Pro T. Annio Milone

CC BY 4.0 (estate-derived fields); included text keeps its per-record source license

Reuse requires the attribution line above (CC BY 4.0). Text records carry their own license_id; only open-display licenses appear in this file.

Licensed lexica and citation-only authorities are excluded from bulk dumps by construction — cite the authority, never reprint it.


quem ad modum igitur eum dies non fefellit? dixi equidem modo. dictatoris Lanuvini stata sacrificia nosse negoti nihil erat. vidit necesse esse Miloni proficisci Lanuvium illo ipso quo est profectus die: itaque antevertit. at quo die? quo, ut ante dixi, fuit insanissima contio ab ipsius mercennario tribuno plebis concitata: quem diem ille, quam contionem, quos clamores, nisi ad cogitatum facinus approperaret, numquam reliquisset. ergo illi ne causa quidem itineris, etiam causa manendi; Miloni manendi nulla facultas, exeundi non causa solum sed etiam necessitas fuit. quid si, ut ille scivit Milonem fore eo die in via, sic Clodium Milo ne suspicari quidem potuit?

qui ad modus igitur is dies non fallo dico equidem modo dictator lanuvinus sto sacrificium nosco negotium nihil sum video necesse sum milo proficisco lanuvium ille ipse quo sum proficiscor dies itaque anteverto at quo dies quo ut ante dico sum insanus contio ab ipse mercenarius tribunus plebs concito qui dies ille quam contio qui clamor nisi ad cogitas facinus appropero numquam relinquo ergo ille ne causa quidem iter etiam causa maneo milo maneo nullus facultas exeo non causa solus sed etiam necessitas sum quis si ut ille scio milo sum is dies in via sic claudius milo ne suspicaris quidem possum


mandate hoc memoriae, iudices. spero multa vos liberosque vestros in re publica bona esse visuros: in eis singulis ita semper existimabitis, vivo P. Clodio nihil eorum vos visuros fuisse. in spem maximam et, quem ad modum confido, verissimam sumus adducti, hunc ipsum annum, hoc summo viro consule, compressa hominum licentia, cupiditatibus confractis, legibus et iudiciis constitutis, salutarem civitati fore. num quis igitur est tam demens qui hoc P. Clodio vivo contingere potuisse arbitretur? quid? ea quae tenetis privata atque vestra dominante homine furioso quod ius perpetuae possessionis habere potuissent?

mando hic memoria iudex spero multus tu liber vester in res publicus bonus sum video in is singuli ita semper existimo vivo p claudius nihil is tu video sum in spes maximus et qui ad modus confido verus sum adduco hic ipse annus hic superus vir consul comprimo homo licentia cupiditas confringo lex et iudicium constitus salutaris civitas sum num quis igitur sum tam demens qui hic p claudius vivo contingo possum arbitror quis is qui teneo privo atque vester dominor homo furiosus qui ius perpetuus possessio habeo possum


etenim si id non negat ex quo nihil petit nisi ut ignoscatur, dubitaret id fateri ex quo etiam praemia laudis essent petenda? nisi vero gratius putat esse vobis sui se capitis quam vestri defensorem fuisse; cum praesertim in tali confessione, si grati esse velletis, honores adsequeretur amplissimos. sin factum vobis non probaretur—quamquam qui poterat salus sua cuiquam non probari?—sed tamen si minus fortissimi viri virtus civibus grata cecidisset, magno animo constantique cederet ex ingrata civitate. nam quid esset ingratius quam laetari ceteros, lugere eum solum propter quem ceteri laetarentur?

etenim si is non nego ex quo nihil peto nisi ut ignosco dubito is fateor ex quo etiam praemium laus sum peto nisi verus gratus puto sum tu suus sui capio quam vester defensor sum cum praesertim in talis confessio si gratus sum volo honor assequor amplus sin facio tu non probo quamquam qui possum salus suus quisquam non probaris sed tamen si paruus fortis vir virtus civis gratus cado magnus animus consto cedo ex ingratus civitas nam quis sum ingratus quam laetor ceterus lugeo is solus propter qui ceterus laeto


primum quaero qui id scire potuerit? quod vos idem in Clodio quaerere non potestis. Vt enim neminem alium nisi T. Patinam, familiarissimum suum, rogasset, scire potuit illo ipso die Lanuvi a dictatore Milone prodi flaminem necesse esse. sed erant permulti alii ex quibus id facillime scire posset: omnes scilicet Lanuvini. Milo de Clodi reditu unde quaesivit? quaesierit sane—videte quid vobis largiar—servum etiam, ut Q. Arrius, amicus meus, dixit, corruperit. legite testimonia testium vestrorum. dixit C. Causinius schola, Interamnanus, familiarissimus et idem comes Clodi, P. Clodium illo die in Albano mansurum fuisse, sed subito ei esse nuntiatum Cyrum architectum esse mortuum, itaque repente Romam constituisse proficisci. dixit hoc item comes P. Clodi, C. Clodius.

primus quaero qui is scio possum qui tu idem in claudius quaero non possum vt enim nemo alius nisi t patina familiaris suus rogo scio possum ille ipse dies lanuvium ab dictator milo prodo flamen necesse sum sed sum permultus alius ex qui is facilis scio possum omnis scilicet lanuvinus milo de claudius reditus unde quaero quaero sanus video quis tu largior servus etiam ut q arius amicus meus dico conrumpo lego testimonium testis vester dico que causinius schola interamnanus familiaris et idem comes claudius p claudius ille dies in albanus mando sum sed subeo is sum nuntio cyrus architectus sum mortuus itaque repens roma constituo proficisco dico hic item comes p claudius que claudius


at enim Cn. Pompeius rogatione sua et de re et de causa iudicavit: tulit enim de caede quae in Appia via facta esset, in qua P. Clodius occisus esset. quid ergo tulit? nempe ut quaereretur. quid porro quaerendum est? factumne sit? at constat. A quo? at paret. vidit igitur etiam in confessione facti iuris tamen defensionem suscipi posse. quod nisi vidisset, posse absolvi eum qui fateretur, cum videret nos fateri, neque quaeri umquam iussisset nec vobis tam hanc salutarem in iudicando litteram quam illam tristem dedisset. mihi vero Cn. Pompeius non modo nihil gravius contra Milonem iudicasse sed etiam statuisse videtur quid vos in iudicando spectare oporteret. nam qui non poenam confessioni, sed defensionem dedit, is causam interitus quaerendam, non interitum putavit.

at enim cn pompejus rogatio suus et de res et de causa judico fero enim de caedes qui in appius via facio sum in qui p claudius occido sum quis ergo fero nempe ut quaero quis porro quaero sum facio sum at consto ab quo at pareo video igitur etiam in confessio facio ius tamen defensio suscipio possum qui nisi video possum absolvo is qui fateor cum video nos fateor neque quaero umquam iubeo neque tu tam hic salutaris in judico littera quam ille tristis do ego verus cn pompejus non modo nihil gravis contra milo judico sed etiam statuo video quis tu in judico specto oportet nam qui non poena confessio sed defensio do is causa intereo quaero non interitus puto


non iam hoc Clodianum crimen timemus, sed tuas, Cn. Pompei—te enim appello et ea voce ut me exaudire possis —tuas, inquam, suspiciones perhorrescimus. si Milonem times, si hunc de tua vita nefarie aut nunc cogitare aut molitum aliquando aliquid putas, si Italiae dilectus, ut non nulli conquisitores tui dictitarunt, si haec arma, si Capitolinae cohortes, si excubiae, si vigiliae, si delecta iuventus quae tuum corpus domumque custodit contra Milonis impetum armata est, atque illa omnia in hunc unum constituta, parata, intenta sunt, magna in hoc certe vis et incredibilis animus et non unius viri vires atque opes iudicantur, si quidem in hunc unum et praestantissimus dux electus et tota res publica armata est.

non iam hic clodianus crimen timeo sed tuus cn pompejus tu enim appello et is vox ut ego exaudio possum tuus inquam suspicio perhorresco si milo timeo si hic de tuus vito nefarius aut nunc cogito aut molio aliquando aliquis puto si italia delectus ut non nullus conquisitor tuus dictito si hic arma si capitolinus cohors si excubiae si vigilia si delecto juventus qui tuus corpus domus custodio contra milo impetus armo sum atque ille omnis in hic unus constituo paro intendo sum magnus in hic certus volo et incredibilis animus et non unus vir vireo atque ops judico si quidem in hic unus et praesto dux eligo et totus res publicus armo sum


quam ob rem, iudices, ut aliquando ad causam crimenque veniamus, si neque omnis confessio facti est inusitata, neque de causa nostra quicquam aliter ac nos vellemus a senatu iudicatum est, et lator ipse legis, cum esset controversia nulla facti, iuris tamen disceptationem esse voluit, et ei lecti iudices, isque praepositus est quaestioni qui haec iuste sapienterque disceptet, reliquum est, iudices, ut nihil iam quaerere aliud debeatis nisi uter utri insidias fecerit. quod quo facilius argumentis perspicere possitis, rem gestam vobis dum breviter expono, quaeso, diligenter attendite.

quam ob res iudex ut aliquando ad causa crimen venio si neque omnis confessio facio sum inusitatus neque de causa noster quisquam aliter atque nos volo ab senatus iudico sum et lator ipse lex cum sum controversia nullus facio ius tamen disceptatio sum volo et is lego iudex eo praepono sum quaestio qui hic justus sapienter discepto reliquus sum iudex ut nihil iam quaero alius debeo nisi uter uter insidiae facio qui quo facilis argumentum perspicio possum res gero tu dum brevis expono quaeso diligenter attendo


Graeci homines deorum honores tribuunt eis viris qui tyrannos necaverunt—quae ego vidi Athenis, quae in aliis urbibus Graeciae! quas res divinas talibus institutas viris, quos cantus, quae carmina! prope ad immortalitatis et religionem et memoriam consecrantur—vos tanti conservatorem populi, tanti sceleris ultorem non modo honoribus nullis adficietis sed etiam ad supplicium rapi patiemini? confiteretur, confiteretur, inquam, si fecisset, et magno animo et libenter, se fecisse libertatis omnium causa quod esset non confitendum modo sed etiam vere praedicandum.

graecum homo deus honor tribuo is vis qui tyrannus neco qui ego video athenae qui in alius urbs graecia qui res divino talis instituo vis qui cantus qui carmen prope ad immortalitas et religio et memoria consecro tu tantus conservator populus tantus scelus ultor non modo honor nullus afficio sed etiam ad supplicium rapio patior confiteor confiteor inquam si facio et magnus animus et libet sui facio libertas omnis causa qui sum non confiteor modo sed etiam verus praedico


sed quis non intellegit omnis tibi rei publicae partis aegras et labantis, ut eas his armis sanares et confirmares, esse commissas? quod si locus Miloni datus esset, probasset profecto tibi ipsi, neminem umquam hominem homini cariorem fuisse quam te sibi; nullum se umquam periculum pro tua dignitate fugisse, cum illa ipsa taeterrima peste se saepissime pro tua gloria contendisse; tribunatum suum ad salutem meam, quae tibi carissima fuisset, consiliis tuis gubernatum; se a te postea defensum in periculo capitis, adiutum in petitione praeturae; duos se habere semper amicissimos sperasse, te tuo beneficio, me suo. quae si non probaret, si tibi ita penitus inhaesisset ista suspicio ut nullo evelli posset modo, si denique Italia a dilectu, urbs ab armis sine Milonis clade numquam esset conquietura, ne ipse haud dubitans cessisset patria, is qui ita natus est et ita consuevit; te, Magne, tamen ante testaretur, quod nunc etiam facit.

sed quis non intellego omnis tu res publicus pars aeger et labo ut is hic arma sanaris et confirmaris sum committo qui si locus milo do sum probo profecto tu ipse nemo umquam homo homo carus sum quam tu sui nullus sui umquam periculum pro tuus dignitas fugio cum ille ipse taeter pestis sui saepis pro tuus gloria contendo tribunatus suus ad salus meus qui tu carus sum consilium tuus guberno sui ab tu postea defendo in periculum capio adjuvo in petitio praetura duo sui habeo semper amicus spero tu tuus beneficium ego suus qui si non probo si tu ita penitus inhaereo iste suspicio ut nullus evello possum modo si denique italia ab delectus urbs ab arma sine milo clades numquam sum conquiesco ne ipse haud dubito cedo patria is qui ita nascor sum et ita consuesco tu magnus tamen ante testo qui nunc etiam facio


age nunc iter expediti latronis cum Milonis impedimentis comparate. semper ille antea cum uxore, tum sine ea; numquam nisi in raeda, tum in equo; comites Graeculi, quocumque ibat, etiam cum in castra Etrusca properabat, tum nugarum in comitatu nihil. Milo qui numquam, tum casu pueros symphoniacos uxoris ducebat et ancillarum greges; ille qui semper secum scorta, semper exoletos, semper lupas duceret, tum neminem, nisi ut virum a viro lectum esse diceres. cur igitur victus est? quia non semper viator a latrone, non numquam etiam latro a viatore occiditur; quia, quamquam paratus in imparatos Clodius, ipse Clodius tamen mulier inciderat in viros.

