at aliquam partem maeroris sui deponeret, et maximis pro illa necessitudine studiis et officiis et illius aerumnam, quoad vixit, et filiae solitudinem sustentavit. possum multa dicere de liberalitate, de domesticis officiis, de tribunatu militari, de provinciali in eo magistratu abstinentia; sed mihi ante oculos obversatur rei publicae dignitas, quae me ad sese rapit, haec minora relinquere hortatur.

duco uxor pater vivo bonus et calamitosus vir filia l scipio clarus in hic p sestius pietas exsisto et omnis gratus qui et massilia statim proficiscor sum ut socer video consolo possum fluctus res publicus expello in alienus terra iaceo qui in magnus suus vestigium sto oportet et ad is filia is adduco ut ille insperatus aspectus complector si non omnis at aliqui pars maeror suus depono et magnus pro ille necessitudo studium et officium et ille aerumna quoad vivo et filia solitudo sustento possum multus dico de liberalitas de domesticus officium de tribunatus militaris de provincial in is magistratus abstinentia sed ego ante oculus obverso res publicus dignitas qui ego ad sui rapio hic parvus relinquo hortor


sed tamen et Crassus a consulibus meam causam suscipiendam esse dicebat, et eorum fidem Pompeius implorabat neque se privatum publice susceptae causae defuturum esse dicebat; quem virum studiosum mei, cupidissimum rei publicae conservandae, domi meae certi homines ad eam rem positi monuerunt ut esset cautior, eiusque vitae a me insidias apud me domi positas esse dixerunt; atque hanc eius suspicionem alii litteris mittendis, alii nuntiis, alii coram ipsi excitaverunt, ut ille, cum a me certe nihil timeret, ab illis, ne quid meo nomine molirentur, sibi cavendum putaret. ipse autem Caesar, quem maxime homines ignari veritatis mihi esse iratum putabant, erat ad portas, erat cum imperio; erat in Italia eius exercitus, inque eo exercitu ipsius tribuni plebis, inimici mei, fratrem praefecerat.

sed tamen et crassus ab consul meus causa suscipio sum dico et is fides pompejus imploro neque sui privo publicus suscipio causa desum sum dico qui vir studiosus meus cupidus res publicus conservo domus meus certus homo ad is res pono moneo ut sum caveo is vita ab ego insidiae apud ego domus pono sum dico atque hic is suspicio alius littera mitto alius nuntius alius coram ipse excito ut ille cum ab ego certus nihil timeo ab ille ne quis meus nomen molio sui caveo puto ipse autem caesar qui magnus homo ignaris veritas ego sum irascor puto sum ad porta sum cum imperium sum in italia is exercitus in is exercitus ipse tribunus plebs inimicus meus frater praeficio


fieri quaedam ad meliorem spem inclinatio visa est. decrevit senatus frequens de meo reditu Kalendis Iuniis, dissentiente nullo, referente L. Ninnio, cuius in mea causa numquam fides virtusque contremuit. intercessit Ligus iste nescio qui, additamentum inimicorum meorum. res erat et causa nostra eo iam loci ut erigere oculos et vivere videretur. quisquis erat qui aliquam partem in meo luctu sceleris Clodiani attigisset, quocumque venerat, quod iudicium cumque subierat, damnabatur: inveniebatur nemo qui se suffragium de me tulisse confiteretur. decesserat ex Asia frater meus magno squalore, sed multo etiam maiore maerore. huic ad urbem venienti tota obviam civitas cum lacrimis gemituque processerat. loquebatur liberius senatus; concurrebant equites Romani; Piso ille, gener meus, cui fructum pietatis suae neque ex me neque a populo Romano ferre licuit, a propinquo suo socerum suum flagitabat; omnia senatus reiciebat, nisi de me primum consules rettulissent.

