aliquid praeterea—timide dicam, sed tamen dicendum est—non enim opibus, non invidiosa gratia, non potentia vix ferenda, sed commemoratione benefici, sed misericordia, sed precibus aliquid attulimus etiam nos. appellavi populum tributim, submisi me et supplicavi; ultro me hercule se mihi etiam offerentis, ultro pollicentis rogavi. valuit causa rogandi, non gratia.

aliquis praeterea timidus dico sed tamen dico sum non enim ops non invidiosus gratia non potentia vix fero sed commemoratio beneficus sed misericordia sed prex aliquis affero etiam nos appello populus tributim summitto ego et supplico ultro ego herculis sui ego etiam offertor ultro polliceo rogo valeo causa rogo non gratia


quo quidem tempore, Laterensis, si id facere voluisses, aut si gravitatis esse putasses tuae quod multi nobiles saepe fecerunt, ut, cum minus valuissent suffragiis quam putassent, postea prolatis comitiis prosternerent se et populo Romano fracto animo atque humili supplicarent, non dubito quin omnis ad te conversura se fuerit multitudo. numquam enim fere nobilitas, integra praesertim atque innocens, a populo Romano supplex repudiata est. sed si tibi gravitas tua et magnitudo animi pluris fuit, sicuti esse debuit, quam aedilitas, noli, cum habeas id quod malueris, desiderare id quod minoris putaris. equidem primum ut honore dignus essem maxime semper laboravi, secundo ut existimarer; tertium mihi fuit illud quod plerisque primum est, ipse honos, qui eis denique debet esse iucundus quorum dignitati populus Romanus testimonium, non beneficium ambitioni dedit.

quo quidem tempus laterensis si is facio volo aut si gravitas sum puto tuus qui multus nobilis saepe facio ut cum paruus valeo suffragium quam puto postea profero comitium prosterno sui et populus romanus frango animus atque humilis supplico non dubito quin omnis ad tu converro sui sum multitudo numquam enim fere nobilitas integer praesertim atque innocens ab populus romanus supplex repudio sum sed si tu gravitas tuus et magnitudo animus multus sum sicut sum debeo quam aedilitas nolo cum habeo is qui malo desideraris is qui paruus putaris equidem primus ut honor dignus sum magnus semper laboro secundus ut existimo tertius ego sum ille qui plerusque primus sum ipse honor qui is denique debeo sum iucundus qui dignitas populus romanus testimonium non beneficium ambitio do


hisce ego auxiliis salutis meae si idcirco defui quia nolui dimicare, fatebor id quod vis, non mihi auxilium, sed me auxilio defuisse; sin autem, quo maiora studia in me bonorum fuerunt, hoc eis magis consulendum et parcendum putavi, tu id in me reprehendis quod Q. Metello laudi datum est hodieque est et semper erit maximae gloriae? quem, ut potes ex multis audire qui tum adfuerunt, constat invitissimis viris bonis cessisse, nec fuisse dubium quin contentione et armis superior posset esse. ergo ille cum suum, non cum senatus factum defenderet, cum perseverantiam sententiae suae, non salutem rei publicae retinuisset, tamen ob illam constantiam, quod illud voluntarium volnus accepit, iustissimos omnium Metellorum et clarissimos triumphos gloria et laude superavit, quod et illos ipsos improbissimos civis interfici noluit et ne quis bonus interiret in eadem caede providit; ego tantis periculis propositis cum, si victus essem, interitus rei publicae, si vicissem, infinita dimicatio pararetur, committerem ut idem perditor rei publicae nominarer qui servator fuissem?

hic ego auxilium salus meus si idcirco desum quia nolo dimicaris fateor is qui volo non ego auxilium sed ego auxilium desum sin autem quo magnus studium in ego bonus sum hic is magis consulo et parco puto tu is in ego reprehendo qui q metellus laus do sum hodie sum et semper sum magnus gloria qui ut possum ex multus audio qui tum adsum consto invitus vis bonus cedo neque sum dubius quin contentio et arma superus possum sum ergo ille cum suus non cum senatus facio defendo cum perseverantia sententia suus non salus res publicus retineo tamen ob ille constantia qui ille voluntarius vulnus accipio justus omnis metellus et clarus triumphus gloria et laus supero qui et ille ipse improbus civis interficio nolo et ne quis bonus intereo in idem caedes provideo ego tantus periculum propono cum si vinco sum intereo res publicus si vinco infinitus dimicatio paro committo ut idem perditor res publicus nomino qui servator sum


cum omnia illa municipia quae sunt a Vibone ad Brundisium in fide mea, iudices, essent, iter mihi tutum multis minitantibus magno cum suo metu praestiterunt. Brundisium veni vel potius ad moenia accessi; urbem unam mihi amicissimam declinavi, quae se potius exscindi quam e suo complexu ut eriperer facile pateretur. in hortos me M. Laeni Flacci contuli. cui cum omnis metus, publicatio bonorum, exsilium, mors proponeretur, haec perpeti, si acciderent, maluit quam custodiam mei capitis dimittere. cuius ego et parentis eius, prudentissimi atque optimi senis, et fratris et utriusque filiorum manibus in navi tuta ac fideli conlocatus, eorumque preces et vota de meo reditu exaudiens Dyrrachium, quod erat in fide mea, petere contendi.

cum omnis ille municipium qui sum ab vibo ad brundisium in fides meus iudex sum iter ego tueor multus minito magnus cum suus metus praesto brundisium venio vel potis ad moenia accedo urbs unus ego amicus declino qui sui potis exscindo quam e suus complexus ut eripio facilis pateo in hortus ego m laenius flaccus contulis qui cum omnis metus publicatio bonus exsilium mors propono hic perpetior si accido malo quam custodia meus capio dimitto qui ego et parens is prudens atque bonus senex et frater et uterque filius manus in no tueor atque fidelis conloco is prex et veto de meus reditus exaudio dyrrachium qui sum in fides meus peto contendo


tu autem, Laterensis, qui tum lacrimas meas gratas esse dicebas, nunc easdem vis invidiosas videri.

