sed haec di immortales, qui me suis templis advenientem receperunt stipatum ab his viris et P. Lentulo consule, atque ipsa res publica, qua nihil est sanctius, vestrae potestati, iudices, commiserunt. vos hoc iudicio omnium bonorum mentis confirmare, improborum reprimere potestis, vos his civibus uti optimis, vos me reficere et renovare rem publicam. qua re vos obtestor atque obsecro ut, si me salvum esse voluistis, eos conservetis per quos me reciperavistis.

sed hic deus immortalis qui ego suus templum advenio recipio stipo ab hic vis et p lentulus consul atque ipse res publicus qui nihil sum sancio vester potestas iudex committo tu hic iudicium omnis bonus mens confirmo improbus reprimo possum tu hic civis uti bonus tu ego reficio et renovaris res publicus qui res tu obtestor atque obsecro ut si ego salvus sum volo is conservo per qui ego recipero


isdemque consulibus sedentibus atque inspectantibus lata lex est, ne avspicia valerent, ne qvis obnvntiaret, ne qvis legi intercederet, vt omnibvs fastis diebvs legem ferri liceret, vt lex Aelia, lex Fvfia ne valeret: qua una rogatione quis est qui non intellegat universam rem publicam esse deletam?

idem consul sedeo atque inspecto fero lex sum ne avspicia valeo ne qvis obnvntiaret ne qvis lego intercedo vt omnibvs faveo diebvs lex fero licet vt lex aelia lex fvfia ne valeo qui unus rogatio quis sum qui non intellego universus res publicus sum deleo


ubi erant tum illi contionum moderatores, legum domini, civium expulsores? Aliusne est aliquis improbis civibus peculiaris populus, cui nos offensi invisique fuerimus?

ubi sum tum ille contio moderator lex dominus civis expulsor alius sum aliquis improbus civis peculiaris populus qui nos offendo invideo sum


et quamquam a Q. Hortensio, clarissimo viro atque eloquentissimo, causa est P. Sesti perorata, nihilque ab eo praetermissum est quod aut pro re publica conquerendum fuit aut pro reo disputandum, tamen adgrediar ad dicendum, ne mea propugnatio ei potissimum defuisse videatur per quem est perfectum ne ceteris civibus deesset. atque ego sic statuo, iudices, a me in hac causa atque hoc extremo dicendi loco pietatis potius quam defensionis, querelae quam eloquentiae, doloris quam ingeni partis esse susceptas.

et quamquam ab q hortensius clarus vir atque eloquens causa sum p sestius peroro nihil ab is praetermitto sum qui aut pro res publicus conqueror sum aut pro reor disputo tamen aggredior ad dico ne meus propugnatio is potis desum video per qui sum perficio ne ceterus civis desum atque ego sic statuo iudex ab ego in hic causa atque hic exter dico locus pietas potis quam defensio querela quam eloquentia dolor quam ingenium pars sum suscipio


quid? populares illi duo quid egerunt? alter, qui tamen se continuerat, tulerat nihil, senserat tantum de re publica aliud atque homines exspectabant, vir et bonus et innocens et bonis viris semper probatus, quod parum videlicet intellexit in tribunatu quid vero populo probaretur, et quod illum esse populum Romanum qui in contione erat arbitrabatur, non tenuit eum locum in quem, nisi popularis esse voluisset, facillime pervenisset. alter, qui ita se in populari ratione iactarat ut auspicia, legem Aeliam, senatus auctoritatem, consulem, conlegas, bonorum iudicium nihili putaret, aedilitatem petivit cum bonis viris et hominibus primis sed non praestantissimis opibus et gratia: tribum suam non tulit, Palatinam denique, per quam omnes illae pestes vexare rem publicam dicebantur, perdidit, nec quicquam illis comitiis quod boni viri vellent nisi repulsam tulit. videtis igitur populum ipsum, ut ita dicam, iam non esse popularem, qui ita vehementer eos qui populares habentur respuat, eos autem qui ei generi adversantur honore dignissimos iudicet.

quis popularis ille duo quis egero alter qui tamen sui contineo fero nihil sentio tantus de res publicus alius atque homo exspecto vir et bonus et innocens et bonus vis semper probo qui parum videlicet intellego in tribunatus quis verus populus probo et qui ille sum populus romanus qui in contio sum arbitror non teneo is locus in qui nisi popularis sum volo facilis pervenio alter qui ita sui in populor ratio jacto ut auspicium lex aelia senatus auctoritas consul collega bonus iudicium nihilis puto aedilitas peto cum bonus vis et homo primus sed non praesto ops et gratia tribus suus non fero palatinus denique per quam omnis ille pestis vexaris res publicus dico perdo neque quisquam ille comitium qui bonus vir volo nisi repello fero video igitur populus ipse ut ita dico iam non sum popularis qui ita vehemens is qui popularis habeo respuo is autem qui is gener adverso honor dignus iudico


homines, inquit, emisti, coegisti, parasti. quid uti faceret? senatum obsideret? civis indemnatos expelleret? bona diriperet? aedis incenderet? tecta disturbaret? templa deorum immortalium inflammaret? tribunos plebis ferro e rostris expelleret? provincias quas vellet quibus vellet venderet? reges appellaret? rerum capitalium condemnatos in liberas civitates per legatos nostros reduceret? principem civitatis ferro obsessum teneret? haec ut efficere posset, quae fieri nisi armis oppressa re publica nullo modo poterant, idcirco, credo, manum sibi P. Sestius et copias comparavit. at nondum erat maturum; nondum res ipsa ad eius modi praesidia viros bonos compellebat. pulsi nos eramus, non omnino ista manu sola, sed tamen non sine ista: vos taciti maerebatis.

homo inquam emo cogo paro quis uti facio senatus obsido civis indemnatus expello bonus diripio aedes incendo tectum disturbo templum deus immortalis inflammo tribunus plebs ferrum e rostrum expello provincia qui volo qui volo vendo rex appello res capitalis condemno in libero civitas per legatus noster reduco princeps civitas ferrum obsedeo teneo hic ut efficio possum qui fio nisi arma opprimo res publicus nullus modo possum idcirco credo manus sui p sestius et copia comparo at nondum sum maturus nondum res ipse ad is modus praesidium vir bonus compello pello nos sum non omnino iste manus solus sed tamen non sine iste tu taceo maereo


cur, cum de capite civis—non disputo cuius modi civis—et de bonis proscriptio ferretur, cum et sacratis legibus et duodecim tabulis sanctum esset ut ne cui privilegium inrogari liceret neve de capite nisi comitiis centuriatis rogari, nulla vox est audita consulum, constitutumque est illo anno, quantum in illis duabus huius imperi pestibus fuit, iure posse per operas concitatas quemvis civem nominatim tribuni plebis concilio ex civitate exturbari?

cur cum de caput civis non disputo qui modus civis et de bonus proscriptio fero cum et sacro lex et duodecim tabula sancio sum ut ne qui privilegium inrogaris licet neve de caput nisi comitium centurio rogaris nullus vox sum audio consul constituo sum ille annus quantus in ille duo hic imperium pestis sum ius possum per opera concito quivis civis nominatim tribunus plebs concilio ex civitas exturbaris


hoc interim tempore P. Sestius, iudices, designatus iter ad C. Caesarem pro mea salute suscepit; pertinere et ad concordiam civium putavit et ad perficiundi facultatem animum Caesaris a causa non abhorrere. quid egerit, quantum profecerit, nihil ad causam. equidem existimo, si ille, ut arbitror, aequus nobis fuerit, nihil ab hoc profectum, sin iratior, non multum; sed tamen sedulitatem atque integritatem hominis videtis. ingredior iam in Sesti tribunatum, nam hoc primum iter designatus rei publicae causa suscepit; abiit ille annus; respirasse homines videbantur nondum re, sed spe rei publicae reciperandae. exierunt malis ominibus atque exsecrationibus duo vulturii paludati. quibus utinam ipsis evenissent ea quae tum homines precabantur! neque nos provinciam Macedoniam cum exercitu neque equitatum in Syria et cohortis optimas perdidissemus.

hic interim tempus p sestius iudex designo iter ad que caesaris pro meus salus suscipio pertineo et ad concordia civis puto et ad perficio facultas animus caesar ab causa non abhorreo quis ago quantus proficio nihil ad causa equidem existimo si ille ut arbitror aequus nos sum nihil ab hic proficiscor sin irascor non multus sed tamen sedulitas atque integritas homo video ingredior iam in sestius tribunatus nam hic primus iter designo res publicus causa suscipio abeo ille annus respiro homo video nondum res sed spes res publicus recipero exeo malus omen atque exsecratio duo vulturius paludatus qui utinam ipse evenio is qui tum homo preco neque nos provincia macedonia cum exercitus neque equitas in syria et cohors bonus perdo


at vero ipsi illi parricidae, quorum ecfrenatus furor alitur impunitate diuturna, adeo vim facinoris sui perhorruerant ut, si paulo longior opinio mortis Sesti fuisset, Gracchum illum suum transferendi in nos criminis causa occidere cogitarint. sensit rusticulus non incautus—neque enim homines nequam tacere potuerunt—suum sanguinem quaeri ad restinguendam invidiam facinoris Clodiani; mulioniam paenulam arripuit, cum qua primum Romam ad comitia venerat; messoria se corbe contexit. Cum quaererent alii Numerium, alii Quintium, gemini nominis errore servatus est. atque hoc scitis omnes, usque adeo hominem in periculo fuisse quoad scitum est Sestium vivere; quod ni esset patefactum paulo citius quam vellem, non illi quidem morte mercennarii sui transferre potuissent invidiam in quos putabant, sed acerbissimi sceleris infamiam grato quodam scelere minuissent.

at verus ipse ille parricida qui ecfrenatus furor alo impunitas diuturnus adeo vis facinus suus perhorreo ut si paulus longus opinio mors sestius sum gracchus ille suus transfero in nos crimen causa occaedes cogito sentio rusticulus non incautus neque enim homo nequam taceo possum suus sanguis quaero ad restinguo invidia facinus clodianus mulionicus paenula arripio cum qui primus roma ad comitium venio messorius sui corbis contego cos quaero alius numerius alius quintius geminus nomen error servo sum atque hic scio omnis usque adeo homo in periculum sum quoad scio sum sestius vivo qui ni sum patefacio paulus cieo quam volo non ille quidem mors mercenarius suus transfero possum invidia in qui puto sed acerbus scelus infamia gratus quidam scelus minuo


atque illis temporibus eisdem, cum iam Capuam metu Sestius liberasset, urbem senatus atque omnes boni deprehensis atque oppressis domesticis hostibus me duce ex periculis maximis extraxissent, ego litteris P. Sestium Capua arcessivi cum illo exercitu quem tum secum habebat; quibus hic litteris lectis ad urbem confestim incredibili celeritate advolavit. atque ut illius temporis atrocitatem recordari possitis, audite litteras et vestram memoriam ad timoris praeteriti cogitationem excitate. Litterae Ciceronis consvlis.

atque ille tempus idem cum iam capua metus sestius libero urbs senatus atque omnis bonus deprehendo atque opprimo domesticus hostis ego dux ex periculum magnus extraho ego littera p sestius capua arcesso cum ille exercitus qui tum sui habeo qui hic littera lectus ad urbs confestim incredibilis celeritas advolo atque ut ille tempus atrocitas recordaris possum audio littera et vester memoria ad timor praetereo cogitatio excitas littera cicero consvlis


erat autem mihi contentio non cum victore exercitu, sed cum operis conductis et ad diripiendam urbem concitatis; habebam inimicum non C. Marium, terrorem hostium, spem subsidiumque patriae, sed duo importuna prodigia, quos egestas, quos aeris alieni magnitudo, quos levitas, quos improbitas tribuno plebis constrictos addixerat;

sum autem ego contentio non cum victor exercitus sed cum opus conduco et ad diripio urbs concitas habeo inimicus non que marius terror hostis spes subsidium patria sed duo importunus prodigium qui egestas qui aer alienus magnitudo qui levitas qui improbitas tribunus plebs constringo addico


hanc taetram immanemque beluam, vinctam auspiciis, adligatam more maiorum, constrictam legum sacratarum catenis, solvit subito lege curiata consul, vel, ut ego arbitror, exoratus vel, ut non nemo putabat, mihi iratus, ignarus quidem certe et imprudens impendentium tantorum scelerum et malorum. qui tribunus plebis felix in evertenda re publica fuit nullis suis nervis—qui enim in eius modi vita nervi esse potuerunt hominis fraternis flagitiis, sororiis stupris, omni inaudita libidine exsanguis?—

hic taeter immanis belua vincio auspicium adligo mos magnus constringo lex sacrataris catena solvo subeo lex curiatus consul vel ut ego arbitror exoro vel ut non nemo puto ego irascor ignarus quidem certus et imprudens impendeo tantor scelus et malus qui tribunus plebs felix in everto res publicus sum nullus suus nervus qui enim in is modus vito nervus sum possum homo fraternus flagitium sororius stuprum omnis inaudio libido exsanguis


nihil neque ante hoc tempus neque hoc ipso turbulentissimo die criminamini Sestium. atqui vis in foro versata est. certe; quando enim maior? lapidationes persaepe vidimus, non ita saepe, sed nimium tamen saepe gladios: caedem vero tantam, tantos acervos corporum exstructos, nisi forte illo Cinnano atque Octaviano die, quis umquam in foro vidit? qua ex concitatione animorum? nam ex pertinacia aut constantia intercessoris oritur saepe seditio, culpa atque improbitate latoris commodo aliquo proposito imperitis aut largitione, oritur ex concertatione magistratuum, oritur sensim ex clamore primum, deinde aliqua discessione contionis, vix sero et raro ad manus pervenitur: nullo vero verbo facto, nulla contione advocata, nulla lata lege concitatam nocturnam seditionem quis audivit?

