type: header

title: Pro M. Marcello

wing: latin

grain: passage

license: CC BY 4.0 (estate-derived fields); included text keeps its per-record source license

attribution_rule: Reuse requires the attribution line above (CC BY 4.0). Text records carry their own license_id; only open-display licenses appear in this file.

licensed_material_note: Licensed lexica and citation-only authorities are excluded from bulk dumps by construction — cite the authority, never reprint it.

source: production D1


type: passage

text: quod quidem meum consilium minime obscurum fuit. nam et in hoc ordine integra re multa de pace dixi et in ipso bello eadem etiam cum capitis mei periculo sensi. ex quo nemo erit tam iniustus rerum existimator qui dubitet quae Caesaris de bello voluntas fuerit, cum pacis auctores conservandos statim censuerit, ceteris fuerit iratior. atque id minus mirum fortasse tum cum esset incertus exitus et anceps fortuna belli: qui vero victor pacis auctores diligit, is profecto declarat maluisse se non dimicare quam vincere.

lemmas: qui quidem meus consilium paruus obscurus sum nam et in hic ordo integer res multus de pax dico et in ipse bellum idem etiam cum capio meus periculum sentio ex quo nemo sum tam injustus res existimator qui dubito qui caesar de bellum voluntas sum cum pax auctor conservo statim censeo ceterus sum irascor atque is paruus mirus fortasse tum cum sum incertus exitus et anceps fortuna bellum qui verus victor pax auctor diligo is profecto declaro malo sui non dimicaris quam vinco


text: atque hoc C. Caesaris iudicium, patres conscripti, quam late pateat attendite. omnes enim qui ad illa arma fato sumus nescio quo rei publicae misero funestoque compulsi, etsi aliqua culpa tenemur erroris humani, ab scelere certe liberati sumus. nam cum M. Marcellum deprecantibus vobis rei publicae conservavit, me et mihi et item rei publicae, nullo deprecante, reliquos amplissimos viros et sibi ipsos et patriae reddidit, quorum et frequentiam et dignitatem hoc ipso in consessu videtis, non ille hostis induxit in curiam, sed iudicavit a plerisque ignoratione potius et falso atque inani metu quam cupiditate aut crudelitate bellum esse susceptum.

lemmas: atque hic que caesar iudicium pater conscribo quam latus pateo attendo omnis enim qui ad ille arma fatum sum nescio quo res publicus mitto funestus compello etsi aliqui culpa teneo error humanus ab scelus certus libero sum nam cum m marcellus deprecor tu res publicus conservo ego et ego et item res publicus nullus deprecor reliquus amplus vir et sui ipse et patria reddo qui et frequentia et dignitas hic ipse in consessus video non ille hostis induco in curia sed judico ab plerusque ignoratio potis et fallo atque inanis metus quam cupiditas aut crudelitas bellum sum suscipio


text: nec vero haec tua vita ducenda est quae corpore et spiritu continetur: illa, inquam, illa vita est tua quae vigebit memoria saeculorum omnium, quam posteritas alet, quam ipsa aeternitas semper tuebitur. huic tu inservias, huic te ostentes oportet, quae quidem quae miretur iam pridem multa habet; nunc etiam quae laudet exspectat. obstupescent posteri certe imperia, provincias, Rhenum, Oceanum, Nilum, pugnas innumerabilis, incredibilis victorias, monumenta, munera, triumphos audientes et legentes tuos.

lemmas: neque verus hic tuus vito duco sum qui corpus et spiritus contineo ille inquam ille vito sum tuus qui vigeo memoria saeculum omnis quam posteritas alo quam ipse aeternitas semper tueor hic tu inservio hic tu ostento oportet qui quidem qui miro iam pridem multus habeo nunc etiam qui laudo exspecto obstupesco posterus certus imperium provincia rhenus oceanus nilis pugna innumerabilis incredibilis victoria monumentum munus triumphus audio et lego tuus


text: at vero huius gloriae, C. Caesar, quam es paulo ante adeptus socium habes neminem: totum hoc quantumcumque est, quod certe maximum est, totum est, inquam, tuum. nihil sibi ex ista laude centurio, nihil praefectus, nihil cohors, nihil turma decerpit; quin etiam illa ipsa rerum humanarum domina, Fortuna, in istius se societatem gloriae non offert: tibi cedit, tuam esse totam et propriam fatetur. numquam enim temeritas cum sapientia commiscetur nec ad consilium casus admittitur.