tu autem laterensis qui tum lacrima meus gratus sum dico nunc idem volo invidiosus video


nunc venio ad illud extremum in quo dixisti, dum Planci in me meritum verbis extollerem, me arcem facere e cloaca lapidemque e sepulcro venerari pro deo; neque enim mihi insidiarum periculum ullum neque mortis fuisse. cuius ego temporis rationem explicabo brevi neque invitus. nihil enim est ex meis temporibus quod minus pervagatum, quodque minus aut mea commemoratione celebratum sit aut hominibus auditum atque notum. ego enim, Laterensis, ex illo incendio legum, iuris, senatus, bonorum omnium cedens, cum mea domus ardore suo deflagrationem urbi atque Italiae toti minaretur, nisi quievissem, Siciliam petivi animo, quae et ipsa erat mihi sicut domus una coniuncta et obtinebatur a C. Vergilio, quocum me uno vel maxime cum vetustas tum amicitia, cum mei fratris conlegia tum rei publicae causa sociarat.

nunc venio ad ille exter in quo dico dum plancus in ego mereo verbum extollo ego arx facio e cloaca lapido e sepulcrum veneraris pro deus neque enim ego insidiaris periculum ullus neque mors sum qui ego tempus ratio explico brevis neque invitus nihil enim sum ex meus tempus qui paruus pervagor quisque paruus aut meus commemoratio celebro sum aut homo audio atque notus ego enim laterensis ex ille incendium lex ius senatus bonus omnis cedo cum meus domus ardor suus deflagratio urbs atque italia totus mino nisi quiesco sicilia peto animus qui et ipse sum ego sicut domus unus conjungo et obtineo ab que vergilius qui ego unus vel magnus cum vetustus tum amicitia cum meus frater collegium tum res publicus causa socio


quid? tu in magistratibus dignitatis iudicem putas esse populum? fortasse non numquam est; utinam vero semper esset! sed est perraro et, si quando est, in eis magistratibus est mandandis quibus salutem suam committi putat; his levioribus comitiis diligentia et gratia petitorum honos paritur, non eis ornamentis quae esse in te videmus. nam quod ad populum pertinet, semper dignitatis iniquus iudex est qui aut invidet aut favet. quamquam nihil potes in te, Laterensis, constituere quod sit proprium laudis tuae quin id tibi sit commune cum Plancio.

quis tu in magistratus dignitas judico puto sum populus fortasse non numquam sum utinam verus semper sum sed sum perrarus et si quando sum in is magistratus sum mando qui salus suus committo puto hic levis comitium diligentia et gratia petitor honor pario non is ornamentum qui sum in tu video nam qui ad populus pertineo semper dignitas iniquus iudex sum qui aut invideo aut faveo quamquam nihil possum in tu laterensis constituo qui sum proprius laus tuus quin is tu sum communis cum plancius


nam ut ego doceo gratiosum esse in sua tribu Plancium, quod multis benigne fecerit, pro multis spoponderit, in operas plurimos patris auctoritate et gratia miserit, quod denique omnibus officiis per se, per patrem, per maiores suos totam Atinatem praefecturam comprehenderit, sic tu doce sequestrem fuisse, largitum esse, conscripsisse, tribulis decuriavisse. quod si non potes, noli tollere ex ordine nostro liberalitatem, noli maleficium putare esse gratiam, noli observantiam sancire poena.

nam ut ego doceo gratiosus sum in suus tribus plancius qui multus benignus facio pro multus spoponderit in opera multus pater auctoritas et gratia mitto qui denique omnis officium per sui per pater per magnus suus totus atinas praefectura comprehendo sic tu doceo sequestro sum largior sum conscribo tribulis decurio qui si non possum nolo tollo ex ordo noster liberalitas nolo maleficium puto sum gratia nolo observantia sancio poena


quid? huiusce rei tandem obscura causa est, an et agitata tum cum ista in senatu res agebatur, et disputata hesterno die copiosissime a Q. Hortensio, cui tum est senatus adsensus? hoc igitur sensimus: cuiuscumque tribus largitor esset, et per hanc consensionem quae magis honeste quam vere sodalitas nominaretur quam quisque tribum turpi largitione corrumperet, eum maxime eis hominibus qui eius tribus essent esse notum. ita putavit senatus, cum reo tribus ederentur eae quas is largitione devinctas haberet, eosdem fore testis et iudices. acerbum omnino genus iudici sed tamen, si vel sua vel ea quae maxime esset cuique coniuncta tribus ederetur, vix recusandum.

quis hic res tandem obscurus causa sum an et agito tum cum iste in senatus res ago et disputo hesternus dies copiosus ab q hortensius qui tum sum senatus assensus hic igitur sentio quicumque tres largitor sum et per hic consensio qui magis honestus quam verus sodalitas nomino quam quisque tribus turpis largitio corrumpo is magnus is homo qui is tres sum sum notus ita puto senatus cum reor tres edo is qui is largitio devincio habeo idem sum testis et iudex acerbus omnino genus judicium sed tamen si vel suus vel is qui magnus sum quisque conjungo tres edo vix recuso


illud vero crimen de nummis quos in circo Flaminio deprehensos esse dixisti caluit re recenti, nunc in causa refrixit. neque enim qui illi nummi fuerint nec quae tribus nec qui divisor ostendis. atque is quidem eductus ad consules qui tum in crimen vocabatur se inique a tuis iactatum graviter querebatur. qui si erat divisor, praesertim eius quem tu habebas reum, cur abs te reus non est factus? cur non eius damnatione aliquid ad hoc iudicium praeiudici comparasti?

