Pro M. Scauro

CC BY 4.0 (estate-derived fields); included text keeps its per-record source license

Reuse requires the attribution line above (CC BY 4.0). Text records carry their own license_id; only open-display licenses appear in this file.

Licensed lexica and citation-only authorities are excluded from bulk dumps by construction — cite the authority, never reprint it.


praesertim cum propinquitas et celebritas loci suspicionem desidiae tollat aut cupiditatis.

praesertim cum propinquitas et celebritas locus suspicio desidia tollo aut cupiditas


subiit etiam populi iudicium inquirente Cn. Domitio tribuno plebis.

subeo etiam populus iudicium inquiro cn domitius tribunus plebs


universe


quem purpura regalis non commovit, eum Sardorum mastruca mutavit?

qui purpura regal non commoveo is sardus mastruca muto


qui sive patricius sive plebeius esset—nondum enim certum constituerat—cum hoc sibi contentionem fore putabat, Appius autem hoc maiorem etiam quod illum in pontificatus petitione, in saliatu, in ceteris meminerat fuisse patricium. quam ob rem se consule neque repelli fratrem volebat neque, iste si patricius esset, parem Scauro fore videbat, nisi hunc aliquo aut metu aut infamia perculisset.

qui sive patricius sive plebeius sum nondum enim certus constituo cum hic sui contentio sum puto appius autem hic magnus etiam qui ille in pontificatus petitio in saliatu in ceterus memini sum patricius quam ob res sui consul neque repello frater volo neque iste si patricius sum par scaurus sum video nisi hic aliquis aut metus aut infamia percello


reus est factus a Q. Servilio Caepione lege Servilia, cum iudicia penes equestrem ordinem essent et P. Rutilio damnato nemo tam innocens videretur ut non timeret illa.

reus sum facio ab q servilius caepio lex servilius cum iudicium penis equester ordo sum et p rutilius damno nemo tam innocens video ut non timeo ille


sed refugit statim nec de pudicitia plura dixit veritus, credo, ne quem inridendi nobis daret et iocandi locum. constat enim illam cum deformitate summa fuisse, tum etiam senectute. qua re quae potest, quamvis salsa ista Sarda fuerit, ulla libidinis aut amoris esse suspicio?

sed refugio statim neque de pudicitia multus dico vereor credo ne qui irrideo nos do et jocor locus consto enim ille cum deformitas summus sum tum etiam senectus qui res qui possum quivis salio iste sardus sum ullus libido aut amor sum suspicio


hoc tu idem tibi in M. Aemilio Scauro putasti esse faciendum? delata enim, inquit, causa ad me Romam est. quid? ad me Siculi nonne Romam causam Siciliae detulerunt? at qui homines! prudentes natura, callidi usu, doctrina eruditi. tamen ego mihi provinciae causam in provincia ipsa cognoscendam et discendam putavi.

hic tu idem tu in m aemilius scaurus puto sum facio defero enim inquam causa ad ego roma sum quis ad ego siculis nonne roma causa sicilia defero at qui homo prudens natura callidus usus doctrina erudio tamen ego ego provincia causa in provincia ipse cognosco et disco puto


-tis suae rerumque gestarum senectutis dedecore foedavit. quid vero? alterum Crassum temporibus isdem num aut clarissimi viri Iulii aut summo imperio praeditus M. Antonius potuit imitari?

tis suus res gero senectus dedecor foedo quis verus alter crassus tempus idem num aut clarus vir julius aut superus imperium praeditus m antonius possum imitor


ego porro, qui Albanas habeo columnas, clitellis eas adportavi.

ego porro qui albana habeo columna clitellae is apporto


fallacissimum genus esse Phoenicum omnia monumenta vetustatis atque omnes historiae nobis prodiderunt. ab his orti Poeni multis Carthaginiensium rebellionibus, multis violatis fractisque foederibus nihil se degenerasse docuerunt. A Poenis admixto Afrorum genere Sardi non deducti in Sardiniam atque ibi constituti, sed amandati et repudiati coloni.

fallax genus sum phoenix omnis monumentum vetustas atque omnis historia nos prodo ab hic orior poenus multus carthaginiensis rebellio multus violo frango foedus nihil sui degenero doceo ab poenus admisceo afrorum genus sardus non deduco in sardinia atque ibi constituo sed amando et repudio colonus


neque tu aliter fecisses, Triari, si te id tui isti Sardi facere voluissent, hi qui te in Sardiniam minime venire voluerunt, ne longe aliter omnia atque erant ad te delata cognosceres, nullam multitudinis in Sardinia querelam, nullum in Scaurum odium populi

neque tu aliter facio triaris si tu is tuus iste sardus facio volo hic qui tu in sardinia paruus venio volo ne longus aliter omnis atque sum ad tu defero cognosco nullus multitudo in sardinia querela nullus in scaurus odium populus


et quoniam congesta fuit accusatio magis acervo quodam criminum, non distinctione aliqua generum et varietate.