lemmas: at verus hic gloria que caesar quam sum paulus ante adipiscor socius habeo nemo totus hic quantus sum qui certus magnus sum totus sum inquam tuus nihil sui ex iste laus centurio nihil praefectus nihil cohors nihil turma decerpo quin etiam ille ipse res humanus domina fortuna in iste sui societas gloria non offero tu cedo tuus sum totus et proprius fateor numquam enim temeritas cum sapientia commisceo neque ad consilium casus admitto


text: itaque illam tuam praeclarissimam et sapientissimam vocem invitus audivi: satis diu vel naturae vixi vel gloriae. satis, si ita vis, fortasse naturae, addam etiam, si placet, gloriae: at, quod maximum est, patriae certe parum. qua re omitte, quaeso, istam doctorum hominum in contemnenda morte prudentiam: noli nostro periculo esse sapiens. saepe enim venit ad meas auris te idem istud nimis crebro dicere, satis te tibi vixisse. credo, sed tum id audirem, si tibi soli viveres aut si tibi etiam soli natus esses. omnium salutem civium cunctamque rem publicam res tuae gestae complexae sunt; tantum abes a perfectione maximorum operum ut fundamenta nondum quae cogitas ieceris. hic tu modum vitae tuae non salute rei publicae, sed aequitate animi definies? quid, si istud ne gloriae quidem satis est? cuius te esse avidissimum, quamvis sis sapiens, non negabis.

lemmas: itaque ille tuus praeclarus et sapio voco invitus audio satis diu vel natura vivo vel gloria satis si ita volo fortasse natura addo etiam si placeo gloria at qui magnus sum patria certus parum qui res omitto quaeso iste doctor homo in contemno mors prudentia nolo noster periculum sum sapio saepe enim venio ad meus auris tu idem iste nimis creber dico satis tu tu vivo credo sed tum is audio si tu solus vivo aut si tu etiam solus nascor sum omnis salus civis cunctus res publicus res tuus gero complector sum tantus absum ab perfectio magnus opus ut fundamentum nondum qui cogito jacio hic tu modus vita tuus non salus res publicus sed aequitas animus definio quis si iste ne gloria quidem satis sum qui tu sum avidus quivis sum sapio non nego


text: atque huius quidem rei M. Marcello sum testis. nostri enim sensus ut in pace semper, sic tum etiam in bello congruebant. quotiens ego eum et quanto cum dolore vidi, cum insolentiam certorum hominum tum etiam ipsius victoriae ferocitatem extimescentem! quo gratior tua liberalitas, C. Caesar, nobis qui illa vidimus debet esse. non enim iam causae sunt inter se, sed victoriae comparandae.

lemmas: atque hic quidem res m marcellus sum testis noster enim sensus ut in pax semper sic tum etiam in bellum congruo quotiens ego is et quantus cum dolor video cum insolentia certor homo tum etiam ipse victoria ferocitas extimesco quo gratus tuus liberalitas que caesar nos qui ille video debeo sum non enim iam causa sum inter sui sed victoria comparo


text: qua re gaude tuo isto tam excellenti bono et fruere cum fortuna et gloria tum etiam natura et moribus tuis; ex quo quidem maximus est fructus iucunditasque sapienti. cetera cum tua recordabere, etsi persaepe virtuti, tamen plerumque felicitati tuae gratulabere: de nobis quos in re publica tecum simul esse voluisti quotiens cogitabis, totiens de maximis tuis beneficiis, totiens de incredibili liberalitate, totiens de singulari sapientia cogitabis: quae non modo summa bona sed nimirum audebo vel sola dicere. tantus est enim splendor in laude vera, tanta in magnitudine animi et consili dignitas ut haec a virtute donata, cetera a fortuna commodata esse videantur.

lemmas: qui res gaudeo tuus iste tam excello bonus et fruor cum fortuna et gloria tum etiam natura et mos tuus ex quo quidem magnus sum fructus jucunditas sapio ceterus cum tuus recordor etsi persaepe virtus tamen plerusque felicitas tuus gratulor de nos qui in res publicus tu simul sum volo quotiens cogito totiens de magnus tuus beneficium totiens de incredibilis liberalitas totiens de singularis sapientia cogito qui non modo summus bonus sed nimirum audeo vel solus dico tantus sum enim splendor in laus verus tantus in magnitudo animus et consilium dignitas ut hic ab virtus dono ceterus ab fortuna commodo sum video


text: at haec tua iustitia et lenitas florescet cotidie magis. ita quantum operibus tuis diuturnitas detrahet, tantum adferet laudibus. et ceteros quidem omnis victores bellorum civilium iam antea aequitate et misericordia viceras: hodierno vero die te ipse vicisti. vereor ut hoc quod dicam perinde intellegi possit auditu atque ipse cogitans sentio: ipsam victoriam vicisse videris, cum ea quae erant adempta victis remisisti. nam cum ipsius victoriae iure omnes victi occidissemus, clementiae tuae iudicio conservati sumus. recte igitur unus invictus es a quo etiam ipsius victoriae condicio visque devicta est.