nihil neque ante hic tempus neque hic ipse turbulentus dies crimino sestius atqui volo in forum verso sum certus quando enim magnus lapidatio persaepe video non ita saepe sed nimium tamen saepe gladius caedes verus tantus tantus acervus corpus exstruo nisi fors ille cinnanus atque octavianus dies quis umquam in forum video qui ex concitatio animus nam ex pertinacia aut constantia intercessor orior saepe seditio culpa atque improbitas lator commodum aliquis propono imperitus aut largitio orior ex concertatio magistratus orior sensim ex clamor primus deinde aliqui discessio contio vix serus et rarus ad manus pervenio nullus verus verbum facio nullus contio advoco nullus fero lex concito nocturnus seditio quis audio


alter, o di boni, quam taeter incedebat, quam truculentus, quam terribilis aspectu! unum aliquem te ex barbatis illis, exemplum imperi veteris, imaginem antiquitatis, columen rei publicae diceres intueri. vestitus aspere nostra hac purpura plebeia ac paene fusca, capillo ita horrido ut Capua, in qua ipsa tum imaginis ornandae causa duumviratum gerebat, Seplasiam sublaturus videretur. nam quid ego de supercilio dicam, quod tum hominibus non supercilium, sed pignus rei publicae videbatur? tanta erat gravitas in oculo, tanta contractio frontis, ut illo supercilio annus ille niti tamquam vade videretur.

alter o deus bonus quam taeter incedo quam truculentus quam terribilis aspectus unus aliquis tu ex barbatus ille exemplum imperium veto imago antiquitas columen res publicus dico intueor vestio asper noster hic purpura plebeius atque paene fuscus capillus ita horridus ut capua in qui ipse tum imago orno causa duumviratus gero seplasia suffero video nam quis ego de supercilium dico qui tum homo non supercilium sed pignus res publicus video tantus sum gravitas in oculus tantus contractio frons ut ille supercilium annus ille nitor tamquam vado video


habuit de eodem me P. Lentulus consul contionem: concursus est populi Romani factus; omnes ordines, tota in illa contione Italia constitit. egit causam summa cum gravitate copiaque dicendi tanto silentio, tanta adprobatione omnium, nihil ut umquam videretur tam populare ad populi Romani auris accidisse. productus est ab eo Cn. Pompeius, qui se non solum auctorem meae salutis, sed etiam supplicem populo Romano praebuit. huius oratio ut semper gravis et grata in contionibus fuit, sic contendo numquam neque sententiam eius auctoritate neque eloquentiam iucunditate fuisse maiore.

habeo de idem ego p lentulus consul contio concursus sum populus romanus facio omnis ordo totus in ille contio italia consto ago causa summus cum gravitas copia dico tantus silentium tantus adprobatio omnis nihil ut umquam video tam popularis ad populus romanus auris accido produco sum ab is cn pompejus qui sui non solus auctor meus salus sed etiam supplex populus romanus praebeo hic oratio ut semper gravis et gratus in contio sum sic contendo numquam neque sententia is auctoritas neque eloquentia iucunditas sum magnus


hoc adventu P. Sesti tribunorum plebis novorum, qui tum extremis diebus consulatus mei res eas quas gesseram vexare cupiebant, reliquaeque coniurationis impetus et conatus sunt retardati.

hic advenio p sestius tribunus plebs novum qui tum exter dies consulatus meus res is qui gero vexaris cupio reliquus coniuratio impetus et conor sum retardo


quae vero promulgata illo anno fuerint, quae promissa multis, quae conscripta, quae sperata, quae cogitata, quid dicam? qui locus orbi terrae iam non erat alicui destinatus? cuius negoti publici cogitari, optari, fingi curatio potuit quae non esset attributa atque discripta? quod genus imperi aut quae provincia, quae ratio aut flandae aut conflandae pecuniae non reperiebatur? quae regio orave terrarum erat latior in qua non regnum aliquod statueretur? quis autem rex erat qui illo anno non aut emendum sibi quod non habebat, aut redimendum quod habebat arbitraretur? quis provinciam, quis pecuniam, quis legationem a senatu petebat? damnatis de vi restitutio, consulatus petitio ipsi illi populari sacerdoti comparabatur. haec gemebant boni, sperabant improbi, agebat tribunus plebis, consules adiuvabant.

qui verus promulgo ille annus sum qui promitto multus qui conscribo qui spero qui cogito quis dico qui locus orbus terra iam non sum aliqui destino qui negotium publicus cogito optaris fingo curatio possum qui non sum attribuo atque discribo qui genus imperium aut qui provincia qui ratio aut flo aut conflo pecunia non reperio qui regius oro terra sum latus in qui non regnum aliqui statuo quis autem rex sum qui ille annus non aut emo sui qui non habeo aut redimo qui habeo arbitror quis provincia quis pecunia quis legatio ab senatus peto damno de vis restitutio consulatus petitio ipse ille populor sacerdos comparo hic gemo bonus spero improbus ago tribunus plebs consul adjuvo


in quo cum multa sunt indigna, tum nihil minus est ferendum quam quod iam non per latrones suos, non per homines egestate et scelere perditos, sed per vos nobis, per optimos viros optimis civibus periculum inferre conantur, et quos lapidibus, quos ferro, quos facibus, quos vi manu copiis delere non potuerunt, hos vestra auctoritate, vestra religione, vestris sententiis se oppressuros arbitrantur. ego autem, iudices, qua voce mihi in agendis gratiis commemorandoque eorum qui de me optime meriti sunt beneficio esse utendum putabam, ea nunc uti cogor in eorum periculis depellendis, ut iis potissimum vox haec serviat quorum opera et mihi et vobis et populo Romano restituta est.

in quo cum multus sum indignus tum nihil paruus sum fero quam qui iam non per latro suus non per homo egestas et scelus perdo sed per tu nos per bonus vir bonus civis periculum infero conor et qui lapis qui ferrum qui fax qui vis manus copia deleo non possum hic vester auctoritas vester religio vester sententia sui opprimo arbitror ego autem iudex qui vox ego in ago gratia commemoro is qui de ego optume mereo sum beneficium sum utor puto is nunc uti cogo in is periculum depello ut is potis vox hic servio qui opus et ego et tu et populus romanus restituo sum


de quo quidem tribunatu ita dictum est a Q. Hortensio ut eius oratio non defensionem modo videretur criminum continere, sed etiam memoria dignam iuventuti rei publicae capessendae auctoritatem disciplinamque praescribere. sed tamen, quoniam tribunatus totus P. Sesti nihil aliud nisi meum nomen causamque sustinuit, necessario mihi de isdem rebus esse arbitror si non subtilius disputandum, at certe dolentius deplorandum. qua in oratione si asperius in quosdam homines invehi vellem, quis non concederet ut eos, quorum sceleris furore violatus essem, vocis libertate perstringerem? sed agam moderate et huius potius tempori serviam quam dolori meo: si qui occulte a salute nostra dissentiunt, lateant; si qui fecerunt aliquid aliquando atque eidem nunc tacent et quiescunt, nos quoque simus obliti; si qui se offerunt, insectantur, quoad ferri poterunt, perferemus, neque quemquam offendet oratio mea nisi qui se ita obtulerit ut in eum non invasisse sed incucurrisse videamur.

de quo quidem tribunatus ita dico sum ab q hortensius ut is oratio non defensio modo video crimen contineo sed etiam memoria dignus iuventus res publicus capesso auctoritas disciplina praescribo sed tamen quoniam tribunatus totus p sestius nihil alius nisi meus nomen causa sustineo necessarius ego de idem res sum arbitror si non subtilis disputo at certus doleo deploro qui in oratio si asper in quidam homo inveho volo quis non concedo ut is qui scelus furor violo sum vox libertas perstringo sed ago modero et hic potis tempus servio quam dolor meus si qui occulte ab salus noster dissentio lateo si qui facio aliquis aliquando atque idem nunc taceo et quiesco nos quoque sum obliuiscor si qui sui offertor insecto quoad fero possum perfero neque quisquam offendo oratio meus nisi qui sui ita offertor ut in is non invado sed incurro video


ac ne quis ex nostro aut aliquorum praeterea casu hanc vitae viam pertimescat, unus in hac civitate, quem quidem ego possum dicere, praeclare vir de re publica meritus, L. Opimius, indignissime concidit; cuius monumentum celeberrimum in foro, sepulcrum desertissimum in litore Dyrrachino relictum est. atque hunc tamen flagrantem invidia propter interitum C. Gracchi ipse populus Romanus periculo liberavit: alia quaedam civem egregium iniqui iudici procella pervertit. ceteri vero aut, repentina vi perculsi ac tempestate populari, per populum tamen ipsum recreati sunt atque revocati, aut omnino invulnerati inviolatique vixerunt. at vero ii qui senatus consilium, qui auctoritatem bonorum, qui instituta maiorum neglexerunt et imperitae aut concitatae multitudini iucundi esse voluerunt, omnes fere rei publicae poenas aut praesenti morte aut turpi exsilio dependerunt.

atque ne quis ex noster aut aliqui praeterea casus hic vita via pertimesco unus in hic civitas qui quidem ego possum dico praeclaris vir de res publicus mereor l opimus indignus concido qui monumentum celeber in forum sepulcrum desero in litus dyrrachino relinquo sum atque hic tamen flagro invidia propter interitus que gracchus ipse populus romanus periculum libero alius quidam civis egregius iniquus judicium procella perverto ceterus verus aut repentinus vis percello atque tempestas populor per populus tamen ipse recreo sum atque revoco aut omnino invulneratus inviolo vivo at verus is qui senatus consilium qui auctoritas bonus qui institutum magnus neglego et imperitus aut concito multitudo jucundus sum volo omnis fere res publicus poena aut praesens mors aut turpis exsilium dependo


sed quid ego populi Romani animum virtutemque commemoro, libertatem iam ex diuturna servitute dispicientis, in eo homine cui tum petenti iam aedilitatem ne histriones quidem coram sedenti pepercerunt? nam cum ageretur togata Simulans, ut opinor, caterva tota clarissima concentione in ore impuri hominis imminens contionata est: huic, Tite, tua póst principia atque éxitus vitiósae vitae—! sedebat exanimatus, et is qui antea cantorum convicio contiones celebrare suas solebat cantorum ipsorum vocibus eiciebatur. et quoniam facta mentio est ludorum, ne illud quidem praetermittam, in magna varietate sententiarum numquam ullum fuisse locum, in quo aliquid a poeta dictum cadere in tempus nostrum videretur, quod aut populum universum fugeret aut non exprimeret ipse actor.

sed quis ego populus romanus animus virtus commemoro libertas iam ex diuturnus servitus dispicio in is homo qui tum peto iam aedilitas ne histrio quidem coram sedeo parco nam cum ago togatus simulo ut opinor caterva totus clarus concentio in os impurus homo immineo contionor sum hic titus tuus post principia atque exitus vitiosae vita sedeo exanimo et is qui antea cantor convicior contio celebraris suus soleo cantor ipse vox eicio et quoniam facio mentior sum ludus ne ille quidem praetermitto in magnus varietas sententiaris numquam ullus sum locus in quo aliquis ab poeta dico cado in tempus nos video qui aut populus universus fugio aut non exprimo ipse actor


quis enim nostrum, iudices, ignorat ita naturam rerum tulisse ut quodam tempore homines nondum neque naturali neque civili iure descripto fusi per agros ac dispersi vagarentur, tantumque haberent quantum manu ac viribus per caedem ac vulnera aut eripere aut retinere potuissent? qui igitur primi virtute et consilio praestanti exstiterunt, ii perspecto genere humanae docilitatis atque ingeni dissupatos unum in locum congregarunt eosque ex feritate illa ad iustitiam atque ad mansuetudinem transduxerunt. tum res ad communem utilitatem, quas publicas appellamus, tum conventicula hominum, quae postea civitates nominatae sunt, tum domicilia coniuncta, quas urbis dicimus, invento et divino iure et humano moenibus saepserunt.

