nunc, quoniam hostis est iudicatus Dolabella, bello est persequendus. neque enim quiescit; habet legionem, habet fugitivos, habet sceleratam impiorum manum; est ipse confidens, impotens, gladiatorio generi mortis addictus. quam ob rem, quoniam Dolabella hesterno die hoste decreto bellum gerendum est, imperator est deligendus. duae dictae sunt sententiae quarum neutram probo: alteram quia semper, nisi cum est necesse, periculosam arbitror; alteram quia alienam his temporibus existimo.

nunc quoniam hostis sum iudico dolabella bellum sum persequor neque enim quiesco habeo legio habeo fugitivus habeo scelero impii manus sum ipse confido impotens gladiatorius gener mors addico quam ob res quoniam dolabella hesternus dies hostis decretum bellum gero sum imperator sum deligo duo dico sum sententia qui neuter probo alter quia semper nisi cum sum necesse periculosus arbitror alter quia alienus hic tempus existimo


equidem quantum cura, labore, vigiliis, auctoritate, consilio eniti atque efficere potero, nihil praetermittam quod ad libertatem vestram pertinere arbitrabor; neque enim id pro vestris amplissimis in me beneficiis sine scelere facere possum. hodierno autem die primum referente viro fortissimo vobisque amicissimo, hoc M. Servilio, conlegisque eius, ornatissimis viris, optimis civibus, longo intervallo me auctore et principe ad spem libertatis exarsimus.

equidem quantus cura labor vigilia auctoritas consilium enitor atque efficio possum nihil praetermitto qui ad libertas vester pertineo arbitror neque enim is pro vester amplus in ego beneficium sine scelus facio possum hodiernus autem dies primus refero vir fortis tu amicus hic m servilius collega is orno vis bonus civis longus intervallum ego auctor et princeps ad spes libertas exardeo


quod autem eius iter Brundisium, quae festinatio, quae spes, nisi ad urbem vel in urbem potius exercitum maximum adduceret? qui autem dilectus centurionum, quae effrenatio impotentis animi! cum eius promissis legiones fortissimae reclamassent, domum ad se venire iussit centuriones quos bene sentire de re publica cognoverat eosque ante pedes suos uxorisque suae, quam secum gravis imperator ad exercitum duxerat, iugulari coegit. quo animo hunc futurum fuisse censetis in nos quos oderat, cum in eos quos numquam viderat tam crudelis fuisset, et quam avidum in pecuniis locupletium qui pauperum sanguinem concupisset? quorum ipsorum bona, quantacumque erant, statim suis comitibus compotoribusque discripsit.

qui autem is iter brundisium qui festinatio qui spes nisi ad urbs vel in urbs potis exercitus magnus adduco qui autem delectus centurio qui effrenatio impotens animus cum is promitto legio fortis reclamo domus ad sui venio iubeo centurio qui bene sentio de res publicus cognosco is ante pes suus uxor suus quam sui gravis imperator ad exercitus duco iugulo cogo quo animus hic sum sum censeo in nos qui odi cum in is qui numquam video tam crudelis sum et quam avidus in pecunia locuples qui pauper sanguis concupio qui ipse bonus quantus sum statim suus comes compotor discribo


at ille cum videret, si vestrae auctoritati non paruisset, dissimilem se futurum sui, sin paruisset, munus sibi illud pro re publica susceptum vitae finem fore, maluit in maximo rei publicae discrimine emori quam minus quam potuisset videri rei publicae profuisse. multis illi in urbibus iter qua faciebat reficiendi se et curandi potestas fuit. aderat et hospitum invitatio liberalis pro dignitate summi viri et eorum hortatio qui una erant missi ad requiescendum et vitae suae consulendum. at ille properans, festinans, mandata vestra conficere cupiens, in hac constantia morbo adversante perseveravit.

at ille cum video si vester auctoritas non pareo dissimilis sui sum suus sin pareo munus sui ille pro res publicus suscipio vita finis sum malo in maximus res publicus discrimen emorior quam paruus quam possum video res publicus prosum multus ille in urbs iter qui facio reficio sui et curo potestas sum adsum et hospes invitatio liberalis pro dignitas superus vir et is hortatio qui unus sum mitto ad requiesco et vita suus consulo at ille propero festino mandatum vester confacio cupio in hic constantia morbus adverso persevero


attende enim paulisper cogitationemque sobrii hominis punctum temporis suscipe. ego qui sum illorum, ut ipse fateor, familiaris, ut a te arguor, socius, nego quicquam esse medium: confiteor eos, nisi liberatores populi Romani conservatoresque rei publicae sint, plus quam sicarios, plus quam homicidas, plus etiam quam parricidas esse, si quidem est atrocius patriae parentem quam suum occidere. tu homo sapiens et considerate, quid dicis? si parricidas, cur honoris causa a te sunt et in hoc ordine et apud populum Romanum semper appellati? cur M. Brutus referente te legibus est solutus, si ab urbe plus quam decem dies afuisset? cur ludi Apollinares incredibili M. Bruti honore celebrati? cur provinciae Bruto, Cassio datae, cur quaestores additi, cur legatorum numerus auctus? atqui haec acta per te. non igitur homicidas. sequitur ut liberatores tuo iudicio, quando quidem tertium nihil potest esse.

attendo enim paulisper cogitatio sobrius homo pungo tempus suscipio ego qui sum ille ut ipse fateor familiaris ut ab tu arguo socius nego quisquam sum medius confiteor is nisi liberator populus romanus conservator res publicus sum multus quam sicarius multus quam homicida multus etiam quam parricida sum si quidem sum atrox patria parens quam suus occaedes tu homo sapio et considero quis dico si parricida cur honor causa ab tu sum et in hic ordo et apud populus romanus semper appello cur m brutus refero tu lex sum soluo si ab urbs multus quam decem dies asum cur ludo apollinaris incredibilis m brutus honor celebro cur provincia brutus casseius do cur quaestor addo cur legatus numerus augeo atqui hic ago per tu non igitur homicida sequor ut liberator tuus iudicium quando quidem tertius nihil possum sum


et quidem, quo melior senator videatur, negat se illi amicum esse debere: cum suo magno esset beneficio, venisse eum contra se. videte quanta caritas sit patriae: cum homini sit iratus, tamen rei publicae causa defendit Antonium. ego te, cum in Massiliensis tam es acerbus, Q. Fufi, non animo aequo audio. quo usque enim Massiliam oppugnabis? ne triumphus quidem finem facit belli, per quem lata est urbs ea sine qua numquam ex Transalpinis gentibus maiores nostri triumpharunt. quo quidem tempore populus Romanus ingemuit: quamquam proprios dolores suarum rerum omnes habebant, tamen huius civitatis fidelissimae miserias nemo erat civis qui a se alienas arbitraretur.

et quidem quo bonus senator video nego sui ille amicus sum debeo cum suus magnus sum beneficium venio is contra sui video quantus careo sum patria cum homo sum irascor tamen res publicus causa defendo antonius ego tu cum in massilienses tam sum acerbus q fufius non animus aequus audio quo usque enim massilia oppugno ne triumphus quidem finis facio bellum per qui fero sum urbs is sine qui numquam ex transalpinus gens magnus noster triumpho quo quidem tempus populus romanus ingemo quamquam proprius dolor suus res omnis habeo tamen hic civitas fidelis miseria nemo sum civis qui ab sui alienus arbitror


quanta enim illa erit rei publicae turpitudo, quantum dedecus, quanta labes, dicere in hoc ordine sententiam M. Antonium consulari loco! cuius ut omittam innumerabilia scelera urbani consulatus, in quo pecuniam publicam maximam dissipavit, exsules sine lege restituit, vectigalia divendidit, provincias de populi Romani imperio sustulit, regna addixit pecunia, leges civitati per vim imposuit, armis aut obsedit aut exclusit senatum: ut haec, inquam, omittam, ne hoc quidem cogitatis, eum qui Mutinam, coloniam populi Romani firmissimam, oppugnarit, imperatorem populi Romani, consulem designatum, obsederit, depopulatus agros sit, hunc in eum ordinem recipi a quo totiens ob has ipsas causas hostis iudicatus sit quam foedum flagitiosumque sit?

quantus enim ille sum res publicus turpitudo quantus dedecus quantus labo dico in hic ordo sententia m antonius consularis locus qui ut omitto innumerabilis scelus urbanus consulatus in quo pecunia publicus maximus dissipavit exsulis sine lex restituo vectigalis disvendo provincia de populus romanus imperium tollo regnum addico pecunia lex civitas per vis impono arma aut obsedeo aut excludo senatus ut hic inquam omitto ne hic quidem cogitas is qui mutina colonia populus romanus firmus oppugno imperator populus romanus consul designo obsedeo depopulor ager sum hic in is ordo recipio ab quo totiens ob hic ipse causa hostis iudico sum quam foedus flagitiosus sum


statuerunt etiam tribuni militares qui in exercitu Caesaris bis fuerunt. quis est iste ordo? multi fuerunt multis in legionibus per tot annos. Eis quoque divisit Semurium. campus Martius restabat, nisi prius cum fratre fugisset. sed haec agrorum adsignatio paulo ante, Quirites, L. Caesaris, clarissimi viri et praestantissimi senatoris, sententia dissoluta est: huic enim adsensi vii virum acta sustulimus. iacent beneficia Nuculae; friget patronus Antonius. nam possessores animo aequiore discedent: nullam impensam fecerant; nondum instruxerant, partim quia non confidebant, partim quia non habebant.

