type: header

title: Pro Q. Ligario

wing: latin

grain: passage

license: CC BY 4.0 (estate-derived fields); included text keeps its per-record source license

attribution_rule: Reuse requires the attribution line above (CC BY 4.0). Text records carry their own license_id; only open-display licenses appear in this file.

licensed_material_note: Licensed lexica and citation-only authorities are excluded from bulk dumps by construction — cite the authority, never reprint it.

source: production D1


type: passage

text: mihi vero, Caesar, tua in me maxima merita tanta certe non viderentur, si me ut sceleratum a te conservatum putarem. quo modo autem tu de re publica bene meritus esses, cum tot sceleratos incolumi dignitate esse voluisses? secessionem tu illam existimavisti, Caesar, initio, non bellum, nec hostile odium, sed civile discidium, utrisque cupientibus rem publicam salvam, sed partim consiliis, partim studiis a communi utilitate aberrantibus. principum dignitas erat paene par, non par fortasse eorum qui sequebantur; causa tum dubia, quod erat aliquid in utraque parte quod probari posset; nunc melior ea iudicanda est quam etiam di adiuverunt. cognita vero clementia tua quis non eam victoriam probet in qua occiderit nemo nisi armatus?

lemmas: ego verus caesar tuus in ego maximus mereo tantus certus non video si ego ut scelero ab tu conservo puto quo modo autem tu de res publicus bene mereor sum cum tot scelero incolumis dignitas sum volo secessio tu ille existimo caesar initium non bellum neque hostilis odium sed civilis discidium uterque cupio res publicus salvus sed pars consilium pars studium ab communis utilitas aberro princeps dignitas sum paene par non par fortasse is qui sequor causa tum dubius qui sum aliquis in uter pars qui probaris possum nunc bonus is judico sum quam etiam deus adjuvo cognosco verus clemens tuus quis non is victoria probo in qui occido nemo nisi armo


text: quid? cum ista res nihil commovisset eius animum ad quem veneratis, languidiore, credo, studio in causa fuistis; tantum modo in praesidiis eratis, animi vero a causa abhorrebant: an, ut fit in civilibus bellis—nec in vobis magis quam in reliquis; omnes enim vincendi studio tenebamur. pacis equidem semper auctor fui, sed tum sero; erat enim amentis, cum aciem videres, pacem cogitare. omnes, inquam, vincere volebamus; tu certe praecipue, qui in eum locum venisses ubi tibi esset pereundum, nisi vicisses. quamquam, ut nunc se res habet, non dubito quin hanc salutem anteponas illi victoriae.

lemmas: quis cum iste res nihil commoveo is animus ad qui venio languidus credo studium in causa sum tantus modo in praesidium sum animus verus ab causa abhorreo an ut fio in civilis bellum neque in tu magis quam in reliquus omnis enim vinco studium teneo pax equidem semper auctor sum sed tum serus sum enim amens cum acies video pax cogito omnis inquam vinco volo tu certus praecipuus qui in is locus venio ubi tu sum pereo nisi vinco quamquam ut nunc sui res habeo non dubito quin hic salus antepono ille victoria


text: tertium tempus quod post adventum Vari in Africa restitit, si est criminosum, necessitatis crimen est, non voluntatis. an ille, si potuisset illinc ullo modo evadere, Vticae quam Romae, cum P. Attio quam cum concordissimis fratribus, cum alienis esse quam cum suis maluisset? cum ipsa legatio plena desideri ac sollicitudinis fuisset propter incredibilem quendam fratrum amorem, hic aequo animo esse potuit belli discidio distractus a fratribus?

lemmas: tertius tempus qui post advenio varis in africanus resto si sum criminosus necessitas crimen sum non voluntas an ille si possum illinc ullus modo evado vticae quam roma cum p attius quam cum concordissimis frater cum alienus sum quam cum suus malo cum ipse legatio plenus desideo atque sollicitudo sum propter incredibilis quidam frater amor hic aequus animus sum possum bellum discidium distraho ab frater


text: sed hoc quaero: quis putat esse crimen fuisse in Africa? nempe is qui et ipse in eadem provincia esse voluit et prohibitum se a Ligario queritur, et certe contra ipsum Caesarem est congressus armatus. quid enim, Tubero, tuus ille destrictus in acie Pharsalica gladius agebat? cuius latus ille mucro petebat? qui sensus erat armorum tuorum? quae tua mens, oculi, manus, ardor animi? quid cupiebas, quid optabas? nimis urgeo; commoveri videtur adulescens.

lemmas: sed hic quaero quis puto sum crimen sum in africanus nempe is qui et ipse in idem provincia sum volo et prohibeo sui ab ligarius queror et certus contra ipse caesaris sum congredior armo quis enim tubero tuus ille destringo in acies pharsalicus gladius ago qui latus ille mucro peto qui sensus sum armus tuus qui tuus mens oculus manus ardor animus quis cupio quis opto nimis urgeo commoveo video adulescens


text: quid de fratribus dicam? noli, Caesar, putare de unius capite nos agere: aut tres Ligarii retinendi in civitate sunt aut tres ex civitate exterminandi. quodvis exsilium his est optatius quam patria, quam domus, quam di penates, illo uno exsulante. si fraterne, si pie, si cum dolore faciunt, moveant te horum lacrimae, moveat pietas, moveat germanitas; valeat tua vox illa quae vicit. te enim dicere audiebamus nos omnis adversarios putare, nisi qui nobiscum essent; te omnis qui contra te non essent tuos. videsne igitur hunc splendorem omnem, hanc Brocchorum domum, hunc L. Marcium, C. Caesetium, L. Corfidium, hos omnis equites Romanos qui adsunt veste mutata, non solum notos tibi verum etiam probatos viros. atque his irascebamur, hos requirebamus, his non nulli etiam minabantur. conserva igitur tuis suos ut, quem ad modum cetera quae dicta sunt a te, sic hoc verissimum reperiatur.

