quae est igitur poena, quod supplicium? id mea sententia quod accidere nemini potest nisi nocenti, suscepta fraus, impedita et oppressa mens, bonorum odium, nota inusta senatus, amissio dignitatis. nec mihi ille M. Regulus quem Carthaginienses resectis palpebris inligatum in machina vigilando necaverunt supplicio videtur adfectus, nec C. Marius quem Italia servata ab illo demersum in Minturnensium paludibus, Africa devicta ab eodem expulsum et naufragum vidit. Fortunae enim ista tela sunt non culpae; supplicium autem est poena peccati. neque vero ego, si umquam vobis mala precarer, quod saepe feci, in quo di immortales meas preces audiverunt, morbum aut mortem aut cruciatum precarer. Thyestea est ista exsecratio poetae volgi animos non sapientium moventis, ut tu naufragio expulsus uspiam saxis fixus asperis, evisceratus latere penderes, ut ait ille, saxa spargens tabo, sanie et sanguine atro.

qui sum igitur poena qui supplicium is meus sententia qui accido nemo possum nisi noceo suscipio fraus impedio et opprimo mens bonus odium nosco inuro senatus amissio dignitas neque ego ille m regulus qui carthaginiensis reseco palpebra inligo in machina vigilo neco supplicium video affectus neque que marius qui italia servo ab ille demergo in minturnensis palus africanus devinco ab idem expello et naufragus video fortuna enim iste telum sum non culpa supplicium autem sum poena pecco neque verus ego si umquam tu malus preco qui saepe facio in quo deus immortalis meus prex audio morbus aut mors aut cruciatus preco thyesteus sum iste exsecratio poeta vulgus animus non sapiens moveo ut tu naufragium expello uspiam saxum figo asper eviscero lateo pendeo ut aio ille saxum spargo to sanies et sanguis ater


et quoniam fortunarum contentionem facere coepimus, de reditu Gabini omittamus, quem, etsi sibi ipse praecidit, ego tamen os ut videam hominis exspecto; tuum, si placet, reditum cum meo conferamus. ac meus quidem is fuit ut a Brundisio usque Romam agmen perpetuum totius Italiae viderit. neque enim regio ulla fuit nec municipium neque praefectura aut colonia ex qua non ad me publice venerint gratulatum. quid dicam adventus meos, quid effusiones hominum ex oppidis, quid concursus ex agris patrum familias cum coniugibus ac liberis, quid eos dies qui quasi deorum immortalium festi atque sollemnes apud omnis sunt adventu meo redituque celebrati?

et quoniam fortuna contentio facio coepio de reditus gabinus omitto qui etsi sui ipse praecido ego tamen os ut video homo exspecto tuus si placeo redeo cum meus confero atque meus quidem is sum ut ab brundisium usque roma agmen perpetuus totus italia video neque enim regius ullus sum neque municipium neque praeficio aut colonia ex qui non ad ego publicus venio gratulor quis dico advenio meus quis effusio homo ex oppidum quis concursus ex ager pater familia cum conjunx atque liber quis is dies qui quasi deus immortalis festus atque sollemnis apud omnis sum advenio meus redeo celebro


quibus rebus est perfectum ut illi plane suo stare iudicio non liceret, cum certi homines non studium eius a me alienassent, sed auxilium retardassent. nonne ad te L. Lentulus, qui tum erat praetor, non Q. Sanga, non L. Torquatus pater, non M. Lucullus venit? qui omnes ad eum multique mortales oratum in Albanum obsecratumque venerant ut ne meas fortunas desereret cum rei publicae salute coniunctas. quos ille ad te et ad tuum conlegam remisit, ut causam publicam susciperetis, ut ad senatum referretis; se contra armatum tribunum pl. sine publico consilio decertare nolle; consulibus ex senatus consulto rem publicam defendentibus se arma sumpturum. ecquid, infelix, recordaris quid responderis?

qui res sum perficio ut ille planus suus sto iudicium non licet cum certus homo non studium is ab ego alieno sed auxilium retardo nonne ad tu l lentulus qui tum sum praetor non q sanga non l torquatus pater non m lucullus venio qui omnis ad is multus mortalis oro in albanus obsecro venio ut ne meus fortuna desero cum res publicus salus conjungo qui ille ad tu et ad tuus collega remitto ut causa publicus suscipio ut ad senatus refero sui contra armo tribunus pl sine publicus consilium decertaris nolo consul ex senatus consultum res publicus defendo sui arma sumo ecquis infelix recordaris quis respondeo


Mitto aurum coronarium quod te diutissime torsit, cum modo velles, modo nolles. lex enim generi tui et decerni et te accipere vetabat nisi decreto triumpho. in quo tu acceptam iam et devoratam pecuniam, ut in Achaeorum centum talentis, evomere non poteras, vocabula tantum pecuniarum et genera mutabas. Mitto diplomata tota in provincia passim data, mitto numerum navium summamque praedae, mitto rationem exacti imperatique frumenti, mitto ereptam libertatem populis ac singulis qui erant adfecti praemiis nominatim, quorum nihil est quod non sit lege Iulia ne fieri liceat sanctum diligenter.