et quoniam congero sum accusatio magis acervus quidam crimen non distinctio aliqui gener et varietas


bona quam quod habebat veniret. agedum ego defendi Scaurum, Triari; defende tu matrem.

bonus quam qui habeo venio agedum ego defendo scaurus triaris defendo tu mater


illius L. Metelli, pontificis maximi, qui, cum templum illud arderet, in medios se iniecit ignis et eripuit flamma Palladium illud quod quasi pignus nostrae salutis atque imperi custodiis Vestae continetur. qui utinam posset parumper exsistere! eriperet ex hac flamma stirpem profecto suam, qui eripuisset ex illo incendio di

ille l metellus pontifex magnus qui cum templum ille ardeo in medius sui injacio ignis et eripio flamma palladius ille qui quasi pignus noster salus atque imperium custodia vesta contineo qui utinam possum parumper exsisto eripio ex hic flamma stirps profecto suus qui eripio ex ille incendium deus


successori decessor invidit, voluit eum quam maxime offensum quo magis ipsius memoria excelleret; res non modo non abhorrens a consuetudine sed usitata etiam et valde pervagata. neque vero tam haec ipsa cotidiana res Appium Claudium illa humanitate et sapientia praeditum per se ipsa movisset, nisi hunc C. Claudi, fratris sui, competitorem fore putasset.

successor decessor invideo volo is quam magnus offendo quo magis ipse memoria excello res non modo non abhorreo ab consuetudo sed usitor etiam et validus pervagor neque verus tam hic ipse cottidianus res appius claudius ille humanitas et sapientia praeditus per sui ipse moveo nisi hic que claudius frater suus competitor sum puto


neque vero, iudices, quicquam aliud in ignoto teste facere debemus nisi ut argumento, coniectura, suspicione rerum ipsarum vim naturamque quaeramus. etenim testis non modo afer aut Sardus sane, si ita se isti malunt nominari, sed quivis etiam elegantior ac religiosior impelli, deterreri, fingi, flecti potest; dominus est ipse voluntatis suae, in quo est impunita mentiendi licentia.

neque verus iudex quisquam alius in ignosco testis facio debeo nisi ut argumentum conicio suspicio res ipsaris vis natura quaero etenim testis non modo afor aut sardus sanus si ita sui iste malo nominaris sed quivis etiam elego atque religiosus impello deterreo fingo flecto possum dominus sum ipse voluntas suus in quo sum impunitus mentior licentia


illa audivimus, hoc vero meminimus ac paene vidimus, eiusdem stirpis et nominis P. Crassum ne in manus incideret inimicorum, se ipsum interemisse.

ille audio hic verus memini atque paene video idem stirps et nomen p crassus ne in manus incido inimicus sui ipse interimo


domus tibi deerat? at habebas. pecunia superabat? at egebas. incurristi amens in columnas, in alienos insanus insanisti, depressam, caecam, iacentem domum pluris quam te et fortunas tuas aestimasti.

domus tu desum at habeo pecunia supero at egeo incurro amens in columna in alienus insanus insanio deprimo caecus iaceo domus multus quam tu et fortuna tuus aestimo


te metuere ne non solvendo fuisse, bona denique reus ne retinere voluisse quae proscripta essent, nisi.

tu metuo ne non solvo sum bonus denique reus ne retineo volo qui proscribo sum nisi


ego tantum dicam quod et causae satis et in illum minime durum aut asperum possit esse. quid enim habet turpitudinis Appium Claudium M. Scauro esse inimicum? quid? avus eius P. Africano non fuit, quid? mihi ipsi idem iste, quid? ego illi? quae inimicitiae dolorem utrique nostrum fortasse aliquando, dedecus vero certe numquam attulerunt.

ego tantus dico qui et causa satis et in ille paruus durus aut asperum possum sum quis enim habeo turpitudo appius claudius m scaurus sum inimicus quis avus is p africanus non sum quis ego ipse idem iste quis ego ille qui inimicitia dolor uterque nos fortasse aliquando dedecus verus certus numquam affero


sic, inquam, se, iudices, res habet; neque hoc a me novum disputatur, sed quaesitum ab aliis est.

sic inquam sui iudex res habeo neque hic ab ego novus disputo sed quaero ab alius sum


sin unus color, una vox, una natio est omnium testium, si, quod ei dicunt, non modo nullis argumentis sed ne litterarum quidem aliquo genere aut publicarum aut privatarum, quod tamen ipsum fingi potest, confirmare conantur, quo me vertam, iudices, aut quid agam? Cum singulis disputem? quid? non habuisti quod dares. habuisse se dicet. quis id sciet, quis iudicabit? non fuisse causam. finget fuisse. qui refellemus? potuisse non dare, si noluisset. vi ereptum esse dicet. quae potest eloquentia disputando ignoti hominis impudentiam confutare?

