Pro Cn. Plancio

CC BY 4.0 (estate-derived fields); included text keeps its per-record source license

Reuse requires the attribution line above (CC BY 4.0). Text records carry their own license_id; only open-display licenses appear in this file.

Licensed lexica and citation-only authorities are excluded from bulk dumps by construction — cite the authority, never reprint it.


vide nunc caliginem temporum illorum. cum ipsa paene insula mihi sese obviam ferre vellet, praetor ille, eiusdem tribuni pl. contionibus propter eandem rei publicae causam saepe vexatus, nihil amplius dico nisi me in Siciliam venire noluit. quid dicam? C. Vergilio, tali civi et viro, benivolentiam in me, memoriam communium temporum, pietatem, humanitatem, fidem defuisse? nihil, iudices, est eorum sed, quam tempestatem nos vobiscum non tulissemus, metuit ut eam ipse posset opibus suis sustinere. tum consilio repente mutato Brundisium terra petere contendi; nam maritimos cursus praecludebat hiemis magnitudo.

video nunc caligo tempus ille cum ipse paene insula ego sui obvius fero volo praetor ille idem tribunus pl contio propter idem res publicus causa saepe vexo nihil amplus dico nisi ego in sicilia venio nolo quis dico que vergilius talis cieo et vir benevolentia in ego memoria communis tempus pietas humanitas fides desum nihil iudex sum is sed quam tempestas nos tu non fero metuo ut is ipse possum ops suus sustineo tum consilium repens muto brundisium terra peto contendo nam maritimus curro praecludo hiems magnitudo


haec populi oratio est, mea vero, Laterensis, haec: qua re victus sis non debere iudicem quaerere, modo ne largitione sis victus. nam si, quotienscumque praeteritus erit is qui non debuerit praeteriri, totiens oportebit eum qui factus erit condemnari, nihil iam est quod populo supplicetur, nihil quod diribitio, nihil quod renuntiatio suffragiorum exspectetur. simul ut qui sint professi videro, dicam:

hic populus oratio sum meus verus laterensis hic qui res vinco sum non debeo judico quaero modo ne largitio sum vinco nam si quotienscumque praetereo sum is qui non debeo praetereo totiens oportet is qui facio sum condemnaris nihil iam sum qui populus supplico nihil qui diribitio nihil qui renuntiatio suffragium exspecto simul ut qui sum profiteor video dico


non enim, si aut Plancius ita vixit ut offenderet sciens neminem, aut tu ita errasti ut eos ederes imprudens, ut nos invito te tamen ad iudices non ad carnifices veniremus, idcirco ista editio per se non acerba est.

non enim si aut plancius ita vivo ut offendo scio nemo aut tu ita erro ut is edo imprudens ut nos invito tu tamen ad iudex non ad carnifex venio idcirco iste editio per sui non acerbus sum


neque ego nunc consilium reprehendo tuum quod non eas tribus quibus erat hic maxime notus edideris, sed a te doceo consilium non servatum senatus. etenim quis te tum audiret illorum, aut quid diceres? sequestremne Plancium? respuerent aures, nemo agnosceret, repudiarent. an gratiosum? illi libenter audirent, nos non timide confiteremur. noli enim putare, Laterensis, legibus istis quas senatus de ambitu sanciri voluerit id esse actum ut suffragatio, ut observantia, ut gratia tolleretur. semper fuerunt viri boni qui apud tribulis suos gratiosi esse vellent;

neque ego nunc consilium reprehendo tuus qui non is tres qui sum hic magnus notus edo sed ab tu doceo consilium non servo senatus etenim quis tu tum audio ille aut quis dico sequestro plancius respuo auris nemo agnosco repudio an gratiosus ille libet audio nos non timidus confiteor nolo enim puto laterensis lex iste qui senatus de ambitus sancio volo is sum ago ut suffragatio ut observo ut gratia tollo semper sum vir bonus qui apud tribulis suus gratiosus sum volo


hunc tu vitae splendorem maculis aspergis istis? iacis adulteria, quae nemo non modo nomine sed ne suspicione quidem possit agnoscere. bimaritum appellas, ut verba etiam fingas, non solum crimina. ductum esse ab eo in provinciam aliquem dicis libidinis causa, quod non crimen est, sed impunitum in maledicto mendacium; raptam esse mimulam, quod dicitur Atinae factum a iuventute vetere quodam in scaenicos iure maximeque oppidano.

hic tu vita splendor maculis aspergis iste jacio adulterium qui nemo non modo nomen sed ne suspicio quidem possum agnosco bimaritus appello ut verbum etiam fingo non solus crimen duco sum ab is in provincia aliquis dico libido causa qui non crimen sum sed impunis in maledico mendacium rapio sum mimula qui dico atina facio ab iuventus veto quidam in scaenicus ius magnus oppidanus


quaeris quid potuerit amplius adsequi Plancius, si Cn. Scipionis fuisset filius. magis aedilis fieri non potuisset, sed hoc praestaret, quod ei minus invideretur. etenim honorum gradus summis hominibus et infimis sunt pares, gloriae dispares. quis nostrum se dicit M'. Curio, quis C. Fabricio, quis C. Duellio parem, quis A. Atilio Calatino, quis Cn. et P. Scipionibus, quis Africano, Marcello, maximo? tamen eosdem sumus honorum gradus quos illi adsecuti. etenim in virtute multi sunt adscensus, ut is maxime gloria excellat qui virtute plurimum praestet; honorum populi finis est consulatus; quem magistratum iam octingenti fere consecuti sunt. Horum, si diligenter quaeres, vix decimam partem reperies gloria dignam. sed nemo umquam sic egit ut tu: cur iste fit consul? quid potuit amplius, si L. Brutus esset, qui civitatem dominatu regio liberavit? honore nihil amplius, laude multum. sic igitur Plancius nihilo minus quaestor est factus et tribunus pl. et aedilis quam si esset summo loco natus, sed haec pari loco orti sunt innumerabiles alii consecuti.

quaero quis possum amplus assequor plancius si cn scipio sum filius magis aedilis fio non possum sed hic praesto qui is paruus invideo etenim honor gradus summus homo et infimus sum par gloria disparis quis nos sui dico m curius quis que fabricius quis que duellius par quis ab atilius calatinus quis cn et p scipio quis africanus marcellus maximus tamen idem sum honor gradus qui ille adsequor etenim in virtus multus sum adscensus ut is magnus gloria excello qui virtus multus praesto honor populus finis sum consulatus qui magistratus iam octingenti fere consequor sum horus si diligenter quaero vix decimus pars reperio gloria dignus sed nemo umquam sic ago ut tu cur iste fio consul quis possum amplus si l brutus sum qui civitas dominor regius libero honor nihil amplus laus multus sic igitur plancius nihilum paruus quaestor sum facio et tribunus pl et aedilis quam si sum superus locus nascor sed hic par locus orior sum innumerabilis alius consequor


O acerbam mihi, iudices, memoriam temporis illius et loci, cum hic in me incidit, cum complexus est conspersitque lacrimis nec loqui prae maerore potuit! O rem cum auditu crudelem tum visu nefariam! o reliquos omnis dies noctesque eas quibus iste a me non recedens Thessalonicam me in quaestoriumque perduxit! hic ego nunc de praetore Macedoniae nihil dicam amplius nisi eum et civem optimum semper et mihi amicum fuisse, sed eadem timuisse quae ceteros; Cn. Plancium fuisse unum, non qui minus timeret sed, si acciderent ea quae timerentur, mecum ea subire et perpeti vellet.

o acerbus ego iudex memoria tempus ille et locus cum hic in ego incido cum complexus sum conspergo lacrima neque loquor prae maeror possum o res cum auditus crudelis tum video nefarius o reliquus omnis dies nox is qui iste ab ego non recedo thessalonica ego in quaestorius perduco hic ego nunc de praetor macedonia nihil dico amplus nisi is et civis bonus semper et ego amicus sum sed idem timeo qui ceterus cn plancius sum unus non qui paruus timeo sed si accido is qui timeo ego is subeo et perpetior volo


quae enim umquam Plancio vox fuit contumeliae potius quam doloris? quid est autem umquam questus nisi cum a sociis et a se iniuriam propulsaret? cum senatus impediretur quo minus, id quod hostibus semper erat tributum, responsum equitibus Romanis redderetur, omnibus illa iniuria dolori fuit publicanis, sed eum ipsum dolorem hic tulit paulo apertius. communis ille sensus in aliis fortasse latuit; hic, quod cum ceteris animo sentiebat, id magis quam ceteri et voltu promptum habuit et lingua.

qui enim umquam plancius vox sum contumelia potis quam dolor quis sum autem umquam queror nisi cum ab socius et ab sui iniuria propulso cum senatus impedio quo paruus is qui hostis semper sum tribuo responsum eques romanus reddo omnis ille iniuria dolor sum publicanus sed is ipse dolor hic fero paulus aperio communis ille sensus in alius fortasse lateo hic qui cum ceterus animus sentio is magis quam ceterus et vultus promptus habeo et lingua


etenim si ante reditum meum Cn. Plancio se volgo viri boni, cum hic tribunatum peteret, ultro offerebant, cui nomen meum absentis honori fuisset, ei meas praesentis preces non putas profuisse? an Minturnenses coloni, quod C. Marium e civili ferro atque ex impiis manibus eripuerunt, quod tecto receperunt, quod fessum inedia fluctibusque recrearunt, quod viaticum congesserunt, quod navigium dederunt, quod eum linquentem terram eam quam servarat votis, ominibus lacrimisque prosecuti sunt, aeterna in laude versantur; Plancio, quod me vel vi pulsum vel ratione cedentem receperit, iuverit, custodierit, his et senatui populoque Romano, ut haberent quem reducerent, conservarit, honori hanc fidem, misericordiam, virtutem fuisse miraris?

etenim si ante redeo meus cn plancius sui vulgo vir bonus cum hic tribunatus peto ultro offertor qui nomen meus absum honor sum is meus praesum prex non puto prosum an minturnensis colonus qui que marius e civilis ferrum atque ex impius manus eripio qui tectum recipio qui fatisco inedia fluctus recreo qui viaticus congero qui navigium do qui is linquo terra is quam servo voveo omen lacrima prosequor sum aeternus in laus verso plancius qui ego vel vis pello vel ratio cedo recipio juvo custodio hic et senatus populo romanus ut habeo qui reduco conservo honor hic fides misericordia virtus sum miror


sed tamen haec tibi est prima cum Plancio generis vestri familiaeque contentio, qua abs te vincitur; cur enim non confitear quod necesse est? sed non hic magis quam ego a meis competitoribus et alias et in consulatus petitione vincebar. sed vide ne haec ipsa quae despicis huic suffragata sint. sic enim conferamus. est tuum nomen utraque familia consulare. num dubitas igitur quin omnes qui favent nobilitati, qui id putant esse pulcherrimum, qui imaginibus, qui nominibus vestris ducuntur, te aedilem fecerint? equidem non dubito. sed si parum multi sunt qui nobilitatem ament, num ista est nostra culpa? etenim ad caput et ad fontem generis utriusque veniamus.

sed tamen hic tu sum primus cum plancius genus vester familia contentio qui abs tu vincio cur enim non confiteor qui necesse sum sed non hic magis quam ego ab meus competitor et alius et in consulatus petitio vinco sed video ne hic ipse qui despicio hic suffrago sum sic enim confero sum tuus nomen uter familia consularis num dubito igitur quin omnis qui faveo nobilitas qui is puto sum pulcher qui imago qui nomen vester duco tu aedilis facio equidem non dubito sed si parum multus sum qui nobilitas amo num iste sum noster culpa etenim ad caput et ad fons genus uterque venio


sed ego, Laterensis, caecum me et praecipitem ferri confitear in causa, si te aut a Plancio aut ab ullo dignitate potuisse superari dixero. itaque discedam ab ea contentione ad quam tu me vocas et veniam ad illam ad quam me causa ipsa deducit.

sed ego laterensis caecus ego et praecipito fero confiteor in causa si tu aut ab plancius aut ab ullus dignitas possum superaris dico itaque discedo ab is contentio ad quam tu ego voco et venio ad ille ad quam ego causa ipse deduco


vitia me hercule Cn. Planci res eae de quibus dixi tegere potuerunt, ne tu in ea vita de qua iam dicam tot et tanta adiumenta huic honori fuisse mirere. hic est enim qui adulescentulus cum A. Torquato profectus in Africam sic ab illo gravissimo et sanctissimo atque omni laude et honore dignissimo viro dilectus est ut et contuberni necessitudo et adulescentis modestissimi pudor postulabat, quod, si adesset, non minus ille declararet quam hic illius frater patruelis et socer, T. Torquatus, omni illi et virtute et laude par, qui est quidem cum illo maximis vinclis et propinquitatis et adfinitatis coniunctus, sed ita magnis amoris ut illae necessitudinis causae leves esse videantur. fuit in Creta postea contubernalis Saturnini, propinqui sui, miles huius Q. Metelli; cui cum fuerit probatissimus hodieque sit, omnibus esse se probatum sperare debet. in ea provincia legatus fuit C. Sacerdos, qua virtute, qua constantia vir! L. Flaccus, qui homo, qui civis! qualem hunc putent, adsiduitate testimonioque declarant.