fio quidam ad bonus spes inclinatio video sum decerno senatus frequens de meus reditus kalendae junius dissentio nullus refero l ninnius qui in meus causa numquam fides virtus contremisco intercedo ligus iste nescio qui additamentum inimicus meus res sum et causa noster is iam locus ut erigo oculus et vivo video quisquis sum qui aliqui pars in meus luctus scelus clodianus attingo quicumque venio qui iudicium cum subeo damno invenio nemo qui sui suffragium de ego fero confiteor decedo ex asia frater meus magnus squalor sed multus etiam magnus maeror hic ad urbs venio totus obvius civitas cum lacrima gemo procedo loquor liber senatus concurro eques romanus piso ille gener meus qui fructus pietas suus neque ex ego neque ab populus romanus fero licet ab propinquo suus socer suus flagito omnis senatus reicio nisi de ego primus consul refero


venientem in forum virum optimum et constantissimum, M. Cispium, tribunum plebis, vi depellunt, caedem in foro maximam faciunt, universique destrictis gladiis et cruentis in omnibus fori partibus fratrem meum, virum optimum, fortissimum meique amantissimum, oculis quaerebant, voce poscebant. quorum ille telis libenter in tanto luctu ac desiderio mei non repugnandi, sed moriendi causa corpus obtulisset suum, nisi suam vitam ad spem mei reditus reservasset. subiit tamen vim illam nefariam consceleratorum latronum et, cum ad fratris salutem a populo Romano deprecandam venisset, pulsus e rostris in comitio iacuit, seque servorum et libertorum corporibus obtexit, vitamque tum suam noctis et fugae praesidio non iuris iudiciorumque defendit.

venio in forum vir bonus et consto m cispius tribunus plebs vis depello caedes in forum maximus facio universus destringo gladius et cruentus in omnis forum pars frater meus vir bonus fortis meus amo oculus quaero vox posco qui ille telum libet in tantus luctus atque desiderium meus non repugno sed morior causa corpus offertor suus nisi suus vita ad spes meus redeo reservo subeo tamen vis ille nefarius conscelerator latro et cum ad frater salus ab populus romanus deprecor venio pello e rostrum in comitium iaceo sequor servus et libertus corpus obtego vita tum suus nox et fuga praesidium non ius judicium defendo


consecutus est ipsius tribunatus. quid ego de singulari magnitudine animi eius ac de incredibili virtute dicam? meministis illum diem cum, templo a conlega occupato, nobis omnibus de vita eius viri et civis timentibus, ipse animo firmissimo venit in templum, et clamorem hominum auctoritate impetum improborum virtute sedavit. adiit tum periculum, sed adiit ob eam causam quae quanta fuerit iam mihi dicere non est necesse. at si isti Cypriae rogationi sceleratissimae non paruisset, haereret illa nihilo minus rei publicae turpitudo; regno enim iam publicato de ipso Catone erat nominatim rogatum; quod ille si repudiasset, dubitatis quin ei vis esset adlata, cum omnia acta illius anni per unum illum labefactari viderentur?

consequor sum ipse tribunatus quis ego de singularis magnitudo animus is atque de incredibilis virtus dico memini ille dies cum templum ab collega occupo nos omnis de vito is vir et civis timeo ipse animus firmus venio in templum et clamor homo auctoritas impetus improbus virtus sedo adeo tum periculum sed adeo ob is causa qui quantus sum iam ego dico non sum necesse at si iste cypria rogatio scelero non pareo haereo ille nihilum paruus res publicus turpitudo regnum enim iam publico de ipse cato sum nominatim rogo qui ille si repudio dubito quin is volo sum affero cum omnis ago ille annus per unus ille labefactaris video


alter multos plane in omnis partis fefellit; erat enim hominum opinioni nobilitate ipsa, blanda conciliatricula, commendatus. omnes boni semper nobilitati favemus, et quia utile est rei publicae nobilis homines esse dignos maioribus suis, et quia valet apud nos clarorum hominum et bene de re publica meritorum memoria, etiam mortuorum. quia tristem semper, quia taciturnum, quia subhorridum atque incultum videbant, et quod erat eo nomine ut ingenerata familiae frugalitas videretur, favebant, gaudebant, et ad integritatem maiorum spe sua hominem vocabant materni generis obliti.

