Pro M. Caelio

CC BY 4.0 (estate-derived fields); included text keeps its per-record source license

Reuse requires the attribution line above (CC BY 4.0). Text records carry their own license_id; only open-display licenses appear in this file.

Licensed lexica and citation-only authorities are excluded from bulk dumps by construction — cite the authority, never reprint it.


itaque a maledictis impudicitiae ad coniurationis invidiam oratio est vestra delapsa. posuistis enim, atque id tamen titubanter et strictim, coniurationis hunc propter amicitiam Catilinae participem fuisse; in quo non modo crimen non haerebat sed vix diserti adulescentis cohaerebat oratio. qui enim tantus furor in Caelio, quod tantum aut in moribus naturaque volnus aut in re atque fortuna? ubi denique est in ista suspicione Caeli nomen auditum? nimium multa de re minime dubia loquor; hoc tamen dico. non modo si socius coniurationis, sed nisi inimicissimus istius sceleris fuisset, numquam coniurationis accusatione adulescentiam suam potissimum commendare voluisset.

itaque ab maledictum impudicitia ad coniuratio invidia oratio sum vester delabor pono enim atque is tamen titubanter et strictim coniuratio hic propter amicitia catilina participo sum in quo non modo crimen non haereo sed vix dissero adulescens cohaereo oratio qui enim tantus furor in caelius qui tantus aut in mos natura vulnus aut in res atque fortuna ubi denique sum in iste suspicio caelis nomen audio nimium multus de res paruus dubius loquor hic tamen dico non modo si socius coniuratio sed nisi inimicus iste scelus sum numquam coniuratio accusatio adulescentia suus potis commendaris volo


sed intellegis pro tua praestanti prudentia, Gnaei Domiti, cum hac sola rem esse nobis. quae si se aurum Caelio commodasse non dicit, si venenum ab hoc sibi paratum esse non arguit, petulanter facimus, si matrem familias secus quam matronarum sanctitas postulat nominamus. sin ista muliere remota nec crimen ullum nec opes ad oppugnandum M. Caelium illis relinquuntur, quid est aliud quod nos patroni facere debeamus, nisi ut eos qui insectantur repellamus? quod quidem facerem vehementius, nisi intercederent mihi inimicitiae cum istius mulieris viro — fratrem volui dicere; semper hic erro. nunc agam modice nec longius progrediar quam me mea fides et causa ipsa coget: nec enim muliebris umquam inimicitias mihi gerendas putavi, praesertim cum ea quam omnes semper amicam omnium potius quam cuiusquam inimicam putaverunt.

sed intellego pro tuus praesto prudentia gnaeus domitius cum hic solus res sum nos qui si sui aurum caelius commodo non dico si venenum ab hic sui paro sum non arguo petulanter facio si mater familia secus quam matronaris sanctitas postulo nomino sin iste mulier remoueo neque crimen ullus neque ops ad oppugno m caelius ille relinquo quis sum alius qui nos patronus facio debeo nisi ut is qui insecto repello qui quidem facio vehemens nisi intercedo ego inimicitia cum iste mulier vir frater volo dico semper hic erro nunc ago modicus neque longus progredio quam ego meus fides et causa ipse cogo neque enim muliebris umquam inimicitia ego gero puto praesertim cum is quam omnis semper amica omnis potis quam quisquam inimica puto


reprehendistis a patre quod semigrarit. quod quidem in hac aetate minime reprendendum est. qui cum et ex publica causa iam esset mihi quidem molestam, sibi tamen gloriosam victoriam consecutus et per aetatem magistratus petere posset, non modo permittente patre sed etiam suadente ab eo semigravit et, cum domus patris a foro longe abesset, quo facilius et nostras domus obire et ipse a suis coli posset, conduxit in Palatio non magno domum. quo loco possum dicere id quod vir clarissimus, Marcus Crassus, cum de adventu regis Ptolemaei quereretur, paulo ante dixit:

reprehendo ab pater qui semigro qui quidem in hic aetas paruus reprehendo sum qui cum et ex publicus causa iam sum ego quidem molestus sui tamen gloriosus victoria consequor et per aetas magistratus peto possum non modo permitto pater sed etiam suadeo ab is semigro et cum domus pater ab forum longus absum quo facilis et noster domus obeo et ipse ab suus colo possum conduco in palatium non magnus domus quo locus possum dico is qui vir clarus marcus crassus cum de advenio rex ptolemaeus queror paulus ante dico


ac prima pars fuit illa quae me minus movebat, fuisse meo necessario Bestiae Caelium familiarem, cenasse apud eum, ventitasse domum, studuisse praeturae. non me haec movent quae perspicue falsa sunt; etenim eos una cenasse dixit qui aut absunt aut quibus necesse est idem dicere. neque vero illud me commovet quod sibi in Lupercis sodalem esse Caelium dixit. fera quaedam sodalitas et plane pastoricia atque agrestis germanorum Lupercorum, quorum coitio illa silvestris ante est instituta quam humanitas atque leges, si quidem non modo nomina deferunt inter se sodales sed etiam commemorant sodalitatem in accusando, ut ne quis id forte nesciat timere videantur!

atque primus pars sum ille qui ego paruus moveo sum meus necessarius bestia caelius familiaris ceno apud is ventito domus studeo praetura non ego hic moveo qui perspicuus fallo sum etenim is unus ceno dico qui aut absum aut qui necesse sum idem dico neque verus ille ego commoveo qui sui in lupercus sodalis sum caelius dico ferus quidam sodalitas et planus pastoricius atque agrestis germani lupercus qui coitio ille silvestris ante sum institutum quam humanitas atque lex si quidem non modo nomen defero inter sui sodal sed etiam commemoro sodalitas in accuso ut ne quis is fors nescio timeo video


hic etiam miramur, si illam commenticiam pyxidem obscenissima sit fabula consecuta? nihil est quod in eius modi mulierem non cadere videatur. audita et percelebrata sermonibus res est. percipitis animis, iudices, iam dudum quid velim vel potius quid nolim dicere. quod etiam si est factum, certe a Caelio quidem non est factum — quid enim attinebat? — est enim ab aliquo adulescente fortasse non tam insulso quam inverecundo. sin autem est fictum, non illud quidem modestum sed tamen est non infacetum mendacium; quod profecto numquam hominum sermo atque opinio comprobasset, nisi omnia quae cum turpitudine aliqua dicerentur in istam quadrare apte viderentur.

hic etiam miror si ille commenticius pyxis obscenus sum fabula consequor nihil sum qui in is modus mulier non cado video audio et percelebro sermo res sum percipio animus iudex iam dudum quis volo vel potis quis nolo dico qui etiam si sum facio certus ab caelius quidem non sum facio quis enim attineo sum enim ab aliquis adulescens fortasse non tam insulsus quam inverecundus sin autem sum fingo non ille quidem modestus sed tamen sum non infacetus mendacium qui profecto numquam homo sermo atque opinio comprobo nisi omnis qui cum turpitudo aliqui dico in iste quadraris aptus video


qua re, si cui nimium effervisse videtur huius vel in suscipiendis vel in gerendis inimicitiis vis, ferocitas, pertinacia, si quem etiam minimorum horum aliquid offendit, si purpurae genus, si amicorum catervae, si splendor, si nitor, iam ista deferverint, iam aetas omnia, iam res, iam dies mitigarit.

qui res si qui nimium exfervo video hic vel in suscipio vel in gero inimicitia volo ferocitas pertinacia si qui etiam minimus hic aliquis offendo si purpura genus si amicus caterva si splendor si nitor iam iste defervesco iam aetas omnis iam res iam dies mitigo


sunt autem duo crimina, auri et veneni; in quibus una atque eadem persona versatur. aurum sumptum a Clodia, venenum quaesitum quod Clodiae daretur, ut dicitur. omnia sunt alia non crimina sed maledicta, iurgi petulantis magis quam publicae quaestionis. 'adulter, impudicus, sequester' convicium est, non accusatio. nullum est enim fundamentum horum criminum, nullae sedes; voces sunt contumeliosae temere ab irato accusatore nullo auctore emissae. Horum duorum criminum video auctorem,

sum autem duo crimen aurum et venenum in qui unus atque idem persono verso aurum sumo ab claudius venenum quaero qui claudius do ut dico omnis sum alius non crimen sed maledico iurgi petulans magis quam publicus quaestio adulter impudicus sequester convicium sum non accusatio nullus sum enim fundamentum hic crimen nullus sedes voco sum contumeliosus temere ab irascor accusator nullus auctor emitto horus duo crimen video auctor


vellem alio potius eum cupiditas gloriae detulisset; sed abiit huius tempus querelae. accusavit Gaium Antonium, conlegam meum, cui misero praeclari in rem publicam benefici memoria nihil profuit, nocuit opinio malefici cogitati. postea nemini umquam concessit aequalium plus ut in foro, plus ut in negotiis versaretur causisque amicorum, plus ut valeret inter suos gratia. quae nisi vigilantes homines, nisi sobrii, nisi industrii consequi non possunt, omnia labore et diligentia est consecutus.

volo alius potis is cupiditas gloria defero sed abeo hic tempus querela accuso gaius antonius collega meus qui mitto praeclarus in res publicus beneficus memoria nihil prosum noceo opinio maleficus cogitas postea nemo umquam concedo aequalis multus ut in forum multus ut in negotium verso causa amicus multus ut valeo inter suus gratia qui nisi vigilo homo nisi sobrius nisi industrius consequor non possum omnis labor et diligentia sum consequor


reliquum est igitur crimen de veneno; cuius ego nec principium invenire neque evolvere exitum possum. quae fuit enim causa quam ob rem isti mulieri venenum dare vellet Caelius? ne aurum redderet? num petivit? ne crimen haereret? num quis obiecit? num quis denique fecisset mentionem, si hic nullius nomen detulisset? quin etiam Lucium Herennium dicere audistis verbo se molestum non futurum fuisse Caelio, nisi iterum eadem de re suo familiari absoluto nomen hic detulisset. credibile est igitur tantum facinus nullam ob causam esse commissum? et vos non videtis fingi sceleris maximi crimen ut alterius sceleris suscipiendi fuisse causa videatur?

reliquus sum igitur crimen de veneno qui ego neque principium invenio neque evolvo exitus possum qui sum enim causa quam ob res iste mulier venenum do volo caelius ne aurum reddo num peto ne crimen haereo num quis obiacio num quis denique facio mentio si hic nullus nomen defero quin etiam lucius herennius dico audio verbum sui molestus non sum sum caelius nisi iterum idem de res suus familiaris absolvo nomen hic defero credibilis sum igitur tantus facinus nullus ob causa sum committo et tu non video fingo scelus magnus crimen ut alter scelus suscipio sum causa video


Dicta est a me causa, iudices, et perorata. iam intellegitis quantum iudicium sustineatis, quanta res sit commissa vobis. de vi quaeritis. quae lex ad imperium, ad maiestatem, ad statum patriae, ad salutem omnium pertinet, quam legem Quintus Catulus armata dissensione civium rei publicae paene extremis temporibus tulit, quaeque lex sedata illa flamma consulatus mei fumantis reliquias coniurationis exstinxit, hac nunc lege Caeli adulescentia non ad rei publicae poenas sed ad mulieris libidines et delicias deposcitur.

dicte sum ab ego causa iudex et peroro iam intellego quantus iudicium sustineo quantus res sum committo tu de vis quaero qui lex ad imperium ad maiestas ad status patria ad salus omnis pertineo quam lex quintus catulus armo dissensio civis res publicus paene exter tempus fero quisque lex sedo ille flamma consulatus meus fumo reliquiae coniuratio exstinguo hic nunc lex caelis adulescentia non ad res publicus poena sed ad mulier libido et deliquia deposco


neque ego id dico ut invidiosum sit in eos quibus gloriosum etiam hoc esse debet. funguntur officio, defendunt suos, faciunt quod viri fortissimi solent; laesi dolent, irati efferuntur, pugnant lacessiti. sed vestrae sapientiae tamen est, iudices, non, si causa iusta est viris fortibus oppugnandi Marcum Caelium, ideo vobis quoque causam putare esse iustam alieno dolori potius quam vestrae fidei consulendi. iam quae sit multitudo in foro, quae genera, quae studia, quae varietas hominum videtis. ex hac copia quam multos esse arbitramini qui hominibus potentibus, gratiosis, disertis, cum aliquid eos velle arbitrentur, ultro se offerre soleant, operam navare, testimonium polliceri?