lemmas: at hic tuus iustitia et lenio floresco cottidie magis ita quantus opus tuus diuturnitas detraho tantus affero laus et ceterus quidem omnis victor bellum civilis iam antea aequitas et misericordia vinco hodiernus verus dies tu ipse vinco vereor ut hic qui dico perinde intellego possum auditus atque ipse cogito sentio ipse victoria vinco video cum is qui sum adimo vinco remitto nam cum ipse victoria ius omnis vinco occido clementia tuus iudicium conservo sum rectus igitur unus invictus sum ab quo etiam ipse victoria condicio volo devinco sum


text: omnia sunt excitanda tibi, C. Caesar, uni quae iacere sentis belli ipsius impetu, quod necesse fuit, perculsa atque prostrata: constituenda iudicia, revocanda fides, comprimendae libidines, propaganda suboles, omnia quae dilapsa iam diffluxerunt severis legibus vincienda sunt.

lemmas: omnis sum excito tu que caesar unus qui iacio sentio bellum ipse impetus qui necesse sum percello atque prosterno constituo iudicium revoco fides comprimo libido propago suboles omnis qui dilabor iam disfluo sero lex vincio sum


text: vidimus tuam victoriam proeliorum exitu terminatam: gladium vagina vacuum in urbe non vidimus. quos amisimus civis, eos vis Martis perculit, non ira victoriae, ut dubitare debeat nemo quin multos, si posset, C. Caesar ab inferis excitaret, quoniam ex eadem acie conservat quos potest. alterius vero partis nihil amplius dico quam id quod omnes verebamur, nimis iracundam futuram fuisse victoriam.

lemmas: video tuus victoria proelium exeo termino gladius vagina vacuus in urbs non video qui amitto civis is volo mars percello non ira victoria ut dubitaris debeo nemo quin multus si possum que caesar ab inferi excito quoniam ex idem acies conservo qui possum alter verus pars nihil amplus dico quam is qui omnis vereor nimis iracundus sum sum victoria


text: parumne, inquies, magna relinquemus? immo vero aliis quamvis multis satis, tibi uni parum. quicquid est enim, quamvis amplum sit, id est parum tum cum est aliquid amplius. quod si rerum tuarum immortalium, C. Caesar, hic exitus futurus fuit ut devictis adversariis rem publicam in eo statu relinqueres in quo nunc est, vide, quaeso, ne tua divina virtus admirationis plus sit habitura quam gloriae; si quidem gloria est inlustris et pervagata magnorum vel in suos civis vel in patriam vel in omne genus hominum fama meritorum.

lemmas: parus inquam magnus relinquo immo verus alius quivis multus satis tu unus parum quisquis sum enim quivis amplus sum is sum parum tum cum sum aliquis amplus qui si res tuus immortalis que caesar hic exitus sum sum ut devinco adversarius res publicus in is status relinquo in quo nunc sum video quaeso ne tuus divino virtus admiratio multus sum habeo quam gloria si quidem gloria sum illustris et pervagor magnus vel in suus civis vel in patria vel in omnis genus homo fama meritor


text: quidam enim non modo armatis sed interdum etiam otiosis minabantur, nec quid quisque sensisset, sed ubi fuisset cogitandum esse dicebant; ut mihi quidem videantur di immortales, etiam si poenas a populo Romano ob aliquod delictum expetiverunt, qui civile bellum tantum et tam luctuosum excitaverunt, vel placati iam vel satiati aliquando omnem spem salutis ad clementiam victoris et sapientiam contulisse.

lemmas: quidam enim non modo armo sed interdum etiam otiosus mino neque quis quisque sentio sed ubi sum cogito sum dico ut ego quidem video deus immortalis etiam si poena ab populus romanus ob aliqui delinquo expeto qui civilis bellum tantus et tam luctuosus excito vel placo iam vel satio aliquando omnis spes salus ad clementia victor et sapientia confero


text: quod autem summae benevolentiae est, quae mea erga illum omnibus nota semper fuit, ut vix C. Marcello, optimo et amantissimo fratri, praeter eum quidem cederem nemini, cum id sollicitudine, cura, labore tam diu praestiterim quam diu est de illius salute dubitatum, certe hoc tempore magnis curis, molestiis, doloribus liberatus praestare debeo. itaque, C. Caesar, sic tibi gratias ago ut me omnibus rebus a te non conservato solum sed etiam ornato, tamen ad tua in me unum innumerabilia merita, quod fieri iam posse non arbitrabar, magnus hoc tuo facto cumulus accesserit.