alter multus planus in omnis pars fallo sum enim homo opinio nobilitas ipse blandus conciliatricula commendo omnis bonus semper nobilitas faveo et quia utilis sum res publicus nobilis homo sum dignus magnus suus et quia valeo apud nos clarus homo et bene de res publicus meritor memoria etiam morior quia tristis semper quia taciturnus quia subhorridus atque incultus video et qui sum is nomen ut ingenero familia frugalitas video faveo gaudeo et ad integritas magnus spes suus homo voco maternus genus obliuiscor


nihil acerbius socii et Latini ferre soliti sunt quam se, id quod perraro accidit, ex urbe exire a consulibus iuberi: atque illis erat tum reditus in suas civitates, ad suos Lares familiaris, et in illo communi incommodo nulla in quemquam propria ignominia nominatim cadebat. hoc vero quid est? exterminabit civis Romanos edicto consul a suis dis penatibus? expellet ex patria? deliget quem volet, damnabit atque eiciet nominatim? hic si umquam vos eos qui nunc estis in re publica fore putasset, si denique imaginem iudiciorum aut simulacrum aliquod futurum in civitate reliquum credidisset, umquam ausus esset senatum de re publica tollere, equitum Romanorum preces aspernari, civium denique omnium novis et inauditis edictis ius libertatemque pervertere?

nihil acerbus socius et latinum fero soleo sum quam sui is qui perrarus accido ex urbs exeo ab consul jubeo atque ille sum tum redeo in suus civitas ad suus laris familiaris et in ille communis incommodus nullus in quisquam proprius ignominia nominatim cado hic verus quis sum extermino civis romanus edictum consul ab suus deus penates expello ex patria deligo qui volo damno atque eicio nominatim hic si umquam tu is qui nunc sum in res publicus sum puto si denique imago iudicium aut simulacrum aliqui sum in civitas reliquus credo umquam audeo sum senatus de res publicus tollo eques romanus prex aspernaris civis denique omnis novus et inaudio edico ius libertas perverto


nec mihi erat res cum Saturnino, qui quod a se quaestore Ostiensi per ignominiam ad principem et senatus et civitatis, M. Scaurum, rem frumentariam tralatam sciebat, dolorem suum magna contentione animi persequebatur, sed cum scurrarum locupletium scorto, cum sororis adultero, cum stuprorum sacerdote, cum venefico, cum testamentario, cum sicario, cum latrone; quos homines si, id quod facile factu fuit et quod fieri debuit quodque a me optimi et fortissimi cives flagitabant, vi armisque superassem, non verebar ne quis aut vim vi depulsam reprehenderet aut perditorum civium vel potius domesticorum hostium mortem maereret. sed me illa moverunt: omnibus in contionibus illa furia clamabat se quae faceret contra salutem meam facere auctore Cn. Pompeio, clarissimo viro mihique et nunc et quoad licuit amicissimo; M. Crassus, quocum mihi omnes erant amicitiae necessitudines, vir fortissimus, ab eadem illa peste infestissimus esse meis fortunis praedicabatur; C. Caesar, qui a me nullo meo merito alienus esse debebat, inimicissimus esse meae saluti ab eodem cotidianis contionibus dicebatur.

neque ego sum res cum saturninus qui qui ab sui quaestor ostiensis per ignominia ad princeps et senatus et civitas m scaurus res frumentarius transfero scio dolor suus magnus contentio animus persequor sed cum scurraris locuples scortum cum soror adultero cum stuprum sacerdos cum veneficus cum testamentarius cum sicarius cum latro qui homo si is qui facilis factus sum et qui fio debeo quisque ab ego bonus et fortis civis flagito vis armus supero non vereor ne quis aut vis vis depello reprehendo aut perdo civis vel potis domesticus hostis mors maereo sed ego ille moveo omnis in contio ille furio clamo sui qui facio contra salus meus facio auctor cn pompejus clarus vir ego et nunc et quoad licet amicus m crassus qui ego omnis sum amicitia necessitudo vir fortis ab idem ille pestis infestus sum meus fortuna praedico que caesar qui ab ego nullus meus mereo alienus sum debeo inimicus sum meus salus ab idem cottidianus contio dico