vitio ego herculis cn plancus res is de qui dico tego possum ne tu in is vito de qui iam dico tot et tantus adjumentum hic honor sum miro hic sum enim qui adulescentulus cum ab torquatus proficiscor in africa sic ab ille gravis et sancio atque omnis laus et honor dignus vir delectus sum ut et contubernium necessitudo et adulescens modestus pudor postulo qui si adsum non paruus ille declaro quam hic ille frater patruelis et socer t torquatus omnis ille et virtus et laus par qui sum quidem cum ille magnus vinclum et propinquitas et adfinitas conjungo sed ita magnus amor ut ille necessitudo causa levo sum video sum in creta postea contubernalis saturninus propinquus suus miles hic q metellus qui cum sum probo hodie sum omnis sum sui probo spero debeo in is provincia legatus sum que sacerdos qui virtus qui constantia vir l flaccus qui homo qui civis qual hic puto adsiduitas testimonium declaro


O adulescentiam traductam eleganter, cui quidem cum quod licuerit obiciatur, tamen id ipsum falsum reperiatur! emissus aliquis e carcere. et quidem emissus per imprudentiam, emissus, ut cognostis, necessarii hominis optimique adulescentis rogatu; idem postea praetoris mandatu requisitus. atque haec nec ulla alia sunt coniecta maledicta in eius vitam de cuius vos pudore, religione, integritate dubitetis.

o adulescentia traduco eleganter qui quidem cum qui liceo obicio tamen is ipse falsus reperio emitto aliquis e carcer et quidem emitto per imprudentia emitto ut cogo necessarius homo bonus adulescens rogo idem postea praetor mando requaero atque hic neque ullus alius sum conicio maledico in is vita de qui tu pudor religio integritas dubito


teque, C. Flave, oro et obtestor, qui meorum consiliorum in consulatu socius, periculorum particeps, rerum quas gessi adiutor fuisti, meque non modo salvum semper sed etiam ornatum florentemque esse voluisti, ut mihi per hos conserves eum per quem me tibi et his conservatum vides. plura ne dicam tuae me etiam lacrimae impediunt vestraeque, iudices, non solum meae, quibus ego magno in metu meo subito inducor in spem, vos eosdem in hoc conservando futuros qui fueritis in me, quoniam istis vestris lacrimis de illis recordor quas pro me saepe et multum profudistis.

tu que flavus oro et obtestor qui meus consilium in consulatus socius periculum particeps res qui gero adjuto sum ego non modo salvus semper sed etiam orno floreo sum volo ut ego per hic conservo is per qui ego tu et hic conservo video multus ne dico tuus ego etiam lacrima impedio vester iudex non solus meus qui ego magnus in metus meus subeo induco in spes tu idem in hic conservo sum qui sum in ego quoniam iste vester lacrima de ille recordor qui pro ego saepe et multus profundo


eadem igitur, Cassi, via munita Laterensi est, idem virtuti cursus ad gloriam, hoc facilior fortasse quod ego huc a me ortus et per me nixus ascendi, istius egregia virtus adiuvabitur commendatione maiorum.

idem igitur casseius via munio laterensis sum idem virtus curro ad gloria hic facilis fortasse qui ego huc ab ego ortus et per ego nitor ascendo iste egregius virtus adjuvo commendatio magnus


sed sunt haec leviora, illa vero gravia atque magna, quod meum discessum, quem saepe defleras, nunc quasi reprehendere et subaccusare voluisti. dixisti enim non auxilium mihi sed me auxilio defuisse. ego vero fateor me, quod viderim mihi auxilium non deesse, idcirco illi auxilio pepercisse. qui enim status, quod discrimen, quae fuerit in re publica tempestas illa quis nescit? tribunicius me terror an consularis furor movit? decertare mihi ferro magnum fuit cum reliquiis eorum quos ego florentis atque integros sine ferro viceram? consules post hominum memoriam taeterrimi atque turpissimi, sicut et illa principia et hi recentes rerum exitus declararunt, quorum alter exercitum perdidit, alter vendidit, empti provinciis a senatu, a re publica, a bonis omnibus defecerant; qui exercitu, qui armis, qui opibus plurimum poterant cum quid sentirent nesciretur, furialis illa vox nefariis stupris, religiosis altaribus effeminata secum et illos et consules facere acerbissime personabat; egentes in locupletis, perditi in bonos, servi in dominos armabantur.

sed sum hic levis ille verus gravis atque magnus qui meus discedo qui saepe defleo nunc quasi reprehendo et subaccusaris volo dico enim non auxilium ego sed ego auxilium desum ego verus fateor ego qui video ego auxilium non desum idcirco ille auxilium parco qui enim status qui discrimen qui sum in res publicus tempestas ille quis nescio tribunicius ego terror an consularis furor moveo decertaris ego ferrum magnus sum cum reliquiae is qui ego floreo atque integer sine ferrum vinco consul post homo memoria taeter atque turpis sicut et ille principia et hic recens res exitus declaro qui alter exercitus perdo alter vendo emo provincia ab senatus ab res publicus ab bonus omnis deficio qui exercitus qui arma qui ops multus possum cum quis sentio nescio furial ille vox nefarius stuprum religiosus altar effemino sui et ille et consul facio acerbus persono egeo in locupletis perdo in bonus servio in dominus armo


quo cum venissem, cognovi, id quod audieram, refertam esse Graeciam sceleratissimorum hominum ac nefariorum, quorum impium ferrum ignisque pestiferos meus ille consulatus e manibus extorserat; qui ante quam de meo adventu audire potuissent, cum a me abessent aliquot dierum viam, in Macedoniam ad Planciumque perrexi. hic vero simul atque mare me transisse cognovit—audi, audi atque attende, Laterensis, ut scias quid ego Plancio debeam, confiteareque aliquando me quod faciam et grate et pie facere; huic autem, quae pro salute mea fecerit, si minus profutura sint, obesse certe non oportere! nam simul ac me Dyrrachium attigisse audivit, statim ad me lictoribus dimissis, insignibus abiectis, veste mutata profectus est.

quo cum venio cognosco is qui audio refercio sum graecia scelero homo atque nefarius qui impius ferrum ignis pestifer meus ille consulatus e manus extorqueo qui ante quam de meus advenio audio possum cum ab ego absum aliquot dies via in macedonia ad plancius pergo hic verus simul atque mare ego transeo cognosco audio audio atque attendo laterensis ut scio quis ego plancius debeo confiteor aliquando ego qui facio et gratus et pius facio hic autem qui pro salus meus facio si paruus possum sum obsum certus non oportet nam simul atque ego dyrrachium attingo audio statim ad ego lictor dimitto insignis abicio vestis muto proficiscor sum


desiderarunt te, inquit, oculi mei, cum tu esses Cyrenis; me enim quam socios tua frui virtute malebam, et quo plus intererat, eo plus aberat a me, cum te non videbam. deinde sitientem me virtutis tuae deseruisti ac reliquisti. coeperas enim petere tribunatum pl. temporibus eis quae istam eloquentiam et virtutem requirebant; quam petitionem cum reliquisses, si hoc indicasti, tanta in tempestate te gubernare non posse, de virtute tua dubitavi, si nolle, de voluntate; sin, quod magis intellego, temporibus te aliis reservasti, ego quoque, inquiet populus Romanus, ad ea te tempora revocavi ad quae tu te ipse servaras. pete igitur eum magistratum in quo mihi magnae utilitati esse possis; aediles quicumque erunt, idem mihi sunt ludi parati; tribuni pl. permagni interest qui sint. qua re aut redde mihi quod ostenderas, aut si, quod mea minus interest, id te magis forte delectat, reddam tibi istam aedilitatem etiam neglegenter petenti, sed amplissimos honores ut pro dignitate tua consequare, condiscas censeo mihi paulo diligentius supplicare.

desidero tu inquam oculus meus cum tu sum cyrenae ego enim quam socius tuus fruor virtus malo et quo multus intersum is multus absum ab ego cum tu non video deinde sitio ego virtus tuus desero atque relinquo coepio enim peto tribunatus pl tempus is qui iste eloquentia et virtus requiro quam petitio cum relinquo si hic indico tantus in tempestas tu gubernaris non possum de virtus tuus dubito si nolo de voluntas sin qui magis intellego tempus tu alius reservo ego quoque inquam populus romanus ad is tu tempus revoco ad qui tu tu ipse servo peto igitur is magistratus in quo ego magnus utilitas sum possum aedilis quicumque sum idem ego sum ludo paro tribunus pl permagnus intersum qui sum qui res aut reddo ego qui ostendo aut si qui meus paruus intersum is tu magis fors delecto reddo tu iste aedilitas etiam neglegenter peto sed amplus honor ut pro dignitas tuus consequaris condisco censeo ego paulus diligo supplicaris


mortem me timuisse dicis. ego vero ne immortalitatem quidem contra rem publicam accipiendam putarem, nedum emori cum pernicie rei publicae vellem. nam qui pro re publica vitam ediderunt—licet me desipere dicatis—numquam me hercule eos mortem potius quam immortalitatem adsecutos putavi. ego vero si tum illorum impiorum ferro ac manu concidissem, in perpetuum res publica civile praesidium salutis suae perdidisset. quin etiam si me vis aliqua morbi aut natura ipsa consumpsisset, tamen auxilia posteritatis essent imminuta, quod peremptum esset mea morte id exemplum qualis futurus in me restituendo fuisset senatus populusque Romanus. an, si umquam vitae cupiditas in me fuisset, ego mense Decembri mei consulatus omnium parricidarum tela commossem? quae, si xx quiessem dies, in aliorum vigiliam consulum recidissent. quam ob rem, si vitae cupiditas contra rem publicam est turpis, certe multo mortis cupiditas mea turpior fuisset cum pernicie civitatis.

mors ego timeo dico ego verus ne immortalitas quidem contra res publicus accipio puto nedum emorior cum pernicies res publicus volo nam qui pro res publicus vita edo licet ego desipio dico numquam ego herculis is mors potis quam immortalitas adsequor puto ego verus si tum ille impii ferrum atque manus concido in perpetuus res publicus civilis praesidium salus suus perdo quin etiam si ego volo aliqui morbus aut natura ipse consumo tamen auxilium posteritas sum imminuo qui peremo sum meus mors is exemplum qualis sum in ego restituo sum senatus populus romanus an si umquam vita cupiditas in ego sum ego mensis december meus consulatus omnis parricida telum commossem qui si xx quiesco dies in alius vigilia consul recido quam ob res si vita cupiditas contra res publicus sum turpis certus multus mors cupiditas meus turpis sum cum pernicies civitas


omnibus igitur rebus ornatum hominem tam externis quam domesticis, non nullis rebus inferiorem quam te, genere dico et nomine, superiorem aliis, municipum, vicinorum, societatum studio, meorum temporum memoria, parem virtute, integritate, modestia aedilem factum esse miraris?

omnis igitur res orno homo tam externus quam domesticus non nullus res inferus quam tu genus dico et nomen superus alius municipum vicinus societas studium meus tempus memoria par virtus integritas modestia aedilis facio sum miror


nolite, iudices, per vos, per fortunas, per liberos vestros inimicis meis, eis praesertim quos ego pro vestra salute suscepi, dare laetitiam gloriantibus vos iam oblitos mei salutis eius a quo mea salus conservata est hostis exstitisse; nolite animum meum debilitare cum luctu tum etiam metu commutatae vestrae voluntatis erga me; sinite me, quod vobis fretus huic saepe promisi, id a vobis ei persolvere.

nolo iudex per tu per fortuna per liber vester inimicus meus is praesertim qui ego pro vester salus suscipio do laetitia glorior tu iam obliuiscor meus salus is ab quo meus salus conservo sum hostis exsisto nolo animus meus debilitaris cum luctus tum etiam metus commuto vester voluntas erga ego sino ego qui tu fretus hic saepe promitto is ab tu is persolvo


asperius, inquit, locutus est aliquid aliquando. immo fortasse liberius. at id ipsum, inquit, non est ferendum. ergo ei ferendi sunt qui hoc queruntur, libertatem equitis Romani se ferre non posse? Vbinam ille mos, ubi illa aequitas iuris, ubi illa antiqua libertas quae malis oppressa civilibus extollere iam caput et aliquando recreata se erigere debebat? equitum ego Romanorum in homines nobilissimos maledicta, publicanorum in Q. Scaevolam, virum omnibus ingenio, iustitia, integritate praestantem, aspere et ferociter et libere dicta commemorem? consuli P. Nasicae praeco Granius medio in foro, cum ille edicto iustitio domum decedens rogasset Granium quid tristis esset; an quod reiectae auctiones essent: immo vero, inquit, quod legationes. idem tribuno pl. potentissimo homini, M. Druso, et multa in re publica molienti, cum ille eum salutasset et, ut fit, dixisset: quid agis, Grani? respondit: immo vero tu, Druse, quid agis? ille L. Crassi, ille M. Antoni voluntatem asperioribus facetiis saepe perstrinxit impune: nunc usque eo est oppressa nostra adrogantia civitas ut, quae fuit olim praeconi in ridendo, nunc equiti Romano in plorando non sit concessa libertas.