ago nunc iter expedio latro cum milo impedimentum comparo semper ille antea cum uxor tum sine is numquam nisi in raeda tum in equus comes graeculis quicumque eo etiam cum in castrum etruscus propero tum nugae in comito nihil milo qui numquam tum casus puer symphoniacus uxor duco et ancillaris grex ille qui semper sui scortum semper exoletus semper lupa duco tum nemo nisi ut vir ab vir lectus sum dico cur igitur vinco sum quia non semper viator ab latro non numquam etiam latro ab viator occaedes quia quamquam paro in imparatus claudius ipse claudius tamen mulier incido in vir


nunc me una consolatio sustentat, quod tibi, T. Anni, nullum a me amoris, nullum studi, nullum pietatis officium defuit. ego inimicitias potentium pro te appetivi; ego meum saepe corpus et vitam obieci armis inimicorum tuorum; ego me plurimis pro te supplicem abieci; bona, fortunas meas ac liberorum meorum in communionem tuorum temporum contuli; hoc denique ipso die, si qua vis est parata, si qua dimicatio capitis futura, deposco. quid iam restat? quid habeo quod faciam pro tuis in me meritis nisi ut eam fortunam quaecumque erit tua ducam meam? non abnuo, non recuso, vosque obsecro, iudices, ut vestra beneficia quae in me contulistis aut in huius salute augeatis aut in eiusdem exitio occasura esse videatis.

nunc ego unus consolatio sustento qui tu t annius nullus ab ego amor nullus studium nullus pietas officium desum ego inimicitia potens pro tu appeto ego meus saepe corpus et vita objacio arma inimicus tuus ego ego multus pro tu supplex abicio bonus fortuna meus atque liberi meus in communio tuus tempus contulis hic denique ipse dies si qui volo sum paro si qui dimicatio capio sum deposco quis iam resto quis habeo qui facio pro tuus in ego meritum nisi ut is fortuna quicumque sum tuus duco meus non abnuo non recuso tu obsecro iudex ut vester beneficium qui in ego confero aut in hic salus augeo aut in idem exitium occido sum video


itaque in eadem ista Appia cum ornatissimum equitem Romanum P. Clodius M. Papirium occidisset, non fuit illud facinus puniendum—homo enim nobilis in suis monumentis equitem Romanum occiderat—nunc eiusdem Appiae nomen quantas tragoedias excitat! quae cruentata antea caede honesti atque innocentis viri silebatur, eadem nunc crebro usurpatur, postea quam latronis et parricidae sanguine imbuta est. sed quid ego illa commemoro? comprehensus est in templo Castoris servus P. Clodi, quem ille ad Cn. Pompeium interficiendum conlocarat. extorta est ei confitenti sica de manibus. caruit foro postea Pompeius, caruit senatu, caruit publico; ianua se ac parietibus, non iure legum iudiciorumque texit.

itaque in idem iste appius cum orno eques romanus p claudius m papirius occido non sum ille facinus punior homo enim nobilis in suus monumentum eques romanus occido nunc idem appia nomen quantus tragoedia excito qui cruento antea caedes honestus atque innocens vir sileo idem nunc creber usurpo postea quam latro et parricida sanguis imbuo sum sed quis ego ille commemoro comprehendo sum in templum castor servus p claudius qui ille ad cn pompejus interfacio conloco extorqueo sum is confiteor sica de manus careo forum postea pompejus careo senatus careo publicus ianua sui atque paries non ius lex judicium tego


servos agrestis et barbaros, quibus silvas publicas depopulatus erat Etruriamque vexarat, ex Appennino deduxerat, quos videbatis. res erat minime obscura. etenim dictitabat palam consulatum Miloni eripi non posse, vitam posse. significavit hoc saepe in senatu, dixit in contione; quin etiam M. Favonio, fortissimo viro, quaerenti ex eo qua spe fureret Milone vivo, respondit triduo illum aut summum quadriduo esse periturum; quam vocem eius ad hunc M. Catonem statim Favonius detulit.

servus agrestis et barbarus qui silva publicus depopulor sum etruria vexo ex apenninus deduco qui video res sum paruus obscurus etenim dictito palam consulatus milo eripio non possum vita possum significo hic saepe in senatus dico in contio quin etiam m favonius fortis vir quaero ex is qui spes furo milo vivo respondeo triduum ille aut superus quadriduum sum pereo quam voco is ad hic m cato statim favonius defero


de me inquit semper populus Romanus, semper omnes gentes loquentur, nulla umquam obmutescet vetustas. quin hoc tempore ipso, cum omnes a meis inimicis faces invidiae meae subiciantur, tamen omni in hominum coetu gratiis agendis et gratulationibus habendis et omni sermone celebramur. omitto Etruriae festos et actos et institutos dies. centesima lux est haec ab interitu P. Clodi et, opinor, altera. qua fines imperi populi Romani sunt, ea non solum fama iam de illo sed etiam laetitia peragravit. quam ob rem ubi corpus hoc sit non inquit laboro, quoniam omnibus in terris et iam versatur et semper hic habitabit nominis mei gloria.

de ego inquam semper populus romanus semper omnis gens loquor nullus umquam obmutesco vetustus quin hic tempus ipse cum omnis ab meus inimicus fax invidia meus subicio tamen omnis in homo coitus gratia ago et gratulatio habeo et omnis sermo celebro omitto etruria festus et ago et instituo dies centesimus lux sum hic ab interitus p claudius et opinor alter qui finis imperium populus romanus sum is non solus fama iam de ille sed etiam laetitia peragro quam ob res ubi corpus hic sum non inquam laboro quoniam omnis in terra et iam verso et semper hic habito nomen meus gloria


quodnam ego concepi tantum scelus aut quod in me tantum facinus admisi, iudices, cum illa indicia communis exiti indagavi, patefeci, protuli, exstinxi? omnes mihi meisque redundant ex fonte illo dolores. quid me reducem esse voluistis? an ut inspectante me expellerentur ei per quos essem restitutus? nolite, obsecro vos, acerbiorem mihi pati reditum esse quam fuerit ille ipse discessus. nam qui possum putare me restitutum, si distrahor ab his per quos restitutus sum? Vtinam di immortales fecissent—pace tua, patria, dixerim: metuo enim ne scelerate dicam in te quod pro Milone dicam pie— utinam P. Clodius non modo viveret sed etiam praetor, consul, dictator esset potius quam hoc spectaculum viderem!

quisnam ego concapit tantus scelus aut qui in ego tantus facinus admitto iudex cum ille indicium communis exeo indago patefacio profero exstinguo omnis ego meus redundo ex fons ille dolor quis ego reducem sum volo an ut inspecto ego expello is per qui sum restituo nolo obsecro tu acerbus ego patior redeo sum quam sum ille ipse discedo nam qui possum puto ego restitus si distraho ab hic per qui restituo sum vtinam deus immortalis facio pax tuus patria dico metuo enim ne scelero dico in tu qui pro milo dico pius utinam p claudius non modo vivo sed etiam praetor consul dictator sum potis quam hic spectaculum video


sed huius benefici gratiam, iudices, Fortuna populi Romani et vestra felicitas et di immortales sibi deberi putant. nec vero quisquam aliter arbitrari potest, nisi qui nullam vim esse ducit numenque divinum, quem neque imperi nostri magnitudo nec sol ille nec caeli signorumque motus nec vicissitudines rerum atque ordines movent neque, id quod maximum est, maiorum nostrorum sapientia, qui sacra, qui caerimonias, qui auspicia et ipsi sanctissime coluerunt et nobis suis posteris prodiderunt.

sed hic beneficus gratia iudex fortuna populus romanus et vester felicitas et deus immortalis sui debeo puto neque verus quisquam aliter arbitraris possum nisi qui nullus vis sum duco numen divinus qui neque imperium noster magnitudo neque sol ille neque caelum signum moueo neque vicissitudo res atque ordo moveo neque is qui magnus sum magnus noster sapientia qui sacer qui caerimonia qui auspicium et ipse sancio colo et nos suus posterus prodo


quonam igitur pacto probari potest insidias Miloni fecisse Clodium? satis est in illa quidem tam audaci, tam nefaria belua docere, magnam ei causam, magnam spem in Milonis morte propositam, magnas utilitates fuisse. itaque illud Cassianum cui bono fuerit in his personis valeat, etsi boni nullo emolumento impelluntur in fraudem, improbi saepe parvo. atqui Milone interfecto Clodius haec adsequebatur, non modo ut praetor esset non eo consule quo sceleris facere nihil posset sed etiam ut eis consulibus praetor esset quibus si non adiuvantibus, at coniventibus certe speraret se posse eludere in illis suis cogitatis furoribus: cuius illi conatus, ut ipse ratiocinabatur, nec cuperent reprimere, si possent, cum tantum beneficium ei se debere arbitrarentur, et, si vellent, fortasse vix possent frangere hominis sceleratissimi conroboratam iam vetustate audaciam.

quonam igitur pacisco probaris possum insidiae milo facio claudius satis sum in ille quidem tam audax tam nefarius belua doceo magnus is causa magnus spes in milo mors propono magnus utilitas sum itaque ille cassianum qui bonus sum in hic persona valeo etsi bonus nullus emolumentum impello in fraudo improbus saepe parvus atqui milo interficio claudius hic assequor non modo ut praetor sum non is consul quo scelus facio nihil possum sed etiam ut is consul praetor sum qui si non adjuvo at conivit certus spero sui possum eludo in ille suus cogitas furor qui ille conor ut ipse ratiocinor neque cupio reprimo si possum cum tantus beneficium is sui debeo arbitror et si volo fortasse vix possum frango homo scelero conroboro iam vetustas audacia


insidiatori vero et latroni quae potest inferri iniusta nex? quid comitatus nostri, quid gladii volunt? quos habere certe non liceret, si uti illis nullo pacto liceret. est igitur haec, iudices, non scripta, sed nata lex, quam non didicimus, accepimus, legimus, verum ex natura ipsa adripuimus, hausimus, expressimus, ad quam non docti sed facti, non instituti sed imbuti sumus, ut, si vita nostra in aliquas insidias, si in vim et in tela aut latronum aut inimicorum incidisset, omnis honesta ratio esset expediendae salutis.

insidiator verus et latro qui possum infero iniustus nex quis comitor noster quis gladius volo qui habeo certus non licet si uti ille nullus pacisco licet sum igitur hic iudex non scribo sed nata lex quam non disco accipio lego verus ex natura ipse adrapio haurio exprimo ad quam non doceo sed facio non institus sed imbuo sum ut si vito noster in aliqui insidiae si in vis et in telum aut latro aut inimicus incido omnis honestus ratio sum expedio salus


eum cuius supplicio senatus sollemnis religiones expiandas saepe censuit; eum quem cum sorore germana nefarium stuprum fecisse L. Lucullus iuratus se quaestionibus habitis dixit comperisse; eum qui civem quem senatus, quem populus Romanus, quem omnes gentes urbis ac vitae civium conservatorem iudicarant servorum armis exterminavit; eum qui regna dedit, ademit, orbem terrarum quibuscum voluit partitus est; eum qui plurimis caedibus in foro factis singulari virtute et gloria civem domum vi et armis compulit; eum cui nihil umquam nefas fuit nec in facinore nec in libidine; eum qui aedem nympharum incendit ut memoriam publicam recensionis tabulis publicis impressam exstingueret;

is qui supplicium senatus sollemnis religio expio saepe censeo is qui cum soror germanus nefarius stuprum facio l lucullus juro sui quaestio habeo dico comperio is qui civis qui senatus qui populus romanus qui omnis gens urbs atque vita civis conservator judico servus arma extermino is qui regnum do adimo orbis terra qui volo partior sum is qui multus caedes in forum facio singularis virtus et gloria civis domus vis et arma compello is qui nihil umquam nefas sum neque in facinus neque in libido is qui aedes nympharis incendo ut memoria publicus recensio tabula publicus imprimo exstinguo


quod vero te, L. Domiti, huic quaestioni praeesse maxime voluit, nihil quaesivit aliud nisi iustitiam, gravitatem, humanitatem, fidem. tulit ut consularem necesse esset: credo, quod principum munus esse ducebat resistere et levitati multitudinis et perditorum temeritati. ex consularibus te creavit potissimum: dederas enim quam contemneres popularis insanias iam ab adulescentia documenta maxima.