ille verus crimen de nummus qui in circus flaminius deprehendo sum dico caleo res recens nunc in causa refrigesco neque enim qui ille nummus sum neque qui tres neque qui divisor ostendo atque is quidem educo ad consul qui tum in crimen voco sui iniquus ab tuus iactas gravis queror qui si sum divisor praesertim is qui tu habeo reus cur abs tu reus non sum facio cur non is damnatio aliquis ad hic iudicium praejudicium comparo


sed venio iam ad L. Cassium, familiarem meum, cuius ex oratione ne illum quidem Iuventium tecum expostulavi, quem ille omni et humanitate et virtute ornatus adulescens primum de plebe aedilem curulem factum esse dixit. in quo, Cassi, si ita tibi respondeam, nescisse id populum Romanum, neque fuisse qui id nobis narraret, praesertim mortuo Congo, non, ut opinor, admirere, cum ego ipse non abhorrens a studio antiquitatis me hic id ex te primum audisse confitear. et quoniam tua fuit perelegans et persubtilis oratio, digna equitis Romani vel studio vel pudore, quoniamque sic ab his es auditus ut magnus honos et ingenio et humanitati tuae tribueretur, respondebo ad ea quae dixisti, quae pleraque de ipso me fuerunt; in quibus ipsi aculei, si quos habuisti in me reprehendendo, tamen mihi non ingrati acciderunt.

sed venio iam ad l casseius familiaris meus qui ex oratio ne ille quidem juventius tu expostulo qui ille omnis et humanitas et virtus orno adulescens primus de plebs aedilis curulis facio sum dico in quo casseius si ita tu respondeo nescio is populus romanus neque sum qui is nos narro praesertim mortuus congo non ut opinor admiror cum ego ipse non abhorreo ab studium antiquitas ego hic is ex tu primus audio confiteor et quoniam tuus sum perelego et persubtilis oratio dignus equio romanus vel studium vel pudor quoniam sic ab hic sum audio ut magnus honor et ingenium et humanitas tuus tribuo respondeo ad is qui dico qui plerusque de ipse ego sum in qui ipse aculeus si qui habeo in ego reprehendo tamen ego non ingratus accido


nam quod te esse in re publica liberum es gloriatus, id ego et fateor et laetor et tibi etiam in hoc gratulor; quod me autem negasti, in eo neque te neque quemquam diutius patiar errare. nam si quis idcirco aliquid de libertate mea deminutum putat quod non ab omnibus isdem a quibus antea solitus sum dissentire dissentiam, primum, si bene de me meritis gratum me praebeo, nonne desino incurrere in crimen hominis nimium memoris nimiumque grati? sin autem aliquando sine ullo rei publicae detrimento respicio etiam salutem cum meam tum meorum, certe non modo non sum reprehendendus sed etiam, si ruere vellem, boni viri me ut id ne facerem rogarent.

nam qui tu sum in res publicus liber sum glorior is ego et fateor et laeto et tu etiam in hic gratulor qui ego autem nego in is neque tu neque quisquam diu patior erro nam si quis idcirco aliquis de libertas meus deminuo puto qui non ab omnis idem ab qui antea soleo sum dissentio dissentio primus si bene de ego meritum gratus ego praebeo nonne desino incurro in crimen homo nimium memor nimius gratus sin autem aliquando sine ullus res publicus detrimentum respicio etiam salus cum meus tum meus certus non modo non sum reprehendo sed etiam si ruo volo bonus vir ego ut is ne facio rogo


Voltinia tribus ab hoc corrupta, Teretinam habuerat venalem. quid diceret apud Voltiniensis aut apud tribulis suos iudices? immo vero tu quid diceres? quem iudicem ex illis aut tacitum testem haberes aut vero etiam excitares? etenim si reus tribus ederet, Voltiniam fortasse Plancius propter necessitudinem ac vicinitatem, suam vero certe edidisset. vel si quaesitor huic edendus fuisset, quem tandem potius quam hunc C. Alfium quem habet, cui notissimus esse debet, vicinum, tribulem, gravissimum hominem iustissimumque edidisset? cuius quidem aequitas et ea voluntas erga Cn. Planci salutem quam ille sine ulla cupiditatis suspicione prae se fert facile declarat non fuisse fugiendos tribulis huic iudices cui quaesitorem tribulem exoptandum fuisse videatis.

voltinia tres ab hic corrumpo teretinam habeo venal quis dico apud voltiniensis aut apud tribulis suus iudex immo verus tu quis dico qui judico ex ille aut taceo testo habeo aut verus etiam excitaris etenim si reus tres edo voltiniam fortasse plancius propter necessitudo atque vicinitas suus verus certus edo vel si quaesitor hic edo sum qui tandem potis quam hic que alfius qui habeo qui nosco sum debeo vicinus tribulis gravis homo justus edo qui quidem aequitas et is voluntas erga cn plancus salus quam ille sine ullus cupiditas suspicio prae sui fero facilis declaro non sum fugio tribulis hic iudex qui quaesitor tribulis exopto sum video


sed ego haec meis ponderibus examinabo, non solum quid cuique debeam sed etiam quid cuiusque intersit, et quid a me cuiusque tempus poscat. agitur studium tuum vel etiam, si vis, existimatio, laus aedilitatis; at Cn. Planci salus, patria, fortunae. salvum tu me esse cupisti; hic fecit etiam ut esse possem. distineor tamen et divellor dolore et in causa dispari offendi te a me doleo; sed me dius fidius multo citius meam salutem pro te abiecero quam Cn. Planci salutem tradidero contentioni tuae.

sed ego hic meus pondus examino non solus quis quisque debeo sed etiam quis quisque intersum et quis ab ego quisque tempus posco ago studium tuus vel etiam si volo existimatio laus aedilitas at cn plancus salus patria fortuna salvus tu ego sum cupio hic facio etiam ut sum possum distineo tamen et divello dolor et in causa disparus offendo tu ab ego doleo sed ego dius fidus multus cieo meus salus pro tu abicio quam cn plancus salus trado contentio tuus


cum propter egregiam et singularem Cn. Planci, iudices, in mea salute custodienda fidem tam multos et bonos viros eius honori viderem esse fautores, capiebam animo non mediocrem voluptatem quod, cuius officium mihi saluti fuisset, ei meorum temporum memoriam suffragari videbam. cum autem audirem meos partim inimicos, partim invidos huic accusationi esse fautores, eandemque rem adversariam esse in iudicio Cn. Plancio quae in petitione fuisset adiutrix, dolebam, iudices, et acerbe ferebam, si huius salus ob eam ipsam causam esset infestior quod is meam salutem atque vitam sua benivolentia praesidio custodiaque texisset.