lemmas: quis de frater dico nolo caesar puto de unus caput nos ago aut tres ligarius retineo in civitas sum aut tres ex civitas extermino quivis exsilium hic sum opto quam patria quam domus quam deus penates ille unus exsulo si fraternus si pius si cum dolor facio moveo tu hic lacrima moveo pietas moveo germanitas valeo tuus vox ille qui vinco tu enim dico audio nos omnis adversarius puto nisi qui nos sum tu omnis qui contra tu non sum tuus video igitur hic splendor omnis hic brocchus domus hic l marcius que caesetius l corfidius hic omnis eques romanus qui adsum vestis muto non solus nosco tu verus etiam probo vir atque hic irasco hic requiro hic non nullus etiam mino conservo igitur tuus suus ut qui ad modus ceterus qui dictum sum ab tu sic hic verus reperio


text: fac igitur, quod de homine nobilissimo et clarissimo fecisti nuper in curia, nunc idem in foro de optimis et huic omni frequentiae probatissimis fratribus. ut concessisti illum senatui, sic da hunc populo, cuius voluntatem carissimam semper habuisti, et, si ille dies tibi gloriosissimus, populo Romano gratissimus fuit, noli, obsecro, dubitare, C. Caesar, similem illi gloriae laudem quam saepissime quaerere. nihil est tam populare quam bonitas, nulla de virtutibus tuis plurimis nec admirabilior nec gratior misericordia est.

lemmas: facio igitur qui de homo nobilis et clarus facio nuper in curia nunc idem in forum de bonus et hic omnis frequentia probo frater ut concedo ille senatus sic do hic populus qui voluntas carus semper habeo et si ille dies tu gloriosus populus romanus gratus sum nolo obsecro dubitaris que caesar similis ille gloria laus quam saepis quaero nihil sum tam popularis quam bonitas nullus de virtus tuus multus neque admirabilis neque gratus misericordia sum


text: an sperandi de Ligario causa non erit, cum mihi apud te locus sit etiam pro altero deprecandi? quamquam nec in hac oratione spes est posita causae nec in eorum studiis qui a te pro Ligario petunt tui necessarii. vidi enim et cognovi quid maxime spectares, cum pro alicuius salute multi laborarent: causas apud te rogantium gratiosiores esse quam voltus, neque te spectare quam tuus esset necessarius is qui te oraret, sed quam illius pro quo laboraret. itaque tribuis tu quidem tuis ita multa ut mihi beatiores illi videantur interdum qui tua liberalitate fruantur quam tu ipse qui illis tam multa concedas; sed video tamen apud te, ut dixi, causas valere plus quam preces, ab eisque te moveri maxime quorum iustissimum videas dolorem in petendo.

lemmas: an spero de ligarius causa non sum cum ego apud tu locus sum etiam pro alter deprecor quamquam neque in hic oratio spes sum pono causa neque in is studium qui ab tu pro ligarius peto tuus necessarius video enim et cognosco quis magnus spectaris cum pro aliquis salus multus laboro causa apud tu rogo gratiosus sum quam vultus neque tu specto quam tuus sum necessarius is qui tu oro sed quam ille pro quo laboro itaque tribuo tu quidem tuus ita multus ut ego beatus ille video interdum qui tuus liberalitas fruor quam tu ipse qui ille tam multus concedo sed video tamen apud tu ut dico causa valeo multus quam prex ab is tu moveo magnus qui iustus video dolor in peto


text: Tuberonis sors coniecta est ex senatus consulto, cum ipse non adesset, morbo etiam impediretur: statuerat excusari. haec ego novi propter omnis necessitudines quae mihi sunt cum L. Tuberone: domi una eruditi, militiae contubernales, post adfines, in omni vita familiares; magnum etiam vinculum quod isdem studiis semper usi sumus. scio Tuberonem domi manere voluisse: sed ita quidam agebant, ita rei publicae sanctissimum nomen opponebant ut, etiam si aliter sentiret, virorum tamen ipsorum pondus sustinere non posset.

lemmas: tubero sors conicio sum ex senatus consultum cum ipse non adsum morbus etiam impedio statuo excusaris hic ego nosco propter omnis necessitudo qui ego sum cum l tubero domus unus erudio militia contubernal post affinis in omnis vito familiaris magnus etiam vinculis qui idem studium semper utor sum scio tubero domus maneo volo sed ita quidam ago ita res publicus sancio nomen oppono ut etiam si aliter sentio vir tamen ipse pondus sustineo non possum


text: haec admirabilia, sed prodigi simile est quod dicam. non habet eam vim ista accusatio ut Q. Ligarius condemnetur, sed ut necetur. hoc egit civis Romanus ante te nemo: externi sunt isti mores aut levium Graecorum aut immanium barbarorum. nam quid agis aliud? ut Romae ne sit, ut domo careat, ne cum optimis fratribus, ne cum hoc T. Broccho avunculo, ne cum eius filio consobrino suo, ne nobiscum vivat, ne sit in patria? num est, num potest magis carere his omnibus quam caret? Italia prohibetur, exsulat. non tu hunc ergo patria privare, qua caret, sed vita vis.