lemmas: qui autem summa benevolentia sum qui meus erga ille omnis nosco semper sum ut vix que marcellus bonus et amo frater praeter is quidem cedo nemo cum is sollicitudo cura labor tam diu praesto quam diu sum de ille salus dubitas certus hic tempus magnus cura molestia dolor libero praesto debeo itaque que caesar sic tu gratia ago ut ego omnis res ab tu non conservo solus sed etiam orno tamen ad tuus in ego unus innumerabilis mereo qui fio iam possum non arbitror magnus hic tuus facio cumulus accedo


text: quae quidem ego nisi ita magna esse fatear ut ea vix cuiusquam mens aut cogitatio capere possit, amens sim; sed tamen sunt alia maiora. nam bellicas laudes solent quidam extenuare verbis easque detrahere ducibus, communicare cum multis, ne propriae sint imperatorum. et certe in armis militum virtus, locorum opportunitas, auxilia sociorum, classes, commeatus multum iuvant, maximam vero partem quasi suo iure Fortuna sibi vindicat et, quicquid est prospere gestum, id paene omne ducit suum.

lemmas: qui quidem ego nisi ita magnus sum fateor ut is vix quisquam mens aut cogitatio capio possum amens sum sed tamen sum alius magnus nam bellicus laus soleo quidam extenuaris verbum eo detraho dux communicaris cum multus ne proprius sum imperator et certus in arma miles virtus locus opportunitas auxilium socius classis commeatus multus juvo maximus verus pars quasi suus ius fortuna sui vindico et quisquis sum prosperus gero is paene omnis duco suus


text: noli igitur in conservandis viris bonis defetigari, non cupiditate praesertim aliqua aut pravitate lapsis, sed opinione offici stulta fortasse, certe non improba, et specie quadam rei publicae. non enim tua ulla culpa est, si te aliqui timuerunt, contraque summa laus, quod minime timendum fuisse senserunt.

lemmas: nolo igitur in conservo vis bonus defetigaris non cupiditas praesertim aliqui aut pravitas labor sed opinio officio stultus fortasse certus non improbus et species quidam res publicus non enim tuus ullus culpa sum si tu aliqui timeo contra summus laus qui paruus timeo sum sentio


text: nullius tantum flumen est ingeni, nulla dicendi aut scribendi tanta vis, tantaque copia quae non dicam exornare, sed enarrare, C. Caesar, res tuas gestas possit. tamen hoc adfirmo et pace dicam tua, nullam in his esse laudem ampliorem quam eam quam hodierno die consecutus es.

lemmas: nullus tantus flumen sum ingenium nullus dico aut scribo tantus volo tantus copia qui non dico exornaris sed enarraris que caesar res tuus gero possum tamen hic adfirmo et pax dico tuus nullus in hic sum laus amplus quam is quam hodiernus dies consequor sum


text: si vero ad humanos casus incertosque motus valetudinis sceleris etiam accedit insidiarumque consensio, quem deum, si cupiat, posse opitulari rei publicae credimus?

lemmas: si verus ad humani casus incertus moueo valetudo scelus etiam accedo insidiae consensio qui deus si cupio possum opitularis res publicus credo


text: soleo saepe ante oculos ponere idque libenter crebris usurpare sermonibus, omnis nostrorum imperatorum, omnis exterarum gentium potentissimorumque populorum, omnis regum clarissimorum res gestas cum tuis nec contentionum magnitudine nec numero proeliorum nec varietate regionum nec celeritate conficiendi nec dissimilitudine bellorum posse conferri, nec vero disiunctissimas terras citius passibus cuiusquam potuisse peragrari quam tuis non dicam cursibus, sed victoriis lustratae sunt.

lemmas: soleo saepe ante oculus pono is libet creber usurparis sermo omnis noster imperator omnis exteraris gens potens populus omnis rex clarus res gero cum tuus neque contentio magnitudo neque numerus proelium neque varietas regio neque celeritas confacio neque dissimilitudo bellum possum confero neque verus disjunctus terra cieo passus quisquam possum peragraris quam tuus non dico cursus sed victoria lustro sum


text: sed tamen cum in animis hominum tantae latebrae sint et tanti recessus, augeamus sane suspicionem tuam: simul enim augebimus diligentiam. nam quis est omnium tam ignarus rerum, tam rudis in re publica, tam nihil umquam nec de sua nec de communi salute cogitans, qui non intellegat tua salute contineri suam et ex unius tua vita pendere omnium? equidem de te dies noctesque, ut debeo, cogitans casus dumtaxat humanos et incertos eventus valetudinis et naturae communis fragilitatem extimesco, doleoque, cum res publica immortalis esse debeat, eam in unius mortalis anima consistere.