cum propter egregius et singularis cn plancus iudex in meus salus custodio fides tam multus et bonus vir is honor video sum fautor capio animus non mediocris voluptas qui qui officium ego salus sum is meus tempus memoria suffragaris video cum autem audio meus pars inimicus pars invidus hic accusatio sum fautor idem res adversarius sum in iudicium cn plancius qui in petitio sum adjutrix doleo iudex et acerbus fero si hic salus ob is ipse causa sum infestus qui is meus salus atque vita suus benevolens praesidium custodia tego


sed hoc totum agetur alio loco; nunc tantum disputo de iure populi, qui et potest et solet non numquam dignos praeterire; nec, si a populo praeteritus est quem non oportuit, a iudicibus condemnandus est qui praeteritus non est. nam, si ita esset, quod patres apud maiores nostros tenere non potuerunt, ut reprehensores essent comitiorum, id haberent iudices, quod multo etiam minus esset ferendum. tum enim magistratum non gerebat is qui ceperat, si patres auctores non erant facti; nunc postulatur a vobis ut eius exitio qui creatus sit iudicium populi Romani reprendatis. itaque iam quoniam qua nolui ianua sum ingressus in causam, sperare videor tantum afuturam esse orationem meam a minima suspicione offensionis tuae, te ut potius obiurgem, quod iniquum in discrimen adducas dignitatem tuam, quam ut eam ego ulla contumelia coner attingere.

sed hic totus ago alius locus nunc tantus disputo de ius populus qui et possum et soleo non numquam dignus praetereo neque si ab populus praetereo sum qui non oportet ab judex condemno sum qui praetereo non sum nam si ita sum qui pater apud magnus noster teneo non possum ut reprehensor sum comitium is habeo iudex qui multus etiam paruus sum fero tum enim magistratus non gero is qui capio si pater auctor non sum facio nunc postulo ab tu ut is exitium qui creo sum iudicium populus romanus reprehendo itaque iam quoniam qui nolo ianua sum ingredior in causa spero video tantus asum sum oratio meus ab minimus suspicio offensio tuus tu ut potis objurgo qui iniquus in discrimen adduco dignitas tuus quam ut is ego ullus contumelia conor attingo


respondebo tibi nunc, Laterensis, minus fortasse vehementer quam abs te sum provocatus, sed profecto nec considerate minus nec minus amice. nam primum fuit illud asperius me, quae de Plancio dicerem, ementiri et temporis causa fingere. scilicet homo sapiens excogitavi quam ob rem viderer maximis benefici vinculis obstrictus, cum liber essem et solutus. quid enim? mihi ad defendendum Plancium parum multae, parum iustae necessitudines erant familiaritatis, vicinitatis, patris amicitiae? quae si non essent, vererer, credo, ne turpiter facerem, si hoc splendore et hac dignitate hominem defenderem. fingenda mihi fuit videlicet causa peracuta ut ei quem mihi debere oporteret ego me omnia debere dicerem. at id etiam gregarii milites faciunt inviti ut coronam dent civicam et se ab aliquo servatos esse fateantur, non quo turpe sit protectum in acie ex hostium manibus eripi—nam id accidere nisi forti viro et pugnanti comminus non potest—, sed onus benefici reformidant, quod permagnum est alieno debere idem quod parenti.

respondeo tu nunc laterensis paruus fortasse vehemens quam abs tu sum provoco sed profecto neque considero paruus neque paruus amicus nam primus sum ille asper ego qui de plancius dico ementior et tempus causa fingo scilicet homo sapio excogito quam ob res video magnus beneficus vinculis obstringo cum liber sum et soluo quis enim ego ad defendo plancius parum multus parum iustus necessitudo sum familiaritas vicinitas pater amicitia qui si non sum vereor credo ne turpis facio si hic splendor et hic dignitas homo defendo fingo ego sum videlicet causa peracutus ut is qui ego debeo oportet ego ego omnis debeo dico at is etiam gregarius miles facio invitus ut corona do civica et sui ab aliquis servo sum fateor non quo turpis sum protego in acies ex hostis manus eripio nam is accido nisi fortis vir et pugno comminus non possum sed onus beneficus reformido qui permagnus sum alienus debeo idem qui parens


negas tribunatum Planci quicquam attulisse adiumenti dignitati meae, atque hoc loco, quod verissime facere potes, L. Racili, fortissimi et constantissimi viri, divina in me merita commemoras. cui quidem ego, sicut Cn. Plancio, numquam dissimulavi me plurimum debere semperque prae me feram; nullas enim sibi ille neque contentiones neque inimicitias neque vitae dimicationes nec pro re publica nec pro me defugiendas putavit. atque utinam quam ego sum in illum gratus, tam licuisset per hominum vim et iniuriam populo Romano ei gratiam referre! sed si non eadem contendit in tribunatu Plancius, existimare debes non huic voluntatem defuisse sed me, cum tantum iam Plancio deberem, Racili beneficiis fuisse contentum.