sin unus color unus vox unus natio sum omnis testis si qui is dico non modo nullus argumentum sed ne litteraris quidem aliquis genus aut publicaris aut privataris qui tamen ipse fingo possum confirmo conor quo ego verto iudex aut quis ago cos singuli disputo quis non habeo qui do habeo sui dico quis is scio quis iudico non sum causa fingo sum qui refello possum non do si nolo vis eripio sum dico qui possum eloquentia disputo ignosco homo impudentia confutaris


an ego querelas atque iniurias aratorum non in segetibus ipsis arvisque cognoscerem? peragravi, inquam, Triari, durissima quidem hieme vallis Agrigentinorum atque collis. campus ille nobilissimus ac feracissimus ipse me causam paene docuit Leontinus. adii casas aratorum, a stiva ipsa homines mecum conloquebantur.

an ego querela atque injuria arator non in seges ipse arvum cognosco peragro inquam triaris durus quidem hiems valles agrigentinus atque collis campus ille nobilis atque ferax ipse ego causa paene doceo leontinus adeo cado arator ab stiva ipse homo ego conloquor


quod si te omen nominis vestri forte duxit, nos tamen id more maiorum, quia faustum putamus, non ad perniciem, verum ad salutem interpretamur. sed omnis ista celeritas ac festinatio, quod inquisitionem, quod priorem actionem totam sustulisti, illud patefecit et inlustravit quod occultum tamen non erat, non esse hoc iudicium iudici, sed comitiorum consularium causa comparatum.

qui si tu omen nomen vester fors duco nos tamen is mos magnus quia faustus puto non ad pernicies verus ad salus interpretor sed omnis iste celeritas atque festinatio qui inquisitio qui prior actio totus tollo ille patefacio et inlustro qui occulo tamen non sum non sum hic iudicium judicium sed comitium consularis causa comparo


altera non minus veri similis et, ut opinor, in Sardinia magis etiam credita, Arinem istum testem atque hospitem, Triari, tuum proficiscentem Romam negotium dedisse liberto ut illi aniculae non ille quidem vim adferret—neque enim erat rectum patronae—sed collum digitulis duobus oblideret, resticula cingeret, ut illa perisse suspendio putaretur.

alter non paruus verus similis et ut opinor in sardinia magis etiam credo arinis iste testo atque hospes triaris tuus proficisco roma negotium do libertus ut ille anicula non ille quidem vis affero neque enim sum recingo patrona sed collum digitulis duo oblido resticula cingo ut ille pereo suspendium puto


non enim tantum admiratus sum ego illum virum, sicut omnes, sed etiam praecipue dilexi. primus enim me flagrantem studio laudis in spem impulit posse virtute me sine praesidio fortunae, quo contendissem, labore et constantia pervenire.

non enim tantus admiror sum ego ille vir sicut omnis sed etiam praecipuus diligo primus enim ego flagro studium laus in spes impello possum virtus ego sine praesidium fortuna quo contendo labor et constantia pervenio


nam cum ex multis unus ei restaret Dolabella paternus inimicus, qui cum Q. Caepione propinquo suo contra Scaurum patrem suum subsignaverat, eas sibi inimicitias non susceptas sed relictas.

nam cum ex multus unus is resto dolabella paternus inimicus qui cum q caepio propinquo suus contra scaurus pater suus subsigno is sui inimicitia non suscipio sed relinquo


agmen tu mihi inducas Sardorum et catervas et me non criminibus urgere, sed Afrorum fremitu terrere conere? non potero equidem disputare, sed ad horum fidem et mansuetudinem confugere, ad ius iurandum iudicum, ad populi Romani aequitatem, qui hanc familiam in hac urbe principem voluit esse, deorum immortalium numen implorare potero, qui semper exstiterunt huic generi nominique fautores.

agmen tu ego induco sardus et caterva et ego non crimen urgeo sed afrorum fremo terreo coeo non possum equidem disputaris sed ad hic fides et mansuetudo confugio ad ius iuro iudex ad populus romanus aequitas qui hic familia in hic urbs princeps volo sum deus immortalis numen imploraris possum qui semper exsisto hic gener nomen fautor


ego id fratri in honore fratris amplissimo non concedendum putem, praesertim qui quid amor fraternus valeat paene praeter ceteros sentiam? at enim frater iam non petit. quid tum? si ille retentus a cuncta Asia supplice, si a negotiatoribus, si a publicanis, si ab omnibus sociis, civibus exoratus anteposuit honori suo commoda salutemque provinciae, propterea putas semel exulceratum animum tam facile potuisse sanari?

ego is frater in honor frater amplus non concedo puto praesertim qui quis amor fraternus valeo paene praeter ceterus sentio at enim frater iam non peto quis tum si ille retendo ab cunctus asia supplex si ab negotiator si ab publicanus si ab omnis socius civis exoro antepono honor suus commodus saluto provincia propterea puto semel exulcero animus tam facilis possum sanaris


ac ne existimes, Triari, quod adferam, in dicendo me fingere ipsum et non a reo causam cognoscere, explicabo tibi quae fuerint opiniones in Sardinia de istius mulieris morte—nam fuerunt duae—quo etiam facilius

atque ne existimo triaris qui affero in dico ego fingo ipse et non ab reor causa cognosco explico tu qui sum opinio in sardinia de iste mulier mors nam sum duo quo etiam facilis