lemmas: hic admirabilis sed prodigo similis sum qui dico non habeo is vis iste accusatio ut q ligarius condemno sed ut neco hic ago civis romanus ante tu nemo externus sum iste mos aut levis graecum aut immanis barbarus nam quis ago alius ut roma ne sum ut domus careo ne cum bonus frater ne cum hic t brocchus avunculus ne cum is filius consobrinus suus ne nos vivo ne sum in patria num sum num possum magis careo hic omnis quam careo italia prohibeo exsulo non tu hic ergo patria privaris qui careo sed vito volo


text: itaque num tibi videor in causa Ligari esse occupatus, num de eius facto dicere? quicquid dixi, ad unam summam referri volo vel humanitatis vel clementiae vel misericordiae.

lemmas: itaque num tu video in causa ligaris sum occupo num de is facio dico quisquis dico ad unus summa refero volo vel humanitas vel clementia vel misericordia


text: sed ierit ad bellum, dissenserit non a te solum verum etiam a fratribus: hi te orant tui. equidem, cum tuis omnibus negotiis interessem, memoria teneo qualis T. Ligarius quaestor urbanus fuerit erga te et dignitatem tuam. sed parum est me hoc meminisse: spero etiam te qui oblivisci nihil soles nisi iniurias—cum hoc est animi, tum etiam ingeni tui—te aliquid de huius illo quaestorio officio, etiam de aliis quibusdam quaestoribus reminiscentem recordari.

lemmas: sed eo ad bellum dissentio non ab tu solus verus etiam ab frater hic tu oro tuus equidem cum tuus omnis negotium intersum memoria teneo qualis t ligarius quaestor urbanus sum erga tu et dignitas tuus sed parum sum ego hic memini spero etiam tu qui obliviscor nihil soleo nisi injuria cum hic sum animus tum etiam ingenium tuus tu aliquis de hic ille quaestorius officium etiam de alius quidam quaestor reminisco recordaris


text: homines enim ad deos nulla re propius accedunt quam salutem hominibus dando. nihil habet nec fortuna tua maius quam ut possis, nec natura melius quam ut velis servare quam plurimos. longiorem orationem causa forsitan postulet, tua certe natura breviorem. qua re cum utilius esse arbitrer te ipsum quam aut me aut quemquam loqui tecum, finem iam faciam: tantum te admonebo, si illi absenti salutem dederis, praesentibus te his daturum.

lemmas: homo enim ad deus nullus res propius accedo quam salus homo do nihil habeo neque fortuna tuus magnus quam ut possum neque natura bonus quam ut velis servaris quam multus longus oratio causa forsitan postulo tuus certus natura brevis qui res cum utilis sum arbitror tu ipse quam aut ego aut quisquam loquor tu finis iam facio tantus tu admoneo si ille absum salus do praesens tu hic do


text: si in tanta tua fortuna lenitas tanta non esset, quam tu per te, per te, inquam, obtines—intellego quid loquar—, acerbissimo luctu redundaret ista victoria. quam multi enim essent de victoribus qui te crudelem esse vellent, cum etiam de victis reperiantur! quam multi qui cum a te ignosci nemini vellent, impedirent clementiam tuam, cum hi quibus ipsis ignovisti nolint te esse in alios misericordem!

lemmas: si in tantus tuus fortuna lenio tantus non sum quam tu per tu per tu inquam obtineo intellego quis loquor acerbus luctus redundo iste victoria quam multus enim sum de victor qui tu crudelis sum volo cum etiam de vinco reperio quam multus qui cum ab tu ignosco nemo volo impedio clementia tuus cum hic qui ipse ignosco nolo tu sum in alius misericordem


text: suscepto bello, Caesar, gesto etiam ex parte magna, nulla vi coactus, iudicio ac voluntate ad ea arma profectus sum quae erant sumpta contra te. apud quem igitur hoc dico? nempe apud eum qui, cum hoc sciret, tamen me, ante quam vidit, rei publicae reddidit; qui ad me ex Aegypto litteras misit ut essem idem qui fuissem; qui me, cum ipse imperator in toto imperio populi Romani unus esset, esse alterum passus est; a quo hoc ipso C. Pansa mihi hunc nuntium perferente concessos fascis laureatos tenui quoad tenendos putavi; qui mihi tum denique salutem se putavit dare, si eam nullis spoliatam ornamentis dedisset.

lemmas: suscepto bellum caesar gero etiam ex pars magnus nullus vis cogo iudicium atque voluntas ad is arma proficiscor sum qui sum sumo contra tu apud qui igitur hic dico nempe apud is qui cum hic scio tamen ego ante quam video res publicus reddo qui ad ego ex aegyptus littera mitto ut sum idem qui sum qui ego cum ipse imperator in totus imperium populus romanus unus sum sum alter patior sum ab quo hic ipse que pansa ego hic nuntius perfero concedo fascis laureatus tenuis quoad teneo puto qui ego tum denique salus sui puto do si is nullus spolio ornamentum do


text: liceat esse miseros—quamquam hoc victore esse non possumus; sed non loquor de nobis, de illis loquor qui occiderunt—fuerint cupidi, fuerint irati, fuerint pertinaces: sceleris vero crimine, furoris, parricidi liceat Cn. Pompeio mortuo, liceat multis aliis carere. quando hoc ex te quisquam, Caesar, audivit, aut tua quid aliud arma voluerunt nisi a te contumeliam propulsare? quid egit tuus invictus exercitus nisi uti suum ius tueretur et dignitatem tuam? quid? tu, cum pacem esse cupiebas, idne agebas ut tibi cum sceleratis an ut cum bonis civibus conveniret?