statuo etiam tribunus militaris qui in exercitus caesar bis sum quis sum iste ordo multus sum multus in legio per tot annus eos quoque divido semurium campus martius resto nisi prior cum frater fugio sed hic ager assignatio paulus ante quiris l caesar clarus vir et praesto senator sententia dissolvo sum hic enim adsentio vii vir ago tollo iaceo beneficium nucula frigeo patronus antonius nam possessor animus aequus discedo nullus impendo facio nondum instruo pars quia non confido pars quia non habeo


equidem existimo nihil tam esse in actis Caesaris quam leges Caesaris. an, si cui quid ille promisit, id erit fixum quod idem facere non potuit? ut multis multa promissa non fecit: quae tamen multo plura illo mortuo reperta sunt quam a vivo beneficia per omnis annos tributa et data. sed ea non muto, non moveo: summo studio illius praeclara acta defendo. pecunia utinam ad Opis maneret! cruenta illa quidem, sed his temporibus, quoniam eis quorum est non redditur, necessaria. quamquam ea quoque sit effusa, si ita in actis fuit.

equidem existimo nihil tam sum in ago caesar quam lex caesar an si qui quis ille promitto is sum figo qui idem facio non possum ut multus multus promitto non facio qui tamen multus multus ille mortuus reperio sum quam ab vivo beneficium per omnis annus tribuo et do sed is non muto non moveo superus studium ille praeclarus ago defendo pecunia utinam ad opis maneo cruento ille quidem sed hic tempus quoniam is qui sum non reddo necessarius quamquam is quoque sum effundo si ita in ago sum


Pansa consul verba fecit de litteris quae a Q. Caepione Bruto pro consule adlatae et in hoc ordine recitatae sunt, de ea re ita censeo: ‘cum Q. Caepionis Bruti pro consule opera, consilio, industria, virtute difficillimo rei publicae tempore provincia Macedonia et Illyricum et cuncta Graecia et legiones, exercitus, equitatus in consulum, senatus populique Romani potestate sint, id Q. Caepionem Brutum pro consule bene et e re publica pro sua maiorumque suorum dignitate consuetudineque rei publicae bene gerendae fecisse; eam rem senatui populoque Romano gratam esse et fore; utique Q.

pansa consul verbum facio de littera qui ab q caepio brutus pro consul affero et in hic ordo recito sum de is res ita censeo cum q caepio brutus pro consul opus consilium industria virtus difficilis res publicus tempus provincia macedonius et illyricus et cunctus graecia et legio exercitus equito in consul senatus populus romanus potestas sum is q caepio brutus pro consul bene et e res publicus pro suus magnus suus dignitas consuetudo res publicus bene gero facio is res senatus populo romanus gratus sum et sum utique q


itaque, quod paulo ante feci in senatu, faciam apud vos. testificor, denuntio, ante praedico nihil M. Antonium eorum quae sunt legatis mandata facturum; vastaturum agros, Mutinam obsessurum, dilectus qua possit habiturum. is est enim ille qui semper senatus iudicium et auctoritatem, semper voluntatem vestram potestatemque contempserit. an ille id faciat quod paulo ante decretum est, ut exercitum citra flumen Rubiconem, qui finis est Galliae, educeret, dum ne propius urbem Romam cc milia admoveret? huic denuntiationi ille pareat, ille se fluvio Rubicone et cc milibus circumscriptum esse patiatur?

itaque qui paulus ante facio in senatus facio apud tu testificor denuntio ante praedico nihil m antonius is qui sum legatus mandatum facio vasto ager mutina obsedeo delectus qui possum habeo is sum enim ille qui semper senatus iudicium et auctoritas semper voluntas vester potestas contemno an ille is facio qui paulus ante decretum sum ut exercitus citer flumen rubico qui finis sum gallia educo dum ne propius urbs roma centum mille admoveo hic denuntiatio ille pareo ille sui fluvius rubico et centum mille circumscribo sum patior


quod si se ipsos illi nostri liberatores e conspectu nostro abstulerunt, at exemplum facti reliquerunt. illi quod nemo fecerat fecerunt. Tarquinium Brutus bello est persecutus, qui tum rex fuit cum esse Romae licebat; Sp. Cassius, Sp. Maelius, M. Manlius propter suspicionem regni appetendi sunt necati: hi primum cum gladiis non in regnum appetentem, sed in regnantem impetum fecerunt. quod cum ipsum factum per se praeclarum est atque divinum, tum expositum ad imitandum est, praesertim cum illi eam gloriam consecuti sint quae vix caelo capi posse videatur. etsi enim satis in ipsa conscientia pulcherrimi facti fructus erat, tamen mortali immortalitatem non arbitror contemnendam.

qui si sui ipse ille noster liberator e conspectus noster aufero at exemplum facio relinquo ille qui nemo facio facio tarquinius brutus bellum sum persequor qui tum rex sum cum sum roma licet spurius casseius spurius maelius m manlius propter suspicio regnum appeto sum neco hic primus cum gladius non in regnum appeto sed in regno impetus facio qui cum ipse facio per sui praeclaris sum atque divinus tum expono ad imito sum praesertim cum ille is gloria consequor sum qui vix caelum capio possum video etsi enim satis in ipse conscientia pulcher facio fructus sum tamen mortal immortalitas non arbitror contemno


ego autem —dicendum est enim, patres conscripti, quod sentio—non tam veteranos metuendos nobis arbitror quam quid tirones milites, flos Italiae, quid novae legiones ad liberandam patriam paratissimae, quid cuncta Italia de vestra gravitate sentiat. nihil enim semper floret; aetas succedit aetati: diu legiones Caesaris viguerunt; nunc vigent Pansae, vigent Hirti, vigent Caesaris fili, vigent Planci; vincunt numero, vincunt aetatibus; nimirum etiam auctoritate vincunt. id enim bellum gerunt quod ab omnibus gentibus comprobatur. itaque his praemia promissa sunt, illis persoluta. fruantur illi suis, persolvantur his quae spopondimus. id enim deos immortalis spero aequissimum iudicare.

ego autem dico sum enim pater conscribo qui sentio non tam veteranus metuo nos arbitror quam quis tiro miles flos italia quis novus legio ad libero patria paro quis cunctus italia de vester gravitas sentio nihil enim semper floreo aetas succedo aetas diu legio caesar vigesco nunc vigeo pansa vigeo hirtius vigeo caesar filis vigeo plancus vinco numerus vinco aetas nimirum etiam auctoritas vinco is enim bellum gero qui ab omnis gens comprobo itaque hic praemium promitto sum ille persolvo fruor ille suus persolvo hic qui spopondimus is enim deus immortal spero aequus iudicaris


an me censetis, patres conscripti, quod vos inviti secuti estis, decreturum fuisse, ut parentalia cum supplicationibus miscerentur, ut inexpiabiles religiones in rem publicam inducerentur, ut decernerentur supplicationes mortuo? nihil dico cui. fuerit ille L. Brutus qui et ipse dominatu regio rem publicam liberavit et ad similem virtutem et simile factum stirpem iam prope in quingentesimum annum propagavit: adduci tamen non possem ut quemquam mortuum coniungerem cum deorum immortalium religione; ut, cuius sepulcrum usquam exstet ubi parentetur, ei publice supplicetur. ego vero eam sententiam dixissem ut me adversus populum Romanum, si qui accidisset gravior rei publicae casus, si bellum, si morbus, si fames, facile possem defendere; quae partim iam sunt, partim timeo ne impendeant. sed hoc ignoscant di immortales velim et populo Romano qui id non probat, et huic ordini qui decrevit invitus.

an ego censeo pater conscribo qui tu invitus sequor sum decerno sum ut parentalia cum supplicatio misceo ut inexpiabilis religio in res publicus induco ut decerno supplicatio mortuus nihil dico qui sum ille l brutus qui et ipse dominor regius res publicus libero et ad similis virtus et similis facio stirps iam prope in quingentesimus annus propago adduco tamen non possum ut quisquam mortuus conjungo cum deus immortalis religio ut qui sepulcrum usquam exsto ubi parento is publicus supplico ego verus is sententia dico ut ego adverro populus romanus si qui accido gravis res publicus casus si bellum si morbus si fames facilis possum defendo qui pars iam sum pars timeo ne impendeo sed hic ignosco deus immortalis volo et populus romanus qui is non probo et hic ordo qui decerno invitus


irasci quidem vos mihi, Dolabella, pro re publica dicenti non oportebit. quamquam te quidem id facturum non arbitror—novi facilitatem tuam—conlegam tuum aiunt in hac sua fortuna quae bona ipsi videtur—mihi, ne gravius quippiam dicam, avorum et avunculi sui consulatum si imitaretur, fortunatior videretur—sed eum iracundum audio esse factum. video autem quam sit odiosum habere eundem iratum et armatum, cum tanta praesertim gladiorum sit impunitas: sed proponam ius, ut opinor, aequum, quod M. Antonium non arbitror repudiaturum. ego, si quid in vitam eius aut in mores cum contumelia dixero, quo minus mihi inimicissimus sit non recusabo; sin consuetudinem meam quam in re publica semper habui tenuero, id est si libere quae sentiam de re publica dixero, primum deprecor ne irascatur; deinde, si hoc non impetro, peto ut sic irascatur ut civi. armis utatur, si ita necesse est, ut dicit, sui defendendi causa: eis qui pro re publica quae ipsis visa erunt dixerint ista arma ne noceant. quid hac postulatione dici potest aequius?