neque ego is dico ut invidiosus sum in is qui gloriosus etiam hic sum debeo fungor officium defendo suus facio qui vir fortis soleo laedo doleo irascor effero pugno lacesso sed vester sapientia tamen sum iudex non si causa iustus sum vis fortis oppugno marcus caelius ideo tu quoque causa puto sum iustus alienus dolor potis quam vester fides consulo iam qui sum multitudo in forum qui genus qui studium qui varietas homo video ex hic copia quam multus sum arbitror qui homo possum gratiosus dissero cum aliquis is volo arbitror ultro sui offero soleo opera navaris testimonium polliceor


video fontem, video certum nomen et caput. auro opus fuit; sumpsit a Clodia, sumpsit sine teste, habuit quamdiu voluit. maximum video signum cuiusdam egregiae familiaritatis. necare eandem voluit; quaesivit venenum, sollicitavit servos, potionem paravit, locum constituit, clam attulit. Magnum rursus odium video cum crudelissimo discidio exstitisse. res est omnis in hac causa nobis, iudices, cum Clodia, muliere non solum nobili verum etiam nota; de qua ego nihil dicam nisi depellendi criminis causa.

video fons video certus nomen et caput aurum opus sum sumo ab claudius sumo sine testis habeo quamdiu volo magnus video signum quidam egregius familiaritas neco idem volo quaero venenum sollicito servus potio paro locus constituo clam affero magnus rursus odium video cum crudelis discidium exsisto res sum omnis in hic causa nos iudex cum claudius mulier non solus nobilis verus etiam nosco de qui ego nihil dico nisi depello crimen causa


hoc ex genere si qui se in hoc iudicium forte proiecerint, excluditote eorum cupiditatem, iudices, sapientia vestra, ut eodem tempore et huius saluti et religioni vestrae et contra periculosas hominum potentias condicioni omnium civium providisse videamini. equidem vos abducam a testibus neque huius iudici veritatem quae mutari nullo modo potest in voluntate testium conlocari sinam quae facillime fingi, nullo negotio flecti ac detorqueri potest. argumentis agemus, signis luce omni clarioribus crimina refellemus; res cum re, causa cum causa, ratio cum ratione pugnabit.

hic ex genus si qui sui in hic iudicium fors projacio excludo is cupiditas iudex sapientia vester ut idem tempus et hic salus et religio vester et contra periculosus homo potentia condicio omnis civis provideo video equidem tu abduco ab testis neque hic judicium veritas qui muto nullus modo possum in voluntas testis conlocaris sino qui facilis fingo nullus negotium flecto atque detorqueo possum argumentum ago signum lux omnis clarus crimen refello res cum res causa cum causa ratio cum ratio pugno


quod cum huius vobis adulescentiam proposueritis, constituitote ante oculos etiam huius miseri senectutem qui hoc unico filio nititur, in huius spe requiescit, huius unius casum pertimescit; quem vos supplicem vestrae misericordiae, servum potestatis, abiectum non tam ad pedes quam ad mores sensusque vestros, vel recordatione parentum vestrorum vel liberorum iucunditate sustentate, ut in alterius dolore vel pietati vel indulgentiae vestrae serviatis. nolite, iudices, aut hunc iam natura ipsa occidentem velle maturius exstingui volnere vestro quam suo fato, aut hunc nunc primum florescentem firmata iam stirpe virtutis tamquam turbine aliquo aut subita tempestate pervertere.

qui cum hic tu adulescentia propono constituo ante oculus etiam hic miser senectus qui hic unicus filius nitor in hic spes requiesco hic unus casus pertimesco qui tu supplex vester misericordia servus potestas abicio non tam ad pes quam ad mos sentio vester vel recordatio parens vester vel liberi iucunditas sustentas ut in alter dolor vel pietas vel indulgentia vester servio nolo iudex aut hic iam natura ipse occaedes volo maturus exstinguo vulnus vester quam suus fatum aut hic nunc primus floresco firmo iam stirps virtus tamquam turbo aliquis aut subeo tempestas perverto


quod haud scio an de ambitu et de criminibus istis sodalium ac sequestrium, quoniam huc incidi, similiter respondendum putem. numquam enim tam Caelius amens fuisset ut, si sese isto infinito ambitu commaculasset, ambitus alterum accusaret, neque eius facti in altero suspicionem quaereret cuius ipse sibi perpetuam licentiam optaret, nec, si sibi semel periculum ambitus subeundum putaret, ipse alterum iterum ambitus crimine arcesseret. quod quamquam nec sapienter et me invito facit, tamen est eius modi cupiditas ut magis insectari alterius innocentiam quam de se timide cogitare videatur.

qui haud scio an de ambitus et de crimen iste sodalis atque sequestrium quoniam huc incido similis respondeo puto numquam enim tam caelius amens sum ut si sui iste infinitus ambitus commaculo ambitus alter accuso neque is facio in alter suspicio quaero qui ipse sui perpetuus licentia opto neque si sui semel periculum ambitus subeo puto ipse alter iterum ambitus crimen arcesso qui quamquam neque sapienter et ego invito facio tamen sum is modus cupiditas ut magis insectaris alter innocentia quam de sui timidus cogito video


nam quod est obiectum municipibus esse adulescentem non probatum suis, nemini umquam praesenti †Praestutiani† maiores honores habuerunt, iudices, quam absenti Marco Caelio; quem et absentem in amplissimum ordinem cooptarunt et ea non petenti detulerunt quae multis petentibus denegarunt. idemque nunc lectissimos viros et nostri ordinis et equites Romanos cum legatione ad hoc iudicium et cum gravissima atque ornatissima laudatione miserunt. videor mihi iecisse fundamenta defensionis meae, quae firmissima sunt si nituntur iudicio suorum. neque enim vobis satis commendata huius aetas esse posset, si non modo parenti, tali viro, verum etiam municipio tam inlustri ac tam gravi displiceret. equidem,

nam qui sum obicio municipibus sum adulescens non probo suus nemo umquam praesens praestutiani magnus honor habeo iudex quam absum marcus caelius qui et absum in amplus ordo coopto et is non peto defero qui multus peto denego idem nunc lectus vir et noster ordo et eques romanus cum legatio ad hic iudicium et cum gravis atque orno laudatio mitto video ego jacio fundamentum defensio meus qui firmus sum si nitor iudicium suus neque enim tu satis commendo hic aetas sum possum si non modo parens talis vir verus etiam municipium tam illustris atque tam gravis displiceo equidem


sed quid ego, iudices, ita gravem personam induxi ut verear ne se idem Appius repente convertat et Caelium incipiat accusare illa sua gravitate censoria? sed videro hoc posterius atque ita, iudices, ut vel severissimis disceptatoribus Marci Caeli vitam me probaturum esse confidam. tu vero, mulier — iam enim ipse tecum nulla persona introducta loquor — si ea quae facis, quae dicis, quae insimulas, quae moliris, quae arguis, probare cogitas, rationem tantae familiaritatis, tantae consuetudinis, tantae coniunctionis reddas atque exponas necesse est. accusatores quidem libidines, amores, adulteria, Baias, actas, convivia, comissationes, cantus, symphonias, navigia iactant, idemque significant nihil se te invita dicere. quae tu quoniam mente nescio qua effrenata atque praecipiti in forum deferri iudiciumque voluisti, aut diluas oportet ac falsa esse doceas aut nihil neque crimini tuo neque testimonio credendum esse fateare.

sed quis ego iudex ita gravis persona induco ut vereor ne sui idem appius repens converto et caelius incipio accuso ille suus gravitas censorius sed video hic posterus atque ita iudex ut vel severus disceptator marcius caelis vita ego probo sum confido tu verus mulier iam enim ipse tu nullus persono introduco loquor si is qui facio qui dico qui insimulo qui molior qui arguo probaris cogito ratio tantus familiaritas tantus consuetudo tantus coniunctio reddo atque expono necesse sum accusator quidem libido amor adulterium baiae ago convivium comissatio cantus symphonia navigium iacto idem significo nihil sui tu invito dico qui tu quoniam mens nescio qui effreno atque praeceps in forum defero judicium volo aut diluo oportet atque fallo sum doceo aut nihil neque crimen tuus neque testimonium credo sum fatearis


O infelix, o sceleste! ferrei sunt isti patres:

o infelix o scelestus ferreus sum iste pater


cui denique commisit, quo adiutore usus est, quo socio, quo conscio, cui tantum facinus, cui se, cui salutem suam credidit? servisne mulieris? sic enim est obiectum. et erat tam demens is cui vos ingenium certe tribuitis, etiam si cetera inimica oratione detrahitis, ut omnis suas fortunas alienis servis committeret? at quibus servis? — refert enim magno opere id ipsum — eisne quos intellegebat non communi condicione servitutis uti sed licentius liberius familiariusque cum domina vivere? quis enim hoc non videt, iudices, aut quis ignorat, in eius modi domo in qua mater familias meretricio more vivat, in qua nihil geratur quod foras proferendum sit, in qua inusitatae libidines, luxuries, omnia denique inaudita vitia ac flagitia versentur, hic servos non esse servos, quibus omnia committantur, per quos gerantur, qui versentur isdem in voluptatibus, quibus occulta credantur, ad quos aliquantum etiam ex cotidianis sumptibus ac luxurie redundet? id igitur Caelius non videbat?

qui denique committo quo adiutor utor sum quo socius quo conscio qui tantus facinus qui sui qui salus suus credo servio mulier sic enim sum obicio et sum tam demens is qui tu ingenium certus tribuo etiam si ceterus inimicus oratio detraho ut omnis suus fortuna alienus servio committo at qui servio refero enim magnus opus is ipse is qui intellego non communis condicio servitus uti sed licet liber familiaris cum domina vivo quis enim hic non video iudex aut quis ignoro in is modus domus in qui mater familia meretricius mos vivo in qui nihil gero qui foras profero sum in qui inusitatus libido luxurio omnis denique inaudio vitio atque flagitium verso hic servus non sum servus qui omnis committo per qui gero qui verso idem in voluptas qui occulo credo ad qui aliquantus etiam ex cottidianus sumptus atque luxuries redundo is igitur caelius non video


sed haec omitto; ad illa quae me magis moverunt respondeo.

sed hic omitto ad ille qui ego magis moveo respondeo


nec tamen illud genus alterum nocturnorum testium perhorresco. est enim dictum ab illis fore qui dicerent uxores suas a cena redeuntis attrectatas esse a Caelio. graves erunt homines qui hoc iurati dicere audebunt, cum sit eis confitendum numquam se ne congressu quidem et constituto coepisse de tantis iniuriis experiri. sed totum genus oppugnationis huius, iudices, et iam prospicitis animis et, cum inferetur, propulsare debebitis. non enim ab isdem accusatur Marcus Caelius a quibus oppugnatur; palam in eum tela iaciuntur, clam subministrantur.

neque tamen ille genus alter nocturnus testis perhorresco sum enim dico ab ille sum qui dico uxor suus ab cena redeo attrectatas sum ab caelius gravis sum homo qui hic juro dico audeo cum sum is confiteor numquam sui ne congredior quidem et constituo coepio de tantus iniuria experior sed totus genus oppugnatio hic iudex et iam prospicio animus et cum infero propulsaris debeo non enim ab idem accuso marcus caelius ab qui oppugno palam in is telum jacio clam subministro


sed tamen venenum unde fuerit, quem ad modum paratum sit non dicitur. datum esse aiunt huic Publio Licinio, pudenti adulescenti et bono, Caeli familiari; constitutum esse cum servis ut venirent ad balneas Senias; eodem Licinium esse venturum atque eis veneni pyxidem traditurum. hic primum illud requiro, quid attinuerit ferri in eum locum constitutum, cur illi servi non ad Caelium domum venerint. si manebat tanta illa consuetudo Caeli, tanta familiaritas cum Clodia, quid suspicionis esset si apud Caelium mulieris servus visus esset? sin autem iam suberat simultas, exstincta erat consuetudo, discidium exstiterat, hinc illae lacrimae nimirum et haec causa est omnium horum scelerum atque criminum.

sed tamen venenum unde sum qui ad modus paro sum non dico do sum aio hic publius licinius pudeo adulescens et bonus caelis familiaris constituo sum cum servio ut venio ad balneae seniae idem licinius sum venio atque is venenum pyxis trado hic primus ille requiro quis attineo fero in is locus constituo cur ille servio non ad caelius domus venio si maneo tantus ille consuetudo caelis tantus familiaritas cum claudius quis suspicio sum si apud caelius mulier servus video sum sin autem iam subsum simultas exstinguo sum consuetudo discidium exsisto hinc ille lacrima nimirum et hic causa sum omnis hic scelus atque crimen


sed quoniam emersisse iam e vadis et scopulos praetervecta videtur esse oratio mea, perfacilis mihi reliquus cursus ostenditur. duo sunt enim crimina una in muliere summorum facinorum, auri quod sumptum a Clodia dicitur, et veneni quod eiusdem Clodiae necandae causa parasse Caelium criminantur. aurum sumpsit, ut dicitis, quod L. Luccei servis daret, per quos Alexandrinus Dio qui tum apud Lucceium habitabat necaretur. Magnum crimen vel in legatis insidiandis vel in servis ad hospitem domini necandum sollicitandis, plenum sceleris consilium, plenum audaciae!