nego tribunatus plancus quisquam affero adjumentum dignitas meus atque hic locus qui verus facio possum l racilis fortis et consto vir divino in ego mereo commemoro qui quidem ego sicut cn plancius numquam dissimulo ego multus debeo semper prae ego fero nullus enim sui ille neque contentio neque inimicitia neque vita dimicatio neque pro res publicus neque pro ego defugio puto atque utinam quam ego sum in ille gratus tam licet per homo vis et iniuria populus romanus is gratia refero sed si non idem contendo in tribunatus plancius existimaris debeo non hic voluntas desum sed ego cum tantus iam plancius debeo racilis beneficium sum contineo


omnia quae dico de Plancio dico expertus in nobis; sumus enim finitimi Atinatibus. laudanda est vel etiam amanda vicinitas retinens veterem illum offici morem, non infuscata malivolentia, non adsueta mendaciis, non fucosa, non fallax, non erudita artificio simulationis vel suburbano vel etiam urbano. nemo Arpinas non Plancio studuit, nemo Soranus, nemo Casinas, nemo Aquinas. tractus ille celeberrimus Venafranus, Allifanus, tota denique ea nostra ita aspera et montuosa et fidelis et simplex et fautrix suorum regio se huius honore ornari, se augeri dignitate arbitrabatur, isdemque nunc ex municipiis adsunt equites Romani publice cum legatione et testimonio, nec minore nunc sunt sollicitudine quam tum erant studio. etenim est gravius spoliari fortunis quam non augeri dignitate.

omnis qui dico de plancius dico experior in nos sum enim finitimus atinas laudo sum vel etiam amo vicinitas retineo vetus ille officio mos non infusco malevolentia non assuesco mendacium non fucosus non fallax non erudio artificium simulatio vel suburbanum vel etiam urbanus nemo arpinas non plancius studeo nemo soranus nemo casina nemo aquinas traho ille celeber venafranus allifanus totus denique is noster ita asper et montuosus et fidelis et simplex et fautrix suus regius sui hic honor ornaris sui augeo dignitas arbitror idem nunc ex municipium adsum eques romanus publicus cum legatio et testimonium neque paruus nunc sum sollicitudo quam tum sum studium etenim sum gravis spolio fortuna quam non augeo dignitas


quaeris a me, Cassi, quid pro fratre meo, qui mihi est carissimus, quid pro meis liberis, quibus nihil mihi potest esse iucundius, amplius quam quod pro Plancio facio facere possim, nec vides istorum ipsorum caritate ad huius salutem defendendam maxime stimulari me atque excitari. nam neque illis huius salute a quo meam sciunt esse defensam quicquam est optatius, et ego ipse numquam illos aspicio quin, cum per hunc me eis conservatum esse meminerim, huius meritum in me recorder.

quaero ab ego casseius quis pro frater meus qui ego sum carus quis pro meus liber qui nihil ego possum sum jucundus amplus quam qui pro plancius facio facio possum neque video iste ipse caritas ad hic salus defendo magnus stimularis ego atque excito nam neque ille hic salus ab quo meus scio sum defendo quisquam sum opto et ego ipse numquam ille aspicio quin cum per hic ego is conservo sum memini hic mereo in ego recordor


atque etiam clamitas, Laterensis: quo usque ista dicis? nihil in Cispio profecisti; obsoletae iam sunt preces tuae. de Cispio mihi igitur obicies, quem ego de me bene meritum, quia te teste cognoram, te eodem auctore defendi? et ei dices quo usque? quem negas, quod pro Cispio contenderim, impetrare potuisse? nam istius verbi quo usque haec poterat esse invidia: datus est tibi ille, condonatus est ille; non facis finem; ferre non possumus. ei quidem qui pro uno laborarit et id ipsum non obtinuerit dici quo usque? inridentis magis est quam reprehendentis; nisi forte ego unus ita me gessi in iudiciis, ita et cum his et inter hos vixi, is in causis patronus, is in re publica civis et sum et semper fui, solus ut a te constituar qui nihil a iudicibus debeam umquam impetrare.

atque etiam clamito laterensis quo usque iste dico nihil in cispius proficio obsolesco iam sum prex tuus de cispius ego igitur obicio qui ego de ego bene mereo quia tu testis cognosco tu idem auctor defendo et is dico quo usque qui nego qui pro cispius contendo impetro possum nam iste verbum quo usque hic possum sum invidia do sum tu ille condono sum ille non facio finis fero non possum is quidem qui pro unus laboro et is ipse non obtineo dico quo usque irrideo magis sum quam reprehendo nisi fors ego unus ita ego gero in iudicium ita et cum hic et inter hic vivo is in causa patronus is in res publicus civis et sum et semper sum solus ut ab tu constituo qui nihil ab judex debeo umquam impetro


in Macedonia tribunus militum fuit, in eadem provincia postea quaestor. primum Macedonia sic eum diligit ut indicant hi principes civitatum suarum; qui cum missi sint ob aliam causam, tamen huius repentino periculo commoti huic adsident, pro hoc laborant, huic si praesto fuerint, gratius se civitatibus suis facturos putant quam si legationem suam et mandata confecerint. L. vero Apuleius hunc tanti facit ut morem illum maiorum qui praescribit in parentum loco quaestoribus suis praetores esse oportere officiis benivolentiaque superarit. tribunus pl. fuit non fortasse tam vehemens quam isti quos tu iure laudas, sed certe talis, quales si omnes semper fuissent, numquam desideratus vehemens esset tribunus.

in macedonius tribunus miles sum in idem provincia postea quaestor primus macedonius sic is diligo ut indico hic princeps civitas suus qui cum mitto sum ob alius causa tamen hic repentinus periculum commoveo hic assideo pro hic laboro hic si praesto sum gratus sui civitas suus facio puto quam si legatio suus et mandatum confacio l verus appuleius hic tantus facio ut mos ille magnus qui praescribo in parens locus quaestor suus praetor sum oportet officium benevolens supero tribunus pl sum non fortasse tam vehemens quam iste qui tu ius laudo sed certus talis qualis si omnis semper sum numquam desidero vehemens sum tribunus


quis est igitur qui neget ordinis eius studium fuisse in honore Planci singulare? neque iniuria, vel quod erat pater is qui est princeps iam diu publicanorum, vel quod is ab sociis unice diligebatur, vel quod diligentissime rogabat, vel quia pro filio supplicabat, vel quod huius ipsius in illum ordinem summa officia quaesturae tribunatusque constabant, vel quod illi in hoc ornando ordinem se ornare et consulere liberis suis arbitrabantur.