irascor quidem tu ego dolabella pro res publicus dico non oportet quamquam tu quidem is facio non arbitror nosco facilitas tuus collega tuus aio in hic suus fortuna qui bonus ipse video ego ne gravis quispiam dico avus et avunculis suus consulatus si imito fortuno video sed is iracundus audio sum facio video autem quam sum odiosus habeo idem irascor et armo cum tantus praesertim gladius sum impunis sed propono ius ut opinor aequus qui m antonius non arbitror repudio ego si quis in vita is aut in mos cum contumelia dico quo paruus ego inimicus sum non recuso sin consuetudo meus quam in res publicus semper habeo teneo is sum si libo qui sentio de res publicus dico primus deprecor ne irasco deinde si hic non impetro peto ut sic irasco ut cieo arma uto si ita necesse sum ut dico suus defendo causa is qui pro res publicus qui ipse video sum dico iste arma ne noceo quis hic postulatio dico possum aequus


pro di immortales! ubi est ille mos virtusque maiorum? C. Popilius apud maiores nostros cum ad Antiochum regem legatus missus esset et verbis senatus denuntiasset ut ab Alexandrea discederet quam obsidebat, cum tempus ille differret, virgula stantem circumscripsit dixitque se renuntiaturum senatui, nisi prius sibi respondisset quid facturus esset quam ex illa circumscriptione exisset. praeclare: senatus enim faciem secum attulerat auctoritatemque rei publicae. cui qui non paret, non ab eo mandata accipienda sunt, sed ipse est potius repudiandus.

pro deus immortalis ubi sum ille mos virtus magnus que popilius apud magnus noster cum ad antiochus rex legatus mitto sum et verbum senatus denuntio ut ab alexandrea discedo quam obsido cum tempus ille differo virgula sto circumscribo dico sui renuntio senatus nisi prior sui respondeo quis facio sum quam ex ille circumscriptio exeo praeclaris senatus enim facies sui affero auctoritas res publicus qui qui non pareo non ab is mandatum accipio sum sed ipse sum potis repudio


quaeris placeatne mihi pulvinar esse, fastigium, flaminem. mihi vero nihil istorum placet: sed tu qui acta Caesaris defendis quid potes dicere cur alia defendas, alia non cures? Nisi forte vis fateri te omnia quaestu tuo, non illius dignitate metiri. quid ad haec tandem? exspecto enim eloquentiam. disertissimum cognovi avum tuum, at te etiam apertiorem in dicendo. ille numquam nudus est contionatus: tuum hominis simplicis pectus vidimus. respondebisne ad haec, aut omnino hiscere audebis? ecquid reperies ex tam longa oratione mea cui te respondere posse confidas? sed praeterita omittamus.

quaero placeo ego pulvinar sum fastigium flamen ego verus nihil iste placeo sed tu qui ago caesar defendo quis possum dico cur alius defendo alius non curo nisus fors volo fateor tu omnis quaestus tuus non ille dignitas metior quis ad hic tandem exspecto enim eloquentia dissero cognosco avus tuus at tu etiam aperio in dico ille numquam nudus sum contionor tuus homo simplex pectus video respondeo ad hic aut omnino hisco audeo ecquis reperio ex tam longus oratio meus qui tu respondeo possum confido sed praetereo omitto


quae tempestas, di immortales, quae flamma, quae vastitas, quae pestis Graeciae, nisi incredibilis ac divina virtus furentis hominis conatum atque audaciam compressisset! quae celeritas illa Bruti, quae cura, quae virtus! etsi ne C. quidem Antoni celeritas contemnenda est, quam nisi in via caducae hereditates retardassent, volasse eum, non iter fecisse diceres. Alios ad negotium publicum ire cum cupimus, vix solemus extrudere: hunc retinentes extrusimus. at quid ei cum Apollonia, quid cum Dyrrachio, quid cum Illyrico, quid cum P. Vatini imperatoris exercitu? succedebat, ut ipse dicebat, Hortensio. certi fines Macedoniae, certa condicio, certus, si modo erat ullus, exercitus: cum Illyrico vero et cum Vatini legionibus quid erat Antonio?

qui tempestas deus immortalis qui flamma qui vastitas qui pestis graecia nisi incredibilis atque divino virtus furo homo conor atque audacia comprimo qui celeritas ille brutus qui cura qui virtus etsi ne que quidem antonius celeritas contemno sum quam nisi in via caducus hereditas retardo volo is non iter facio dico alii ad negotium publicus eo cum cupio vix solo extrudo hic retineo extrudo at quis is cum apollonia quis cum dyrrachium quis cum illyricus quis cum p vatinius imperator exercitus succedo ut ipse dico hortensius certus finis macedonia certus condicio certus si modo sum ullus exercitus cum illyricus verus et cum vatinius legio quis sum antonius


Sextusque Pompeius, Gnaei filius, Magnus, huius ordinis auctoritate ab armis discesserit et a M. Lepido imperatore, pontifice maximo, summa senatus populique Romani voluntate civitati restitutus sit, senatum populumque Romanum pro maximis plurimisque in rem publicam M. Lepidi meritis magnam spem in eius virtute, auctoritate, felicitate reponere oti, pacis, concordiae, libertatis, eiusque in rem publicam meritorum senatum populumque Romanum memorem fore, eique statuam equestrem inauratam in rostris aut quo alio loco in foro vellet ex huius ordinis sententia statui placere.’ qui honos, patres conscripti, mihi maximus videtur, primum quia iustus est; non enim solum datur propter spem temporum reliquorum sed pro amplissimis meritis redditur; nec vero cuiquam possumus commemorare hunc honorem a senatu tributum iudicio senatus soluto et libero.

sextus pompejus gnaeus filius magnus hic ordo auctoritas ab arma discedo et ab m lepidus imperator pontifex maximus summus senatus populus romanus voluntas civitas restituo sum senatus populus romanus pro magnus multus in res publicus m lepidus meritum magnus spes in is virtus auctoritas felicitas repono otium pax concordia libertas is in res publicus meritor senatus populus romanus memoro sum is statua equester inauro in rostrum aut quo alius locus in forum volo ex hic ordo sententia statuo placeo qui honor pater conscribo ego magnus video primus quia iustus sum non enim solus do propter spes tempus reliquus sed pro amplus meritum reddo neque verus quisquam possum commemoraris hic honor ab senatus tribuo iudicium senatus solvo et liber


O miser cum re, tum hoc ipso quod non sentis quam miser sis! sed maximum crimen audite. ‘denique quid non aut probastis aut fecistis quod faciat, si reviviscat'—quis? credo enim, adferet aliquod scelerati hominis exemplum—'Cn. Pompeius ipse?’ O nos turpis, si quidem Cn. Pompeium imitati sumus! ‘aut filius eius, si modo possit.’ poterit, mihi crede: nam paucis diebus et in domum et in hortos paternos immigrabit. ‘postremo negatis pacem fieri posse, nisi aut emisero Brutum aut frumento iuvero.’ Alii istuc negant: ego vero, ne si ista quidem feceris, umquam tecum pacem huic civitati futuram puto. ‘quid? hoc placetne veteranis istis? quibus adhuc omnia integra sunt.’ nihil vidi tam integrum quam ut oppugnare imperatorem incipiant quem tanto studio consensuque oderint.

o miser cum res tum hic ipse qui non sentio quam miser sum sed magnus crimen audio denique quis non aut probo aut facio qui facio si reviviscat quis credo enim affero aliqui scelero homo exemplum cn pompejus ipse o nos turpis si quidem cn pompejus imitor sum aut filius is si modo possum possum ego credo nam paucus dies et in domus et in hortus paternus immigro postremo nego pax fio possum nisi aut emitto brutus aut frumentum juvo alius iste nego ego verus ne si iste quidem facio umquam tu pax hic civitas sum puto quis hic placo veteranus iste qui adhuc omnis integer sum nihil video tam integer quam ut oppugnaris imperator incipio qui tantus studium consentio odi


sed quoniam, patres conscripti, gloriae munus optimis et fortissimis civibus monumenti honore persolvitur, consolemur eorum proximos, quibus optima est haec quidem consolatio: parentibus quod tanta rei publicae praesidia genuerunt; liberis quod habebunt domestica exempla virtutis; coniugibus quod eis viris carebunt, quos laudare quam lugere praestabit; fratribus quod in se ut corporum, sic virtutis similitudinem esse confident. atque utinam his omnibus abstergere fletum sententiis nostris consultisque possemus, vel aliqua talis eis adhiberi publice posset oratio qua deponerent maerorem atque luctum gauderentque potius, cum multa et varia impenderent hominibus genera mortis, id genus quod esset pulcherrimum suis obtigisse eosque nec inhumatos esse nec desertos, quod tamen ipsum pro patria non miserandum putatur, nec dispersis bustis humili sepultura crematos, sed contectos publicis operibus atque muneribus eaque exstructione quae sit ad memoriam aeternitatis ara virtutis.