lemmas: licet sum miser quamquam hic victor sum non possum sed non loquor de nos de ille loquor qui occido sum cupidus sum irascor sum pertinax scelus verus crimen furor parricidium licet cn pompejus mortuus licet multus alius careo quando hic ex tu quisquam caesar audio aut tuus quis alius arma volo nisi ab tu contumelia propulsaris quis ago tuus invictus exercitus nisi uti suus ius tueor et dignitas tuus quis tu cum pax sum cupio is ago ut tu cum scelero an ut cum bonus civis convenio


text: quod si penitus perspicere posses concordiam Ligariorum, omnis fratres tecum iudicares fuisse. an potest quisquam dubitare quin, si Q. Ligarius in Italia esse potuisset, in eadem sententia futurus fuerit in qua fratres fuerunt? quis est qui horum consensum conspirantem et paene conflatum in hac prope aequalitate fraterna noverit qui hoc non sentiat, quidvis prius futurum fuisse quam ut hi fratres diversas sententias fortunasque sequerentur? voluntate igitur omnes tecum fuerunt: tempestate abreptus est unus qui, si consilio id fecisset, esset eorum similis quos tu tamen salvos esse voluisti.

lemmas: qui si penitus perspicio possum concordia ligarius omnis frater tu iudicaris sum an possum quisquam dubitaris quin si q ligarius in italia sum possum in idem sententia sum sum in qui frater sum quis sum qui hic consensus conspiro et paene conflo in hic prope aequalitas fraternus nosco qui hic non sentio quivis prior sum sum quam ut hic frater diverto sententia fortuno sequor voluntas igitur omnis tu sum tempestas arrepo sum unus qui si consilium is facio sum is similis qui tu tamen salvus sum volo


text: nullum igitur habes, Caesar, adhuc in Q. Ligario signum alienae a te voluntatis; cuius ego causam animadverte, quaeso, qua fide defendam: prodo meam. O clementiam admirabilem atque omnium laude, praedicatione, litteris monumentisque decorandam! M. Cicero apud te defendit alium in ea voluntate non fuisse in qua se ipsum confitetur fuisse, nec tuas tacitas cogitationes extimescit nec quid tibi de alio audienti de se occurrat reformidat. vide quam non reformidem; vide quanta lux liberalitatis et sapientiae tuae mihi apud te dicenti oboriatur: quantum potero voce contendam ut hoc populus Romanus exaudiat.

lemmas: nullus igitur habeo caesar adhuc in q ligarius signum alienus ab tu voluntas qui ego causa animadverto quaeso qui fides defendo prodo meus o clementia admirabilis atque omnis laus praedicatio littera monumentum decoro m cicero apud tu defendo alius in is voluntas non sum in qui sui ipse confiteor sum neque tuus taceo cogitatio extimesco neque quis tu de alius audio de sui occurro reformido video quam non reformido video quantus lux liberalitas et sapientia tuus ego apud tu dico oborior quantus possum vox contendo ut hic populus romanus exaudio


text: Q. enim Ligarius, cum esset nulla belli suspicio, legatus in Africam C. Considio profectus est, qua in legatione et civibus et sociis ita se probavit ut decedens Considius provincia satis facere hominibus non posset, si quemquam alium provinciae praefecisset. itaque Ligarius, cum diu recusans nihil profecisset, provinciam accepit invitus; cui sic praefuit in pace ut et civibus et sociis gratissima esset eius integritas et fides.

lemmas: q enim ligarius cum sum nullus bellum suspicio legatus in africa que considius proficiscor sum qui in legatio et civis et socius ita sui probo ut decedo considius provincia satis facio homo non possum si quisquam alius provincia praeficio itaque ligarius cum diu recuso nihil proficio provincia accipio invitus qui sic praesum in pax ut et civis et socius gratus sum is integritas et fides


text: itaque Ligarius, qui omne tale negotium fugeret, paulum adventu Vari conquievit. adhuc, C. Caesar, Q. Ligarius omni culpa vacat. domo est egressus non modo nullum ad bellum sed ne ad minimam quidem suspicionem belli; legatus in pace profectus in provincia pacatissima ita se gessit ut ei pacem esse expediret. profectio certe animum tuum non debet offendere: num igitur remansio? multo minus. nam profectio voluntatem habuit non turpem, remansio necessitatem etiam honestam. ergo haec duo tempora carent crimine: unum cum est legatus profectus, alterum cum efflagitatus a provincia praepositus Africae est.

lemmas: itaque ligarius qui omnis talis negotium fugio paulus advenio varis conquiesco adhuc que caesar q ligarius omnis culpa vaco domus sum egredior non modo nullus ad bellum sed ne ad minimus quidem suspicio bellum legatus in pax proficiscor in provincia pacatissima ita sui gero ut is pax sum expedio profectio certus animus tuus non debeo offendo num igitur remansio multus paruus nam profectio voluntas habeo non turpis remansio necessitas etiam honestus ergo hic duo tempus careo crimen unus cum sum legatus proficiscor alter cum efflagito ab provincia praepono africa sum


text: hic igitur T. Ligarius, qui tum nihil egit aliud—neque enim haec divinabat—nisi ut tui se studiosum et bonum virum iudicares, nunc a te supplex fratris salutem petit. quam huius admonitus officio cum utrisque his dederis, tris fratres optimos et integerrimos non solum sibi ipsos neque his tot talibus viris neque nobis necessariis tuis sed etiam rei publicae condonaveris.

