In P. Vatinium testem interrogatio

CC BY 4.0 (estate-derived fields); included text keeps its per-record source license

Reuse requires the attribution line above (CC BY 4.0). Text records carry their own license_id; only open-display licenses appear in this file.

Licensed lexica and citation-only authorities are excluded from bulk dumps by construction — cite the authority, never reprint it.


atque illud etiam audire de te cupio, qua re, cum ego legem de ambitu tulerim ex senatus consulto, tulerim sine vi, tulerim salvis auspiciis, tulerim salva lege Aelia et Fufia, tu eam esse legem non putes, praesertim cum ego legibus tuis, quoquo modo latae sunt, paream; cum mea lex dilucide vetet biennio qvo qvis petat petitvrvsve sit gladiatores dare nisi ex testamento praestitvta die, quae tanta in te sit amentia ut in ipsa petitione gladiatores audeas dare? num quem putes illius tui certissimi gladiatoris similem tribunum plebis posse reperiri qui se interponat quo minus reus mea lege fias?

atque ille etiam audio de tu cupio qui res cum ego lex de ambitus fero ex senatus consultum fero sine vis fero salvus auspicium fero salvo lex aelia et fufius tu is sum lex non puto praesertim cum ego lex tuus quisquis modo fero sum pareo cum meus lex dilucidus veto biennium qvo qvis peto petitvrvsve sum gladiator do nisi ex testamentum praestitvta dies qui tantus in tu sum amentia ut in ipse petitio gladiator audeo do num qui puto ille tuus certus gladiator similis tribunus plebs possum reperio qui sui interpono quo paruus reus meus lex fio


et quoniam pecunias aliorum despicis, de tuis divitiis intolerantissime gloriaris, volo uti mihi respondeas, fecerisne foedera tribunus plebis cum civitatibus, cum regibus, cum tetrarchis; erogarisne pecunias ex aerario tuis legibus; eripuerisne partis illo tempore carissimas partim a Caesare, partim a publicanis? quae cum ita sint, quaero ex te sisne ex pauperrimo dives factus illo ipso anno quo lex lata est de pecuniis repetundis acerrima, ut omnes intellegere possent a te non modo nostra acta, quos tyrannos vocas, sed etiam amicissimi tui legem esse contemptam; apud quem tu etiam nos criminari soles, qui illi sumus amicissimi, cum tu ei contumeliosissime totiens male dicas quotiens te illi adfinem esse dicis.

et quoniam pecunia alius despicio de tuus divitiae intolero gloriaris volo uti ego respondeo facio foedero tribunus plebs cum civitas cum rex cum tetrarches erogo pecunia ex aerarius tuus lex eripio pars ille tempus carus pars ab caesaris pars ab publicanus qui cum ita sum quaero ex tu sum ex pauperrimo dives facio ille ipse annus quo lex fero sum de pecunia repeto acer ut omnis intellego possum ab tu non modo noster ago qui tyrannus voco sed etiam amicus tuus lex sum contemno apud qui tu etiam nos criminaris soleo qui ille sum amicus cum tu is contumeliosus totiens malus dico quotiens tu ille affinis sum dico


qua re peto a te ut mihi ignoscas, Vatini, ei cum patriae pepercerim quam servaram, et, si ego te perditorem et vexatorem rei publicae fero, tu me conservatorem et custodem feras. deinde eius viri discessum increpas quem vides omnium civium desiderio, ipsius denique rei publicae luctu esse revocatum. at enim dixisti non mea sed rei publicae causa homines de meo reditu laborasse: quasi vero quisquam vir excellenti animo in rem publicam ingressus optabilius quicquam arbitretur quam se a suis civibus rei publicae causa diligi!

qui res peto ab tu ut ego ignosco vatinius is cum patria parco quam servo et si ego tu perditor et vexator res publicus fero tu ego conservator et custos ferus deinde is vir discedo increpo qui video omnis civis desiderium ipse denique res publicus luctus sum revoco at enim dico non meus sed res publicus causa homo de meus reditus laboro quasi verus quisquam vir excello animus in res publicus ingredior optabilis quisquam arbitror quam sui ab suus civis res publicus causa diligo


sed te hesterno die pro testimonio esse mentitum, cum adfirmares nullum tibi omnino cum Albinovano sermonem non modo de Sestio accusando, sed nulla umquam de re fuisse, paulo ante imprudens indicasti, qui et T. Claudium tecum communicasse et a te consilium P. Sesti accusandi petisse, et Albinovanum, quem antea vix tibi notum esse dixisses, domum tuam venisse, multa tecum locutum dixeris, denique contiones P. Sesti scriptas, quas neque nosset neque reperire posset, te Albinovano dedisse easque in hoc iudicio esse recitatas. in quo alterum es confessus, a te accusatores esse instructos et subornatos, in altero inconstantiam tuam cum levitate tum etiam periurio implicatam refellisti, cum, quem a te alienissimum esse dixisses, eum domi tuae fuisse, quem praevaricatorem esse ab initio iudicasses, ei te quos rogasset ad accusandum libros dixeris dedisse.

sed tu hesternus dies pro testimonium sum mentior cum adfirmaris nullus tu omnino cum albinovanus sermo non modo de sestius accuso sed nullus umquam de res sum paulus ante imprudens indico qui et t claudius tu communico et ab tu consilium p sestius accuso peto et albinovanus qui antea vix tu notus sum dico domus tuus venio multus tu loquor dico denique contio p sestius scribo qui neque nosco neque reperio possum tu albinovanus do eo in hic iudicium sum recito in quo alter sum confiteor ab tu accusator sum instruo et suborno in alter inconstantia tuus cum levitas tum etiam periurium implicatam refello cum qui ab tu alienus sum dico is domus tuus sum qui praevaricator sum ab initium judico is tu qui rogo ad accuso liber dico do


simul etiam illud volo uti respondeas, cum te tribuno plebis esset etiam tum in re publica lex Aelia et Fufia, quae leges saepe numero tribunicios furores debilitarunt et represserunt, quas contra praeter te nemo umquam est facere conatus,—quae quidem leges anno post, sedentibus in templo duobus non consulibus sed proditoribus huius civitatis ac pestibus, una cum auspiciis, cum intercessionibus, cum omni iure publico conflagraverunt: ecquando dubitaris contra eas leges cum plebe agere et concilium convocare? num quem ex omnibus tribunis plebis, quicumque seditiosi fuerunt, tam audacem audieris fuisse ut umquam contra legem Aeliam aut Fufiam concilium advocaret?

simul etiam ille volo uti respondeo cum tu tribunus plebs sum etiam tum in res publicus lex aelia et fufius qui lex saepe numerus tribunicius furor debilito et reprimo qui contra praeter tu nemo umquam sum facio conor qui quidem lex annus post sedeo in templum duo non consul sed proditor hic civitas atque pestis unus cum auspicium cum intercessio cum omnis ius publicus conflagro ecquando dubitaris contra is lex cum plebs ago et concilium convocaris num qui ex omnis tribunus plebs quicumque seditiosus sum tam audax audio sum ut umquam contra lex aelia aut fufius concilium advoco


sed ut aliquando audiamus quam copiose mihi ad rogata respondeas, concludam iam interrogationem meam teque in extremo pauca de ipsa causa rogabo. quaero quae tanta in te vanitas, tanta levitas fuerit ut in hoc iudicio T. Annium isdem verbis laudares quibus eum verbis laudare et boni viri et boni cives consuerunt, cum in eundem nuper ab eadem illa taeterrima furia productus ad populum cupidissime falsum testimonium dixeris? an erit haec optio et potestas tua, ut, cum Clodianas operas et facinerosorum hominum et perditorum manum videris, Milonem dicas, id quod in contione dixisti, gladiatoribus et bestiariis obsedisse rem publicam: cum autem ad talis viros veneris, non audeas civem singulari virtute, fide, constantia vituperare?