asper inquam loquor sum aliquis aliquando immo fortasse liber at is ipse inquam non sum fero ergo is fero sum qui hic queror libertas equio romanus sui fero non possum vbinam ille mos ubi ille aequitas ius ubi ille antiquus libertas qui malus opprimo civilis extollo iam caput et aliquando recreo sui erigo debeo eques ego romanus in homo nobilis maledico publicanus in q scaevola vir omnis ingenium iustitia integritas praesto asper et ferociter et libo dictum commemoro consul p nasica praeco granius medium in forum cum ille edictum justitium domus decedo rogo granius quis tristis sum an qui rejacio auctio sum immo verus inquam qui legatio idem tribunus pl potens homo m drusus et multus in res publicus molio cum ille is saluto et ut fio dico quis ago granius respondeo immo verus tu drusus quis ago ille l crassus ille m antonius voluntas asper facetia saepe perstringo impunis nunc usque is sum opprimo noster arrogantia civitas ut qui sum olim praeco in rideo nunc equio romanus in ploro non sum concedo libertas


admonuisti etiam, quod in Creta fuisses, dictum aliquod in petitionem tuam dici potuisse; me id perdidisse. uter igitur nostrum est cupidior dicti? egone qui quod dici potuit non dixerim, an tu qui etiam ipse in te dixeris? te aiebas de tuis rebus gestis nullas litteras misisse, quod mihi meae quas ad aliquem misissem obfuissent. quas ego mihi obfuisse non intellego, rei publicae video prodesse potuisse.

admoneo etiam qui in creta sum dico aliqui in petitio tuus dico possum ego is perdo uter igitur nos sum cupidus dictum ego qui qui dico possum non dico an tu qui etiam ipse in tu dico tu aio de tuus res gero nullus littera mitto qui ego meus qui ad aliquis mitto obsum qui ego ego obsum non intellego res publicus video prosum possum


an te illa argumenta duxerunt? dubitatis, inquit, quin coitio facta sit, cum tribus plerasque cum Plotio tulerit Plancius? an una fieri potuerunt, si una tribus non tulissent? at non nullas punctis paene totidem. quippe, cum iam facti prope superioribus comitiis declaratique venissent. quamquam ne id quidem suspicionem coitionis habuerit. neque enim umquam maiores nostri sortitionem constituissent aediliciam, nisi viderent accidere posse ut competitores pares suffragiis essent.

an tu ille argumentum duco dubito inquam quin coitio facio sum cum tres plerusque cum plautius fero plancius an unus fio possum si unus tres non fero at non nullus pungo paene totidem quippe cum iam facio prope superus comitium declaro venio quamquam ne is quidem suspicio coitio habeo neque enim umquam magnus noster sortitio constituo aediliciam nisi video accido possum ut competitor par suffragium sum


deinde tui municipes sunt illi quidem splendidissimi homines, sed tamen pauci, si quidem cum Atinatibus conferantur; huius praefectura plena virorum fortissimorum, sic ut nulla tota Italia frequentior dici possit; quam quidem nunc multitudinem videtis, iudices, in squalore et luctu supplicem vobis. hi tot equites Romani, tot tribuni aerarii—nam plebem a iudicio dimisimus, quae cuncta comitiis adfuit— quid roboris, quid dignitatis huius petitioni attulerunt? non modo enim tribum Teretinam, de qua dicam alio loco, sed dignitatem, sed oculorum coniectum, sed solidam et robustam et adsiduam frequentiam praebuerunt. nam municipia coniunctione etiam vicinitatis vehementer moventur.

deinde tuus municipes sum ille quidem splendidus homo sed tamen paucus si quidem cum atinas confero hic praeficio plenus vir fortis sic ut nullus totus italia frequens dico possum quam quidem nunc multitudo video iudex in squalor et luctus supplex tu hic tot eques romanus tot tribunus aerarius nam plebs ab iudicium dimitto qui cunctus comitium adsum quis robur quis dignitas hic petitio affero non modo enim tribus teretinam de qui dico alius locus sed dignitas sed oculus conicio sed solidus et robustus et assiduus frequentia praebeo nam municipium coniunctio etiam vicinitas vehemens moveo


iubes Plancium de vitiis Laterensis dicere. nihil potest nisi eum nimis in se iracundum putavisse. idem effers Laterensem laudibus. facile patior id te agere multis verbis quod ad iudicium non pertineat, et id te accusantem tam diu dicere quod ego defensor sine periculo possim confiteri. atqui non modo confiteor summa in Laterense ornamenta esse sed te etiam reprehendo quod ea non enumeres, alia quaedam inania et levia conquiras. Praeneste fecisse ludos. quid? alii quaestores nonne fecerunt? Cyrenis liberalem in publicanos, iustum in socios fuisse. quis negat? sed ita multa Romae geruntur ut vix ea quae fiunt in provinciis audiantur.

iubeo plancius de vitium laterensis dico nihil possum nisi is nimis in sui iracundus puto idem effero laterensis laus facilis patior is tu ago multus verbum qui ad iudicium non pertineo et is tu accuso tam diu dico qui ego defenso sine periculum possum confiteor atqui non modo confiteor summus in laterensis ornamentum sum sed tu etiam reprehendo qui is non enumero alius quidam inanis et levis conquaero praeneste facio ludus quis alius quaestor nonne facio cyrenae liberal in publicanus iustus in socius sum quis nego sed ita multus roma gero ut vix is qui fio in provincia audio


at erat mecum senatus, et quidem veste mutata, quod pro me uno post hominum memoriam publico consilio susceptum est. sed recordare qui tum fuerint consulum nomine hostes, qui soli in hac urbe senatum senatui parere non siverint edictoque suo non luctum patribus conscriptis sed indicia luctus ademerint. at erat mecum cunctus equester ordo; quem quidem in contionibus saltator ille Catilinae consul proscriptionis denuntiatione terrebat. at tota Italia convenerat; cui quidem belli intestini et vastitatis metus inferebatur.

at sum ego senatus et quidem vestis muto qui pro ego unus post homo memoria publicus consilium suscipio sum sed recordaris qui tum sum consul nomen hostis qui solus in hic urbs senatus senatus pareo non sino edico suus non luctus pater conscribo sed indicium luctus adimo at sum ego cunctus equester ordo qui quidem in contio saltator ille catilina consul proscriptio denuntiatio terreo at totus italia convenio qui quidem bellum intestinus et vastitas metus infero


quid? si populi quoque factum defendo, Laterensis, et doceo Cn. Plancium non obrepsisse ad honorem, sed eo venisse cursu qui semper patuerit hominibus ortis hoc nostro equestri loco, possumne eripere orationi tuae contentionem vestrum, quae tractari sine contumelia non potest, et te ad causam aliquando crimenque deducere? si, quod equitis Romani filius est, inferior esse debuit, omnes tecum equitum Romanorum filii petiverunt. nihil dico amplius; hoc tamen miror cur huic potissimum irascare qui longissime a te afuit. equidem, si quando, ut fit, iactor in turba, non illum accuso qui est in summa sacra via, cum ego ad Fabianum fornicem impellor, sed eum qui in me ipsum incurrit atque incidit. tu neque Q. Pedio, forti viro, suscenses neque huic A. Plotio, ornatissimo homini familiari meo, et ab eo qui hos dimovit potius quam ab eis qui in te ipsum incubuerunt te depulsum putas.

quis si populus quoque facio defendo laterensis et doceo cn plancius non obrepo ad honor sed is venio cursus qui semper pateo homo orior hic noster equester locus possum eripio oratio tuus contentio vester qui tractaris sine contumelia non possum et tu ad causa aliquando crimen deduco si qui equio romanus filius sum inferus sum debeo omnis tu eques romanus filius peto nihil dico amplus hic tamen miro cur hic potis irascaris qui longus ab tu asum equidem si quando ut fio jacto in turba non ille accuso qui sum in summus sacer via cum ego ad fabianus fornix impello sed is qui in ego ipse incurro atque incido tu neque q pedius fortis vir suscenseo neque hic ab plautius orno homo familiaris meus et ab is qui hic dimoveo potis quam ab is qui in tu ipse incubo tu depello puto


etenim, iudices, cum omnibus virtutibus me adfectum esse cupio, tum nihil est quod malim quam me et esse gratum et videri. haec enim est una virtus non solum maxima sed etiam mater virtutum omnium reliquarum. quid est pietas nisi voluntas grata in parentes? qui sunt boni cives, qui belli, qui domi de patria bene merentes, nisi qui patriae beneficia meminerunt? qui sancti, qui religionum colentes, nisi qui meritam dis immortalibus gratiam iustis honoribus et memori mente persolvunt? quae potest esse vitae iucunditas sublatis amicitiis? quae porro amicitia potest esse inter ingratos?

etenim iudex cum omnis virtus ego afficio sum cupio tum nihil sum qui malo quam ego et sum gratus et video hic enim sum unus virtus non solus maximus sed etiam mater virtus omnis reliquus quis sum pietas nisi voluntas gratus in parens qui sum bonus civis qui bellum qui domus de patria bene mereo nisi qui patria beneficium memini qui sanctus qui religio colo nisi qui mereo deus immortalis gratia iustus honor et memor mens persolvo qui possum sum vita jucunditas tollo amicitia qui porro amicitia possum sum inter ingratus


quamquam, iudices, si quid est in me ipso ita reprehensum ut id ab hoc seiunctum sit, non me id magno opere conturbat; non enim timeo ne, quia perraro grati homines reperiantur, idcirco, cum me nimium gratum illi esse dicant, id mihi criminosum esse possit. quae vero ita sunt agitata ab illis ut aut merita Cn. Planci erga me minora esse dicerent quam a me ipso praedicarentur, aut, si essent summa, negarent ea tamen ita magni ut ego putarem ponderis apud vos esse debere, haec mihi sunt tractanda, iudices, et modice, ne quid ipse offendam, et tum denique cum respondero criminibus, ne non tam innocentia reus sua quam recordatione meorum temporum defensus esse videatur.

quamquam iudex si quis sum in ego ipse ita reprehendo ut is ab hic sejungo sum non ego is magnus opus conturbo non enim timeo ne quia perrarus gratus homo reperio idcirco cum ego nimium gratus ille sum dico is ego criminosus sum possum qui verus ita sum agito ab ille ut aut mereo cn plancus erga ego parvus sum dico quam ab ego ipse praedico aut si sum summus nego is tamen ita magnus ut ego puto pondus apud tu sum debeo hic ego sum tracto iudex et modicus ne quis ipse offendo et tum denique cum respondeo crimen ne non tam innocens reus suus quam recordatio meus tempus defendo sum video


itaque hac spe decedebam ut mihi populum Romanum ultro omnia delaturum putarem. at ego cum casu diebus eis itineris faciendi causa decedens e provincia Puteolos forte venissem, cum plurimi et lautissimi in eis locis solent esse, concidi paene, iudices, cum ex me quidam quaesisset quo die Roma exissem et num quidnam esset novi. cui cum respondissem me e provincia decedere: etiam me hercule, inquit, ut opinor, ex Africa. huic ego iam stomachans fastidiose: immo ex Sicilia, inquam. tum quidam, quasi qui omnia sciret: quid? tu nescis, inquit, hunc quaestorem Syracusis fuisse? quid multa? destiti stomachari et me unum ex eis feci qui ad aquas venissent.

itaque hic spes decedo ut ego populus romanus ultro omnis defero puto at ego cum casus dies is iter facio causa decedo e provincia puteoli fors venio cum plurimus et lavo in is locus soleo sum concaedes paene iudex cum ex ego quidam quaero quo dies roma exeo et num quisnam sum nosco qui cum respondeo ego e provincia decedo etiam ego herculis inquam ut opinor ex africanus hic ego iam stomachor fastidiosus immo ex sicilia inquam tum quidam quasi qui omnis scio quis tu nescio inquam hic quaestor syracusae sum quis multus desisto stomacharis et ego unus ex is facio qui ad aqua venio


sed cur sic ago? quasi non comitiis iam superioribus sit Plancius designatus aedilis; quae comitia primum habere coepit consul cum omnibus in rebus summa auctoritate, tum harum ipsarum legum ambitus auctor; deinde habere coepit subito praeter opinionem omnium, ut, ne si cogitasset quidem largiri quispiam, daretur spatium comparandi. vocatae tribus, latum suffragium, diribitae tabellae. longe plurimum valuit Plancius; nulla largitionis nec fuit nec esse potuit suspicio. ain tandem? una centuria praerogativa tantum habet auctoritatis ut nemo umquam prior eam tulerit quin renuntiatus sit aut eis ipsis comitiis consul aut certe in illum annum; aedilem tu Plancium factum esse miraris, in quo non exigua pars populi, sed universus populus voluntatem suam declararit, cuius in honore non unius tribus pars sed comitia tota comitiis fuerint praerogativa?