sed quoniam emergo iam e vado et scopulus praetervehor video sum oratio meus perfacilis ego reliquus curro ostendo duo sum enim crimen unus in mulier summus facinus aurum qui sumo ab claudius dico et venenum qui idem claudius neco causa paro caelius criminor aurum sumo ut dico qui l lucceius servio do per qui alexandrinus dius qui tum apud lucceius habito neco magnus crimen vel in legatus insidior vel in servio ad hospes dominus neco sollicito plenus scelus consilium plenus audacia


quam ob rem si quem forte inveneritis qui aspernetur oculis pulchritudinem rerum, non odore ullo, non tactu, non sapore capiatur, excludat auribus omnem suavitatem, huic homini ego fortasse et pauci deos propitios, plerique autem iratos putabunt. ergo haec deserta via et inculta atque interclusa iam frondibus et virgultis relinquatur. detur aliqui ludus aetati; sit adulescentia liberior; non omnia voluptatibus denegentur; non semper superet vera illa et derecta ratio; vincat aliquando cupiditas voluptasque rationem, dum modo illa in hoc genere praescriptio moderatioque teneatur. parcat iuventus pudicitiae suae, ne spoliet alienam, ne effundat patrimonium, ne faenore trucidetur, ne incurrat in alterius domum atque familiam, ne probrum castis, labem integris, infamiam bonis inferat, ne quem vi terreat, ne intersit insidiis, scelere careat. postremo cum paruerit voluptatibus, dederit aliquid temporis ad ludum aetatis atque ad inanis hasce adulescentiae cupiditates, revocet se aliquando ad curam rei domesticae, rei forensis reique publicae, ut ea quae ratione antea non perspexerat satietate abiecisse et experiendo contempsisse videatur.

quam ob res si qui fors invenio qui aspernor oculus pulchritudo res non odor ullus non tango non sapor capio excludo auris omnis suavitas hic homo ego fortasse et paucus deus propitius plerusque autem irascor puto ergo hic desero via et incultus atque intercludo iam frons et virgultus relinquo do aliqui ludus aetas sum adulescentia liber non omnis voluptas denego non semper supero verus ille et derecingo ratio vinco aliquando cupiditas voluptas ratio dum modo ille in hic genus praescriptio moderatio teneo parco juventus pudicitia suus ne spolio alienus ne effundo patrimonium ne faenus trucido ne incurro in alter domus atque familia ne probrum caveo labo integer infamia bonus infero ne qui vis terreo ne intersum insidiae scelus careo postremo cum pareo voluptas do aliquis tempus ad ludus aetas atque ad inanis hic adulescentia cupiditas revoco sui aliquando ad cura res domesticus res forensis redeo publicus ut is qui ratio antea non perspicio satietas abicio et experior contemno video


si quae non nupta mulier domum suam patefecerit omnium cupiditati palamque sese in meretricia vita conlocarit, virorum alienissimorum conviviis uti instituerit, si hoc in urbe, si in hortis, si in Baiarum illa celebritate faciat, si denique ita sese gerat non incessu solum sed ornatu atque comitatu, non flagrantia oculorum, non libertate sermonum, sed etiam complexu, osculatione, actis, navigatione, conviviis, ut non solum meretrix sed etiam proterva meretrix procaxque videatur: cum hac si qui adulescens forte fuerit, utrum hic tibi, Luci Herenni, adulter an amator, expugnare pudicitiam an explere libidinem voluisse videatur?

si qui non nubo mulier domus suus patefacio omnis cupiditas pala sui in meretricius vito conloco vir alienus convivium uti instituo si hic in urbs si in hortus si in baiaris ille celebritas facio si denique ita sui gero non incedo solus sed orno atque comito non flagro oculus non libertas sermo sed etiam complexus osculatio ago navigatio convivium ut non solus meretrix sed etiam protervus meretrix procax video cum hic si qui adulescens fors sum utrum hic tu lucius herennius adulter an amator expugnaris pudicitia an expleo libido volo video


potueruntne magis tempore prosilire quam cum Licinius venisset, cum in manu teneret veneni pyxidem? quae cum iam erat tradita servis, si evasissent subito ex balneis mulieris amici Liciniumque comprehendissent, imploraret hominum fidem atque a se illam pyxidem traditam pernegaret. quem quo modo illi reprehenderent? vidisse se dicerent? primum ad se vocarent maximi facinoris crimen; deinde id se vidisse dicerent quod quo loco conlocati fuerant non potuissent videre. tempore igitur ipso se ostenderunt, cum Licinius venisset, pyxidem expediret, manum porrigeret, venenum traderet. mimi ergo iam exitus, non fabulae; in quo cum clausula non invenitur, fugit aliquis e manibus, dein scabilla concrepant, aulaeum tollitur.

possum magis tempus prosilire quam cum licinius venio cum in manus teneo venenum pyxis qui cum iam sum trado servio si evado subeo ex balnea mulier amicus licinius comprehendo imploro homo fides atque ab sui ille pyxis trado pernego qui quo modo ille reprehendo video sui dico primus ad sui voco magnus facinus crimen deinde is sui video dico qui quo locus conloco sum non possum video tempus igitur ipse sui ostendo cum licinius venio pyxis expedio manus porrigo venenum trado mimus ergo iam exitus non fabula in quo cum clausula non invenio fugio aliquis e manus deinde scabilla concrepo aulaeum tollo


equidem multos et vidi in hac civitate et audivi, non modo qui primoribus labris gustassent genus hoc vitae et extremis, ut dicitur, digitis attigissent sed qui totam adulescentiam voluptatibus dedidissent, emersisse aliquando et se ad frugem bonam, ut dicitur, recepisse gravisque homines atque inlustris fuisse. datur enim concessu omnium huic aliqui ludus aetati, et ipsa natura profundit adulescentiae cupiditates. quae si ita erumpunt ut nullius vitam labefactent, nullius domum evertant, faciles et tolerabiles haberi solent.

equidem multus et video in hic civitas et audio non modo qui primoris labrum gusto genus hic vita et exter ut dico digitus attingo sed qui totus adulescentia voluptas dedo emergo aliquando et sui ad frugis bonus ut dico recipio gravis homo atque illustris sum do enim concedo omnis hic aliqui ludus aetas et ipse natura profundo adulescentia cupiditas qui si ita erumpo ut nullus vita labefacto nullus domus everto facilis et tolerabilis habeo soleo


an vos aliam causam esse ullam putatis cur in tantis praemiis eloquentiae, tanta voluptate dicendi, tanta laude, tanta gratia, tanto honore, tam sint pauci semperque fuerint qui in hoc labore versentur? obterendae sunt omnes voluptates, relinquenda studia delectationis, ludus, iocus, convivium, sermo paene est familiarium deserendus. qua re in hoc genere labor offendit homines a studioque deterret, non quo aut ingenia deficiant aut doctrina puerilis.

an tu alius causa sum ullus puto cur in tantus praemium eloquentia tantus voluptas dico tantus laus tantus gratia tantus honor tam sum paucus semper sum qui in hic labor verso obtero sum omnis voluptas relinquo studium delectatio ludus iocus convivium sermo paene sum familiaris desero qui res in hic genus labor offendo homo ab studium deterreo non quo aut ingenium deficio aut doctrina puerilis


obliviscor iam iniurias tuas, Clodia, depono memoriam doloris mei; quae abs te crudeliter in meos me absente facta sunt neglego; ne sint haec in te dicta quae dixi. sed ex te ipsa requiro, quoniam et crimen accusatores abs te et testem eius criminis te ipsam dicunt se habere. si quae mulier sit eius modi qualem ego paulo ante descripsi, tui dissimilis, vita institutoque meretricio, cum hac aliquid adulescentem hominem habuisse rationis num tibi perturpe aut perflagitiosum esse videatur? ea si tu non es, sicut ego malo, quid est quod obiciant Caelio? sin eam te volunt esse, quid est cur nos crimen hoc, si tu contemnis, pertimescamus? qua re nobis da viam rationemque defensionis. aut enim pudor tuus defendet nihil a Marco Caelio petulantius esse factum, aut impudentia et huic et ceteris magnam ad se defendendum facultatem dabit.

obliviscor iam injuria tuus claudius depono memoria dolor meus qui abs tu crudeliter in meus ego absum facio sum neglego ne sum hic in tu dictum qui dico sed ex tu ipse requiro quoniam et crimen accusator abs tu et testo is crimen tu ipse dico sui habeo si qui mulier sum is modus qual ego paulus ante describo tuus dissimilis vito instituo meretricius cum hic aliquis adulescens homo habeo ratio num tu perturpis aut perflagitiosus sum video is si tu non sum sicut ego malus quis sum qui obicio caelius sin is tu volo sum quis sum cur nos crimen hic si tu contemno pertimesco qui res nos do via ratio defensio aut enim pudor tuus defendo nihil ab marcus caelius petulans sum facio aut impudens et hic et ceterus magnus ad sui defendo facultas do


equitis autem Romani esse filium criminis loco poni ab accusatoribus neque his iudicantibus oportuit neque defendentibus nobis. nam quod de pietate dixistis, est ista quidem nostra existimatio sed iudicium certe parentis. quid nos opinemur audietis ex iuratis; quid parentes sentiant lacrimae matris incredibilisque maeror, squalor patris et haec praesens maestitia quam cernitis luctusque declarat.

equio autem romanus sum filius crimen locus pono ab accusator neque hic judico oportet neque defendo nos nam qui de pietas dico sum iste quidem noster existimatio sed iudicium certus parens quis nos opinor audio ex juro quis parens sentio lacrima mater incredibilis maeror squalor pater et hic praesens maestitia quam cerno lugeo declaro


si quis, iudices, forte nunc adsit ignarus legum iudiciorum consuetudinisque nostrae, miretur profecto quae sit tanta atrocitas huiusce causae, quod diebus festis ludisque publicis, omnibus forensibus negotiis intermissis, unum hoc iudicium exerceatur, nec dubitet quin tanti facinoris reus arguatur ut eo neglecto civitas stare non possit. idem cum audiat esse legem quae de seditiosis consceleratisque civibus qui armati senatum obsederint, magistratibus vim attulerint, rem publicam oppugnarint cotidie quaeri iubeat: legem non improbet, crimen quod versetur in iudicio requirat; cum audiat nullum facinus, nullam audaciam, nullam vim in iudicium vocari, sed adulescentem inlustri ingenio, industria, gratia accusari ab eius filio quem ipse in iudicium et vocet et vocarit, oppugnari autem opibus meretriciis: Atratini ipsius pietatem non reprehendat, libidinem muliebrem comprimendam putet, vos laboriosos existimet quibus otiosis ne in communi quidem otio liceat esse.

si quis iudex fors nunc adsum ignarus lex iudicium consuetudo noster miro profecto qui sum tantus atrocitas hic causa qui dies festus ludo publicus omnis forensis negotium intermitto unus hic iudicium exerceo neque dubito quin tantus facinus reus arguo ut is neglego civitas sto non possum idem cum audio sum lex qui de seditiosus consceleratus civis qui armatus senatus obsedeo magistratus vis affero res publicus oppugno cottidie quaero jubeo lex non improbo crimen qui verso in iudicium requiro cum audio nullus facinus nullus audacia nullus vis in iudicium vocaris sed adulescens illustris ingenium industria gratia accusaris ab is filius qui ipse in iudicium et voco et voco oppugnaris autem ops meretricius atratinus ipse pietas non reprehendo libido muliebris comprimo puto tu laboriosus existimo qui otiosus ne in communis quidem otium licet sum


itaque illam partem causae facile patior graviter et ornate a Marco Crasso peroratam de seditionibus Neapolitanis, de Alexandrinorum pulsatione Puteolana, de bonis pallae . vellem dictum esset ab eodem etiam de Dione. de quo ipso tamen quid est quod exspectetis? quod is qui fecit aut non timet aut etiam fatetur; est enim rex; qui autem dictus est adiutor fuisse et conscius, Publius Asicius, iudicio est liberatus. quod igitur est eius modi crimen ut qui commisit non neget, qui negavit absolutus sit, id hic pertimescat qui non modo a facti verum etiam a conscientiae suspicione afuit? et, si Asicio causa plus profuit quam nocuit invidia, huic oberit maledictum tuum qui istius facti non modo suspicione sed ne infamia quidem est aspersus?