sed ut aliquando audio quam copiosus ego ad rogo respondeo concludo iam interrogatio meus tu in exter paucus de ipse causa rogo quaero qui tantus in tu vanitas tantus levitas sum ut in hic iudicium t annius idem verbum laudo qui is verbum laudo et bonus vir et bonus civis consuo cum in idem nuper ab idem ille taeter furio produco ad populus cupidus falsus testimonium dico an sum hic optio et potestas tuus ut cum clodianus opera et facinerosus homo et perdo manus video milo dico is qui in contio dico gladiator et bestiarius obsedeo res publicus cum autem ad talis vir venio non audeo civis singularis virtus fides constantia vituperaris


L. Domitium, cuius dignitas et splendor praestringebat, credo, oculos Vatini,—quem tu propter commune odium in bonos oderas, in posterum autem, propter omnium spem quae de illo est atque erat, ante aliquanto timebas, L. Lentulum, hunc iudicem nostrum, flaminem Martialem, quod erat eo tempore Gabini tui competitor, eiusdem Vetti indicio opprimere voluisti: qui si tum illam labem pestemque vicisset, quod ei tuo scelere non licuit, res publica victa non esset. huius etiam filium eodem indicio et crimine ad patris interitum adgregare voluisti: L. Paulum, qui tum quaestor Macedoniam obtinebat, quem civem, quem virum! qui duo nefarios patriae proditores, domesticos hostis, legibus exterminarat, hominem ad conservandam rem publicam natum, in idem Vetti indicium atque in eundem hunc numerum congregasti.

l domitius qui dignitas et splendor praestringo credo oculus vatinius qui tu propter communis odium in bonus odi in posterus autem propter omnis spes qui de ille sum atque sum ante aliquantus timeo l lentulis hic judico nos flamen martial qui sum is tempus gabinus tuus competitor idem vettius indicium opprimo volo qui si tum ille labo pestis vinco qui is tuus scelus non licet res publicus vinco non sum hic etiam filius idem indicium et crimen ad pater interitus adgregaris volo l paulis qui tum quaestor macedonia obtineo qui civis qui vir qui duo nefarius patria proditor domesticus hostis lex extermino homo ad conservo res publicus natus in idem vettius indicium atque in idem hic numerus congrego


et quoniam legationis tuae facta mentio est, volo audire de te quo tandem senatus consulto legatus sis. de gestu intellego quid respondeas: tua lege, dicis. esne igitur patriae certissimus parricida? spectarasne id, ut patres conscripti ex re publica funditus tollerentur? ne hoc quidem senatui relinquebas, quod nemo umquam ademit, ut legati ex eius ordinis auctoritate legarentur? adeone tibi sordidum consilium publicum visum est, adeo adflictus senatus, adeo misera et prostrata res publica ut non nuntios pacis ac belli, non oratores, non interpretes, non bellici consili auctores, non ministros muneris provincialis senatus more maiorum deligere posset?

et quoniam legatio tuus facio mentior sum volo audio de tu quo tandem senatus consultum legatus sum de gestus intellego quis respondeo tuus lex dico edo igitur patria certus parricida specto is ut pater conscribo ex res publicus fundus tollo ne hic quidem senatus relinquo qui nemo umquam adimo ut legatus ex is ordo auctoritas lego adeo tu sordidus consilium publicus video sum adeo affligo senatus adeo misero et prosterno res publicus ut non nuntius pax atque bellum non orator non interpres non bellicus consilium auctor non minister munus provincial senatus mos magnus deligo possum


nimium es vehemens feroxque natura: non putas fas esse verbum ex ore exire cuiusquam quod non iucundum et honorificum ad auris tuas accidat. venisti iratus omnibus; quod ego, simul ac te aspexi, prius quam loqui coepisti, cum ante Gellius, nutricula seditiosorum omnium, testimonium diceret, sensi atque providi. repente enim te tamquam serpens e latibulis oculis eminentibus, inflato collo, tumidis cervicibus intulisti, ut mihi renovatus ille tuus in to

nimium sum vehemens ferox natura non puto fas sum verbum ex os exeo quisquam qui non iucundus et honorificus ad auris tuus accido venio irascor omnis qui ego simul atque tu aspicio prior quam loquor coepio cum ante gellius nutricula seditiosor omnis testimonium dico sentio atque provideo repens enim tu tamquam serpens e latibulum oculus emineo inflo collum tumidus cervix infero ut ego renovo ille tuus in to


qua re ne tibi hunc honorem a me haberi forte mirere, quod interrogem quem nemo congressu, nemo aditu, nemo suffragio, nemo civitate, nemo luce dignum putet, nulla me causa impulisset nisi ut ferocitatem istam tuam comprimerem et audaciam frangerem et loquacitatem paucis meis interrogationibus inretitam retardarem. etenim debuisti, Vatini, etiam si falso venisses in suspicionem P. Sestio, tamen mihi ignoscere, si in tanto hominis de me optime meriti periculo et tempori eius et voluntati parere voluissem.

qui res ne tu hic honor ab ego habeo fors miro qui interrogo qui nemo congredior nemo aditus nemo suffragium nemo civitas nemo lux dignus puto nullus ego causa impello nisi ut ferocitas iste tuus comprimo et audacia frango et loquacitas paucus meus interrogatio inretitam retardaris etenim debeo vatinius etiam si fallo venio in suspicio p sestius tamen ego ignosco si in tantus homo de ego optume mereo periculum et tempus is et voluntas pareo volo


hoc loco quaero, si, id quod concupieras, augur factus esses,—in qua tua cogitatione nos qui te oderamus vix dolorem ferebamus, illi autem quibus eras in deliciis vix risum tenebant: sed quaero, si ad cetera vulnera, quibus rem publicam putasti deleri, hanc quoque mortiferam plagam inflixisses auguratus tui, utrum decreturus fueris, id quod augures omnes usque ab Romulo decreverunt, Iove fulgente cum populo agi nefas esse, an, quia tu semper sic egisses, auspicia fueris augur dissoluturus?

hic locus quaero si is qui concupio augur facio sum in qui tuus cogitatio nos qui tu odi vix dolor fero ille autem qui sum in deliciae vix risus teneo sed quaero si ad ceterus vulnero qui res publicus puto deleo hic quoque mortiferam plaga infligo auguro tuus utrum decerno sum is qui auguro omnis usque ab romulus decerno iuppiter fulgeo cum populus ago nefas sum an quia tu semper sic ago auspicium sum augur dissolvo


nam quod mihi discessum obiecisti meum, et quod horum, quibus ille dies acerbissimus fuit qui idem tibi laetissimus, luctum et gemitum renovare voluisti, tantum tibi respondeo me, cum tu ceteraeque rei publicae pestes armorum causam quaereretis, et cum per meum nomen fortunas locupletium diripere, sanguinem principum civitatis exsorbere, crudelitatem vestram odiumque diuturnum quod in bonos iam inveteratum habebatis saturare cuperetis, scelus et furorem vestrum cedendo maluisse frangere quam resistendo.