lemmas: sed tamen cum in animus homo tantus latebra sum et tantus recedo augeo sanus suspicio tuus simul enim augeo diligentia nam quis sum omnis tam ignarus res tam rudis in res publicus tam nihil umquam neque de suus neque de communis salus cogito qui non intellego tuus salus contineo suus et ex unus tuus vito pendeo omnis equidem de tu dies nox ut debeo cogito casus dumtaxat humani et incertus evenio valetudo et natura communis fragilitas extimesco doleo cum res publicus immortal sum debeo is in unus mortalis anima consisto


text: id autem etiam si tum ad te, ut quidam falso putant, non pertinebit, nunc certe pertinet esse te talem ut tuas laudes obscuratura nulla umquam sit oblivio.

lemmas: is autem etiam si tum ad tu ut quidam fallo puto non pertineo nunc certus pertineo sum tu talis ut tuus laus obscuro nullus umquam sum oblivio


text: diuturni silenti, patres conscripti, quo eram his temporibus usus, non timore aliquo, sed partim dolore, partim verecundia, finem hodiernus dies attulit, idemque initium quae vellem quaeque sentirem meo pristino more dicendi. tantam enim mansuetudinem, tam inusitatam inauditamque clementiam, tantum in summa potestate rerum omnium modum, tam denique incredibilem sapientiam ac paene divinam tacitus praeterire nullo modo possum.

lemmas: diuturnus sileo pater conscribo quo sum hic tempus utor non timor aliquis sed pars dolor pars verecundia finis hodiernus dies affero idem initium qui volo quisque sentio meus pristinus mos dico tantus enim mansuetudo tam inusitatus inaudio clementia tantus in summus potestas res omnis modus tam denique incredibilis sapientia atque paene divina taceo praetereo nullus modo possum


text: nunc venio ad gravissimam querelam et atrocissimam suspicionem tuam, quae non tibi ipsi magis quam cum omnibus civibus, tum maxime nobis qui a te conservati sumus providenda est: quam etsi spero falsam esse, numquam tamen extenuabo, tua enim cautio nostra cautio est. quod si in alterutro peccandum sit, malim videri nimis timidus quam parum prudens. sed quisnam est iste tam demens? de tuisne?—tametsi qui magis sunt tui quam quibus tu salutem insperantibus reddidisti?—anne ex eo numero qui una tecum fuerunt? non est credibilis tantus in ullo furor ut quo duce omnia summa sit adeptus, huius vitam non anteponat suae. an si nihil tui cogitant sceleris, cavendum est ne quid inimici? qui? omnes enim qui fuerunt aut sua pertinacia vitam amiserunt aut tua misericordia retinuerunt, ut aut nulli supersint de inimicis aut qui fuerunt sint amicissimi.

lemmas: nunc venio ad gravis querela et atrox suspicio tuus qui non tu ipse magis quam cum omnis civis tum magnus nos qui ab tu conservo sum provideo sum quam etsi spero falsus sum numquam tamen extenuo tuus enim cautio noster cautio sum qui si in alteruter pecco sum malo video nimis timidus quam parum prudens sed quisnam sum iste tam demens de tuus tametsi qui magis sum tuus quam qui tu salus inspero reddo annus ex is numerus qui unus tu sum non sum credibilis tantus in ullus furor ut quo dux omnis summus sum adipiscor hic vita non antepono suus an si nihil tuus cogito scelus caveo sum ne quis inimicus qui omnis enim qui sum aut suus pertinacia vita amitto aut tuus misericordia retineo ut aut nullus supersum de inimicus aut qui sum sum amicus


text: est vero fortunatus cuius ex salute non minor paene ad omnis quam ad illum ventura sit laetitia pervenerit: quod quidem merito atque optimo iure contigit. quis enim est illo aut nobilitate aut probitate aut optimarum artium studio aut innocentia aut ullo in laudis genere praestantior?

lemmas: sum verus fortuno qui ex salus non paruus paene ad omnis quam ad ille venio sum laetitia pervenio qui quidem mereo atque bonus ius contingo quis enim sum ille aut nobilitas aut probitas aut optimaris ars studium aut innocens aut ullus in laus genus praesto


text: perfuncta res publica est hoc misero fatalique bello: vicit is qui non fortuna inflammaret odium suum, sed bonitate leniret; neque omnis quibus iratus esset eosdem etiam exsilio aut morte dignos iudicaret. arma ab aliis posita, ab aliis erepta sunt. ingratus est iniustusque civis qui armorum periculo liberatus animum tamen retinet armatum, ut etiam ille melior sit qui in acie cecidit, qui in causa animam profudit. quae enim pertinacia quibusdam, eadem aliis constantia videri potest.