Bostarem igitur quendam dixit Norensem fugientem e Sardinia Scauri adventum prius illum sepultum quam huic cenam esse sublatam.

bostaris igitur quidam dico norensis fugio e sardinia scaurus advenio prior ille sepelio quam hic cena sum suffero


venio nunc ad testis, in quibus docebo non modo nullam fidem et auctoritatem sed ne speciem quidem esse aut imaginem testium. etenim fidem primum ipsa tollit consensio, quae patefacta est compromisso Sardorum et coniuratione recitata; deinde illa cupiditas quae suscepta est spe et promissione praemiorum; postremo ipsa natio, cuius tanta vanitas est ut libertatem a servitute nulla re alia nisi mentiendi licentia distinguendam putent.

venio nunc ad testis in qui doceo non modo nullus fides et auctoritas sed ne species quidem sum aut imago testis etenim fides primus ipse tollo consensio qui patefacio sum compromitto sardus et coniuratio recito deinde ille cupiditas qui suscipio sum spes et promissio praemium postremo ipse natio qui tantus vanitas sum ut libertas ab servitus nullus res alius nisi mentior licentia distinguo puto


inventi sunt qui etiam fratres populi Romani vocarentur.

invenio sum qui etiam frater populus romanus voco


ab eodem etiam lege Varia custos ille rei publicae proditionis est in crimen vocatus; vexatus a Q. Vario tribuno plebis est.

ab idem etiam lex varius custos ille res publicus proditio sum in crimen voco vexo ab q varius tribunus plebs sum


maxime fuit optandum M. Scauro, iudices, ut nullo suscepto cuiusquam odio sine offensione ac molestia retineret, id quod praecipue semper studuit, generis, familiae, nominis dignitatem.

magnus sum opto m scaurus iudex ut nullus suscepto quisquam odium sine offensio atque molestia retineo is qui praecipuus semper studeo genus familia nomen dignitas


num igitur in his criminibus, iudices, residet etiam aliqua suspicio? non perpurgata sunt, non refutata, non fracta? qui igitur id factum est? quia dedisti mihi, Triari, quod diluerem, in quo argumentarer, de quo disputarem; quia genus eius modi fuit criminum quod non totum penderet ex teste, sed quod ponderaret iudex ipse per sese.

num igitur in hic crimen iudex resideo etiam aliqui suspicio non perpurgo sum non refuto non frango qui igitur is facio sum quia do ego triaris qui diluo in quo argumentor de quo disputaris quia genus is modus sum crimen qui non totus pendeo ex testis sed qui pondero iudex ipse per sui


quae, malum, est ista ratio?


Capitolium illud templis tribus inlustratum, paternis atque etiam huius amplissimis donis ornati aditus Iovis optimi maximi, Iunonis Reginae, Minervae M. Scaurum apud

capitolium ille templum tres inlustro paternus atque etiam hic amplus donum orno aditus iuppiter bonus magnus juno reginus minerva m scaurus apud


argumentum vero, quod quidem est proprium rei—neque enim ullum aliud argumentum vere vocari potest—rerum vox est, naturae vestigium, veritatis nota; id qualecumque est, maneat immutabile necesse est; non enim fingitur ab oratore, sed sumitur. qua re, in eo genere accusationis si vincerer, succumberem et cederem; vincerer enim re, vincerer causa, vincerer veritate.

argumentum verus qui quidem sum proprius res neque enim ullus alius argumentum verus vocaris possum res vox sum natura vestigium veritas nosco is qualis sum maneo immutabilis necesse sum non enim fingo ab orator sed sumo qui res in is genus accusatio si vinco succumbo et cedo vinco enim res vinco causa vinco veritas


qua re cum integri nihil fuerit in hac gente pestilentiae plena, quam valde eam putamus tot transfusionibus coacuisse? hic mihi ignoscet Cn. Domitius Sincaius, vir ornatissimus, hospes et familiaris meus, ignoscent denique omnes ab eodem Cn. Pompeio civitate donati, quorum tamen omnium laudatione utimur, ignoscent alii viri boni ex Sardinia; credo enim esse quosdam.

qui res cum integer nihil sum in hic gens pestilentia plenus quam validus is puto tot transfusio coaceo hic ego ignosco cn domitius sincaius vir orno hospes et familiaris meus ignosco denique omnis ab idem cn pompejus civitas dono qui tamen omnis laudatio utor ignosco alius vir bonus ex sardinia credo enim sum quidam


si me hercule, iudices, pro L. Tubulo dicerem, quem unum ex omni memoria sceleratissimum et audacissimum fuisse accepimus, tamen non timerem, venenum hospiti aut convivae si diceretur cenanti ab illo datum cui neque heres neque iratus fuisset.

si ego herculis iudex pro l tubulus dico qui unus ex omnis memoria scelero et audax sum accipio tamen non timeo venenum hospes aut conviva si dico ceno ab ille do qui neque heres neque irascor sum


cum dare nollet Aris, clam ex Sardinia est fugere conatus.

cum do nolo ares clam ex sardinia sum fugio conor


copiis inops, gente fallax.