quis sum igitur qui nego ordo is studium sum in honor plancus singularis neque iniuria vel qui sum pater is qui sum princeps iam diu publicanus vel qui is ab socius unicus diligo vel qui diligens rogo vel quia pro filius supplico vel qui hic ipse in ille ordo summus officium quaestura tribunatus consto vel qui ille in hic orno ordo sui ornaris et consulo liber suus arbitror


Rhodi enim, inquit, ego non fui—me volt fuisse—sed fui, inquit—putabam in Vaccaeis dicturum—bis in Bithynia. si locus habet reprehensionis ansam aliquam, nescio cur severiorem Nicaeam putes quam Rhodum; si spectanda causa est, et tu in Bithynia summa cum dignitate fuisti et ego Rhodi non minore. nam quod in eo me reprehendisti quod nimium multos defenderem, utinam et tu, qui potes, et ceteri, qui defugiunt, vellent me labore hoc levare! sed fit vestra diligentia, qui causis ponderandis omnis fere repudiatis, ut ad nos pleraeque confluant, qui miseris et laborantibus negare nihil possumus.

rhodius enim inquam ego non sum ego volo sum sed sum inquam puto in vaccaei dico bis in bithynia si locus habeo reprehensio ansa aliqui nescio cur severus nicaea puto quam rhodos si specto causa sum et tu in bithynia summus cum dignitas sum et ego rhodius non paruus nam qui in is ego reprehendo qui nimium multus defendo utinam et tu qui possum et ceterus qui defugio volo ego labor hic levaris sed fio vester diligentia qui causa pondero omnis fere repudio ut ad nos plerus confluo qui miser et laboro nego nihil possum


sed ut redeam ad Plancium, numquam ex urbe is afuit nisi sorte, lege, necessitate; non valuit rebus isdem quibus fortasse non nulli, at valuit adsiduitate, valuit observandis amicis, valuit liberalitate; fuit in oculis, petivit, ea est usus ratione vitae qua minima invidia novi homines plurimi sunt eosdem honores consecuti.

sed ut redeo ad plancius numquam ex urbs is asum nisi sors lex necessitas non valeo res idem qui fortasse non nullus at valeo adsiduitas valeo observo amicus valeo liberalitas sum in oculus peto is sum utor ratio vita qui minimus invidia nosco homo plurimus sum idem honor consequor


tu deligas ex omni populo aut amicos tuos aut inimicos meos aut denique eos quos inexorabilis, quos inhumanos, quos crudelis existimes; tu me ignaro, nec opinante, inscio convoces et tuos et tuorum amicorum necessarios, iniquos vel meos vel etiam defensorum meorum, eodemque adiungas quos natura putes asperos atque omnibus iniquos; deinde effundas repente ut ante consessum meorum iudicum videam quam potuerim qui essent futuri suspicari, apud eosque me ne quinque quidem reiectis, quod in proximo reo de consili sententia constitutum est, cogas causam de fortunis omnibus dicere?

tu deligo ex omnis populus aut amicus tuus aut inimicus meus aut denique is qui inexorabilis qui inhumanus qui crudelis existimo tu ego ignarus neque opinor inscius convoco et tuus et tuus amicus necessarius iniquus vel meus vel etiam defensor meus idem adjungo qui natura puto asper atque omnis iniquus deinde effundo repens ut ante consido meus iudex video quam possum qui sum sum suspicaris apud is ego ne quinque quidem rejacio qui in propior reor de consilium sententia constituo sum cogo causa de fortuna omnis dico


venio iam ad ipsius populi partis ut illius contra te oratione potius quam mea disputem. qui si tecum congrediatur et si una loqui voce possit, haec dicat: ego tibi, Laterensis, Plancium non anteposui sed, cum essetis aeque boni viri, meum beneficium ad eum potius detuli qui a me contenderat quam ad eum qui mihi non nimis submisse supplicarat. respondebis, credo, te splendore et vetustate familiae fretum non valde ambiendum putasse. at vero te ille ad sua instituta suorumque maiorum exempla revocabit; semper se dicet rogari voluisse, semper sibi supplicari; se M. Seium, qui ne equestrem quidem splendorem incolumem a calamitate iudici retinere potuisset, homini nobilissimo, innocentissimo, eloquentissimo, M. Pisoni, praetulisse; praeposuisse se Q. Catulo, summa in familia nato, sapientissimo et sanctissimo viro, non dico C. Serranum, stultissimum hominem—fuit enim tamen nobilis—non C. Fimbriam, novum hominem—fuit enim et animi satis magni et consili—sed Cn. Mallium, non solum ignobilem verum sine virtute, sine ingenio, vita etiam contempta ac sordida.

venio iam ad ipse populus pars ut ille contra tu oratio potis quam meus disputo qui si tu congredior et si unus loquor vox possum hic dico ego tu laterensis plancius non antepono sed cum edo aequus bonus vir meus beneficium ad is potis defero qui ab ego contendo quam ad is qui ego non nimis summitto supplico respondeo credo tu splendor et vetustas familia fretus non validus ambeo puto at verus tu ille ad suus institutum suum magnus exemplum revoco semper sui dico rogaris volo semper sui supplicaris sui m sejus qui ne equester quidem splendor incolumis ab calamitas judicium retineo possum homo nobilis innocens eloquens m piso praefero praepono sui q catulus summus in familia natus sapio et sancio vir non dico que serranus stultus homo sum enim tamen nobilis non que fimbria novus homo sum enim et animus satis magnus et consilium sed cn mallius non solus ignobilis verus sine virtus sine ingenium vito etiam contemno atque sordidus


quaeris etiam, Laterensis, quid imaginibus tuis, quid ornatissimo atque optimo viro, patri tuo, respondeas mortuo. noli ista meditari atque illud cave potius ne tua ista querela dolorque nimius ab illis sapientissimis viris reprendatur. vidit enim pater tuus Appium Claudium, nobilissimum hominem, vivo fratre suo, potentissimo et clarissimo civi, C. Claudio, aedilem non esse factum et eundem sine repulsa factum esse consulem; vidit hominem sibi maxime coniunctum, egregium virum, L. Volcatium, vidit M. Pisonem ista in aedilitate offensiuncula accepta summos a populo Romano esse honores adeptos. avus vero tuus et P. Nasicae tibi aediliciam praedicaret repulsam, quo cive neminem ego statuo in hac re publica fortiorem, et C. Mari, qui duabus aedilitatis acceptis repulsis septiens consul est factus, et L. Caesaris, Cn. Octavi, M. Tulli, quos omnis scimus aedilitate praeteritos consules esse factos.