quis enim nos iudex ignoro ita natura res fero ut quidam tempus homo nondum neque natural neque civilis ius describo fundo per ager atque dispermulceo vago tantus habeo quantus manus atque vis per caedes atque vulnero aut eripio aut retineo possum qui igitur primus virtus et consilium praesto exsisto is perspicio genus humanus docilitas atque ingenium dissupo unus in locus congrego is ex feritas ille ad iustitia atque ad mansuetudo traduco tum res ad communis utilitas qui publicus appello tum conventiculum homo qui postea civitas nomino sum tum domicilium conjungo qui urbs dico invenio et divino ius et humanus moenia saepio


denique, cum omnia semper ad dignitatem rettulissem nec sine ea quicquam expetendum esse homini in vita putassem, mortem, quam etiam virgines Athenis, regis, opinor, Erechthei filiae, pro patria contempsisse dicuntur, ego vir consularis tantis rebus gestis timerem? praesertim cum eius essem civitatis ex qua C. Mucius solus in castra Porsennae venisset eumque interficere proposita sibi morte conatus esset; ex qua P. Decius primum pater, post aliquot annos patria virtute praeditus filius se ac vitam suam instructa acie pro salute populi Romani victoriaque devovisset; ex qua innumerabiles alii partim adipiscendae laudis, partim vitandae turpitudinis causa mortem in variis bellis aequissimis animis oppetissent; in qua civitate ipse meminissem patrem huius M. Crassi, fortissimum virum, ne videret victorem vivus inimicum, eadem sibi manu vitam exhausisse qua mortem saepe hostibus obtulisset.

denique cum omnis semper ad dignitas refero neque sine is quisquam expeto sum homo in vito puto mors quam etiam virgo athenae rex opinor erechtheus filia pro patria contemno dico ego vir consularis tantus res gero timeo praesertim cum is sum civitas ex qui que mucius solus in castrum porsennae venio is interficio propono sui mors conor sum ex qui p decius primus pater post aliquot annus patria virtus praeditus filius sui atque vita suus instruo acies pro salus populus romanus victoria devoveo ex qui innumerabilis alius pars adipiscendae laus pars vito turpitudo causa mors in varius bellum aequus animus oppeto in qui civitas ipse memini pater hic m crassus fortis vir ne video victor vivus inimicus idem sui manus vita exhaurio qui mors saepe hostis offertor


ac si tum P. Sestius, iudices, in templo Castoris animam quam vix retinuit edidisset, non dubito quin, si modo esset in re publica senatus, si maiestas populi Romani revixisset, aliquando statua huic ob rem publicam interfecto in foro statueretur. nec vero illorum quisquam quos a maioribus nostris morte obita positos in illo loco atque in rostris conlocatos videtis esset P. Sestio aut acerbitate mortis aut animo in rem publicam praeponendus; qui cum causam civis calamitosi, causam amici, causam bene de re publica meriti, causam senatus, causam Italiae, causam rei publicae suscepisset, cumque auspiciis religionique parens obnuntiaret quod senserat, luce palam a nefariis pestibus in deorum hominumque conspectu esset occisus sanctissimo in templo, sanctissima in causa, sanctissimo in magistratu. eius igitur vitam quisquam spoliandam ornamentis esse dicet, cuius mortem ornandam monumento sempiterno putaretis?

atque si tum p sestius iudex in templum castor anima quam vix retineo edo non dubito quin si modo sum in res publicus senatus si maiestas populus romanus revivo aliquando statua hic ob res publicus interficio in forum statuo neque verus ille quisquam qui ab magnus noster mors obeo pono in ille locus atque in rostrum conloco video sum p sestius aut acerbitas mors aut animus in res publicus praepono qui cum causa civis calamitosus causa amicus causa bene de res publicus mereo causa senatus causa italia causa res publicus suscipio cum auspicium religio parens obnuntio qui sentio lux palam ab nefarius pestis in deus homo conspectus sum occido sancio in templum sancio in causa sancio in magistratus is igitur vita quisquam spolio ornamentum sum dico qui mors orno monumentum sempiternus puto


atque hic tot et talium civium squalor, hic luctus, hae sordes susceptae sunt propter unum me, quia me defenderunt, quia meum casum luctumque doluerunt, quia me lugenti patriae, flagitanti senatui, poscenti Italiae, vobis omnibus orantibus reddiderunt. quod tantum est in me scelus? quid tanto opere deliqui illo die cum ad vos indicia, litteras, confessiones communis exiti detuli, cum parui vobis? ac si scelestum est amare patriam, pertuli poenarum satis: eversa domus est, fortunae vexatae, dissipati liberi, raptata coniunx, frater optimus, incredibili pietate, amore inaudito, maximo in squalore volutatus est ad pedes inimicissimorum; ego pulsus aris focis deis penatibus, distractus a meis, carui patria, quam, ut levissime dicam, certe protexeram; pertuli crudelitatem inimicorum, scelus infidelium, fraudem invidorum.

atque hic tot et talis civis squalor hic luctus hic sordeo suscipio sum propter unus ego quia ego defendo quia meus casus lugeo doleo quia ego lugeo patria flagito senatus posco italia tu omnis oro reddo qui tantus sum in ego scelus quis tantus opus delinquo ille dies cum ad tu indicium littera confessio communis exeo defero cum paruus tu atque si scelestus sum amo patria pertulis poena satis everro domus sum fortuna vexo dissipati liber rapto coniunx frater bonus incredibilis pietas amor inaudio maximus in squalor voluto sum ad pes inimicus ego pello ara focus deus penates distraho ab meus careo patria quam ut levis dico certus protego pertulis crudelitas inimicus scelus infidelis fraudo invidus


itaque si aut acrius egero aut liberius quam qui ante me dixerunt, peto a vobis ut tantum orationi meae concedatis quantum et pio dolori et iustae iracundiae concedendum putetis; nam neque officio coniunctior dolor ullius esse potest quam hic meus susceptus ex hominis de me optime meriti periculo, neque iracundia magis ulla laudanda est quam ea quae me inflammat eorum scelere qui cum omnibus meae salutis defensoribus bellum esse sibi gerendum iudicaverunt.

itaque si aut acer ago aut liber quam qui ante ego dico peto ab tu ut tantus oratio meus concedo quantus et pius dolor et iustus iracundia concedo puteo nam neque officium conjungo dolor ullus sum possum quam hic meus suscipio ex homo de ego optume mereo periculum neque iracundia magis ullus laudo sum quam is qui ego inflammo is scelus qui cum omnis meus salus defensor bellum sum sui gero judico


sed habet defensiones duas: primum do, inquit, bestiarios: lex scripta de gladiatoribus. festive! accipite aliquid etiam acutius. dicet se non gladiatores, sed unum gladiatorem dare et totam aedilitatem in munus hoc transtulisse. praeclara aedilitas! unus leo, ducenti bestiarii. verum utatur hac defensione: cupio eum suae causae confidere; solet enim tribunos plebis appellare et vi iudicium disturbare, cum diffidit. quem non tam admiror, quod meam legem contemnit hominis inimici, quam quod sic statuit, omnino consularem legem nullam putare. Caeciliam Didiam, Liciniam Iuniam contempsit. etiamne eius quem sua lege et suo beneficio ornatum, munitum, armatum solet gloriari, C. Caesaris, legem de pecuniis repetundis non putat esse legem? et aiunt alios esse qui acta Caesaris rescindant, cum haec optima lex et ab illo socero eius et ab hoc adsecula neglegatur! et cohortari ausus est accusator in hac causa vos, iudices, ut aliquando essetis severi, aliquando medicinam adhiberetis rei publicae. non ea est medicina, cum sanae parti corporis scalpellum adhibetur atque integrae, carnificina est ista et crudelitas: ei medentur rei publicae qui exsecant pestem aliquam tamquam strumam civitatis.

sed habeo defensio duo primus do inquam bestiarius lex scribo de gladiator festivus accipio aliquis etiam acuo dico sui non gladiator sed unus gladiator do et totus aedilitas in munus hic transfero praeclarus aedilitas unus leo ducenti bestiarius verus uto hic defensio cupio is suus causa confido soleo enim tribunus plebs appello et vis iudicium disturbaris cum diffido qui non tam admiror qui meus lex contemno homo inimicus quam qui sic statuo omnino consularis lex nullus puto caecilius didius licinia junius contemno etiam is qui suus lex et suus beneficium orno munio armo soleo glorior que caesar lex de pecunia repeto non puto sum lex et aio alius sum qui ago caesar rescindo cum hic bonus lex et ab ille socer is et ab hic adsecula neglego et cohortor audeo sum accusator in hic causa tu iudex ut aliquando edo severus aliquando medicina adhibeo res publicus non is sum medicina cum sanus pario corpus scalpellus adhibeo atque integer carnificina sum iste et crudelitas is medeor res publicus qui exseco pestis aliqui tamquam struma civitas


ex te igitur, Scaure, potissimum quaero, qui ludos apparatissimos magnificentissimosque fecisti, ecquis istorum popularium tuos ludos aspexerit, ecquis se theatro populoque Romano commiserit. ipse ille maxime ludius, non solum spectator sed actor et acroama, qui omnia sororis embolia novit, qui in coetum mulierum pro psaltria adducitur, nec tuos ludos aspexit in illo ardenti tribunatu suo nec ullos alios nisi eos a quibus vix vivus effugit. semel, inquam, se ludis homo popularis commisit omnino, cum in templo virtutis honos habitus esset virtuti, Gaique Mari, conservatoris huius imperi, monumentum municipi eius et rei publicae defensori sedem ad salutem praebuisset.

ex tu igitur scaurus potis quaero qui ludus appario magnificentissimosque facio ecquis iste popularis tuus ludus aspicio ecquis sui theatrum populo romanus committo ipse ille magnus ludius non solus spectator sed actor et acroama qui omnis soror embolium nosco qui in coitus mulier pro psaltria adduco neque tuus ludus aspicio in ille ardeo tribunatus suus neque ullus alius nisi is ab qui vix vivus effugio semel inquam sui ludus homo popularis committo omnino cum in templum virtus honor habitus sum virtus gaique maris conservator hic imperium monumentum municipium is et res publicus defensor sedes ad salus praebeo


haec ego et multa alia cogitans hoc videbam, si causam publicam mea mors peremisset, neminem umquam fore qui auderet suscipere contra improbos civis salutem rei publicae; itaque non solum si vi interissem, sed etiam si morbo exstinctus essem, fore putabam ut exemplum rei publicae conservandae mecum simul interiret. quis enim umquam me a senatu populoque Romano tanto omnium bonorum studio non restituto,—quod certe, si essem interfectus, accidere non potuisset,—ullam rei publicae partem cum sua minima invidia auderet attingere? servavi igitur rem publicam discessu meo, iudices: caedem a vobis liberisque vestris, vastitatem, incendia, rapinas meo dolore luctuque depuli, et unus rem publicam bis servavi, semel gloria, iterum aerumna mea. neque enim in hoc me hominem esse infitiabor umquam, ut me optimo fratre, carissimis liberis, fidissima coniuge, vestro conspectu, patria, hoc honoris gradu sine dolore caruisse glorier; quod si fecissem, quod a me beneficium haberetis, cum pro vobis ea quae mihi essent vilia reliquissem? hoc meo quidem animo summi in patriam amoris mei signum esse debet certissimum, quod, cum abesse ab ea sine summo dolore non possem, hunc me perpeti quam illam labefactari ab improbis malui.