sed me repente, iudices, de fortissimorum et clarissimorum civium dignitate et gloria dicentem et plura etiam dicere parantem horum aspectus in ipso cursu orationis repressit. video P. Sestium, meae salutis, vestrae auctoritatis, publicae causae defensorem, propugnatorem, actorem, reum; video hunc praetextatum eius filium oculis lacrimantibus me intuentem; video Milonem, vindicem vestrae libertatis, custodem salutis meae, subsidium adflictae rei publicae, exstinctorem domestici latrocini, repressorem caedis cotidianae, defensorem templorum atque tectorum, praesidium curiae, sordidatum et reum; video P. Lentulum, cuius ego patrem deum ac parentem statuo fortunae ac nominis mei, fratris liberorumque nostrorum, in hoc misero squalore et sordibus; cui superior annus idem et virilem patris et praetextam populi iudicio togam dederit, hunc hoc anno in hac toga rogationis iniustissimae subitam acerbitatem pro patre fortissimo et clarissimo civi deprecantem.

sed ego repens iudex de fortis et clarus civis dignitas et gloria dico et multus etiam dico paro hic aspicio in ipse cursus oratio reprimo video p sestius meus salus vester auctoritas publicus causa defensor propugnator actor reus video hic praetextatus is filius oculus lacrimo ego intueor video milo vindico vester libertas custos salus meus subsidium affligo res publicus exstinctor domesticus latrocinium repressor caedes cottidianus defensor templum atque tector praesidium curia sordido et reus video p lentulis qui ego pater deus atque parens statuo fortuna atque nomen meus frater liber noster in hic mitto squalor et sordes qui superus annus idem et virilis pater et praetexta populus iudicium toga do hic hic annus in hic toga rogatio injustus subeo acerbitas pro pater fortis et clarus cieo deprecor


adiit ad rem publicam tribunus plebis Milo—de cuius laude plura dicam, non quo aut ipse haec dici quam existimari malit aut ego hunc laudis fructum praesenti libenter impertiam, praesertim cum verbis consequi non possim, sed quod existimo, si Milonis causam accusatoris voce conlaudatam probaro, vos in hoc crimine parem Sesti causam existimaturos: adiit igitur T. Annius ad causam rei publicae sic ut civem patriae reciperare vellet ereptum. simplex causa, constans ratio, plena consensionis omnium, plena concordiae. conlegas adiutores habebat; consulis alterius summum studium, alterius animus paene placatus, de praetoribus unus alienus, senatus incredibilis voluntas, equitum Romanorum animi ad causam excitati, erecta Italia. duo soli erant empti ad impediendum; qui si homines despecti et contempti tantam rem sustinere non potuissent, se causam quam susceperat nullo labore peracturum videbat. agebat auctoritate, agebat consilio, agebat per summum ordinem, agebat exemplo bonorum ac fortium civium: quid re publica, quid se dignum esset, quis ipse esset, quid sperare, quid maioribus suis reddere deberet, diligentissime cogitabat.

adeo ad res publicus tribunus plebs milo de qui laus multus dico non quo aut ipse hic dico quam existimo malo aut ego hic laus fructus praesens libet impertio praesertim cum verbum consequor non possum sed qui existimo si milo causa accusator vox conlaudo probaro tu in hic crimen par sestius causa existimo adeo igitur t annius ad causa res publicus sic ut civis patria reciperaris volo eripio simplex causa consto ratio plenus consensio omnis plenus concordia collega adiutor habeo consul alter superus studium alter animus paene placo de praetor unus alienus senatus incredibilis voluntas eques romanus animus ad causa excitas erigo italia duo solus sum emo ad impedio qui si homo despicio et contemno tantus res sustineo non possum sui causa quam suscipio nullus labor perago video ago auctoritas ago consilium ago per superus ordo ago exemplum bonus atque fors civis quis res publicus quis sui dignus sum quis ipse sum quis spero quis magnus suus reddo debeo diligens cogito