sed cur sic ago quasi non comitium iam superus sum plancius designo aedilis qui comitium primus habeo coepio consul cum omnis in res summus auctoritas tum haris ipsaris lex ambitus auctor deinde habeo coepio subeo praeter opinio omnis ut ne si cogito quidem largior quispiam do spatium comparo voco tres latus suffragium diribitae tabella longus multus valeo plancius nullus largitio neque sum neque sum possum suspicio aio tandem unus centurio praerogativa tantus habeo auctoritas ut nemo umquam prior is fero quin renuntio sum aut is ipse comitium consul aut certus in ille annus aedilis tu plancius facio sum miror in quo non exiguus pars populus sed universus populus voluntas suus declaro qui in honor non unus tres pars sed comitium totus comitium sum praerogativa


quamquam, iudices,—agnosco enim ex me—permulta in Plancium quae ab eo numquam dicta sunt conferuntur. ego quia dico aliquid aliquando non studio adductus, sed aut contentione dicendi aut lacessitus, et quia, ut fit in multis, exit aliquando aliquid si non perfacetum, at tamen fortasse non rusticum, quod quisque dixit, me id dixisse dicunt. ego autem, si quid est quod mihi scitum esse videatur et homine ingenuo dignum atque docto, non aspernor, stomachor cum aliorum non me digna in me conferuntur. nam quod primus scivit legem de publicanis tum cum vir amplissimus consul id illi ordini per populum dedit quod per senatum, si licuisset, dedisset, si in eo crimen est quia suffragium tulit, quis non tulit publicanus? si quia primus scivit, utrum id sortis esse vis, an eius qui illam legem ferebat? si sortis, nullum crimen est in casu; si consulis, statuis etiam hunc a summo viro principem esse ordinis iudicatum.

quamquam iudex agnosco enim ex ego permultus in plancius qui ab is numquam dictum sum confero ego quia dico aliquis aliquando non studium adduco sed aut contentio dico aut lacesso et quia ut fio in multus exeo aliquando aliquis si non perfacetus at tamen fortasse non rusticus qui quisque dico ego is dico dico ego autem si quis sum qui ego scio sum video et homo ingenuus dignus atque doceo non aspernor stomachor cum alius non ego dignus in ego confero nam qui primus scio lex de publicanus tum cum vir amplus consul is ille ordo per populus do qui per senatus si licet do si in is crimen sum quia suffragium fero quis non fero publicanus si quia primus scio utrum is sors sum volo an is qui ille lex fero si sors nullus crimen sum in casus si consul statuo etiam hic ab superus vir princeps sum ordo iudico


et ais prioribus comitiis Aniensem a Plotio Pedio, Teretinam a Plancio tibi esse concessam; nunc ab utroque eas avolsas, ne in angustum venirent. quam convenit nondum cognita populi voluntate hos quos iam tum coniunctos fuisse dicis iacturam suarum tribuum, quo vos adiuvaremini, fecisse; eosdem, cum iam essent experti quid valerent, restrictos et tenacis fuisse? etenim verebantur, credo, angustias. quasi res in contentionem aut in discrimen aliquod posset venire. sed tamen tu A. Plotium, virum ornatissimum, in idem crimen vocando indicas eum te adripuisse a quo non sis interrogatus. nam quod questus es pluris te testis habere de Voltinia quam quot in ea tribu puncta tuleris, indicas aut eos testis te producere qui, quia nummos acceperint, te praeterierint, aut te ne gratuita quidem eorum suffragia tulisse.

et aio prior comitium aniensis ab plautius pedius teretinam ab plancius tu sum concedo nunc ab uterque is avulsus ne in angustus venio quam convenio nondum cognosco populus voluntas hic qui iam tum coniungo sum dico jacio suus tribus quo tu adjuvo facio idem cum iam sum experior quis valeo restringo et tenax sum etenim vereor credo angustiae quasi res in contentio aut in discrimen aliqui possum venio sed tamen tu ab plautius vir orno in idem crimen voco indico is tu adrapio ab quo non sum interrogo nam qui queror sum multus tu testis habeo de voltinia quam quot in is tribus pungo fero indico aut is testis tu produco qui quia nummus accipio tu praetereo aut tu ne gratuitus quidem is suffragium fero


qua re noli me ad contentionem vestrum vocare, Laterensis. etenim si populo grata est tabella, quae frontis aperit hominum, mentis tegit datque eam libertatem ut quod velint faciant, promittant autem quod rogentur, cur tu id in iudicio ut fiat exprimis quod non fit in campo? hic quam ille dignior perquam grave est dictu. quo modo igitur est aequius? sic credo, quod agitur, quod satis est iudici: hic factus est. cur iste potius quam ego? vel nescio vel non dico vel denique quod mihi gravissimum esset, si dicerem, sed impune tamen deberem dicere: non recte. nam quid adsequerere, si illa extrema defensione uterer, populum quod voluisset fecisse, non quod debuisset?

qui res nolo ego ad contentio vester vocaris laterensis etenim si populus gratus sum tabella qui frons aperio homo mens tego do is libertas ut qui volo facio promitto autem qui rogo cur tu is in iudicium ut fio exprimo qui non fio in campus hic quam ille dignus perquam gravis sum dico quo modo igitur sum aequus sic credo qui ago qui satis sum judicium hic facio sum cur iste potis quam ego vel nescio vel non dico vel denique qui ego gravis sum si dico sed impunis tamen debeo dico non rectus nam quis assequor si ille exter defensio uto populus qui volo facio non qui debeo


itaque haesitantem te in hoc sodaliciorum tribuario crimine ad communem ambitus causam contulisti, in qua desinamus aliquando, si videtur, volgari et pervagata declamatione contendere.

itaque haesito tu in hic sodalicium tribuarius crimen ad communis ambitus causa confero in qui desino aliquando si video volgaris et pervagor declamatio contendo


hic familia consulari est, ille praetoria; reliquos video esse ex equestri loco; sunt omnes sine macula, sunt omnes aeque boni viri atque integri, sed servari necesse est gradus; cedat consulari generi praetorium, ne contendat cum praetorio nomine equester locus. sublata sunt studia, exstinctae suffragationes, nullae contentiones, nulla libertas populi in mandandis magistratibus, nulla exspectatio suffragiorum; nihil, ut plerumque evenit, praeter opinionem accidet, nulla erit posthac varietas comitiorum. sin hoc persaepe accidit ut et factos aliquos et non factos esse miremur, si campus atque illae undae comitiorum, ut mare profundum et immensum, sic effervescunt quodam quasi aestu ut ad alios accedant, ab aliis autem recedant, tamen nos in impetu studiorum et motu temeritatis modum aliquem et consilium et rationem requiremus?

hic familia consularis sum ille praetorius reliquus video sum ex equester locus sum omnis sine macula sum omnis aequus bonus vir atque integer sed servaris necesse sum gradus cedo consularis gener praetorium ne contendo cum praetorius nomen equester locus tollo sum studium exstinguo suffragatio nullus contentio nullus libertas populus in mando magistratus nullus exspectatio suffragium nihil ut plerusque evenio praeter opinio accido nullus sum posthac varietas comitium sin hic persaepe accido ut et facio aliquis et non facio sum miro si campus atque ille unda comitium ut mare profundum et immensus sic effervesco quidam quasi aestus ut ad alius accedo ab alius autem recedo tamen nos in impetus studium et motus temeritas modus aliquis et consilium et ratio requiro


quo loco quaero ex te num id in iudicio Calidi putes quod ego in Planci facio, aut Metellum Pium, si Romae esse potuisset, aut patrem eius, si vixisset, non fuisse facturum. nam Opimi quidem calamitas utinam ex hominum memoria posset evelli! volnus illud rei publicae, dedecus huius imperi, turpitudo populi Romani, non iudicium putandum est. quam enim illi iudices, si iudices et non parricidae patriae nominandi sunt, graviorem potuerunt rei publicae infligere securim quam cum illum e civitate eiecerunt qui praetor finitimo, consul domestico bello rem publicam liberarat?

quo locus quaero ex tu num is in iudicium calidius puto qui ego in plancus facio aut metellus pius si roma sum possum aut pater is si vivo non sum facio nam opimius quidem calamitas utinam ex homo memoria possum evello vulnus ille res publicus dedecus hic imperium turpitudo populus romanus non iudicium puto sum quam enim ille iudex si iudex et non parricida patria nomino sum gravis possum res publicus infligo securis quam cum ille e civitas eicio qui praetor finitimus consul domesticus bellum res publicus libero


ego, cum ceteri vera beneficia etiam minora dissimulent, ne obligati esse videantur, eo me beneficio obstrictum esse ementior cui ne referri quidem gratia posse videatur? an hoc tu, Laterensis, ignoras? qui cum mihi esses amicissimus, cum vel periculum vitae tuae mecum sociare voluisses, cum me in illo tristi et acerbo luctu atque discessu non lacrimis solum tuis sed animo, corpore, copiis prosecutus esses, cum meos liberos et uxorem me absente tuis opibus auxilioque defendisses, sic mecum semper egisti, te mihi remittere atque concedere ut omne studium meum in Cn. Planci honore consumerem, quod eius in me meritum tibi etiam ipsi gratum esse dicebas.

ego cum ceterus verus beneficium etiam parvus dissimulo ne obligo sum video is ego beneficium obstringo sum ementior qui ne refero quidem gratia possum video an hic tu laterensis ignoro qui cum ego sum amicus cum vel periculum vita tuus ego sociaris volo cum ego in ille tristis et acerbus luctus atque discessus non lacrima solus tuus sed animus corpus copia prosequor sum cum meus liber et uxor ego absum tuus ops auxilio defendo sic ego semper ago tu ego remitto atque concedo ut omnis studium meus in cn plancus honor consumo qui is in ego mereo tu etiam ipse gratus sum dico


quibuscum me, iudices, pugnantem more meo pristino non videbitis; non quo mihi fas sit quicquam defugere quod salus Planci postulet, sed quia neque necesse est me id persequi voce quod vos mente videatis, et quod ita de me meriti sunt illi ipsi quos ego testis video paratos ut eorum reprehensionem vos vestrae prudentiae adsumere, meae modestiae remittere debeatis. illud unum vos magno opere oro atque obsecro, iudices, cum huius quem defendo, tum communis periculi causa, ne fictis auditionibus, ne disseminato dispersoque sermoni fortunas innocentium subiciendas putetis.

qui ego iudex pugno mos meus pristinus non video non quo ego fas sum quisquam defugio qui salus plancus postulo sed quia neque necesse sum ego is persequor vox qui tu mens video et qui ita de ego mereo sum ille ipse qui ego testis video paro ut is reprehensio tu vester prudentia adsumo meus modestia remitto debeo ille unus tu magnus opus oro atque obsecro iudex cum hic qui defendo tum communis periculum causa ne fingo auditio ne dissemino dispermulceo sermo fortuna innocens subicio puteo


at enim nimis ego magnum beneficium Planci facio et, ut ais, id verbis exaggero. quasi vero me tuo arbitratu et non meo gratum esse oporteat. quod istius tantum meritum? inquit; an quia te non iugulavit? immo vero quia iugulari passus non est. quo quidem tu loco, Cassi, etiam purgasti inimicos meos meaeque vitae nullas ab illis insidias fuisse dixisti. posuit hoc idem Laterensis. quam ob rem paulo post de isto plura dicam; de te tantum requiro, utrum putes odium in me mediocre inimicorum fuisse—quod fuit ullorum umquam barbarorum tam immane ac tam crudele in hostem?—an fuisse in eis aliquem aut famae metum aut poenae quorum vidisti toto illo anno ferrum in foro, flammam in delubris, vim in tota urbe versari. Nisi forte existimas eos idcirco vitae meae pepercisse quod de reditu meo nihil timerent. et quemquam putas fuisse tam excordem qui vivis his, stante urbe et curia rediturum me, si viverem, non putaret? quam ob rem non debes is homo et is civis praedicare vitam meam, quae fidelitate amicorum conservata sit, inimicorum modestia non esse appetitam.