lemmas: hic igitur t ligarius qui tum nihil ago alius neque enim hic divino nisi ut tuus sui studiosus et bonus vir iudicaris nunc ab tu supplex frater salus peto quam hic admonitus officium cum uterque hic do tres frater bonus et integer non solus sui ipse neque hic tot talis vis neque nos necessarius tuus sed etiam res publicus condono


text: sed, ut omittam communem causam, veniamus ad nostram. utrum tandem existimas facilius fuisse, Tubero, Ligario ex Africa exire an vobis in Africam non venire? poteramusne, inquies, cum senatus censuisset? si me consulis, nullo modo; sed tamen Ligarium senatus idem legaverat. atque ille eo tempore paruit cum parere senatui necesse erat; vos tum paruistis cum paruit nemo qui noluit. reprehendo igitur? minime vero. neque enim licuit aliter vestro generi, nomini, familiae, disciplinae. sed hoc non concedo ut, quibus rebus gloriemini in vobis, easdem in aliis reprehendatis.

lemmas: sed ut omitto communis causa venio ad noster utrum tandem existimo facilis sum tubero ligarius ex africanus exeo an tu in africa non venio possum inquam cum senatus censeo si ego consul nullus modo sed tamen ligarius senatus idem lego atque ille is tempus pareo cum pareo senatus necesse sum tu tum pareo cum pareo nemo qui nolo reprehendo igitur paruus verus neque enim licet aliter vester gener nomen familia disciplina sed hic non concedo ut qui res glorior in tu idem in alius reprehendo


text: sed vide, quaeso, Caesar, constantiam ornatissimi viri L. Tuberonis, quam ego, quamvis ipse probarem, ut probo, tamen non commemorarem, nisi a te cognovissem in primis eam virtutem solere laudari. quae fuit igitur umquam in ullo homine tanta constantia? Constantiam dico; nescio an melius patientiam possim dicere. quotus enim istud quisque fecisset ut, a quibus partibus in dissensione civili non esset receptus, essetque etiam cum crudelitate reiectus, ad eas ipsas partis rediret? Magni cuiusdam animi atque eius viri quem de suscepta causa propositaque sententia nulla contumelia, nulla vis, nullum periculum posset depellere.

lemmas: sed video quaeso caesar constantia orno vir l tubero quam ego quivis ipse probaris ut probo tamen non commemoraris nisi ab tu cognosco in primus is virtus soleo laudo qui sum igitur umquam in ullus homo tantus constantia constantia dico nescio an bonus patientia possum dico quotus enim iste quisque facio ut ab qui pars in dissensio civilis non sum recipio edo etiam cum crudelitas rejectus ad is ipse pars redeo magnus quidam animus atque is vir qui de suscipio causa propono sententia nullus contumelia nullus volo nullus periculum possum depello


text: bellum subito exarsit, quod qui erant in Africa ante audierunt geri quam parari. quo audito partim cupiditate inconsiderata, partim caeco quodam timore primo salutis, post etiam studi sui quaerebant aliquem ducem, cum Ligarius domum spectans, ad suos redire cupiens, nullo se implicari negotio passus est. interim P. Attius Varus, qui tum praetor Africam obtinuerat, Vticam venit. ad eum statim concursum est. atque ille non mediocri cupiditate adripuit imperium, si illud imperium esse potuit quod ad privatum clamore multitudinis imperitae, nullo publico consilio deferebatur.

lemmas: bellum subeo exardeo qui qui sum in africanus ante audio gero quam paro quo audio pars cupiditas inconsideratus pars caecus quidam timor primus salus post etiam studium suus quaero aliquis dux cum ligarius domus specto ad suus redeo cupio nullus sui implicaris negotium patior sum interim p attius varus qui tum praetor africa obtineo vticam venio ad is statim concurro sum atque ille non mediocris cupiditas adrapio imperium si ille imperium sum possum qui ad privo clamor multitudo imperitus nullus publicus consilium defero


text: novum crimen, C. Caesar, et ante hunc diem non auditum propinquus meus ad te Q. Tubero detulit, Q. Ligarium in Africa fuisse, idque C. Pansa, praestanti vir ingenio, fretus fortasse familiaritate ea quae est ei tecum ausus est confiteri. itaque quo me vertam nescio. paratus enim veneram, cum tu id neque per te scires neque audire aliunde potuisses, ut ignoratione tua ad hominis miseri salutem abuterer. sed quoniam diligentia inimici investigatum est quod latebat, confitendum est, opinor, praesertim cum meus necessarius Pansa fecerit ut id integrum iam non esset, omissaque controversia omnis oratio ad misericordiam tuam conferenda est, qua plurimi sunt conservati, cum a te non liberationem culpae, sed errati veniam impetravissent.

lemmas: novus crimen que caesar et ante hic dies non audio propinquus meus ad tu q tubero defero q ligarius in africanus sum is que pansa praesto vir ingenium fretus fortasse familiaritas is qui sum is tu audeo sum confiteor itaque quo ego verto nescio paro enim venio cum tu is neque per tu scio neque audio aliunde possum ut ignoratio tuus ad homo miser salus abutor sed quoniam diligentia inimicus investigo sum qui lateo confiteor sum opinor praesertim cum meus necessarius pansa facio ut is integer iam non sum omitto controversia omnis oratio ad misericordia tuus confero sum qui plurimus sum conservo cum ab tu non liberatio culpa sed erro venio impetro


text: ac primus aditus et postulatio Tuberonis haec, ut opinor, fuit, velle se de Q. Ligari scelere dicere. non dubito quin admiratus sis, vel quod nullo de alio quisquam, vel quod is qui in eadem causa fuisset, vel quidnam novi sceleris adferret. scelus tu illud vocas, Tubero? cur? isto enim nomine illa adhuc causa caruit. Alii errorem appellant, alii timorem; qui durius, spem, cupiditatem, odium, pertinaciam; qui gravissime, temeritatem: scelus praeter te adhuc nemo. ac mihi quidem, si proprium et verum nomen nostri mali quaeritur, fatalis quaedam calamitas incidisse videtur et improvidas hominum mentis occupavisse, ut nemo mirari debeat humana consilia divina necessitate esse superata.