nam qui ego discedo objacio meus et qui hic qui ille dies acerbus sum qui idem tu laetus luctus et gemitus renovaris volo tantus tu respondeo ego cum tu ceter res publicus pestis armus causa quaero et cum per meus nomen fortuna locuples diripio sanguis princeps civitas exsorbeo crudelitas vester odium diuturnus qui in bonus iam invetero habeo saturaris cupio scelus et furor vester cedo malo frango quam resisto


fuerisne tanta crudelitate ut delectos viros et principes civitatis tollere et delere tua rogatione conareris, cum L. Vettium, qui in senatu confessus esset se cum telo fuisse, mortem Cn. Pompeio, summo et clarissimo civi, suis manibus offerre voluisse, in contionem produxeris, indicem in rostris, in illo, inquam, augurato templo ac loco conlocaris, quo auctoritatis exquirendae causa ceteri tribuni plebis principes civitatis producere consuerunt? ibi tu indicem Vettium linguam et vocem suam sceleri et dementiae tuae praebere voluisti. dixeritne L. Vettius in contione tua rogatus a te sese auctores et impulsores et socios habuisse sceleris illius eos viros, quibus e civitate sublatis, quod tu eo tempore moliebare, civitas stare non posset? M. Bibulum, cuius inclusione contentus non eras, interficere volueras, spoliaras consulatu, patria privare cupiebas; L. Lucullum, cuius tu rebus gestis, quod ipse ad imperatorias laudes a puero videlicet spectaras, vehementius invidebas, C. Curionem, perpetuum hostem improborum omnium, auctorem publici consili in libertate communi tuenda maxime liberum, cum filio principe iuventutis cum re publica coniunctiore etiam quam ab illa aetate postulandum fuit, delere voluisti;

sum tantus crudelitas ut deligo vir et princeps civitas tollo et deleo tuus rogatio conor cum l vettius qui in senatus confiteor sum sui cum telum sum mors cn pompejus superus et clarus cieo suus manus offero volo in contio produco index in rostrum in ille inquam auguror templum atque locus conlocaris quo auctoritas exquiro causa ceterus tribunus plebs princeps civitas produco consuo ibi tu index vettius lingua et voco suus scelus et dementia tuus praebeo volo dico l vettius in contio tuus rogo ab tu sui auctor et impulsor et socius habeo scelus ille is vir qui e civitas tollo qui tu is tempus moliebaris civitas sto non possum m bibulis qui inclusio contineo non sum interficio volo spolio consulatus patria privaris cupio l lucullus qui tu res gero qui ipse ad imperatorius laus ab puer videlicet specto vehemens invideo que curio perpetuus hostis improbus omnis auctor publicus consilium in libertas communis tueor magnus liber cum filius princeps iuventus cum res publicus conjungo etiam quam ab ille aetas postulo sum deleo volo


duo sunt tempora quibus nostrorum civium spectentur iudicia de nobis, unum honoris, alterum salutis. honos tali populi Romani voluntate paucis est delatus ac mihi, salus tanto studio civitatis nemini reddita. de te autem homines quid sentiant in honore experti sumus, in salute exspectamus. sed tamen ne me cum his principibus civitatis qui adsunt P. Sestio, sed ut tecum, cum homine uno non solum impudentissimo sed etiam sordidissimo atque infimo, conferam, de te ipso, homine et adrogantissimo et mihi inimicissimo, quaero, Vatini, utrum tandem putes huic civitati, huic rei publicae, huic urbi, his templis, aerario, curiae, viris his quos vides, horum bonis fortunis liberis, civibus ceteris, denique deorum immortalium delubris auspiciis religionibus melius fuisse et praestabilius me civem in hac civitate nasci an te? Cum mihi hoc responderis, aut ita impudenter ut manus a te homines vix abstinere possint, aut ita dolenter ut aliquando ista quae sunt inflata rumpantur, tum memoriter respondeto ad ea quae te de te ipso rogaro.

duo sum tempus qui noster civis specto iudicium de nos unus honor alter salus honor talis populus romanus voluntas paucus sum defero atque ego salus tantus studium civitas nemo reddo de tu autem homo quis sentio in honor experior sum in salus exspecto sed tamen ne ego cum hic princeps civitas qui adsum p sestius sed ut tu cum homo unus non solus impudens sed etiam sordidus atque infimus confero de tu ipse homo et adrogo et ego inimicus quaero vatinius utrum tandem puto hic civitas hic res publicus hic urbs hic templum aerarius curia vis hic qui video hic bonus fortuna liber civis ceterus denique deus immortalis delubrum auspicium religio bonus sum et praestabilis ego civis in hic civitas nascor an tu cos ego hic respondeo aut ita impudens ut manus ab tu homo vix abstineo possum aut ita dolenter ut aliquando iste qui sum inflo rumpo tum memoriter respondeo ad is qui tu de tu ipse rogaro


sed omitto epulum populi Romani, festum diem argento, veste, omni apparatu ornatuque visendo: quis umquam in luctu domestico, quis in funere familiari cenavit cum toga pulla? cui de balineis exeunti praeter te toga pulla umquam data est? Cum tot hominum milia accumberent, cum ipse epuli dominus, Q. Arrius, albatus esset, tu in templum Castoris te cum C. Fibulo atrato ceterisque tuis furiis funestum intulisti. quis tum non ingemuit, quis non doluit rei publicae casum? qui sermo alius in illo epulo fuit nisi hanc tantam et tam gravem civitatem subiectam esse non modo furori, verum etiam inrisioni tuae?

sed omitto epulum populus romanus festus dies argentum vestis omnis apparatus orno viso quis umquam in luctus domesticus quis in funus familiaris ceno cum toga pullo qui de balineis exeo praeter tu toga pullo umquam do sum cos tot homo mille accumbo cum ipse epulis dominus q arius albatus sum tu in templum castor tu cum que fibulo atrato ceter tuus furia funestus infero quis tum non ingemo quis non doleo res publicus casus qui sermo alius in ille epulum sum nisi hic tantus et tam gravis civitas subicio sum non modo furor verus etiam inrisio tuus


et quoniam omnium rerum magnarum ab dis immortalibus principia ducuntur, volo ut mihi respondeas tu, qui te Pythagoreum soles dicere et hominis doctissimi nomen tuis immanibus et barbaris moribus praetendere, quae te tanta pravitas mentis tenuerit, qui tantus furor ut, cum inaudita ac nefaria sacra susceperis, cum inferorum animas elicere, cum puerorum extis deos manis mactare soleas, auspicia quibus haec urbs condita est, quibus omnis res publica atque imperium tenetur, contempseris, initioque tribunatus tui senatui denuntiaris tuis actionibus augurum responsa atque eius conlegi adrogantiam impedimento non futura?

et quoniam omnis res magnaris ab deus immortalis principia duco volo ut ego respondeo tu qui tu pythagoreus soleo dico et homo doceo nomen tuus immanis et barbaris mos praetendo qui tu tantus pravitas mens teneo qui tantus furor ut cum inaudio atque nefarius sacer suscipio cum inferus anima elices cum puer exta deus manes macto soleo auspicium qui hic urbs condio sum qui omnis res publicus atque imperium teneo contemno initio tribunatus tuus senatus denuntiaris tuus actio augur respondeo atque is collegium arrogantia impedimentum non sum


eripueras senatui provinciae decernendae potestatem, imperatoris deligendi iudicium, aerari dispensationem: quae numquam sibi populus Romanus appetivit, qui numquam senatui summi consili gubernationem auferre conatus est. age, factum est horum aliquid in aliis: raro, sed tamen factum est ut populus deligeret imperatorem: quis legatos umquam audivit sine senatus consulto? ante te nemo, post continuo fecit idem in duobus prodigiis rei publicae Clodius; quo etiam maiore es malo mactandus, quod non solum facto tuo sed etiam exemplo rem publicam vulnerasti, neque tantum ipse es improbus sed etiam alios docere voluisti. ob hasce omnis res sciasne te severissimorum hominum Sabinorum, fortissimorum virorum Marsorum et Paelignorum, tribulium tuorum, iudicio notatum, nec post Romam conditam praeter te tribulem quemquam tribum Sergiam perdidisse?