qui verus tu l domitius hic quaestio praesum magnus volo nihil quaero alius nisi iustitia gravitas humanitas fides fero ut consularis necesse sum credo qui princeps munus sum duco resisto et levitas multitudo et perdo temeritas ex consularis tu creo potis do enim quam contemno popularis insanio iam ab adulescentia documentum maximus


num quae rogatio lata, num quae nova quaestio decreta est? atqui si res, si vir, si tempus ullum dignum fuit, certe haec in illa causa summa omnia fuerunt. insidiator erat in foro conlocatus atque in vestibulo ipso senatus; ei viro autem mors parabatur cuius in vita nitebatur salus civitatis; eo porro rei publicae tempore quo, si unus ille occidisset, non haec solum civitas sed gentes omnes concidissent. Nisi vero, quia perfecta res non est, non fuit punienda, proinde quasi exitus rerum, non hominum consilia legibus vindicentur. minus dolendum fuit re non perfecta, sed puniendum certe nihilo minus.

num qui rogatio fero num qui novo quaestio decretum sum atqui si res si vir si tempus ullus dignus sum certus hic in ille causa summus omnis sum insidiator sum in forum conloco atque in vestibulum ipse senatus is vir autem mors paro qui in vito nitor salus civitas is porro res publicus tempus quo si unus ille occido non hic solus civitas sed gens omnis concido nisus verus quia perficio res non sum non sum punior proinde quasi exitus res non homo consilium lex vindico paruus doleo sum res non perficio sed punior certus nihilum paruus


interim cum sciret Clodius—neque enim erat id difficile scire a Lanuvinis —iter sollemne, legitimum, necessarium ante diem xiii Kalendas Februarias Miloni esse Lanuvium ad flaminem prodendum, quod erat dictator Lanuvi Milo, Roma subito ipse profectus pridie est ut ante suum fundum, quod re intellectum est, Miloni insidias conlocaret; atque ita profectus est ut contionem turbulentam in qua eius furor desideratus est, quae illo ipso die habita est, relinqueret, quam, nisi obire facinoris locum tempusque voluisset, numquam reliquisset.

interim cum scio claudius neque enim sum is difficilis scio ab lanuvinus iter sollemnis legitimus necessarius ante dies xiii kalendae februarius milo sum lanuvium ad flamen prodo qui sum dictator lanuvium milo roma subeo ipse proficiscor pridie sum ut ante suus fundus qui res intellego sum milo insidiae conloco atque ita proficiscor sum ut contio turbulentus in qui is furor desidero sum qui ille ipse dies habeo sum relinquo quam nisi obeo facinus locus tempus volo numquam relinquo


O frustra inquit mei suscepti labores, o spes fallaces, o cogitationes inanes meae! ego cum tribunus plebis re publica oppressa me senatui dedissem quem exstinctum acceperam, equitibus Romanis quorum vires erant debiles, bonis viris qui omnem auctoritatem Clodianis armis abiecerant, mihi umquam bonorum praesidium defuturum putarem? ego cum te—mecum enim saepissime loquitur—patriae reddidissem, mihi putarem in patria non futurum locum? Vbi nunc senatus est quem secuti sumus, ubi equites Romani illi, illi inquit tui? ubi studia municipiorum, ubi Italiae voces, ubi denique tua, M. Tulli, quae plurimis fuit auxilio, vox atque defensio? mihine ea soli qui pro te totiens morti me obtuli nihil potest opitulari?

o frustra inquam meus suscipio labor o spes fallax o cogitatio inanis meus ego cum tribunus plebs res publicus opprimo ego senatus do qui exstinguo accipio eques romanus qui vireo sum debilis bonus vis qui omnis auctoritas clodianus arma abicio ego umquam bonus praesidium desum puto ego cum tu ego enim saepis loquor patria reddo ego puto in patria non sum locus vbi nunc senatus sum qui sequor sum ubi eques romanus ille ille inquam tuus ubi studium municipium ubi italia voco ubi denique tuus m tullius qui multus sum auxilium vox atque defensio ego is solus qui pro tu totiens mors ego obtulis nihil possum opitularis


videte, iudices, quantae res his testimoniis sint confectae. primum certe liberatur Milo non eo consilio profectus esse ut insidiaretur in via Clodio: quippe, si ille obvius ei futurus omnino non erat. deinde—non enim video cur non meum quoque agam negotium—scitis, iudices, fuisse qui in hac rogatione suadenda diceret Milonis manu caedem esse factam, consilio vero maioris alicuius. me videlicet latronem ac sicarium abiecti homines et perditi describebant. iacent suis testibus qui Clodium negant eo die Romam, nisi de Cyro audisset, fuisse rediturum. respiravi, liberatus sum; non vereor ne, quod ne suspicari quidem potuerim, videar id cogitasse.

video iudex quantus res hic testimonium sum confacio primus certus libero milo non is consilium proficiscor sum ut insidior in via claudius quippe si ille obvius is sum omnino non sum deinde non enim video cur non meus quoque ago negotium scio iudex sum qui in hic rogatio suadeo dico milo manus caedes sum facio consilium verus magnus aliquis ego videlicet latro atque sicarius abicio homo et perdo describo iaceo suus testis qui claudius nego is dies roma nisi de cyrus audio sum redeo respiro libero sum non vereor ne qui ne suspicaris quidem possum video is cogito


est, est illa vis profecto, neque in his corporibus atque in hac imbecillitate nostra inest quiddam quod vigeat et sentiat, non inest in hoc tanto naturae tamque praeclaro motu. Nisi forte idcirco non putant quia non apparet nec cernitur, proinde quasi nostram ipsam mentem qua sapimus, qua providemus, qua haec ipsa agimus ac dicimus, videre ac plane qualis aut ubi sit sentire possimus. ea vis igitur ipsa quae saepe incredibilis huic urbi felicitates atque opes attulit illam perniciem exstinxit ac sustulit, cui primum mentem iniecit ut vi inritare ferroque lacessere fortissimum virum auderet vincereturque ab eo quem si vicisset habiturus esset impunitatem et licentiam sempiternam.

sum sum ille volo profecto neque in hic corpus atque in hic imbecillitas noster insum quidam qui vigeo et sentio non insum in hic tantus natura tam praeclarus motus nisus fors idcirco non puto quia non appareo neque cerno proinde quasi noster ipse mens qui sapio qui provideo qui hic ipse ago atque dico video atque planus qualis aut ubi sum sentio possum is volo igitur ipse qui saepe incredibilis hic urbs felicitas atque ops affero ille pernicies exstinguo atque tollo qui primus mens injacio ut vis irrito ferrum lacesso fortis vir audeo vinco ab is qui si vinco habeo sum impunitas et licentia sempiternus


quid enim nobis duobus, iudices, laboriosius, quid magis sollicitum, magis exercitum dici aut fingi potest, qui spe amplissimorum praemiorum ad rem publicam adducti metu crudelissimorum suppliciorum carere non possumus? equidem ceteras tempestates et procellas in illis dumtaxat fluctibus contionum semper putavi Miloni esse subeundas, quia semper pro bonis contra improbos senserat, in iudicio vero et in eo consilio in quo ex coniunctis ordinibus amplissimi viri iudicarent numquam existimavi spem ullam esse habituros Milonis inimicos ad eius non modo salutem exstinguendam sed etiam gloriam per talis viros infringendam.

quis enim nos duo iudex laboriosus quis magis sollicitus magis exercitus dico aut fingo possum qui spes amplus praemium ad res publicus adduco metus crudelis supplicium careo non possum equidem ceterus tempestas et procella in ille dumtaxat fluctus contio semper puto milo sum subeo quia semper pro bonus contra improbus sentio in iudicium verus et in is consilium in quo ex conjungo ordo amplus vir judico numquam existimo spes ullus sum habeo milo inimicus ad is non modo salus exstinguo sed etiam gloria per talis vir infringo


quamquam quis hoc credat, Cn. Pompeium, iuris publici, moris maiorum, rei denique publicae peritissimum, cum senatus ei commiserit ut videret ne quid res publica detrimenti caperet, quo uno versiculo satis armati semper consules fuerunt etiam nullis armis datis, hunc exercitu, hunc dilectu dato, iudicium exspectaturum fuisse in eius consiliis vindicandis qui vi iudicia ipsa tolleret? satis iudicatum est a Pompeio, satis, falso ista conferri in Milonem, qui legem tulit qua, ut ego sentio, Milonem absolvi a vobis oporteret, ut omnes confitentur, liceret.

quamquam quis hic credo cn pompejus ius publicus mos magnus res denique publicus pereo cum senatus is committo ut video ne quis res publicus detrimentum capio quo unus versiculus satis armatus semper consul sum etiam nullus arma do hic exercitus hic delectus do iudicium exspecto sum in is consilium vindico qui vis iudicium ipse tollo satis iudico sum ab pompejus satis fallo iste confero in milo qui lex fero qui ut ego sentio milo absolvo ab tu oportet ut omnis confiteor licet


non fuit ea causa, iudices, profecto, non fuit cur sibi censeret Pompeius quaestionem ferendam, sed homo sapiens atque alta et divina quadam mente praeditus multa vidit: fuisse illum sibi inimicum, familiarem Milonem; in communi omnium laetitia si etiam ipse gauderet, timuit ne videretur infirmior fides reconciliatae gratiae. multa etiam alia vidit, sed illud maxime, quamvis atrociter ipse tulisset, vos tamen fortiter iudicaturos. itaque delegit ex florentissimis ordinibus ipsa lumina, neque vero, quod non nulli dictitant, secrevit in iudicibus legendis amicos meos. neque enim hoc cogitavit vir iustissimus, neque in bonis viris legendis id adsequi potuisset, etiam si cupisset. non enim mea gratia familiaritatibus continetur, quae late patere non possunt, propterea quod consuetudines victus non possunt esse cum multis; sed, si quid possumus, ex eo possumus quod res publica nos coniunxit cum bonis. ex quibus ille cum optimos viros legeret idque maxime ad fidem suam pertinere arbitraretur, non potuit legere non studiosos mei.

non sum is causa iudex profecto non sum cur sui censeo pompejus quaestio fero sed homo sapio atque altus et divino quidam mens praeditus multus video sum ille sui inimicus familiaris milo in communis omnis laetitia si etiam ipse gaudeo timeo ne video infirmus fides reconcilio gratia multus etiam alius video sed ille magnus quivis atrociter ipse fero tu tamen fortis judico itaque deligo ex floreo ordo ipse lumen neque verus qui non nullus dictito secerno in judex lego amicus meus neque enim hic cogito vir justus neque in bonus vis lego is assequor possum etiam si cupio non enim meus gratia familiaritas contineo qui latus pateo non possum propterea qui consuetudo vinco non possum sum cum multus sed si quis possum ex is possum qui res publicus nos conjungo cum bonus ex qui ille cum bonus vir lego is magnus ad fides suus pertineo arbitror non possum lego non studiosi meus


hunc igitur diem campi speratum atque exoptatum sibi proponens Milo, cruentis manibus scelus et facinus prae se ferens et confitens ad illa augusta centuriarum auspicia veniebat? quam hoc non credibile est in hoc, quam idem in Clodio non dubitandum, qui se ipse interfecto Milone regnaturum putaret! quid? quod caput est audaciae, iudices, quis ignorat maximam inlecebram esse peccandi impunitatis spem? in utro igitur haec fuit? in Milone qui etiam nunc reus est facti aut praeclari aut certe necessarii, an in Clodio qui ita iudicia poenamque contempserat ut eum nihil delectaret quod aut per naturam fas esset aut per leges liceret?

hic igitur dies campus spero atque exoptas sui propono milo cruentus manus scelus et facinus prae sui fero et confiteor ad ille augustus centuriaris auspicium venio quam hic non credibilis sum in hic quam idem in claudius non dubito qui sui ipse interficio milo regno puto quis qui caput sum audacia iudex quis ignoro maximus illecebra sum pecco impunitas spes in uter igitur hic sum in milo qui etiam nunc reus sum facio aut praeclarus aut certus necessarius an in claudius qui ita iudicium poena contemno ut is nihil delecto qui aut per natura fas sum aut per lex licet


non illa praesidia quae pro templis omnibus cernitis, etsi contra vim conlocata sunt, non adferunt tamen oratori terroris aliquid, ut in foro et in iudicio, quamquam praesidiis salutaribus et necessariis saepti sumus, tamen ne non timere quidem sine aliquo timore possimus. quae si opposita Miloni putarem, cederem tempori, iudices, nec enim inter tantam vim armorum existimarem esse orationi locum. sed me recreat et reficit Cn. Pompei, sapientissimi et iustissimi viri, consilium, qui profecto nec iustitiae suae putaret esse, quem reum sententiis iudicum tradidisset, eundem telis militum dedere, nec sapientiae temeritatem concitatae multitudinis auctoritate publica armare.