sed quoniam pater conscribo gloria munus bonus et fortis civis monumentum honor persolvo consolo is propior qui bonus sum hic quidem consolatio parens qui tantus res publicus praesidium gigno liber qui habeo domesticus exemplum virtus conjunx qui is vis careo qui laudo quam lugeo praesto frater qui in sui ut corpus sic virtus similitudo sum confido atque utinam hic omnis abstergeo fletus sententia noster consulo possum vel aliqui talis is adhibeo publicus possum oratio qui depono maeror atque luctus gaudeo potis cum multus et vario impendeo homo genus mors is genus qui sum pulcher suus obtingo is neque inhumo sum neque desero qui tamen ipse pro patria non misero puto neque dispermulceo bustum humilis sepelio cremo sed contego publicus opus atque munus is exstructio qui sum ad memoria aeternitas ara virtus


atque is ab hoc impetu abstractus consilio et copiis Caesaris, consensu veteranorum, virtute legionum, ne fortuna quidem fractus minuit audaciam nec ruere demens nec furere desinit. in Galliam mutilatum ducit exercitum; cum una legione et ea vacillante L. fratrem exspectat, quo neminem reperire potest sui similiorem. ille autem ex myrmillone dux, ex gladiatore imperator quas effecit strages, ubicumque posuit vestigium! fundit apothecas, caedit greges armentorum reliquique pecoris quodcumque nactus est; epulantur milites; ipse autem se, ut fratrem imitetur, obruit vino; vastantur agri, diripiuntur villae, matres familiae, virgines, pueri ingenui abripiuntur, militibus traduntur. haec eadem, quacumque exercitum duxit, fecit M. Antonius.

atque is ab hic impetus abstraho consilium et copia caesar consensus veteranus virtus legio ne fortuna quidem frango minuo audacia neque ruo demens neque furo desino in gallia mutilo duco exercitus cum unus legio et is vacillo l frater exspecto quo nemo reperio possum suus similis ille autem ex myrmillone dux ex gladiator imperator qui efficio strages ubicumque pono vestigium fundo apotheca caedo grex armentor relinquo pecus quicumque nanciscor sum epulor miles ipse autem sui ut frater imitor obruo vinum vasto ager diripio villa mater familia virgo puer ingenuus abripio miles trado hic idem quicumque exercitus duco facio m antonius


Lucius quidem frater eius, utpote qui peregre depugnarit, familiam ducit. sit per se ipse sanus, quod numquam erit: per hos esse ei tamen non licebit. teretur interea tempus; belli apparatus refrigescent. Vnde est adhuc bellum tractum nisi ex retardatione et mora? Vt primum post discessum latronis vel potius desperatam fugam libere senatus haberi potuit, semper flagitavi ut convocaremur. quo die primum convocati sumus, adfui ipse, cum designati consules non adessent, ieci sententia mea maximo vestro consensu fundamenta rei publicae, serius omnino quam decuit—nec enim ante potui—sed tamen si ex eo tempore dies nullus intermissus esset, bellum profecto nullum haberemus.

lucius quidem frater is utpote qui peregre depugno familia duco sum per sui ipse sanus qui numquam sum per hic sum is tamen non liceo tero interea tempus bellum apparatus refrigesco vnde sum adhuc bellum traho nisi ex retardatio et mora vt primus post discedo latro vel potis despero fuga libo senatus habeo possum semper flagito ut convoco quo dies primus convoco sum adsum ipse cum designo consul non adsum jacio sententia meus maximus vester consensus fundamentum res publicus serus omnino quam decet neque enim ante possum sed tamen si ex is tempus dies nullus intermitto sum bellum profecto nullus habeo


sed hanc mihi dispensationem pro paterna necessitudine et coniunctione deposco: redimet hortos, aedis, urbana quaedam quae possidet Antonius. nam argentum, vestem, supellectilem, vinum amittet aequo animo, quae ille helluo dissipavit. Albanum, Formianum a Dolabella recuperabit; etiam ab Antonio Tusculanum; eique qui nunc Mutinam oppugnant, D. Brutum obsident, de Falerno Anseres depellantur. sunt alii plures fortasse, sed mea memoria dilabuntur. ego etiam eos dico qui hostium numero non sunt Pompeianas possessiones quanti emerint filio reddituros.

sed hic ego dispensatio pro paternus necessitudo et coniunctio deposco redimo hortus aedes urbanus quidam qui possideo antonius nam argentum vestis supellectilis vinum amitto aequus animus qui ille helluo dissipavit albanus formiani ab dolabella recupero etiam ab antonius tusculanus is qui nunc mutina oppugno d brutus obsido de falernum anser depello sum alius multus fortasse sed meus memoria dilabor ego etiam is dico qui hostis numerus non sum pompejanus possessio quantus emo filius reddo


itaque mihi qui plurimis officiis sum cum Bruto et maxima familiaritate coniunctus minus multa de illo dicenda sunt. quas enim ipse mihi partis sumpseram, eas praecepit oratio tua. sed mihi, patres conscripti, necessitatem attulit paulo plura dicendi sententia eius qui rogatus est ante me; a quo ita saepe dissentio ut iam verear ne, id quod fieri minime debet, minuere amicitiam nostram videatur perpetua dissensio.

itaque ego qui multus officium sum cum brutus et maximus familiaritas conjungo paruus multus de ille dico sum qui enim ipse ego pars sumo is praecipio oratio tuus sed ego pater conscribo necessitas affero paulus multus dico sententia is qui rogo sum ante ego ab quo ita saepe dissentio ut iam vereor ne is qui fio paruus debeo minuo amicitia noster video perpetuus dissensio


confecto negotio bonus augur—C. Laelium diceres—'Alio die’ inquit. O impudentiam singularem! quid videras, quid senseras, quid audieras? neque enim te de caelo servasse dixisti nec hodie dicis. id igitur obvenit vitium quod tu iam Kalendis Ianuariis futurum esse provideras et tanto ante praedixeras. ergo hercule magna, ut spero, tua potius quam rei publicae calamitate ementitus es auspicia; obstrinxisti religione populum Romanum; augur auguri, consul consuli obnuntiasti. nolo plura, ne acta Dolabellae videar convellere, quae necesse est aliquando ad nostrum conlegium deferantur. sed adrogantiam hominis insolentiamque cognoscite.

conficio negotium bonus augur que laelius dico alius dies inquam o impudentia singularis quis video quis sentio quis audio neque enim tu de caelum servo dico neque hodie dico is igitur obvenio vitium qui tu iam kalendae januarius sum sum provideo et tantus ante praedico ergo herculis magnus ut spero tuus potis quam res publicus calamitas ementior sum auspicium obstringo religio populus romanus augur augur consul consul obnuntio nolo multus ne ago dolabella video convello qui necesse sum aliquando ad nos collegium defero sed arrogantia homo insolentia cognosco


hereditates mihi negasti venire. Vtinam hoc tuum verum crimen esset! plures amici mei et necessarii viverent. sed qui istuc tibi venit in mentem? ego enim amplius sestertium ducentiens acceptum hereditatibus rettuli. quamquam in hoc genere fateor feliciorem esse te. me nemo nisi amicus fecit heredem, ut cum illo commodo, si quod erat, animi quidam dolor iungeretur; te is quem tu vidisti numquam, L. Rubrius Casinas fecit heredem.

hereditas ego nego venio vtinam hic tuus verus crimen sum multus amicus meus et necessarius vivo sed qui iste tu venio in mens ego enim amplus sestertius ducentiens accipio hereditas rettulis quamquam in hic genus fateor felix sum tu ego nemo nisi amicus facio heres ut cum ille commodum si qui sum animus quidam dolor jungo tu is qui tu video numquam l rubrius casina facio heres


altera promulgata lex est ut et de vi et maiestatis damnati ad populum provocent, si velint. haec utrum tandem lex est an legum omnium dissolutio? quis est enim hodie cuius intersit istam legem manere? nemo reus est legibus illis, nemo quem futurum putemus. armis enim gesta numquam profecto in iudicium vocabuntur. ‘at res popularis.’ Vtinam quidem aliquid velletis esse populare! omnes enim iam cives de rei publicae salute una et mente et voce consentiunt. quae est igitur ista cupiditas legis eius ferendae quae turpitudinem summam habeat, gratiam nullam? quid enim turpius quam qui maiestatem populi Romani minuerit per vim, eum damnatum iudicio ad eam ipsam vim reverti propter quam sit iure damnatus?