confirmata vero suspicio est, quod anu mortua libertus statim tamquam opere confecto Romam est profectus, Aris autem, simul ac libertus de morte uxoris nuntiavit, continuo Romae matrem illam Bostaris duxit uxorem.

confirmo verus suspicio sum qui anus morior libertus statim tamquam opus conficio roma sum proficiscor ares autem simul atque libertus de mors uxor nuntio continuo roma mater ille bostaris duco uxor


non agam igitur cum ista Sardorum conspiratione et cum expresso, coacto sollicitatoque periurio subtiliter neque acu quaedam enucleata argumenta conquiram, sed contra impetum istorum impetu ego nostro concurram atque confligam. non est unus mihi quisque ex illorum acie protrahendus neque cum singulis decertandum atque pugnandum; tota est acies illa uno impetu prosternenda.

non ago igitur cum iste sardus conspiratio et cum exprimo cogo sollicito periurium subtilis neque acus quidam enucleata argumentum conquaero sed contra impetus iste impetus ego noster concurro atque confligo non sum unus ego quisque ex ille acies protraho neque cum singuli decerto atque pugno totus sum acies ille unus impetus prosterno


haec cum tu effugere non potuisses, contendes tamen et postulabis ut M. Aemilius cum sua dignitate omni, cum patris memoria, cum avi gloria, sordidissimae, vanissimae, levissimae genti ac prope dicam pellitis testibus condonetur?

hic cum tu effugio non possum contendo tamen et postulo ut m aemilius cum suus dignitas omnis cum pater memoria cum avus gloria sordidus vanus levis gens atque prope dico pello testis condono


quae quidem suspicio valuit etiam plus ob hanc causam quod, cum agerent parentalia Norenses omnesque suo more ex oppido exissent, tum illa est a liberto suspendisse se dicta. discessus autem solitudo ei qui patronam suffocabat fuit quaerenda, illi quae volebat mori non fuit.

qui quidem suspicio valeo etiam multus ob hic causa qui cum ago parentalia norensis omnes suus mos ex oppidum exeo tum ille sum ab libertus suspendo sui dictum discedo autem solitudo is qui patrona suffoco sum quaero ille qui volo morior non sum


itaque sic fuit illa expressa causa non ut audire ea quae dicebam, iudices, sed ut cernere et paene tangere viderentur. neque enim mihi probabile neque verum videbatur me, cum fidelissimae atque antiquissimae provinciae patrocinium recepissem, causam tamquam unius clientis in cubiculo meo discere.

itaque sic sum ille exprimo causa non ut audio is qui dico iudex sed ut cerno et paene tango video neque enim ego probabilis neque verus video ego cum fidelis atque antiquus provincia patrocinium recipio causa tamquam unus cliens in cubiculum meus disco


en quibus familiis quam foedis, quam contaminatis, quam turpibus datis hanc familiam, iudices. en quibus testibus commoti, de quo homine, de quo genere, de quo nomine sententias feratis, obliviscendum vobis putatis? matrum in liberos, virorum in uxores scelera cernitis, crudelitate mixtas libidines videtis immanis; duorum maximorum criminum auctores, quibus criminibus haec tota apud ignaros aut invidos infamata causa est, omni facinore et flagitio deformatos habetis.

en qui familia quam foedus quam contamino quam turpis do hic familia iudex en qui testis commoveo de quo homo de quo genus de quo nomen sententia fero obliviscor tu puto mater in liber vir in uxor scelus cerno crudelitas misceo libido video immanis duo magnus crimen auctor qui crimen hic totus apud ignarus aut invidus infamo causa sum omnis facinus et flagitium deformo habeo


neque ego Sardorum querelis moveri nos numquam dico oportere. non sum aut tam inhumanus aut tam alienus a Sardis, praesertim cum frater meus nuper ab eis decesserit, cum rei frumentariae Cn. Pompei missu praefuisset, qui et ipse illis pro sua fide et humanitate consuluit et eis vicissim percarus et iucundus fuit.

neque ego sardus querela moveo nos numquam dico oportet non sum aut tam inhumanus aut tam alienus ab sardus praesertim cum frater meus nuper ab is decedo cum res frumentarius cn pompejus missus praesum qui et ipse ille pro suus fides et humanitas consulo et is vicissim percarus et iucundus sum


si denique in illa bona invadere nullo modo potuisset nisi mortuo Bostare.

si denique in ille bonus invado nullus modo possum nisi mortuus bostaris


nunc est una vox, una mens non expressa dolore, sed simulata, neque huius iniuriis, sed promissis aliorum et praemiis excitata. at creditum est aliquando Sardis. et fortasse credetur aliquando, si integri venerint, si incorrupti, si sua sponte, si non alicuius impulsu, si soluti, si liberi. quae si erunt, tamen sibi credi gaudeant et mirentur. Cum vero omnia absint, tamen se non respicient, non gentis suae famam perhorrescent?