mitto aurum coronarius qui tu diutissime torqueo cum modo volo modo nolo lex enim gener tuus et decerno et tu accipio veto nisi decretum triumphus in quo tu accipio iam et devoro pecunia ut in achaeus centum talentum evomo non possum vocabulum tantus pecunia et genus muto mitto diploma totus in provincia passim do mitto numerus navis summa praeda mitto ratio exigo impero frumentum mitto eripio libertas populus atque singuli qui sum afficio praemium nominatim qui nihil sum qui non sum lex julius ne fio licet sancio diligenter


an ego exspectem dum de te v et lxx tabellae diribeantur, de quo iam pridem omnes mortales omnium generum, aetatum, ordinum iudicaverunt? quis enim te aditu, quis ullo honore, quis denique communi salutatione dignum putat? omnes memoriam consulatus tui, facta, mores, faciem denique ac nomen a re publica detestantur. legati qui una fuerunt alienati, tribuni militum inimici, centuriones, et si qui ex tanto exercitu reliqui milites exstant non dimissi abs te sed dissipati, te oderunt, tibi pestem exoptant, te exsecrantur. Achaia exhausta, Thessalia vexata, laceratae Athenae, Dyrrachium et Apollonia exinanita, Ambracia direpta, Parthini et Bulidenses inlusi, Epirus excisa, Locri, Phocii, Boeotii exusti, Acarnania, Amphilochia, Perraebia, Athamanumque gens vendita, Macedonia condonata barbaris, Aetolia amissa, Dolopes finitimique montani oppidis atque agris exterminati; cives Romani qui in eis locis negotiantur te unum suum sociorumque depeculatorem, vexatorem, praedonem, hostem venisse senserunt.

an ego exspecto dum de tu v et lxx tabella diribeantur de quo iam pridem omnis mortalis omnis gener aetas ordo judico quis enim tu aditus quis ullus honor quis denique communis salutatio dignus puto omnis memoria consulatus tuus facio mos facies denique atque nomen ab res publicus detesto legatus qui unus sum alieno tribunus miles inimicus centurio et si qui ex tantus exercitus reliquus miles exsto non dimitto abs tu sed dissipati tu odi tu pestis exopto tu exsecror achaia exhaurio thessalia vexo lacero athenae dyrrachium et apollonia exinanio ambracius direptor partheni et bulidenses illudo epirus excaedo locri phocii boeotius exuro acarnania amphilochius perraebia athamanes gens vendo macedonius condono barbaris aetolius amitto dolopes finitimus montanus oppidum atque ager extermino civis romanus qui in is locus negotior tu unus suus socius depeculator vexator praedo hostis venio sentio


qui modo cum res gestas consulatus mei conlaudasset, quae quidem conlaudatio hominis turpissimi mihi ipsi erat paene turpis, non illa tibi, inquit, invidia nocuit sed versus tui. nimis magna poena te consule constituta est sive malo poetae sive libero. scripsisti enim: cedant arma togae. quid tum? haec res tibi fluctus illos excitavit. at hoc nusquam opinor scriptum fuisse in illo elogio quod te consule in sepulcro rei publicae incisum est: velitis ivbeatis vt, qvod M. Cicero versvm fecerit, sed qvod vindicarit. verum tamen,

qui modo cum res gero consulatus meus conlaudo qui quidem collaudatio homo turpis ego ipse sum paene turpis non ille tu inquam invidia noceo sed verro tuus nimis magnus poena tu consul constituo sum sive malus poeta sive liber scribo enim cedo arma toga quis tum hic res tu fluctus ille excito at hic nusquam opinor scribo sum in ille elogium qui tu consul in sepulcrum res publicus incido sum volo ivbeatis vt qvod m cicero versvm facio sed qvod vindico verus tamen


edicere est ausus cum illo suo pari, quem tamen omnibus vitiis superare cupiebat, ut senatus contra quam ipse censuisset ad vestitum rediret. quis hoc fecit ulla in Scythia tyrannus ut eos quos luctu adficeret lugere non sineret? maerorem relinquis, maeroris aufers insignia; eripis lacrimas non consolando sed minando. quod si vestem non publico consilio patres conscripti, sed privato officio aut misericordia mutavissent, tamen id his non licere per interdicta potestatis tuae crudelitatis erat non ferendae; cum vero id senatus frequens censuisset et omnes ordines reliqui iam ante fecissent, tu ex tenebricosa popina consul extractus cum illa saltatrice tonsa senatum populi Romani occasum atque interitum rei publicae lugere vetuisti. at quaerebat etiam paulo ante de me quid suo mihi opus fuisset auxilio; cur non meis inimicis meis copiis restitissem. quasi vero non modo ego, qui multis saepe auxilio fuerim, sed quisquam tam inops fuerit umquam qui isto non modo propugnatore tutiorem se sed advocato aut adstipulatore paratiorem fore putaret.

edico sum audeo cum ille suus par qui tamen omnis vitium supero cupio ut senatus contra quam ipse censeo ad vestio redeo quis hic facio ullus in scythia tyrannus ut is qui luctus afficio lugeo non sino maeror relinquo maeror aufero insigne eripio lacrima non consolo sed mino qui si vestis non publicus consilium pater conscribo sed privo officium aut misericordia muto tamen is hic non licet per interdico potestas tuus crudelitas sum non fero cum verus is senatus frequens censeo et omnis ordo reliquus iam ante facio tu ex tenebricosus popina consul extraho cum ille saltatrix tondeo senatus populus romanus occasus atque interitus res publicus lugeo veto at quaero etiam paulus ante de ego quis suus ego opus sum auxilium cur non meus inimicus meus copia resto quasi verus non modo ego qui multus saepe auxilium sum sed quisquam tam inops sum umquam qui iste non modo propugnator tueor sui sed advoco aut adstipulator paro sum puto


maiorem sibi Insuber ille avus adoptavit.


simulata ista, ficta, fucata sunt omnia.