at enim nimis ego magnus beneficium plancus facio et ut aio is verbum exaggero quasi verus ego tuus arbitratus et non meus gratus sum oportet qui iste tantus mereo inquam an quia tu non jugulo immo verus quia iugulo patior non sum quo quidem tu locus casseius etiam purgo inimicus meus meus vita nullus ab ille insidiae sum dico pono hic idem laterensis quam ob res paulus post de iste multus dico de tu tantus requiro utrum puto odium in ego mediocris inimicus sum qui sum ullus umquam barbarus tam immanis atque tam crudelis in hostis an sum in is aliquis aut fama metus aut poena qui video totus ille annus ferrum in forum flamma in delubrum vis in totus urbs versaris nisus fors existimo is idcirco vita meus parco qui de reditus meus nihil timeo et quisquam puto sum tam excordem qui vivo hic sto urbs et curia redeo ego si vivo non puto quam ob res non debeo is homo et is civis praedico vita meus qui fidelitas amicus conservo sum inimicus modestia non sum appeto


immo, id quod secundum est, ne sibi quidem videtur. num iuris consultus. quasi quisquam sit qui sibi hunc falsum de iure respondisse dicat. omnes enim istius modi artes in eis reprehenduntur qui, cum professi sunt, satis facere non possunt, non in eis qui se afuisse ab istis studiis confitentur. virtus, probitas, integritas in candidato, non linguae volubilitas, non ars, non scientia requiri solet. ut nos in mancipiis parandis quamvis frugi hominem si pro fabro aut pro tectore emimus, ferre moleste solemus, si eas artis quas in emendo secuti sumus forte nesciunt, sin autem emimus quem vilicum imponeremus, quem pecori praeficeremus, nihil in eo nisi frugalitatem, laborem, vigilantiam esse curamus, sic populus Romanus deligit magistratus quasi rei publicae vilicos; in quibus si qua praeterea est ars, facile patitur, sin minus, virtute eorum et innocentia contentus est. quotus enim quisque disertus, quotus quisque iuris peritus est, ut eos numeres qui volunt esse? quod si praeterea nemo est honore dignus, quidnam tot optimis et ornatissimis civibus est futurum?

immo is qui secundus sum ne sui quidem video num ius consulo quasi quisquam sum qui sui hic falsus de ius respondeo dico omnis enim iste modus ars in is reprehendo qui cum profiteor sum satis facio non possum non in is qui sui asum ab iste studium confiteor virtus probitas integritas in candidatus non lingua volubilitas non ars non scientia requiro soleo ut nos in mancipium paro quivis frugi homo si pro faber aut pro tector emo fero molestus solo si is ars qui in emo sequor sum fors nescio sin autem emo qui vilicus impono qui pecus praeficio nihil in is nisi frugalitas labor vigilantia sum curo sic populus romanus deligo magistratus quasi res publicus vilicus in qui si qui praeterea sum ars facilis patior sin paruus virtus is et innocens contineo sum quotus enim quisque dissero quotus quisque ius pereo sum ut is numero qui volo sum qui si praeterea nemo sum honor dignus quisnam tot bonus et orno civis sum sum


tu autem, Laterensis, quas tribus edidisti? Teretinam, credo. fuit certe id aequum et certe exspectatum est et fuit dignum constantia tua. cuius tu tribus venditorem et corruptorem et sequestrem Plancium fuisse clamitas, eam tribum profecto, severissimorum praesertim hominum et gravissimorum, edere debuisti. at Voltiniam; libet enim tibi nescio quid etiam de illa tribu criminari. hanc igitur ipsam cur non edidisti? quid Plancio cum lemonia, quid cum Oufentina, quid cum Clustumina? nam Maeciam, non quae iudicaret, sed quae reiceretur, esse voluisti.

tu autem laterensis qui tres edo teretinam credo sum certus is aequus et certus exspectas sum et sum dignus constantia tuus qui tu tres venditor et corruptor et sequestro plancius sum clamito is tribus profecto severus praesertim homo et gravis edo debeo at voltiniam libet enim tu nescio quis etiam de ille tribus criminaris hic igitur ipse cur non edo quis plancius cum lemonium quis cum ufentinus quis cum clustumina nam maecia non qui iudico sed qui reicio sum volo


sed neque tu haec exhibes neque eis confidis; alia te ratio, alia cogitatio ad spem huius opprimendi excitavit. magnae sunt in te opes, late patet gratia; multi amici, multi cupidi tui, multi fautores laudis tuae. multi huic invident, multis etiam pater, optimus vir, nimium retinens equestris iuris et libertatis videtur; multi etiam communes inimici reorum omnium, qui ita semper testimonium de ambitu dicunt quasi aut moveant animos iudicum suis testimoniis, aut gratum populo Romano sit, aut ab eo facilius ob eam causam dignitatem quam volunt consequantur.

sed neque tu hic exhibeo neque is confido alius tu ratio alius cogitatio ad spes hic opprimo excito magnus sum in tu ops latus pateo gratia multus amicus multus cupidus tuus multus fautor laus tuus multus hic invideo multus etiam pater bonus vir nimium retineo equester ius et libertas video multus etiam communis inimicus reus omnis qui ita semper testimonium de ambitus dico quasi aut moveo animus iudex suus testimonium aut gratus populus romanus sum aut ab is facilis ob is causa dignitas quam volo consequor


quid enim possum aliud nisi maerere, nisi flere, nisi te cum mea salute complecti? salutem tibi idem dare possunt qui mihi reddiderunt. te tamen—exsurge, quaeso!—retinebo et complectar, nec me solum deprecatorem fortunarum tuarum sed comitem sociumque profitebor; atque, ut spero, nemo erit tam crudeli animo tamque inhumano nec tam immemor non dicam meorum in bonos meritorum, sed bonorum in me, qui a me mei servatorem capitis divellat ac distrahat. non ego meis ornatum beneficiis a vobis deprecor, iudices, sed custodem salutis meae, non opibus contendo, non auctoritate, non gratia, sed precibus, sed lacrimis, sed misericordia, mecumque vos simul hic miserrimus et optimus obtestatur parens, et pro uno filio duo patres deprecamur.

quis enim possum alius nisi maereo nisi fleo nisi tu cum meus salus complector salus tu idem do possum qui ego reddo tu tamen exsurgo quaeso retineo et complector neque ego solus deprecator fortuna tuus sed comes socius profiteor atque ut spero nemo sum tam crudelis animus tam inhumanus neque tam immemor non dico meus in bonus meritor sed bonus in ego qui ab ego meus servator capio divello atque distraho non ego meus orno beneficium ab tu deprecor iudex sed custos salus meus non ops contendo non auctoritas non gratia sed prex sed lacrima sed misericordia ego tu simul hic miser et bonus obtestor parens et pro unus filius duo pater deprecor


vinci autem improbos a bonis fateor fuisse praeclarum, si finem tum vincendi viderem, quem profecto non videbam. Vbi enim mihi praesto fuissent aut tam fortes consules quam L. Opimius, quam C. Marius, quam L. Flaccus, quibus ducibus improbos civis res publica vicit armatis, aut, si minus fortes, at tamen tam iusti quam P. Mucius, qui arma quae privatus P. Scipio ceperat, ea Ti. Graccho interempto iure optimo sumpta esse defendit? esset igitur pugnandum cum consulibus. nihil dico amplius nisi illud: victoriae nostrae gravis adversarios paratos, interitus nullos esse ultores videbam.

vinco autem improbus ab bonus fateor sum praeclaris si finis tum vinco video qui profecto non video vbi enim ego praesto sum aut tam fortis consul quam l opimus quam que marius quam l flaccus qui dux improbus civis res publicus vinco armo aut si paruus fortis at tamen tam justus quam p mucius qui arma qui privo p scipio capio is tiberius gracchus interimo ius bonus sumo sum defendo sum igitur pugno cum consul nihil dico amplus nisi ille victoria noster gravis adversarius paro intereo nullus sum ultor video


multi amici accusatoris, non nulli etiam nostri iniqui, multi communes obtrectatores atque omnium invidi multa finxerunt. nihil est autem tam volucre quam maledictum, nihil facilius emittitur, nihil citius excipitur, latius dissipatur. neque ego, si fontem maledicti reperietis, ut neglegatis aut dissimuletis umquam postulabo. sed si quid sine capite manabit, aut si quid erit eius modi ut non exstet auctor, qui audierit autem aut ita neglegens vobis esse videbitur ut unde audierit oblitus sit, aut ita levem habebit auctorem ut memoria dignum non putarit, huius illa vox volgaris audivi ne quid innocenti reo noceat oramus.

multus amicus accusator non nullus etiam noster iniquus multus communis obtrectator atque omnis invideo multus fingo nihil sum autem tam volucris quam maledico nihil facilis emitto nihil cieo excipio fero dissipatur neque ego si fons maledico reperio ut neglego aut dissimulo umquam postulo sed si quis sine caput mano aut si quis sum is modus ut non exsto auctor qui audio autem aut ita neglego tu sum video ut unde audio obliuiscor sum aut ita levo habeo auctor ut memoria dignus non puto hic ille vox volgaris audio ne quis innocens reor noceo oro


sed ea res, iudices, haud scio an plus mihi profuerit quam si mihi tum essent omnes gratulati. nam postea quam sensi populi Romani auris hebetiores, oculos autem esse acris atque acutos, destiti quid de me audituri essent homines cogitare; feci ut postea cotidie praesentem me viderent, habitavi in oculis, pressi forum; neminem a congressu meo neque ianitor meus neque somnus absterruit. ecquid ego dicam de occupatis meis temporibus, cui fuerit ne otium quidem umquam otiosum? nam quas tu commemoras, Cassi, legere te solere orationes, cum otiosus sis, has ego scripsi ludis et feriis, ne omnino umquam essem otiosus. etenim M. Catonis illud quod in principio scripsit Originum suarum semper magnificum et praeclarum putavi, clarorum virorum atque magnorum non minus oti quam negoti rationem exstare oportere. itaque si quam habeo laudem, quae quanta sit nescio, parta Romae est, quaesita in foro; meaque privata consilia publici quoque casus comprobaverunt, ut etiam summa res publica mihi domi fuerit gerenda et urbs in urbe servanda.

sed is res iudex haud scio an multus ego prosum quam si ego tum sum omnis gratulor nam postea quam sentio populus romanus auris hebetiores oculus autem sum acer atque acuo desisto quis de ego audio sum homo cogito facio ut postea cottidie praesens ego video habito in oculus premo forum nemo ab congredior meus neque janitor meus neque somnus absterreo ecquis ego dico de occupo meus tempus qui sum ne otium quidem umquam otiosus nam qui tu commemoro casseius lego tu soleo oratio cum otiosus sum hic ego scribo ludus et feriae ne omnino umquam sum otiosus etenim m cato ille qui in principium scribo origo suus semper magnificus et praeclaris puto clarus vir atque magnus non paruus otium quam negotium ratio exstaris oportet itaque si quam habeo laus qui quantus sum nescio pario roma sum quaero in forum meo privo consilium publicus quoque casus comprobo ut etiam summus res publicus ego domus sum gero et urbs in urbs servo


nunc autem vester, iudices, conspectus et consessus iste reficit et recreat mentem meam, cum intueor et contemplor unum quemque vestrum. video enim hoc in numero neminem cui mea salus non cara fuerit, cuius non exstet in me summum meritum, cui non sim obstrictus memoria benefici sempiterna. itaque non extimesco ne Cn. Plancio custodia meae salutis apud eos obsit qui me ipsi maxime salvum videre voluerunt, saepiusque, iudices, mihi venit in mentem admirandum esse M. Laterensem, hominem studiosissimum et dignitatis et salutis meae, reum sibi hunc potissimum delegisse quam metuendum ne vobis id ille magna ratione fecisse videatur.

nunc autem vester iudex conspicio et consido iste reficio et recreo mens meus cum intueor et contemplo unus quisque vester video enim hic in numerus nemo qui meus salus non carus sum qui non exsto in ego superus mereo qui non sum obstringo memoria beneficus sempiternus itaque non extimesco ne cn plancius custodia meus salus apud is obsum qui ego ipse magnus salvus video volo saepis iudex ego venio in mens admiror sum m laterensis homo studiosus et dignitas et salus meus reus sui hic potis deligo quam metuo ne tu is ille magnus ratio facio video


profers triumphos T. Didi et C. Mari et quaeris quid simile in Plancio. quasi vero isti quos commemoras propterea magistratus ceperint quod triumpharant, et non, quia commissi sunt eis magistratus in quibus re bene gesta triumpharent, propterea triumpharint. rogas quae castra viderit; qui et miles in Creta hoc imperatore et tribunus in Macedonia militum fuerit, et quaestor tantum ex re militari detraxerit temporis quantum in me custodiendum transferre maluerit. quaeris num disertus sit.