quaero etiam laterensis quis imago tuus quis orno atque bonus vir pater tuus respondeo mortuus nolo iste meditaris atque ille caveo potis ne tuus iste querela dolo nimius ab ille sapio vis reprehendo video enim pater tuus appius claudius nobilis homo vivo frater suus potens et clarus cieo que claudius aedilis non sum facio et idem sine repello facio sum consul video homo sui magnus conjungo egregius vir l volcatius video m piso iste in aedilitas offensiuncula accipio summus ab populus romanus sum honor adeptos avus verus tuus et p nasica tu aediliciam praedico repello quo civis nemo ego statuo in hic res publicus fortis et que maris qui duo aedilitas accipio repello septies consul sum facio et l caesar cn octavius m tullius qui omnis scio aedilitas praetereo consul sum facio


quamquam mihi non sumo tantum neque adrogo, iudices, ut Cn. Plancium suis erga me meritis impunitatem consecutum putem. Nisi eius integerrimam vitam, modestissimos mores, summam fidem, continentiam, pietatem, innocentiam ostendero, nihil de poena recusabo; sin omnia praestitero quae sunt a bonis viris exspectanda, petam, iudices, a vobis ut, cuius misericordia salus mea custodita sit, ei vos vestram misericordiam me deprecante tribuatis. equidem ad reliquos labores, quos in hac causa maiores suscipio quam in ceteris, etiam hanc molestiam adsumo, quod mihi non solum pro Cn. Plancio dicendum est, cuius ego salutem non secus ac meam tueri debeo, sed etiam pro me ipso, de quo accusatores plura paene quam de re reoque dixerunt.

quamquam ego non sumo tantus neque adrogo iudex ut cn plancius suus erga ego meritum impunitas consequor puto nisus is integer vita modestus mos summa fides continentia pietas innocentia ostendo nihil de poena recuso sin omnis praesto qui sum ab bonus vis exspecto peto iudex ab tu ut qui misericordia salus meus custodio sum is tu vester misericordia ego deprecor tribuo equidem ad reliquus labor qui in hic causa magnus suscipio quam in ceterus etiam hic molestia adsumo qui ego non solus pro cn plancius dico sum qui ego salus non secus atque meus tueor debeo sed etiam pro ego ipse de quo accusator multus paene quam de res reor dico


qui, cum ad me L. Tubero, meus necessarius, qui fratri meo legatus fuisset, decedens ex Asia venisset easque insidias quas mihi paratas ab exsulibus coniuratis audierat ad me animo amicissimo detulisset, in Asiam me ire propter eius provinciae mecum et cum meo fratre necessitudinem comparantem non est passus; vi me, vi, inquam, Plancius et complexu suo retinuit multosque mensis a capite meo non discessit, abiecta quaestoria persona comitisque sumpta.

qui cum ad ego l tubero meus necessarius qui frater meus legatus sum decedo ex asia venio eo insidiae qui ego paro ab exsulis coniuratus audio ad ego animus amicus defero in asia ego eo propter is provincia ego et cum meus frater necessitudo comparo non sum patior vis ego vis inquam plancius et complexus suus retineo multi mensis ab caput meus non discedo abicio quaestorius persono como sumo


nam quod ais, Cassi, non plus me Plancio debere quam bonis omnibus, quod eis aeque mea salus cara fuerit, ego me debere bonis omnibus fateor. sed etiam ei quibus ego debeo boni viri et cives comitiis aediliciis aliquid se meo nomine Plancio debere dicebant. verum fac me multis debere et in eis Plancio; utrum igitur me conturbare oportet, an ceteris, cum cuiusque dies venerit, hoc nomen quod urget nunc cum petitur dissolvere? quamquam dissimilis est pecuniae debitio et gratiae. nam qui pecuniam dissolvit, statim non habet id quod reddidit; qui autem debet, is retinet alienum; gratiam autem et qui refert habet, et qui habet in eo ipso quod habet refert. neque ego nunc Plancio desinam debere, si hoc solvero, nec minus ei redderem voluntate ipsa, si hoc molestiae non accidisset.

nam qui aio casseius non multus ego plancius debeo quam bonus omnis qui is aequus meus salus carus sum ego ego debeo bonus omnis fateor sed etiam is qui ego debeo bonus vir et civis comitium aedilicius aliquis sui meus nomen plancius debeo dico verus facio ego multus debeo et in is plancius utrum igitur ego conturbo oportet an ceterus cum quisque dies venio hic nomen qui urgeo nunc cum peto dissolvo quamquam dissimilis sum pecunia debitio et gratia nam qui pecunia dissolvo statim non habeo is qui reddo qui autem debeo is retineo alienus gratia autem et qui refero habeo et qui habeo in is ipse qui habeo refero neque ego nunc plancius desino debeo si hic solvo neque paruus is reddo voluntas ipse si hic molestia non accido


sic enim tecum ago. quam tibi commodum est, unam tribum delige; tu doce, id quod debes, per quem sequestrem, quo divisore corrupta sit; ego, si id facere non potueris quod, ut opinio mea fert, ne incipies quidem, per quem tulerit docebo. estne haec vera contentio? placetne sic agi? num possum magis pedem conferre, ut aiunt, aut propius accedere? quid taces, quid dissimulas, quid tergiversaris? etiam atque etiam insto atque urgeo, insector, posco atque adeo flagito crimen. quamcumque tribum, inquam, delegeris quam tulerit Plancius, tu ostendito, si poteris, vitium; ego qua ratione tulerit docebo. neque erit haec alia ratio Plancio ac tibi, Laterensis. nam ut quas tribus tu tulisti, si iam ex te requiram, possis quorum studio tuleris explicare, sic ego hoc contendo, me tibi ipsi adversario cuiuscumque tribus rationem poposceris redditurum.