itaque ille pars causa facilis patior gravis et orno ab marcus crassus peroro de seditio neapolitanus de alexandrinus pulsatio puteolanus de bonus palla volo dico sum ab idem etiam de dio de quo ipse tamen quis sum qui exspecto qui is qui facio aut non timeo aut etiam fateor sum enim rex qui autem dico sum adjuto sum et conscius publius asicius iudicium sum libero qui igitur sum is modus crimen ut qui committo non nego qui nego absolvo sum is hic pertimesco qui non modo ab facio verus etiam ab conscientia suspicio asum et si asicius causa multus prosum quam noceo invidia hic obsum maledico tuus qui iste facio non modo suspicio sed ne infamia quidem sum aspersus


quis clarioribus viris quodam tempore iucundior, quis turpioribus coniunctior? quis civis meliorum partium aliquando, quis taetrior hostis huic civitati? quis in voluptatibus inquinatior, quis in laboribus patientior? quis in rapacitate avarior, quis in largitione effusior? illa vero, iudices, in illo homine admirabilia fuerunt, comprehendere multos amicitia, tueri obsequio, cum omnibus communicare quod habebat, servire temporibus suorum omnium pecunia, gratia, labore corporis, scelere etiam, si opus esset, et audacia, versare suam naturam et regere ad tempus atque huc et illuc torquere ac flectere, cum tristibus severe, cum remissis iucunde, cum senibus graviter, cum iuventute comiter, cum facinerosis audaciter, cum libidinosis luxuriose vivere.

quis clarus vis quidam tempus jucundus quis turpis conjungo quis civis bonus pars aliquando quis taeter hostis hic civitas quis in voluptas inquino quis in labor patior quis in rapacitas avarus quis in largitio effundo ille verus iudex in ille homo admirabilis sum comprehendo multus amicitia tueor obsequium cum omnis communicaris qui habeo servio tempus suus omnis pecunia gratia labor corpus scelus etiam si opus sum et audacia versaris suus natura et rego ad tempus atque huc et illic torqueo atque flecto cum tristis sero cum remitto jucundus cum senex gravis cum iuventus comis cum facinerosis audax cum libidinosus luxuriosus vivo


nam quod obiectum est de pudicitia quodque omnium accusatorum non criminibus sed vocibus maledictisque celebratum est, id numquam tam acerbe feret Marcus Caelius ut eum paeniteat non deformem esse natum. sunt enim ista maledicta pervolgata in omnis quorum in adulescentia forma et species fuit liberalis. sed aliud est male dicere, aliud accusare. accusatio crimen desiderat, rem ut definiat, hominem notet, argumento probet, teste confirmet; maledictio autem nihil habet propositi praeter contumeliam; quae si petulantius iactatur, convicium, si facetius, urbanitas nominatur.

nam qui obicio sum de pudicitia quisque omnis accusator non crimen sed vox maledico celebro sum is numquam tam acerbus fero marcus caelius ut is paeniteo non deformo sum natus sum enim iste maledico pervulgo in omnis qui in adulescentia forma et species sum liberalis sed alius sum malus dico alius accuso accusatio crimen desidero res ut definio homo noto argumentum probo testis confirmo maledictio autem nihil habeo propono praeter contumelia qui si petulans jacto convicium si facetus urbanitas nomino


ac mihi quidem videtur, iudices, hic introitus defensionis adulescentiae Marci Caeli maxime convenire, ut ad ea quae accusatores deformandi huius causa et detrahendae spoliandaeque dignitatis gratia dixerunt primum respondeam. obiectus est pater varie, quod aut parum splendidus ipse aut parum pie tractatus a filio diceretur. de dignitate Marcus Caelius notis ac maioribus natu etiam sine mea oratione tacitus facile ipse respondet; quibus autem propter senectutem, quod iam diu minus in foro nobiscumque versatur, non aeque est cognitus, hi sic habeant, quaecumque in equite Romano dignitas esse possit, quae certe potest esse maxima, eam semper in Marco Caelio habitam esse summam hodieque haberi non solum a suis sed etiam ab omnibus quibus potuerit aliqua de causa esse notus.

atque ego quidem video iudex hic introitus defensio adulescentia marcius caelis magnus convenio ut ad is qui accusator deformo hic causa et detraho spolio dignitas gratia dico primus respondeo objectus sum pater varius qui aut parum splendidus ipse aut parum pius tracto ab filius dico de dignitas marcus caelius nosco atque magnus natus etiam sine meus oratio taceo facilis ipse respondeo qui autem propter senectus qui iam diu paruus in forum nos verso non aequus sum cognosco hic sic habeo quicumque in eques romanus dignitas sum possum qui certus possum sum maximus is semper in marcus caelius habeo sum summa hodie habeo non solus ab suus sed etiam ab omnis qui possum aliqui de causa sum notus


tuis foedis factis facis ut nequiquam velim, vix ferendi. diceret talis pater: 'cur te in istam vicinitatem meretriciam contulisti? cur inlecebris cognitis non refugisti?' cur alienam ullam mulierem nosti? Dide ac dissice; per me tibi licet. si egebis, tibi dolebit, non mihi . mihi sat est qui aetatis quod relicuom est oblectem meae.

tuus foedus facio facio ut nequiquam volo vix fero dico talis pater cur tu in iste vicinitas meretricius confero cur illecebra cognosco non refugio cur alienus ullus mulier nosco dide atque dissice per ego tu licet si egeo tu doleo non ego ego satis sum qui aetas qui relicuom sum oblecto meus


vidit hoc Balbus; celatam esse Clodiam dixit, atque ita Caelium ad illam attulisse, se ad ornatum ludorum aurum quaerere. si tam familiaris erat Clodiae quam tu esse vis cum de libidine eius tam multa dicis, dixit profecto quo vellet aurum; si tam familiaris non erat, non dedit. ita si verum tibi Caelius dixit, o immoderata mulier, sciens tu aurum ad facinus dedisti; si non est ausus dicere, non dedisti.

video hic balbus celo sum claudius dico atque ita caelius ad ille affero sui ad orno ludus aurum quaero si tam familiaris sum claudius quam tu sum volo cum de libido is tam multus dico dico profecto quo volo aurum si tam familiaris non sum non do ita si verus tu caelius dico o immoderatus mulier scio tu aurum ad facinus do si non sum audeo dico non do


atque hoc etiam loco Marci Camurti et C. Caeserni damnatio praedicatur. O stultitiam! stultitiamne dicam an impudentiam singularem? audetisne, cum ab ea muliere veniatis, facere istorum hominum mentionem? audetis excitare tanti flagiti memoriam, non exstinctam illam quidem sed repressam vetustate? quo enim illi crimine peccatoque perierunt? nempe quod eiusdem mulieris dolorem et iniuriam Vettiano nefario sunt stupro persecuti. ergo ut audiretur Vetti nomen in causa, ut illa vetus aeraria fabula referretur, idcirco Camurti et Caeserni est causa renovata? qui quamquam lege de vi certe non tenebantur, eo maleficio tamen erant implicati ut ex nullius legis laqueis eximendi viderentur.

atque hic etiam locus marcius camurti et que caeserni damnatio praedico o stultitia stultitia dico an impudentia singularis audeo cum ab is mulier venio facio iste homo mentio audeo excitaris tantus flagitium memoria non exstinguo ille quidem sed reprimo vetustas quo enim ille crimen pecco pereo nempe qui idem mulier dolor et iniuria vettiano nefarius sum stuprum persequor ergo ut audio vettius nomen in causa ut ille vetus aerarium fabula refero idcirco camurti et caeserni sum causa renovo qui quamquam lex de vis certus non teneo is maleficium tamen sum implicati ut ex nullus lex laqueus eximo video


quaero enim cur Licinium titubantem, haesitantem, cedentem, fugere conantem mulieraria manus ista de manibus emiserit, cur non comprenderint, cur non ipsius confessione, multorum oculis, facinoris denique voce tanti sceleris crimen expresserint. an timebant ne tot unum, valentes imbecillum, alacres perterritum superare non possent?

quaero enim cur licinius titubo haesito cedo fugio conor mulierarius manus iste de manus emitto cur non comprenderint cur non ipse confessio multus oculus facinus denique vox tantus scelus crimen exprimo an timeo ne tot unus valeo imbecillus alacer perterreo supero non possum


atque ut iste interpositus sermo deliciarum desidiaeque moreretur — fecit me invito me hercule et multum repugnante me, sed tamen fecit — nomen amici mei de ambitu detulit; quem absolutum insequitur, revocat; nemini nostrum obtemperat, est violentior quam vellem. sed ego non loquor de sapientia, quae non cadit in hanc aetatem; de impetu animi loquor, de cupiditate vincendi, de ardore mentis ad gloriam; quae studia in his iam aetatibus nostris contractiora esse debent, in adulescentia vero tamquam in herbis significant quae virtutis maturitas et quantae fruges industriae sint futurae. etenim semper magno ingenio adulescentes refrenandi potius a gloria quam incitandi fuerunt; amputanda plura sunt illi aetati, si quidem efflorescit ingeni laudibus, quam inserenda.

atque ut iste interpono sermo deliciae desidia morior facio ego invito ego herculis et multus repugno ego sed tamen facio nomen amicus meus de ambitus defero qui absolvo insequor revoco nemo nos obtempero sum violens quam volo sed ego non loquor de sapientia qui non cado in hic aetas de impetus animus loquor de cupiditas vinco de ardor mens ad gloria qui studium in hic iam aetas noster contraho sum debeo in adulescentia verus tamquam in herba significo qui virtus maturitas et quantus frugis industria sum sum etenim semper magnus ingenium adulescens refreno potis ab gloria quam incito sum amputo multus sum ille aetas si quidem effloresco ingenium laus quam insero


primum ut qualis es talem te omnes esse existiment, ut quantum a rerum turpitudine abes tantum te a verborum libertate seiungas; deinde ut ea in alterum ne dicas quae, cum tibi falso responsa sint, erubescas. quis est enim cui via ista non pateat, quis est qui huic aetati atque isti dignitati non possit quam velit petulanter, etiam si sine ulla suspicione, at non sine argumento male dicere? sed istarum partium culpa est eorum qui te agere voluerunt; laus pudoris tui, quod ea te invitum dicere videbamus, ingeni, quod ornate politeque dixisti.

primus ut qualis sum talis tu omnis sum existimo ut quantus ab res turpitudo absum tantus tu ab verbum libertas sejungo deinde ut is in alter ne dico qui cum tu fallo respondeo sum erubesco quis sum enim qui via iste non pateo quis sum qui hic aetas atque iste dignitas non possum quam volo petulanter etiam si sine ullus suspicio at non sine argumentum malus dico sed istaris pars culpa sum is qui tu ago volo laus pudor tuus qui is tu invitus dico video ingenium qui orno polio dico


sed cur diutius vos, iudices, teneo? ipsius iurati religionem auctoritatemque percipite atque omnia diligenter testimoni verba cognoscite. recita. Lucii Luccei testimonium. quid exspectatis amplius? an aliquam vocem putatis ipsam pro se causam et veritatem posse mittere? haec est innocentiae defensio, haec ipsius causae oratio, haec una vox veritatis. in crimine ipso nulla suspicio est, in re nihil est argumenti, in negotio quod actum esse dicitur nullum vestigium sermonis, loci, temporis; nemo testis, nemo conscius nominatur, totum crimen profertur ex inimica, ex infami, ex crudeli, ex facinerosa, ex libidinosa domo. domus autem illa quae temptata esse scelere isto nefario dicitur plena est integritatis, dignitatis, offici, religionis; ex qua domo recitatur vobis iure iurando devincta auctoritas, ut res minime dubitanda in contentione ponatur, utrum temeraria, procax, irata mulier finxisse crimen, an gravis sapiens moderatusque vir religiose testimonium dixisse videatur.

sed cur diu tu iudex teneo ipse juro religio auctoritas percipio atque omnis diligenter testimonium verbum cognosco recito lucius lucceius testimonium quis exspectas amplus an aliqui voco puto ipse pro sui causa et veritas possum mitto hic sum innocentia defensio hic ipse causa oratio hic unus vox veritas in crimen ipse nullus suspicio sum in res nihil sum argumentum in negotium qui ago sum dico nullus vestigium sermo locus tempus nemo testis nemo conscius nomino totus crimen profero ex inimicus ex infamis ex crudelis ex facinerosa ex libidinosus domus domus autem ille qui tento sum scelus iste nefarius dico plenus sum integritas dignitas officio religio ex qui domus recito tu ius iuro devincio auctoritas ut res paruus dubito in contentio pono utrum temerarius procax irascor mulier fingo crimen an gravis sapio modero vir religiosus testimonium dico video