profero triumphus t didius et que maris et quaero quis similis in plancius quasi verus iste qui commemoro propterea magistratus capio qui triumpho et non quia committo sum is magistratus in qui res bene gero triumpho propterea triumpho rogo qui castrum video qui et miles in creta hic imperator et tribunus in macedonius miles sum et quaestor tantus ex res militaris detraho tempus quantus in ego custodio transfero malo quaero num dissero sum


quae cum ita sint, iam succumbam, Laterensis, isti tuo crimini meque in eo ipso in quo nihil potest esse nimium, quoniam ita tu vis, nimium gratum esse concedam petamque a vobis, iudices, ut eum beneficio complectamini quem qui reprehendit in eo reprehendit quod gratum praeter modum dicat esse. neque enim illud ad neglegendam meam gratiam debet valere quod dixit idem, vos nec nocentis nec litigiosos esse, quo minus me apud vos valere oporteret. quasi vero in amicitia mea non haec praesidia, si quae forte sunt in me, parata semper amicis esse maluerim quam necessaria. etenim ego de me tantum audeo dicere, amicitiam meam voluptati pluribus quam praesidio fuisse, meque vehementer vitae meae paeniteret, si in mea familiaritate locus esset nemini nisi litigioso aut nocenti.

qui cum ita sum iam succumbo laterensis iste tuus crimen ego in is ipse in quo nihil possum sum nimium quoniam ita tu volo nimium gratus sum concedo peto ab tu iudex ut is beneficium complector qui qui reprehendo in is reprehendo qui gratus praeter modus dico sum neque enim ille ad neglego meus gratia debeo valeo qui dico idem tu neque noceo neque litigiosus sum quo paruus ego apud tu valeo oportet quasi verus in amicitia meus non hic praesidium si qui fors sum in ego paro semper amicus sum malo quam necessarius etenim ego de ego tantus audeo dico amicitia meus voluptas multus quam praesidium sum ego vehemens vita meus paeniteo si in meus familiaritas locus sum nemo nisi litigiosus aut noceo


neque vero tam durus in plebem noster ordo fuit ut eam coli nostra modica liberalitate noluerit, neque hoc liberis nostris interdicendum est, ne observent tribulis suos, ne diligant, ne conficere necessariis suis suam tribum possint, ne par ab eis munus in sua petitione respectent. haec enim plena sunt offici, plena observantiae, plena etiam antiquitatis. isto in genere et fuimus ipsi, cum ambitionis nostrae tempora postulabant, et clarissimos viros esse vidimus, et hodie esse volumus quam plurimos gratiosos. decuriatio tribulium, discriptio populi, suffragia largitione devincta severitatem senatus et bonorum omnium vim ac dolorem excitarent. haec doce, haec profer, huc incumbe, Laterensis, decuriasse Plancium, conscripsisse, sequestrem fuisse, pronuntiasse, divisisse; tum mirabor te eis armis uti quae tibi lex dabat noluisse. tribulibus enim iudicibus non modo severitatem illorum, si ista vera sunt, sed ne voltus quidem ferre possemus.

neque verus tam durus in plebs noster ordo sum ut is colo noster modicus liberalitas nolo neque hic liber noster interdico sum ne observo tribulis suus ne diligo ne confacio necessarius suus suus tribus possum ne par ab is munus in suus petitio respecto hic enim plenus sum officio plenus observantia plenus etiam antiquitas iste in genus et sum ipse cum ambitio noster tempus postulo et clarus vir sum video et hodie sum volo quam multus gratiosus decuriatio tribulis discriptio populus suffragium largitio devincio severitas senatus et bonus omnis vis atque dolor excito hic doceo hic profero huc incumbo laterensis decurio plancius conscribo sequestro sum pronuntio divido tum miror tu is arma uti qui tu lex do nolo tribulis enim judex non modo severitas ille si iste verus sum sed ne vultus quidem fero possum


quid? si horum ego nihil cogito et idem sum in re publica qui fui semper, tamenne libertatem requires meam? quam tu ponis in eo, si semper cum eis quibuscum aliquando contendimus depugnemus. quod est longe secus. stare enim omnes debemus tamquam in orbe aliquo rei publicae, qui quoniam versatur, eam deligere partem ad quam nos illius utilitas salusque converterit.

quis si hic ego nihil cogo et idem sum in res publicus qui sum semper tamen libertas requiro meus quam tu pono in is si semper cum is qui aliquando contendo depugno qui sum longus secus sto enim omnis debeo tamquam in orbis aliquis res publicus qui quoniam verso is deligo pars ad quam nos ille utilitas salus converto


quid ego de me, de fratre meo loquar? quorum honoribus agri ipsi prope dicam montesque faverunt. num quando vides Tusculanum aliquem de M. Catone illo in omni virtute principe, num de Ti. Coruncanio municipe suo, num de tot Fulviis gloriari? verbum nemo facit. at in quemcumque Arpinatem incideris, etiam si nolis, erit tamen tibi fortasse etiam de nobis aliquid, sed certe de C. Mario audiendum. primum igitur hic habuit studia suorum ardentia, tu tanta quanta in hominibus iam saturatis honoribus esse potuerunt.

quis ego de ego de frater meus loquor qui honor ager ipse prope dico mons faveo num quando video tusculanus aliquis de m cato ille in omnis virtus princeps num de tiberius coruncanius municipe suus num de tot fulvius glorior verbum nemo facio at in quicumque arpinas incido etiam si nolo sum tamen tu fortasse etiam de nos aliquis sed certus de que marius audio primus igitur hic habeo studium suus ardeo tu tantus quantus in homo iam saturo honor sum possum


Opimium damnatum esse commemoras, servatorem ipsum rei publicae, Calidium adiungis, cuius lege Q. Metellus in civitatem sit restitutus; reprehendis meas pro Plancio preces, quod neque Opimius suo nomine liberatus sit neque Metelli Calidius. de Calidio tibi tantum respondeo quod ipse vidi, Q. Metellum Pium consulem praetoriis comitiis petente Q. Calidio populo Romano supplicasse, cum quidem non dubitaret et consul et homo nobilissimus patronum esse illum suum et familiae nobilissimae dicere.

opimius damno sum commemoro servator ipse res publicus calidius adjungo qui lex q metellus in civitas sum restituo reprehendo meus pro plancius prex qui neque opimus suus nomen libero sum neque metellus calidus de calidius tu tantus respondeo qui ipse video q metellus pius consul praetorius comitium peto q calidius populus romanus supplico cum quidem non dubito et consul et homo nobilis patronus sum ille suus et familia nobilis dico


tu es e municipio antiquissimo Tusculano, ex quo sunt plurimae familiae consulares, in quibus est etiam Iuventia —tot ex reliquis municipiis omnibus non sunt—hic est e praefectura Atinati non tam prisca, non tam honorata, non tam suburbana. quantum interesse vis ad rationem petendi? primum utrum magis favere putas Atinatis an Tusculanos suis? alteri—scire enim hoc propter vicinitatem facile possum—cum huius ornatissimi atque optimi viri, Cn. Saturnini, patrem aedilem, cum praetorem viderunt, quod primus ille non modo in eam familiam sed etiam in praefecturam illam sellam curulem attulisset, mirandum in modum laetati sunt; alteros—credo, quia refertum est municipium consularibus, nam malivolos non esse certo scio—numquam intellexi vehementius suorum honore laetari. habemus hoc nos, habent nostra municipia.

tu sum e municipium antiquus tusculanus ex quo sum multus familia consularis in qui sum etiam juventius tot ex reliquus municipium omnis non sum hic sum e praeficio atinas non tam priscus non tam honoro non tam suburbanus quantus intersum volo ad ratio peto primus utrum magis faveo puto atinas an tusculani suus alter scio enim hic propter vicinitas facilis possum cum hic orno atque bonus vir cn saturninus pater aedilis cum praetor video qui primus ille non modo in is familia sed etiam in praefectura ille sella curulis affero miror in modus laetas sum alter credo quia refercio sum municipium consularis nam malevolus non sum certus scio numquam intellego vehemens suus honor laetor habeo hic nos habeo noster municipium


neque ego nunc legis iniquitatem queror, sed factum tuum a sententia legis doceo discrepare; et illud acerbum iudicium si, quem ad modum senatus censuit populusque iussit, ita fecisses ut huic et suam et ab hoc observatas tribus ederes, non modo non quererer, sed hunc eis iudicibus editis qui idem testes esse possent absolutum putarem, neque nunc multo secus existimo. cum enim has tribus edidisti, ignotis te iudicibus uti malle quam notis indicavisti; fugisti sententiam legis, aequitatem omnem reiecisti, in tenebris quam in luce causam versari maluisti.

neque ego nunc lex iniquitas queror sed facio tuus ab sententia lex doceo discreparis et ille acerbus iudicium si qui ad modus senatus censeo populus iubeo ita facio ut hic et suus et ab hic observo tres edo non modo non queror sed hic is judex edo qui idem testis sum possum absolvo puto neque nunc multus secus existimo cum enim hic tres edo ignosco tu judex uti malo quam nosco indico fugio sententia lex aequitas omnis reicio in tenebrae quam in lux causa versaris malo


hisce ego auxiliis studentibus atque incitatis uti me, Laterensis, potuisse confiteor, sed erat non iure, non legibus, non disceptando decertandum—nam profecto, praesertim tam bona in causa, numquam, quo ceteri saepe abundarunt, id mihi ipsi auxilium meum defuisset—armis fuit, armis, inquam, fuit dimicandum; quibus a servis atque a servorum ducibus caedem fieri senatus et bonorum rei publicae exitiosum fuisset.

hic ego auxilium studeo atque incitas uti ego laterensis possum confiteor sed sum non ius non lex non discepto decerto nam profecto praesertim tam bonus in causa numquam quo ceterus saepe abundo is ego ipse auxilium meus desum arma sum arma inquam sum dimico qui ab servio atque ab servus dux caedes fio senatus et bonus res publicus exitiosus sum


quaerit enim Laterensis atque hoc uno maxime urget qua se virtute, qua laude Plancius, qua dignitate superarit. ita, si cedo illius ornamentis, quae multa et magna sunt, non solum huius dignitatis iactura facienda est sed etiam largitionis recipienda suspicio est; sin hunc illi antepono, contumeliosa habenda est oratio, et dicendum est id quod ille me flagitat, Laterensem a Plancio dignitate esse superatum. ita aut amicissimi hominis existimatio offendenda est, si illam accusationis condicionem sequar, aut optime de me meriti salus deserenda.

quaero enim laterensis atque hic unus magnus urgeo qui sui virtus qui laus plancius qui dignitas supero ita si cedo ille ornamentum qui multus et magnus sum non solus hic dignitas iactura facio sum sed etiam largitio recipio suspicio sum sin hic ille antepono contumeliosus habeo sum oratio et dico sum is qui ille ego flagito laterensis ab plancius dignitas sum supero ita aut amicus homo existimatio offendo sum si ille accusatio condicio sequor aut optume de ego mereo salus desero


an vero putas idcirco minus libenter iudices mea causa esse facturos quod me esse gratum crimineris? an, cum patres conscripti illo senatus consulto quod in monumento Mari factum est, quo mea salus omnibus est gentibus commendata, uni Cn. Plancio gratias egerint— unus enim fuit de magistratibus defensor salutis meae—cui senatus pro me gratias agendas putavit, ei ego a me referendam gratiam non putem? atque haec cum vides, quo me tandem in te animo putas esse, Laterensis? ullum esse tantum periculum, tantum laborem, tantam contentionem quam ego non modo pro salute tua sed etiam pro dignitate defugerim? quo quidem etiam magis sum non dicam miser—nam hoc quidem abhorret a virtute verbum—sed certe exercitus, non quia multis debeo—leve enim est onus benefici gratia—, sed quia nomina saepe concurrunt, propter aliquorum bene de me meritorum inter ipsos contentiones, ut eodem tempore in omnis verear ne vix possim gratus videri.

an verus puto idcirco paruus libet iudex meus causa sum facio qui ego sum gratus crimino an cum pater conscribo ille senatus consultum qui in monumentum maris facio sum quo meus salus omnis sum gens commendo unus cn plancius gratia ago unus enim sum de magistratus defenso salus meus qui senatus pro ego gratia ago puto is ego ab ego refero gratia non puto atque hic cum video quo ego tandem in tu animus puto sum laterensis ullus sum tantus periculum tantus labor tantus contentio quam ego non modo pro salus tuus sed etiam pro dignitas defugio quo quidem etiam magis sum non dico miser nam hic quidem abhorreo ab virtus verbum sed certus exercitus non quia multus debeo levis enim sum onus beneficus gratia sed quia nomen saepe concurro propter aliqui bene de ego meritor inter ipse contentio ut idem tempus in omnis vereor ne vix possum gratus video


sed haec nescio quo modo frequenter in me congessisti saneque in eo creber fuisti, te idcirco in ludos causam conicere noluisse ne ego mea consuetudine aliquid de tensis misericordiae causa dicerem, quod in aliis aedilibus ante fecissem. non nihil egisti hoc loco; nam mihi eripuisti ornamentum orationis meae. deridebor, si mentionem tensarum fecero, cum tu id praedixeris; sine tensis autem quid potero dicere? hic etiam addidisti me idcirco mea lege exsilio ambitum sanxisse ut miserabiliores epilogos possem dicere. non vobis videtur cum aliquo declamatore, non cum laboris et fori discipulo disputare?