quid hoc homine facias, aut quo civem importunum aut quo potius hostem tam sceleratum reserves? qui, ut omittam cetera quae sunt ei cum conlega immani impuroque coniuncta atque communia, hoc unum habet proprium, ut ex urbe expulerit, relegarit non dico equitem Romanum, non ornatissimum atque optimum virum, non amicissimum rei publicae civem, non illo ipso tempore una cum senatu et cum bonis omnibus casum amici reique publicae lugentem, sed civem Romanum sine ullo iudicio ut edicto ex patria consul eiecerit.

quis hic homo facio aut quo civis importunus aut quo potis hostis tam scelero reservo qui ut omitto ceterus qui sum is cum collega immanis impurus conjungo atque commune hic unus habeo proprius ut ex urbs expello relego non dico eques romanus non orno atque bonus vir non amicus res publicus civis non ille ipse tempus unus cum senatus et cum bonus omnis casus amicus redeo publicus lugeo sed civis romanus sine ullus iudicium ut edictum ex patria consul eicio


his de tot tantisque iniuriis in socios, in reges, in civitates liberas consulum querela esse debuit: in eius magistratus tutela reges atque exterae nationes semper fuerunt. ecquae vox umquam est audita consulum? quamquam quis audiret, si maxime queri vellent? de Cyprio rege quererentur qui me civem, nullo meo crimine, patriae nomine laborantem, non modo stantem non defenderunt sed ne iacentem quidem protexerunt? cesseram, si alienam a me plebem fuisse vultis, quae non fuit, invidiae; si commoveri omnia videbantur, tempori; si vis suberat, armis; si societas magistratuum, pactioni; si periculum civium, rei publicae.

hic de tot tantus iniuria in socius in rex in civitas libero consul querela sum debeo in is magistratus tutela rex atque exter natio semper sum ecqui vox umquam sum audio consul quamquam quis audio si magnus queror volo de cyprium rex queror qui ego civis nullus meus crimen patria nomen laboro non modo sto non defendo sed ne iaceo quidem protego cedo si alienus ab ego plebs sum volo qui non sum invidia si commoveo omnis video tempus si volo subsum arma si societas magistratus pactio si periculum civis res publicus


multa etiam nostra memoria, quae consulto praetereo, fuerunt in ea contentione ut popularis cupiditas a consilio principum dissideret. nunc iam nihil est quod populus a delectis principibusque dissentiat: nec flagitat rem ullam neque novarum rerum est cupidus et otio suo et dignitate optimi cuiusque et universae rei publicae gloria delectatur. itaque homines seditiosi ac turbulenti, quia nulla iam largitione populum Romanum concitare possunt, quod plebes perfuncta gravissimis seditionibus ac discordiis otium amplexatur, conductas habent contiones, neque id agunt ut ea dicant aut ferant quae illi velint audire qui in contione sunt, sed pretio ac mercede perficiunt ut, quicquid dicant, id illi velle audire videantur.

multus etiam noster memoria qui consultum praetereo sum in is contentio ut popularis cupiditas ab consilium princeps dissido nunc iam nihil sum qui populus ab deligo princeps dissentio neque flagito res ullus neque novaris res sum cupidus et otium suus et dignitas bonus quisque et universus res publicus gloria delecto itaque homo seditiosus atque turbulentus quia nullus iam largitio populus romanus concitaris possum qui plebs perfungor gravis seditio atque discordia otium amplexor conduco habeo contio neque is ago ut is dico aut fero qui ille volo audio qui in contio sum sed pretium atque merces perficio ut quisquis dico is ille volo audio video