lemmas: atque primus aditus et postulatio tubero hic ut opinor sum volo sui de q ligaris scelus dico non dubito quin admiror sum vel qui nullus de alius quisquam vel qui is qui in idem causa sum vel quisnam nosco scelus affero scelus tu ille voco tubero cur iste enim nomen ille adhuc causa careo alius error appello alius timor qui durus spes cupiditas odium pertinacia qui gravis temeritas scelus praeter tu adhuc nemo atque ego quidem si proprius et verus nomen noster malus quaero fatal quidam calamitas incido video et improvidus homo mens occupo ut nemo miror debeo humanus consilium divino necessitas sum supero


text: at istud ne apud eum quidem dictatorem qui omnis quos oderat morte multabat quisquam egit isto modo. ipse iubebat occidi nullo postulante, praemiis invitabat; quae tamen crudelitas ab hoc eodem aliquot annis post quem tu nunc crudelem esse vis vindicata est. ego vero istud non postulo inquies. ita me hercule existimo, Tubero. Novi enim te, novi patrem, novi domum nomenque vestrum; studia generis ac familiae vestrae virtutis, humanitatis, doctrinae, plurimarum artium atque optimarum nota mihi sunt.

lemmas: at iste ne apud is quidem dictator qui omnis qui odi mors multo quisquam ago iste modo ipse jubeo occido nullus postulo praemium invito qui tamen crudelitas ab hic idem aliquot annus post qui tu nunc crudelis sum volo vindico sum ego verus iste non postulo inquam ita ego herculis existimo tubero novius enim tu nosco pater nosco domus nomen vester studium genus atque familia vester virtus humanitas doctrina plurimaris ars atque optimaris nosco ego sum


text: sed quoquo modo se illud habet, haec querela, Tubero, vestra quid valet? recepti in provinciam non sumus. quid, si essetis? Caesarine eam tradituri fuistis an contra Caesarem retenturi? vide quid licentiae, Caesar, nobis tua liberalitas det vel potius audaciae. si responderit Tubero, Africam, quo senatus eum sorsque miserat, tibi patrem suum traditurum fuisse, non dubitabo apud ipsum te cuius id eum facere interfuit gravissimis verbis eius consilium reprehendere. non enim, si tibi ea res grata fuisset, esset etiam approbata.

lemmas: sed quisquis modo sui ille habeo hic querela tubero vester quis valeo recipio in provincia non sum quis si edo caesarinus is trado sum an contra caesaris retendo video quis licentia caesar nos tuus liberalitas do vel potis audacia si respondeo tubero africa quo senatus is sors mitto tu pater suus trado sum non dubito apud ipse tu qui is is facio intersum gravis verbum is consilium reprehendo non enim si tu is res gratus sum sum etiam approbo


text: cessit auctoritati amplissimi viri vel potius paruit: una est profectus cum eis quorum erat una causa. tardius iter fecit; itaque in Africam venit iam occupatam. hinc in Ligarium crimen oritur vel ira potius. nam si crimen est voluisse, non minus magnum est vos Africam, arcem omnium provinciarum, natam ad bellum contra hanc urbem gerendum, obtinere voluisse quam aliquem se maluisse. atque is tamen aliquis Ligarius non fuit: Varus imperium se habere dicebat; fascis certe habebat.

lemmas: cedo auctoritas amplus vir vel potis pareo unus sum proficiscor cum is qui sum unus causa tardus iter facio itaque in africa venio iam occupo hinc in ligarius crimen orior vel ira potis nam si crimen sum volo non paruus magnus sum tu africa arx omnis provinciaris nata ad bellum contra hic urbs gero obtineo volo quam aliquis sui malo atque is tamen aliquis ligarius non sum varus imperium sui habeo dico fascis certus habeo


text: ad me revertar. isdem in armis fui. quid autem aliud egimus, Tubero, nisi ut quod hic potest nos possemus? quorum igitur impunitas, Caesar, tuae clementiae laus est, eorum ipsorum ad crudelitatem te acuet oratio? atque in hac causa non nihil equidem, Tubero, etiam tuam, sed multo magis patris tui prudentiam desidero, quod homo cum ingenio tum etiam doctrina excellens genus hoc causae quod esset non viderit. nam si vidisset, quovis profecto quam isto modo a te agi maluisset. arguis fatentem. non est satis: accusas eum qui causam habet aut, ut ego dico, meliorem quam tu aut, ut tu vis, parem.