sed hic nescio quo modo frequens in ego congero sanus in is creber sum tu idcirco in ludus causa conicio nolo ne ego meus consuetudo aliquis de tendo misericordia causa dico qui in alius aedilis ante facio non nihil ago hic locus nam ego eripio ornamentum oratio meus derideo si mentio tensaris facio cum tu is praedico sine tendo autem quis possum dico hic etiam addo ego idcirco meus lex exsilium ambitus sancio ut miserabilis epilogus possum dico non tu video cum aliquis declamator non cum labor et forum discipulus disputaris


non vereor ne mihi aliquid, iudices, videar adrogare, si de quaestura mea dixero. quamvis enim illa floruerit, tamen eum me postea fuisse in maximis imperiis arbitror ut non ita multum mihi gloriae sit ex quaesturae laude repetendum. sed tamen non vereor ne quis audeat dicere ullius in Sicilia quaesturam aut clariorem aut gratiorem fuisse. vere me hercule hoc dicam: sic tum existimabam, nihil homines aliud Romae nisi de quaestura mea loqui. frumenti in summa caritate maximum numerum miseram; negotiatoribus comis, mercatoribus iustus, mancipibus liberalis, sociis abstinens, omnibus eram visus in omni officio diligentissimus; excogitati quidam erant a Siculis honores in me inauditi.

non vereor ne ego aliquis iudex video adrogaris si de quaestura meus dico quivis enim ille floreo tamen is ego postea sum in magnus imperium arbitror ut non ita multus ego gloria sum ex quaestura laus repeto sed tamen non vereor ne quis audeo dico ullus in sicilia quaestura aut clarus aut gratus sum verus ego herculis hic dico sic tum existimo nihil homo alius roma nisi de quaestura meus loquor frumentum in summus caritas magnus numerus miser negotiator como mercator iustus manceps liberalis socius abstineo omnis sum video in omnis officium diligens excogitas quidam sum ab siculis honor in ego inauditus


sed aliquando veniamus ad causam. in qua tu nomine legis Liciniae, quae est de sodaliciis, omnis ambitus leges complexus es; neque enim quicquam aliud in hac lege nisi editicios iudices es secutus. quod genus iudicum si est aequum ulla in re nisi in hac tribuaria, non intellego quam ob rem senatus hoc uno in genere tribus edi voluerit ab accusatore neque eandem editionem transtulerit in ceteras causas, de ipso denique ambitu reiectionem fieri voluerit iudicum alternorum, cumque nullum genus acerbitatis praetermitteret, hoc tamen unum praetereundum putarit.

sed aliquando venio ad causa in qui tu nomen lex licinia qui sum de sodalicium omnis ambitus lex complexus sum neque enim quisquam alius in hic lex nisi editicius iudex sum sequor qui genus iudex si sum aequus ullus in res nisi in hic tribuarius non intellego quam ob res senatus hic unus in genus tres edo volo ab accusator neque idem editio transfero in ceterus causa de ipse denique ambitus reiectio fio volo iudex alternus cum nullus genus acerbitas praetermitto hic tamen unus praetereo puto


an, cum videam navem secundis ventis cursum tenentem suum, si non eum petat portum quem ego aliquando probavi, sed alium non minus tutum atque tranquillum, cum tempestate pugnem periculose potius quam illi, salute praesertim proposita, obtemperem et paream? ego vero haec didici, haec vidi, haec scripta legi; haec de sapientissimis et clarissimis viris et in hac re publica et in aliis civitatibus monumenta nobis et litterae prodiderunt, non semper easdem sententias ab isdem, sed quascumque rei publicae status, inclinatio temporum, ratio concordiae postularet, esse defensas. quod ego et facio, Laterensis, et semper faciam libertatemque quam tu in me requiris, quam ego neque dimisi umquam neque dimittam, non in pertinacia, sed in quadam moderatione positam putabo.

an cum video navo secundus venio cursus teneo suus si non is peto portus qui ego aliquando probo sed alius non paruus tueor atque tranquillus cum tempestas pugno periculosus potis quam ille salus praesertim propono obtempero et pareo ego verus hic disco hic video hic scribo lego hic de sapio et clarus vis et in hic res publicus et in alius civitas monumentum nos et littera prodo non semper idem sententia ab idem sed quicumque res publicus status inclinatio tempus ratio concordia postulo sum defendo qui ego et facio laterensis et semper facio libertas quam tu in ego requiro quam ego neque dimitto umquam neque dimitto non in pertinacia sed in quidam moderatio pono puto


sed quid ego aedilicias repulsas conligo? quae saepe eius modi habitae sunt ut eis qui praeteriti essent benigne a populo factum videretur. tribunus militum L. Philippus, summa nobilitate et eloquentia, quaestor C. Caelius, clarissimus ac fortissimus adulescens, tribuni pl. P. Rutilius Rufus, C. Fimbria, C. Cassius, Cn. Orestes facti non sunt, quos tamen omnis consules factos scimus esse. quae tibi ultro pater et maiores tui non consolandi tui gratia dicent, neque vero quo te liberent aliqua culpa, quam tu vereris ne a te suscepta videatur, sed ut te ad istum cursum tenendum quem a prima aetate suscepisti cohortentur. nihil est enim, mihi crede, Laterensis, de te detractum. detractum dico; si me hercule vere quod accidit interpretari velis, est aliquid etiam de virtute significatum tua. noli enim existimare non magnum quendam motum fuisse illius petitionis tuae, de qua ne aliquid iurares destitisti. denuntiasti homo adulescens quid de summa re publica sentires, fortius tu quidem quam non nulli defuncti honoribus, sed apertius quam vel ambitionis vel aetatis tuae ratio postulabat.

sed quis ego aedilicias repello conligo qui saepe is modus habeo sum ut is qui praetereo sum benignus ab populus facio video tribunus miles l philippus summus nobilitas et eloquentia quaestor que caelius clarus atque fortis adulescens tribunus pl p rutilus rufus que fimbria que casseius cn orestes facio non sum qui tamen omnis consul facio scio sum qui tu ultro pater et magnus tuus non consolor tuus gratia dico neque verus quo tu libero aliqui culpa quam tu vereor ne ab tu suscipio video sed ut tu ad iste cursus teneo qui ab primus aetas suscipio cohorto nihil sum enim ego credo laterensis de tu detraho detraho dico si ego herculis verus qui accido interpretaris velis sum aliquis etiam de virtus significo tuus nolo enim existimaris non magnus quidam motus sum ille petitio tuus de qui ne aliquis iuraris desisto denuntio homo adulescens quis de summus res publicus sentio fortis tu quidem quam non nullus defungor honor sed aperio quam vel ambitio vel aetas tuus ratio postulo


pater vero, inquit, etiam obesse filio debet. O vocem duram atque indignam tua probitate, Laterensis! pater ut in iudicio capitis, pater ut in dimicatione fortunarum, pater ut apud talis viros obesse filio debeat? qui si esset turpissimus, si sordidissimus, tamen ipso nomine patrio valeret apud clementis iudices et misericordis; valeret, inquam, communi sensu omnium et dulcissima commendatione naturae.

pater verus inquam etiam obsum filius debeo o voco durus atque indignus tuus probitas laterensis pater ut in iudicium capio pater ut in dimicatio fortuna pater ut apud talis vir obsum filius debeo qui si sum turpis si sordidus tamen ipse nomen patrius valeo apud clemens iudex et misericordis valeo inquam communis sentio omnis et dulcis commendatio natura


nec si vir amplissimus, cui nihil est quod roganti concedi non iure possit, de aliquo, ut dicis, non impetravit, ego sum adrogans quod me valuisse dico. nam ut omittam illud quod ego pro eo laborabam qui valebat ipse per sese, rogatio ipsa semper est gratiosissima quae est officio necessitudinis coniuncta maxime. neque enim ego sic rogabam ut petere viderer, quia familiaris esset meus, quia vicinus, quia huius parente semper plurimum essem usus, sed ut quasi parenti et custodi salutis meae. non potentia mea sed causa rogationis fuit gratiosa. nemo mea restitutione laetatus est, nemo iniuria doluit, cui non huius in me misericordia grata fuerit.

neque si vir amplus qui nihil sum qui rogo concedo non ius possum de aliquis ut dico non impetro ego sum adrogo qui ego valeo dico nam ut omitto ille qui ego pro is laboro qui valeo ipse per sui rogatio ipse semper sum gratiosus qui sum officium necessitudo conjungo magnus neque enim ego sic rogo ut peto video quia familiaris sum meus quia vicinus quia hic pareo semper multus sum utor sed ut quasi parens et custos salus meus non potentia meus sed causa rogatio sum gratiosus nemo meus restitutio laeto sum nemo iniuria doleo qui non hic in ego misericordia gratus sum


quis est nostrum liberaliter educatus cui non educatores, cui non magistri sui atque doctores, cui non locus ipse ille mutus ubi alitus aut doctus est cum grata recordatione in mente versetur? cuius opes tantae esse possunt aut umquam fuerunt quae sine multorum amicorum officiis stare possint? quae certe sublata memoria et gratia nulla exstare possunt. equidem nihil tam proprium hominis existimo quam non modo beneficio sed etiam benivolentiae significatione adligari, nihil porro tam inhumanum, tam immane, tam ferum quam committere ut beneficio non dicam indignus sed victus esse videare.

quis sum nos liberalis educo qui non educator qui non magister suus atque doctor qui non locus ipse ille mutus ubi alo aut doceo sum cum gratus recordatio in mens verso qui ops tantus sum possum aut umquam sum qui sine multus amicus officium sto possum qui certus tollo memoria et gratia nullus exstaris possum equidem nihil tam proprius homo existimo quam non modo beneficium sed etiam benevolentia significatio adligaris nihil porro tam inhumanus tam immanis tam ferus quam committo ut beneficium non dico indignus sed vinco sum videaris


omitto illa quae, si minus in scaena sunt, at certe, cum sunt prolata, laudantur, ut vivat cum suis, primum cum parente—nam meo iudicio pietas fundamentum est omnium virtutum—quem veretur ut deum—neque enim multo secus est parens liberis—amat vero ut sodalem, ut fratrem, ut aequalem. quid dicam cum patruo, cum adfinibus, cum propinquis, cum hoc Cn. Saturnino, ornatissimo viro? cuius quantam honoris huius cupiditatem fuisse creditis, cum videtis luctus societatem? quid de me dicam qui mihi in huius periculo reus esse videor? quid de his tot viris talibus quos videtis veste mutata? atque haec sunt indicia, iudices, solida et expressa, haec signa probitatis non fucata forensi specie, sed domesticis inusta notis veritatis. facilis est illa occursatio et blanditia popularis; aspicitur, non attrectatur; procul apparet, non excutitur, non in manus sumitur.

omitto ille qui si paruus in scaena sum at certus cum sum profero laudo ut vivo cum suus primus cum pareo nam meus iudicium pietas fundamentum sum omnis virtus qui vereor ut deus neque enim multus secus sum parens liber amo verus ut sodalis ut frater ut aequalis quis dico cum patruus cum affinis cum propinquus cum hic cn saturninus orno vir qui quantus honor hic cupiditas sum credo cum video luctus societas quis de ego dico qui ego in hic periculum reus sum video quis de hic tot vis talis qui video vestis muto atque hic sum indicium iudex solidus et exprimo hic signum probitas non fuco forensis species sed domesticus inuro nosco veritas facilis sum ille occursatio et blanditia popularis aspicio non attrecto procul appareo non excutio non in manus sumo


ergo ut alia in te erant inlustriora, Laterensis, quae tibi maiores tui reliquerant, sic te Plancius hoc non solum municipi verum etiam vicinitatis genere vincebat; nisi forte te Labicana aut Gabina aut Bovillana vicinitas adiuvabat, quibus e municipiis vix iam qui carnem Latinis petant reperiuntur. adiungamus, si vis, id quod tu huic obesse etiam putas, patrem publicanum; qui ordo quanto adiumento sit in honore quis nescit? Flos enim equitum Romanorum, ornamentum civitatis, firmamentum rei publicae publicanorum ordine continetur.

ergo ut alius in tu sum illustris laterensis qui tu magnus tuus relinquo sic tu plancius hic non solus municipium verus etiam vicinitas genus vinco nisi fors tu labicana aut gabinus aut bovillanus vicinitas adjuvo qui e municipium vix iam qui caro latinum peto reperio adjungo si volo is qui tu hic obsum etiam puto pater publicanus qui ordo quantus adjumentum sum in honor quis nescio flos enim eques romanus ornamentum civitas firmamentum res publicus publicanus ordo contineo


sed mihi in causa facili atque explicata perdifficilis, iudices, et lubrica defensionis ratio proponitur. nam, si tantum modo mihi necesse esset contra Laterensem dicere, tamen id ipsum esset in tanto usu nostro tantaque amicitia molestum. vetus est enim lex illa iustae veraeque amicitiae quae mihi cum illo iam diu est, ut idem amici semper velint, neque est ullum amicitiae certius vinculum quam consensus et societas consiliorum et voluntatum. mihi autem non id est in hac re molestissimum, contra illum dicere, sed multo illud magis quod in ea causa contra dicendum est in qua quaedam hominum ipsorum videtur facienda esse contentio.