hic ego et multus alius cogito hic video si causa publicus meus mors peremo nemo umquam sum qui audeo suscipio contra improbus civis salus res publicus itaque non solus si vis intereo sed etiam si morbus exstinguo sum sum puto ut exemplum res publicus conservo ego simul intereo quis enim umquam ego ab senatus populo romanus tantus omnis bonus studium non restituo qui certus si sum interficio accido non possum ullus res publicus pars cum suus minimus invidia audeo attingo servo igitur res publicus discessus meus iudex caedes ab tu libo vester vastitas incendium rapina meus dolor lugeo depulis et unus res publicus bis servo semel gloria iterum aerumna meus neque enim in hic ego homo sum infitior umquam ut ego bonus frater carus liber fidus coniunx vester conspectus patria hic honor gradus sine dolor careo glorior qui si facio qui ab ego beneficium habeo cum pro tu is qui ego sum vilis relinquo hic meus quidem animus superus in patria amor meus signum sum debeo certus qui cum absum ab is sine superus dolor non possum hic ego perpetior quam ille labefactaris ab improbus malo


sed postea mihi nullo meo merito, nisi quod bonis placere cupiebam, omnis est insidias sceleratissime machinatus. ille ad eos a quibus audiebatur cotidie aliquid de me ficti adferebat; ille hominem mihi amicissimum, Cn. Pompeium, monebat ut meam domum metueret atque a me ipso caveret; ille se sic cum inimico meo copularat ut illum meae proscriptionis, quam adiuvabat, Sex. Clodius, homo iis dignissimus quibuscum vivit, tabulam esse, se scriptorem esse diceret; ille unus ordinis nostri discessu meo, luctu vestro palam exsultavit. de quo ego, cum cotidie rueret, verbum feci, iudices, numquam; neque putavi, cum omnibus machinis ac tormentis, vi, exercitu, copiis oppugnarer, de uno sagittario me queri convenire. Acta mea sibi ait displicere. quis nescit? qui legem meam contemnat, quae dilucide vetat gladiatores biennio quo quis petierit aut petiturus sit dare.

sed postea ego nullus meus mereo nisi qui bonus placeo cupio omnis sum insidiae scelero machinor ille ad is ab qui audio cottidie aliquis de ego fingo affero ille homo ego amicus cn pompejus moneo ut meus domus metuo atque ab ego ipse caveo ille sui sic cum inimicus meus copulo ut ille meus proscriptio quam adjuvo sex claudius homo is dignus qui vivo tabula sum sui scriptor sum dico ille unus ordo noster discessus meus luctus vester palam exsulto de quo ego cum cottidie ruo verbum facio iudex numquam neque puto cum omnis machina atque tormentum vis exercitus copia oppugno de unus sagittarius ego queror convenio acte meus sui aio displiceo quis nescio qui lex meus contemno qui dilucidus veto gladiator biennium quo quis peto aut peto sum do


reditus vero meus qui fuerit quis ignorat? quem ad modum mihi advenienti tamquam totius Italiae atque ipsius patriae dextram porrexerint Brundisini, cum ipsis Nonis Sextilibus idem dies adventus mei fuisset reditusque natalis, idem carissimae filiae, quam ex gravissimo tum primum desiderio luctuque conspexi, idem etiam ipsius coloniae Brundisinae, idem salutis, cumque me domus eadem optimorum et doctissimorum virorum, M. Laeni Flacci et patris et fratris eius, laetissima accepisset, quae proximo anno maerens receperat et suo praesidio periculoque defenderat. cunctae itinere toto urbes Italiae festos dies agere adventus mei videbantur, viae multitudine legatorum undique missorum celebrabantur, ad urbem accessus incredibili hominum multitudine et gratulatione florebat, iter a porta, in Capitolium adscensus, domum reditus erat eius modi ut summa in laetitia illud dolerem, civitatem tam gratam tam miseram atque oppressam fuisse.

redeo verus meus qui sum quis ignoro qui ad modus ego advenio tamquam totus italia atque ipse patria dexter porrigo brundisini cum ipse nona sextilis idem dies advenio meus sum redeo natal idem carus filia quam ex gravis tum primus desiderium lugeo conspicio idem etiam ipse colonia brundisinae idem salus cum ego domus idem bonus et doceo vir m laenius flaccus et pater et frater is laetus accipio qui propior annus maereo recipio et suus praesidium periculum defendo cunctus iter totus urbs italia festus dies ago advenio meus video via multitudo legatus undique missor celebro ad urbs accedo incredibilis homo multitudo et gratulatio floreo iter ab porto in capitolium adscensus domus redeo sum is modus ut summus in laetitia ille doleo civitas tam gratus tam miser atque opprimo sum


an sicubi aderit Gellius, homo et fratre indignus, viro clarissimo atque optimo consule, et ordine equestri, cuius ille ordinis nomen retinet, ornamenta confecit, id erit populare? est enim homo iste populo Romano deditus. nihil vidi magis; qui, cum eius adulescentia in amplissimis honoribus summi viri, L. Philippi vitrici, florere potuisset, usque eo non fuit popularis ut bona solus comesset; deinde ex impuro adulescente et petulante, postea quam rem paternam ab idiotarum divitiis ad philosophorum reculam perduxit, Graeculum se atque otiosum putari voluit, studio litterarum se subito dedidit. nihil sane Actaei iuvabant anagnostae, libelli pro vino etiam saepe oppignerabantur; manebat insaturabile abdomen, copiae deficiebant. itaque semper versabatur in spe rerum novarum, otio et tranquillitate rei publicae consenescebat.

an sicubi adsum gellius homo et frater indignus vir clarus atque bonus consul et ordo equester qui ille ordo nomen retineo ornamentum confacio is sum popularis sum enim homo iste populus romanus dedo nihil video magis qui cum is adulescentia in amplus honor superus vir l philippus vitrix floreo possum usque is non sum popularis ut bonus solus comesset deinde ex impurus adulescens et petulante postea quam res paternus ab idiotaris divitiae ad philosophus recula perduco graeculis sui atque otiosus putaris volo studium litteraris sui subeo dedo nihil sanus actaeus juvo anagnostes libellus pro vinum etiam saepe oppignero maneo insaturabilis abdomen copia deficio itaque semper verso in spes res novaris otium et tranquillitas res publicus consenesco


atque inter hanc vitam perpolitam humanitate et illam immanem nihil tam interest quam ius atque vis. Horum utro uti nolumus, altero est utendum. vim volumus exstingui, ius valeat necesse est, id est iudicia, quibus omne ius continetur; iudicia displicent aut nulla sunt, vis dominetur necesse est. hoc vident omnes: Milo et vidit et fecit, ut ius experiretur, vim depelleret. altero uti voluit, ut virtus audaciam vinceret; altero usus necessario est, ne virtus ab audacia vinceretur. eademque ratio fuit Sesti, si minus in accusando—neque enim per omnis fuit idem fieri necesse—at certe in necessitate defendendae salutis suae praesidioque contra vim et manum comparando.

atque inter hic vita perpolio humanitas et ille immanis nihil tam intersum quam ius atque volo horus uter uti nolo alter sum utor vis volo exstinguo ius valeo necesse sum is sum iudicium qui omnis ius contineo iudicium displiceo aut nullus sum volo dominor necesse sum hic video omnis milo et video et facio ut ius experior vis depello alter uti volo ut virtus audacia vinco alter utor necessarius sum ne virtus ab audacia vinco idem ratio sum sestius si paruus in accuso neque enim per omnis sum idem fio necesse at certus in necessitas defendo salus suus praesidium contra vis et manus comparo


quod certe, si est aliqui sensus in morte praeclarorum virorum, cum omnibus Metellis tum vero uni viro fortissimo et praestantissimo civi gratissimum, fratri suo, fecit, socio laborum, periculorum, consiliorum meorum.

qui certus si sum aliqui sensus in mors praeclarus vir cum omnis metellus tum verus unus vir fortis et praesto cieo gratus frater suus facio socius labor periculum consilium meus


non sum tam ignarus, iudices, causarum, non tam insolens in dicendo, ut omni ex genere orationem aucuper et omnis undique flosculos carpam atque delibem. scio quid gravitas vestra, quid haec advocatio, quid ille conventus, quid dignitas P. Sesti, quid periculi magnitudo, quid aetas, quid honos meus postulet. sed mihi sumpsi hoc loco doctrinam quandam iuventuti, qui essent optimates. in ea explicanda demonstrandum est non esse popularis omnis eos qui putentur. id facillime consequar, si universi populi iudicium verum et incorruptum et si intimos sensus civitatis expressero.

non sum tam ignarus iudex causaris non tam insoleo in dico ut omnis ex genus oratio aucupo et omnis undique flosculus carpo atque delibo scio quis gravitas vester quis hic advocatio quis ille convenio quis dignitas p sestius quis periculum magnitudo quis aetas quis honor meus postulo sed ego sumo hic locus doctrina quidam iuventus qui sum optimas in is explico demonstro sum non sum popularis omnis is qui puto is facilis consequor si universus populus iudicium verus et incorruptus et si intimus sensus civitas exprimo


memineram, iudices, divinum illum virum atque ex isdem quibus nos radicibus natum ad salutem huius imperi, C. Marium, summa senectute, cum vim prope iustorum armorum profugisset, primo senile corpus paludibus occultasse demersum, deinde ad infimorum ac tenuissimorum hominum Minturnensium misericordiam confugisse, inde navigio perparvo, cum omnis portus terrasque fugeret, in oras Africae desertissimas pervenisse. atque ille vitam suam, ne inultus esset, ad incertissimam spem et ad rei publicae interitum reservavit: ego qui, quem ad modum multi in senatu me absente dixerunt, periculo rei publicae vivebam, quique ob eam causam consularibus litteris de senatus sententia exteris nationibus commendabar, nonne, si meam vitam deseruissem, rem publicam prodidissem? in qua quidem nunc me restituto vivit mecum simul exemplum fidei publicae; quod si immortale retinetur, quis non intellegit immortalem hanc civitatem futuram?

memini iudex divinus ille vir atque ex idem qui nos radix natus ad salus hic imperium que marius summus senectus cum vis prope iustor armus profugio primus senilis corpus palus occulto demergo deinde ad infimus atque tenuis homo minturnensis misericordia confugio inde navigium perparvus cum omnis portus terra fugio in ora africa desero pervenio atque ille vita suus ne inultus sum ad incertus spes et ad res publicus interitus reservo ego qui qui ad modus multus in senatus ego absum dico periculum res publicus vivo quisque ob is causa consularis littera de senatus sententia exter natio commendo nonne si meus vita desero res publicus prodo in qui quidem nunc ego restituo vivo ego simul exemplum fides publicus qui si immortal retineo quis non intellego immortal hic civitas sum


victi essent improbi. at cives, at ab eo privato qui sine armis etiam consul rem publicam conservarat. sin victi essent boni, qui superessent? nonne ad servos videtis rem venturam fuisse? an mihi ipsi, ut quidam putant, fuit mors aequo animo oppetenda? quid? tum mortemne fugiebam? an erat res ulla quam mihi magis optandam putarem? aut ego illas res tantas in tanta improborum multitudine cum gerebam, non mihi mors, non exsilium ob oculos versabatur? non haec denique a me tum tamquam fata in ipsa re gerenda canebantur? an erat mihi in tanto luctu meorum, tanta diiunctione, tanta acerbitate, tanta spoliatione omnium rerum quas mihi aut natura aut fortuna dederat, vita retinenda? tam eram rudis, tam ignarus rerum, tam expers consili aut ingeni? nihil audieram, nihil videram, nihil ipse legendo quaerendoque cognoveram? nesciebam vitae brevem esse cursum, gloriae sempiternum? cum esset omnibus definita mors, optandum esse ut vita, quae necessitati deberetur, patriae potius donata quam reservata naturae videretur? nesciebam inter sapientissimos homines hanc contentionem fuisse, ut alii dicerent animos hominum sensusque morte restingui, alii autem tum maxime mentis sapientium ac fortium virorum, cum e corpore excessissent, sentire ac vigere? quorum alterum fugiendum non esse, carere sensu, alterum etiam optandum, meliore esse sensu.

vinco sum improbus at civis at ab is privo qui sine arma etiam consul res publicus conservo sin vinco sum bonus qui supersum nonne ad servus video res venio sum an ego ipse ut quidam puto sum mors aequus animus oppeto quis tum mors fugio an sum res ullus quam ego magis opto puto aut ego ille res tantus in tantus improbus multitudo cum gero non ego mors non exsilium ob oculus verso non hic denique ab ego tum tamquam fatum in ipse res gero caneo an sum ego in tantus luctus meus tantus diiunctio tantus acerbitas tantus spoliatio omnis res qui ego aut natura aut fortuna do vito retineo tam sum rudis tam ignarus res tam expers consilium aut ingenium nihil audio nihil video nihil ipse lego quaero cognosco nescio vita brevis sum cursus gloria sempiternus cum sum omnis definio mors opto sum ut vito qui necessitas debeo patria potis dono quam reservo natura video nescio inter sapio homo hic contentio sum ut alius dico animus homo sentio mors restinguo alius autem tum magnus mens sapiens atque fors vir cum e corpus excedo sentio atque vigeo qui alter fugio non sum careo sentio alter etiam opto bonus sum sentio


nimirum hoc illud est quod de me potissimum tu in accusatione quaesisti, quae esset nostra natio optimatium; sic enim dixisti. rem quaeris praeclaram iuventuti ad discendum nec mihi difficilem ad perdocendum; de qua pauca, iudices, dicam, et, ut arbitror, nec ab utilitate eorum qui audient, nec ab officio vestro, nec ab ipsa causa P. Sesti abhorrebit oratio mea.