lemmas: ad ego revorto idem in arma sum quis autem alius ago tubero nisi ut qui hic possum nos possum qui igitur impunis caesar tuus clementia laus sum is ipse ad crudelitas tu acuo oratio atque in hic causa non nihil equidem tubero etiam tuus sed multus magis pater tuus prudentia desidero qui homo cum ingenium tum etiam doctrina excello genus hic causa qui sum non video nam si video quovis profecto quam iste modo ab tu ago malo arguo fateor non sum satis accuso is qui causa habeo aut ut ego dico bonus quam tu aut ut tu volo par


text: quo modo id tulistis? acceptae iniuriae querelam ad quem detulistis? nempe ad eum cuius auctoritatem secuti in societatem belli veneratis. quod si Caesaris causa in provinciam veniebatis, ad eum profecto exclusi provincia venissetis. venistis ad Pompeium. quae est ergo apud Caesarem querela, cum eum accusetis a quo queramini prohibitos vos contra Caesarem gerere bellum? atque in hoc quidem vel cum mendacio, si voltis, gloriemini per me licet, vos provinciam fuisse Caesari tradituros. etiam si a Varo et a quibusdam aliis prohibiti estis, ego tamen confitebor culpam esse Ligari qui vos tantae laudis occasione privarit.

lemmas: quo modo is fero accipio iniuria querela ad qui defero nempe ad is qui auctoritas sequor in societas bellum venio qui si caesar causa in provincia venio ad is profecto excludo provincia venio venio ad pompejus qui sum ergo apud caesaris querela cum is accuso ab quo queror prohibeo tu contra caesaris gero bellum atque in hic quidem vel cum mendacium si volo glorior per ego licet tu provincia sum caesaris trado etiam si ab varus et ab quidam alius prohibeo sum ego tamen confiteor culpa sum ligaris qui tu tantus laus occasio privo


text: causas, Caesar, egi multas equidem tecum, dum te in foro tenuit ratio honorum tuorum, certe numquam hoc modo: ignoscite, iudices; erravit, lapsus est, non putavit; si umquam posthac. ad parentem sic agi solet, ad iudices: non fecit, non cogitavit; falsi testes, fictum crimen. dic te, Caesar, de facto Ligari iudicem esse; quibus in praesidiis fuerit quaere: taceo, ne haec quidem conligo, quae fortasse valerent etiam apud iudicem: legatus ante bellum profectus, relictus in pace, bello oppressus, in eo ipso non acerbus, totus animo et studio tuus. ad iudicem sic, sed ego apud parentem loquor: erravi, temere feci, paenitet; ad clementiam tuam confugio, delicti veniam peto, ut ignoscatur oro. si nemo impetravit, adroganter: si plurimi, tu idem fer opem qui spem dedisti.

lemmas: causa caesar ago multus equidem tu dum tu in forum teneo ratio honor tuus certus numquam hic modo ignosco iudex erro labor sum non puto si umquam posthac ad parens sic ago soleo ad iudex non facio non cogito fallo testis fingo crimen dico tu caesar de facio ligaris judico sum qui in praesidium sum quaero taceo ne hic quidem conligo qui fortasse valeo etiam apud judico legatus ante bellum proficiscor relinquo in pax bellum opprimo in is ipse non acerbus totus animus et studium tuus ad judico sic sed ego apud parens loquor erro temere facio paeniteo ad clementia tuus confugio delictum venio peto ut ignosco oro si nemo impetro arroganter si plurimus tu idem fero ops qui spes do


text: in Q. Ligario conservando multis tu quidem gratum facies necessariis tuis, sed hoc, quaeso, considera, quod soles. possum fortissimos viros, Sabinos, tibi probatissimos, totumque agrum Sabinum, florem Italiae ac robur rei publicae, proponere. Nosti optime homines. animadverte horum omnium maestitiam et dolorem; huius T. Brocchi de quo non dubito quid existimes lacrimas squaloremque ipsius et fili vides.

lemmas: in q ligarius conservo multus tu quidem gratus facies necessarius tuus sed hic quaeso considero qui soleo possum fortis vir sabini tu probo totus ager sabinus flos italia atque robur res publicus propono nostius optume homo animadverto hic omnis maestitia et dolor hic t brocchus de quo non dubito quis existimo lacrima squalor ipse et filis video


text: si, cum hoc domi faceremus, quod et fecimus et, ut spero, non frustra fecimus, tu repente inruisses et clamare coepisses C. Caesar, cave credas, cave ignoscas, cave te fratrum pro fratris salute obsecrantium misereat, nonne omnem humanitatem exuisses? quanto hoc durius, quod nos domi petimus, id a te in foro oppugnari et in tali miseria multorum perfugium misericordiae tolli? dicam plane, Caesar, quod sentio.

lemmas: si cum hic domus facio qui et facio et ut spero non frustra facio tu repens inruo et clamo coepio que caesar caveo credo caveo ignosco caveo tu frater pro frater salus obsecro misereo nonne omnis humanitas exuo quantus hic durus qui nos domus peto is ab tu in forum oppugnaris et in talis miseria multus perfugium misericordia tollo dico planus caesar qui sentio


text: itaque certo scio vos non petere sanguinem, sed parum attenditis. res enim eo spectat ut ea poena in qua adhuc Q. Ligarius sit non videamini esse contenti. quae est igitur alia praeter mortem? si enim est in exsilio, sicuti est, quid amplius postulatis? an, ne ignoscatur? hoc vero multo acerbius multoque durius. quodne nos petimus precibus ac lacrimis, strati ad pedes, non tam nostrae causae fidentes quam huius humanitati, id ne impetremus pugnabis, et in nostrum fletum inrumpes, et nos iacentis ad pedes supplicum voce prohibebis?

