ac multi quidem et nostra et patrum maiorumque memoria, iudices, summi homines et clarissimi cives fuerunt quorum, cum adulescentiae cupiditates defervissent, eximiae virtutes firmata iam aetate exstiterunt. ex quibus neminem mihi libet nominare; vosmet vobiscum recordamini. nolo enim cuiusquam fortis atque inlustris viri ne minimum quidem erratum cum maxima laude coniungere. quod si facere vellem, multi a me summi atque ornatissimi viri praedicarentur quorum partim nimia libertas in adulescentia, partim profusa luxuries, magnitudo aeris alieni, sumptus, libidines nominarentur, quae multis postea virtutibus obtecta adulescentiae qui vellet excusatione defenderet.

atque multus quidem et noster et pater magnus memoria iudex superus homo et clarus civis sum qui cum adulescentia cupiditas defervesco eximius virtus firmo iam aetas exsisto ex qui nemo ego libet nominaris tu tu recordor nolo enim quisquam fortis atque illustris vir ne paruus quidem erro cum maximus laus coniungo qui si facio volo multus ab ego superus atque orno vir praedico qui pars nimius libertas in adulescentia pars profundo luxurio magnitudo aer alienus sumptus libido nomino qui multus postea virtus obtego adulescentia qui volo excusatio defendo


tot igitur annos versatus in foro sine suspicione, sine infamia, studuit Catilinae iterum petenti. quem ergo ad finem putas custodiendam illam aetatem fuisse? nobis quidem olim annus erat unus ad cohibendum bracchium toga constitutus, et ut exercitatione ludoque campestri tunicati uteremur, eademque erat, si statim merere stipendia coeperamus, castrensis ratio ac militaris. qua in aetate nisi qui se ipse sua gravitate et castimonia et cum disciplina domestica tum etiam naturali quodam bono defenderet, quoquo modo a suis custoditus esset, tamen infamiam veram effugere non poterat. sed qui prima illa initia aetatis integra atque inviolata praestitisset, de eius fama ac pudicitia, cum iam sese conroboravisset ac vir inter viros esset, nemo loquebatur.

tot igitur annus verso in forum sine suspicio sine infamia studeo catilina iterum peto qui ergo ad finis puto custodio ille aetas sum nos quidem olim annus sum unus ad cohibeo bracchium toga constituo et ut exercitatio ludo campestre tunico uto idem sum si statim mereo stipendium coepio castrensis ratio atque militaris qui in aetas nisi qui sui ipse suus gravitas et castimonia et cum disciplina domesticus tum etiam natural quidam bonus defendo quisquis modo ab suus custodio sum tamen infamia verus effugio non possum sed qui primus ille initium aetas integer atque inviolo praesto de is fama atque pudicitia cum iam sui conroboro atque vir inter vir sum nemo loquor


si enim tam familiaris erat mulieris quam vos voltis, istos quoque servos familiaris dominae esse sciebat. sin ei tanta consuetudo quanta a vobis inducitur non erat, quae cum servis eius potuit familiaritas esse tanta? ipsius autem veneni quae ratio fingitur? ubi quaesitum est, quem ad modum paratum, quo pacto, cui, quo in loco traditum? habuisse aiunt domi vimque eius esse expertum in servo quodam ad eam rem ipsam parato; cuius perceleri interitu esse ab hoc comprobatum venenum.

si enim tam familiaris sum mulier quam tu volo iste quoque servus familiaris domina sum scio sin is tantus consuetudo quantus ab tu induco non sum qui cum servio is possum familiaritas sum tantus ipse autem venenum qui ratio fingo ubi quaero sum qui ad modus paro quo pacisco qui quo in locus trado habeo aio domus vis is sum experior in servo quidam ad is res ipse paro qui perceleri interitus sum ab hic comprobo venenum


nullum argumentum in re, nulla suspicio in causa, nullus exitus criminis reperietur. itaque haec causa ab argumentis, a coniectura, ab eis signis quibus veritas inlustrari solet ad testis tota traducta est. quos quidem ego, iudices, testis non modo sine ullo timore sed etiam cum aliqua spe delectationis exspecto.

nullus argumentum in res nullus suspicio in causa nullus exitus crimen reperio itaque hic causa ab argumentum ab conicio ab is signum qui vereor inlustraris soleo ad testis totus traduco sum qui quidem ego iudex testis non modo sine ullus timor sed etiam cum aliqui spes delectatio exspecto


dicet aliquis: 'haec igitur est tua disciplina? sic tu instituis adulescentis? ob hanc causam tibi hunc puerum parens commendavit et tradidit, ut in amore atque in voluptatibus adulescentiam suam conlocaret, et ut hanc tu vitam atque haec studia defenderes?' ego, si quis, iudices, hoc robore animi atque hac indole virtutis ac continentiae fuit ut respueret omnis voluptates omnemque vitae suae cursum in labore corporis atque in animi contentione conficeret, quem non quies, non remissio, non aequalium studia, non ludi, non convivium delectaret, nihil in vita expetendum putaret nisi quod esset cum laude et cum dignitate coniunctum, hunc mea sententia divinis quibusdam bonis instructum atque ornatum puto. ex hoc genere illos fuisse arbitror Camillos, Fabricios, Curios, omnisque eos qui haec ex minimis tanta fecerunt.