aude nunc, o furia, de tuo dicere! cuius fuit initium ludi compitalicii tum primum facti post L. Iulium et C. Marcium consules contra auctoritatem huius ordinis; quos Q. Metellus—facio iniuriam fortissimo viro mortuo, qui illum cuius paucos paris haec civitas tulit cum hac importuna belua conferam—sed ille designatus consul, cum quidam tribunus pl. suo auxilio magistros ludos contra senatus consultum facere iussisset, privatus fieri vetuit atque id quod nondum potestate poterat obtinuit auctoritate. tu, cum in Kalendas Ianuarias compitaliorum dies incidisset, Sex. Clodium, qui numquam antea praetextatus fuisset, ludos facere et praetextatum volitare passus es, hominem impurum ac non modo facie sed etiam oculo tuo dignissimum.

audeo nunc o furio de tuus dico qui sum initium ludo compitalicius tum primus facio post l julius et que marcius consul contra auctoritas hic ordo qui q metellus facio iniuria fortis vir mortuus qui ille qui paucus paris hic civitas fero cum hic importunus belua confero sed ille designo consul cum quidam tribunus pl suus auxilium magister ludus contra senatus consulo facio iubeo privo fio veto atque is qui nondum potestas possum obtineo auctoritas tu cum in kalendae januarius compitalis dies incido sex claudius qui numquam antea praetextatus sum ludus facio et praetextatus volitaris patior sum homo impurus atque non modo facies sed etiam oculus tuus dignus


hic cum a domo profectus Placentiae forte consedisset, paucis post annis in eam civitatem—nam tum erat —ascendit. prius enim Gallus, dein Gallicanus, extremo Placentinus haberi coeptus est.

hic cum ab domus proficiscor placentia fors consido paucus post annus in is civitas nam tum sum ascendo prior enim gallus deinde gallicanus exter placentinus habeo coepio sum


ego Antonium conlegam cupidum provinciae, multa in re publica molientem patientia atque obsequio meo mitigavi. ego provinciam Galliam senatus auctoritate exercitu et pecunia instructam et ornatam, quam cum Antonio commutavi, quod ita existimabam tempora rei publicae ferre, in contione deposui reclamante populo Romano. ego L. Catilinam caedem senatus, interitum urbis non obscure sed palam molientem egredi ex urbe iussi ut, a quo legibus non poteramus, moenibus tuti esse possemus. ego tela extremo mense consulatus mei intenta iugulis civitatis de coniuratorum nefariis manibus extorsi. ego faces iam accensas ad huius urbis incendium comprehendi, protuli, exstinxi.

ego antonius collega cupidus provincia multus in res publicus molior patientia atque obsequium meus mitigo ego provincia gallia senatus auctoritas exercitus et pecunia instruo et orno quam cum antonius commuto qui ita existimo tempus res publicus fero in contio depono reclamo populus romanus ego l catilina caedes senatus interitus urbs non obscurus sed palam molior egredior ex urbs iubeo ut ab quo lex non possum moenia tueor sum possum ego telum exter mensis consulatus meus intendo iugulis civitas de coniurati nefarius manus extorqueo ego fax iam accendo ad hic urbs incendium comprehendo profero exstinguo


an tum eras consul cum in Palatio mea domus ardebat non casu aliquo sed ignibus iniectis instigante te? ecquod in hac urbe maius umquam incendium fuit cui non consul subvenerit? at tu illo ipso tempore apud socrum tuam prope a meis aedibus, cuius domum ad meam domum exhauriendam patefeceras, sedebas non exstinctor sed auctor incendi et ardentis faces furiis Clodianis paene ipse consul ministrabas. an vero reliquo tempore consulem te quisquam duxit, quisquam tibi paruit, quisquam in curiam venienti adsurrexit, quisquam consulenti respondendum putavit? numerandus est ille annus denique in re publica, cum obmutuisset senatus, iudicia conticuissent, maererent boni, vis latrocini vestri tota urbe volitaret neque civis unus ex civitate sed ipsa civitas tuo et Gabini sceleri furorique cessisset?

an tum sum consul cum in palatium meus domus ardeo non casus aliquis sed ignis injacio instigo tu ecqui in hic urbs magnus umquam incendium sum qui non consul subvenio at tu ille ipse tempus apud socer tuus prope ab meus aedes qui domus ad meus domus exhaurio patefacio sedeo non exstinctor sed auctor incendo et ardeo fax furia clodianus paene ipse consul ministro an verus reliquus tempus consul tu quisquam duco quisquam tu pareo quisquam in curia venio assurgo quisquam consulo respondeo puto numero sum ille annus denique in res publicus cum obmutesco senatus iudicium contaceo maereo bonus volo latrocinium vester totus urbs volito neque civis unus ex civitas sed ipse civitas tuus et gabinus scelus furor cedo


putavi austerum hominem, putavi tristem, putavi gravem, sed video adulterum, video ganeonem, video parietum praesidio, video amicorum sordibus, video tenebris occultantem libidines suas. putavi gravem, video adulterum, video ganeonem.

puto austerus homo puto tristis puto gravis sed video adulter video ganeo video paries praesidium video amicus sordes video tenebrae occulto libido suus puto gravis video adulter video ganeo


quid est negare ausus aut potius quid non confessus?