is de me suffragium tulit, is adfuit, is interfuit epulis et gratulationibus parricidarum; in quo tamen est me ultus, cum illo ore inimicos est meos saviatus. qui quasi mea culpa bona perdiderit, ita ob eam ipsam causam est mihi inimicus, quia nihil habet. Vtrum ego tibi patrimonium eripui, Gelli, an tu comedisti? quid? tu meo periculo, gurges ac vorago patrimoni, helluabare, ut, si ego consul rem publicam contra te et gregalis tuos defendissem, in civitate esse me nolles? te nemo tuorum videre vult, omnes aditum, sermonem, congressum tuum fugiunt: te sororis filius Postumius, adulescens gravis, senili iudicio, notavit, cum in magno numero tutorem liberis non instituit. sed elatus odio et meo et rei publicae nomine, quorum ille utri sit inimicior nescio, plura dixi quam dicendum fuit in furiosissimum atque egentissimum ganeonem.

is de ego suffragium fero is adsum is intersum epulis et gratulatio parricida in quo tamen sum ego ulciscor cum ille os inimicus sum meus saviatus qui quasi meus culpa bonus perdo ita ob is ipse causa sum ego inimicus quia nihil habeo vtrum ego tu patrimonium eripio gellius an tu comedisti quis tu meus periculum gurges atque vorago patrimonium helluabaris ut si ego consul res publicus contra tu et gregal tuus defendo in civitas sum ego nolo tu nemo tuus video volo omnis aditus sermo congredior tuus fugio tu soror filius postumus adulescens gravis senilis iudicium noto cum in magnus numerus tutor liber non instituo sed effero odium et meus et res publicus nomen qui ille uter sum inimicus nescio multus dico quam dico sum in furiosus atque egeo ganeo


quod si apud Atheniensis, homines Graecos, longe a nostrorum hominum gravitate diiunctos, non deerant qui rem publicam contra populi temeritatem defenderent, cum omnes qui ita fecerant e civitate eicerentur; si Themistoclem illum, conservatorem patriae, non deterruit a re publica defendenda nec Miltiadi calamitas, qui illam civitatem paulo ante servarat, nec Aristidi fuga, qui unus omnium iustissimus fuisse traditur; si postea summi eiusdem civitatis viri, quos nominatim appellari non est necesse, propositis tot exemplis iracundiae levitatisque popularis tamen suam rem publicam illam defenderunt,—quid nos tandem facere debemus, primum in ea civitate nati unde orta mihi gravitas et magnitudo animi videtur, tum in tanta gloria insistentes ut omnia humana leviora videri debeant, deinde ad eam rem publicam tuendam adgressi quae tanta dignitate est ut eam defendentem occidere optatius sit quam oppugnantem rerum potiri?

qui si apud atheniensis homo graeci longus ab noster homo gravitas diiunctos non desum qui res publicus contra populus temeritas defendo cum omnis qui ita facio e civitas eicio si themistoclem ille conservator patria non deterreo ab res publicus defendo neque miltiades calamitas qui ille civitas paulus ante servo neque aristides fuga qui unus omnis justus sum trado si postea superus idem civitas vir qui nominatim appello non sum necesse propono tot exemplum iracundia levitas popularis tamen suus res publicus ille defendo quis nos tandem facio debeo primus in is civitas nascor unde orior ego gravitas et magnitudo animus video tum in tantus gloria insisto ut omnis humanus levis video debeo deinde ad is res publicus tueor aggredior qui tantus dignitas sum ut is defendo occaedes opto sum quam oppugno res potior


decrevit eodem tempore senatus ut iis qui ex tota Italia salutis meae causa convenerant agerentur gratiae, atque ut idem ad res redeuntes ut venirent rogarentur.

decerno idem tempus senatus ut is qui ex totus italia salus meus causa convenio ago gratia atque ut idem ad res redeo ut venio rogo


quae cum res iam manibus teneretur, et cum consules provinciarum pactione libertatem omnem perdidissent,—qui, cum in senatu privati ut de me sententias dicerent flagitabant, legem illi se Clodiam timere dicebant: cum hoc non possent iam diutius sustinere, initur consilium de interitu Cn. Pompei. quo patefacto ferroque deprenso, ille inclusus domi tam diu fuit quam diu inimicus meus in tribunatu. de meo reditu octo tribuni promulgaverunt; ex quo intellectum est non mihi absenti crevisse amicos, in ea praesertim fortuna in qua non nulli etiam quos esse putaveram non erant, sed eos voluntatem semper eandem, libertatem non eandem semper habuisse; nam ex novem tribunis quos tunc habueram unus me absente defluxit, qui cognomen sibi ex Aeliorum imaginibus arripuit, quo magis nationis eius esse quam generis videretur.