non ille praesidium qui pro templum omnis cerno etsi contra vis colloco sum non affero tamen orator terror aliquis ut in forum et in iudicium quamquam praesidium salutaris et necessarius saepio sum tamen ne non timeo quidem sine aliquis timor possum qui si oppono milo puto cedo tempus iudex neque enim inter tantus vis armus existimaris sum oratio locus sed ego recreo et reficio cn pompejus sapio et justus vir consilium qui profecto neque justitia suus puto sum qui reus sententia iudex trado idem telum miles do neque sapientia temeritas concito multitudo auctoritas publicus armaris


beatos esse quibus ea res honori fuerit a suis civibus, nec tamen eos miseros qui beneficio civis suos vicerint. sed tamen ex omnibus praemiis virtutis, si esset habenda ratio praemiorum, amplissimum esse praemium gloriam; esse hanc unam quae brevitatem vitae posteritatis memoria consolaretur, quae efficeret ut absentes adessemus, mortui viveremus; hanc denique esse cuius gradibus etiam in caelum homines viderentur ascendere.

beatus sum qui is res honor sum ab suus civis neque tamen is miser qui beneficium civis suus vinco sed tamen ex omnis praemium virtus si sum habeo ratio praemium amplus sum praemium gloria sum hic unus qui brevitas vita posteritas memoria consolo qui efficio ut absum adsum mortuus vivo hic denique sum qui gradus etiam in caelum homo video ascendo


an est quisquam qui hoc ignoret, cum de homine occiso quaeratur, aut negari solere omnino esse factum aut recte et iure factum esse defendi? Nisi vero existimatis dementem P. Africanum fuisse qui, cum a C. Carbone tribuno plebis seditiose in contione interrogaretur quid de Ti. Gracchi morte sentiret, responderit iure caesum videri. neque enim posset aut Ahala ille Servilius aut P. Nasica aut L. Opimius aut C. Marius aut me consule senatus non nefarius haberi, si sceleratos civis interfici nefas esset. itaque hoc, iudices, non sine causa etiam fictis fabulis doctissimi homines memoriae prodiderunt, eum qui patris ulciscendi causa matrem necavisset variatis hominum sententiis non solum divina sed etiam sapientissimae deae sententia liberatum.

an sum quisquam qui hic ignoro cum de homo occido quaero aut negaris soleo omnino sum facio aut rectus et ius facio sum defendo nisus verus existimo demo p africanus sum qui cum ab que carbo tribunus plebs seditiosus in contio interrogo quis de tiberius gracchus mors sentio respondeo ius caedo video neque enim possum aut ahala ille servilis aut p nasica aut l opimus aut que marius aut ego consul senatus non nefarius habeo si scelero civis interficio nefas sum itaque hic iudex non sine causa etiam fingo fabula doceo homo memoria prodo is qui pater ulciscor causa mater neco vario homo sententia non solus divino sed etiam sapio dea sententia libero


age vero, quae erat aut qualis quaestio? Heus tu, Rufio, verbi causa, cave sis mentiare: Clodius insidias fecit Miloni? fecit; certa crux. nullas fecit: sperata libertas. quid hac quaestione certius? subito adrepti in quaestionem tamen separantur ceteri et in arcas coniciuntur ne quis cum eis conloqui possit: hi centum dies penes accusatorem cum fuissent ab eo ipso accusatore producti sunt. quid hac quaestione dici potest integrius, quid incorruptius?

ago verus qui sum aut qualis quaestio heus tu rufius verbum causa caveo sum mentiaris claudius insidiae facio milo facio certus crux nullus facio spero libertas quis hic quaestio certus subeo arrepo in quaestio tamen separo ceterus et in arca conicio ne quis cum is colloquium possum hic centum dies penis accusator cum sum ab is ipse accusator produco sum quis hic quaestio dico possum integer quis incorruptus


O di immortales! fortem et a vobis, iudices, conservandum virum! minime, minime; inquit immo vero poenas ille debitas luerit: nos subeamus, si ita necesse est, non debitas. hicine vir patriae natus usquam nisi in patria morietur, aut, si forte, pro patria? huius vos animi monumenta retinebitis, corporis in Italia nullum sepulcrum esse patiemini? hunc sua quisquam sententia ex hac urbe expellet quem omnes urbes expulsum a vobis ad se vocabunt?

o deus immortalis fortis et ab tu iudex conservo vir paruus paruus inquam immo verus poena ille debeo luo nos subeo si ita necesse sum non debeo hic vir patria nascor usquam nisi in patria morior aut si fors pro patria hic tu animus monumentum retineo corpus in italia nullus sepulcrum sum patior hic suus quisquam sententia ex hic urbs expello qui omnis urbs expello ab tu ad sui voco


sed quaestiones urgent Milonem, quae sunt habitae nunc in atrio libertatis. quibusnam de servis? rogas? de P. Clodi. quis eos postulavit? Appius. quis produxit? Appius. Vnde? ab Appio. di boni! quid potest agi severius? proxime deos Clodius accessit, propius quam tum cum ad ipsos penetrarat, cuius de morte tamquam de caerimoniis violatis quaeritur. sed tamen maiores nostri in dominum quaeri noluerunt, non quia non posset verum inveniri, sed quia videbatur indignum et dominis morte ipsa tristius: in reum de servo accusatoris cum quaeritur, verum inveniri potest?

sed quaestio urgeo milo qui sum habeo nunc in atrium libertas quisnam de servio rogo de p claudius quis is postulo appius quis produco appius vnde ab appius deus bonus quis possum ago severus propior deus claudius accedo propius quam tum cum ad ipse penetro qui de mors tamquam de caerimonia violo quaero sed tamen magnus noster in dominus quaero nolo non quia non possum verus invenio sed quia video indignus et dominus mors ipse tristis in reus de servo accusator cum quaero verus invenio possum


fit obviam Clodio ante fundum eius hora fere undecima aut non multo secus. statim complures cum telis in hunc faciunt de loco superiore impetum; adversi raedarium occidunt. cum autem hic de raeda reiecta paenula desiluisset seque acri animo defenderet, illi qui erant cum Clodio gladiis eductis, partim recurrere ad raedam ut a tergo Milonem adorirentur, partim, quod hunc iam interfectum putarent, caedere incipiunt eius servos qui post erant; ex quibus qui animo fideli in dominum et praesenti fuerunt, partim occisi sunt, partim, cum ad raedam pugnari viderent, domino succurrere prohiberentur, Milonem occisum et ex ipso Clodio audirent et re vera putarent, fecerunt id servi Milonis—dicam enim aperte non derivandi criminis causa, sed ut factum est—nec imperante nec sciente nec praesente domino, quod suos quisque servos in tali re facere voluisset.

fio obvius claudius ante fundus is hora fere undecimus aut non multus secus statim complures cum telum in hic facio de locus superus impetus adverro raedarius occaedes cum autem hic de raeda rejecto paenula desileo sequor acer animus defendo ille qui sum cum claudius gladius educo pars recurro ad raeda ut ab tergum milo adorio pars qui hic iam interficio puto caedo incipio is servus qui post sum ex qui qui animus fidelis in dominus et praesens sum pars occido sum pars cum ad raeda pugno video dominus succurro prohibeo milo occido et ex ipse claudius audio et res verus puto facio is servio milo dico enim apertus non derivo crimen causa sed ut facio sum neque impero neque scio neque praesens dominus qui suus quisque servus in talis res facio volo


ergo illa falsa fuerunt quae certe vera exstitissent, si Milo admisisset aliquid quod non posset honeste vereque defendere. quid? quae postea sunt in eum congesta, quae quamvis etiam mediocrium delictorum conscientiam perculissent, ut sustinuit, di immortales! sustinuit? immo vero ut contempsit ac pro nihilo putavit, quae neque maximo animo nocens neque innocens nisi fortissimus vir neglegere potuisset! scutorum, gladiorum, pilorum, frenorum etiam multitudo deprehendi posse indicabatur; nullum in urbe vicum, nullum angiportum esse dicebant in quo non Miloni conducta esset domus; arma in villam Ocriculanam devecta Tiberi, domus in clivo Capitolino scutis referta, plena omnia malleolorum ad urbis incendia comparatorum: haec non delata solum, sed paene credita, nec ante repudiata sunt quam quaesita.

ergo ille fallo sum qui certus verus exsisto si milo admitto aliquis qui non possum honestus verus defendo quis qui postea sum in is congero qui quivis etiam mediocris delictum conscientia percello ut sustineo deus immortalis sustineo immo verus ut contemno atque pro nihilum puto qui neque maximus animus noceo neque innocens nisi fortis vir neglego possum scutor gladius pilus freni etiam multitudo deprehendo possum indico nullus in urbs vicus nullus angiportum sum dico in quo non milo conduco sum domus arma in villa ocriculanus deveho tiberis domus in clivus capitolinus scutum refercio plenus omnis malleolus ad urbs incendium comparator hic non defero solus sed paene credo neque ante repudio sum quam quaero


vides quam sit varia vitae commutabilisque ratio, quam vaga volubilisque fortuna, quantae infidelitates in amicitiis, quam ad tempus aptae simulationes, quantae in periculis fugae proximorum, quantae timiditates. erit, erit illud profecto tempus et inlucescet ille aliquando dies, cum tu salvis, ut spero, rebus tuis, sed fortasse in motu aliquo communium temporum, qui quam crebro accidat experti scire debemus, et amicissimi benevolentiam et gravissimi hominis fidem et unius post homines natos fortissimi viri magnitudinem animi desideres.

video quam sum vario vita commutabilis ratio quam vago volubilis fortuna quantus infidelitas in amicitia quam ad tempus aptus simulatio quantus in periculum fuga proximum quantus timiditas sum sum ille profecto tempus et inlucesco ille aliquando dies cum tu salvus ut spero res tuus sed fortasse in motus aliquis communis tempus qui quam creber accido experior scio debeo et amicus benevolentia et gravis homo fides et unus post homo nascor fortis vir magnitudo animus desidero


quin sic attendite, iudices. fingite animis—liberae sunt enim nostrae cogitationes et quae volunt sic intuentur ut ea cernimus quae videmus—fingite igitur cogitatione imaginem huius condicionis meae, si possimus efficere Milonem ut absolvatis, sed ita si P. Clodius revixerit—quid voltu extimuistis? quonam modo ille vos vivus adficeret quos mortuus inani cogitatione percussit? quid? si ipse Cn. Pompeius, qui ea virtute ac fortuna est ut ea potuerit semper quae nemo praeter illum, si is, inquam, potuisset aut quaestionem de morte P. Clodi ferre aut ipsum ab inferis excitare, utrum putatis potius facturum fuisse? etiam si propter amicitiam vellet illum ab inferis evocare, propter rem publicam non fecisset. eius igitur mortis sedetis ultores cuius vitam si putetis per vos restitui posse nolitis, et de eius nece lata quaestio est qui si lege eadem reviviscere posset, ista lex lata numquam esset. huius ergo interfector si esset, in confitendo ab eisne poenam timeret quos liberavisset?

quin sic attendo iudex fingo animus liber sum enim noster cogitatio et qui volo sic intueor ut is cerno qui video fingo igitur cogitatio imago hic condicio meus si possum efficio milo ut absolvo sed ita si p claudius revivo quis vultus extimesco quonam modo ille tu vivus afficio qui mortuus inanis cogitatio percutio quis si ipse cn pompejus qui is virtus atque fortuna sum ut is possum semper qui nemo praeter ille si is inquam possum aut quaestio de mors p claudius fero aut ipse ab inferi excitaris utrum puto potis facio sum etiam si propter amicitia volo ille ab inferi evocaris propter res publicus non facio is igitur mors sedeo ultor qui vita si puteo per tu restituo possum nolo et de is nex fero quaestio sum qui si lex idem reviviscere possum iste lex fero numquam sum hic ergo interfector si sum in confiteor ab is poena timeo qui libero


me quidem, iudices, exanimant et interimunt hae voces Milonis quas audio adsidue et quibus intersum cotidie. valeant, inquit valeant cives mei; sint incolumes, sint florentes, sint beati; stet haec urbs praeclara mihique patria carissima, quoquo modo erit merita de me; tranquilla re publica mei cives, quoniam mihi cum illis non licet, sine me ipsi, sed propter me tamen perfruantur. ego cedam atque abibo. si mihi bona re publica frui non licuerit, at carebo mala, et quam primum tetigero bene moratam et liberam civitatem, in ea conquiescam.