Vtinam ne in nemore Pelio — ac longius mihi quidem contexere hoc carmen liceret:

vtinam ne in nemus pelius atque longus ego quidem contego hic carmen licet


quam quidem partem accusationis admiratus sum et moleste tuli potissimum esse Atratino datam. neque enim decebat neque aetas illa postulabat neque, id quod animum advertere poteratis, pudor patiebatur optimi adulescentis in tali illum oratione versari. vellem aliquis ex vobis robustioribus hunc male dicendi locum suscepisset; aliquanto liberius et fortius et magis more nostro refutaremus istam male dicendi licentiam. tecum, Atratine, agam lenius, quod et pudor tuus moderatur orationi meae et meum erga te parentemque tuum beneficium tueri debeo. illud tamen te esse admonitum volo,

quam quidem pars accusatio admiror sum et molestus fero potis sum atratinus do neque enim decet neque aetas ille postulo neque is qui animus adverto possum pudor patior bonus adulescens in talis ille oratio versaris volo aliquis ex tu robustus hic malus dico locus suscipio aliquantus liber et fortis et magis mos noster refuto iste malus dico licentia tu atratinus ago lenis qui et pudor tuus moderor oratio meus et meus erga tu pareo tuus beneficium tueor debeo ille tamen tu sum admoneo volo


sin autem urbanius me agere mavis, sic agam tecum. removebo illum senem durum ac paene agrestem; ex his igitur sumam aliquem ac potissimum minimum fratrem qui est in isto genere urbanissimus; qui te amat plurimum, qui propter nescio quam, credo, timiditatem et nocturnos quosdam inanis metus tecum semper pusio cum maiore sorore cubitabat. Eum putato tecum loqui: 'quid tumultuaris, soror? quid insanis?

sin autem urbanus ego ago malo sic ago tu removeo ille senex durus atque paene agrestis ex hic igitur sumo aliquis atque potis paruus frater qui sum in iste genus urbanus qui tu amo multus qui propter nescio quam credo timiditas et nocturnus quidam inanis metus tu semper pusio cum magnus soror cubito eos puto tu loquor quis tumultuaris soror quis insanus


conservate parenti filium, parentem filio, ne aut senectutem iam prope desperatam contempsisse aut adulescentiam plenam spei maximae non modo non aluisse vos verum etiam perculisse atque adflixisse videamini. quem si nobis, si suis, si rei publicae conservatis, addictum, deditum, obstrictum vobis ac liberis vestris habebitis omniumque huius nervorum ac laborum vos potissimum, iudices, fructus uberes diuturnosque capietis.

conservo parens filius parens filius ne aut senectus iam prope despero contemno aut adulescentia plenus spes magnus non modo non alo tu verus etiam percello atque affligo video qui si nos si suus si res publicus conservo addico dedo obstringo tu atque liber vester habeo omne hic nervus atque labor tu potis iudex fructus uber diuturnus capio


nam quod Catilinae familiaritas obiecta Caelio est, longe ab ista suspicione abhorrere debet. hoc enim adulescente scitis consulatum mecum petisse Catilinam. ad quem si accessit aut si a me discessit umquam — quamquam multi boni adulescentes illi homini nequam atque improbo studuerunt — tum existimetur Caelius Catilinae nimium familiaris fuisse. at enim postea scimus et vidimus esse hunc in illius etiam amicis. quis negat? sed ego illud tempus aetatis quod ipsum sua sponte infirmum, aliorum autem libidine infestum est, id hoc loco defendo. fuit adsiduus mecum praetore me; non noverat Catilinam; Africam tum praetor ille obtinebat. secutus est tum annus, causam de pecuniis repetundis Catilina dixit. mecum erat hic; illi ne advocatus quidem venit umquam. deinceps fuit annus quo ego consulatum petivi; petebat Catilina mecum. numquam ad illum accessit, a me numquam recessit.

nam qui catilina familiaritas objecto caelius sum longus ab iste suspicio abhorreo debeo hic enim adulescens scio consulatus ego peto catilina ad qui si accedo aut si ab ego discedo umquam quamquam multus bonus adulescens ille homo nequam atque improbus studeo tum existimo caelius catilina nimium familiaris sum at enim postea scio et video sum hic in ille etiam amicus quis nego sed ego ille tempus aetas qui ipse suus sponte infirmus alius autem libido infestus sum is hic locus defendo sum assiduus ego praetor ego non nosco catilina africa tum praetor ille obtineo sequor sum tum annus causa de pecunia repeto catilina dico ego sum hic ille ne advoco quidem venio umquam deinceps sum annus quo ego consulatus peto peto catilina ego numquam ad ille accedo ab ego numquam recedo


at praevaricatione est Asicius liberatus. perfacile est isti loco respondere, mihi praesertim a quo illa causa defensa est. sed Caelius optimam causam Asici esse arbitratur; cuicuimodi autem sit, a sua putat esse seiunctam. neque solum Caelius sed etiam adulescentes humanissimi et doctissimi, rectissimis studiis atque optimis artibus praediti, Titus Gaiusque Coponii qui ex omnibus maxime Dionis mortem doluerunt, qui cum doctrinae studio atque humanitatis tum etiam hospitio Dionis tenebantur. habitabat apud Titum, ut audistis, Dio, erat ei cognitus Alexandriae. quid aut hic aut summo splendore praeditus frater eius de Marco Caelio existimet ex ipsis, si producti erunt, audietis.

at praevaricatio sum asicius libero perfacilis sum iste locus respondeo ego praesertim ab quo ille causa defendo sum sed caelius bonus causa asicius sum arbitror cuicuimodi autem sum ab suus puto sum sejungo neque solus caelius sed etiam adulescens humanus et doceo recingo studium atque bonus ars praeditus titus gaius coponius qui ex omnis magnus dio mors doleo qui cum doctrina studium atque humanitas tum etiam hospitium dio teneo habito apud titus ut audio dius sum is cognosco alexandrea quis aut hic aut superus splendor praeditus frater is de marcus caelius existimo ex ipse si produco sum audio


praegestit animus iam videre, primum lautos iuvenes mulieris beatae ac nobilis familiaris, deinde fortis viros ab imperatrice in insidiis atque in praesidio balnearum conlocatos. ex quibus requiram quem ad modum latuerint aut ubi, alveusne ille an equus Troianus fuerit qui tot invictos viros muliebre bellum gerentis tulerit ac texerit. illud vero respondere cogam, cur tot viri ac tales hunc et unum et tam imbecillum quem videtis non aut stantem comprehenderint aut fugientem consecuti sint; qui se numquam profecto, si in istum locum processerint, explicabunt. quam volent in conviviis faceti, dicaces, non numquam etiam ad vinum diserti sint, alia fori vis est, alia triclini, alia subselliorum ratio, alia lectorum; non idem iudicum comissatorumque conspectus; lux denique longe alia est solis, alia lychnorum. quam ob rem excutiemus omnis istorum delicias, omnis ineptias, si prodierint. sed me audiant, navent aliam operam, aliam ineant gratiam, in aliis se rebus ostentent, vigeant apud istam mulierem venustate, dominentur sumptibus, haereant, iaceant, deserviant; capiti vero innocentis fortunisque parcant.

praegestio animus iam video primus lavo juvenis mulier beatus atque nobilis familiaris deinde fortis vir ab imperatrix in insidiae atque in praesidium balnearis conloco ex qui requiro qui ad modus lateo aut ubi alveus ille an equus trojanus sum qui tot invictus vir muliebris bellum gero fero atque tego ille verus respondeo cogo cur tot vir atque talis hic et unus et tam imbecillus qui video non aut sto comprehendo aut fugio consequor sum qui sui numquam profecto si in iste locus procedo explico quam volo in convivium facetus dicax non numquam etiam ad vinum dissero sum alius forum volo sum alius triclinium alius subsellium ratio alius lector non idem iudex comissor conspicio lux denique longus alius sum sol alius lychnus quam ob res excutio omnis iste deliquia omnis ineptia si prodeo sed ego audio navo alius opera alius ineo gratia in alius sui res ostento vigeo apud iste mulier venustas dominor sumptus haereo jaceo deservio caput verus innocens fortuna parco


quid clamorem exorsa verbis parvam rem magnam facis? vicinum adulescentulum aspexisti; candor huius te et proceritas voltus oculique pepulerunt; saepius videre voluisti; fuisti non numquam in isdem hortis; vis nobilis mulier illum filium familias patre parco ac tenaci habere tuis copiis devinctum. non potes; calcitrat, respuit, repellit, non putat tua dona esse tanti. confer te alio. habes hortos ad Tiberim ac diligenter eo loco paratos quo omnis iuventus natandi causa venit; hinc licet condiciones cotidie legas; cur huic qui te spernit molesta es?'

quis clamor exordior verbum parvus res magnus facio vicinus adulescentulus aspicio candor hic tu et proceritas vultus oculus pello saepis video volo sum non numquam in idem hortus volo nobilis mulier ille filius familia pater parco atque tenax habeo tuus copia devincio non possum calcitro respuo repello non puto tuus donum sum tantus confero tu alius habeo hortus ad tiberis atque diligenter is locus paro quo omnis juventus nato causa venio hinc licet condicio cottidie lego cur hic qui tu sperno molestus sum


pro di immortales! cur interdum in hominum sceleribus maximis aut conivetis aut praesentis fraudis poenas in diem reservatis? vidi enim, vidi et illum hausi dolorem vel acerbissimum in vita, cum Quintus Metellus abstraheretur e sinu gremioque patriae, cumque ille vir qui se natum huic imperio putavit tertio die post quam in curia, quam in rostris, quam in re publica floruisset, integerrima aetate, optimo habitu, maximis viribus eriperetur indignissime bonis omnibus atque universae civitati. quo quidem tempore ille moriens, cum iam ceteris ex partibus oppressa mens esset, extremum sensum ad memoriam rei publicae reservabat, cum me intuens flentem significabat interruptis ac morientibus vocibus quanta inpenderet procella mihi, quanta tempestas civitati et cum parietem saepe feriens eum qui cum Quinto Catulo fuerat ei communis crebro Catulum, saepe me, saepissime rem publicam nominabat, ut non tam se mori quam spoliari suo praesidio cum patriam tum etiam me doleret.

pro deus immortalis cur interdum in homo scelus magnus aut conivit aut praesum fraus poena in dies reservo video enim video et ille haurio dolor vel acerbus in vito cum quintus metellus abstraho e sinus gremium patria cum ille vir qui sui natus hic imperium puto tertius dies post quam in curia quam in rostrum quam in res publicus floreo integer aetas bonus habitus magnus vis eripio indignus bonus omnis atque universus civitas quo quidem tempus ille morior cum iam ceterus ex pars opprimo mens sum exter sensus ad memoria res publicus reservo cum ego intueor fleo significo interrumpo atque morior vox quantus inpendeo procella ego quantus tempestas civitas et cum paries saepe ferio is qui cum quintus catulus sum is communis creber catulis saepe ego saepis res publicus nomino ut non tam sui morior quam spolio suus praesidium cum patria tum etiam ego doleo


ergo haec removeantur, ut aliquando, in quibus causa nititur, ad ea veniamus.

ergo hic removeo ut aliquando in qui causa nitor ad is venio


'immo' inquit 'cum servi ad dominam rem totam et maleficium Caeli detulissent, mulier ingeniosa praecepit his ut omnia Caelio pollicerentur; sed ut venenum, cum a Licinio traderetur, manifesto comprehendi posset, constitui locum iussit balneas Senias, ut eo mitteret amicos qui delitiscerent, deinde repente, cum venisset Licinius venenumque traderet, prosilirent hominemque comprenderent.' quae quidem omnia, iudices, perfacilem rationem habent reprendendi. cur enim potissimum balneas publicas constituerat? in quibus non invenio quae latebra togatis hominibus esse posset. nam si essent in vestibulo balnearum, non laterent; sin se in intimum conicere vellent, nec satis commode calceati et vestiti id facere possent et fortasse non reciperentur, nisi forte mulier potens quadrantaria illa permutatione familiaris facta erat balneatori.

immo inquam cum servio ad domina res totus et maleficium caelis defero mulier ingeniosus praecipio hic ut omnis caelius polliceor sed ut venenum cum ab licinius trado manifesto comprehendo possum constituo locus iubeo balneae seniae ut is mitto amicus qui delitiscerent deinde repens cum venio licinius venenum trado prosilirent homo comprehendo qui quidem omnis iudex perfacilis ratio habeo reprehendo cur enim potis balneae publicus constituo in qui non invenio qui latebra togatus homo sum possum nam si sum in vestibulum balnearis non lateo sin sui in intimus conicio volo neque satis commodus calceatus et vestio is facio possum et fortasse non recipio nisi fors mulier possum quadrantarius ille permutatio familiaris facio sum balneator


at vero in Marco Caelio — dicam enim iam confidentius de studiis eius honestis, quoniam audeo quaedam fretus vestra sapientia libere confiteri — nulla luxuries reperietur, nulli sumptus, nullum aes alienum, nulla conviviorum ac lustrorum libido. quod quidem vitium ventris et gurgitis non modo non minuit aetas hominibus sed etiam auget. amores autem et deliciae quae vocantur, quae firmiore animo praeditis diutius molestae non solent esse — mature enim et celeriter deflorescunt — numquam hunc occupatum impeditumve tenuerunt.