nimirum hic ille sum qui de ego potis tu in accusatio quaero qui sum noster natio optimas sic enim dico res quaero praeclarus iuventus ad disco neque ego difficilis ad perdoceo de qui paucus iudex dico et ut arbitror neque ab utilitas is qui audio neque ab officium vester neque ab ipse causa p sestius abhorreo oratio meus


quo quidem tempore quid populus Romanus sentire se ostenderet utroque in genere declaratum est: primum cum audito senatus consulto rei ipsi atque absenti senatui plausus est ab universis datus, deinde cum senatoribus singulis spectatum e senatu redeuntibus: cum vero ipse qui ludos faciebat consul adsedit, stantes ei manibus passis gratias agentes et lacrimantes gaudio suam erga me benivolentiam ac misericordiam declararunt. at cum ille furibundus incitata illa sua vaecordi mente venisset, vix se populus Romanus tenuit, vix homines odium suum a corpore eius impuro atque infando represserunt; voces quidem et palmarum intentus et maledictorum clamorem omnes profuderunt.

quo quidem tempus quis populus romanus sentio sui ostendo uterque in genus declaro sum primus cum audio senatus consultum res ipse atque absum senatus plaudo sum ab universus do deinde cum senator singuli spectas e senatus redeo cum verus ipse qui ludus facio consul adsedeo sto is manus patior gratia ago et lacrimo gaudium suus erga ego benevolentia atque misericordia declaro at cum ille furibundus incito ille suus vaecordi mens venio vix sui populus romanus teneo vix homo odium suus ab corpus is impurus atque infer reprimo voco quidem et palmaris intendo et maledictor clamor omnis profundo


haec imitamini, per deos immortalis, qui dignitatem, qui laudem, qui gloriam quaeritis! haec ampla sunt, haec divina, haec immortalia; haec fama celebrantur, monumentis annalium mandantur, posteritati propagantur. est labor, non nego; pericula magna, fateor; múltae insidiae súnt bonis verissime dictum est; sed te íd quod multi invídeant multique éxpetant inscítiast, inquit, póstulare, nísi laborem súmma cum cura écferas. nollem idem alio loco dixisset, quod exciperent improbi cives, óderint, dum métuant; praeclara enim illa praecepta dederat iuventuti.

hic imito per deus immortal qui dignitas qui laus qui gloria quaero hic amplus sum hic divino hic immortalis hic fama celebro monumentum annalis mando posteritas propago sum labor non nego periculum magnus fateor multae insidiae sunt bonus verus dico sum sed tu id qui multus invideant multus expetant inscitiast inquam postularis nisi labor summa cum cura ecferas nolo idem alius locus dico qui excipio improbus civis oderint dum metuant praeclarus enim ille praecipio do iuventus


nam externa bella regum, gentium, nationum iam pridem ita exstincta sunt ut praeclare cum iis agamus quos pacatos esse patiamur; denique ex bellica victoria non fere quemquam est invidia civium consecuta. domesticis malis et audacium civium consiliis saepe est resistendum, eorumque periculorum est in re publica retinenda medicina; quam omnem, iudices, perdidissetis, si meo interitu senatui populoque Romano doloris sui de me declarandi potestas esset erepta. qua re moneo vos, adulescentes, atque hoc meo iure praecipio, qui dignitatem, qui rem publicam, qui gloriam spectatis, ne, si quae vos aliquando necessitas ad rem publicam contra improbos civis defendendam vocabit, segniores sitis et recordatione mei casus a consiliis fortibus refugiatis.

nam externus bellum rex gens natio iam pridem ita exstinguo sum ut praeclaris cum is ago qui pacatos sum patior denique ex bellicus victoria non fere quisquam sum invidia civis consequor domesticus malus et audacium civis consilium saepe sum resisto is periculum sum in res publicus retineo medicina quam omnis iudex perdo si meus interitus senatus populo romanus dolor suus de ego declaro potestas sum eripio qui res moneo tu adulescens atque hic meus ius praecipio qui dignitas qui res publicus qui gloria spectas ne si qui tu aliquando necessitas ad res publicus contra improbus civis defendo voco segnis sum et recordatio meus casus ab consilium fortis refugio


huius autem otiosae dignitatis haec fundamenta sunt, haec membra, quae tuenda principibus et vel capitis periculo defendenda sunt: religiones, auspicia, potestates magistratuum, senatus auctoritas, leges, mos maiorum, iudicia, iuris dictio, fides, provinciae, socii, imperi laus, res militaris, aerarium.

hic autem otiosus dignitas hic fundamentum sum hic membrum qui tueor princeps et vel capio periculum defendo sum religio auspicium potestas magistratus senatus auctoritas lex mos magnus iudicium ius dictio fides provincia socius imperium laus res militaris aerarius


hic subito cum incredibilis in Capitolium multitudo ex tota urbe cunctaque Italia convenisset, vestem mutandam omnes meque iam omni ratione, privato consilio, quoniam publicis ducibus res publica careret, defendendum putarunt. erat eodem tempore senatus in aede Concordiae, quod ipsum templum repraesentabat memoriam consulatus mei, cum flens universus ordo cincinnatum consulem orabat; nam alter ille horridus et severus consulto se domi continebat. qua tum superbia caenum illud ac labes amplissimi ordinis preces et clarissimorum civium lacrimas repudiavit! me ipsum ut contempsit helluo patriae! nam quid ego patrimoni dicam, quod ille tum cum quaestum faceret amisit? venistis ad senatum, vos, inquam, equites Romani et omnes boni veste mutata, vosque pro meo capite ad pedes lenonis impurissimi proiecistis, cum, vestris precibus ab latrone illo repudiatis, vir incredibili fide, magnitudine animi, constantia, L. Ninnius, ad senatum de re publica rettulit, senatusque frequens vestem pro mea salute mutandam censuit.

hic subeo cum incredibilis in capitolium multitudo ex totus urbs cuncto italia convenio vestis muto omnis ego iam omnis ratio privo consilium quoniam publicus dux res publicus careo defendo puto sum idem tempus senatus in aedes concordia qui ipse templum repraesento memoria consulatus meus cum fleo universus ordo cincinnatus consul oro nam alter ille horridus et severus consultum sui domus contineo qui tum superbia caenum ille atque labo amplus ordo prex et clarus civis lacrima repudio ego ipse ut contemno helluo patria nam quis ego patrimonium dico qui ille tum cum quaestus facio amitto venio ad senatus tu inquam eques romanus et omnis bonus vestis muto tu pro meus caput ad pes leno impurus projacio cum vester prex ab latro ille repudio vir incredibilis fides magnitudo animus constantia l ninnius ad senatus de res publicus refero senatus frequens vestis pro meus salus muto censeo


hunc ego reditum repudiarem, qui ita florens fuit ut verear ne quis me studio gloriae putet idcirco exisse ut ita redirem? quem enim umquam senatus civem nisi me nationibus exteris commendavit? cuius umquam propter salutem nisi meam senatus publice sociis populi Romani gratias egit? de me uno patres conscripti decreverunt ut, qui provincias cum imperio obtinerent, qui quaestores legatique essent, salutem et vitam custodirent: in una mea causa post Romam conditam factum est ut litteris consularibus ex senatus consulto cuncta ex Italia omnes qui rem publicam salvam vellent convocarentur. quod numquam senatus in universae rei publicae periculo decrevit, id in unius mea salute conservanda decernendum putavit. quem curia magis requisivit, quem forum luxit? quem aeque ipsa tribunalia desideraverunt? omnia discessu meo deserta, horrida, muta, plena luctus et maeroris fuerunt. quis est Italiae locus in quo non fixum sit in publicis monumentis studium salutis meae, testimonium dignitatis?

hic ego redeo repudiaris qui ita floreo sum ut vereor ne quis ego studium gloria puto idcirco exeo ut ita redeo qui enim umquam senatus civis nisi ego natio exter commendo qui umquam propter salus nisi meus senatus publicus socius populus romanus gratia ago de ego unus pater conscribo decerno ut qui provincia cum imperium obtineo qui quaestor lego sum salus et vita custodio in unus meus causa post roma condo facio sum ut littera consularis ex senatus consultum cunctus ex italia omnis qui res publicus salvus volo convoco qui numquam senatus in universus res publicus periculum decerno is in unus meus salus conservo decerno puto qui curia magis requaero qui forum luceo qui aequus ipse tribunalia desidero omnis discessus meus desero horridus muto plenus luctus et maeror sum quis sum italia locus in quo non figo sum in publicus monumentum studium salus meus testimonium dignitas


ex his adsiduis eius cotidianisque sermonibus, et quod videbam quibuscum hominibus in interiore parte aedium viveret, et quod ita domus ipsa fumabat ut multa eius consortionis indicia redolerent, statuebam sic, boni nihil ab illis nugis exspectandum, mali quidem certe nihil pertimescendum. sed ita est, iudices, ut, si gladium parvo puero aut si imbecillo seni aut debili dederis, ipse impetu suo nemini noceat, sin ad nudum vel fortissimi viri corpus accesserit, possit acie ipsa et ferri viribus vulnerare: cum hominibus enervatis atque exsanguibus consulatus tamquam gladius esset datus, qui per se pungere neminem umquam potuissent, ii summi imperi nomine armati rem publicam contrucidarunt. foedus fecerunt cum tribuno plebis palam, ut ab eo provincias acciperent quas ipsi vellent, exercitum et pecuniam quantam vellent, ea lege, si ipsi prius tribuno plebis adflictam et constrictam rem publicam tradidissent: id autem foedus meo sanguine ictum sanciri posse dicebant.

ex hic assiduus is cottidianus sermo et qui video qui homo in interior pars aedes vivo et qui ita domus ipse fumo ut multus is consortio indicium redoleo statuo sic bonus nihil ab ille nugae exspecto malus quidem certus nihil pertimesco sed ita sum iudex ut si gladius parvus puer aut si imbecillus senex aut debilis do ipse impetus suus nemo noceo sin ad nudus vel fortis vir corpus accedo possum acies ipse et fero vis vulneraris cum homo enervo atque exsanguis consulatus tamquam gladius sum do qui per sui pungo nemo umquam possum is superus imperium nomen armatus res publicus contrucido foedus facio cum tribunus plebs palam ut ab is provincia accipio qui ipse volo exercitus et pecunia quantus volo is lex si ipse prior tribunus plebs affligo et constringo res publicus trado is autem foedus meus sanguis ictus sancio possum dico


sed tamen haec via ac ratio rei publicae capessendae olim erat magis pertimescenda, cum multis in rebus multitudinis studium aut populi commodum ab utilitate rei publicae discrepabat. tabellaria lex ab L. Cassio ferebatur: populus libertatem agi putabat suam; dissentiebant principes et in salute optimatium temeritatem multitudinis et tabellae licentiam pertimescebant. agrariam Ti. Gracchus legem ferebat: grata erat populo; fortunae constitui tenuiorum videbantur; nitebantur contra optimates, quod et discordiam excitari videbant et, cum locupletes possessionibus diuturnis moverentur, spoliari rem publicam propugnatoribus arbitrabantur. frumentariam legem C. Gracchus ferebat: iucunda res plebei, victus enim suppeditabatur large sine labore; repugnabant boni, quod et ab industria plebem ad desidiam avocari putabant et aerarium exhauriri videbant.

sed tamen hic via atque ratio res publicus capesso olim sum magis pertimesco cum multus in res multitudo studium aut populus commodus ab utilitas res publicus discrepo tabellarius lex ab l casseius fero populus libertas ago puto suus dissentio princeps et in salus optimas temeritas multitudo et tabella licentia pertimesco agrarius tiberius gracchus lex fero gratus sum populus fortuna constituo tenuis video niteo contra optimas qui et discordia excito video et cum locuples possessio diuturnus moveo spolio res publicus propugnator arbitror frumentarius lex que gracchus fero iucundus res plebes vinco enim suppedito largus sine labor repugno bonus qui et ab industria plebs ad desidia avocaris puto et aerarius exhaurio video


et causam dicit Sestius de vi? quid ita? quia vivit. at id non sua culpa: plaga una illa extrema defuit, quae si accessisset reliquum spiritum exhausisset. accusa Lentidium; non percussit locum; male dic Titio, Sabino homini Reatino, cur tam temere exclamarit occisum. ipsum vero quid accusas? num defuit gladiis? num repugnavit? num, ut gladiatoribus imperari solet, ferrum non recepit?