eripio senatus provincia decerno potestas imperator deligo iudicium aerarius dispensatio qui numquam sui populus romanus appeto qui numquam senatus superus consilium gubernatio aufero conor sum ago facio sum hic aliquis in alius rarus sed tamen facio sum ut populus deligo imperator quis legatus umquam audio sine senatus consultum ante tu nemo post continuo facio idem in duo prodigium res publicus claudius quo etiam magnus sum malus macto qui non solus facio tuus sed etiam exemplum res publicus vulnero neque tantus ipse sum improbus sed etiam alius doceo volo ob hic omnis res scio tu severus homo sabinum fortis vir marsor et peligni tribulis tuus iudicium notas neque post roma condo praeter tu tribulis quisquam tribus sergia perdo


secundum ea quaero servarisne in eo fidem? num quando tibi moram attulerit quo minus concilium advocares legemque ferres, quod eo die scires de caelo esse servatum? et quoniam hic locus est unus quem tibi cum Caesare communem esse dicas, seiungam te ab illo, non solum rei publicae causa verum etiam Caesaris, ne qua ex tua summa indignitate labes illius dignitati adspersa videatur. primum quaero num tu senatui causam tuam permittas, quod facit Caesar? deinde, quae sit auctoritas eius qui se alterius facto, non suo defendat? deinde,— erumpet enim aliquando ex me vera vox et dicam sine cunctatione quod sentio,—si iam violentior aliqua in re C. Caesar fuisset, si eum magnitudo contentionis, studium gloriae, praestans animus, excellens nobilitas aliquo impulisset, quod in illo viro et tum ferendum esset et maximis rebus quas postea gessit oblitterandum, id tu tibi, furcifer, sumes, et Vatini latronis ac sacrilegi vox audietur hoc postulantis, ut idem sibi concedatur quod Caesari?

secundus is quaero servo in is fides num quando tu mora affero quo paruus concilium advocaris lego fero qui is dies scio de caelum sum servo et quoniam hic locus sum unus qui tu cum caesaris communis sum dico sejungo tu ab ille non solus res publicus causa verus etiam caesar ne qui ex tuus summus indignitas labo ille dignitas adspersa video primus quaero num tu senatus causa tuus permitto qui facio caesar deinde qui sum auctoritas is qui sui alter facio non suus defendo deinde erumpo enim aliquando ex ego verus vox et dico sine cunctatio qui sentio si iam violens aliqui in res que caesar sum si is magnitudo contentio studium gloria praesto animus excello nobilitas aliquis impello qui in ille vir et tum fero sum et magnus res qui postea gero oblittero is tu tu furcifer sumo et vatinius latro atque sacrilegus vox audio hic postulo ut idem sui concedo qui caesaris


volo uti mihi respondeas num quis ex toto conlegio legem sit ausus ferre praeter unum te? quae tanta in te fuerit audacia, quae tanta vis ut, quod novem tui conlegae sibi timendum esse duxerint, id unus tu emersus e caeno, omnium facile omnibus rebus infimus contemnendum, despiciendum, inridendum putares? num quem post urbem conditam scias tribunum plebis egisse cum plebe, cum constaret servatum esse de caelo.

volo uti ego respondeo num quis ex totus collegium lex sum audeo fero praeter unus tu qui tantus in tu sum audacia qui tantus volo ut qui novo tuus collega sui timeo sum duco is unus tu emergo e caenum omnis facilis omnis res inferus contemno despicio irrideo puto num qui post urbs condo scio tribunus plebs ago cum plebs cum consto servo sum de caelum


sed cum T. Annium tanto opere laudes et clarissimo viro non nullam laudatione tua labeculam adspergas—in illorum enim numero mavult T. Annius esse qui a te vituperantur: verum tamen quaero, cum in re publica administranda T. Annio cum P. Sestio consiliorum omnium societas fuerit —id quod non solum bonorum, verum etiam improborum iudicio declaratum est; est enim reus uterque ob eandem causam et eodem crimine, alter die dicta ab eo quem tu unum improbiorem esse quam te non numquam soles confiteri, alter tuis consiliis, illo tamen adiuvante—quaero qui possis eos quos crimine coniungis testimonio diiungere? extremum illud est quod mihi abs te responderi velim, cum multa in Albinovanum de praevaricatione diceres, dixerisne nec tibi placuisse nec oportuisse Sestium de vi reum fieri? quavis lege, quovis crimine accusandum potius fuisse? etiam illud dixeris, causam Milonis, fortissimi viri, coniunctam cum hoc existimari? quae pro me a Sestio facta sint, bonis esse grata? non coarguo inconstantiam orationis ac testimoni tui—quas enim huius actiones probatas bonis esse dicis, in eas plurimis verbis testimonium dixisti; quicum autem eius causam periculumque coniungis, eum summis laudibus extulisti: sed hoc quaero, num P. Sestium, qua lege accusandum omnino fuisse negas, ea lege condemnari putes oportere? aut, si te in testimonio consuli noles, ne quid tibi auctoritatis a me tributum esse videatur, dixerisne in eum testimonium de vi quem negaris reum omnino de vi fieri debuisse?

sed cum t annius tantus opus laus et clarus vir non nullus laudatio tuus labecula adspergas in ille enim numerus malo t annius sum qui ab tu vitupero verus tamen quaero cum in res publicus administro t annius cum p sestius consilium omnis societas sum is qui non solus bonus verus etiam improbus iudicium declaro sum sum enim reus uterque ob idem causa et idem crimen alter dies dictum ab is qui tu unus improbus sum quam tu non numquam soleo confiteor alter tuus consilium ille tamen adjuvo quaero qui possum is qui crimen conjungo testimonium diiungere exter ille sum qui ego abs tu respondeo volo cum multus in albinovanus de praevaricatio dico dico neque tu placeo neque oportet sestius de vis reus fio quivis lex quovis crimen accuso potis sum etiam ille dico causa milo fortis vir conjungo cum hic existimo qui pro ego ab sestius facio sum bonus sum gratus non coarguo inconstantia oratio atque testimonium tuus qui enim hic actio probo bonus sum dico in is multus verbum testimonium dico qui autem is causa periculum conjungo is summus laus effero sed hic quaero num p sestius qui lex accuso omnino sum nego is lex condemnaris puto oportet aut si tu in testimonium consul nolo ne quis tu auctoritas ab ego tribuo sum video dico in is testimonium de vis qui nego reus omnino de vis fio debeo


dices familiaritatem tibi fuisse cum Q. Maximo. praeclara defensio facinoris tui! nam maximi quidem summa laus est sumptis inimicitiis, suscepta causa, quaesitore consilioque delecto, commodiorem inimico suo condicionem reiectionis dare noluisse. nihil maximus fecit alienum aut sua virtute aut illis viris clarissimis, Paulis, maximis, Africanis, quorum gloriam huius virtute renovatam non modo speramus, verum etiam iam videmus; tua fraus, tuum maleficium, tuum scelus illud est, te id quod promulgasses misericordiae nomine ad crudelitatis tempus distulisse. ac nunc quidem C. Antonius hac una re miseriam suam consolatur, quod imagines patris et fratris sui fratrisque filiam non in familia sed in carcere conlocatam audire maluit quam videre.