sed ego in causa facilis atque explicata perdifficilis iudex et lubricus defensio ratio propono nam si tantus modo ego necesse sum contra laterensis dico tamen is ipse sum in tantus usus noster tantus amicitia molestus vetus sum enim lex ille iustus verus amicitia qui ego cum ille iam diu sum ut idem amicus semper volo neque sum ullus amicitia certus vinculis quam consentio et societas consilium et voluntas ego autem non is sum in hic res molestus contra ille dico sed multus ille magis qui in is causa contra dico sum in qui quidam homo ipse video facio sum contentio


an vero nuper clarissimi cives nomen editicii iudicis non tulerunt, cum ex CXXV iudicibus principibus equestris ordinis quinque et LXX reus reiceret, L referret, omniaque potius permiscuerunt quam ei legi condicionique parerent; nos neque ex delectis iudicibus sed ex omni populo, neque editos ad reiciendum sed ab accusatore constitutos iudices ita feremus ut neminem reiciamus?

an verus nuper clarus civis nomen editicius judex non fero cum ex cxxv judex princeps equester ordo quinque et lxx reus reicio l refero omne potis permisceo quam is lego condicio pario nos neque ex deligo judex sed ex omnis populus neque edo ad reicio sed ab accusator constituo iudex ita fero ut nemo reicio


quam ob rem in dissentiente populo noli putare nullos fuisse quorum animos tuus ille fortis animus offenderet; qui te incautum fortasse nunc tuo loco demovere potuerunt, providentem autem et praecaventem numquam certe movebunt.

quam ob res in dissentio populus nolo puto nullus sum qui animus tuus ille fortis animus offendo qui tu incautus fortasse nunc tuus locus demoveo possum provideo autem et praecaveo numquam certus moveo


et mihi lacrimulam Cispiani iudici obiectas. sic enim dixisti: vidi ego tuam lacrimulam. vide quam me verbi tui paeniteat. non modo lacrimulam sed multas lacrimas et fletum cum singultu videre potuisti. an ego, qui meorum lacrimis me absente commotus simultates, quas mecum habebat, deposuisset meaeque salutis non modo non oppugnator, ut inimici mei putarant, sed etiam defensor fuisset, huius in periculo non significarem dolorem meum?

et ego lacrimula cispiani judicium objecto sic enim dico video ego tuus lacrimula video quam ego verbum tuus paeniteo non modo lacrimula sed multus lacrima et fletus cum singultus video possum an ego qui meus lacrima ego absum commoueo simultas qui ego habeo depono meus salus non modo non oppugnator ut inimicus meus puto sed etiam defenso sum hic in periculum non significaris dolor meus


res vero ipsa publica, si loqui posset, ageret mecum ut, quoniam sibi servissem semper, numquam mihi, fructus autem ex sese non, ut oportuisset, laetos et uberes, sed magna acerbitate permixtos tulissem, ut iam mihi servirem, consulerem meis; se non modo satis habere a me sed etiam vereri ne parum mihi pro eo quantum a me haberet reddidisset.

res verus ipse publicus si loquor possum ago ego ut quoniam sui servio semper numquam ego fructus autem ex sui non ut oportet laetus et uber sed magnus acerbitas permisceo fero ut iam ego servio consulo meus sui non modo satis habeo ab ego sed etiam vereor ne parum ego pro is quantus ab ego habeo reddo


quaesisti utrum mihi putarem, equitis Romani filio, faciliorem fuisse ad adipiscendos honores viam an futuram esse filio meo, quia esset familia consulari. ego vero quamquam illi omnia malo quam mihi, tamen honorum aditus numquam illi faciliores optavi quam mihi fuerunt. quin etiam, ne forte ille sibi me potius peperisse iam honores quam iter demonstrasse adipiscendorum putet, haec illi soleo praecipere—quamquam ad praecepta aetas non est gravis—quae rex ille a Iove ortus suis praecepit filiis: vigilandum est semper; multae insidiae sunt bonis. id quod multi invideant— nostis cetera. nonne, quae scripsit gravis et ingeniosus poeta, scripsit non ut illos regios pueros qui iam nusquam erant, sed ut nos et nostros liberos ad laborem et ad laudem excitaret?

quaero utrum ego puto equio romanus filius facilis sum ad adipiscendos honor via an sum sum filius meus quia sum familia consularis ego verus quamquam ille omnis malus quam ego tamen honor aditus numquam ille facilis opto quam ego sum quin etiam ne fors ille sui ego potis pario iam honor quam iter demonstro adipiscendorum puto hic ille soleo praecipio quamquam ad praecipio aetas non sum gravis qui rex ille ab iuppiter ortus suus praecipio filius vigilo sum semper multus insidiae sum bonus is qui multus invideo nosco ceterus nonne qui scribo gravis et ingeniosus poeta scribo non ut ille regius puer qui iam nusquam sum sed ut nos et noster liber ad labor et ad laus excito


O excubias tuas, Cn. Planci, miseras, o flebilis vigilias, o noctes acerbas, o custodiam etiam mei capitis infelicem! si quidem ego tibi vivus non prosum, qui fortasse mortuus profuissem. memini enim, memini neque umquam obliviscar noctis illius cum tibi vigilanti, adsidenti, maerenti vana quaedam miser atque inania falsa spe inductus pollicebar, me, si essem in patriam restitutus, praesentem tibi gratias relaturum; sin aut vitam mihi fors ademisset aut vis aliqua maior reditum peremisset, hos, hos—quos enim ego tum alios animo intuebar?—omnia tibi illorum laborum praemia pro me persoluturos. quid me aspectas, quid mea promissa repetis, quid meam fidem imploras? nihil tibi ego tum de meis opibus pollicebar, sed de horum erga me benivolentia promittebam; hos pro me lugere, hos gemere, hos decertare pro meo capite vel vitae periculo velle videbam; de horum desiderio, luctu, querelis cotidie aliquid tecum simul audiebam; nunc timeo ne tibi nihil praeter lacrimas queam reddere, quas tu in meis acerbitatibus plurimas effudisti.

o excubiae tuus cn plancus miser o flebilis vigilia o nox acerbus o custodia etiam meus capio infelix si quidem ego tu vivus non prosum qui fortasse mortuus prosum memini enim memini neque umquam obliviscor nox ille cum tu vigilo assideo maereo vanus quidam miser atque inanis fallo spes induco polliceo ego si sum in patria restituo praesens tu gratia refero sin aut vita ego fors adimo aut volo aliqui magnus redeo peremo hic hic qui enim ego tum alius animus intueor omnis tu ille labor praemium pro ego persolvo quis ego aspicio quis meus promitto repeto quis meus fides imploro nihil tu ego tum de meus ops polliceo sed de hic erga ego benevolens promitto hic pro ego lugeo hic gemo hic decertaris pro meus caput vel vita periculum volo video de hic desiderium luctus querela cottidie aliquis tu simul audio nunc timeo ne tu nihil praeter lacrima queo reddo qui tu in meus acerbitas multus effundo


sed cum sit Cn. Plancius is eques Romanus, ea primum vetustate equestris nominis ut pater, ut avus, ut maiores eius omnes equites Romani fuerint, summum in praefectura florentissima gradum tenuerint et dignitatis et gratiae, deinde ut ipse in legionibus P. Crassi imperatoris inter ornatissimos homines, equites Romanos, summo splendore fuerit, ut postea princeps inter suos plurimarum rerum sanctissimus et iustissimus iudex, maximarum societatum auctor, plurimarum magister: si non modo in eo nihil umquam reprehensum sed laudata sunt omnia, tamen is oberit honestissimo filio pater qui vel minus honestum et alienum tueri vel auctoritate sua vel gratia possit?

sed cum sum cn plancius is eques romanus is primus vetustas equester nomen ut pater ut avus ut magnus is omnis eques romanus sum superus in praeficio floreo gradus teneo et dignitas et gratia deinde ut ipse in legio p crassus imperator inter orno homo eques romanus superus splendor sum ut postea princeps inter suus plurimaris res sancio et justus iudex maximaris societas auctor plurimaris magister si non modo in is nihil umquam reprehendo sed laudo sum omnis tamen is obsum honestus filius pater qui vel paruus honestus et alienus tueor vel auctoritas suus vel gratia possum


hanc tu rationem cum fugeris cumque eos iudices habere nolueris quorum in huius delicto cum scientia certissima, tum dolor gravissimus esse debuerit, quid apud hos dices qui abs te taciti requirunt cur sibi hoc oneris imposueris, cur se potissimum delegeris, cur denique se divinare malueris quam eos qui scirent iudicare? ego Plancium, Laterensis, et ipsum gratiosum esse dico et habuisse in petitione multos cupidos sui gratiosos; quos tu si sodalis vocas, officiosam amicitiam nomine inquinas criminoso; sin, quia gratiosi sint, accusandos putas, noli mirari te id quod tua dignitas postularit repudiandis gratiosorum amicitiis non esse adsecutum.

hic tu ratio cum fugio cum is iudex habeo nolo qui in hic delinquo cum scientia certus tum dolor gravis sum debeo quis apud hic dico qui abs tu taceo requiro cur sui hic onus impono cur sui potis deligo cur denique sui divinaris malo quam is qui scio iudicaris ego plancius laterensis et ipse gratiosus sum dico et habeo in petitio multus cupidus suus gratiosus qui tu si sodalis voco officiosus amicitia nomen inquino criminosus sin quia gratiosus sum accuso puto nolo miror tu is qui tuus dignitas postulo repudio gratiosor amicitia non sum adsequor


male iudicavit populus. at iudicavit. non debuit. at potuit. non fero. at multi clarissimi et sapientissimi cives tulerunt. est enim haec condicio liberorum populorum praecipueque huius principis populi et omnium gentium domini atque victoris, posse suffragiis vel dare vel detrahere quod velit cuique; nostrum est autem, nostrum qui in hac tempestate populi iactemur et fluctibus ferre modice populi voluntates, adlicere alienas, retinere partas, placare turbatas; honores si magni non putemus, non servire populo; sin eos expetamus, non defetigari supplicando.

malus judico populus at judico non debeo at possum non fero at multus clarus et sapio civis fero sum enim hic condicio liberi populus praecipuus hic princeps populus et omnis gens dominus atque victor possum suffragium vel do vel detraho qui volo quisque nos sum autem nos qui in hic tempestas populus jacto et fluctus fero modicus populus voluntas adliceo alienus retineo pario placo turbo honor si magnus non puto non servio populus sin is expeto non defetigaris supplico


dubitatis igitur, iudices, quin vos M. Laterensis suo iudicio non ad sententiam legis, sed ad suam spem aliquam de civitate delegerit? dubitatis quin eas tribus in quibus magnas necessitudines habet Plancius, cum ille non ediderit, iudicarit officiis ab hoc observatas, non largitione corruptas? quid enim potes dicere cur ista editio non summam habeat acerbitatem, remota ratione illa quam in decernendo secuti sumus?

dubito igitur iudex quin tu m laterensis suus iudicium non ad sententia lex sed ad suus spes aliqui de civitas deligo dubito quin is tres in qui magnus necessitudo habeo plancius cum ille non edo iudico officium ab hic observo non largitio corruptus quis enim possum dico cur iste editio non summa habeo acerbitas remoueo ratio ille quam in decerno sequor sum


ut fueris dignior quam Plancius—de quo ipso tecum ita contendam paulo post ut conservem dignitatem tuam—sed ut fueris dignior, non competitor a quo es victus, sed populus a quo es praeteritus, in culpa est. in quo illud primum debes putare, comitiis, praesertim aediliciis, studium esse populi, non iudicium; eblandita illa, non enucleata esse suffragia; eos qui suffragium ferant, quid cuique ipsi debeant considerare saepius quam quid cuique a re publica debeatur. sin autem mavis esse iudicium, non tibi id rescindendum est sed ferendum.

ut sum dignus quam plancius de quo ipse tu ita contendo paulus post ut conservo dignitas tuus sed ut sum dignus non competitor ab quo sum vinco sed populus ab quo sum praetereo in culpa sum in quo ille primus debeo puto comitium praesertim aedilicius studium sum populus non iudicium eblandior ille non enucleata sum suffragium is qui suffragium fero quis quisque ipse debeo considero saepis quam quis quisque ab res publicus debeo sin autem malo sum iudicium non tu is rescindo sum sed fero