ego quidem iudex exanimo et interimo hic voco milo qui audio assiduus et qui intersum cottidie valeo inquam valeo civis meus sum incolumis sum floreo sum beati sto hic urbs praeclarus ego patria carus quisquis modo sum mereo de ego tranquillus res publicus meus civis quoniam ego cum ille non licet sine ego ipse sed propter ego tamen perfruor ego cedo atque abeo si ego bonus res publicus fruor non liceo at careo malus et quam primus tango bene moror et liber civitas in is conquiesco


si haec non gesta audiretis, sed picta videretis, tamen appareret uter esset insidiator, uter nihil mali cogitaret, cum alter veheretur in raeda paenulatus, una sederet uxor. quid horum non impeditissimum? vestitus an vehiculum an comes? quid minus promptum ad pugnam, cum paenula inretitus, raeda impeditus, uxore paene constrictus esset?—videte nunc illum, primum egredientem e villa, subito: cur? vesperi: quid necesse est? tarde: qui convenit, praesertim id temporis? devertit in villam Pompei. Pompeium ut videret? sciebat in Alsiensi esse; villam ut perspiceret? miliens in ea fuerat. quid ergo erat? mora et tergiversatio: dum hic veniret, locum relinquere noluit.

si hic non gero audio sed pingo video tamen appareo uter sum insidiator uter nihil malus cogito cum alter veho in raeda paenulatus unus sedeo uxor quis hic non impedio vestio an vehiculis an comes quis paruus promptus ad pugna cum paenula inretitus raeda impedio uxor paene constringo sum video nunc ille primus egredior e villa subeo cur vesperus quis necesse sum tardus qui convenio praesertim is tempus deverto in villa pompejus pompejus ut video scio in alsiensis sum villa ut perspicio millies in is sum quis ergo sum mora et tergiversatio dum hic venio locus relinquo nolo


quid enim ego de muliercula Scantia, quid de adulescente P. Aponio dicam? quorum utrique mortem est minatus, nisi sibi hortorum possessione cessissent—; sed ausum esse T. Furfanio dicere, si sibi pecuniam quantam posceret non dedisset, mortuum se in domum eius inlaturum, qua invidia huic esset tali viro conflagrandum; qui Appium fratrem, hominem mihi coniunctum fidissima gratia, absentem de possessione fundi deiecit; qui parietem sic per vestibulum sororis instituit ducere, sic agere fundamenta ut sororem non modo vestibulo privaret sed omni aditu et limine.

quis enim ego de muliercula scantius quis de adulescens p aponius dico qui uterque mors sum mino nisi sui hortor possessio cedo sed audeo sum t furfanius dico si sui pecunia quantus posco non do mortuus sui in domus is infero qui invidia hic sum talis vir conflagro qui appius frater homo ego conjungo fidus gratia absum de possessio fundo deicio qui paries sic per vestibulis soror instituo duco sic ago fundamentum ut soror non modo vestibulum privo sed omnis aditus et limen


haec tu mecum saepe his absentibus, sed isdem audientibus haec ego tecum, Milo: te quidem, cum isto animo sis, satis laudare non possum, sed, quo est ista magis divina virtus, eo maiore a te dolore divellor. nec vero, si mihi eriperis, reliqua est illa saltem ad consolandum querela ut eis irasci possim a quibus tantum volnus accepero. non enim inimici mei te mihi eripient, sed amicissimi, non male aliquando de me meriti, sed semper optime. nullum mihi umquam, iudices, tantum dolorem inuretis—tametsi quis potest esse tantus?—sed ne hunc quidem ipsum ut obliviscar quanti me semper feceritis. quae si vos cepit oblivio aut si in me aliquid offendistis, cur non id in meo capite potius luitur quam Milonis? praeclare enim vixero, si quid mihi acciderit prius quam hoc tantum mali videro.

hic tu ego saepe hic absum sed idem audio hic ego tu milo tu quidem cum iste animus sum satis laudo non possum sed quo sum iste magis divino virtus is magnus ab tu dolor divello neque verus si ego eripio reliquus sum ille saltem ad consolo querela ut is irascor possum ab qui tantus vulnus accipio non enim inimicus meus tu ego eripio sed amicus non malus aliquando de ego mereo sed semper optume nullus ego umquam iudex tantus dolor inuro tametsi quis possum sum tantus sed ne hic quidem ipse ut obliviscor quantus ego semper facio qui si tu capio oblivio aut si in ego aliquis offendo cur non is in meus caput potis luo quam milo praeclaris enim vivo si quis ego accido prior quam hic tantus malus video


nunc persequar cetera; nam occurrit illud: igitur ne Clodius quidem de insidiis cogitavit, quoniam fuit in Albano mansurus. si quidem exiturus ad caedem e villa non fuisset. video enim illum qui dicatur de Cyri morte nuntiasse non id nuntiasse, sed Milonem appropinquare. nam quid de Cyro nuntiaret quem Clodius Roma proficiscens reliquerat morientem? testamentum simul obsignavi, una fui; testamentum autem palam fecerat et illum heredem et me scripserat. quem pridie hora tertia animam efflantem reliquisset, eum mortuum postridie hora decima denique ei nuntiabatur?

nunc persequor ceterus nam occurro ille igitur ne claudius quidem de insidiae cogito quoniam sum in albanus mando si quidem exeo ad caedes e villa non sum video enim ille qui dico de cyrus mors nuntio non is nuntio sed milo appropinquo nam quis de cyrus nuntio qui claudius roma proficiscor relinquo morior testamentum simul obsigno unus sum testamentum autem palam facio et ille heres et ego scribo qui pridie hora tertius anima efflo relinquo is mortuus postridie hora decimus denique is nuntio


quamquam in hac causa iudices, T. Anni tribunatu rebusque omnibus pro salute rei publicae gestis ad huius criminis defensionem non abutemur. Nisi oculis videritis insidias Miloni a Clodio esse factas, nec deprecaturi sumus ut crimen hoc nobis propter multa praeclara in rem publicam merita condonetis, nec postulaturi ut, quia mors P. Clodi salus vestra fuerit, idcirco eam virtuti Milonis potius quam populi Romani felicitati adsignetis. sin illius insidiae clariores hac luce fuerint, tum denique obsecrabo obtestaborque vos, iudices, si cetera amisimus, hoc nobis saltem ut relinquatur, vitam ab inimicorum audacia telisque ut impune liceat defendere.

quamquam in hic causa iudex t annius tribunatus res omnis pro salus res publicus gero ad hic crimen defensio non abutor nisus oculus video insidiae milo ab claudius sum facio neque deprecor sum ut crimen hic nos propter multus praeclarus in res publicus mereo condono neque postulo ut quia mors p claudius salus vester sum idcirco is virtus milo potis quam populus romanus felicitas adsigno sin ille insidiae clarus hic lux sum tum denique obsecro obtestor tu iudex si ceterus amitto hic nos saltem ut relinquo vita ab inimicus audacia telum ut impunis licet defendo


quod si nondum satis cernitis, cum res ipsa tot tam claris argumentis signisque luceat, pura mente atque integra Milonem, nullo scelere imbutum, nullo metu perterritum, nulla conscientia exanimatum Romam revertisse, recordamini, per deos immortalis, quae fuerit celeritas reditus eius, qui ingressus in forum ardente curia, quae magnitudo animi, qui voltus, quae oratio. neque vero se populo solum sed etiam senatui commisit, neque senatui modo sed etiam publicis praesidiis et armis, neque his tantum verum etiam eius potestati cui senatus totam rem publicam, omnem Italiae pubem, cuncta populi Romani arma commiserat: cui numquam se hic profecto tradidisset, nisi causae suae confideret, praesertim omnia audienti, magna metuenti, multa suspicanti, non nulla credenti. Magna vis est conscientiae, iudices, et magna in utramque partem, ut neque timeant qui nihil commiserint et poenam semper ante oculos versari putent qui peccarint.

qui si nondum satis cerno cum res ipse tot tam claris argumentum signum luceo purus mens atque integer milo nullus scelus imbuo nullus metus perterreo nullus conscientia exanimo roma revorto recordor per deus immortal qui sum celeritas redeo is qui ingredior in forum ardeo curia qui magnitudo animus qui vultus qui oratio neque verus sui populus solus sed etiam senatus committo neque senatus modo sed etiam publicus praesidium et arma neque hic tantus verus etiam is potestas qui senatus totus res publicus omnis italia pubes cunctus populus romanus arma committo qui numquam sui hic profecto trado nisi causa suus confido praesertim omnis audio magnus metuo multus suspicor non nullus credo magnus volo sum conscientia iudex et magnus in uter pars ut neque timeo qui nihil committo et poena semper ante oculus versaris puto qui pecco


tum se Milo continuit et P. Clodium in iudicium bis, ad vim numquam vocavit. quid? privato Milone et reo ad populum accusante P. Clodio, cum in Cn. Pompeium pro Milone dicentem impetus factus est, quae tum non modo occasio sed etiam causa illius opprimendi fuit? nuper vero cum M. Antonius summam spem salutis bonis omnibus attulisset gravissimamque adulescens nobilissimus rei publicae partem fortissime suscepisset, atque illam beluam, iudici laqueos declinantem, iam inretitam teneret, qui locus, quod tempus illud, di immortales, fuit! cum se ille fugiens in scalarum tenebras abdidisset, magnum Miloni fuit conficere illam pestem nulla sua invidia, M. vero Antoni maxima gloria?

tum sui milo contineo et p claudius in iudicium bis ad vis numquam voco quis privo milo et reor ad populus accuso p claudius cum in cn pompejus pro milo dico impetus facio sum qui tum non modo occasio sed etiam causa ille opprimo sum nuper verus cum m antonius summa spes salus bonus omnis affero gravis adulescens nobilis res publicus pars fortis suscipio atque ille belua judicium laqueus declino iam inretitam teneo qui locus qui tempus ille deus immortalis sum cum sui ille fugio in scalaris tenebrae abdo magnus milo sum confacio ille pestis nullus suus invidia m verus antonius maximus gloria


neque vero sine ratione certa causa Milonis semper a senatu probata est; videbant sapientissimi homines facti rationem, praesentiam animi, defensionis constantiam. an vero obliti estis, iudices, recenti illo nuntio necis Clodianae non modo inimicorum Milonis sermones et opiniones sed non nullorum etiam imperitorum? negabant eum Romam esse rediturum.

neque verus sine ratio certus causa milo semper ab senatus probo sum video sapio homo facio ratio praesentia animus defensio constantia an verus obliuiscor sum iudex recens ille nuntio nex clodianus non modo inimicus milo sermo et opinio sed non nullus etiam imperitor nego is roma sum redeo


dura, me dius fidius, mihi iam fortuna populi Romani et crudelis videbatur, quae tot annos illum in hanc rem publicam insultare pateretur. polluerat stupro sanctissimas religiones, senatus gravissima decreta perfregerat, pecunia se a iudicibus palam redemerat, vexarat in tribunatu senatum, omnium ordinum consensu pro salute rei publicae gesta resciderat, me patria expulerat, bona diripuerat, domum incenderat, liberos, coniugem meam vexarat, Cn. Pompeio nefarium bellum indixerat, magistratuum privatorumque caedis effecerat, domum mei fratris incenderat, vastarat Etruriam, multos sedibus ac fortunis eiecerat; instabat, urgebat; capere eius amentiam civitas, Italia, provinciae, regna non poterant; incidebantur iam domi leges quae nos servis nostris addicerent; nihil erat cuiusquam, quod quidem ille adamasset, quod non hoc anno suum fore putaret.