dico familiaritas tu sum cum q maximus praeclarus defensio facinus tuus nam magnus quidem summus laus sum sumo inimicitia suscipio causa quaesitor consilior delecto commodus inimicus suus condicio reiectio do nolo nihil magnus facio alienus aut suus virtus aut ille vis clarus paulis magnus africanus qui gloria hic virtus renovo non modo spero verus etiam iam video tuus fraus tuus maleficium tuus scelus ille sum tu is qui promulgo misericordia nomen ad crudelitas tempus differo atque nunc quidem que antonius hic unus res miseria suus consolo qui imago pater et frater suus frater filia non in familia sed in carcer conloco audio malo quam video


atque ut aliquando ad te veniam, de me hoc sit extremum. quid quisque nostrum de se ipse loquatur, non est sane requirendum: boni viri quid dicant, id est maximi momenti et ponderis.

atque ut aliquando ad tu venio de ego hic sum exter quis quisque nos de sui ipse loquor non sum sanus requiro bonus vir quis dico is sum magnus momentum et pondus


quaesturam petisti cum P. Sestio, cum hic nihil loqueretur nisi quod agebat, tu de altero consulatu gerendo te diceres cogitare. quaero abs te teneasne memoria, cum P. Sestius quaestor sit cunctis suffragiis factus, tunc te vix, invitis omnibus, non populi beneficio sed consulis, extremum adhaesisse?

quaestura peto cum p sestius cum hic nihil loquor nisi qui ago tu de alter consulatus gero tu dico cogito quaero abs tu teneo memoria cum p sestius quaestor sum cunctus suffragium facio tunc tu vix invitus omnis non populus beneficium sed consul exter adhaereo


simulque mihi respondeto tu, qui nos qui de communi salute consentimus tyrannos vocas, fuerisne non tribunus plebis, sed intolerandus ex caeno nescio qui atque ex tenebris tyrannus, qui primum eam rem publicam quae auspiciis inventis constituta est isdem auspiciis sublatis conarere pervertere, deinde sanctissimas leges, Aeliam et Fufiam dico, quae in Gracchorum ferocitate et in audacia Saturnini et in conluvione Drusi et in contentione Sulpici et in cruore Cinnano, etiam inter Sullana arma vixerunt, solus conculcaris ac pro nihilo putaris, qui consulem morti obieceris, inclusum obsederis, extrahere ex suis tectis conatus sis, qui in eo magistratu non modo emerseris ex mendicitate, sed etiam divitiis nos iam tuis terreas?

simul ego respondeo tu qui nos qui de communis salus consentio tyrannus voco sum non tribunus plebs sed intolero ex caenum nescio qui atque ex tenebrae tyrannus qui primus is res publicus qui auspicium invenio constituo sum idem auspicium tollo conor perverto deinde sancio lex aelia et fufius dico qui in gracchus ferocitas et in audacia saturninus et in conluvio drusus et in contentio sulpicius et in cruor cinnanus etiam inter sullanus arma vivo solus conculcaris atque pro nihilum putaris qui consul mors objacio includo obsedeo extraho ex suus tectum conor sum qui in is magistratus non modo emergo ex mendicitas sed etiam divitiae nos iam tuus terreo


et quoniam crebro usurpas legem te de alternis consiliis reiciendis tulisse, ut omnes intellegant te ne recte quidem facere sine scelere potuisse, quaero, cum lex esset aequa promulgata initio magistratus, multas iam alias tulisses, exspectarisne dum C. Antonius reus fieret apud Cn. Lentulum Clodianum, et, postea quam ille est reus factus, statim tuleris in eum qui tuam post legem reus factus esset, ut homo consularis exclusus miser puncto temporis spoliaretur beneficio et aequitate legis tuae?

et quoniam creber usurpo lex tu de alternus consilium reicio fero ut omnis intellego tu ne rectus quidem facio sine scelus possum quaero cum lex sum aequus promulgo initium magistratus multus iam alius fero exspecto dum que antonius reus fio apud cn lentulis clodianus et postea quam ille sum reus facio statim fero in is qui tuus post lex reus facio sum ut homo consularis excludo miser pungo tempus spolio beneficium et aequitas lex tuus


atque etiam illud scire ex te cupio, quo consilio aut qua mente feceris ut in epulo Q. Arri, familiaris mei, cum toga pulla accumberes? quem umquam videris, quem audieris? quo exemplo, quo more feceris? dices supplicationes te illas non probasse. optime: nullae fuerint supplicationes. videsne me nihil de anni illius causa, nihil de eo quod tibi commune cum summis viris esse videatur, sed de tuis propriis sceleribus ex te quaerere? nulla supplicatio fuerit. cedo quis umquam cenarit atratus? ita enim illud epulum est funebre ut munus sit funeris, epulae quidem ipsae dignitatis.

atque etiam ille scio ex tu cupio quo consilium aut qui mens facio ut in epulum q arius familiaris meus cum toga pullo accumbo qui umquam video qui audio quo exemplum quo mos facio dico supplicatio tu ille non probo optume nullus sum supplicatio video ego nihil de annus ille causa nihil de is qui tu communis cum summus vis sum video sed de tuus proprius scelus ex tu quaero nullus supplicatio sum cedo quis umquam ceno atratus ita enim ille epulum sum funebris ut munus sum funus epulae quidem ipse dignitas


quaero num quis ante te tam fuerit nefarius qui id fecerit, ut sciamus utrum veterum facinorum sis imitator an inventor novorum; idemque tu cum his atque huius modi consiliis ac facinoribus nomine C. Caesaris, clementissimi atque optimi viri, scelere vero atque audacia tua, M. Bibulum foro, curia, templis, locis publicis omnibus expulisses, inclusum domi contineres, cumque non maiestate imperi, non iure legum, sed ianuae praesidio et parietum custodiis consulis vita tegeretur, miserisne viatorem qui M. Bibulum domo vi extraheret, ut, quod in privatis semper est servatum, id te tribuno plebis consuli domus exsilium esse non posset?

quaero num quis ante tu tam sum nefarius qui is facio ut scio utrum vetus facinus sum imitator an inventor novum idem tu cum hic atque hic modus consilium atque facinus nomen que caesar clemens atque bonus vir scelus verus atque audacia tuus m bibulis forum curia templum locus publicus omnis expello includo domus contineo cum non maiestas imperium non ius lex sed janua praesidium et paries custodia consul vito tego mitto viator qui m bibulis domus vis extraho ut qui in privo semper sum servo is tu tribunus plebs consul domus exsilium sum non possum


si tantum modo, Vatini, quid indignitas postularet spectare voluissem, fecissem id quod his vehementer placebat, ut te, cuius testimonium propter turpitudinem vitae sordisque domesticas nullius momenti putaretur, tacitus dimitterem; nemo enim horum aut ita te refutandum ut gravem adversarium aut ita rogandum ut religiosum testem arbitrabatur. sed fui paulo ante intemperantior fortasse quam debui; odio enim tui, in quo etsi omnis propter tuum in me scelus superare debeo, tamen ab omnibus paene vincor, sic sum incitatus ut, cum te non minus contemnerem quam odissem, tamen vexatum potius quam despectum vellem dimittere.