qui cum res iam manus teneo et cum consul provinciaris pactio libertas omnis perdo qui cum in senatus privo ut de ego sententia dico flagito lex ille sui claudius timeo dico cum hic non possum iam diu sustineo ineo consilium de interitus cn pompejus quo patefacio ferrum deprehenso ille includo domus tam diu sum quam diu inimicus meus in tribunatus de meus reditus octo tribunus promulgo ex quo intellego sum non ego absum cerno amicus in is praesertim fortuna in qui non nullus etiam qui sum puto non sum sed is voluntas semper idem libertas non idem semper habeo nam ex novo tribunus qui tunc habeo unus ego absum defluo qui cognomen sui ex aelius imago arripio quo magis natio is sum quam genus video


et quoniam huc me provexit oratio, histrio casum meum totiens conlacrimavit, cum ita dolenter ageret causam meam ut vox eius illa praeclara lacrimis impediretur; neque poetae, quorum ego semper ingenia dilexi, tempori meo defuerunt; eaque populus Romanus non solum plausu sed etiam gemitu suo comprobavit. Vtrum igitur haec Aesopum potius pro me aut Accium dicere oportuit, si populus Romanus liber esset, an principes civitatis? nominatim sum appellatus in Bruto: Túllius, qui líbertatem cívibus stabilíverat. miliens revocatum est. Parumne videbatur populus Romanus iudicare id a me et a senatu esse constitutum quod perditi cives sublatum per nos criminabantur?

et quoniam huc ego proveho oratio histrio casus meus totiens conlacrimo cum ita dolenter ago causa meus ut vox is ille praeclarus lacrima impedio neque poeta qui ego semper ingenium diligo tempus meus desum is populus romanus non solus plaudo sed etiam gemitus suus comprobo vtrum igitur hic aesopus potis pro ego aut attius dico oportet si populus romanus liber sum an princeps civitas nominatim sum appello in brutus tullius qui libertas civibus stabiliverat millies revoco sum paros video populus romanus iudicaris is ab ego et ab senatus sum constituo qui perdo civis tollo per nos crimino


nunc, nisi me fallit, in eo statu civitas est ut, si operas conductorum removeris, omnes idem de re publica sensuri esse videantur. etenim tribus locis significari maxime de re publica populi Romani iudicium ac voluntas potest, contione, comitiis, ludorum gladiatorumque consessu. quae contio fuit per hos annos, quae quidem esset non conducta sed vera, in qua populi Romani consensus non perspici posset? habitae sunt multae de me a gladiatore sceleratissimo, ad quas nemo adibat incorruptus, nemo integer; nemo illum foedum vultum aspicere, nemo furialem vocem bonus audire poterat. erant illae contiones perditorum hominum necessario turbulentae.

nunc nisi ego fallo in is status civitas sum ut si opera conductor removeo omnis idem de res publicus sentio sum video etenim tres locus significo magnus de res publicus populus romanus iudicium atque voluntas possum contio comitium ludus gladiator consessus qui contio sum per hic annus qui quidem sum non conduco sed verus in qui populus romanus consentio non perspicio possum habeo sum multus de ego ab gladiator scelero ad qui nemo adeo incorruptus nemo integer nemo ille foedus vultus aspicio nemo furial voco bonus audio possum sum ille contio perdo homo necessarius turbulentus


an haec ipsa vis est, non posse emori? an illa, quod tribunus plebis templum cruentavit? an quod, cum esset ablatus primumque resipisset, non se referri iussit? ubi est crimen? quid reprehenditis?