quis sum nego audeo aut potis quis non confiteor


tune etiam mentionem facies consulatus aut te fuisse Romae consulem dicere audebis? quid? tu in lictoribus et in toga praetexta esse consulatum putas? quae ornamenta etiam in Sex. Clodio te consule esse voluisti, his tu, Clodiane canis, insignibus consulatum declarari putas? animo consulem esse oportet, consilio, fide, gravitate, vigilantia, cura, toto denique munere consulatus omni officio tuendo, maximeque, id quod vis nominis ipsa praescribit, rei publicae consulendo. an ego consulem esse putem qui senatum esse in re publica non putavit, et sine eo consilio consulem numerem, sine quo Romae ne reges quidem esse potuerunt? etenim illa iam omitto. Cum servorum dilectus haberetur in foro, arma in templum Castoris luce et palam comportarentur, id autem templum sublato aditu revolsis gradibus a coniuratorum reliquiis atque a Catilinae praevaricatore quondam, tum ultore, armis teneretur, cum equites Romani relegarentur, viri boni lapidibus e foro pellerentur, senatui non solum iuvare rem publicam sed ne lugere quidem liceret, cum civis is quem hic ordo adsentiente Italia cunctisque gentibus conservatorem patriae iudicarat nullo iudicio, nulla lege, nullo more servitio atque armis pelleretur, non dicam auxilio vestro, quod vere licet dicere, sed certe silentio: tum Romae fuisse consules quisquam existimabit?

tu etiam mentio facies consulatus aut tu sum roma consul dico audeo quis tu in lictor et in toga praetexo sum consulatus puto qui ornamentum etiam in sex claudius tu consul sum volo hic tu clodianus canis insignis consulatus declararis puto animus consul sum oportet consilium fides gravitas vigilo cura totus denique munus consulatus omnis officium tueor magnus is qui volo nomen ipse praescribo res publicus consulo an ego consul sum puto qui senatus sum in res publicus non puto et sine is consilium consul numero sine quo roma ne rex quidem sum possum etenim ille iam omitto cos servus delectus habeo in forum arma in templum castor lux et palam comporto is autem templum tollo aditus revello gradus ab coniurati reliquiae atque ab catilina praevaricator quondam tum ultor arma teneo cum eques romanus relego vir bonus lapis e forum pello senatus non solus iuvaris res publicus sed ne lugeo quidem licet cum civis is qui hic ordo adsentio italia cunctus gens conservator patria judico nullus iudicium nullus lex nullus mos servitium atque arma pello non dico auxilium vester qui verus licet dico sed certus silentium tum roma sum consul quisquam existimo


ergo his fundamentis positis consulatus tui triduo post inspectante et tacente te a fatali portento prodigioque rei publicae lex Aelia et Fufia eversa est, propugnacula murique tranquillitatis atque oti; conlegia non ea solum quae senatus sustulerat restituta, sed innumerabilia quaedam nova ex omni faece urbis ac servitio concitata. ab eodem homine in stupris inauditis nefariisque versato vetus illa magistra pudoris et modestiae censura sublata est, cum tu interim, bustum rei publicae, qui te consulem tum Romae dicis fuisse, verbo numquam significaris sententiam tuam tantis in naufragiis civitatis.

ergo hic fundamentum pono consulatus tuus triduum post inspecto et taceo tu ab fatal portendo prodigium res publicus lex aelia et fufius everro sum propugnaculum murus tranquillitas atque otium collegium non is solus qui senatus tollo restituo sed innumerabilis quidam novo ex omnis faex urbs atque servitium concito ab idem homo in stuprum inaudio nefarius verso vetus ille magistro pudor et modestia censeo tollo sum cum tu interim bustum res publicus qui tu consul tum roma dico sum verbum numquam significaris sententia tuus tantus in naufragium civitas


quaere ex familiari tuo Graeco illo poeta; probabit genus ipsum et agnoscet neque te nihil sapere mirabitur. at in altero illo, inquit, haeres: concedat laurea laudi. immo me hercule habeo tibi gratiam; haererem enim nisi tu me expedisses. nam, cum tu timidus ac tremens tuis ipse furacissimis manibus detractam e cruentis fascibus lauream ad portam Esquilinam abiecisti, iudicasti non modo amplissimae sed etiam minimae laudi lauream concessisse. atque ista oratione hoc tamen intellegi, scelerate, vis, Pompeium inimicum mihi isto versu esse factum, ut, si versus mihi nocuerit, ab eo quem is versus offenderit videatur mihi pernicies esse quaesita.

quaero ex familiaris tuus graecum ille poeta probo genus ipse et agnosco neque tu nihil sapio miro at in alter ille inquam haereo concedo laureus laus immo ego herculis habeo tu gratia haereo enim nisi tu ego expedio nam cum tu timidus atque tremo tuus ipse furax manus detraho e cruentus fascis laurea ad porta esquilina abicio iudico non modo amplus sed etiam minimus laus laurea concedo atque iste oratio hic tamen intellego scelero volo pompejus inimicus ego iste verro sum facio ut si verro ego noceo ab is qui is verro offendo video ego pernicies sum quaero


te tua illa nescio quibus a terris apportata mater pecudem ex alvo, non hominem effuderit. quae te beluam ex utero, non hominem fudit.

tu tuus ille nescio qui ab terra apporto mater pecus ex alvus non homo effundo qui tu belua ex uterus non homo fundo


A te Iovis Urii fanum antiquissimum barbarorum sanctissimumque direptum est. tua scelera di immortales in nostros milites expiaverunt; qui cum novo genere morbi adfligerentur neque se recreare quisquam posset, qui semel incidisset, dubitabat nemo quin violati hospites, legati necati, pacati atque socii nefario bello lacessiti, fana vexata hanc tantam efficerent vastitatem. cognoscis ex particula parva scelerum et crudelitatis tuae genus universum.