alter promulgo lex sum ut et de vis et maiestas damno ad populus provoco si volo hic utrum tandem lex sum an lex omnis dissolutio quis sum enim hodie qui intersum iste lex maneo nemo reus sum lex ille nemo qui sum puto arma enim gero numquam profecto in iudicium voco at res popularis vtinam quidem aliquis volo sum popularis omnis enim iam civis de res publicus salus unus et mens et vox consentio qui sum igitur iste cupiditas lex is fero qui turpitudo summa habeo gratia nullus quis enim turpis quam qui maiestas populus romanus minuo per vis is damno iudicium ad is ipse vis revorto propter quam sum ius damno


restituebat multos calamitosos: in eis patrui nulla mentio. si severus, cur non in omnis? si misericors, cur non in suos? sed omitto ceteros: Licinium lenticulam de alea condemnatum, conlusorem suum, restituit, quasi vero ludere cum condemnato non liceret, sed ut quod in alea perdiderat beneficio legis dissolveret. quam attulisti rationem populo Romano cur eum restitui oporteret? absentem, credo, in reos relatum; rem indicta causa iudicatam; nullum fuisse de alea lege iudicium; vi oppressum et armis; postremo, quod de patruo tuo dicebatur, pecunia iudicium esse corruptum? nihil horum. at vir bonus et re publica dignus. nihil id quidem ad rem; ego tamen, quoniam condemnatum esse pro nihilo est, si ita esset, ignoscerem. hominem omnium nequissimum qui non dubitaret vel in foro alea ludere, lege quae est de alea condemnatum qui in integrum restituit, is non apertissime studium suum ipse profitetur?

restituo multus calamitosus in is patruus nullus mentior si severus cur non in omnis si misericors cur non in suus sed omitto ceterus licinius lenticula de alea condemno conlusor suus restituo quasi verus ludo cum condemno non licet sed ut qui in alea perdo beneficium lex dissolvo quam affero ratio populus romanus cur is restituo oportet absum credo in reus refero res indico causa judico nullus sum de alea lex iudicium vis opprimo et arma postremo qui de patruus tuus dico pecunia iudicium sum corrumpo nihil hic at vir bonus et res publicus dignus nihil is quidem ad res ego tamen quoniam condemno sum pro nihilum sum si ita sum ignosco homo omnis nequissimum qui non dubito vel in forum alea ludo lex qui sum de alea condemno qui in integer restituo is non aperio studium suus ipse profiteor


sed illa statua palmaris de qua, si meliora tempora essent, non possem sine risu dicere: L. Antonio a Iano medio patrono. itane? iam Ianus medius in L. Antoni clientela est? quis umquam in illo Iano inventus est qui L. Antonio mille nummum ferret expensum? sed nimis multa de nugis: ad causam bellumque redeamus; quamquam non alienum fuit personas quasdam a vobis recognosci, ut quibuscum bellum gereretur possetis taciti cogitare.

sed ille statua palmaris de qui si bonus tempus sum non possum sine rideo dico l antonius ab janus medium patronus ito iam janus medius in l antonius clientela sum quis umquam in ille janus invenio sum qui l antonius mille nummus fero expendo sed nimis multus de nugae ad causa bellus redeo quamquam non alienus sum persono quidam ab tu recognosco ut qui bellum gero possum taceo cogito


quid est inconstantia, levitate, mobilitate cum singulis hominibus, tum vero universo senatui turpius? quid porro inconstantius quam quem modo hostem non verbo sed re multis decretis iudicaritis,

quis sum inconstantia levitas mobilitas cum singuli homo tum verus universus senatus turpis quis porro inconsto quam qui modo hostis non verbum sed res multus decretum judico


cum hoc subito pacem velle coniungi? Nisi vero, cum C. Caesari meritos illi quidem honores et debitos, sed tamen singularis et immortalis decrevistis, unam ob causam quod contra M. Antonium exercitum comparavisset, non hostem tum Antonium iudicavistis, nec tum hostis est a vobis iudicatus Antonius cum laudati auctoritate vestra veterani milites qui C. Caesarem secuti essent, nec tum hostem Antonium iudicastis cum fortissimis legionibus, quod illum qui consul appellabatur cum esset hostis, reliquissent, vacationes, pecunias, agros spopondistis.

cum hic subeo pax volo conjungo nisus verus cum que caesaris mereo ille quidem honor et debeo sed tamen singularis et immortal decerno unus ob causa qui contra m antonius exercitus comparo non hostis tum antonius judico neque tum hostis sum ab tu iudico antonius cum laudo auctoritas vester veteranus miles qui que caesaris sequor sum neque tum hostis antonius judico cum fortis legio qui ille qui consul appello cum sum hostis relinquo vacatio pecunia ager spopondistis


etsi minime decere videtur, patres conscripti, falli, decipi, errare eum cui vos maximis saepe de rebus adsentiamini, consolor me tamen quoniam vobiscum pariter et una cum sapientissimo consule erravi. nam cum duo consulares spem honestae pacis nobis attulissent, quod erant familiares M. Antoni, quod domestici, nosse aliquod eius volnus quod nobis ignotum esset videbantur. apud alterum uxor, liberi; alter cotidie litteras mittere, accipere, aperte favere Antonio.

etsi paruus decet video pater conscribo fallo decipio erro is qui tu magnus saepe de res adsentio consolo ego tamen quoniam tu pariter et unus cum sapio consul erro nam cum duo consularis spes honestus pax nos affero qui sum familiaris m antonius qui domesticus nosco aliqui is vulnus qui nos ignotus sum video apud alter uxor liber alter cottidie littera mitto accipio apertus faveo antonius


ac maioribus quidem vestris, Quirites, cum eo hoste res erat qui haberet rem publicam, curiam, aerarium, consensum et concordiam civium, rationem aliquam, si ita res tulisset, pacis et foederis: hic vester hostis vestram rem publicam oppugnat, ipse habet nullam; senatum, id est orbis terrae consilium, delere gestit, ipse consilium publicum nullum habet; aerarium vestrum exhausit, suum non habet. nam concordiam civium qui habere potest, nullam cum habeat civitatem? pacis vero quae potest esse cum eo ratio in quo est incredibilis crudelitas, fides nulla?

atque magnus quidem vester quiris cum is hostis res sum qui habeo res publicus curia aerarius consensus et concordia civis ratio aliqui si ita res fero pax et foedo hic vester hostis vester res publicus oppugno ipse habeo nullus senatus is sum orbis terra consilium deleo gestio ipse consilium publicus nullus habeo aerarius vester exhaurio suus non habeo nam concordia civis qui habeo possum nullus cum habeo civitas pax verus qui possum sum cum is ratio in quo sum incredibilis crudelitas fides nullus


at iste, qui senatu non egeret, neque desideravit quemquam et potius discessu nostro laetatus est statimque illa mirabilia facinora effecit. qui chirographa Caesaris defendisset lucri sui causa, is leges Caesaris easque praeclaras, ut rem publicam concutere posset, evertit. numerum annorum provinciis prorogavit; idemque, cum actorum Caesaris defensor esse deberet, et in publicis et in privatis rebus acta Caesaris rescidit. in publicis nihil est lege gravius; in privatis firmissimum est testamentum. leges alias sine promulgatione sustulit, alias ut tolleret promulgavit. testamentum inritum fecit, quod etiam infimis civibus semper obtentum est. signa, tabulas, quas populo Caesar una cum hortis legavit, eas hic partim in hortos Pompei deportavit, partim in villam Scipionis.

at iste qui senatus non egeo neque desidero quisquam et potis discessus noster laeto sum statim ille mirabile facinus efficio qui chirographon caesar defendo lucrum suus causa is lex caesar eo praeclarus ut res publicus concutio possum everto numerus annus provincia prorogo idem cum actor caesar defenso sum debeo et in publicus et in privo res ago caesar rescidit in publicus nihil sum lex gravis in privo firmus sum testamentum lex alius sine promulgatio tollo alius ut tollo promulgo testamentum irritus facio qui etiam infimus civis semper obtendo sum signum tabula qui populus caesar unus cum hortus lego is hic pars in hortus pompejus deporto pars in villa scipio


sed ut aliquando sententiam complectar, ita censeo: cum C. Pansa consul, imperator, initium cum hostibus confligendi fecerit, quo proelio legio Martia admirabili incredibilique virtute libertatem populi Romani defenderit, quod idem legiones tironum fecerint; ipseque C. Pansa consul, imperator, cum inter media hostium tela versaretur, volnera acceperit, cumque A. Hirtius consul, imperator, proelio audito, re cognita, fortissimo praestantissimoque animo exercitum castris eduxerit impetumque in M. Antonium exercitumque hostium fecerit eiusque copias occidione occiderit, suo exercitu ita incolumi ut ne unum quidem militem desiderarit, cumque C.