si tantus modo vatinius quis indignitas postulo specto volo facio is qui hic vehemens placeo ut tu qui testimonium propter turpitudo vita sordes domesticus nullus momentum puto taceo dimitto nemo enim hic aut ita tu refuto ut gravis adversarius aut ita rogo ut religiosus testo arbitror sed sum paulus ante intempero fortasse quam debeo odium enim tuus in quo etsi omnis propter tuus in ego scelus supero debeo tamen ab omnis paene vinco sic sum incito ut cum tu non paruus contemno quam odi tamen vexo potis quam despicio volo dimitto


ac si haec omnia contemnis ac despicis, quod ita tibi persuaseris, ut palam dictitas, te dis hominibusque invitis amore in te incredibili quodam C. Caesaris omnia quae velis consecuturum, ecquid audieris, ecquisnam tibi dixerit C. Caesarem nuper Aquileiae, cum de quibusdam esset mentio facta, dixisse C. Alfium praeteritum permoleste tulisse, quod in homine summam fidem probitatemque cognosset, graviterque etiam se ferre praetorem aliquem esse factum qui a suis rationibus dissensisset; tum quaesisse quendam, de Vatinio quem ad modum ferret; illum respondisse Vatinium in tribunatu gratis nihil fecisse; qui omnia in pecunia posuisset honore animo aequo carere debere.

atque si hic omnis contemno atque despicio qui ita tu persuadeo ut palam dictito tu deus homo invitus amor in tu incredibilis quidam que caesar omnis qui velis consequor ecquis audio ecquisnam tu dico que caesaris nuper aquileia cum de quidam sum mentior facio dico que alfius praetereo permolestus fero qui in homo summa fides probitas cognosco gravis etiam sui fero praetor aliquis sum facio qui ab suus ratio dissentio tum quaero quidam de vatinius qui ad modus fero ille respondeo vatinius in tribunatus gratus nihil facio qui omnis in pecunia pono honor animus aequus careo debeo


quaero ex te, Vatini, num quis in hac civitate post urbem conditam tribunos plebis appellarit ne causam diceret? num quis reus in tribunal sui quaesitoris escenderit eumque vi deturbarit, subsellia dissiparit, urnas deiecerit, eas denique omnis res in iudicio disturbando commiserit, quarum rerum causa iudicia sunt constituta? sciasne tum fugisse Memmium, accusatores esse tuos de tuis tuorumque manibus ereptos, iudices quaestionum de proximis tribunalibus esse depulsos, in foro, luce, inspectante populo Romano quaestionem, magistratus, morem maiorum, leges, iudices, reum, poenam esse sublatam? haec omnia sciasne diligentia C. Memmi publicis tabulis esse notata atque testata? atque illud etiam quaero, cum, postea quam es postulatus, ex legatione redieris,—ne quis te iudicia defugere arbitretur,— teque, cum tibi utrum velles liceret, dictitaris causam dicere maluisse, qui consentaneum fuerit, cum legationis perfugio uti noluisses, appellatione improbissima te ad auxilium nefarium confugisse?

quaero ex tu vatinius num quis in hic civitas post urbs condo tribunus plebs appello ne causa dico num quis reus in tribunal suus quaesitor escendo is vis deturbo subsellium dissiparit urna deicio is denique omnis res in iudicium disturbo committo qui res causa iudicium sum constituo scio tum fugio memmius accusator sum tuus de tuus tuus manus eripio iudex quaestio de propior tribunal sum depello in forum lux inspecto populus romanus quaestio magistratus mos magnus lex iudex reus poena sum suffero hic omnis scio diligentia que memmius publicus tabula sum noto atque testo atque ille etiam quaero cum postea quam sum postulo ex legatio redeo ne quis tu iudicium defugio arbitror tu cum tu utrum volo licet dictitaris causa dico malo qui consentaneus sum cum legatio perfugio uti nolo appellatio improbus tu ad auxilium nefarius confugio


quod si ipse, qui te suae dignitatis augendae causa, periculo tuo, nullo suo delicto, ferri praecipitem est facile passus, tamen te omni honore indignissimum iudicat, si te vicini, si adfines, si tribules ita oderunt ut repulsam tuam triumphum suum duxerint, si nemo aspicit quin ingemescat, nemo mentionem facit quin exsecretur, si vitant, fugiunt, audire de te nolunt, cum viderunt, tamquam auspicium malum detestantur, si cognati respuunt, tribules exsecrantur, vicini metuunt, adfines erubescunt, strumae denique ab ore improbo demigrarunt et aliis iam se locis conlocarunt, si es odium publicum populi, senatus, universorum hominum rusticanorum,—quid est quam ob rem praeturam potius exoptes quam mortem, praesertim cum popularem te velis esse neque ulla re populo gratius facere possis?

qui si ipse qui tu suus dignitas augeo causa periculum tuus nullus suus delinquo fero praecipito sum facilis patior tamen tu omnis honor indignus iudico si tu vicinus si affinis si tribulis ita odi ut repello tuus triumphus suus duco si nemo aspicio quin ingemescat nemo mentio facio quin exsecror si vito fugio audio de tu nolo cum video tamquam auspicium malus detesto si cognatus respuo tribulis exsecror vicinus metuo affinis erubesco struma denique ab os improbus demigro et alius iam sui locus conloco si sum odium publicus populus senatus universor homo rusticanus quis sum quam ob res praetorqueo potis exopto quam mors praesertim cum popularis tu velis sum neque ullus res populus gratus facio possum


atque illud tenebricosissimum tempus ineuntis aetatis tuae patiar latere. licet impune per me parietes in adulescentia perfoderis, vicinos compilaris, matrem verberaris: habeat hoc praemi tua indignitas, ut adulescentiae turpitudo obscuritate et sordibus tuis obtegatur.

atque ille tenebricosus tempus ineo aetas tuus patior lateo licet impunis per ego paries in adulescentia perfodio vicinus compilaris mater verberaris habeo hic praemium tuus indignitas ut adulescentia turpitudo obscuritas et sordes tuus obtego


quaero etiam illud ex te, quod privatus admisisti, in quo certe iam tibi dicere non licebit cum clarissimis viris causam tuam esse coniunctam, postulatusne sis lege Licinia et Iunia? edixeritne C. Memmius praetor ex ea lege ut adesses die tricensimo? cum is dies venisset, fecerisne quod in hac re publica non modo factum antea numquam est, sed in omni memoria est omnino inauditum? appellarisne tribunos plebis ne causam diceres—levius dixi; quamquam id ipsum esset et novum et non ferendum—sed appellarisne nominatim pestem illius anni, furiam patriae, tempestatem rei publicae, Clodium. qui tamen cum iure, cum more, cum potestate iudicium impedire non posset, rediit ad illam vim et furorem suum, ducemque se militibus tuis praebuit. in quo ne quid a me dictum in te potius putes quam abs te esse quaesitum, nullum onus imponam mihi testimoni: quae mihi brevi tempore ex eodem isto loco video esse dicenda servabo, teque non arguam, sed, ut in ceteris rebus feci, rogabo.