ab tu iuppiter urii fanum antiquus barbarus sancio disrepo sum tuus scelus deus immortalis in noster miles expio qui cum novo genus morbus affligo neque sui recrearis quisquam possum qui semel incido dubito nemo quin violo hospes legatus neco pacatum atque socius nefarius bellum lacesso fanum vexo hic tantus efficio vastitas cognosco ex particula parvus scelus et crudelitas tuus genus universus


an vero tu parum putas investigatas esse a nobis labis imperi tui stragisque provinciae? quas quidem nos non vestigiis odorantes ingressus tuos sed totis volutationibus corporis et cubilibus persecuti sumus. notata a nobis sunt et prima illa scelera in adventu cum, accepta pecunia a Dyrrachinis ob necem hospitis tui Platoris, eius ipsius domum devertisti cuius sanguinem addixeras, eumque servis symphoniacis et aliis muneribus acceptis timentem multumque dubitantem confirmasti et Thessalonicam fide tua venire iussisti. quem ne maiorum quidem more supplicio adfecisti, cum miser ille securibus hospitis sui cervices subicere gestiret, sed ei medico quem tecum tu eduxeras imperasti ut venas hominis incideret;

an verus tu parum puto investigo sum ab nos lo imperium tuus strages provincia qui quidem nos non vestigium odoro ingredior tuus sed totus volutatio corpus et cubilis persequor sum noto ab nos sum et primus ille scelus in advenio cum accipio pecunia ab dyrrachini ob nex hospes tuus plator is ipse domus deverto qui sanguis addico is servio symphoniacus et alius munus accipio timeo multus dubito confirmo et thessalonica fides tuus venio jubeo qui ne magnus quidem mos supplicium afficio cum miser ille securis hospes suus cervix subicio gestio sed is medico qui tu tu educo impero ut vena homo incido


an, cum proficiscebamini paludati in provincias vel emptas vel ereptas, consules vos quisquam putavit? itaque, credo, si minus frequentia sua vestrum egressum ornando atque celebrando, at ominibus saltem bonis ut consules, non tristissimis ut hostes aut proditores prosequebantur.

an cum proficisco paludatus in provincia vel emo vel eripio consul tu quisquam puto itaque credo si paruus frequentia suus vester egredior orno atque celebro at omen saltem bonus ut consul non tristis ut hostis aut proditor prosequor


tu luctum senatus, tu desiderium equestris ordinis, tu squalorem Italiae, tu curiae taciturnitatem annuam, tu silentium perpetuum iudiciorum ac fori, tu cetera illa in maledicti loco pones quae meus discessus rei publicae volnera inflixit? qui si calamitosissimus fuisset, tamen misericordia dignior quam contumelia et cum gloria potius esse coniunctus quam cum probro putaretur, atque ille dolor meus dumtaxat, vestrum quidem scelus ac dedecus haberetur. Cum vero—forsitan hoc quod dicturus sum mirabile auditu esse videatur, sed certe id dicam quod sentio—cum tantis a vobis, patres conscripti, beneficiis adfectus sim tantisque honoribus, non modo illam calamitatem esse non duco sed, si quid mihi potest a re publica esse seiunctum, quod vix potest, privatim ad meum nomen augendum, optandam duco mihi fuisse illam expetendamque fortunam.

tu luctus senatus tu desiderium equester ordo tu squalor italia tu curia taciturnitas annuo tu silentium perpetuus iudicium atque forum tu ceterus ille in maledico locus pono qui meus discedo res publicus vulnero infligo qui si calamitosus sum tamen misericordia dignus quam contumelia et cum gloria potis sum conjungo quam cum probrum puto atque ille dolor meus dumtaxat vester quidem scelus atque dedecus habeo cos verus forsitan hic qui dico sum mirabilis auditus sum video sed certus is dico qui sentio cum tantus ab tu pater conscribo beneficium affectus sum tantus honor non modo ille calamitas sum non duco sed si quis ego possum ab res publicus sum sejungo qui vix possum privatim ad meus nomen augeo opto duco ego sum ille expeto fortuna


pro di inmortales! qui hic inluxit dies mihi quidem, patres conscripti, peroptatus, ut hoc portentum huius loci, monstrum urbis, prodigium civitatis viderem!

pro deus inmortal qui hic inluceo dies ego quidem pater conscribo peroptato ut hic portendo hic locus monstrum urbs prodigium civitas video


quin tu me vides qui, ex qua provincia T. Flamininus, L. Paulus, Q. Metellus, T. Didius, innumerabiles alii levitate et cupiditate commoti triumpharunt, ex ea sic redii ut ad portam Esquilinam Macedonicam lauream conculcarim, ipse cum hominibus quindecim male vestitis ad portam Caelimontanam sitiens pervenerim; quo in loco mihi libertus praeclaro imperatori domum ex hac die biduo ante conduxerat; quae vacua si non fuisset, in campo Martio mihi tabernaculum conlocassem. nummus interea mihi, Caesar, neglectis ferculis triumphalibus domi manet et manebit. rationes ad aerarium continuo, sicut tua lex iubebat, detuli, neque alia ulla in re legi tuae parui. quas rationes si cognoris, intelleges nemini plus quam mihi litteras profuisse. ita enim sunt perscriptae scite et litterate ut scriba ad aerarium qui eas rettulit perscriptis rationibus secum ipse caput sinistra manu perfricans commurmuratus sit: ratio quidem hercle apparet, argentum οἴχεται. hac tu oratione non dubito quin illum iam escendentem in currum revocare possis.