et causa dico sestius de vis quis ita quia vivo at is non suus culpa plaga unus ille exter desum qui si accedo reliquus spiritus exhaurio accuso lentidium non percutio locus malus dico titius sabinum homo reatinus cur tam temere exclamo occido ipse verus quis accuso num desum gladius num repugno num ut gladiator imperaris soleo ferrum non recipio


qua re imitemur nostros Brutos, Camillos, Ahalas, Decios, Curios, Fabricios, maximos, Scipiones, Lentulos, Aemilios, innumerabilis alios qui hanc rem publicam stabiliverunt; quos equidem in deorum immortalium coetu ac numero repono. amemus patriam, pareamus senatui, consulamus bonis; praesentis fructus neglegamus, posteritatis gloriae serviamus; id esse optimum putemus quod erit rectissimum; speremus quae volumus, sed quod acciderit feramus; cogitemus denique corpus virorum fortium magnorum hominum esse mortale, animi vero motus et virtutis gloriam sempiternam; neque hanc opinionem si in illo sanctissimo hercule consecratam videmus, cuius corpore ambusto vitam eius et virtutem immortalitas excepisse dicatur, minus existimemus eos qui hanc tantam rem publicam suis consiliis aut laboribus aut auxerint aut defenderint aut servarint esse immortalem gloriam consecutos.

qui res imito noster brutus camillus ahala decius curiatii fabricius magnus scipio lentulus aemilius innumerabilis alius qui hic res publicus stabilio qui equidem in deus immortalis coitus atque numerus repono amo patria pareo senatus consulo bonus praesum fructus neglego posteritas gloria servio is sum bonus puto qui sum recingo spero qui volo sed qui accido fero cogito denique corpus vir fors magnus homo sum mortalis animus verus moueo et virtus gloria sempiternus neque hic opinio si in ille sancio herculis consecro video qui corpus amburo vita is et virtus immortalitas excipio dico paruus existimo is qui hic tantus res publicus suus consilium aut labor aut augeo aut defendo aut servo sum immortal gloria consequor


et quaeso hoc loco, iudices, ne qua levitate me ductum ad insolitum genus dicendi labi putetis, si de poetis, de histrionibus, de ludis in iudicio loquar.

et quaeso hic locus iudex ne qui levitas ego duco ad insolitus genus dico labor puteo si de poeta de histrio de ludus in iudicium loquor


L. Lamiam, qui cum me ipsum pro summa familiaritate quae mihi cum patre eius erat unice diligebat, tum pro re publica vel mortem oppetere cupiebat, in contione relegavit, edixitque ut ab urbe abesset milia passuum ducenta, quod esset ausus pro civi, pro bene merito civi, pro amico, pro re publica deprecari.

l lamia qui cum ego ipse pro summus familiaritas qui ego cum pater is sum unicus diligo tum pro res publicus vel mors oppeto cupio in contio relego edico ut ab urbs absum mille passus ducenti qui sum audeo pro cieo pro bene mereo cieo pro amicus pro res publicus deprecor


O diem illum, iudices, funestum senatui bonisque omnibus, rei publicae luctuosum, mihi ad domesticum maerorem gravem, ad posteritatis memoriam gloriosum! quid enim quisquam potest ex omni memoria sumere inlustrius quam pro uno civi et bonos omnis privato consensu et universum senatum publico consilio mutasse vestem? quae quidem tum mutatio non deprecationis est causa facta, sed luctus: quem enim deprecarere, cum omnes essent sordidati, cumque hoc satis esset signi esse improbum, qui mutata veste non esset? hac mutatione vestis facta tanto in luctu civitatis, omitto quid ille tribunus omnium rerum divinarum humanarumque praedo fecerit, qui adesse nobilissimos adulescentis, honestissimos equites Romanos, deprecatores salutis meae iusserit, eosque operarum suarum gladiis et lapidibus obiecerit: de consulibus loquor, quorum fide res publica niti debuit.

o dies ille iudex funestus senatus bonus omnis res publicus luctuosus ego ad domesticus maeror gravis ad posteritas memoria gloriosus quis enim quisquam possum ex omnis memoria sumo illustris quam pro unus cieo et bonus omnis privo consensus et universus senatus publicus consilium muto vestis qui quidem tum mutatio non deprecatio sum causa facio sed luctus qui enim deprecor cum omnis sum sordido cum hic satis sum signum sum improbus qui muto vestis non sum hic mutatio vestio facio tantus in luctus civitas omitto quis ille tribunus omnis res divinaris humanus praedo facio qui adsum nobilis adulescens honestus eques romanus deprecator salus meus iubeo is operaris suus gladius et lapis objacio de consul loquor qui fides res publicus nitor debeo


multa acerba, multa turpia, multa turbulenta habuit ille annus; tamen illi sceleri quod in me illorum immanitas edidit haud scio an recte hoc proximum esse dicamus. Antiochum Magnum illum maiores nostri magna belli contentione terra marique superatum intra montem Taurum regnare iusserunt: Asiam, qua illum multarunt, Attalo, ut is regnaret in ea, condonaverunt. Cum Armeniorum rege Tigrane grave bellum nuper ipsi diuturnumque gessimus, cum ille iniuriis in socios nostros inferendis bello prope nos lacessisset. hic et ipse per se vehemens fuit et acerrimum hostem huius imperi Mithridatem pulsum Ponto opibus suis regnoque defendit, et a L. Lucullo, summo viro atque imperatore, pulsus animo tamen hostili cum reliquis suis copiis in pristina mente mansit. hunc Cn. Pompeius cum in suis castris supplicem abiectum vidisset erexit, atque insigne regium, quod ille de suo capite abiecerat, reposuit et certis rebus imperatis regnare iussit, nec minus et sibi et huic imperio gloriosum putavit constitutum a se regem quam constrictum videri.

multus acerbus multus turpis multus turbulentus habeo ille annus tamen ille scelus qui in ego ille immanitas edo haud scio an rectus hic propior sum dico antiochus magnus ille magnus noster magnus bellum contentio terra mare supero intra mons taurus regno jubeo asia qui ille multo attalus ut is regno in is condono cos armenius rex tigranes gravis bellum nuper ipse diuturnus gero cum ille iniuria in socius noster infero bellum prope nos lacesso hic et ipse per sui vehemens sum et acer hostis hic imperium mithridates pello pontus ops suus regno defendo et ab l lucullus superus vir atque imperator pello animus tamen hostilis cum reliquus suus copia in pristinus mens maneo hic cn pompejus cum in suus castrum supplex abicio video erigo atque insignis regius qui ille de suus caput abicio repono et certus res impero regno iubeo neque paruus et sui et hic imperium gloriosus puto constituo ab sui rex quam constringo video


hunc igitur animum attulit ad tribunatum P. Sestius, ut quaesturam Macedoniae relinquam et aliquando ad haec propiora veniam; quamquam non est omittenda singularis illa integritas provincialis, cuius ego nuper in Macedonia vidi vestigia non pressa leviter ad exigui praedicationem temporis, sed fixa ad memoriam illius provinciae sempiternam. verum haec ita praetereamus ut tamen intuentes et respectantes relinquamus: ad tribunatum, qui ipse ad sese iam dudum vocat et quodam modo absorbet orationem meam, contento studio cursuque veniamus.

hic igitur animus affero ad tribunatus p sestius ut quaestura macedonia relinquo et aliquando ad hic propiora venio quamquam non sum omitto singularis ille integritas provincial qui ego nuper in macedonius video vestigium non premo levis ad exiguus praedicatio tempus sed figo ad memoria ille provincia sempiternus verus hic ita praetereo ut tamen intueor et respecto relinquo ad tribunatus qui ipse ad sui iam dudum voco et quidam modo absorbeo oratio meus contendo studium curro venio


cur igitur rogationi paruit? quasi vero ille non in alias quoque leges, quas iniuste rogatas putaret, iam ante iurarit! non offert se ille istis temeritatibus, ut, cum rei publicae nihil prosit, se civi rem publicam privet. consule me cum esset designatus tribunus plebis, obtulit in discrimen vitam suam; dixit eam sententiam cuius invidiam capitis periculo sibi praestandam videbat; dixit vehementer, egit acriter; ea quae sensit prae se tulit; dux, auctor, actor rerum illarum fuit, non quo periculum suum non videret, sed in tanta rei publicae tempestate nihil sibi nisi de patriae periculis cogitandum putabat.

cur igitur rogatio pareo quasi verus ille non in alius quoque lex qui injustus rogo puto iam ante juro non offero sui ille iste temeritas ut cum res publicus nihil prosum sui cieo res publicus privo consul ego cum sum designo tribunus plebs offero in discrimen vita suus dico is sententia qui invidia capio periculum sui praesto video dico vehemens ago acer is qui sentio prae sui fero dux auctor actor res ille sum non quo periculum suus non video sed in tantus res publicus tempestas nihil sui nisi de patria periculum cogito puto


hoc igitur anno magistratibus novis designatis, cum omnes boni omnem spem melioris status in eorum fidem convertissent, princeps P. Lentulus auctoritate ac sententia sua, Pisone et Gabinio repugnantibus, causam suscepit, tribunisque plebis octo referentibus praestantissimam de me sententiam dixit. qui cum ad gloriam suam atque ad amplissimi benefici gratiam magis pertinere videret causam illam integram ad suum consulatum reservari, tamen rem talem per alios citius quam per se tardius confici malebat.

hic igitur annus magistratus novus designo cum omnis bonus omnis spes bonus status in is fides converto princeps p lentulus auctoritas atque sententia suus piso et gabinius repugno causa suscipio tribunus plebs octo refero praesto de ego sententia dico qui cum ad gloria suus atque ad amplus beneficus gratia magis pertineo video causa ille integer ad suus consulatus reservaris tamen res talis per alius cieo quam per sui tardus conficio malo


quid est igitur propositum his rei publicae gubernatoribus quod intueri et quo cursum suum derigere debeant? id quod est praestantissimum maximeque optabile omnibus sanis et bonis et beatis, cum dignitate otium. hoc qui volunt, omnes optimates, qui efficiunt, summi viri et conservatores civitatis putantur; neque enim rerum gerendarum dignitate homines ecferri ita convenit ut otio non prospiciant, neque ullum amplexari otium quod abhorreat a dignitate.

quis sum igitur propono hic res publicus gubernator qui intueor et quo cursus suus derigeo debeo is qui sum praesto magnus optabilis omnis sanus et bonus et beatus cum dignitas otium hic qui volo omnis optimas qui efficio superus vir et conservator civitas puto neque enim res gerendaris dignitas homo ecferri ita convenio ut otium non prospicio neque ullus amplexaris otium qui abhorreo ab dignitas


alterum Thracibus ac Dardanis primum pacem maxima pecunia vendidisse, deinde, ut illi pecuniam conficere possent, vexandam iis Macedoniam et spoliandam tradidisse, eundemque bona creditorum, civium Romanorum, cum debitoribus Graecis divisisse, cogere pecunias maximas a Dyrrachinis, spoliare Thessalos, certam Achaeis in annos singulos pecuniam imperavisse neque tamen ullo in publico aut religioso loco signum aut tabulam aut ornamentum reliquisse; illos sic inludere quibus omne supplicium atque omnis iure optimo poena debetur, reos esse hos duos quos videtis. omitto iam Numerium, Serranum, Aelium, quisquilias seditionis Clodianae; sed tamen hi quoque etiam nunc volitant, ut videtis, nec, dum vos de vobis aliquid timebitis, illi umquam de se pertimescent.

alter thrax atque dardanus primus pax maximus pecunia vendo deinde ut ille pecunia confacio possum vexo is macedonia et spolio trado idem bonus creditor civis romanus cum debitor graecum divido cogo pecunia magnus ab dyrrachini spolio thessali certus achaeus in annus singuli pecunia impero neque tamen ullus in publicus aut religiosus locus signum aut tabula aut ornamentum relinquo ille sic illudo qui omnis supplicium atque omnis ius bonus poena debeo reus sum hic duo qui video omitto iam numerius serranus aelius quisquiliae seditio clodianus sed tamen hic quoque etiam nunc volito ut video neque dum tu de tu aliquis timeo ille umquam de sui pertimesco


quid enim simile fuit in Q. Metello? cuius causam etsi omnes boni probabant, tamen neque senatus publice neque ullus ordo proprie neque suis decretis Italia cuncta susceperat. ad suam enim quandam magis ille gloriam quam ad perspicuam salutem rei publicae respiciens rem gesserat, cum unus in legem per vim latam iurare noluerat: denique videbatur ea condicione tam fortis fuisse ut cum patriae caritate constantiae gloriam commutaret. erat autem res ei cum exercitu C. Mari invicto, habebat inimicum C. Marium, conservatorem patriae, sextum iam illum consulatum gerentem; res erat cum L. Saturnino, iterum tribuno plebis, vigilante homine, et in causa populari si non moderate at certe populariter abstinenterque versato. cessit, ne aut victus a fortibus viris cum dedecore caderet, aut victor multis et fortibus civibus rem publicam orbaret.