lemmas: perfungor res publicus sum hic mitto fatalis bellum vinco is qui non fortuna inflammo odium suus sed bonitas lenio neque omnis qui irascor sum idem etiam exsilium aut mors dignus iudico arma ab alius pono ab alius eripio sum ingratus sum injustus civis qui armus periculum libero animus tamen retineo armo ut etiam ille bonus sum qui in acies cado qui in causa anima profundo qui enim pertinacia quidam idem alius constantia video possum


text: non fuit recusandum in tanto civili bello, tanto animorum ardore et armorum quin quassata res publica, quicumque belli eventus fuisset, multa perderet et ornamenta dignitatis et praesidia stabilitatis suae, multaque uterque dux faceret armatus quae idem togatus fieri prohibuisset. quae quidem tibi nunc omnia belli volnera sananda sunt, quibus praeter te mederi nemo potest.

lemmas: non sum recuso in tantus civilis bellum tantus animus ardor et armus quin quasso res publicus quicumque bellum evenio sum multus perdo et ornamentum dignitas et praesidium stabilitas suus multo uterque dux facio armo qui idem togatus fio prohibeo qui quidem tu nunc omnis bellum vulnero sano sum qui praeter tu medeor nemo possum


text: domuisti gentis immanitate barbaras, multitudine innumerabilis, locis infinitas, omni copiarum genere abundantis: ea tamen vicisti quae et naturam et condicionem ut vinci possent habebant. nulla est enim tanta vis quae non ferro et viribus debilitari frangique possit. animum vincere, iracundiam cohibere, victo temperare, adversarium nobilitate, ingenio, virtute praestantem non modo extollere iacentem sed etiam amplificare eius pristinam dignitatem, haec qui faciat, non ego eum cum summis viris comparo, sed simillimum deo iudico.

lemmas: domo gens immanitas barbara multitudo innumerabilis locus infinitus omnis copia genus abundo is tamen vinco qui et natura et condicio ut vinco possum habeo nullus sum enim tantus volo qui non ferrum et vis debilitaris frango possum animus vinco iracundia cohibeo vinco temperaris adversarius nobilitas ingenium virtus praesto non modo extollo iaceo sed etiam amplificaris is pristinus dignitas hic qui facio non ego is cum summus vis comparo sed similis deus judico


text: hunc tu diem tuis maximis et innumerabilibus gratulationibus iure anteponis. haec enim res unius est propria C. Caesaris; ceterae duce te gestae magnae illae quidem, sed tamen multo magnoque comitatu. huius autem rei tu idem dux es et comes: quae quidem tanta est ut tropaeis et monumentis tuis adlatura finem sit aetas—nihil est enim opere et manu factum quod non conficiat et consumat vetustas—

lemmas: hic tu dies tuus magnus et innumerabilis gratulatio ius antepono hic enim res unus sum proprius que caesar ceterus dux tu gero magnus ille quidem sed tamen multus magnus comito hic autem res tu idem dux sum et comes qui quidem tantus sum ut tropaeum et monumentum tuus affero finis sum aetas nihil sum enim opus et manus facio qui non confacio et consumo vetustus


text: intellectum est enim mihi quidem in multis et maxime in me ipso, sed paulo ante omnibus, cum M. Marcellum senatui reique publicae concessisti, commemoratis praesertim offensionibus, te auctoritatem huius ordinis dignitatemque rei publicae tuis vel doloribus vel suspicionibus anteferre. ille quidem fructum omnis ante actae vitae hodierno die maximum cepit, cum summo consensu senatus tum iudicio tuo gravissimo et maximo. ex quo profecto intellegis quanta in dato beneficio sit laus, cum in accepto sit tanta gloria.

lemmas: intellego sum enim ego quidem in multus et magnus in ego ipse sed paulus ante omnis cum m marcellus senatus redeo publicus concedo commemoro praesertim offensio tu auctoritas hic ordo dignitas res publicus tuus vel dolor vel suspicio antefero ille quidem fructus omnis ante ago vita hodiernus dies magnus capio cum superus consensus senatus tum iudicium tuus gravis et maximus ex quo profecto intellego quantus in do beneficium sum laus cum in accipio sum tantus gloria


text: haec igitur tibi reliqua pars est; hic restat actus, in hoc elaborandum est ut rem publicam constituas, eaque tu in primis summa tranquillitate et otio perfruare: tum te, si voles, cum et patriae quod debes solveris et naturam ipsam expleveris satietate vivendi, satis diu vixisse dicito. quid enim est omnino hoc ipsum diu in quo est aliquid extremum? quod cum venit, omnis voluptas praeterita pro nihilo est, quia postea nulla est futura. quamquam iste tuus animus numquam his angustiis quas natura nobis ad vivendum dedit contentus fuit, semper immortalitatis amore flagravit.