nunc sum unus vox unus mens non exprimo dolor sed simulo neque hic iniuria sed promitto alius et praemium excito at credo sum aliquando sardus et fortasse credo aliquando si integer venio si incorruptus si suus sponte si non aliquis impulsus si soluo si liber qui si sum tamen sui credo gaudeo et miro cos verus omnis absum tamen sui non respicio non gens suus fama perhorresco


hoc nomine audito quod per omnis gentis pervagatum est.

hic nomen audio qui per omnis gens pervagor sum


quamquam in istis omnibus rebus, praesertim apud homines barbaros, opinio plus valet saepe quam res ipsa. persuasum est Sardis se nihil Appio gratius esse facturos quam si de Scauri fama detraxerint; multorum etiam spe commodorum praemiorumque ducuntur; omnia consulem putant posse, praesertim ultro pollicentem. de quo plura iam non dicam.

quamquam in iste omnis res praesertim apud homo barbarus opinio multus valeo saepe quam res ipse persuadeo sum sardus sui nihil appius gratus sum facio quam si de scaurus fama detraho multus etiam spes commodus praemium duco omnis consul puto possum praesertim ultro polliceo de quo multus iam non dico


quod est igitur hoc accusationis, Triari, genus, primum ut inquisitum non ieris? quae fuit ista tam ferox, tam explorata huius opprimendi fiducia? pueris nobis audisse videor L. Aelium, libertinum hominem litteratum ac facetum, cum ulcisceretur patroni iniurias, nomen Q. Muttonis, hominis sordidissimi, detulisse. A quo cum quaereretur quam provinciam aut quam diem testium postularet, horam sibi octavam, dum in foro bovario inquireret, postulavit.

qui sum igitur hic accusatio triaris genus primus ut inquisitus non eo qui sum iste tam ferox tam exploro hic opprimo fiducia puer nos audio video l aelius libertinus homo litteratus atque facetus cum ulciscor patronus injuria nomen q muttonis homo sordidus defero ab quo cum quaero quam provincia aut quam dies testis postulo hora sui octava dum in forum boarius inquiro postulo


at Graeculi quidem multa fingunt, apud quos etiam Cleombrotum Ambraciotam ferunt se ex altissimo praecipitasse muro, non quo acerbitatis accepisset aliquid, sed, ut video scriptum apud Graecos, cum summi philosophi Platonis graviter et ornate scriptum librum de morte legisset, in quo, ut opinor, Socrates illo ipso die quo erat ei moriendum permulta disputat, hanc esse mortem quam nos vitam putaremus, cum corpore animus tamquam carcere saeptus teneretur, vitam autem esse eam cum idem animus vinclis corporis liberatus in eum se locum unde esset ortus rettulisset.

at graeculis quidem multus fingo apud qui etiam cleombrotus ambraciotes fero sui ex alo praecipito murus non quo acerbitas accipio aliquis sed ut video scribo apud graeci cum superus philosophus plato gravis et orno scribo liber de mors lego in quo ut opinor socrates ille ipse dies quo sum is morior permultus disputo hic sum mors quam nos vita puto cum corpus animus tamquam carcer saepio teneo vita autem sum is cum idem animus vinclum corpus libero in is sui locus unde sum ortus refero


Africa ipsa parens illa Sardiniae, quae plurima et acerbissima cum maioribus nostris bella gessit, non solum fidelissimis regnis sed etiam in ipsa provincia se a societate Punicorum bellorum Vtica teste defendit. Hispania ulterior Scipionum interitu.

africanus ipse parens ille sardinia qui multus et acerbus cum magnus noster bellum gero non solus fidelis regnum sed etiam in ipse provincia sui ab societas punicus bellum vtica testis defendo hispania ulterior scipio interitus


hic ego Appium Claudium, consulem fortissimum atque ornatissimum virum mecumque, ut spero, fideli in gratiam reditu firmoque coniunctum, nullo loco, iudices, vituperabo. fuerint enim eae partes aut eius quem id facere dolor et suspicio sua coegit, aut eius qui has sibi partis depoposcit, quod aut non animadvertebat quem violaret, aut facilem sibi fore in gratiam reditum arbitrabatur;

hic ego appius claudius consul fortis atque orno vir ego ut spero fidelis in gratia reditus firmo conjungo nullus locus iudex vitupero sum enim is pars aut is qui is facio dolor et suspicio suus cogo aut is qui hic sui pars deposco qui aut non animadverto qui violo aut facilis sui sum in gratia redeo arbitror


quid? in omnibus monumentis Graeciae, quae sunt verbis ornatiora quam rebus, quis invenitur, cum ab Aiace fabulisque discesseris, qui tamen ipse ignominiae dolore, ut ait poeta, victor insolens se victum non potuit pati, praeter Atheniensem Themistoclem, qui se ipse morte multavit?