sed ut aliquando sententia complector ita censeo cum que pansa consul imperator initium cum hostis confligo facio quo proelium legio martius admirabilis incredibilis virtus libertas populus romanus defendo qui idem legio tiro facio ipse que pansa consul imperator cum inter medius hostis telum verso vulnero accipio cum ab hirtius consul imperator proelium audio res cognosco fortis praesto animus exercitus castrum educo impetus in m antonius exerceo hostis facio is copia occidio occido suus exercitus ita incolumis ut ne unus quidem miles desidero cum que


sed quantum praesidi fuerit in ceteris, hinc intellegi potest quod ego unus relictus ex multis contudi et fregi adiuvantibus vobis exsultantis praedonis audaciam. quod si non fortuna nobis modo eripuisset Ser. Sulpicium eiusque conlegam ante, M. Marcellum—quos civis, quos viros!—si duo consules, amicissimos patriae, simul ex Italia eiectos, si L. Afranium, summum ducem, si P. Lentulum, civem cum in ceteris rebus tum in salute mea singularem, si M. Bibulum cuius est in rem publicam semper merito laudata constantia, si L. Domitium, praestantissimum civem, si Appium Claudium, pari nobilitate et voluntate praeditum, si P. Scipionem, clarissimum virum maiorumque suorum simillimum, res publica tenere potuisset, certe eis consularibus non esset Pompeianus despiciendus senatus.

sed quantus praesidium sum in ceterus hinc intellego possum qui ego unus relinquo ex multus contundo et frango adjuvo tu exsulto praedo audacia qui si non fortuna nos modo eripio seruius sulpicius is collega ante m marcellus qui civis qui vir si duo consul amicus patria simul ex italia eicio si l afranius superus dux si p lentulis civis cum in ceterus res tum in salus meus singularis si m bibulis qui sum in res publicus semper mereo laudo constantia si l domitius praesto civis si appius claudius par nobilitas et voluntas praeditus si p scipio clarus vir magnus suus similis res publicus teneo possum certus is consularis non sum pompejanus despicio senatus


quis tam barbarus umquam, tam immanis, tam ferus? non audivit, non respondit; neque eos solum praesentis sed multo magis nos a quibus illi erant missi sprevit et pro nihilo putavit. postea quod scelus, quod facinus parricida non edidit? circumsedet colonos nostros, exercitum populi Romani, imperatorem, consulem designatum; agros divexat civium optimorum; hostis taeterrimus omnibus bonis cruces ac tormenta minitatur. cum hoc, M. Lepide, pax esse quae potest? cuius ne supplicio quidem ullo satiari videtur posse res publica.

quis tam barbarus umquam tam immanis tam ferus non audio non respondeo neque is solus praesum sed multus magis nos ab qui ille sum mitto sperno et pro nihilum puto postea qui scelus qui facinus parricida non edo circumsedeo colonus noster exercitus populus romanus imperator consul designo ager divexo civis bonus hostis taeter omnis bonus crux atque tormentum minito cum hic m lepidus pax sum qui possum qui ne supplicium quidem ullus satiaris video possum res publicus


quo decreto quis non perspicit hostem esse Antonium iudicatum? quem enim possumus appellare eum contra quem qui exercitus ducunt, eis senatus arbitratur singularis exquirendos honores? quid? legio Martia, quae mihi videtur divinitus ab eo deo traxisse nomen a quo populum Romanum generatum accepimus, non ipsa suis decretis prius quam senatus hostem iudicavit Antonium? nam si ille non hostis, hos qui consulem reliquerunt hostis necesse est iudicemus. praeclare et loco, Quirites, reclamatione vestra factum pulcherrimum Martialium comprobavistis: qui se ad senatus auctoritatem, ad libertatem vestram, ad universam rem publicam contulerunt, hostem illum et latronem et parricidam patriae reliquerunt.

quo decretum quis non perspicio hostis sum antonius iudico qui enim possum appello is contra qui qui exercitus duco is senatus arbitror singularis exquiro honor quis legio martius qui ego video divinitus ab is deus traho nomen ab quo populus romanus genero accipio non ipse suus decretum prior quam senatus hostis judico antonius nam si ille non hostis hic qui consul relinquo hostis necesse sum judico praeclaris et locus quiris reclamatio vester facio pulcher martialis comprobo qui sui ad senatus auctoritas ad libertas vester ad universus res publicus confero hostis ille et latro et parricida patria relinquo


huic tanto merito Bruti, patres conscripti, tantoque in rem publicam beneficio quis est tantus honos qui non debeatur? nam si M. Antonio patuisset Gallia, si oppressis municipiis et coloniis imparatis in illam ultimam Galliam penetrare potuisset, quantus rei publicae terror impenderet? dubitaret, credo, homo amentissimus atque in omnibus consiliis praeceps et devius non solum cum exercitu suo sed etiam cum omni immanitate barbariae bellum inferre nobis, ut eius furorem ne Alpium quidem muro cohibere possemus. haec igitur habenda gratia est D. Bruto qui illum, nondum interposita auctoritate vestra, suo consilio atque iudicio, non ut consulem recepit, sed ut hostem arcuit Gallia seque obsideri quam hanc urbem maluit. habeat ergo huius tanti facti tamque praeclari decreto nostro testimonium sempiternum; Galliaque quae semper praesidet atque praesedit huic imperio libertatique communi merito vereque laudetur, quod se suasque viris non tradidit, sed opposuit Antonio.

hic tantus mereo brutus pater conscribo tantus in res publicus beneficium quis sum tantus honor qui non debeo nam si m antonius pateo gallia si opprimo municipium et colonia imparatus in ille ulter gallia penetraris possum quantus res publicus terror impendeo dubito credo homo amens atque in omnis consilium praeceps et devius non solus cum exercitus suus sed etiam cum omnis immanitas barbaria bellum infero nos ut is furor ne alpis quidem murus cohibeo possum hic igitur habeo gratia sum d brutus qui ille nondum interpono auctoritas vester suus consilium atque iudicium non ut consul recipio sed ut hostis arceo gallia sequor obsideri quam hic urbs malo habeo ergo hic tantus facio tam praeclarus decretum noster testimonium sempiternus gallia qui semper praesideo atque praesedeo hic imperium libertas communis mereo verus laudo qui sui suo vis non trado sed oppono antonius


quae lex melior, utilior, optima etiam re publica saepius flagitata quam ne praetoriae provinciae plus quam annum neve plus quam biennium consulares obtinerentur? hac lege sublata videnturne vobis posse Caesaris acta servari? quid? lege quae promulgata est de tertia decuria nonne omnes iudiciariae leges Caesaris dissolvuntur? et vos acta Caesaris defenditis qui leges eius evertitis? Nisi forte, si quid memoriae causa rettulit in libellum, id numerabitur in actis et, quamvis iniquum et inutile sit, defendetur: quod ad populum centuriatis comitiis tulit, id in actis Caesaris non habebitur.

qui lex bonus utilis bonus etiam res publicus saepis flagito quam ne praetorius provincia multus quam annus neve multus quam biennium consularis obtineo hic lex tollo video tu possum caesar ago servaris quis lex qui promulgo sum de tertius decuria nonne omnis judiciarius lex caesar dissolvo et tu ago caesar defendo qui lex is everto nisus fors si quis memoria causa refero in libellus is numero in ago et quivis iniquus et inutilis sum defendo qui ad populus centurio comitium fero is in ago caesar non habeo


cuius igitur singularem prudentiam admiramur, eius stultitiam timemus? quid enim stultius quam inutilem potentiam, invidiosas opes, cupiditatem dominandi praecipitem et lubricam anteferre verae, gravi, solidae gloriae? an hoc vidit puer: si aetate processerit, non videbit? ‘at est quibusdam inimicus clarissimis atque optimis civibus.’ nullus iste timor esse debet. omnis Caesar inimicitias rei publicae condonavit; hanc sibi iudicem constituit, hanc moderatricem omnium consiliorum atque factorum. ita enim ad rem publicam accessit ut eam confirmaret, non ut everteret. omnis habeo cognitos sensus adulescentis. nihil est illi re publica carius, nihil vestra auctoritate gravius, nihil bonorum virorum iudicio optatius, nihil vera gloria dulcius.

qui igitur singularis prudentia admiror is stultitia timeo quis enim stultus quam inutilis potentia invidiosus ops cupiditas dominor praecipito et lubricus antefero verus gravis solidus gloria an hic video puer si aetas procedo non video at sum quidam inimicus clarus atque bonus civis nullus iste timor sum debeo omnis caesar inimicitia res publicus condono hic sui judico constituo hic moderatrix omnis consilium atque factor ita enim ad res publicus accedo ut is confirmo non ut everto omnis habeo cognosco sensus adulescens nihil sum ille res publicus carus nihil vester auctoritas gravis nihil bonus vir iudicium opto nihil verus gloria dulcis


O miserum te, si haec intellegis, miseriorem, si non intellegis hoc litteris mandari, hoc memoriae prodi, huius rei ne posteritatem quidem omnium saeculorum umquam immemorem fore, consules ex Italia expulsos, cumque eis Cn. Pompeium quod imperi populi Romani decus ac lumen fuit, omnis consularis qui per valetudinem exsequi cladem illam fugamque potuissent, praetores, praetorios, tribunos plebis, magnam partem senatus, omnem subolem iuventutis, unoque verbo rem publicam expulsam atque exterminatam suis sedibus!