dico aliquis hic igitur sum tuus disciplina sic tu instituo adulescens ob hic causa tu hic puer parens commendo et trado ut in amor atque in voluptas adulescentia suus conloco et ut hic tu vita atque hic studium defendo ego si quis iudex hic robur animus atque hic indoles virtus atque continentia sum ut respuo omnis voluptas omnis vita suus cursus in labor corpus atque in animus contentio confacio qui non quies non remissio non aequalis studium non ludo non convivium delecto nihil in vito expeto puto nisi qui sum cum laus et cum dignitas conjungo hic meus sententia divinus quidam bonus instruo atque orno puto ex hic genus ille sum arbitror camillus fabricius curiatii omne is qui hic ex paruus tantus facio


quam ob rem illa quae ex accusatorum oratione praemuniri iam et fingi intellegebam, fretus vestra prudentia, iudices, non pertimesco. aiebant enim fore testem senatorem qui se pontificiis comitiis pulsatum a Caelio diceret. A quo quaeram, si prodierit, primum cur statim nihil egerit, deinde, si id queri quam agere maluerit, cur productus a vobis potius quam ipse per se, cur tanto post potius quam continuo queri maluerit. si mihi ad haec acute arguteque responderit, tum quaeram denique ex quo iste fonte senator emanet. nam si ipse orietur et nascetur ex sese, fortasse, ut soleo, commovebor; sin autem est rivolus arcessitus et ductus ab ipso capite accusationis vestrae, laetabor, cum tanta gratia tantisque opibus accusatio vestra nitatur, unum senatorem esse solum qui vobis gratificari vellet inventum.

quam ob res ille qui ex accusator oratio praemunio iam et fingo intellego fretus vester prudentia iudex non pertimesco aio enim sum testo senator qui sui pontificius comitium pulso ab caelius dico ab quo quaero si prodeo primus cur statim nihil ago deinde si is queror quam ago malo cur produco ab tu potis quam ipse per sui cur tantus post potis quam continuo queror malo si ego ad hic acuo arguo respondeo tum quaero denique ex quo iste fons senator emano nam si ipse orior et nasco ex sui fortasse ut soleo commoveo sin autem sum rivolus arcesso et duco ab ipse caput accusatio vester laeto cum tantus gratia tantus ops accusatio vester nitor unus senator sum solus qui tu gratificaris volo invenio


quo quidem in crimine primum illud requiro, dixeritne Clodiae quam ob rem aurum sumeret, an non dixerit. si non dixit, cur dedit? si dixit, eodem se conscientiae scelere devinxit. tune aurum ex armario tuo promere ausa es, tune venerem illam tuam spoliare ornamentis, spoliatricem ceterorum, cum scires quantum ad facinus aurum hoc quaereretur, ad necem legati, ad Lucii Luccei, sanctissimi hominis atque integerrimi, labem sceleris sempiternam? huic facinori tanto tua mens liberalis conscia, tua domus popularis ministra, tua denique hospitalis illa Venus adiutrix esse non debuit.

quo quidem in crimen primus ille requiro dico claudius quam ob res aurum sumo an non dico si non dico cur do si dico idem sui conscientia scelus devincio tu aurum ex armarium tuus promo audeo sum tu venerem ille tuus spolio ornamentum spoliatrix ceterus cum scio quantus ad facinus aurum hic quaero ad nex legatus ad lucius lucceius sancio homo atque integer labo scelus sempiternus hic facinus tantus tuus mens liberalis conscius tuus domus popularis ministro tuus denique hospital ille venus adjutrix sum non debeo


Audistis cum pro se diceret, audistis antea cum accusaret — defendendi haec causa, non gloriandi loquor — genus orationis, facultatem, copiam sententiarum atque verborum, quae vestra prudentia est, perspexistis. atque in eo non solum ingenium elucere eius videbatis, quod saepe, etiam si industria non alitur, valet tamen ipsum suis viribus, sed inerat, nisi me propter benivolentiam forte fallebat, ratio et bonis artibus instituta et cura et vigiliis elaborata. atqui scitote, iudices, eas cupiditates quae obiciuntur Caelio atque haec studia de quibus disputo non facile in eodem homine esse posse. fieri enim non potest ut animus libidini deditus, amore, desiderio, cupiditate, saepe nimia copia, inopia etiam non numquam impeditus hoc quicquid est quod nos facimus in dicendo, quoquo modo facimus, non modo agendo verum etiam cogitando possit sustinere.

audio cum pro sui dico audio antea cum accuso defendo hic causa non glorior loquor genus oratio facultas copia sententiaris atque verbum qui vester prudentia sum perspicio atque in is non solus ingenium eluceo is video qui saepe etiam si industria non alo valeo tamen ipse suus vis sed insum nisi ego propter benevolentia fors fallo ratio et bonus ars institutum et cura et vigilia elaboro atqui scio iudex is cupiditas qui obicio caelius atque hic studium de qui disputo non facilis in idem homo sum possum fio enim non possum ut animus libido dedo amor desiderium cupiditas saepe nimius copia inopia etiam non numquam impedio hic quisquis sum qui nos facio in dico quisquis modo facio non modo ago verus etiam cogito possum sustineo