quis enim similis sum in q metellus qui causa etsi omnis bonus probo tamen neque senatus publicus neque ullus ordo proprius neque suus decretum italia cunctus suscipio ad suus enim quidam magis ille gloria quam ad perspicuus salus res publicus respicio res gero cum unus in lex per vis fero iuro nolo denique video is condicio tam fortis sum ut cum patria caritas constantia gloria commuto sum autem res is cum exercitus que maris invictus habeo inimicus que marius conservator patria sextus iam ille consulatus gero res sum cum l saturninus iterum tribunus plebs vigilo homo et in causa populor si non modero at certus popularis abstinenter verso cedo ne aut vinco ab fortis vis cum dedecor cado aut victor multus et fortis civis res publicus orbo


videamus nunc comitia magistratuum. fuit conlegium nuper tribunicium, in quo tres minime, vehementer duo populares existimabantur. ex iis qui populares non habebantur, quibus in illo genere conductarum contionum consistendi potestas non erat, duo a populo Romano praetores video esse factos; et, quantum sermonibus vulgi et suffragiis intellegere potui, prae se populus Romanus ferebat sibi illum in tribunatu Cn. Domiti animum constantem et egregium et Q. Anchari fidem ac fortitudinem, etiam si nihil agere potuissent, tamen voluntate ipsa gratum fuisse. iam de C. Fannio quae sit existimatio videmus: quod iudicium populi Romani in honoribus eius futurum sit, nemini dubium esse debet.

video nunc comitium magistratus sum collegium nuper tribunicius in quo tres paruus vehemens duo popularis existimo ex is qui popularis non habeo qui in ille genus conductaris contio consisto potestas non sum duo ab populus romanus praetor video sum facio et quantus sermo vulgus et suffragium intellego possum prae sui populus romanus fero sui ille in tribunatus cn domitius animus consto et egregius et q ancharis fides atque fortitudo etiam si nihil ago possum tamen voluntas ipse gratus sum iam de que fannius qui sum existimatio video qui iudicium populus romanus in honor is sum sum nemo dubius sum debeo


pro di immortales! quid? illa quem ad modum dixit idem! quae mihi quidem ita et acta et scripta videntur esse ut vel a Q. Catulo, si revixisset, praeclare posse dici viderentur; is enim libere reprehendere et accusare populi non numquam temeritatem solebat aut errorem senatus: O íngratifici Argívi, immunes Gráii, immemores bénefici! non erat illud quidem verum; non enim ingrati, sed miseri, quibus reddere salutem a quo acceperant non liceret, nec unus in quemquam umquam gratior quam in me universi; sed tamen illud scripsit disertissimus poeta pro me, egit fortissimus actor, non solum optimus, de me, cum omnis ordines demonstraret, senatum, equites Romanos, universum populum Romanum accusaret: éxsulare sínitis, sistis pélli, pulsum pátimini! quae tum significatio fuerit omnium, quae declaratio voluntatis ab universo populo Romano in causa hominis non popularis, equidem audiebam: existimare facilius possunt qui adfuerunt.

pro deus immortalis quis ille qui ad modus dico idem qui ego quidem ita et ago et scribo video sum ut vel ab q catulus si revivo praeclaris possum dico video is enim libo reprehendo et accuso populus non numquam temeritas soleo aut error senatus o ingratifici argivi immunis graii immemor benefici non sum ille quidem verus non enim ingratus sed miser qui reddo salus ab quo accipio non licet neque unus in quisquam umquam gratus quam in ego universus sed tamen ille scribo dissero poeta pro ego ago fortis actor non solus bonus de ego cum omnis ordo demonstro senatus eques romanus universus populus romanus accuso exsularis sinitis sino pelli pello patimini qui tum significatio sum omnis qui declaratio voluntas ab universus populus romanus in causa homo non popularis equidem audio existimaris facilis possum qui adsum


mitto eam legem quae omnia iura religionum, auspiciorum, potestatum, omnis leges quae sunt de iure et de tempore legum rogandarum, una rogatione delevit; mitto omnem domesticam labem: etiam exteras nationes illius anni furore conquassatas videbamus. lege tribunicia Matris magnae Pessinuntius ille sacerdos expulsus et spoliatus sacerdotio est, fanumque sanctissimarum atque antiquissimarum religionum venditum pecunia grandi Brogitaro, impuro homini atque indigno illa religione, praesertim cum eam sibi ille non colendi, sed violandi causa adpetisset; appellati reges a populo qui id numquam ne a senatu quidem postulassent; reducti exsules Byzantium condemnati tum cum indemnati cives e civitate eiciebantur.

mitto is lex qui omnis ius religio auspicium potestas omnis lex qui sum de ius et de tempus lex rogandaris unus rogatio deleo mitto omnis domesticus labo etiam exter natio ille annus furor conquasso video lex tribunicius matrae magnus pessinuntius ille sacerdos expello et spolio sacerdotium sum fanum sanctissimaris atque antiquissimaris religio vendo pecunia grandis brogitarus impurus homo atque indignus ille religio praesertim cum is sui ille non colo sed violo causa adpeto appello rex ab populus qui is numquam ne ab senatus quidem postulo reduco exsulis byzantium condemno tum cum indemnatus civis e civitas eicio


at vero ille praetor, qui de me non patris, avi, proavi, maiorum denique suorum omnium, sed Graeculorum instituto contionem interrogare solebat, velletne me redire, et, cum erat reclamatum semivivis mercennariorum vocibus, populum Romanum negare dicebat, is, cum cotidie gladiatores spectaret, numquam est conspectus cum veniret. emergebat subito, cum sub tabulas subrepserat, ut matér, te appello dicturus videretur; itaque illa via latebrosior, qua spectatum ille veniebat, Appia iam vocabatur; qui tamen quoquo tempore conspectus erat, non modo gladiatores sed equi ipsi gladiatorum repentinis sibilis extimescebant.

at verus ille praetor qui de ego non pater avus proavus magnus denique suus omnis sed graeculus instituo contio interrogo soleo volo ego redeo et cum sum reclamo semivivus mercenarius vox populus romanus nego dico is cum cottidie gladiator specto numquam sum conspicio cum venio emergo subeo cum sub tabula subrepo ut mater tu appello dico video itaque ille via latebrosus qui spectas ille venio appius iam voco qui tamen quisquis tempus conspicio sum non modo gladiator sed equus ipse gladiator repentinus sibilis extimesco


unum autem mihi restabat illud quod forsitan non nemo vir fortis et acris animi magnique dixerit: restitisses, repugnasses, mortem pugnans oppetisses. de quo te, te, inquam, patria, testor et vos, penates patriique dei, me vestrarum sedum templorumque causa, me propter salutem meorum civium, quae mihi semper fuit mea carior vita, dimicationem caedemque fugisse. etenim si mihi in aliqua nave cum meis amicis naviganti hoc, iudices, accidisset, ut multi ex multis locis praedones classibus eam navem se oppressuros minitarentur nisi me unum sibi dedidissent, si id vectores negarent ac mecum simul interire quam me tradere hostibus mallent, iecissem ipse me potius in profundum, ut ceteros conservarem, quam illos mei tam cupidos non modo ad certam mortem, sed in magnum vitae discrimen adducerem.

unus autem ego resto ille qui forsitan non nemo vir fortis et acer animus magnus dico resto repugno mors pugno oppeto de quo tu tu inquam patria testo et tu penates patrius deus ego vestraris sedes templum causa ego propter salus meus civis qui ego semper sum meus carus vito dimicatio caedes fugio etenim si ego in aliqui navus cum meus amicus navigo hic iudex accido ut multus ex multus locus praedo classis is navo sui opprimo minitor nisi ego unus sui dedo si is vector nego atque ego simul intereo quam ego trado hostis malo jacio ipse ego potis in profundum ut ceterus conservaris quam ille meus tam cupidus non modo ad certus mors sed in magnus vita discrimen adduco


venio ad comitia, sive magistratuum placet sive legum. leges videmus saepe ferri multas. omitto eas quae feruntur ita vix ut quini, et ii ex aliena tribu, qui suffragium ferant reperiantur. de me, quem tyrannum atque ereptorem libertatis esse dicebat illa ruina rei publicae, dicit se legem tulisse. quis est qui se, cum contra me ferebatur, inisse suffragium confiteatur? Cum autem de me eodem ex senatus consulto comitiis centuriatis ferebatur, quis est qui non profiteatur se adfuisse et suffragium de salute mea tulisse? Vtra igitur causa popularis debet videri: in qua omnes honestates civitatis, omnes aetates, omnes ordines una consentiunt, an in qua furiae concitatae tamquam ad funus rei publicae convolant?

venio ad comitium sive magistratus placeo sive lex lex video saepe fero multus omitto is qui fero ita vix ut quini et is ex alienus tribus qui suffragium fero reperio de ego qui tyrannus atque ereptor libertas sum dico ille ruina res publicus dico sui lex fero quis sum qui sui cum contra ego fero ineo suffragium confiteor cos autem de ego idem ex senatus consultum comitium centurio fero quis sum qui non profiteor sui adsum et suffragium de salus meus fero vtra igitur causa popularis debeo video in qui omnis honestas civitas omnis aetas omnis ordo unus consentio an in qui furia concito tamquam ad funus res publicus convolo


ego autem,—vere dicam, iudices,— tantum esse in homine sceleris, audaciae, crudelitatis, quantum ipse cum re publica sensi, numquam putavi. nequam esse hominem et levem et falsa opinione hominum ab adulescentia commendatum sciebam; etenim animus eius vultu, flagitia parietibus tegebantur. sed haec obstructio nec diuturna est neque obducta ita ut curiosis oculis perspici non possit. videbamus genus vitae, desidiam, inertiam; inclusas eius libidines qui paulo propius accesserant intuebantur; denique etiam sermo nobis ansas dabat quibus reconditos eius sensus tenere possemus.

ego autem verus dico iudex tantus sum in homo scelus audacia crudelitas quantus ipse cum res publicus sentio numquam puto nequam sum homo et levo et fallo opinio homo ab adulescentia commendo scio etenim animus is vultus flagitium paries tego sed hic obstructio neque diuturnus sum neque obduco ita ut curiosus oculus perspicio non possum video genus vita desidia inertia includo is libido qui paulus propius accedo intueor denique etiam sermo nos ansa do qui recondo is sensus teneo possum


qui et ipse hostis fuit populi Romani et acerrimum hostem in regnum recepit, qui conflixit, qui signa contulit, qui de imperio paene certavit, regnat hodie et amicitiae nomen ac societatis, quod armis violarat, id precibus est consecutus: ille Cyprius miser, qui semper amicus, semper socius fuit, de quo nulla umquam suspicio durior aut ad senatum aut ad imperatores adlata nostros est, vivus, ut aiunt, est et videns cum victu ac vestitu suo publicatus. em cur ceteri reges stabilem esse suam fortunam arbitrentur, cum hoc illius funesti anni prodito exemplo videant per tribunum aliquem et sescentas operas se fortunis spoliari et regno omni posse nudari!

qui et ipse hostis sum populus romanus et acer hostis in regnum recipio qui confligo qui signum confero qui de imperium paene certo regno hodie et amicitia nomen atque societas qui arma violo is prex sum consequor ille cyprius miser qui semper amicus semper socius sum de quo nullus umquam suspicio durus aut ad senatus aut ad imperator affero noster sum vivus ut aio sum et video cum vinco atque vestio suus publico em cur ceterus rex stabilis sum suus fortuna arbitror cum hic ille funestus annus prodeo exemplum video per tribunus aliquis et sescenti opera sui fortuna spolio et regnum omnis possum nudaris


parente P. Sestius natus est, iudices, homine, ut plerique meministis, et sapiente et sancto et severo; qui cum tribunus plebis primus inter homines nobilissimos temporibus optimis factus esset, reliquis honoribus non tam uti voluit quam dignus videri. eo auctore duxit honestissimi et spectatissimi viri, C. Albini, filiam, ex qua hic est puer et nupta iam filia. duobus gravissimis ac plenissimis antiquitatis viris sic probatus fuit ut utrique eorum et carus maxime et iucundus esset. ademit Albino soceri nomen mors filiae, sed caritatem illius necessitudinis et benivolentiam non ademit: hodie sic hunc diligit ut vos facillime potestis ex hac vel adsiduitate eius vel sollicitudine et molestia iudicare.