durus ego dius fidus ego iam fortuna populus romanus et crudelis video qui tot annus ille in hic res publicus insulto pateo polluo stuprum sancio religio senatus gravis decretum perfringo pecunia sui ab judex palam redemo vexo in tribunatus senatus omnis ordo consensus pro salus res publicus gero resciderat ego patria expello bonus diripio domus incendo liber coniunx meus vexo cn pompejus nefarius bellum indico magistratus privo caedes efficio domus meus frater incendo vasto etruria multus sedes atque fortuna eicio insto urgeo capio is amentia civitas italia provincia regnum non possum incido iam domus lex qui nos servio noster addico nihil sum quisquam qui quidem ille adamo qui non hic annus suus sum puto


eum denique cui iam nulla lex erat, nullum civile ius, nulli possessionum termini, qui non calumnia litium, non iniustis vindiciis ac sacramentis alienos fundos, sed castris, exercitu, signis inferendis petebat; qui non solum Etruscos—eos enim penitus contempserat—sed hunc P. Varium, fortissimum atque optimum civem, iudicem nostrum, pellere possessionibus armis castrisque conatus est, qui cum architectis et decempedis villas multorum hortosque peragrabat, qui Ianiculo et Alpibus spem possessionum terminarat suarum, qui cum ab equite Romano splendido et forti, M. Paconio, non impetrasset, ut sibi insulam in lacu Prilio venderet, repente lintribus in eam insulam materiem, calcem, caementa, harenam convexit dominoque trans ripam inspectante non dubitavit aedificium exstruere in alieno; qui huic T. Furfanio, cui viro, di immortales!—

is denique qui iam nullus lex sum nullus civilis ius nullus possessio terminus qui non calumnia lis non injustus vindicia atque sacramentum alienus fundus sed castrum exercitus signum infero peto qui non solus etrusci is enim penitus contemno sed hic p varius fortis atque bonus civis judico nos pello possessio arma castra conor sum qui cum architectus et decempeda villa multus hortus peragro qui janiculum et alpis spes possessio termino suus qui cum ab eques romanus splendidus et fortis m paconius non impetro ut sui insula in lacus prilio vendo repens lintribus in is insula materio calx caementum harena conveho dominus trans ripa inspecto non dubito aedificium exstruo in alienus qui hic t furfanius qui vir deus immortalis


nisi forte hoc etiam casu factum esse dicemus ut ante ipsum sacrarium bonae deae, quod est in fundo T. Serti Galli, in primis honesti et ornati adulescentis, ante ipsam, inquam, bonam deam, cum proelium commisisset, primum illud volnus acciperet quo taeterrimam mortem obiret, ut non absolutus iudicio illo nefario videretur, sed ad hanc insignem poenam reservatus. nec vero non eadem ira deorum hanc eius satellitibus iniecit amentiam ut sine imaginibus, sine cantu atque ludis, sine exsequiis, sine lamentis, sine laudationibus, sine funere, oblitus cruore et luto, spoliatus illius supremi diei celebritate cui cedere inimici etiam solent ambureretur abiectus. non fuisse credo fas clarissimorum virorum formas illi taeterrimo parricidae aliquid decoris adferre, neque ullo in loco potius mortem eius lacerari quam in quo esset vita damnata.

nisi fors hic etiam casus facio sum dico ut ante ipse sacrarium bonus dea qui sum in fundo t sero gallus in primus honestus et orno adulescens ante ipse inquam bonus dea cum proelium committo primus ille vulnus accipio quo taeter mors obeo ut non absolvo iudicium ille nefarius video sed ad hic insignis poena reservo neque verus non idem ira deus hic is satelles injacio amentia ut sine imago sine cantus atque ludus sine exsequiae sine lamentum sine laudatio sine funus obliuiscor cruor et lutum spolio ille superus dies celebritas qui cedo inimicus etiam soleo amburo abicio non sum credo fas clarus vir forma ille taeter parricida aliquis decor affero neque ullus in locus potis mors is lacero quam in quo sum vito damno


an consules in praetore coercendo fortes fuissent? primum Milone occiso habuisset suos consules; deinde quis in eo praetore consul fortis esset per quem tribunum virtutem consularem crudelissime vexatam esse meminisset? oppressisset omnia, possideret, teneret; lege nova, quae est inventa apud eum cum reliquis legibus Clodianis, servos nostros libertos suos effecisset; postremo, nisi eum di immortales in eam mentem impulissent ut homo effeminatus fortissimum virum conaretur occidere, hodie rem publicam nullam haberetis.

an consul in praetor coerceo fortis sum primus milo occido habeo suus consul deinde quis in is praetor consul fortis sum per qui tribunus virtus consularis crudelis vexo sum memini opprimo omnis possideo teneo lex novo qui sum invenio apud is cum reliquus lex clodianus servus noster libertus suus efficio postremo nisi is deus immortalis in is mens impello ut homo effemino fortis vir conor occaedes hodie res publicus nullus habeo


nec vero sic erat umquam non paratus Milo contra illum ut non satis fere esset paratus. semper ipse et quantum interesset P. Clodii se interire et quanto illi odio esset et quantum ille auderet cogitabat. quam ob rem vitam suam quam maximis praemiis propositam et paene addictam sciebat numquam in periculum sine praesidio et sine custodia proiciebat. adde casus, adde incertos exitus pugnarum Martemque communem, qui saepe spoliantem iam et exsultantem evertit et perculit ab abiecto; adde inscitiam pransi, poti, oscitantis ducis qui, cum a tergo hostem interclusum reliquisset, nihil de eius extremis comitibus cogitavit, in quos incensos ira vitamque domini desperantis cum incidisset, haesit in eis poenis quas ab eo servi fideles pro domini vita expetiverunt.

neque verus sic sum umquam non paro milo contra ille ut non satis fere sum paro semper ipse et quantus intersum p claudius sui intereo et quantus ille odium sum et quantus ille audeo cogito quam ob res vita suus quam magnus praemium propono et paene addico scio numquam in periculum sine praesidium et sine custodia proicio addo casus addo incertus exitus pugnaris mars communis qui saepe spolio iam et exsulto everto et percello ab abicio addo inscitia prandeo potio oscito dux qui cum ab tergum hostis intercludo relinquo nihil de is exter comes cogito in qui incendo ira vita dominus despero cum incido haereo in is poenio qui ab is servio fidelis pro dominus vito expeto


Milo autem cum in senatu fuisset eo die quoad senatus est dimissus, domum venit, calceos et vestimenta mutavit, paulisper, dum se uxor, ut fit, comparat, commoratus est, dein profectus id temporis cum iam Clodius, si quidem eo die Romam venturus erat, redire potuisset. obviam fit ei Clodius, expeditus, in equo, nulla raeda, nullis impedimentis, nullis Graecis comitibus, ut solebat, sine uxore, quod numquam fere: cum hic insidiator, qui iter illud ad caedem faciendam apparasset, cum uxore veheretur in raeda, paenulatus, magno et impedito et muliebri ac delicato ancillarum puerorumque comitatu.

milo autem cum in senatus sum is dies quoad senatus sum dimitto domus venio calceus et vestimentum muto paulisper dum sui uxor ut fio comparo commoro sum deinde proficiscor is tempus cum iam claudius si quidem is dies roma venio sum redeo possum obvius fio is claudius expedio in equus nullus raeda nullus impedimentum nullus graecum comes ut soleo sine uxor qui numquam fere cum hic insidiator qui iter ille ad caedes facio appario cum uxor veho in raeda paenulatus magnus et impedio et muliebris atque delicatus ancillaris puer comito


praesertim, iudices, cum honoris amplissimi contentio et dies comitiorum subesset, quo quidem tempore—scio enim quam timida sit ambitio quantaque et quam sollicita sit cupiditas consulatus —omnia non modo quae reprehendi palam sed etiam quae obscure cogitari possunt timemus, rumorem, fabulam falsam, fictam, levem perhorrescimus, ora omnium atque oculos intuemur. nihil est enim tam molle, tam tenerum, tam aut fragile aut flexibile quam voluntas erga nos sensusque civium, qui non modo improbitati irascuntur candidatorum sed etiam in recte factis saepe fastidiunt.

praesertim iudex cum honor amplus contentio et dies comitium subsum quo quidem tempus scio enim quam timidus sum ambitio quantus et quam sollicito sum cupiditas consulatus omnis non modo qui reprehendo palam sed etiam qui obscurus cogito possum timeo rumor fabula falsus fingo levo perhorresco os omnis atque oculus intueor nihil sum enim tam mollis tam tener tam aut fragilis aut flexibilis quam voluntas erga nos sentio civis qui non modo improbitas irasco candidator sed etiam in rectus facio saepe fastidio


sed ante quam ad eam orationem venio quae est propria vestrae quaestionis videntur ea mihi esse refutanda quae et in senatu ab inimicis saepe iactata sunt et in contione ab improbis et paulo ante ab accusatoribus, ut omni errore sublato rem plane quae veniat in iudicium videre possitis. negant intueri lucem esse fas ei qui a se hominem occisum esse fateatur. in qua tandem urbe hoc homines stultissimi disputant? nempe in ea quae primum iudicium de capite vidit M. Horati, fortissimi viri, qui nondum libera civitate tamen populi Romani comitiis liberatus est, cum sua manu sororem esse interfectam fateretur.

sed ante quam ad is oratio venio qui sum proprius vester quaestio video is ego sum refuto qui et in senatus ab inimicus saepe jacto sum et in contio ab improbus et paulus ante ab accusator ut omnis error tollo res planus qui venio in iudicium video possum nego intueor lux sum fas is qui ab sui homo occido sum fateor in qui tandem urbs hic homo stultus disputo nempe in is qui primus iudicium de caput video m horatius fortis vir qui nondum liber civitas tamen populus romanus comitium libero sum cum suus manus soror sum interfacio fateor


sequitur illud quod a Milonis inimicis saepissime dicitur, caedem in qua P. Clodius occisus esset senatum iudicasse contra rem publicam esse factam. illam vero senatus non sententiis suis solum sed etiam studiis comprobavit. quotiens enim est illa causa a nobis acta in senatu, quibus adsensionibus universi ordinis, quam nec tacitis nec occultis! quando enim frequentissimo senatu quattuor aut summum quinque sunt inventi qui Milonis causam non probarent? declarant huius ambusti tribuni plebis illae intermortuae contiones quibus cotidie meam potentiam invidiose criminabatur, cum diceret senatum non quod sentiret sed quod ego vellem decernere. quae quidem si potentia est appellanda potius quam propter magna in rem publicam merita mediocris in bonis causis auctoritas aut propter hos officiosos labores meos non nulla apud bonos gratia, appelletur ita sane, dum modo ea nos utamur pro salute bonorum contra amentiam perditorum.

sequor ille qui ab milo inimicus saepis dico caedes in qui p claudius occido sum senatus judico contra res publicus sum facio ille verus senatus non sententia suus solus sed etiam studium comprobo quotiens enim sum ille causa ab nos ago in senatus qui adsensio universus ordo quam neque taceo neque occulo quando enim frequens senatus quattuor aut superus quinque sum invenio qui milo causa non probo declaro hic amburo tribunus plebs ille intermorior contio qui cottidie meus potentia invidiosus crimino cum dico senatus non qui sentio sed qui ego volo decerno qui quidem si potentia sum appello potis quam propter magnus in res publicus mereo mediocris in bonus causa auctoritas aut propter hic officiosus labor meus non nullus apud bonus gratia appello ita sanus dum modo is nos uto pro salus bonus contra amentia perdo


at valuit odium, fecit iratus, fecit inimicus, fuit ultor iniuriae, punitor doloris sui. quid? si haec non dico maiora fuerunt in Clodio quam in Milone, sed in illo maxima, nulla in hoc, quid voltis amplius? quid enim odisset Clodium Milo, segetem ac materiam suae gloriae, praeter hoc civile odium quo omnis improbos odimus? illi erat ut odisset primum defensorem salutis meae, deinde vexatorem furoris, domitorem armorum suorum, postremo etiam accusatorem suum; reus enim Milonis lege Plotia fuit Clodius quoad vixit. quo tandem animo hoc tyrannum illum tulisse creditis? quantum odium illius et in homine iniusto quam etiam iustum fuisse?

at valeo odium facio irascor facio inimicus sum ultor iniuria punitor dolor suus quis si hic non dico magnus sum in claudius quam in milo sed in ille maximus nullus in hic quis volo amplus quis enim odi claudius milo seges atque materia suus gloria praeter hic civilis odium quo omnis improbus odi ille sum ut odi primus defensor salus meus deinde vexator furor domitor armus suus postremo etiam accusator suus reus enim milo lex plautius sum claudius quoad vivo quo tandem animus hic tyrannus ille fero credo quantus odium ille et in homo iniustus quam etiam iustus sum


iam illud ipse dicet profecto quod sua sponte fecit, Publione Clodio tribuendum putarit an tempori. domi suae nobilissimus vir, senatus propugnator atque illis quidem temporibus paene patronus, avunculus huius iudicis nostri fortissimi viri, M. Catonis, tribunus plebis M. Drusus occisus est. nihil de eius morte populus consultus est, nulla quaestio decreta a senatu est. quantum luctum fuisse in hac urbe a nostris patribus accepimus, cum P. Africano domi suae quiescenti illa nocturna vis esset inlata? quis tum non ingemuit, quis non arsit dolore, quem immortalem, si fieri posset, omnes esse cuperent, eius ne necessariam quidem exspectatam esse mortem? num igitur ulla quaestio de Africani morte lata est? certe nulla.

iam ille ipse dico profecto qui suus sponte facio publio claudius tribuo puto an tempus domus suus nobilis vir senatus propugnator atque ille quidem tempus paene patronus avunculus hic judex noster fortis vir m cato tribunus plebs m drusus occido sum nihil de is mors populus consulo sum nullus quaestio decretum ab senatus sum quantus luctus sum in hic urbs ab noster pater accipio cum p africanus domus suus quiesco ille nocturnus volo sum infero quis tum non ingemo quis non ardeo dolor qui immortal si fio possum omnis sum cupio is ne necessaria quidem exspecto sum mors num igitur ullus quaestio de africanus mors fero sum certus nullus


vidi enim, vidi hunc ipsum Q. Hortensium, lumen et ornamentum rei publicae, paene interfici servorum manu, cum mihi adesset; qua in turba C. Vibienus senator, vir optimus, cum hoc cum esset una, ita est mulcatus ut vitam amiserit. itaque quando illius postea sica illa quam a Catilina acceperat conquievit? haec intenta nobis est, huic ego vos obici pro me non sum passus, haec insidiata Pompeio est, haec viam Appiam, monumentum sui nominis, nece Papiri cruentavit, haec eadem longo intervallo conversa rursus est in me; nuper quidem, ut scitis, me ad regiam paene confecit.