quaero etiam ille ex tu qui privo admitto in quo certus iam tu dico non liceo cum clarus vis causa tuus sum conjungo postulo sum lex licinius et junius edico que memmius praetor ex is lex ut adsum dies tricesimus cum is dies venio facio qui in hic res publicus non modo facio antea numquam sum sed in omnis memoria sum omnino inaudio appello tribunus plebs ne causa dico levis dico quamquam is ipse sum et novus et non fero sed appello nominatim pestis ille annus furio patria tempestas res publicus claudius qui tamen cum ius cum mos cum potestas iudicium impedio non possum redeo ad ille vis et furor suus dux sui miles tuus praebeo in quo ne quis ab ego dico in tu potis puto quam abs tu sum quaero nullus onus impono ego testimonium qui ego brevis tempus ex idem iste locus video sum dico servo tu non arguo sed ut in ceterus res facio rogo


ac ne diutius loquar de auguratu tuo,—quod invitus facio ut recorder ruinas rei publicae; neque enim tu umquam stante non modo maiestate horum, sed etiam urbe te augurem fore putasti: verum tamen ut somnia tua relinquam, ad scelera veniam, volo uti mihi respondeas, cum M. Bibulum consulem non dicam bene de re publica sentientem, ne tu mihi homo potens irascare, qui ab eo dissensisti, sed hominem certe nusquam progredientem, nihil in re publica molientem, tantum animo ab actionibus tuis dissentientem,—cum eum tu consulem in vincula duceres et ab tabula Valeria conlegae tui mitti iuberent, fecerisne ante rostra pontem continuatis tribunalibus, per quem consul populi Romani moderatissimus et constantissimus, sublato auxilio, exclusis amicis, vi perditorum hominum incitata, turpissimo miserrimoque spectaculo non in carcerem, sed ad supplicium et ad necem duceretur?

atque ne diu loquor de auguro tuus qui invitus facio ut recordor ruina res publicus neque enim tu umquam sto non modo maiestas hic sed etiam urbs tu auguro sum puto verus tamen ut somnio tuus relinquo ad scelus venio volo uti ego respondeo cum m bibulis consul non dico bene de res publicus sentio ne tu ego homo possum irascaris qui ab is dissentio sed homo certus nusquam progredio nihil in res publicus molior tantus animus ab actio tuus dissentio cum is tu consul in vinculum duco et ab tabula valerius collega tuus mitto iubeo facio ante rostrum pons continuo tribunal per qui consul populus romanus moderatus et consto tollo auxilium excludo amicus vis perdo homo incito turpis miser spectaculum non in carcer sed ad supplicium et ad nex duco


sic enim ex te quaero. tribunus plebis fuisti,—seiunge te a consule: conlegas habuisti viros fortis novem. ex iis tres erant quos tu cotidie sciebas servare de caelo, quos inridebas, quos privatos esse dicebas; de quibus duos praetextatos sedentis vides,—te aediliciam praetextam togam, quam frustra confeceras, vendidisse!—tertium scis ex illo obsesso atque adflicto tribunatu consularem auctoritatem hominem esse adulescentem consecutum. reliqui sex fuerunt, e quibus partim plane tecum sentiebant, partim medium quendam cursum tenebant: omnes habuerunt leges promulgatas, in iis multas meus necessarius, etiam de mea sententia, C. Cosconius, iudex noster, quem tu dirumperis cum aedilicium vides.

sic enim ex tu quaero tribunus plebs sum sejungo tu ab consul collega habeo vir fortis novo ex is tres sum qui tu cottidie scio servaris de caelum qui irrideo qui privo sum dico de qui duo praetextatus sedeo video tu aediliciam praetexta toga quam frustra confacio vendo tertius scio ex ille obsedeo atque affligo tribunatus consularis auctoritas homo sum adulescens consequor reliquus sex sum e qui pars planus tu sentio pars medius quidam cursus teneo omnis habeo lex promulgo in is multus meus necessarius etiam de meus sententia que cosconius iudex noster qui tu dirumpo cum aedilicius video


quod quidem ego tibi reddo tuum; nam ut tu me carum esse dixisti senatui populoque Romano non tam mea causa quam rei publicae, sic ego te, quamquam es omni diritate atque immanitate taeterrimus, tamen dico esse odio civitati non tam tuo quam rei publicae nomine.

qui quidem ego tu reddo tuus nam ut tu ego caris sum dico senatus populo romanus non tam meus causa quam res publicus sic ego tu quamquam sum omnis diritas atque immanitas taeter tamen dico sum odium civitas non tam tuus quam res publicus nomen


scilicet aspera mea natura, difficilis aditus, gravis vultus, superba responsa, insolens vita; nemo consuetudinem meam, nemo humanitatem, nemo consilium, nemo auxilium requirebat; cuius desiderio, ut haec minima dicam, forum maestum, muta curia, omnia denique bonarum artium studia siluerunt. sed nihil sit factum mea causa: omnia illa senatus consulta, populi iussa, Italiae totius, cunctarum societatum, conlegiorum omnium decreta de me rei publicae causa esse facta fateamur. quid ergo, homo imperitissime solidae laudis ac verae dignitatis, praestantius mihi potuit accidere? quid optabilius ad immortalitatem gloriae atque in memoriam mei nominis sempiternam, quam omnis hoc civis meos iudicare, civitatis salutem cum unius mea salute esse coniunctam?

scilicet asper meus natura difficilis aditus gravis vultus superbus respondeo insoleo vito nemo consuetudo meus nemo humanitas nemo consilium nemo auxilium requiro qui desiderium ut hic minimus dico forum maestus muto curia omnis denique bonus ars studium sileo sed nihil sum facio meus causa omnis ille senatus consulo populus iubeo italia totus cunctaris societas collegium omnis decretum de ego res publicus causa sum facio fateor quis ergo homo imperitus solidus laus atque verus dignitas praesto ego possum accido quis optabilis ad immortalitas gloria atque in memoria meus nomen sempiternus quam omnis hic civis meus iudicaris civitas salus cum unus meus salus sum conjungo


hunc tu morem ignorabas? numquam epulum videras? numquam puer aut adulescens inter cocos fueras? Fausti, adulescentis nobilissimi, paulo ante ex epulo magnificentissimo famem illam veterem tuam non expleras? quem accumbere atratum videras? dominum cum toga pulla et eius amicos ante convivium? quae tanta te tenuit amentia ut, nisi id fecisses quod fas non fuit, nisi violasses templum Castoris, nomen epuli, oculos civium, morem veterem, eius qui te invitarat auctoritatem, parum putares testificatum esse supplicationes te illas non putare?

hic tu mos ignoro numquam epulum video numquam puer aut adulescens inter coquus sum faustus adulescens nobilis paulus ante ex epulum magnificentissimo fames ille vetus tuus non expleo qui accumbo atratum video dominus cum toga pullo et is amicus ante convivium qui tantus tu teneo amentia ut nisi is facio qui fas non sum nisi violo templum castor nomen epulis oculus civis mos vetus is qui tu invito auctoritas parum puto testificor sum supplicatio tu ille non puto


quid ergo de me querar? qui etiam gratias tibi agere debeo quod me ex fortissimorum civium numero seiungendum non putasti. sed qui fuit tuus ille tantus furor ut, cum iam Vettius ad arbitrium tuum perorasset et civitatis lumina notasset descendissetque de rostris, eum repente revocares, conloquerere populo Romano vidente, deinde interrogares ecquosnam alios posset nominare? inculcarisne ut C. Pisonem, generum meum, nominaret, qui in summa copia optimorum adulescentium pari continentia, virtute, pietate reliquit neminem, itemque M. Laterensem, hominem dies atque noctes de laude et de re publica cogitantem? promulgarisne, impurissime hostis, quaestionem de tot amplissimis et talibus viris, indicium Vettio, praemia amplissima? quibus rebus omnium mortalium non voluntate sed convicio repudiatis, fregerisne in carcere cervices ipsi illi Vettio, ne quod indicium corrupti indici exstaret eiusque sceleris in te ipsum quaestio flagitaretur?