o miser tu si hic intellego miser si non intellego hic littera mandaris hic memoria prodo hic res ne posteritas quidem omnis saeculum umquam immemor sum consul ex italia expello cum is cn pompejus qui imperium populus romanus decus atque lumen sum omnis consularis qui per valetudo exsequor clades ille fuga possum praetor praetorius tribunus plebs magnus pars senatus omnis suboles iuventus unus verbum res publicus expello atque extermino suus sedes


quid est aliud de eo referre non audere qui contra se consulem exercitum duceret nisi se ipsum hostem iudicare? necesse erat enim alterutrum esse hostem; nec poterat aliter de adversariis ducibus iudicari. si igitur Caesar hostis, cur consul nihil refert ad senatum? sin ille a senatu notandus non fuit, quid potest dicere quin, cum de illo tacuerit, se hostem confessus sit? quem in edictis Spartacum appellat, hunc in senatu ne improbum quidem dicere audet. at in rebus tristissimis quantos excitat risus! sententiolas edicti cuiusdam memoriae mandavi quas videtur ille peracutas putare: ego autem qui intellegeret quid dicere vellet adhuc neminem inveni.

quis sum alius de is refero non audeo qui contra sui consul exercitus duco nisi sui ipse hostis iudicaris necesse sum enim alteruter sum hostis neque possum aliter de adversarius dux iudico si igitur caesar hostis cur consul nihil refero ad senatus sin ille ab senatus noto non sum quis possum dico quin cum de ille taceo sui hostis confiteor sum qui in edico spartacus appello hic in senatus ne improbus quidem dico audeo at in res tristis quantus excito rideo sententiola edico quidam memoria mando qui video ille peracutus puto ego autem qui intellego quis dico volo adhuc nemo invenio


legiones abducis a Bruto. quas? nempe eas quas ille a C. Antoni scelere avertit et ad rem publicam sua auctoritate traduxit. rursus igitur vis nudatum illum atque solum a re publica relegatum videri.

legio abduco ab brutus qui nempe is qui ille ab que antonius scelus averto et ad res publicus suus auctoritas traduco rursus igitur volo nudo ille atque solus ab res publicus relego video


sed quaeso, Calene, quid tu? servitutem pacem vocas? maiores quidem nostri non modo ut liberi essent sed etiam ut imperarent, arma capiebant: tu arma abicienda censes ut serviamus? quae causa iustior est belli gerendi quam servitutis depulsio? in qua etiam si non sit molestus dominus, tamen est miserrimum posse, si velit. immo aliae causae iustae, haec necessaria est. Nisi forte ad te hoc non putas pertinere, quod te socium fore speras dominationis Antoni. in quo bis laberis: primum quod tuas rationes communibus interponis; deinde quod quicquam stabile aut iucundum in regno putas. non, si tibi antea profuit, semper proderit.

sed quaeso calenus quis tu servitus pax voco magnus quidem noster non modo ut liber sum sed etiam ut impero arma capio tu arma abicio censeo ut servio qui causa justus sum bellum gero quam servitus depulsio in qui etiam si non sum molestus dominus tamen sum miser possum si volo immo alius causa iustus hic necessarius sum nisus fors ad tu hic non puto pertineo qui tu socius sum spero dominatio antonius in quo bis labor primus qui tuus ratio communis interpono deinde qui quisquam stabilis aut iucundus in regnum puto non si tu antea prosum semper prosum


quod idem contigerat superioribus bellis civilibus. nam mihi consuli supplicatio nullis armis sumptis non ob caedem hostium, sed ob conservationem civium novo et inaudito genere decreta est. quam ob rem aut supplicatio re publica pulcherrime gesta postulantibus nostris imperatoribus deneganda est, quod praeter A. Gabinium contigit nemini, aut supplicatione decernenda hostis eos de quibus decernitis iudicetis necesse est. quod ergo ille re, id ego etiam verbo, cum imperatores eos appello: hoc ipso nomine et eos qui iam devicti sunt et eos qui supersunt hostis iudico.

qui idem contingo superus bellum civilis nam ego consul supplicatio nullus arma sumo non ob caedes hostis sed ob conservatio civis novo et inaudio genus decretum sum quam ob res aut supplicatio res publicus pulcher gero postulo noster imperator denego sum qui praeter ab gabinius contingo nemo aut supplicatio decerno hostis is de qui decerno judico necesse sum qui ergo ille res is ego etiam verbum cum imperator is appello hic ipse nomen et is qui iam devinco sum et is qui supersum hostis judico


demus igitur imperium Caesari sine quo res militaris administrari, teneri exercitus, bellum geri non potest: sit pro praetore eo iure quo qui optimo. qui honos quamquam est magnus illi aetati, tamen ad necessitatem rerum gerendarum, non solum ad dignitatem valet. itaque illa quaeramus quae vix hodierno die consequemur. sed saepe spero fore huius adulescentis ornandi et nobis et populo Romano potestatem;

do igitur imperium caesaris sine quo res militaris administraris teneo exercitus bellum gero non possum sum pro praetor is ius quo qui bonus qui honor quamquam sum magnus ille aetas tamen ad necessitas res gerendaris non solus ad dignitas valeo itaque ille quaero qui vix hodiernus dies consequor sed saepe spero sum hic adulescens orno et nos et populus romanus potestas


quis igitur is est? aut M. Brutus aut C. Cassius aut uterque. decernerem plane, sicut multa ‘consules, alter ambove,’ ni Brutum conligassemus in Graecia et eius auxilium ad Italiam vergere quam ad Asiam maluissemus; non ut ex acie respectum haberemus, sed ut ea ipsa acies subsidium haberet etiam transmarinum. praeterea, patres conscripti, M. Brutum retinet etiam nunc C. Antonius, qui tenet Apolloniam, magnam urbem et gravem; tenet, opinor, Byllidem, tenet Amantiam, instat Epiro, urget Oricum, habet aliquot cohortis, habet equitatum. hinc si Brutus erit traductus ad aliud bellum, Graeciam certe amiserimus. est autem etiam de Brundisio atque illa ora Italiae providendum. quamquam miror tam diu morari Antonium; solet enim ipse accipere manicas nec diutius obsidionis metum sustinere. quod si confecerit Brutus et intellexerit plus se rei publicae profuturum, si Dolabellam persequatur quam si in Graecia maneat, aget ipse per sese, ut adhuc quoque fecit, neque in tot incendiis quibus confestim succurrendum est exspectabit senatum.

quis igitur is sum aut m brutus aut que casseius aut uterque decerno planus sicut multus consul alter ambo ni brutus conligo in graecia et is auxilium ad italia vergo quam ad asia malo non ut ex acies respicio habeo sed ut is ipse acies subsidium habeo etiam transmarinus praeterea pater conscribo m brutus retineo etiam nunc que antonius qui teneo apollonia magnus urbs et gravis teneo opinor byllis teneo amantia insto epirus urgeo oricos habeo aliquot cohors habeo equitas hinc si brutus sum traduco ad alius bellum graecia certus amitto sum autem etiam de brundisium atque ille os italia provideo quamquam miro tam diu moraris antonius soleo enim ipse accipio manico neque diu obsidio metus sustineo qui si confacio brutus et intellego multus sui res publicus possum si dolabella persequor quam si in graecia maneo ago ipse per sui ut adhuc quoque facio neque in tot incendium qui confestim succurro sum exspecto senatus


sed quoniam significatio vestra satis declarat quid hac de re sentiatis, ad litteras veniam quae sunt a consulibus et a pro praetore missae, si pauca ante quae ad ipsas litteras pertineant dixero. imbuti gladii sunt, patres conscripti, legionum exercituumque nostrorum vel madefacti potius duobus consulum, tertio Caesaris proelio. si hostium fuit ille sanguis, summa militum pietas: nefarium scelus, si civium. quo usque igitur is qui omnis hostis scelere superavit nomine hostis carebit? nisi mucrones etiam nostrorum militum tremere voltis dubitantis utrum in cive an in hoste figantur. supplicationem decernitis: hostem non appellatis.

sed quoniam significatio vester satis declaro quis hic de res sentio ad littera venio qui sum ab consul et ab pro praetor mitto si paucus ante qui ad ipse littera pertineo dico imbuo gladius sum pater conscribo legio exercitus noster vel madefacio potis duo consul tertius caesar proelium si hostis sum ille sanguis summus miles pietas nefarius scelus si civis quo usque igitur is qui omnis hostis scelus supero nomen hostis careo nisi mucro etiam noster miles tremo volo dubito utrum in civis an in hostis figo supplicatio decerno hostis non appello


reliquorum factorum eius, patres conscripti, difficilis est sane reprehensio et lubrica. versatus in bello est; saturavit se sanguine dissimillimorum sui civium: felix fuit, si potest ulla in scelere esse felicitas. sed quoniam veteranis cautum esse volumus, quamquam dissimilis est militum causa et tua—illi secuti sunt, tu quaesisti ducem—tamen, ne apud illos me in invidiam voces, nihil de genere belli dicam. Victor e Thessalia Brundisium cum legionibus revertisti. ibi me non occidisti. Magnum beneficium! potuisse enim fateor. quamquam nemo erat eorum qui tum tecum fuerunt qui mihi non censeret parci oportere.