video enim video hic ipse q hortensius lumen et ornamentum res publicus paene interficio servus manus cum ego adsum qui in turba que vibienus senator vir bonus cum hic cum sum unus ita sum mulco ut vita amitto itaque quando ille postea sica ille quam ab catilina accipio conquiesco hic intendo nos sum hic ego tu obicio pro ego non sum patior hic insidior pompejus sum hic via appia monumentum suus nomen nex papirius cruento hic idem longus intervallum converro rursus sum in ego nuper quidem ut scio ego ad regia paene confacio


quam ob rem si cruentum gladium tenens clamaret T. Annius: adeste, quaeso, atque audite, cives! P. Clodium interfeci, eius furores, quos nullis iam legibus, nullis iudiciis frenare poteramus, hoc ferro et hac dextera a cervicibus vestris reppuli, per me ut unum ius aequitas, leges libertas, pudor pudicitia maneret in civitate, esset vero timendum quonam modo id ferret civitas! nunc enim quis est qui non probet, qui non laudet, qui non unum post hominum memoriam T. Annium plurimum rei publicae profuisse, maxima laetitia populum Romanum, cunctam Italiam, nationes omnis adfecisse et dicat et sentiat? non queo vetera illa populi Romani gaudia quanta fuerint iudicare: multas tamen iam summorum imperatorum clarissimas victorias aetas nostra vidit, quarum nulla neque tam diuturnam laetitiam attulit nec tantam.

quam ob res si cruentus gladius teneo clamo t annius adsum quaeso atque audio civis p claudius interfacio is furor qui nullus iam lex nullus iudicium frenaris possum hic ferrum et hic dextera ab cervix vester repello per ego ut unus ius aequitas lex libertas pudor pudicitia maneo in civitas sum verus timeo quonam modo is fero civitas nunc enim quis sum qui non probo qui non laudo qui non unus post homo memoria t annius multus res publicus prosum maximus laetitia populus romanus cunctus italia natio omnis afficio et dico et sentio non queo vetero ille populus romanus gaudium quantus sum iudicaris multus tamen iam summus imperator clarus victoria aetas noster video qui nullus neque tam diuturnus laetitia affero neque tantus


an ille praetor, ille vero consul, si modo haec templa atque ipsa moenia stare eo vivo tam diu et consulatum eius exspectare potuissent, ille denique vivus mali nihil fecisset cui mortuo unus ex suis satellitibus curiam incenderit? quo quid miserius, quid acerbius, quid luctuosius vidimus? templum sanctitatis, amplitudinis, mentis, consili publici, caput urbis, aram sociorum, portum omnium gentium, sedem ab universo populo concessam uni ordini, inflammari, exscindi, funestari, neque id fieri a multitudine imperita, quamquam esset miserum id ipsum, sed ab uno? qui cum tantum ausus sit ustor pro mortuo, quid signifer pro vivo non esset ausurus? in curiam potissimum abiecit, ut eam mortuus incenderet quam vivus everterat.

an ille praetor ille verus consul si modo hic templum atque ipse moenia sto is vivo tam diu et consulatus is exspectaris possum ille denique vivus malus nihil facio qui mortuus unus ex suus satelles curia incendo quo quis miser quis acerbus quis luctuosus video templum sanctitas amplitudo mens consilium publicus caput urbs ara socius portus omnis gens sedes ab universus populus concedo unus ordo inflammaris exscindo funestaris neque is fio ab multitudo imperitus quamquam sum miser is ipse sed ab unus qui cum tantus audeo sum ustor pro mortuus quis signifer pro vivo non sum audeo in curia potis abicio ut is mortuus incendo quam vivus everto


reliquum est ut iam illum natura ipsius consuetudoque defendat, hunc autem haec eadem coarguant. nihil per vim umquam Clodius, omnia per vim Milo. quid? ego, iudices, cum maerentibus vobis urbe cessi, iudiciumne timui, non servos, non arma, non vim? quae fuisset igitur iusta causa restituendi mei, nisi fuisset iniusta eiciendi? diem mihi, credo, dixerat, multam inrogarat, actionem perduellionis intenderat, et mihi videlicet in causa aut mala aut mea, non et praeclarissima et vestra, iudicium timendum fuit. servorum et egentium civium et facinorosorum armis meos civis, meis consiliis periculisque servatos, pro me obici nolui.

reliquus sum ut iam ille natura ipse consuetudo defendo hic autem hic idem coarguo nihil per vis umquam claudius omnis per vis milo quis ego iudex cum maereo tu urbs cedo judicium timeo non servus non arma non vis qui sum igitur iustus causa restituo meus nisi sum iniustus eicio dies ego credo dico multa inrogo actio perduellio intendo et ego videlicet in causa aut malus aut meus non et praeclarus et vester iudicium timeo sum servus et egeo civis et facinorosor arma meus civis meus consilium periculum servo pro ego obicio nolo


an vero, iudices, vos soli ignoratis, vos hospites in hac urbe versamini, vestrae peregrinantur aures neque in hoc pervagato civitatis sermone versantur, quas ille leges, si leges nominandae sunt ac non faces urbis, pestes rei publicae, fuerit impositurus nobis omnibus atque inusturus? exhibe, exhibe, quaeso, Sexte Clodi, librarium illud legum vestrarum quod te aiunt eripuisse e domo et ex mediis armis turbaque nocturna tamquam Palladium sustulisse, ut praeclarum videlicet munus atque instrumentum tribunatus ad aliquem, si nactus esses, qui tuo arbitrio tribunatum gereret, deferre posses . et aspexit me illis quidem oculis quibus tum solebat cum omnibus omnia minabatur. movet me quippe lumen curiae! quid? tu me tibi iratum, Sexte, putas, cuius tu inimicissimum multo crudelius etiam punitus es, quam erat humanitatis meae postulare? tu P. Clodi cruentum cadaver eiecisti domo, tu in publicum abiecisti, tu spoliatum imaginibus, exsequiis, pompa, laudatione, infelicissimis lignis semiustilatum nocturnis canibus dilaniandum reliquisti. qua re, etsi nefarie fecisti, tamen, quoniam in meo inimico crudelitatem exprompsisti tuam, laudare non possum, irasci certe non debeo.

an verus iudex tu solus ignoro tu hospes in hic urbs verso vester peregrinor auris neque in hic pervagor civitas sermo verso qui ille lex si lex nomino sum atque non fax urbs pestis res publicus sum impono nos omnis atque inuro exhibeo exhibeo quaeso sextus claudius librarius ille lex vestraris qui tu aio eripio e domus et ex medius arma turbo nocturnus tamquam palladius tollo ut praeclaris videlicet munus atque instrumentum tribunatus ad aliquis si nanciscor sum qui tuus arbitrium tribunatus gero defero possum et aspicio ego ille quidem oculus qui tum soleo cum omnis omnis mino moveo ego quippe lumen curia quis tu ego tu irascor sextus puto qui tu inimicus multus crudelis etiam punior sum quam sum humanitas meus postulo tu p claudius cruentus cadaver eicio domus tu in publicus abicio tu spolio imago exsequiae pompa laudatio infelix lignum semiustilatum nocturnus canis dilanio relinquo qui res etsi nefarius facio tamen quoniam in meus inimicus crudelitas expromo tuus laudo non possum irascor certus non debeo


silent enim leges inter arma nec se exspectari iubent, cum ei qui exspectare velit ante iniusta poena luenda sit quam iusta repetenda. etsi persapienter et quodam modo tacite dat ipsa lex potestatem defendendi, quae non hominem occidi, sed esse cum telo hominis occidendi causa vetat, ut, cum causa, non telum quaereretur, qui sui defendendi causa telo esset usus, non hominis occidendi causa habuisse telum iudicaretur. quapropter hoc maneat in causa, iudices; non enim dubito quin probaturus sim vobis defensionem meam, si id memineritis quod oblivisci non potestis insidiatorem interfici iure posse.

sileo enim lex inter arma neque sui exspecto iubeo cum is qui exspectaris volo ante iniustus poena luo sum quam iustus repeto etsi persapiens et quidam modo taceo do ipse lex potestas defendo qui non homo occido sed sum cum telum homo occaedes causa veto ut cum causa non telis quaero qui suus defendo causa telum sum utor non homo occaedes causa habeo telis judico quapropter hic maneo in causa iudex non enim dubito quin probo sum tu defensio meus si is memini qui obliviscor non possum insidiator interficio ius possum


verum, ut intellego, cavebat magis Pompeius quam timebat, non ea solum quae timenda erant, sed omnia, ne vos aliquid timeretis. oppugnata domus C. Caesaris, clarissimi ac fortissimi viri, multas noctis horas nuntiabatur: nemo audierat tam celebri loco, nemo senserat; tamen audiebatur. non poteram Cn. Pompeium, praestantissima virtute virum, timidum suspicari; diligentiam pro tota re publica suscepta nimiam nullam putabam. frequentissimo senatu nuper in Capitolio senator inventus est qui Milonem cum telo esse diceret. nudavit se in sanctissimo templo, quoniam vita talis et civis et viri fidem non faciebat, ut eo tacente res ipsa loqueretur. omnia false atque invidiose ficta comperta sunt: tametsi metuitur etiam nunc Milo.

verus ut intellego caveo magis pompejus quam timeo non is solus qui timeo sum sed omnis ne tu aliquis timeo oppugno domus que caesar clarus atque fortis vir multus nox hora nuntio nemo audio tam celeber locus nemo sentio tamen audio non possum cn pompejus praesto virtus vir timidus suspicaris diligentia pro totus res publicus suscipio nimius nullus puto frequens senatus nuper in capitolium senator invenio sum qui milo cum telum sum dico nudo sui in sancio templum quoniam vito talis et civis et vir fides non facio ut is taceo res ipse loquor omnis fallo atque invidiosus fictum comperio sum tametsi metuo etiam nunc milo


videamus nunc id quod caput est, locus ad insidias ille ipse ubi congressi sunt utri tandem fuerit aptior. id vero, iudices, etiam dubitandum et diutius cogitandum est? ante fundum Clodi quo in fundo propter insanas illas substructiones facile hominum mille versabatur valentium, edito adversarii atque excelso loco superiorem se fore putabat Milo, et ob eam rem eum locum ad pugnam potissimum elegerat, an in eo loco est potius exspectatus ab eo qui ipsius loci spe facere impetum cogitarat? res loquitur ipsa, iudices, quae semper valet plurimum.

video nunc is qui caput sum locus ad insidiae ille ipse ubi congredior sum uter tandem sum aptus is verus iudex etiam dubito et diu cogito sum ante fundus claudius quo in fundo propter insanus ille substructio facilis homo mille verso valeo edo adversarius atque excelsum locus superus sui sum puto milo et ob is res is locus ad pugna potis eligo an in is locus sum potis exspecto ab is qui ipse locus spes facio impetus cogito res loquor ipse iudex qui semper valeo multus


sive enim illud animo irato ac percito fecisset ut incensus odio trucidaret inimicum, arbitrabantur eum tanti mortem P. Clodi putasse ut aequo animo patria careret, cum sanguine inimici explesset odium suum; sive etiam illius morte patriam liberare voluisset, non dubitaturum fortem virum quin, cum suo periculo salutem populo Romano attulisset, cederet aequo animo legibus, secum auferret gloriam sempiternam, vobis haec fruenda relinqueret quae ipse servasset. multi etiam Catilinam atque illa portenta loquebantur: erumpet, occupabit aliquem locum, bellum patriae faciet. miseros interdum civis optime de re publica meritos, in quibus homines non modo res praeclarissimas obliviscuntur sed etiam nefarias suspicantur!