quin tu ego video qui ex qui provincia t flamininus l paulus q metellus t didius innumerabilis alius levitas et cupiditas commoveo triumpho ex is sic redeo ut ad porta esquilina macedonicus laurea conculco ipse cum homo quindecim malus vestio ad porta caelimontanus sitio pervenio quo in locus ego libertus praeclarus imperator domus ex hic dies biduus ante conduco qui vacuus si non sum in campus martius ego tabernaculum conloco nummus interea ego caesar neglego ferculis triumphalis domus maneo et maneo ratio ad aerarius continuo sicut tuus lex jubeo defero neque alius ullus in res lego tuus paruus qui ratio si cogo intellego nemo multus quam ego littera prosum ita enim sum perscribo scio et litteratus ut scriba ad aerarius qui is refero perscribo ratio sui ipse caput sinistra manus perfrico commurmuro sum ratio quidem hercules appareo argentum hic tu oratio non dubito quin ille iam escendo in currus revocaris possum


me Q. Catulus, princeps huius ordinis et auctor publici consili, frequentissimo senatu parentem patriae nominavit. mihi hic vir clarissimus qui propter te sedet, L. Gellius, his audientibus civicam coronam deberi a re publica dixit. mihi togato senatus non ut multis bene gesta, sed ut nemini conservata re publica, singulari genere supplicationis deorum immortalium templa patefecit. ego cum in contione abiens magistratu dicere a tribuno pl. prohiberer quae constitueram, cumque is mihi tantum modo ut iurarem permitteret, sine ulla dubitatione iuravi rem publicam atque hanc urbem mea unius opera esse salvam.

ego q catulus princeps hic ordo et auctor publicus consilium frequens senatus parens patria nomino ego hic vir clarus qui propter tu sedeo l gellius hic audio civica corona debeo ab res publicus dico ego togatus senatus non ut multus bene gero sed ut nemo conservo res publicus singularis genus supplicatio deus immortalis templum patefacio ego cum in contio abeo magistratus dico ab tribunus pl prohibeo qui constituo cum is ego tantus modo ut iuraris permitto sine ullus dubitatio juro res publicus atque hic urbs meus unus opus sum salvus


equidem dicam ex animo, patres conscripti, quod sentio, et quod vobis audientibus saepe iam dixi. si mihi numquam amicus C. Caesar fuisset, si semper iratus, si semper aspernaretur amicitiam meam seque mihi implacabilem inexpiabilemque praeberet, tamen ei, cum tantas res gessisset gereretque cotidie, non amicus esse non possem; cuius ego imperium, non Alpium vallum contra ascensum transgressionemque Gallorum, non Rheni fossam gurgitibus illis redundantem Germanorum immanissimis gentibus obicio et oppono;

equidem dico ex animus pater conscribo qui sentio et qui tu audio saepe iam dico si ego numquam amicus que caesar sum si semper irascor si semper aspernor amicitia meus sequor ego implacabilis inexpiabilis praebeo tamen is cum tantus res gero gero cottidie non amicus sum non possum qui ego imperium non alpis valles contra ascensus transgressio gallus non rhenus fodio gurges ille redundo germanus immanis gens obicio et oppono


sed idem casus illum ignarum quid profiteretur, cum se philosophum esse diceret, istius impurissimae atque intemperantissimae pecudis caeno et sordibus inquinavit.

sed idem casus ille ignarus quis profiteor cum sui philosophus sum dico iste impurus atque intempero pecus caenum et sordes inquino


mihi populus Romanus universus illa in contione non unius diei gratulationem sed aeternitatem immortalitatemque donavit, cum meum ius iurandum tale atque tantum iuratus ipse una voce et consensu approbavit. quo quidem tempore is meus domum fuit e foro reditus ut nemo, nisi qui mecum esset, civium esse in numero videretur. atque ita est a me consulatus peractus ut nihil sine consilio senatus, nihil non approbante populo Romano egerim, ut semper in rostris curiam, in senatu populum defenderim, ut multitudinem cum principibus, equestrem ordinem cum senatu coniunxerim. exposui breviter consulatum meum.

ego populus romanus universus ille in contio non unus dies gratulatio sed aeternitas immortalitas dono cum meus ius iuro talis atque tantus juro ipse unus vox et consensus approbo quo quidem tempus is meus domus sum e forum redeo ut nemo nisi qui ego sum civis sum in numerus video atque ita sum ab ego consulatus perago ut nihil sine consilium senatus nihil non approbo populus romanus ago ut semper in rostrum curia in senatus populus defendo ut multitudo cum princeps equester ordo cum senatus conjungo expono brevis consulatus meus


mihi vero ipsi coram genero meo, propinquo tuo quae dicere ausus es? egere sordidissime Gabinium, sine provincia stare non posse, spem habere a tribuno pl., si sua consilia cum illo coniunxisset, a senatu quidem desperasse; huius te cupiditati obsequi, sicuti ego fecissem in conlega meo; nihil esse quod praesidium consulum implorarem; sibi quemque consulere oportere. atque haec dicere vix audeo; vereor ne qui sit qui istius insignem nequitiam frontis involutam integumentis nondum cernat; dicam tamen. ipse certe agnoscet et cum aliquo dolore flagitiorum suorum recordabitur.

ego verus ipse coram gener meus propinquo tuus qui dico audeo sum ago sordidus gabinius sine provincia sto non possum spes habeo ab tribunus pl si suus consilium cum ille conjungo ab senatus quidem despero hic tu cupiditas obsequor sicut ego facio in collega meus nihil sum qui praesidium consul imploraris sui quisque consulo oportet atque hic dico vix audeo vereor ne qui sum qui iste insignis nequitia frons involvo integumentum nondum cerno dico tamen ipse certus agnosco et cum aliquis dolor flagitium suus recordor


sed praeterita mitto. me ut Cn. Pompeius omnibus studiis suis, laboribus, vitae periculis complexus est, cum municipia pro me adiret, Italiae fidem imploraret, P. Lentulo consuli, auctori salutis meae, frequens adsideret, senatus sententiam praestaret, in contionibus non modo se defensorem salutis meae sed etiam supplicem pro me profiteretur, huius voluntatis eum quem multum posse intellegebat, mihi non inimicum esse cognorat, socium sibi et adiutorem, C. Caesarem, adiunxit. iam vides me tibi non inimicum sed hostem, illis quos describis non modo non iratum sed etiam amicum esse debere; quorum alter, id quod meminero, semper aeque mihi amicus fuit ac sibi, alter, id quod obliviscar, sibi aliquando amicior quam mihi.