lemmas: hic igitur tu reliquus pars sum hic resto ago in hic elaboro sum ut res publicus constituo is tu in primus summus tranquillitas et otium perfruaris tum tu si volo cum et patria qui debeo solvo et natura ipse expleo satietas vivo satis diu vivo dico quis enim sum omnino hic ipse diu in quo sum aliquis exter qui cum venio omnis voluptas praetereo pro nihilum sum quia postea nullus sum sum quamquam iste tuus animus numquam hic angustia qui natura nos ad vivo do contineo sum semper immortalitas amor flagro


text: diversae voluntates civium fuerunt distractaeque sententiae. non enim consiliis solum et studiis sed armis etiam et castris dissidebamus. erat obscuritas quaedam, erat certamen inter clarissimos duces; multi dubitabant quid optimum esset, multi quid sibi expediret, multi quid deceret, non nulli etiam quid liceret.

lemmas: diverto voluntas civis sum distraho sententia non enim consilium solus et studium sed arma etiam et castrum dissido sum obscuritas quidam sum certamen inter clarus dux multus dubito quis bonus sum multus quis sui expedio multus quis decet non nullus etiam quis licet


text: sed nisi haec urbs stabilita tuis consiliis et institutis erit, vagabitur modo tuum nomen longe atque late, sedem stabilem et domicilium certum non habebit. erit inter eos etiam qui nascentur, sicut inter nos fuit, magna dissensio, cum alii laudibus ad caelum res tuas gestas efferent, alii fortasse aliquid requirent, idque vel maximum, nisi belli civilis incendium salute patriae restinxeris, ut illud fati fuisse videatur, hoc consili. Servi igitur eis iudicibus qui multis post saeculis de te iudicabunt et quidem haud scio an incorruptius quam nos; nam et sine amore et sine cupiditate et rursus sine odio et sine invidia iudicabunt.

lemmas: sed nisi hic urbs stabilio tuus consilium et institus sum vago modo tuus nomen longus atque latus sedes stabilis et domicilium certus non habeo sum inter is etiam qui nasco sicut inter nos sum magnus dissensio cum alius laus ad caelum res tuus gero effero alius fortasse aliquis requiro is vel magnus nisi bellum civilis incendium salus patria restinguo ut ille fatum sum video hic consilium servius igitur is judex qui multus post saeculis de tu iudico et quidem haud scio an incorruptus quam nos nam et sine amor et sine cupiditas et rursus sine odium et sine invidia iudico


text: te vero quem praesentem intuemur, cuius mentem sensusque et os cernimus, ut, quicquid belli fortuna reliquum rei publicae fecerit, id esse salvum velis, quibus laudibus efferemus, quibus studiis prosequemur, qua benevolentia complectemur? parietes, me dius fidius, ut mihi videtur, huius curiae tibi gratias agere gestiunt, quod brevi tempore futura sit illa auctoritas in his maiorum suorum et suis sedibus. equidem cum C. Marcelli, viri optimi et commemorabili pietate praediti lacrimas modo vobiscum viderem, omnium Marcellorum meum pectus memoria offudit, quibus tu etiam mortuis M. Marcello conservato dignitatem suam reddidisti nobilissimamque familiam iam ad paucos redactam paene ab interitu vindicasti.

lemmas: tu verus qui praesens intueor qui mens sentio et os cerno ut quisquis bellum fortuna reliquus res publicus facio is sum salvus velis qui laus effero qui studium prosequor qui benevolens complector paries ego dius fidus ut ego video hic curia tu gratia ago gestio qui brevis tempus sum sum ille auctoritas in hic magnus suus et suus sedes equidem cum que marcellus vir bonus et commemorabilis pietas praeditus lacrima modo tu video omnis marcellus meus pectus memoria offundo qui tu etiam morior m marcellus conservo dignitas suus reddo nobilis familia iam ad paucus redigo paene ab interitus vindico


text: M. enim Marcello vobis, patres conscripti, reique publicae reddito non illius solum sed etiam meam vocem et auctoritatem vobis et rei publicae conservatam ac restitutam puto. dolebam enim, patres conscripti, et vehementer angebar, cum viderem virum talem, cum in eadem causa in qua ego fuisset, non in eadem esse fortuna, nec mihi persuadere poteram nec fas esse ducebam versari me in nostro vetere curriculo illo aemulo atque imitatore studiorum ac laborum meorum quasi quodam socio a me et comite distracto. ergo et mihi meae pristinae vitae consuetudinem, C. Caesar, interclusam aperuisti et his omnibus ad bene de re publica sperandum quasi signum aliquod sustulisti.