sic enim tu ago quam tu commodus sum unus tribus deligo tu doceo is qui debeo per qui sequestro quo divisor corrumpo sum ego si is facio non possum qui ut opinio meus fero ne incipio quidem per qui fero doceo edo hic verus contentio placo sic ago num possum magis pedis confero ut aio aut propius accedo quis taceo quis dissimulo quis tergiversaris etiam atque etiam insto atque urgeo insecto posco atque adeo flagito crimen quicumque tribus inquam deligo quam fero plancius tu ostendo si possum vitium ego qui ratio fero doceo neque sum hic alius ratio plancius atque tu laterensis nam ut qui tres tu fero si iam ex tu requiro possum qui studium fero explicaris sic ego hic contendo ego tu ipse adversarius quicumque tres ratio posco reddo


ego autem Cn. Pompeium non dico auctorem, ducem, defensorem salutis meae—nam haec privatim fortasse officiorum memoriam et gratiam quaerunt—sed dico hoc quod ad salutem rei publicae pertinet: ego eum non tuear quem omnes in re publica principem esse concedunt? ego C. Caesaris laudibus desim, quas primum populi Romani, nunc etiam senatus, cui me semper addixi, plurimis atque amplissimis iudiciis videam esse celebratas? tum hercule me confitear non iudicium aliquod habuisse de utilitate rei publicae, sed hominibus amicum aut inimicum fuisse.

ego autem cn pompejus non dico auctor dux defensor salus meus nam hic privatim fortasse officium memoria et gratia quaero sed dico hic qui ad salus res publicus pertineo ego is non tueor qui omnis in res publicus princeps sum concedo ego que caesar laus desum qui primus populus romanus nunc etiam senatus qui ego semper addico multus atque amplus iudicium video sum celebro tum herculis ego confiteor non iudicium aliqui habeo de utilitas res publicus sed homo amicus aut inimicus sum


nihil autem me novi, nihil temporis causa dicere, nonne etiam est illa testis oratio quae est a me prima habita in senatu? in qua cum perpaucis nominatim egissem gratias, quod omnes enumerari nullo modo possent, scelus autem esset quemquam praeteriri, statuissemque eos solum nominare qui causae nostrae duces et quasi signiferi fuissent, in his Plancio gratias egi. recitetur oratio, quae propter rei magnitudinem dicta de scripto est; in qua ego homo astutus ei me dedebam cui nihil magno opere deberem, et huius offici tanti servitutem astringebam testimonio sempiterno. nolo cetera quae a me mandata sunt litteris recitare; praetermitto, ne aut proferre videar ad tempus aut eo genere uti litterarum quod meis studiis aptius quam consuetudini iudiciorum esse videatur.

nihil autem ego nosco nihil tempus causa dico nonne etiam sum ille testis oratio qui sum ab ego primus habeo in senatus in qui cum perpaucus nominatim ago gratia qui omnis enumeraris nullus modo possum scelus autem sum quisquam praetereo statuo is solus nominaris qui causa noster dux et quasi signifer sum in hic plancius gratia ago recito oratio qui propter res magnitudo dictum de scribo sum in qui ego homo astutus is ego dedo qui nihil magnus opus debeo et hic officio tantus servitus astringo testimonium sempiternus nolo ceterus qui ab ego mandatum sum littera recitaris praetermitto ne aut profero video ad tempus aut is genus uti litteraris qui meus studium aptus quam consuetudo iudicium sum video


tu continentiam, tu industriam, tu animum in rem publicam, tu virtutem, tu innocentiam, tu fidem, tu labores tuos, quod aedilis non sis factus, fractos esse et abiectos et repudiatos putas? vide tandem, Laterensis, quantum ego a te dissentiam. si me dius fidius decem soli essent in civitate viri boni, sapientes, iusti, graves, qui te indignum aedilitate iudicavissent, gravius de te iudicatum putarem quam est hoc quod tu metuis ne a populo iudicatum esse videatur. non enim comitiis iudicat semper populus, sed movetur plerumque gratia, cedit precibus, facit eos a quibus est maxime ambitus, denique, etiam si iudicat, non dilectu aliquo aut sapientia ducitur ad iudicandum, sed impetu non numquam et quadam etiam temeritate. non est enim consilium in volgo, non ratio, non discrimen, non diligentia, semperque sapientes ea quae populus fecisset ferenda, non semper laudanda dixerunt. qua re, cum te aedilem fieri oportuisse dicis, populi culpam, non competitoris accusas.

tu continentia tu industria tu animus in res publicus tu virtus tu innocentia tu fides tu labor tuus qui aedilis non sum facio frango sum et abicio et repudio puto video tandem laterensis quantus ego ab tu dissentio si ego dius fidus decem solus sum in civitas vir bonus sapio justus gravis qui tu indignus aedilitas judico gravis de tu iudico puto quam sum hic qui tu metuo ne ab populus iudico sum video non enim comitium iudico semper populus sed moveo plerusque gratia cedo prex facio is ab qui sum magnus ambitus denique etiam si iudico non delectus aliquis aut sapientia duco ad judico sed impetus non numquam et quidam etiam temeritas non sum enim consilium in vulgo non ratio non discrimen non diligentia semper sapio is qui populus facio fero non semper laudo dico qui res cum tu aedilis fio oportet dico populus culpa non competitor accuso