quis in omnis monumentum graecia qui sum verbum orno quam res quis invenio cum ab ajax fabula discedo qui tamen ipse ignominia dolor ut aio poeta victor insoleo sui vinco non possum patior praeter atheniensis themistoclem qui sui ipse mors multo


undique mihi suppeditat quod pro M. Scauro dicam, quocumque non modo mens verum etiam oculi inciderunt. curia illa vos de gravissimo principatu patris fortissimoque testatur, L. ipse Metellus, avus huius, sanctissimos deos illo constituisse templo videtur in vestro conspectu, iudices, ut salutem a vobis nepotis sui deprecarentur, quod ipsi saepe multis laborantibus atque implorantibus ope sua subvenissent.

undique ego suppedito qui pro m scaurus dico quicumque non modo mens verus etiam oculus incido curia ille tu de gravis principatus pater fortis testor l ipse metellus avus hic sancio deus ille constituo templum video in vester conspectus iudex ut salus ab tu nepos suus deprecor qui ipse saepe multus laboro atque imploro ops suus subvenio


poposcit, imperavit, eripuit, coegit. si doces tabulis, quoniam habet seriem quandam et ordinem contracti negoti confectio ipsa tabularum, attendam acriter et quid in defendendo mihi agendum sit videbo. si denique nitere testibus non dico bonis viris ac probatis, noti sint modo, quem ad modum mihi cum quoque sit confligendum considerabo.

posco impero eripio cogo si doceo tabula quoniam habeo series quidam et ordo contraho negotium confectio ipse tabularis attendo acer et quis in defendo ego ago sum video si denique niteo testis non dico bonus vis atque probo nosco sum modo qui ad modus ego cum quoque sum confligo considero


ac neque illius Crassi factum superioris isdem honoribus usus, qui fortissimus in bellis fuisset, M'. Aquilius potuit imitari

atque neque ille crassus facio superus idem honor utor qui fortis in bellum sum m aquilius possum imitor


tum. te vero, M. Scaure, equidem video, video, inquam, non cogito solum, nec vero sine magno animi maerore ac dolore, cum tui fili squalorem aspexi, de te recordor. atque utinam, sicut mihi tota in hac causa versatus ante oculos es, sic nunc horum te offeras mentibus et in horum animis adhaerescas! species me dius etiam si forte non nosset, tamen principem civitatis esse diceret.

tum tu verus m scaurus equidem video video inquam non cogo solus neque verus sine magnus animus maeror atque dolor cum tuus filis squalor aspicio de tu recordor atque utinam sicut ego totus in hic causa verso ante oculus sum sic nunc hic tu offertor mens et in hic animus adhaeresco species ego dius etiam si fors non nosco tamen princeps civitas sum dico


num igitur ista tua Sarda Pythagoram aut Platonem norat aut legerat? qui tamen ipsi mortem ita laudant ut fugere vitam vetent atque id contra foedus fieri dicant legemque naturae. Aliam quidem causam mortis voluntariae nullam profecto iustam reperietis. atque hoc ille vidit; nam iecit quodam loco vita illam mulierem spoliari quam pudicitia maluisse.

num igitur iste tuus sardus pythagoras aut plato norat aut lego qui tamen ipse mors ita laudo ut fugio vita veto atque is contra foedus fio dico lego natura alius quidem causa mors voluntarius nullus profecto iustus reperio atque hic ille video nam jacio quidam locus vito ille mulier spolio quam pudicitia malo


dicam enim primum de ipso genere accusationis, postea de Sardis, tum etiam pauca de Scauro; quibus rebus explicatis tum denique ad hoc horribile et formidolosum frumentarium crimen accedam.

dico enim primus de ipse genus accusatio postea de sardus tum etiam paucus de scaurus qui res explico tum denique ad hic horribilis et formidulosus frumentarius crimen accedo


redimunt (castores) se ea parte corporis, propter quam maxime expetuntur.

redimo castor sui is pars corpus propter quam magnus expeto


te dixi, libidinosam atque improbam matrem infami ac noto adulterio iam diu diligebat. is cum hanc suam uxorem anum et locupletem et molestam timeret, neque eam habere in matrimonio propter foeditatem neque dimittere propter dotem volebat. itaque compecto cum matre Bostaris consilium cepit ut uterque Romam veniret; ibi se aliquam rationem inventurum quem ad modum illam uxorem duceret confirmavit.

tu dico libidinosus atque improbus mater infamis atque nosco adulterium iam diu diligo is cum hic suus uxor anus et locupleto et molestus timeo neque is habeo in matrimonium propter foeditas neque dimitto propter doto volo itaque conpecto cum mater bostaris consilium capio ut uterque roma venio ibi sui aliqui ratio invenio qui ad modus ille uxor duco confirmo


quamquam ea quae dixi non secus dixi quam si eius frater essem, non is qui et est et qui multa dixit, sed is qui ego esse in meum consuevi. generi igitur toti accusationis resistere, iudices, debetis, in quo nihil more, nihil modo, nihil considerate, nihil integre, contra improbe, turbide, festinanter, rapide omnia conspiratione, imperio, auctoritate, spe, minis videtis esse suscepta.