at verus in marcus caelius dico enim iam confido de studium is honestus quoniam audeo quidam fretus vester sapientia libo confiteor nullus luxurio reperio nullus sumptus nullus aes alienus nullus convivium atque lustrum libido qui quidem vitium venter et gurges non modo non minuo aetas homo sed etiam augeo amor autem et deliciae qui voco qui firmus animus praeditus diu molestus non soleo sum maturus enim et celer defloresco numquam hic occupo impedio teneo


etenim si attendere diligenter atque existimare vere de omni hac causa volueritis, sic constituetis, iudices, nec descensurum quemquam ad hanc accusationem fuisse cui utrum vellet liceret nec, cum descendisset, quicquam habiturum spei fuisse, nisi alicuius intolerabili libidine et nimis acerbo odio niteretur. sed ego Atratino, humanissimo atque optimo adulescenti, meo necessario, ignosco, qui habet excusationem vel pietatis vel necessitatis vel aetatis. si voluit accusare, pietati tribuo, si iussus est, necessitati, si speravit aliquid, pueritiae. ceteris non modo nihil ignoscendum sed etiam acriter est resistendum.

etenim si attendo diligenter atque existimaris verus de omnis hic causa volo sic constituo iudex neque descendo quisquam ad hic accusatio sum qui utrum volo licet neque cum descendo quisquam habeo spes sum nisi aliquis intolerabilis libido et nimis acerbus odium niteo sed ego atratinus humanus atque bonus adulescens meus necessarius ignosco qui habeo excusatio vel pietas vel necessitas vel aetas si volo accuso pietas tribuo si iubeo sum necessitas si spero aliquis pueritia ceterus non modo nihil ignosco sed etiam acer sum resisto


deliciarum obiurgatio fuit longa, etiam lenior, plusque disputationis habuit quam atrocitatis, quo etiam audita est attentius. nam Publius Clodius, amicus meus, cum se gravissime vehementissimeque iactaret et omnia inflammatus ageret tristissimis verbis, voce maxima, tametsi probabam eius eloquentiam, tamen non pertimescebam; aliquot enim in causis eum videram frustra litigantem. tibi autem, Balbe, respondeo primum precario, si licet, si fas est defendi a me eum qui nullum convivium renuerit, qui in hortis fuerit, qui unguenta sumpserit, qui Baias viderit.

deliciae objurgatio sum longus etiam lenio multus disputatio habeo quam atrocitas quo etiam audio sum attendo nam publius claudius amicus meus cum sui gravis vehemens iacto et omnis inflammo ago tristis verbum vox maximus tametsi probo is eloquentia tamen non pertimesco aliquot enim in causa is video frustra litigo tu autem balbus respondeo primus precarius si licet si fas sum defendo ab ego is qui nullus convivium renuerit qui in hortus sum qui unguentum sumo qui baiae video


sed tu mihi videbare ex communi infamia iuventutis aliquam invidiam Caelio velle conflare. itaque omne illud silentium quod est orationi tributum tuae fuit ob eam causam quod uno reo proposito de multorum vitiis cogitabamus. facile est accusare luxuriem. dies iam me deficiat, si quae dici in eam sententiam possunt coner expromere; de corruptelis, de adulteriis, de protervitate, de sumptibus immensa oratio est. Vt tibi reum neminem sed vitia ista proponas, res tamen ipsa et copiose et graviter accusari potest. sed vestrae sapientiae, iudices, est non abduci ab reo nec, quos aculeos habeat severitas gravitasque vestra, cum eos accusator erexerit in rem, in vitia, in mores, in tempora, emittere in hominem et in reum, cum is non suo crimine sed multorum vitio sit in quoddam odium iniustum vocatus.

sed tu ego videbaris ex communis infamia iuventus aliqui invidia caelius volo conflaris itaque omnis ille silentium qui sum oratio tribuo tuus sum ob is causa qui unus reor propono de multus vitium cogito facilis sum accuso luxurio dies iam ego deficio si qui dico in is sententia possum conor expromo de corruptelis de adulterium de protervitas de sumptus immensus oratio sum vt tu reus nemo sed vitio iste propono res tamen ipse et copiosus et gravis accusaris possum sed vester sapientia iudex sum non abduco ab reor neque qui aculeus habeo severitas gravitas vester cum is accusator erigo in res in vitio in mos in tempus emitto in homo et in reus cum is non suus crimen sed multus vitio sum in quidam odium iniustus voco


at studuit Catilinae, cum iam aliquot annos esset in foro, Caelius. et multi hoc idem ex omni ordine atque ex omni aetate fecerunt. habuit enim ille, sicuti meminisse vos arbitror, permulta maximarum non expressa signa sed adumbrata virtutum. Vtebatur hominibus improbis multis; et quidem optimis se viris deditum esse simulabat. erant apud illum inlecebrae libidinum multae; erant etiam industriae quidam stimuli ac laboris. flagrabant vitia libidinis apud illum; vigebant etiam studia rei militaris. neque ego umquam fuisse tale monstrum in terris ullum puto, tam ex contrariis diversisque atque inter se pugnantibus naturae studiis cupiditatibusque conflatum.

at studeo catilina cum iam aliquot annus sum in forum caelius et multus hic idem ex omnis ordo atque ex omnis aetas facio habeo enim ille sicut memini tu arbitror permultus maximaris non exprimo signum sed adumbro virtus vtebatur homo improbus multus et quidem bonus sui vis dedo sum simulo sum apud ille illecebra libido multus sum etiam industria quidam stimulis atque labor flagro vitio libido apud ille vigeo etiam studium res militaris neque ego umquam sum talis monstrum in terra ullus puto tam ex contrarius diverto atque inter sui pugno natura studium cupiditas conflo


Medea animo aegro, amore saevo saucia. sic enim, iudices, reperietis quod, cum ad id loci venero, ostendam, hanc Palatinam Medeam migrationemque hanc adulescenti causam sive malorum omnium sive potius sermonum fuisse.

medea animus aeger amor saevus saucius sic enim iudex reperio qui cum ad is locus venio ostendo hic palatinus medea migratio hic adulescens causa sive malus omnis sive potis sermo sum


an hic, si sese isti vitae dedidisset, consularem hominem admodum adulescens in iudicium vocavisset? hic, si laborem fugeret, si obstrictus voluptatibus teneretur, hac in acie cotidie versaretur, appeteret inimicitias, in iudicium vocaret, subiret periculum capitis, ipse inspectante populo Romano tot iam mensis aut de salute aut de gloria dimicaret? nihilne igitur illa vicinitas redolet, nihilne hominum fama, nihil Baiae denique ipsae loquuntur? illae vero non loquuntur solum verum etiam personant, huc unius mulieris libidinem esse prolapsam ut ea non modo solitudinem ac tenebras atque haec flagitiorum integumenta non quaerat sed in turpissimis rebus frequentissima celebritate et clarissima luce laetetur.

an hic si sui iste vita dedo consularis homo admodum adulescens in iudicium voco hic si labor fugio si obstringo voluptas teneo hic in acies cottidie verso appeto inimicitia in iudicium voco subeo periculum capio ipse inspecto populus romanus tot iam mensis aut de salus aut de gloria dimico nihil igitur ille vicinitas redoleo nihil homo fama nihil baius denique ipse loquor ille verus non loquor solus verus etiam persono huc unus mulier libido sum prolabor ut is non modo solitudo atque tenebrae atque hic flagitium integumentum non quaero sed in turpis res frequens celebritas et clarus lux laeto


M. vero Caelius cur in hoc iudicium vocatur? cui neque proprium quaestionis crimen obicitur nec vero aliquod eius modi quod sit a lege seiunctum, cum vestra severitate coniunctum. cuius prima aetas disciplinae dedita fuit eisque artibus quibus instruimur ad hunc usum forensem, ad capessendam rem publicam, ad honorem, gloriam, dignitatem. Eis autem fuit amicitiis maiorum natu quorum imitari industriam continentiamque maxime vellet, eis studiis aequalium ut eundem quem optimi ac nobilissimi petere cursum laudis videretur.

m verus caelius cur in hic iudicium voco qui neque proprius quaestio crimen obicio neque verus aliqui is modus qui sum ab lex sejungo cum vester severitas conjungo qui primus aetas disciplina dedo sum is ars qui instruo ad hic usus forensis ad capesso res publicus ad honor gloria dignitas eos autem sum amicitia magnus natus qui imitor industria continentia magnus volo is studium aequalis ut idem qui bonus atque nobilis peto cursus laus video


at sunt servi illi de cognatorum sententia, nobilissimorum et clarissimorum hominum, manu missi. tandem aliquid invenimus quod ista mulier de suorum propinquorum, fortissimorum virorum, sententia atque auctoritate fecisse dicatur. sed scire cupio quid habeat argumenti ista manumissio; in qua aut crimen est Caelio quaesitum aut quaestio sublata aut multarum rerum consciis servis cum causa praemium persolutum. 'at propinquis' inquit 'placuit.' cur non placeret, cum rem tute ad eos non ab aliis tibi adlatam sed a te ipsa compertam deferre diceres?

at sum servio ille de cognator sententia nobilis et clarus homo manus mitto tandem aliquis invenio qui iste mulier de suus propinquus fortis vir sententia atque auctoritas facio dico sed scio cupio quis habeo argumentum iste manumissio in qui aut crimen sum caelius quaero aut quaestio tollo aut multus res conscius servio cum causa praemium persolvo at propinquus inquam placeo cur non placeo cum res tueor ad is non ab alius tu affero sed ab tu ipse comperio defero dico


nunc enim demum mi animus ardet, nunc meum cor

nunc enim demum ego animus ardeo nunc meus cor


cum autem paulum iam roboris accessisset aetati, in Africam profectus est Quinto Pompeio pro consule contubernalis, castissimo homini atque omnis offici diligentissimo; in qua provincia cum res erant et possessiones paternae, tum etiam usus quidam provincialis non sine causa a maioribus huic aetati tributus. decessit illinc Pompei iudicio probatissimus, ut ipsius testimonio cognoscetis. voluit vetere instituto et eorum adulescentium exemplo qui post in civitate summi viri et clarissimi cives exstiterunt industriam suam a populo Romano ex aliqua inlustri accusatione cognosci.

cum autem paulus iam robur accedo aetas in africa proficiscor sum quintus pompejus pro consul contubernalis castus homo atque omnis officio diligens in qui provincia cum res sum et possessio paternus tum etiam utor quidam provincial non sine causa ab magnus hic aetas tributus decedo illinc pompejus iudicium probo ut ipse testimonium cognosco volo veto instituo et is adulescens exemplum qui post in civitas superus vir et clarus civis exsisto industria suus ab populus romanus ex aliqui illustris accusatio cognosco


nam numquam era errans hanc molestiam nobis exhiberet

nam numquam era erro hic molestia nos exhibeo


non denique modo te Quinti Metelli matrimonium tenuisse sciebas, clarissimi ac fortissimi viri patriaeque amantissimi, qui simul ac pedem limine extulerat, omnis prope civis virtute, gloria, dignitate superabat? cum ex amplissimo genere in familiam clarissimam nupsisses, cur tibi Caelius tam coniunctus fuit? cognatus, adfinis, viri tui familiaris? nihil eorum. quid igitur fuit nisi quaedam temeritas ac libido? nonne te, si nostrae imagines viriles non commovebant, ne progenies quidem mea, Q. illa Claudia, aemulam domesticae laudis in gloria muliebri esse admonebat, non virgo illa Vestalis Claudia quae patrem complexa triumphantem ab inimico tribuno plebei de curru detrahi passa non est? cur te fraterna vitia potius quam bona paterna et avita et usque a nobis cum in viris tum etiam in feminis repetita moverunt? ideone ego pacem Pyrrhi diremi ut tu amorum turpissimorum cotidie foedera ferires, ideo aquam adduxi ut ea tu inceste uterere, ideo viam munivi ut eam tu alienis viris comitata celebrares?'

non denique modo tu quintius metellus matrimonium teneo scio clarus atque fortis vir patria amo qui simul atque pedis limen effero omnis prope civis virtus gloria dignitas supero cum ex amplus genus in familia clarus nubo cur tu caelius tam conjungo sum cognatus affinis vir tuus familiaris nihil is quis igitur sum nisi quidam temeritas atque libido nonne tu si noster imago virilis non commoveo ne progenies quidem meus q ille claudius aemulus domesticus laus in gloria muliebris sum admoneo non virgo ille vestal claudius qui pater complector triumpho ab inimicus tribunus plebes de currus detraho patior non sum cur tu fraternus vitio potis quam bonus paternus et avitus et usque ab nos cum in vis tum etiam in femina repeto moveo ideo ego pax pyrrhus disredimo ut tu amor turpis cottidie foedero ferio ideo aqua adduco ut is tu incestus uto ideo via munio ut is tu alienus vis comito celebraris


verum si quis est qui etiam meretriciis amoribus interdictum iuventuti putet, est ille quidem valde severus — negare non possum — sed abhorret non modo ab huius saeculi licentia verum etiam a maiorum consuetudine atque concessis. quando enim hoc non factitatum est, quando reprehensum, quando non permissum, quando denique fuit ut quod licet non liceret? hic ego ipsam rem definiam, mulierem nullam nominabo; tantum in medio relinquam.