quis ergo de ego queror qui etiam gratia tu ago debeo qui ego ex fortis civis numerus sejungo non puto sed qui sum tuus ille tantus furor ut cum iam vettius ad arbitrium tuus peroro et civitas lumen noto descendo de rostrum is repens revocaris conloquor populus romanus video deinde interrogaris ecquosnam alius possum nominaris inculco ut que piso gener meus nomino qui in summus copia bonus adulescens par continentia virtus pietas relinquo nemo ito m laterensis homo dies atque nox de laus et de res publicus cogito promulgo impurus hostis quaestio de tot amplus et talis vis indicium vettius praemium amplus qui res omnis mortalis non voluntas sed convicior repudio frango in carcer cervix ipse ille vettius ne qui indicium corrumpo indico exsto is scelus in tu ipse quaestio flagito


in eo magistratu cum tibi magno clamore aquaria provincia sorte obtigisset, missusne sis a me consule Puteolos, ut inde aurum exportari argentumque prohiberes? in eo negotio cum te non custodem ad continendas, sed portitorem ad partiendas mercis missum putares, cumque omnium domos, apothecas, navis furacissime scrutarere, hominesque negoti gerentis iudiciis iniquissimis inretires, mercatores e navi egredientis terreres, conscendentis morarere, teneasne memoria tibi in conventu Puteolis manus esse adlatas, ad me consulem querelas Puteolanorum esse delatas? post quaesturam exierisne legatus in ulteriorem Hispaniam C. Cosconio pro consule? cum illud iter Hispaniense pedibus fere confici soleat, aut, si qui navigare velit, certa sit ratio navigandi, venerisne in Sardiniam atque inde in Africam? fuerisne, quod sine senatus consulto tibi facere non licuit, in regno Hiempsalis, fuerisne in regno Mastanesosi, venerisne ad fretum per Mauretaniam? quem scias umquam legatum Hispaniensem istis itineribus in illam provinciam pervenisse?

in is magistratus cum tu magnus clamor aquarius provincia sors obtingo mitto sum ab ego consul puteoli ut inde aurum exportaris argentum prohibeo in is negotium cum tu non custos ad contineo sed portitor ad partio mercis mitto puto cum omnis domus apotheca navus furax scrutor homo negotium gero iudicium iniquus inretires mercator e no egredior terreo conscendo moror teneo memoria tu in convenio puteoli manus sum affero ad ego consul querela puteolani sum defero post quaestura exeo legatus in ulter hispania que cosconius pro consul cum ille iter hispaniensis pes fere conficio soleo aut si qui navigaris volo certus sum ratio navigo venio in sardinia atque inde in africa sum qui sine senatus consultum tu facio non licet in regnum hiempsal sum in regnum mastanesosi venio ad fretus per mauretania qui scio umquam legatus hispaniensis iste iter in ille provincia pervenio


ac tamen hoc, Vatini, memento, paulo post istam defensionem meam, quam tu bonis viris displicuisse dicis, me cum universi populi Romani summa voluntate tum optimi cuiusque singulari studio magnificentissime post hominum memoriam consulem factum, omniaque ea me pudenter vivendo consecutum esse quae tu impudenter vaticinando sperare te saepe dixisti.

atque tamen hic vatinius memento paulus post iste defensio meus quam tu bonus vis displiceo dico ego cum universus populus romanus summus voluntas tum bonus quisque singularis studium magnificentissime post homo memoria consul facio omne is ego pudenter vivo consequor sum qui tu impudens vaticinor spero tu saepe dico


factus es tribunus plebis—quid enim te de Hispaniensibus flagitiis tuis sordidissimisque furtis interrogem? quaero abs te primum universe quod genus improbitatis et sceleris in eo magistratu praetermiseris? ac tibi iam inde praescribo ne tuas sordis cum clarissimorum virorum splendore permisceas. ego te quaecumque rogabo de te ipso rogabo, neque te ex amplissimi viri dignitate, sed ex tuis tenebris extraham; omniaque mea tela sic in te conicientur ut nemo per tuum latus, quod soles dicere, saucietur; in tuis pulmonibus ac visceribus haerebunt.

facio sum tribunus plebs quis enim tu de hispaniensis flagitium tuus sordidus furtum interrogo quaero abs tu primus universus qui genus improbitas et scelus in is magistratus praetermitto atque tu iam inde praescribo ne tuus sordes cum clarus vir splendor permisceo ego tu quicumque rogo de tu ipse rogo neque tu ex amplus vir dignitas sed ex tuus tenebrae extraho omne meus telum sic in tu conicio ut nemo per tuus latus qui soleo dico saucio in tuus pulmo atque viscera haereo


quaero illud etiam ex te, conatusne sis, voluerisne, denique cogitaris,—est enim res eius modi ut, si tibi in mentem modo venit, nemo sit qui te ullo cruciatu esse indignum putet,—cogitarisne in illo tuo intolerabili non regno,—nam cupis id audire,—sed latrocinio augur fieri in Q. Metelli locum, ut, quicumque te aspexisset, duplicem dolorem gemitumque susciperet et ex desiderio clarissimi civis et ex honore turpissimi atque improbissimi? adeone non labefactatam rem publicam te tribuno neque conquassatam civitatem, sed captam hanc urbem atque perversam putaris ut augurem Vatinium ferre possemus?

quaero ille etiam ex tu conor sum volo denique cogitaris sum enim res is modus ut si tu in mens modo venio nemo sum qui tu ullus crucio sum indignus puto cogito in ille tuus intolerabilis non regnum nam cupio is audio sed latrocinium augur fio in q metellus locus ut quicumque tu aspicio duplico dolor gemo suscipio et ex desiderium clarus civis et ex honor turpis atque improbus adeo non labefacto res publicus tu tribunus neque conquasso civitas sed capio hic urbs atque perverto putaris ut auguro vatinius fero possum


veterem meum amicum, sed tamen tuum familiarem, defenderim, cum in hac civitate oppugnatio soleat qua tu nunc uteris non numquam, defensio numquam vituperari. sed quaero a te cur C. Cornelium non defenderem: num legem aliquam Cornelius contra auspicia tulerit, num Aeliam, num Fufiam legem neglexerit, num consuli vim attulerit, num armatis hominibus templum tenuerit, num intercessorem vi deiecerit, num religiones polluerit, aerarium exhauserit, rem publicam compilarit? tua sunt, tua sunt haec omnia: Cornelio eius modi nihil obiectum est. codicem legisse dicebatur: defendebat testibus conlegis suis non se recitandi causa legisse, sed recognoscendi. constabat tamen Cornelium concilium illo die dimisisse, intercessioni paruisse. tu vero, cui Corneli defensio displicet, quam causam ad patronos tuos aut quod os adferes? quibus iam praescribis quanto illis probro futurum sit si te defenderint, cum tu mihi Corneli defensionem in maledictis obiciendam putaris.

vetus meus amicus sed tamen tuus familiaris defendo cum in hic civitas oppugnatio soleo qui tu nunc uto non numquam defensio numquam vituperaris sed quaero ab tu cur que cornelius non defendo num lex aliqui cornelius contra auspicium fero num aelia num fufius lex neglego num consul vis affero num armo homo templum teneo num intercessor vis deicio num religio polluo aerarius exhaurio res publicus compilo tuus sum tuus sum hic omnis cornelius is modus nihil obicio sum codico lego dico defendo testis collega suus non sui recito causa lego sed recognosco consto tamen cornelius concilium ille dies dimitto intercessio pareo tu verus qui cornelis defensio displiceo quam causa ad patronus tuus aut qui os affero qui iam praescribo quantus ille probrum sum sum si tu defendo cum tu ego cornelis defensio in maledictum obicio putaris