an hic ipse volo sum non possum emorior an ille qui tribunus plebs templum cruento an qui cum sum aufero primus resipisset non sui refero iubeo ubi sum crimen quis reprehendo


exanimatus evolat ex senatu, non minus perturbato animo atque vultu quam si annis ante paucis in creditorum conventum incidisset; advocat contionem, habet orationem talem consul qualem numquam Catilina victor habuisset: errare homines si etiam tum senatum aliquid in re publica posse arbitrarentur; equites vero Romanos daturos illius diei poenas quo me consule cum gladiis in clivo Capitolino fuissent; venisse tempus iis qui in timore fuissent—coniuratos videlicet dicebat—ulciscendi se. si dixisset haec solum, omni supplicio esset dignus; nam oratio ipsa consulis perniciosa potest rem publicam labefactare; quid fecerit videte.

exanimo evolo ex senatus non paruus perturbo animus atque vultus quam si annus ante paucus in creditor convenio incido advoco contio habeo oratio talis consul qual numquam catilina victor habeo erro homo si etiam tum senatus aliquis in res publicus possum arbitror eques verus romanus do ille dies poena quo ego consul cum gladius in clivus capitolinus sum venio tempus is qui in timor sum conjuro videlicet dico ulciscor sui si dico hic solus omnis supplicium sum dignus nam oratio ipse consul perniciosus possum res publicus labefactaris quis facio video


cum omni mora, ludificatione, calumnia senatus auctoritas impediretur, venit tandem concilio de me agendi dies, viii Kal. Febr. princeps rogationis, vir mihi amicissimus, Q. Fabricius, templum aliquanto ante lucem occupavit. quietus eo die Sestius, is qui est de vi reus; actor hic defensorque causae meae nihil progreditur, consilia exspectat inimicorum meorum. quid? illi quorum consilio P. Sestius in iudicium vocatur, quo se pacto gerunt? Cum forum, comitium, curiam multa de nocte armatis hominibus ac servis plerisque occupavissent, impetum faciunt in Fabricium, manus adferunt, occidunt non nullos, vulnerant multos.

cum omnis mora ludificatio calumnia senatus auctoritas impedio venio tandem concilio de ego ago dies viii kal febr princeps rogatio vir ego amicus q fabricius templum aliquantus ante lux occupo quiesco is dies sestius is qui sum de vis reus actor hic defenso causa meus nihil progredio consilium exspecto inimicus meus quis ille qui consilium p sestius in iudicium voco quo sui pacisco gero cos forum comitium curia multus de nox armo homo atque servio plerusque occupo impetus facio in fabricius manus affero occaedes non nullus vulnero multus


atque etiam hoc videbat, quoniam illa in re publica macula regni publicati maneret, quam nemo iam posset eluere, quod ex malis boni posset in rem publicam pervenire, id utilius esse per se conservari quam per alios dissipari. atque ille etiam si alia quapiam vi expelleretur illis temporibus ex hac urbe, facile pateretur. etenim qui superiore anno senatu caruisset, quo si tum veniret me tamen socium suorum in re publica consiliorum videre posset, is aequo animo tum, me expulso et meo nomine cum universo senatu tum sententia sua condemnata, in hac urbe esse posset? ille vero eidem tempori cui nos, eiusdem furori, eisdem consulibus, eisdem minis insidiis periculis cessit. luctum nos hausimus maiorem, dolorem ille animi non minorem.

atque etiam hic video quoniam ille in res publicus macula regnum publico maneo quam nemo iam possum eluo qui ex malus bonus possum in res publicus pervenio is utilis sum per sui conservaris quam per alius dissiparis atque ille etiam si alius qui vis expello ille tempus ex hic urbs facilis pateo etenim qui superus annus senatus careo quo si tum venio ego tamen socius suus in res publicus consilium video possum is aequus animus tum ego expello et meus nomen cum universus senatus tum sententia suus condemno in hic urbs sum possum ille verus idem tempus qui nos idem furor idem consul idem minae insidiae periculum cedo luctus nos haurio magnus dolor ille animus non paruus