verus si quis sum qui etiam meretricius amor interdictum iuventus puto sum ille quidem validus severus nego non possum sed abhorreo non modo ab hic saeculis licentia verus etiam ab magnus consuetudo atque concedo quando enim hic non factitas sum quando reprehendo quando non permitto quando denique sum ut qui licet non licet hic ego ipse res definio mulier nullus nomino tantus in medium relinquo


sed haec quae sunt oratoris propria, quae mihi non propter ingenium meum sed propter hanc exercitationem usumque dicendi fructum aliquem ferre potuissent, cum a me ipso elaborata proferri viderentur, brevitatis causa relinquo omnia. habeo enim, iudices, quem vos socium vestrae religionis iurisque iurandi facile esse patiamini, Lucium Lucceium, sanctissimum hominem et gravissimum testem, qui tantum facinus in famam atque in fortunas suas neque non audisset inlatum a Marco Caelio neque neglexisset neque tulisset. an ille vir illa humanitate praeditus, illis studiis, illis artibus atque doctrina illius ipsius periculum quem propter haec ipsa studia diligebat, neglegere potuisset et, quod facinus in alienum hominem intentum severe acciperet, id omisisset curare in hospitem? quod per ignotos actum si comperisset doleret, id a suis servis temptatum esse neglegeret? quod in agris locisve publicis factum reprehenderet, id in urbe ac domi suae coeptum esse leniter ferret? quod in alicuius agrestis periculo non praetermitteret, id homo eruditus in insidiis doctissimi hominis dissimulandum putaret?

sed hic qui sum orator proprius qui ego non propter ingenium meus sed propter hic exercitatio utor dico fructus aliquis fero possum cum ab ego ipse elaboro profero video brevitas causa relinquo omnis habeo enim iudex qui tu socius vester religio jus iuro facilis sum patior lucius lucceius sancio homo et gravis testo qui tantus facinus in fama atque in fortuna suus neque non audio infero ab marcus caelius neque neglego neque fero an ille vir ille humanitas praeditus ille studium ille ars atque doctrina ille ipse periculum qui propter hic ipse studium diligo neglego possum et qui facinus in alienus homo intentus sero accipio is omitto curo in hospes qui per ignotus ago si comperio doleo is ab suus servio temptas sum neglego qui in ager locus publicus facio reprehendo is in urbs atque domus suus coepio sum lenis fero qui in aliquis agrestis periculum non praetermitto is homo erudio in insidiae doceo homo dissimulo puto


velut haec tota fabella veteris et plurimarum fabularum poetriae quam est sine argumento, quam nullum invenire exitum potest! quid enim? isti tot viri — nam necesse est fuisse non paucos ut et comprehendi Licinius facile posset et res multorum oculis esset testatior — cur Licinium de manibus amiserunt? qui minus enim Licinius comprehendi potuit cum se retraxit ne pyxidem traderet, quam si tradidisset? erant enim illi positi ut comprehenderent Licinium, ut manifesto Licinius teneretur aut cum retineret venenum aut cum tradidisset. hoc fuit totum consilium mulieris, haec istorum provincia qui rogati sunt; quos quidem tu quam ob rem temere prosiluisse dicas atque ante tempus non reperio. fuerant ad hoc rogati, fuerant ad hanc rem conlocati, ut venenum, ut insidiae, facinus denique ipsum ut manifesto comprenderetur.

velut hic totus fabella veto et plurimaris fabula poetria quam sum sine argumentum quam nullus invenio exitus possum quis enim iste tot vir nam necesse sum sum non paucus ut et comprehendo licinius facilis possum et res multus oculus sum testatus cur licinius de manus amitto qui paruus enim licinius comprehendo possum cum sui retraho ne pyxis trado quam si trado sum enim ille pono ut comprehendo licinius ut manifesto licinius teneo aut cum retineo venenum aut cum trado hic sum totus consilium mulier hic iste provincia qui rogo sum qui quidem tu quam ob res temere prosilio dico atque ante tempus non reperio sum ad hic rogo sum ad hic res conloco ut venenum ut insidiae facinus denique ipse ut manifesto comprehendo


itaque alii voluptatis causa omnia sapientes facere dixerunt, neque ab hac orationis turpitudine eruditi homines refugerunt; alii cum voluptate dignitatem coniungendam putaverunt, ut res maxime inter se repugnantis dicendi facultate coniungerent; illud unum derectum iter ad laudem cum labore qui probaverunt, prope soli iam in scholis sunt relicti. multa enim nobis blandimenta natura ipsa genuit quibus sopita virtus coniveret interdum; multas vias adulescentiae lubricas ostendit quibus illa insistere aut ingredi sine casu aliquo ac prolapsione vix posset; multarum rerum iucundissimarum varietatem dedit qua non modo haec aetas sed etiam iam conroborata caperetur.

itaque alius voluptas causa omnis sapio facio dico neque ab hic oratio turpitudo erudio homo refugio alius cum voluptas dignitas conjungo puto ut res magnus inter sui repugno dico facultas conjungo ille unus derectus iter ad laus cum labor qui probo prope solus iam in schola sum relinquo multus enim nos blandimentum natura ipse gigno qui sopio virtus conivit interdum multus via adulescentia lubricus ostendo qui ille insisto aut ingredior sine casus aliquis atque prolapsio vix possum multus res iucundissimaris varietas do qui non modo hic aetas sed etiam iam conroboro capio


atque equidem vehementer exspectabam quinam isti viri boni testes huius manifesto deprehensi veneni dicerentur; nulli enim sunt adhuc nominati. sed non dubito quin sint pergraves, qui primum sint talis feminae familiares, deinde eam provinciam susceperint ut in balneas contruderentur, quod illa nisi a viris honestissimis ac plenissimis dignitatis, quam velit sit potens, numquam impetravisset. sed quid ego de dignitate istorum testium loquor? virtutem eorum diligentiamque cognoscite. 'in balneis delituerunt.' Testis egregios! 'dein temere prosiluerunt.' homines temperantis! sic enim fingitis, cum Licinius venisset, pyxidem teneret in manu, conaretur tradere, nondum tradidisset, tum repente evolasse istos praeclaros testis sine nomine; Licinium autem, cum iam manum ad tradendam pyxidem porrexisset, retraxisse atque ex illo repentino hominum impetu se in fugam coniecisse. O magnam vim veritatis, quae contra hominum ingenia, calliditatem, sollertiam contraque fictas omnium insidias facile se per se ipsa defendat!

atque equidem vehemens exspecto quisnam iste vir bonus testis hic manifesto deprehendo venenum dico nullus enim sum adhuc nomino sed non dubito quin sum pergravis qui primus sum talis femina familiaris deinde is provincia suscipio ut in balneae contrudo qui ille nisi ab vis honestus atque plenus dignitas quam volo sum possum numquam impetro sed quis ego de dignitas iste testis loquor virtus is diligentia cognosco in balnea delitesco testa egregius deinde temere prosilio homo tempero sic enim fingo cum licinius venio pyxis teneo in manus conor trado nondum trado tum repens evolo iste praeclarus testis sine nomen licinius autem cum iam manus ad trado pyxis porrigo retraho atque ex ille repentinus homo impetus sui in fuga conicio o magnus vis veritas qui contra homo ingenium calliditas sollertia contra fingo omnis insidiae facilis sui per sui ipse defendo


cumulatur ira aut illum:


quem quidem virum si nulla vis repentini sceleris sustulisset, quonam modo ille furenti fratri suo consularis restitisset qui consul incipientem furere atque tonantem sua se manu interfecturum audiente senatu dixerit? ex hac igitur domo progressa ista mulier de veneni celeritate dicere audebit? nonne ipsam domum metuet ne quam vocem eiciat, non parietes conscios, non noctem illam funestam ac luctuosam perhorrescet? sed revertor ad crimen; etenim haec facta illius clarissimi ac fortissimi viri mentio et vocem meam fletu debilitavit et mentem dolore impedivit.

qui quidem vir si nullus volo repentinus scelus tollo quonam modo ille furo frater suus consularis resto qui consul incipio furo atque tono suus sui manus interfacio audio senatus dico ex hic igitur domus progredior iste mulier de venenum celeritas dico audeo nonne ipse domus metuo ne quam voco eicio non paries conscius non nox ille funestus atque luctuosus perhorresco sed revorto ad crimen etenim hic facio ille clarus atque fortis vir mentior et voco meus fleo debilito et mens dolor impedio


non enim potest qui hominem consularem, cum ab eo rem publicam violatam esse diceret, in iudicium vocarit ipse esse in re publica civis turbulentus; non potest qui ambitu ne absolutum quidem patiatur esse absolutum ipse impune umquam esse largitor. habet a Marco Caelio res publica, iudices, duas accusationes vel obsides periculi vel pignora voluntatis. qua re oro obtestorque vos, iudices, ut qua in civitate paucis his diebus Sex. Clodius absolutus est, quem vos per biennium aut ministrum seditionis aut ducem vidistis, hominem sine re, sine fide, sine spe, sine sede, sine fortunis, ore, lingua, manu, vita omni inquinatum, qui aedis sacras, qui censum populi Romani, qui memoriam publicam suis manibus incendit, qui Catuli monumentum adflixit, meam domum diruit, mei fratris incendit, qui in Palatio atque in urbis oculis servitia ad caedem et ad inflammandam urbem incitavit: in ea civitate ne patiamini illum absolutum muliebri gratia, Marcum Caelium libidini muliebri condonatum, ne eadem mulier cum suo coniuge et fratre et turpissimum latronem eripuisse et honestissimum adulescentem oppressisse videatur.

non enim possum qui homo consularis cum ab is res publicus violo sum dico in iudicium voco ipse sum in res publicus civis turbulentus non possum qui ambitus ne absolvo quidem patior sum absolvo ipse impunis umquam sum largitor habeo ab marcus caelius res publicus iudex duo accusatio vel obses periculum vel pignus voluntas qui res oro obtestor tu iudex ut qui in civitas paucus hic dies sex claudius absolvo sum qui tu per biennium aut minister seditio aut dux video homo sine res sine fides sine spes sine sedes sine fortuna os lingua manus vito omnis inquino qui aedes sacer qui census populus romanus qui memoria publicus suus manus incendo qui catulis monumentum affligo meus domus diruo meus frater incendo qui in palatium atque in urbs oculus servitium ad caedes et ad inflammo urbs incito in is civitas ne patior ille absolvo muliebris gratia marcus caelius libido muliebris condono ne idem mulier cum suus coniunx et frater et turpis latro eripio et honestus adulescens opprimo video


nam quod aes alienum obiectum est, sumptus reprehensi, tabulae flagitatae, videte quam pauca respondeam. tabulas qui in patris potestate est nullas conficit. versuram numquam omnino fecit ullam. sumptus unius generis obiectus est, habitationis; triginta milibus dixistis habitare. nunc demum intellego Publii Clodi insulam esse venalem, cuius hic in aediculis habitat decem, ut opinor, milibus. vos autem dum illi placere voltis, ad tempus eius mendacium vestrum accommodavistis.

nam qui aes alienus obicio sum sumptus reprehendo tabula flagito video quam paucus respondeo tabula qui in pater potestas sum nullus confacio verro numquam omnino facio ullus sumptus unus genus objectus sum habitatio triginta mille dico habito nunc demum intellego publius claudius insula sum venal qui hic in aediculis habito decem ut opinor mille tu autem dum ille placeo volo ad tempus is mendacium vester accommodo


sed tamen ex ipsa quaeram prius utrum me secum severe et graviter et prisce agere malit, an remisse et leniter et urbane. si illo austero more ac modo, aliquis mihi ab inferis excitandus est ex barbatis illis, non hac barbula qua ista delectatur sed illa horrida quam in statuis antiquis atque imaginibus videmus, qui obiurget mulierem et qui pro me loquatur ne mihi ista forte suscenseat. exsistat igitur ex hac ipsa familia aliquis ac potissimum Caecus ille; minimum enim dolorem capiet qui istam non videbit. qui profecto, si exstiterit, sic aget ac sic loquetur: 'mulier, quid tibi cum Caelio, quid cum homine adulescentulo, quid cum alieno? cur aut tam familiaris fuisti ut aurum commodares, aut tam inimica ut venenum timeres? non patrem tuum videras, non patruum, non avum, non proavum, non abavum, non atavum audieras consules fuisse;

sed tamen ex ipse quaero prior utrum ego sui sero et gravis et priscus ago malo an remitto et lenis et urbanus si ille austerus mos atque modo aliquis ego ab inferi excito sum ex barbatus ille non hic barbula qui iste delecto sed ille horridus quam in statuo antiquus atque imago video qui objurgo mulier et qui pro ego loquor ne ego iste fors suscenseo exsisto igitur ex hic ipse familia aliquis atque potis caecus ille paruus enim dolor capio qui iste non video qui profecto si exsisto sic ago atque sic loquor mulier quis tu cum caelius quis cum homo adulescentulus quis cum alienus cur aut tam familiaris sum ut aurum commodaris aut tam inimicus ut venenum timeo non pater tuus video non patruus non avus non proavus non abavus non atavus audio consul sum


verum haec genera virtutum non solum in moribus nostris sed vix iam in libris reperiuntur. chartae quoque quae illam pristinam severitatem continebant obsoleverunt; neque solum apud nos qui hanc sectam rationemque vitae re magis quam verbis secuti sumus sed etiam apud Graecos, doctissimos homines, quibus, cum facere non possent, loqui tamen et scribere honeste et magnifice licebat, alia quaedam mutatis Graeciae temporibus praecepta exstiterunt.