sed praetereo mitto ego ut cn pompejus omnis studium suus labor vita periculum complexus sum cum municipium pro ego adeo italia fides imploro p lentulus consul auctor salus meus frequens assideo senatus sententia praesto in contio non modo sui defensor salus meus sed etiam supplex pro ego profiteor hic voluntas is qui multus possum intellego ego non inimicus sum cognosco socius sui et adiutor que caesaris adjungo iam video ego tu non inimicus sed hostis ille qui describo non modo non irascor sed etiam amicus sum debeo qui alter is qui memini semper aequus ego amicus sum atque sui alter is qui obliviscor sui aliquando amicus quam ego


sed perge porro. nam si illud meum turbulentissimum tempus tuo tranquillissimo praestat, quid conferam reliqua quae in te dedecoris plena fuerunt, in me dignitatis?

sed pergo porro nam si ille meus turbulentus tempus tuus tranquillus praesto quis confero reliquus qui in tu dedecor plenus sum in ego dignitas


quos si reprehendis quod cupidi coronae laureae fuerint, cum bella aut parva aut nulla gessissent, tu tantis nationibus subactis, tantis rebus gestis minime fructum laborum tuorum, praemia periculorum, virtutis insignia contemnere debuisti. neque vero contempsisti, sis licet Themista sapientior, sed os tuum ferreum senatus convicio verberari noluisti.

qui si reprehendo qui cupidus corona laurea sum cum bellum aut parvus aut nullus gero tu tantus natio subigo tantus res gero paruus fructus labor tuus praemium periculum virtus insigne contemno debeo neque verus contemno sum licet themista sapio sed os tuus ferreus senatus convicior verberaris nolo


o tenebrae, o lutum, o sordes, o paterni generis oblite, materni vix memor! ita nescio quid istuc fractum, humile, demissum, sordidum, inferius etiam est quam ut Mediolanensi praecone, avo tuo, dignum esse videatur. L. Crassus, homo sapientissimus nostrae civitatis, specillis prope scrutatus est Alpis ut, ubi hostis non erat, ibi triumphi causam aliquam quaereret; eadem cupiditate vir summo ingenio praeditus, C. Cotta, nullo certo hoste flagravit. Eorum neuter triumphavit, quod alteri illum honorem conlega, alteri mors peremit. inrisa est abs te paulo ante M. Pisonis cupiditas triumphandi, a qua te longe dixisti abhorrere. qui etiam si minus magnum bellum gesserat, ut abs te dictum est, tamen istum honorem contemnendum non putavit. tu eruditior quam Piso, prudentior quam Cotta, abundantior consilio, ingenio, sapientia quam Crassus, ea contemnis quae illi idiotae, ut tu appellas, praeclara duxerunt.

o tenebra o lutum o sordeo o paternus genus obliviscor maternus vix memor ita nescio quis iste frango humilis demitto sordidus inferus etiam sum quam ut mediolanensis praeco avus tuus dignus sum video l crassus homo sapio noster civitas specillum prope scrutor sum alpis ut ubi hostis non sum ibi triumphus causa aliqui quaero idem cupiditas vir superus ingenium praeditus que cotta nullus certus hostis flagro eos neuter triumpho qui alter ille honor collega alter mors peremo irrideo sum abs tu paulus ante m piso cupiditas triumpho ab qui tu longus dico abhorreo qui etiam si paruus magnus bellum gero ut abs tu dico sum tamen iste honor contemno non puto tu erudio quam piso prudens quam cotta abundo consilium ingenium sapientia quam crassus is contemno qui ille idiota ut tu appello praeclarus duco


solet enim in disputationibus suis oculorum et aurium delectationi abdominis voluptates anteferre. nam quod vobis iste tantum modo improbus, crudelis, olim furunculus, nunc vero etiam rapax, quod sordidus, quod contumax, quod superbus, quod fallax, quod perfidiosus, quod impudens, quod audax esse videatur, nihil scitote esse luxuriosius, nihil libidinosius, nihil protervius, nihil nequius. luxuriem autem nolite in isto hanc cogitare.

soleo enim in disputatio suus oculus et auris delectatio abdomen voluptas antefero nam qui tu iste tantus modo improbus crudelis olim furunculus nunc verus etiam rapax qui sordidus qui contumax qui superbus qui fallax qui perfidiosus qui impudens qui audax sum video nihil scio sum luxuriosus nihil libidinosus nihil protervus nihil nequius luxurio autem nolo in iste hic cogito


quae cum ita sint—non enim dubito quin, cum haec quae excellunt me nosse videas, non existimes mediam illam partem et turbam flagitiorum tuorum mihi esse inauditam— nihil est quod me hortere, nihil est quod invites; admoneri me satis est. admonebit autem nemo alius nisi rei publicae tempus, quod mihi quidem magis videtur quam tu umquam arbitratus es appropinquare. ecquid vides, ecquid sentis, lege iudiciaria lata, quos posthac iudices simus habituri? neque legetur quisquis voluerit, nec quisquis noluerit non legetur; nulli conicientur in illum ordinem, nulli eximentur; non ambitio ad gratiam, non iniquitas ad aemulationem conitetur; iudices iudicabunt ei quos lex ipsa, non quos hominum libido delegerit. quod cum ita sit, mihi crede, neminem invitum invitabis; res ipsa et rei publicae tempus aut me ipsum, quod nolim, aut alium quempiam aut invitabit aut dehortabitur.