pareo p sestius nascor sum iudex homo ut plerusque memini et sapio et sancio et sero qui cum tribunus plebs primus inter homo nobilis tempus bonus facio sum reliquus honor non tam uti volo quam dignus video is auctor duco honestus et specto vir que albinus filia ex qui hic sum puer et nubo iam filia duo gravis atque plenus antiquitas vis sic probo sum ut uterque is et carus magnus et iucundus sum adimo albinus socer nomen mors filia sed caritas ille necessitudo et benevolentia non adimo hodie sic hic diligo ut tu facilis possum ex hic vel adsiduitas is vel sollicitudo et molestia iudicaris


quis ergo iste optimus quisque? numero, si quaeris, innumerabiles, neque enim aliter stare possemus; sunt principes consili publici, sunt qui eorum sectam sequuntur, sunt maximorum ordinum homines, quibus patet curia, sunt municipales rusticique Romani, sunt negoti gerentes, sunt etiam libertini optimates. numerus, ut dixi, huius generis late et varie diffusus est; sed genus universum, ut tollatur error, brevi circumscribi et definiri potest. omnes optimates sunt qui neque nocentes sunt nec natura improbi nec furiosi nec malis domesticis impediti. esto igitur ut ii sint, quam tu nationem appellasti, qui et integri sunt et sani et bene de rebus domesticis constituti. Horum qui voluntati, commodis, opinionibus in gubernanda re publica serviunt, defensores optimatium ipsique optimates gravissimi et clarissimi cives numerantur et principes civitatis.

quis ergo iste bonus quisque numerus si quaero innumerabilis neque enim aliter sto possum sum princeps consilium publicus sum qui is seco sequor sum magnus ordo homo qui pateo curia sum municipal rusticus romanus sum negotium gero sum etiam libertinus optimas numerus ut dico hic genus latus et varius diffundo sum sed genus universus ut tollo error brevis circumscribo et definio possum omnis optimas sum qui neque noceo sum neque natura improbus neque furiosus neque malus domesticus impedio sum igitur ut is sum quam tu natio appello qui et integer sum et sanus et bene de res domesticus constituo horus qui voluntas commodus opinio in guberno res publicus servio defensor optimas ipse optimas gravis et clarus civis numero et princeps civitas


isdemque consulibus inspectantibus servorum dilectus habebatur pro tribunali Aurelio nomine conlegiorum, cum vicatim homines conscriberentur, decuriarentur, ad vim, ad manus, ad caedem, ad direptionem incitarentur. isdemque consulibus arma in templum Castoris palam comportabantur, gradus eiusdem templi tollebantur, armati homines forum et contiones tenebant, caedes lapidationesque fiebant; nullus erat senatus, nihil reliqui magistratus: unus omnem omnium potestatem armis et latrociniis possidebat, non aliqua vi sua, sed, cum duo consules a re publica provinciarum foedere retraxisset, insultabat, dominabatur, aliis pollicebatur, terrore ac metu multos, pluris etiam spe et promissis tenebat.

idem consul inspecto servus delectus habeo pro tribunal aurelius nomen collegium cum vicatim homo conscribo decurio ad vis ad manus ad caedes ad direptio incito idem consul arma in templum castor palam comporto gradus idem templum tollo armatus homo forum et contio teneo caedes lapidatio fio nullus sum senatus nihil reliquus magistratus unus omnis omnis potestas arma et latrocinium possideo non aliqui vis suus sed cum duo consul ab res publicus provinciaris foedus retraho insulto dominor alius polliceo terror atque metus multus multus etiam spes et promitto teneo


rex Ptolomaeus, qui, si nondum erat ipse a senatu socius appellatus, erat tamen frater eius regis qui, cum esset in eadem causa, iam erat a senatu honorem istum consecutus, erat eodem genere eisdemque maioribus, eadem vetustate societatis, denique erat rex, si nondum socius, at non hostis; pacatus, quietus, fretus imperio populi Romani regno paterno atque avito regali otio perfruebatur—: de hoc nihil cogitante, nihil suspicante, eisdem operis suffragium ferentibus, est rogatum ut sedens cum purpura et sceptro et illis insignibus regiis praeconi publico subiceretur, et imperante populo Romano, qui etiam bello victis regibus regna reddere consuevit, rex amicus nulla iniuria commemorata, nullis rebus repetitis, cum bonis omnibus publicaretur.

rex ptolomaeus qui si nondum sum ipse ab senatus socius appello sum tamen frater is rex qui cum sum in idem causa iam sum ab senatus honor iste consequor sum idem genus idem magnus idem vetustas societas denique sum rex si nondum socius at non hostis pacatus quiesco fretus imperium populus romanus regnum paternus atque avitus regal otium perfruor de hic nihil cogito nihil suspicor idem opus suffragium fero sum rogo ut sedeo cum purpura et sceptrum et ille insignis regius praeco publicus subicio et impero populus romanus qui etiam bellum vinco rex regnum reddo consuesco rex amicus nullus iniuria commemoro nullus res repeto cum bonus omnis publico


maximum vero populi Romani iudicium universi consessu gladiatorio declaratum est; erat enim munus Scipionis, dignum et eo ipso et illo Metello cui dabatur. id autem spectaculi genus erat quod omni frequentia atque omni genere hominum celebratur, quo multitudo maxime delectatur. in hunc consessum P. Sestius tribunus plebis, cum ageret nihil aliud in eo magistratu nisi meam causam, venit et se populo dedit non plausus cupiditate, sed ut ipsi inimici nostri voluntatem universi populi viderent: venit, ut scitis, a columna Maenia: tantus est ex omnibus spectaculis usque a Capitolio, tantus ex fori cancellis plausus excitatus, ut numquam maior consensio aut apertior populi Romani universi fuisse ulla in causa diceretur.

magnus verus populus romanus iudicium universus consessus gladiatorius declaro sum sum enim munus scipio dignus et is ipse et ille metellus qui do is autem spectaculum genus sum qui omnis frequentia atque omnis genus homo celebro quo multitudo magnus delecto in hic consido p sestius tribunus plebs cum ago nihil alius in is magistratus nisi meus causa venio et sui populus do non plaudo cupiditas sed ut ipse inimicus noster voluntas universus populus video venio ut scio ab columna maenius tantus sum ex omnis spectaculis usque ab capitolium tantus ex forum cancelli plaudo excito ut numquam magnus consensio aut aperio populus romanus universus sum ullus in causa dico


sed ut extremum habeat aliquid oratio mea, et ut ego ante dicendi finem faciam quam vos me tam attente audiendi, concludam illud de optimatibus eorumque principibus ac rei publicae defensoribus, vosque, adulescentes, et qui nobiles estis, ad maiorum vestrorum imitationem excitabo, et qui ingenio ac virtute nobilitatem potestis consequi, ad eam rationem in qua multi homines novi et honore et gloria floruerunt cohortabor.

sed ut exter habeo aliquis oratio meus et ut ego ante dico finis facio quam tu ego tam attendo audio concludo ille de optimas is princeps atque res publicus defensor tu adulescens et qui nobilis sum ad magnus vester imitatio excito et qui ingenium atque virtus nobilitas possum consequor ad is ratio in qui multus homo nosco et honor et gloria floreo cohorto


duo genera semper in hac civitate fuerunt eorum qui versari in re publica atque in ea se excellentius gerere studuerunt; quibus ex generibus alteri se popularis, alteri optimates et haberi et esse voluerunt. qui ea quae faciebant quaeque dicebant multitudini iucunda volebant esse, populares, qui autem ita se gerebant ut sua consilia optimo cuique probarent, optimates habebantur.

duo genus semper in hic civitas sum is qui versaris in res publicus atque in is sui excello gero studeo qui ex genus alter sui popularis alter optimas et habeo et sum volo qui is qui facio quisque dico multitudo iucundus volo sum popularis qui autem ita sui gero ut suus consilium bonus quisque probo optimas habeo


ego vero, vel si pereundum fuisset ac non accipienda plaga mihi sanabilis, illi mortifera qui imposuisset, semel perire tamen, iudices, maluissem quam bis vincere; erat enim illa altera eius modi contentio ut neque victi neque victores rem publicam tenere possemus. quid, si in prima contentione vi tribunicia victus in foro cum multis bonis viris concidissem? senatum consules, credo, vocassent, quem totum de civitate delerant; ad arma vocassent, qui ne vestitu quidem defendi rem publicam sissent; a tribuno plebis post interitum dissedissent, qui eandem horam meae pestis et suorum praemiorum esse voluissent.

ego verus vel si pereo sum atque non accipio plaga ego sanabilis ille mortifera qui impono semel pereo tamen iudex malo quam bis vinco sum enim ille alter is modus contentio ut neque vinco neque victor res publicus teneo possum quis si in primus contentio vis tribunicius vinco in forum cum multus bonus vis concido senatus consul credo voco qui totus de civitas deleo ad arma voco qui ne vestio quidem defendo res publicus sino ab tribunus plebs post interitus dissedeo qui idem hora meus pestis et suus praemium sum volo


ineunt magistratum tribuni plebis, qui omnes se de me promulgaturos confirmarant. ex iis princeps emitur ab inimicis meis is quem homines in luctu inridentes Gracchum vocabant, quoniam id etiam fatum civitatis fuit ut illa ex vepreculis extracta nitedula rem publicam conaretur adrodere. alter vero, non ille Serranus ab aratro, sed ex deserta Gavi Oleli area calatis Gaviis in Calatinos Atilios insitus, subito, nominibus in tabulas relatis, nomen suum de tabula sustulit. veniunt Kalendae Ianuariae. vos haec melius scire potestis, equidem audita dico: quae tum frequentia senatus, quae exspectatio populi, qui concursus legatorum ex Italia cuncta, quae virtus, actio, gravitas P. Lentuli consulis fuerit, quae etiam conlegae eius moderatio de me. qui cum inimicitias sibi mecum ex rei publicae dissensione susceptas esse dixisset, eas se patribus conscriptis dixit et temporibus rei publicae permissurum.

ineo magistratus tribunus plebs qui omnis sui de ego promulgo confirmo ex is princeps emo ab inimicus meus is qui homo in luctus irrideo gracchus voco quoniam is etiam fatum civitas sum ut ille ex vepreculis extraho nitedula res publicus conor adrodo alter verus non ille serranus ab arater sed ex desero gavius olelis area calo gavius in calatinus atilius inquiro subeo nomen in tabula refero nomen suus de tabula tollo venio kalendae januarius tu hic bonus scio possum equidem audio dico qui tum frequentia senatus qui exspectatio populus qui concursus legatus ex italia cunctus qui virtus actium gravitas p lentulis consul sum qui etiam collega is moderatio de ego qui cum inimicitia sui ego ex res publicus dissensio suscipio sum dico is sui pater conscribo dico et tempus res publicus permitto


num vos existimatis Gracchos aut Saturninum aut quemquam illorum veterum qui populares habebantur ullum umquam in contione habuisse conductum? nemo habuit; ipsa enim largitio et spes commodi propositi sine mercede ulla multitudinem concitabat. itaque temporibus illis, qui populares erant, offendebant illi quidem apud gravis et honestos homines, sed populi iudiciis atque omni significatione florebant. his in theatro plaudebatur, hi suffragiis quod contenderant consequebantur, horum homines nomen, orationem, vultum, incessum amabant. qui autem adversabantur ei generi, graves et magni homines habebantur; sed valebant in senatu multum, apud bonos viros plurimum, multitudini iucundi non erant; suffragiis offendebatur saepe eorum voluntas; plausum vero etiam si quis eorum aliquando acceperat, ne quid peccasset pertimescebat. ac tamen, si quae res erat maior, idem ille populus horum auctoritate maxime commovebatur.

num tu existimo gracchus aut saturninus aut quisquam ille vetus qui popularis habeo ullus umquam in contio habeo conduco nemo habeo ipse enim largitio et spes commodus propono sine merces ullus multitudo concito itaque tempus ille qui popularis sum offendo ille quidem apud gravis et honestus homo sed populus iudicium atque omnis significatio floreo hic in theatrum plaudo hic suffragium qui contendo consequor hic homo nomen oratio vultus incedo amo qui autem adverso is gener gravis et magnus homo habeo sed valeo in senatus multus apud bonus vir multus multitudo jucundus non sum suffragium offendo saepe is voluntas plausus verus etiam si quis is aliquando accipio ne quis pecco pertimesco atque tamen si qui res sum magnus idem ille populus hic auctoritas magnus commoveo