quamquam is qui dico non secus dico quam si is frater sum non is qui et sum et qui multus dico sed is qui ego sum in meus consuesco gener igitur totus accusatio resisto iudex debeo in quo nihil mos nihil modo nihil considero nihil integer contra improbus turbidus festinanter rapidus omnis conspiratio imperium auctoritas spes minae video sum suscipio


ego nuper, cum Reatini, qui essent in fide mea, me suam publicam causam de Velini fluminibus et cuniculis apud hos consules agere voluissent, non existimavi me neque dignitati praefecturae gravissimae neque fidei meae satis esse facturum, nisi me causam illam non solum homines sed etiam locus ipse lacusque docuisset.

ego nuper cum reatinus qui sum in fides meus ego suus publicus causa de velinus flumen et cuniculis apud hic consul ago volo non existimo ego neque dignitas praeficio gravis neque fides meus satis sum facio nisi ego causa ille non solus homo sed etiam locus ipse lacus doceo


neque ego, cum de vitiis gentis loquor, neminem excipio; sed a me est de universo genere dicendum, in quo fortasse aliqui suis moribus et humanitate stirpis ipsius et gentis vitia vicerunt. magnam quidem esse partem sine fide, sine societate et coniunctione nominis nostri res ipsa declarat. quae est enim praeter Sardiniam provincia quae nullam habeat amicam populo Romano ac liberam civitatem?

neque ego cum de vitium gens loquor nemo excipio sed ab ego sum de universus genus dico in quo fortasse aliqui suus mos et humanitas stirps ipse et gens vitio vinco magnus quidem sum pars sine fides sine societas et coniunctio nomen noster res ipse declaro qui sum enim praeter sardinia provincia qui nullus habeo amica populus romanus atque liber civitas


quo te nunc modo appellem? ut hominem? at non es inter nos. Vt mortuum? at vivis et viges, at in omnium animis atque ore versaris, atque divinus animus mortale nihil habuit, neque tuorum quicquam potuit emori praeter corpus. quocumque igitur te modo

quo tu nunc modo appello ut homo at non sum inter nos vt mortuus at vivo et vigeo at in omnis animus atque os versaris atque divinus animus mortalis nihil habeo neque tuus quisquam possum emorior praeter corpus quicumque igitur tu modo


est enim unum maximum totius Sardiniae frumentarium crimen, de quo Triarius omnis Sardos interrogavit, quod genus uno testimoni foedere et consensu omnium est confirmatum. quod ego crimen ante quam attingo, peto a vobis, iudices, ut me totius nostrae defensionis quasi quaedam fundamenta iacere patiamini. quae si erunt, ut mea ratio et cogitatio fert, posita et constituta, nullam accusationis partem pertimescam.

sum enim unus magnus totus sardinia frumentarius crimen de quo triarius omnis sardi interrogo qui genus unus testimonium foedus et consensus omnis sum confirmo qui ego crimen ante quam attingo peto ab tu iudex ut ego totus noster defensio quasi quidam fundamentum iacio patior qui si sum ut meus ratio et cogitatio fero pono et constituo nullus accusatio pars pertimesco


pateat vero hoc perfugium dolori, pateat iustis querelis, coniurationi via intercludatur, obsaepiatur insidiis, neque hoc in Sardis magis quam in Gallis, in Afris, in Hispanis. damnatus est T. Albucius, C. Megaboccus ex Sardinia non nullis etiam laudantibus Sardis. ita fidem maiorem varietas ipsa faciebat. testibus enim aequis, tabulis incorruptis tenebantur.

pateo verus hic perfugium dolor pateo iustus querela coniuratio via intercludo obsaepio insidiae neque hic in sardus magis quam in gallus in afris in hispanus damno sum t albucius que megaboccus ex sardinia non nullus etiam laudo sardus ita fides magnus varietas ipse facio testis enim aequus tabula incorruptus teneo


anhelitu Aetnam ardere dicunt, sic Verrem obruissem Sicilia teste tota. tu vero comperendinasti uno teste producto. at quo teste, di immortales! non satis quod uno, non quod ignoto, non quod levi; etiamne Valerio teste primam actionem confecisti, qui patris tui beneficio civitate donatus gratiam tibi non inlustribus officiis, sed manifesto periurio rettulit?

anhelitus aetna ardeo dico sic verres obruo sicilia testis totus tu verus comperendino unus testis produco at quo testis deus immortalis non satis qui unus non qui ignosco non qui levis etiam valerius testis primus actio confacio qui pater tuus beneficium civitas dono gratia tu non illustris officium sed manifesto periurium refero


hic opinio fuit, ut dixi, duplex, una non abhorrens a statu naturaque rerum, Arinis uxorem paelicatus dolore concitatam, cum audisset Arinem cum illa sua metus et fugae simulatione Romam se contulisse, ut, cum antea consuetudo inter eos fuisset, tum etiam nuptiis iungerentur, arsisse dolore muliebri et mori quam id perpeti maluisse.

hic opinio sum ut dico duplex unus non abhorreo ab status natura res arinis uxor paelicatus dolor concito cum audio arinis cum ille suus metus et fuga simulatio roma sui confero ut cum antea consuetudo inter is sum tum etiam nuptiae jungo ardeo dolor muliebris et morior quam is perpetior malo