qui cum ita sum non enim dubito quin cum hic qui excello ego nosco video non existimo medius ille pars et turba flagitium tuus ego sum inaudio nihil sum qui ego hortor nihil sum qui invito admoneo ego satis sum admoneo autem nemo alius nisi res publicus tempus qui ego quidem magis video quam tu umquam arbitror sum appropinquo ecquis video ecquis sentio lex judiciarius fero qui posthac iudex sum habeo neque lego quisquis volo neque quisquis nolo non lego nullus conicio in ille ordo nullus eximo non ambitio ad gratia non iniquitas ad aemulatio conitor iudex iudico is qui lex ipse non qui homo libido deligo qui cum ita sum ego credo nemo invitus invito res ipse et res publicus tempus aut ego ipse qui nolo aut alius qui aut invito aut dehortor


perturbatio istum mentis et quaedam scelerum offusa caligo et ardentes Furiarum faces excitaverunt.

perturbatio iste mens et quidam scelus offundo caligo et ardeo furiaris fax excito


non est integrum Cn. Pompeio consilio iam uti tuo; erravit enim; non gustarat istam tuam philosophiam; ter iam homo stultus triumphavit. Crasse, pudet me tui. quid est quod confecto per te formidolosissimo bello coronam illam lauream tibi tanto opere decerni volueris a senatu? P. Servili, Q. Metelle, C. Curio, L. Afrani, cur hunc non audistis tam doctum hominem, tam eruditum, prius quam in istum errorem induceremini? C. ipsi Pomptino, necessario meo, iam non est integrum; religionibus enim susceptis impeditur. O stultos Camillos, Curios, Fabricios, Calatinos, Scipiones, Marcellos, maximos! o amentem Paulum, rusticum Marium, nullius consili patres horum amborum consulum, qui triumpharint!

non sum integer cn pompejus consilium iam uti tuus erro enim non gusto iste tuus philosophia ter iam homo stultus triumpho crassus pudeo ego tuus quis sum qui conficio per tu formidulosus bellum corona ille laurea tu tantus opus decerno volo ab senatus p servilis q metellus que curius l afranius cur hic non audio tam doceo homo tam erudio prior quam in iste error induco que ipse pomptinus necessarius meus iam non sum integer religio enim suscipio impedio o stultus camillus curiatii fabricius calatinus scipio marcellus magnus o amens paulis rusticus marius nullus consilium pater hic ambo consul qui triumpho


di immortales! idne ego optarem ut inimicus meus ea qua nemo umquam ignominia notaretur, ut senatus is qui in eam iam benignitatis consuetudinem venit ut eos qui bene rem publicam gesserint novis honoribus adficiat et numero dierum et genere verborum, huius unius litteris nuntiantibus non crederet, postulantibus denegaret? his ego rebus pascor, his delector, his perfruor, quod de vobis hic ordo opinatur non secus ac de acerrimis hostibus, quod vos equites Romani, quod ceteri ordines, quod cuncta civitas odit, quod nemo bonus, nemo denique civis est, qui modo se civem esse meminerit, qui vos non oculis fugiat, auribus respuat, animo aspernetur, recordatione denique ipsa consulatus vestri perhorrescat.

deus immortalis is ego optaris ut inimicus meus is qui nemo umquam ignominia noto ut senatus is qui in is iam benignitas consuetudo venio ut is qui bene res publicus gero novus honor afficio et numerus dies et genus verbum hic unus littera nuntio non credo postulo denego hic ego res pasco hic delecto hic perfruor qui de tu hic ordo opinor non secus atque de acer hostis qui tu eques romanus qui ceterus ordo qui cunctus civitas odi qui nemo bonus nemo denique civis sum qui modo sui civis sum memini qui tu non oculus fugio auris respuo animus aspernor recordatio denique ipse consulatus vester perhorresco


quid ego illorum dierum epulas, quid laetitiam et gratulationem tuam, quid cum tuis sordidissimis gregibus intemperantissimas perpotationes praedicem? quis te illis diebus sobrium, quis agentem aliquid quod esset libero dignum, quis denique in publico vidit? cum conlegae tui domus cantu et cymbalis personaret, cumque ipse nudus in convivio saltaret; in quo cum illum saltatorium versaret orbem, ne tum quidem fortunae rotam pertimescebat. hic autem non tam concinnus helluo nec tam musicus iacebat in suorum Graecorum foetore et caeno; quod quidem istius in illis rei publicae luctibus quasi aliquod Lapitharum aut Centaurorum convivium ferebatur; in quo nemo potest dicere utrum iste plus biberit an vomuerit an effuderit.

quis ego ille dies epulae quis laetitia et gratulatio tuus quis cum tuus sordidus grex intempero perpotatio praedico quis tu ille dies sobrius quis ago aliquis qui sum liber dignus quis denique in publicus video cum collega tuus domus cantus et cymbal persono cum ipse nudus in convivium saltaret in quo cum ille saltatorius verso orbis ne tum quidem fortuna rota pertimesco hic autem non tam concinnus helluo neque tam musicus iaceo in suus graecum foetor et caenum qui quidem iste in ille res publicus luctus quasi aliqui lapitharis aut centaurus convivium fero in quo nemo possum dico utrum iste multus bibo an vomo an effundo