sive enim ille animus irascor atque percio facio ut incendo odium trucido inimicus arbitror is tantus mors p claudius puto ut aequus animus patria careo cum sanguis inimicus expleo odium suus sive etiam ille mors patria liberaris volo non dubito fortis vir quin cum suus periculum salus populus romanus affero cedo aequus animus lex sui aufero gloria sempiternus tu hic fruor relinquo qui ipse servo multus etiam catilina atque ille portentum loquor erumpo occupo aliquis locus bellum patria facio miser interdum civis optume de res publicus mereo in qui homo non modo res praeclarus obliviscor sed etiam nefarius suspicor


quod si ita putasset, certe optabilius Miloni fuit dare iugulum P. Clodio, non semel ab illo neque tum primum petitum, quam iugulari a vobis, quia se non iugulandum illi tradidisset. sin hoc nemo vestrum ita sentit, illud iam in iudicium venit, non occisusne sit, quod fatemur, sed iure an iniuria, quod multis in causis saepe quaesitum est. insidias factas esse constat, et id est quod senatus contra rem publicam factum iudicavit; ab utro factae sint incertum est. de hoc igitur latum est ut quaereretur. ita et senatus rem, non hominem notavit et Pompeius de iure, non de facto quaestionem tulit. num quid igitur aliud in iudicium venit nisi uter utri insidias fecerit? profecto nihil: si hic illi, ut ne sit impune; si ille huic, tum nos scelere solvamur.

qui si ita puto certus optabilis milo sum do iugulum p claudius non semel ab ille neque tum primus peto quam iugulo ab tu quia sui non jugulo ille trado sin hic nemo vester ita sentio ille iam in iudicium venio non occaedes sum qui fateor sed ius an iniuria qui multus in causa saepe quaero sum insidiae facio sum consto et is sum qui senatus contra res publicus facio judico ab uter facio sum incertus sum de hic igitur latus sum ut quaero ita et senatus res non homo noto et pompejus de ius non de facio quaestio fero num quis igitur alius in iudicium venio nisi uter uter insidiae facio profecto nihil si hic ille ut ne sum impunis si ille hic tum nos scelus solvo


quamquam haec quidem iam tolerabilia videbantur, etsi aequabiliter in rem publicam, in privatos, in longinquos, in propinquos, in alienos, in suos inruebat, sed nescio quo modo usu iam obduruerat et percalluerat civitatis incredibilis patientia: quae vero aderant iam et impendebant, quonam modo ea aut depellere potuissetis aut ferre? imperium ille si nactus esset, omitto socios, exteras nationes, reges, tetrarchas; vota enim faceretis ut in eos se potius immitteret quam in vestras possessiones, vestra tecta, vestras pecunias: pecunias dico? a liberis, me dius fidius, et a coniugibus vestris numquam ille effrenatas suas libidines cohibuisset. fingi haec putatis quae patent, quae nota sunt omnibus, quae tenentur, servorum exercitus illum in urbe conscripturum fuisse, per quos totam rem publicam resque privatas omnium possideret?

quamquam hic quidem iam tolerabilis video etsi aequabilis in res publicus in privo in longinquus in propinquus in alienus in suus inruo sed nescio quo modo usus iam obduresco et percalleo civitas incredibilis patientia qui verus adsum iam et impendeo quonam modo is aut depello possum aut fero imperium ille si nanciscor sum omitto socius exter natio rex tetrarches veto enim facio ut in is sui potis immitto quam in vester possessio vester tectum vester pecunia pecunia dico ab liber ego dius fidus et ab conjunx vester numquam ille effreno suus libido cohibeo fingo hic puto qui pateo qui nosco sum omnis qui teneo servus exercitus ille in urbs conscribo sum per qui totus res publicus reor privo omnis possideo


quid ita? quia non alio facinore clari homines, alio obscuri necantur. intersit inter vitae dignitatem summorum atque infimorum; mors quidem inlata per scelus isdem et poenis teneatur et legibus. Nisi forte magis erit parricida, si qui consularem patrem quam si qui humilem necarit, aut eo mors atrocior erit P. Clodi quod is in monumentis maiorum suorum sit interfectus—hoc enim ab istis saepe dicitur— proinde quasi Appius ille Caecus viam munierit, non qua populus uteretur, sed ubi impune sui posteri latrocinarentur!

quis ita quia non alius facinus clarus homo alius obscurus neco intersum inter vita dignitas summus atque infimus mors quidem infero per scelus idem et poenio teneo et lex nisus fors magis sum parricida si qui consularis pater quam si qui humilis neco aut is mors atrox sum p claudius qui is in monumentum magnus suus sum interficio hic enim ab iste saepe dico proinde quasi appius ille caecus via munio non qui populus uto sed ubi impunis suus posterus latrocinor


O me miserum, o me infelicem! revocare tu me in patriam, Milo, potuisti per hos, ego te in patria per eosdem retinere non potero? quid respondebo liberis meis qui te parentem alterum putant? quid tibi, Quinte frater, qui nunc abes, consorti mecum temporum illorum? mene non potuisse Milonis salutem tueri per eosdem per quos nostram ille servasset? at in qua causa non potuisse? quae est grata omnibus gentibus. A quibus non potuisse? ab eis qui maxime P. Clodi morte acquierunt. quo deprecante? me.

o ego miser o ego infelix revocaris tu ego in patria milo possum per hic ego tu in patria per idem retineo non possum quis respondeo liber meus qui tu parens alter puto quis tu quintus frater qui nunc absum consortio ego tempus ille ego non possum milo salus tueor per idem per qui noster ille servo at in qui causa non possum qui sum gratus omnis gens ab qui non possum ab is qui magnus p claudius mors acquierunt quo deprecor ego


nec vero haec, iudices, ut ego nunc, flens, sed hoc eodem loquitur voltu quo videtis. negat enim se, negat ingratis civibus fecisse quae fecerit, timidis et omnia pericula circumspicientibus non negat. plebem et infimam multitudinem, quae P. Clodio duce fortunis vestris imminebat, eam quo tutior esset vestra vita suam se fecisse commemorat, ut non modo virtute flecteret sed etiam tribus suis patrimoniis deleniret, nec timet ne, cum plebem muneribus placarit, vos non conciliarit meritis in rem publicam singularibus. senatus erga se benevolentiam temporibus his ipsis saepe esse perspectam, vestras vero et vestrorum ordinum occursationes, studia, sermones, quemcumque cursum fortuna ceperit, secum se ablaturum esse dicit.

neque verus hic iudex ut ego nunc fleo sed hic idem loquor vultus quo video nego enim sui nego ingratus civis facio qui facio timidus et omnis periculum circumspicio non nego plebs et infimam multitudo qui p claudius dux fortuna vester immineo is quo tueor sum vester vito suus sui facio commemoro ut non modo virtus flecto sed etiam tres suus patrimonium delenio neque timeo ne cum plebs munus placo tu non concilio meritum in res publicus singularis senatus erga sui benevolentia tempus hic ipse saepe sum perspicio vester verus et vester ordo occursatio studium sermo quicumque cursus fortuna capio sui sui aufero sum dico


hanc vero quaestionem, etsi non est iniqua, numquam tamen senatus constituendam putavit; erant enim leges, erant quaestiones vel de caede vel de vi, nec tantum maerorem ac luctum senatui mors P. Clodi adferebat ut nova quaestio constitueretur. cuius enim de illo incesto stupro iudicium decernendi senatui potestas esset erepta, de eius interitu quis potest credere senatum iudicium novum constituendum putasse? cur igitur incendium curiae, oppugnationem aedium M. Lepidi, caedem hanc ipsam contra rem publicam senatus factam esse decrevit? quia nulla vis umquam est in libera civitate suscepta inter civis non contra rem publicam—

hic verus quaestio etsi non sum iniquus numquam tamen senatus constituo puto sum enim lex sum quaestio vel de caedes vel de vis neque tantus maeror atque luctus senatus mors p claudius affero ut novo quaestio constituo qui enim de ille incesto stuprum iudicium decerno senatus potestas sum eripio de is interitus quis possum credo senatus iudicium novus constituo puto cur igitur incendium curia oppugnatio aedes m lepidus caedes hic ipse contra res publicus senatus facio sum decerno quia nullus volo umquam sum in liber civitas suscipio inter civis non contra res publicus


non est humano consilio, ne mediocri quidem, iudices, deorum immortalium cura res illa perfecta. regiones me hercule ipsae quae illam beluam cadere viderunt, commosse se videntur et ius in illo suum retinuisse. vos enim iam, Albani tumuli atque luci, vos, inquam, imploro atque testor, vosque, Albanorum obrutae arae, sacrorum populi Romani sociae et aequales, quas ille praeceps amentia caesis prostratisque sanctissimis lucis substructionum insanis molibus oppresserat; vestrae tum religiones viguerunt, vestra vis valuit, quam ille omni scelere polluerat; tuque ex tuo edito monte Latiari, sancte Iuppiter, cuius ille lacus, nemora finisque saepe omni nefario stupro et scelere macularat, aliquando ad eum puniendum oculos aperuisti: vobis illae, vobis vestro in conspectu serae, sed iustae tamen et debitae poenae solutae sunt.

non sum humanus consilium ne mediocris quidem iudex deus immortalis cura res ille perficio regio ego herculis ipse qui ille belua cado video commosse sui video et ius in ille suus retineo tu enim iam albanus tumulis atque lucius tu inquam imploro atque testo tu albanus obruo ara sacer populus romanus socia et aequal qui ille praeceps amentia caedo prosterno sancio lucus substructio insanus moles opprimo vester tum religio vigesco vester volo valeo quam ille omnis scelus polluo tu ex tuus edo mons latiaris sancio iuppiter qui ille lacus nemus finio saepe omnis nefarius stuprum et scelus maculo aliquando ad is punior oculus aperio tu ille tu vester in conspectus sera sed iustus tamen et debeo poena solvo sum


noctu occidisset: insidioso et pleno latronum in loco occidisset. nemo ei neganti non credidisset quem esse omnes salvum etiam confitentem volunt. sustinuisset crimen primum ipse ille latronum occultator et receptor locus, tum neque muta solitudo indicasset neque caeca nox ostendisset Milonem; deinde multi ab illo violati, spoliati, bonis expulsi, multi haec etiam timentes in suspicionem caderent, tota denique rea citaretur Etruria.

nox occido insidiosus et plenus latro in locus occido nemo is nego non credo qui sum omnis salvus etiam confiteor volo sustineo crimen primus ipse ille latro occultator et recepto locus tum neque muto solitudo indico neque caecus nox ostendo milo deinde multus ab ille violo spolio bonus expello multus hic etiam timeo in suspicio cado totus denique rea cito etruria


at quod erat tempus? clarissimus et fortissimus vir consul, inimicus Clodio, P. Lentulus, ultor sceleris illius, propugnator senatus, defensor vestrae voluntatis, patronus publici consensus, restitutor salutis meae; septem praetores, octo tribuni plebei illius adversarii, defensores mei; Cn. Pompeius, auctor et dux mei reditus, illius hostis, cuius sententiam senatus omnis de salute mea gravissimam et ornatissimam secutus est, qui populum Romanum est cohortatus; qui cum decretum de me Capuae fecisset, ipse cunctae Italiae cupienti et eius fidem imploranti signum dedit ut ad me restituendum Romam concurreret; omnium denique in illum odia civium ardebant desiderio mei, quem qui tum interemisset, non de impunitate eius, sed de praemiis cogitaretur.

at qui sum tempus clarus et fortis vir consul inimicus claudius p lentulus ultor scelus ille propugnator senatus defenso vester voluntas patronus publicus consentio restitutor salus meus septem praetor octo tribunus plebes ille adversarius defensor meus cn pompejus auctor et dux meus redeo ille hostis qui sententia senatus omnis de salus meus gravis et orno sequor sum qui populus romanus sum cohortor qui cum decretum de ego capua facio ipse cunctus italia cupio et is fides imploro signum do ut ad ego restituo roma concurro omnis denique in ille odium civis ardeo desiderium meus qui qui tum interimo non de impunitas is sed de praemium cogito


et sunt qui de via Appia querantur, taceant de curia, et qui ab eo spirante forum putent potuisse defendi, cuius non restiterit cadaveri curia? excitate, excitate ipsum, si potestis, a mortuis: frangetis impetum vivi cuius vix sustinetis furias insepulti? Nisi vero sustinuistis eos qui cum facibus ad curiam concurrerunt, cum fascibus ad Castoris, cum gladiis toto foro volitaverunt. caedi vidistis populum Romanum, contionem gladiis disturbari, cum audiretur silentio M. Caelius, tribunus plebis, vir et in re publica fortissimus, in suscepta causa firmissimus, et bonorum voluntati, auctoritati senatus deditus, et in hac Milonis sive invidia sive fortuna, singulari, divina, incredibili fide.

et sum qui de via appius queror taceo de curia et qui ab is spiro forum puto possum defendo qui non resto cadaver curia excitas excitas ipse si possum ab morior frango impetus vivo qui vix sustineo furio insepultus nisus verus sustineo is qui cum fax ad curia concurro cum fascis ad castor cum gladius totus forum volito caedo video populus romanus contio gladius disturbaris cum audio silentium m caelius tribunus plebs vir et in res publicus fortis in suscipio causa firmus et bonus voluntas auctoritas senatus dedo et in hic milo sive invidia sive fortuna singularis divino incredibilis fides