lemmas: m enim marcellus tu pater conscribo redeo publicus reddo non ille solus sed etiam meus voco et auctoritas tu et res publicus conservo atque restituo puto doleo enim pater conscribo et vehemens ango cum video vir talis cum in idem causa in qui ego sum non in idem sum fortuna neque ego persuadeo possum neque fas sum duco versaris ego in noster veto curriculum ille aemulo atque imitator studium atque labor meus quasi quidam socius ab ego et comes distraho ergo et ego meus pristinus vita consuetudo que caesar intercludo aperio et hic omnis ad bene de res publicus spero quasi signum aliqui tollo


text: itaque, C. Caesar, bellicae tuae laudes celebrabuntur illae quidem non solum nostris sed paene omnium gentium litteris atque linguis, neque ulla umquam aetas de tuis laudibus conticescet; sed tamen eius modi res nescio quo modo, etiam cum leguntur, obstrepi clamore militum videntur et tubarum sono. at vero cum aliquid clementer, mansuete, iuste, moderate, sapienter factum, in iracundia praesertim quae est inimica consilio, et in victoria quae natura insolens et superba est, audimus aut legimus, quo studio incendimur, non modo in gestis rebus sed etiam in fictis ut eos saepe quos numquam vidimus diligamus!

lemmas: itaque que caesar bellicus tuus laus celebro ille quidem non solus noster sed paene omnis gens littera atque lingua neque ullus umquam aetas de tuus laus conticescet sed tamen is modus res nescio quo modo etiam cum lego obstrepo clamor miles video et tubaris sonus at verus cum aliquis clemens mansuete justus modero sapienter facio in iracundia praesertim qui sum inimicus consilium et in victoria qui natura insoleo et superbus sum audio aut lego quo studium incendo non modo in gero res sed etiam in fingo ut is saepe qui numquam video diligo


text: quo quidem in bello semper de pace audiendum putavi semperque dolui non modo pacem sed etiam orationem civium pacem flagitantium repudiari. neque enim ego illa nec ulla umquam secutus sum arma civilia semperque mea consilia pacis et togae socia, non belli atque armorum fuerunt. hominem sum secutus privato officio, non publico, tantumque apud me grati animi fidelis memoria valuit ut nulla non modo cupiditate sed ne spe quidem prudens et sciens tamquam ad interitum ruerem voluntarium.

lemmas: quo quidem in bellum semper de pax audio puto semper doleo non modo pax sed etiam oratio civis pax flagito repudiaris neque enim ego ille neque ullus umquam sequor sum arma civile semper meus consilium pax et toga socio non bellum atque armus sum homo sum sequor privo officium non publicus tantus apud ego gratus animus fidelis memoria valeo ut nullus non modo cupiditas sed ne spes quidem prudens et scio tamquam ad interitus ruo voluntarius


text: sed ut, unde est orsa, in eodem terminetur oratio, maximas tibi omnes gratias agimus, C. Caesar, maiores etiam habemus. nam omnes idem sentiunt, quod ex omnium precibus et lacrimis sentire potuisti. sed quia non est omnibus stantibus necesse dicere, a me certe dici volunt, cui necesse est quodam modo, et quod fieri decet M. Marcello a te huic ordini populoque Romano et rei publicae reddito, fieri id intellego. nam laetari omnis non ut de unius solum sed ut de omnium salute sentio.

lemmas: sed ut unde sum ordior in idem termino oratio magnus tu omnis gratia ago que caesar magnus etiam habeo nam omnis idem sentio qui ex omnis prex et lacrima sentio possum sed quia non sum omnis sto necesse dico ab ego certus dico volo qui necesse sum quidam modo et qui fio decet m marcellus ab tu hic ordo populo romanus et res publicus reddo fio is intellego nam laetor omnis non ut de unus solus sed ut de omnis salus sentio


text: sed iam omnis fracta dissensio est armis, exstincta aequitate victoris: restat ut omnes unum velint qui habent aliquid non sapientiae modo sed etiam sanitatis. Nisi te, C. Caesar, salvo et in ista sententia qua cum antea tum hodie maxime usus es manente salvi esse non possumus. qua re omnes te qui haec salva esse volumus et hortamur et obsecramus ut vitae, ut saluti tuae consulas, omnesque tibi, ut pro aliis etiam loquar quod de me ipso sentio, quoniam subesse aliquid putas quod cavendum sit, non modo excubias et custodias sed etiam laterum nostrorum oppositus et corporum pollicemur.

lemmas: sed iam omnis frango dissensio sum arma exstinguo aequitas victor resto ut omnis unus volo qui habeo aliquis non sapientia modo sed etiam sanitas nisus tu que caesar salvo et in iste sententia qui cum antea tum hodie magnus utor sum maneo salvus sum non possum qui res omnis tu qui hic salvo sum volo et horto et obsecro ut vita ut salus tuus consulo omnes tu ut pro alius etiam loquor qui de ego ipse sentio quoniam subsum aliquis puto qui caveo sum non modo excubiae et custodio sed etiam latus noster oppono et corpus polliceo