verus hic genus virtus non solus in mos noster sed vix iam in liber reperio charta quoque qui ille pristinus severitas contineo obsolesco neque solus apud nos qui hic seco ratio vita res magis quam verbum sequor sum sed etiam apud graeci doceo homo qui cum facio non possum loquor tamen et scribo honestus et magnificus licet alius quidam mutas graecia tempus praecipio exsisto


itaque ego severitati tuae ita ut oportet respondere non audeo. erat enim meum deprecari vacationem adulescentiae veniamque petere. non, inquam, audeo; perfugiis nihil utor aetatis, concessa omnibus iura dimitto; tantum peto ut, si qua est invidia communis hoc tempore aeris alieni, petulantiae, libidinum iuventutis, quam video esse magnam, tamen ne huic aliena peccata, ne aetatis ac temporum vitia noceant. atque ego idem qui haec postulo quin criminibus quae in hunc proprie conferuntur diligentissime respondeam non recuso.

itaque ego severitas tuus ita ut oportet respondeo non audeo sum enim meus deprecor vacatio adulescentia venio peto non inquam audeo perfugium nihil uto aetas concedo omnis ius dimitto tantus peto ut si qui sum invidia communis hic tempus aer alienus petulantia libido iuventus quam video sum magnus tamen ne hic alienus pecco ne aetas atque tempus vitio noceo atque ego idem qui hic postulo quin crimen qui in hic proprius confero diligens respondeo non recuso


conservate igitur rei publicae, iudices, civem bonarum artium, bonarum partium, bonorum virorum. promitto hoc vobis et rei publicae spondeo, si modo nos ipsi rei publicae satis fecimus, numquam hunc a nostris rationibus seiunctum fore. quod cum fretus nostra familiaritate promitto, tum quod durissimis se ipse legibus iam obligavit.

conservo igitur res publicus iudex civis bonus ars bonus pars bonus vir promitto hic tu et res publicus spondeo si modo nos ipse res publicus satis facio numquam hic ab noster ratio sejungo sum qui cum fretus noster familiaritas promitto tum qui durus sui ipse lex iam obligo


verum ad istam omnem orationem brevis est defensio. nam quoad aetas Marci Caeli dare potuit isti suspicioni locum, fuit primum ipsius pudore, deinde etiam patris diligentia disciplinaque munita. qui ut huic togam virilem dedit — nihil dicam hoc loco de me; tantum sit quantum vos existimatis; hoc dicam, hunc a patre continuo ad me esse deductum — nemo hunc Marcum Caelium in illo aetatis flore vidit nisi aut cum patre aut mecum aut in Marci Crassi castissima domo cum artibus honestissimis erudiretur.

verus ad iste omnis oratio brevis sum defensio nam quoad aetas marcius caelis do possum iste suspicio locus sum primus ipse pudor deinde etiam pater diligentia disciplina munio qui ut hic toga virilis do nihil dico hic locus de ego tantus sum quantus tu existimo hic dico hic ab pater continuo ad ego sum deduco nemo hic marcus caelius in ille aetas floreo video nisi aut cum pater aut ego aut in marcius crassus castus domus cum ars honestus erudio


in hoc flexu quasi aetatis — nihil enim occultabo fretus humanitate ac sapientia vestra — fama adulescentis paululum haesit ad metas notitia nova eius mulieris et infelici vicinitate et insolentia voluptatum, quae, cum inclusae diutius et prima aetate compressae et constrictae fuerunt, subito se non numquam profundunt atque eiciunt universae. qua ex vita vel dicam quo ex sermone — nequaquam enim tantum erat quantum homines loquebantur — verum ex eo quicquid erat emersit totumque se eiecit atque extulit, tantumque abest ab illius familiaritatis infamia ut eiusdem nunc ab sese inimicitias odiumque propulset.

in hic flecto quasi aetas nihil enim occulto fretus humanitas atque sapientia vester fama adulescens paululum haereo ad meto notitia novo is mulier et infelix vicinitas et insolentia voluptas qui cum includo diu et primus aetas comprimo et constringo sum subeo sui non numquam profundo atque eicio universus qui ex vito vel dico quo ex sermo nequaquam enim tantus sum quantus homo loquor verus ex is quisquis sum emergo totus sui eicio atque effero tantus absum ab ille familiaritas infamia ut idem nunc ab sui inimicitia odium propulso


animadverti enim, iudices, audiri a vobis meum familiarem, Lucium Herennium, perattente. in quo etsi magna ex parte ingenio eius et dicendi genere quodam tenebamini, tamen non numquam verebar ne illa subtiliter ad criminandum inducta oratio ad animos vestros sensim ac leniter accederet. dixit enim multa de luxurie, multa de libidine, multa de vitiis iuventutis, multa de moribus et, qui in reliqua vita mitis esset et in hac suavitate humanitatis qua prope iam delectantur omnes versari periucunde soleret, fuit in hac causa pertristis quidam patruus, censor, magister; obiurgavit Marcum Caelium, sicut neminem umquam parens; multa de incontinentia intemperantiaque disseruit. quid quaeritis, iudices? ignoscebam vobis attente audientibus, propterea quod egomet tam triste illud, tam asperum genus orationis horrebam.

animadverto enim iudex audio ab tu meus familiaris lucius herennius perattentus in quo etsi magnus ex pars ingenium is et dico genus quidam teneo tamen non numquam vereor ne ille subtilis ad crimino induco oratio ad animus vester sensim atque lenis accedo dico enim multus de luxuries multus de libido multus de vitium iuventus multus de mos et qui in reliquus vito mitis sum et in hic suavitas humanitas qui prope iam delecto omnis versaris perjucundus soleo sum in hic causa pertristis quidam patruus censor magister objurgo marcus caelius sicut nemo umquam parens multus de incontinentia intemperantia disseruio quis quaero iudex ignosco tu attendo audio propterea qui nos tam tristis ille tam asperum genus oratio horreo


egone quid dicam, quid velim? quae tu omnia


redeo nunc ad te, Caeli, vicissim ac mihi auctoritatem patriam severitatemque suscipio. sed dubito quem patrem potissimum sumam, Caecilianumne aliquem vehementem atque durum:

redeo nunc ad tu caelis vicissim atque ego auctoritas patria severitas suscipio sed dubito qui pater potis sumo caecilianus aliquis vehemens atque durus


huic tristi ac derecto seni responderet Caelius se nulla cupiditate inductum de via decessisse. quid signi? nulli sumptus, nulla iactura, nulla versura. at fuit fama. quotus quisque istam effugere potest, praesertim in tam maledica civitate? vicinum eius mulieris miraris male audisse cuius frater germanus sermones iniquorum effugere non potuit? leni vero et clementi patre cuius modi ille est: fores ecfregit, restituentur; discidit vestem, resarcietur, Caeli causa est expeditissima. quid enim esset in quo se non facile defenderet? nihil iam in istam mulierem dico; sed, si esset aliqua dissimilis istius quae se omnibus pervolgaret, quae haberet palam decretum semper aliquem, cuius in hortos, domum, Baias iure suo libidines omnium commearent, quae etiam aleret adulescentis et parsimoniam patrum suis sumptibus sustineret; si vidua libere, proterva petulanter, dives effuse, libidinosa meretricio more viveret, adulterum ego putarem si quis hanc paulo liberius salutasset?

hic tristis atque derecingo senex respondeo caelius sui nullus cupiditas induco de via decedo quis signum nullus sumptus nullus iactura nullus verro at sum fama quotus quisque iste effugio possum praesertim in tam maledicus civitas vicinus is mulier miror malus audio qui frater germanus sermo iniquus effugio non possum lenis verus et clemens pater qui modus ille sum foris ecfregit restituo discindo vestis resarcio caelis causa sum expedio quis enim sum in quo sui non facilis defendo nihil iam in iste mulier dico sed si sum aliqui dissimilis iste qui sui omnis pervulgo qui habeo palam decretum semper aliquis qui in hortus domus baiae ius suus libido omnis conmeo qui etiam alo adulescens et parsimonia pater suus sumptus sustineo si viduo libo protervus petulanter dives effuse libidinosus meretricius mos vivo adulter ego puto si quis hic paulus liber saluto


hac ille tam varia multiplicique natura cum omnis omnibus ex terris homines improbos audacisque conlegerat, tum etiam multos fortis viros et bonos specie quadam virtutis adsimulatae tenebat. neque umquam ex illo delendi huius imperi tam consceleratus impetus exstitisset, nisi tot vitiorum tanta immanitas quibusdam facilitatis et patientiae radicibus niteretur. qua re ista condicio, iudices, respuatur, nec Catilinae familiaritatis crimen haereat. est enim commune cum multis et cum quibusdam bonis. me ipsum, me, inquam, quondam paene ille decepit, cum et civis mihi bonus et optimi cuiusque cupidus et firmus amicus ac fidelis videretur; cuius ego facinora oculis prius quam opinione, manibus ante quam suspicione deprendi. cuius in magnis catervis amicorum si fuit etiam Caelius, magis est ut ipse moleste ferat errasse se, sicuti non numquam in eodem homine me quoque erroris mei paenitet, quam ut istius amicitiae crimen reformidet.

hic ille tam vario multiplex natura cum omnis omnis ex terra homo improbus audax colligo tum etiam multus fortis vir et bonus species quidam virtus adsimulo teneo neque umquam ex ille deleo hic imperium tam consceleratus impetus exsisto nisi tot vitium tantus immanitas quidam facilitas et patientia radix niteo qui res iste condicio iudex respuo neque catilina familiaritas crimen haereo sum enim communis cum multus et cum quidam bonus ego ipse ego inquam quondam paene ille decipio cum et civis ego bonus et bonus quisque cupidus et firmus amicus atque fidelis video qui ego facinus oculus prior quam opinio manus ante quam suspicio deprehendo qui in magnus caterva amicus si sum etiam caelius magis sum ut ipse molestus fero erro sui sicut non numquam in idem homo ego quoque error meus paeniteo quam ut iste amicitia crimen reformido


de teste Fufio.


ut ad me revertar, ab his fontibus profluxi ad hominum famam, et meus hic forensis labor vitaeque ratio demanavit ad existimationem hominum paulo latius commendatione ac iudicio meorum.

ut ad ego revorto ab hic fons profluo ad homo fama et meus hic forensis labor vita ratio demano ad existimatio homo paulus fero commendatio atque iudicium meus


quid ego nunc argumentis huic crimini, quae sunt innumerabilia, resistam? possum dicere mores Marci Caeli longissime a tanti sceleris atrocitate esse disiunctos; minime esse credendum homini tam ingenioso tamque prudenti non venisse in mentem rem tanti sceleris ignotis alienisque servis non esse credendam. possum etiam alia et ceterorum patronorum et mea consuetudine ab accusatore perquirere, ubi sit congressus cum servis Luccei Caelius, qui ei fuerit aditus; si per se, qua temeritate! si per alium, per quem? possum omnis latebras suspicionum peragrare dicendo; non causa, non locus, non facultas, non conscius, non perficiendi, non occultandi malefici spes, non ratio ulla, non vestigium maximi facinoris reperietur.

quis ego nunc argumentum hic crimen qui sum innumerabilis resisto possum dico mos marcius caelis longus ab tantus scelus atrocitas sum disjungo paruus sum credo homo tam ingeniosus tam prudens non venio in mens res tantus scelus ignosco alienus servio non sum credo possum etiam alius et ceterus patronus et meus consuetudo ab accusator perquiro ubi sum congredior cum servio lucceius caelius qui is sum aditus si per sui qui temeritas si per alius per qui possum omnis latebra suspicio peragraris dico non causa non locus non facultas non conscius non perficio non occulto maleficus spes non ratio ullus non vestigium magnus facinus reperio