lemmas: itaque certus scio tu non peto sanguis sed parum attendo res enim is specto ut is poena in qui adhuc q ligarius sum non video sum contendo qui sum igitur alius praeter mors si enim sum in exsilium sicut sum quis amplus postulo an ne ignosco hic verus multus acerbus multus durus qui nos peto prex atque lacrima sterno ad pes non tam noster causa fido quam hic humanitas is ne impetro pugno et in nos fletus irrumpo et nos iaceo ad pes supplex vox prohibeo


text: sed iam hoc totum omitto, non ultra offendam tuas patientissimas auris quam ne Tubero quod numquam cogitavit facturus fuisse videatur. veniebatis igitur in provinciam, unam ex omnibus huic victoriae maxime infensam, in qua rex potentissimus inimicus huic causae, aliena voluntas conventus firmi atque magni. quaero: quid facturi fuistis? quamquam quid facturi fueritis dubitem, cum videam quid feceritis? prohibiti estis in provincia vestra pedem ponere et prohibiti summa cum iniuria.

lemmas: sed iam hic totus omitto non ultra offendo tuus patior auris quam ne tubero qui numquam cogito facio sum video venio igitur in provincia unus ex omnis hic victoria magnus infensus in qui rex potens inimicus hic causa alienus voluntas convenio firmus atque magnus quaero quis facio sum quamquam quis facio sum dubito cum video quis facio prohibeo sum in provincia vester pedis pono et prohibeo summus cum iniuria


text: vide, quaeso, Tubero, ut, qui de meo facto non dubitem, de Ligari audeam dicere. atque haec propterea de me dixi ut mihi Tubero, cum de se eadem dicerem, ignosceret; cuius ego industriae gloriaeque faveo vel propter propinquam cognationem, vel quod eius ingenio studiisque delector, vel quod laudem adulescentis propinqui existimo etiam ad meum aliquem fructum redundare.

lemmas: video quaeso tubero ut qui de meus facio non dubito de ligaris audeo dico atque hic propterea de ego dico ut ego tubero cum de sui idem dico ignosco qui ego industria gloria faveo vel propter propinqua cognatio vel qui is ingenium studium delecto vel qui laus adulescens propinquus existimo etiam ad meus aliquis fructus redundaris


text: haec ego non dicerem, Tubero, si aut vos constantiae vestrae aut Caesarem benefici sui paeniteret. nunc quaero utrum vestras iniurias an rei publicae persequamini. si rei publicae, quid de vestra in illa causa perseverantia respondebitis? si vestras, videte ne erretis qui Caesarem vestris inimicis iratum fore putetis, cum ignoverit suis.

lemmas: hic ego non dico tubero si aut tu constantia vester aut caesaris beneficus suus paeniteo nunc quaero utrum vester injuria an res publicus persequor si res publicus quis de vester in ille causa persevero respondeo si vester video ne erro qui caesaris vester inimicus irascor sum puteo cum ignosco suus


text: ut enim cetera paria Tuberoni cum Varo fuissent, honos, nobilitas, splendor, ingenium, quae nequaquam fuerunt, hoc certe praecipuum Tuberonis quod iusto cum imperio ex senatus consulto in provinciam suam venerat. hinc prohibitus non ad Caesarem ne iratus, non domum ne iners, non aliquam in regionem ne condemnare causam illam quam secutus esset videretur: in Macedoniam ad Cn. Pompei castra venit, in eam ipsam causam a qua erat reiectus iniuria.

lemmas: ut enim ceterus par tubero cum varus sum honor nobilitas splendor ingenium qui nequaquam sum hic certus praecipuus tubero qui justus cum imperium ex senatus consultum in provincia suus venio hinc prohibeo non ad caesaris ne irascor non domus ne iners non aliqui in regio ne condemnaris causa ille quam sequor sum video in macedonia ad cn pompejus castrum venio in is ipse causa ab qui sum rejectus iniuria


text: quod si probare Caesari possemus in Africa Ligarium omnino non fuisse, si honesto et misericordi mendacio saluti civi calamitoso esse vellemus, tamen hominis non esset in tanto discrimine et periculo civis refellere et coarguere nostrum mendacium, et, si esset alicuius, eius certe non esset qui in eadem causa et fortuna fuisset. sed tamen aliud est errare Caesarem nolle, aliud est nolle misereri. tum diceres: Caesar, cave credas: fuit in Africa, tulit arma contra te. nunc quid dicis? cave ignoscas. haec nec hominis nec ad hominem vox est. qua qui apud te, C. Caesar, utetur, suam citius abiciet humanitatem quam extorquebit tuam.

lemmas: qui si probaris caesaris possum in africanus ligarius omnino non sum si honestus et misericordi mendacium salus cieo calamitosus sum volo tamen homo non sum in tantus discrimen et periculum civis refello et coarguo nos mendacium et si sum aliquis is certus non sum qui in idem causa et fortuna sum sed tamen alius sum erro caesaris nolo alius sum nolo misereo tum dico caesar caveo credo sum in africanus fero arma contra tu nunc quis dico caveo ignosco hic neque homo neque ad homo vox sum qui qui apud tu que caesar uto suus cieo abicio humanitas quam extorqueo tuus


text: habes igitur, Tubero, quod est accusatori maxime optandum, confitentem reum, sed tamen hoc confitentem, se in ea parte fuisse qua te, qua virum omni laude dignum, patrem tuum. itaque prius de vestro delicto confiteamini necesse est quam Ligari ullam culpam reprehendatis.

lemmas: habeo igitur tubero qui sum accusator magnus opto confiteor reus sed tamen hic confiteor sui in is pars sum qui tu qui vir omnis laus dignus pater tuus itaque prior de vester delinquo confiteor necesse sum quam ligaris ullus culpa reprehendo