reliquus factor is pater conscribo difficilis sum sanus reprehensio et lubricus verso in bellum sum saturo sui sanguis dissimilis suus civis felix sum si possum ullus in scelus sum felicitas sed quoniam veteranus caueo sum volo quamquam dissimilis sum miles causa et tuus ille sequor sum tu quaero dux tamen ne apud ille ego in invidia voco nihil de genus bellum dico victor e thessalia brundisium cum legio revorto ibi ego non occido magnus beneficium possum enim fateor quamquam nemo sum is qui tum tu sum qui ego non censeo parcus oportet


et domi quidem causam amoris habuisti, foris etiam turpiorem ne L. Plancus praedes tuos venderet. productus autem in contionem a tribuno plebis cum respondisses te rei tuae causa venisse, populum etiam dicacem in te reddidisti. sed nimis multa de nugis: ad maiora veniamus.

et domus quidem causa amor habeo foris etiam turpis ne l plancus praedo tuus vendo produco autem in contio ab tribunus plebs cum respondeo tu res tuus causa venio populus etiam dicax in tu reddo sed nimis multus de nugae ad magnus venio


quod si, ut mihi a quibusdam eius familiaribus dictum est, omnis eum quae habetur contra voluntatem eius oratio graviter offendit, etiam si nulla inest contumelia, feremus amici naturam. sed idem illi ita mecum loquuntur: ‘non idem tibi adversario Caesaris licebit quod Pisoni socero,’ et simul admonent quiddam quod cavebimus: ‘nec erit iustior in senatum non veniendi morbi causa quam mortis..

qui si ut ego ab quidam is familiaris dico sum omnis is qui habeo contra voluntas is oratio gravis offendo etiam si nullus insum contumelia fero amicus natura sed idem ille ita ego loquor non idem tu adversarius caesar liceo qui piso socer et simul admoneo quidam qui cavebimus neque sum justus in senatus non venio morbus causa quam mors


cum, ut scitis, hoc triduo vel quadriduo tristis a Mutina fama manaret, inflati laetitia atque insolentia impii cives unum se in locum, ad illam curiam furiis potius suis quam rei publicae infelicem congregabant. ibi cum consilia inirent de caede nostra partirenturque inter se qui Capitolium, qui rostra, qui urbis portas occuparent, ad me concursum futurum civitatis putabant. quod ut cum invidia mea fieret et cum vitae etiam periculo, famam istam fascium dissipaverunt; fascis ipsi ad me delaturi fuerunt. quod cum esset quasi mea voluntate factum, tum in me impetus conductorum hominum quasi in tyrannum parabatur; ex quo caedes esset vestrum omnium consecuta. quae res patefecit, patres conscripti, sed suo tempore totius huius sceleris fons aperietur.

cum ut scio hic triduum vel quadriduum tristis ab mutina fama mano inflo laetitia atque insolentia impius civis unus sui in locus ad ille curia furia potis suus quam res publicus infelix congrego ibi cum consilium ineo de caedes noster partio inter sui qui capitolium qui rostrum qui urbs porta occupo ad ego concurro sum civitas puto qui ut cum invidia meus fio et cum vita etiam periculum fama iste fascis dissipaverunt fascis ipse ad ego defero sum qui cum sum quasi meus voluntas facio tum in ego impetus conductor homo quasi in tyrannus paro ex quo caedes sum vester omnis consequor qui res patefacio pater conscribo sed suus tempus totus hic scelus fons aperio


de exercitu autem C. Caesaris ita censeo decernendum: ‘senatui placere, militibus veteranis qui Caesaris pontificis pro praetore auctoritatem secuti libertatem populi Romani auctoritatemque huius ordinis defenderint atque defendant ipsis liberisque eorum militiae vacationem esse, utique C. Pansa A. Hirtius consules, alter ambove, si eis videretur, cognoscerent qui ager eis coloniis esset quo milites veterani deducti essent, qui contra legem Iuliam possideretur, ut is militibus veteranis divideretur; de agro Campano separatim cognoscerent inirentque rationem de commodis militum veteranorum augendis, legionique Martiae et legioni quartae et eis militibus qui de legione secunda, tricesima quinta ad C. Pansam A. Hirtium consules venissent suaque nomina edidissent, quod eis auctoritas senatus populique Romani libertas carissima sit et fuerit, vacationem militiae ipsis liberisque eorum esse placere extra tumultum Gallicum Italicumque: easque legiones bello confecto missas fieri placere; quantamque pecuniam militibus earum legionum in singulos C. Caesar, pontifex, pro praetore pollicitus sit, tantam dari placere; utique C. Pansa A. Hirtius consules, alter ambove, si eis videretur, rationem agri haberent qui sine iniuria privatorum dividi posset, eisque militibus, legioni Martiae et legioni quartae ita darent, adsignarent ut quibus militibus amplissime dati, adsignati essent.’ dixi ad ea omnia, consules, de quibus rettulistis: quae si erunt sine mora matureque decreta, facilius apparabitis ea quae tempus et necessitas flagitat. celeritate autem opus est: qua si essemus usi, bellum, ut saepe dixi, nullum haberemus.

de exercitus autem que caesar ita censeo decerno senatus placeo miles veteranus qui caesar pontifex pro praetor auctoritas sequor libertas populus romanus auctoritas hic ordo defendo atque defendo ipse libo is militia vacatio sum utique que pansa ab hirtius consul alter ambo si is video cognosco qui ager is colonia sum quo miles veteranus deduco sum qui contra lex julius possideo ut is miles veteranus divido de ager campanus separatim cognosco ineo ratio de commodus miles veteranus augeo legio martius et legio quarta et is miles qui de legio secundus tricesima quintus ad que pansa ab hirtius consul venio suum nomen edo qui is auctoritas senatus populus romanus libertas carus sum et sum vacatio militia ipse libo is sum placeo extra tumultus gallicus italicus eo legio bellum conficio mitto fio placeo quantus pecunia miles is legio in singuli que caesar pontifex pro praetor polliceor sum tantus do placeo utique que pansa ab hirtius consul alter ambo si is video ratio ager habeo qui sine iniuria privator divido possum is miles legio martius et legio quarta ita do adsigno ut qui miles amplus do adsigno sum dico ad is omnis consul de qui refero qui si sum sine mora maturus decretum facilis apparo is qui tempus et necessitas flagito celeritas autem opus sum qui si sum utor bellum ut saepe dico nullus habeo


quis fortunatior Lepido, ut ante dixi, quis eodem sanior? vidit eius maestitiam atque lacrimas populus Romanus Lupercalibus; vidit quam abiectus, quam confectus esset, cum Caesari diadema imponens Antonius servum se illius quam conlegam esse malebat. qui si reliquis flagitiis et sceleribus abstinere potuisset, tamen unum ob hoc factum dignum illum omni poena putarem. nam si ipse servire poterat, nobis dominum cur imponebat? et si eius pueritia pertulerat libidines eorum qui erant in eum tyranni, etiamne in nostros liberos dominum et tyrannum comparabat? itaque illo interfecto qualem in nos eum esse voluit, talis ipse in ceteros exstitit.

quis fortuno lepidus ut ante dico quis idem sanus video is maestitia atque lacrima populus romanus lupercal video quam abicio quam conficio sum cum caesaris diadema impono antonius servus sui ille quam collega sum malo qui si reliquus flagitium et scelus abstineo possum tamen unus ob hic facio dignus ille omnis poena puto nam si ipse servio possum nos dominus cur impono et si is pueritia perfero libido is qui sum in is tyrannus etiam in noster liber dominus et tyrannus comparo itaque ille interficio qual in nos is sum volo talis ipse in ceterus exsisto


quid? quod cum eo conlega tulit quem ipse fecit sua nuntiatione vitiosum, nihilne ad auspicia bonus augur pertinere arbitratus est? sed auspiciorum nos fortasse erimus interpretes qui sumus eius conlegae: num ergo etiam armorum interpretes quaerimus? primum omnes fori aditus ita saepti ut, etiam si nemo obstaret armatus, tamen nisi saeptis revolsis introiri in forum nullo modo posset; sic vero erant disposita praesidia ut quo modo hostium aditus urbe prohibentur castellis et operibus, ita ab ingressione fori populum tribunosque plebis propulsari videres.

quis qui cum is collega fero qui ipse facio suus nuntiatio vitiosus nihil ad auspicium bonus augur pertineo arbitror sum sed auspicium nos fortasse sum interpres qui sum is collega num ergo etiam armus interpres quaero primus omnis forum aditus ita saepio ut etiam si nemo obsto armo tamen nisi saeptum revello introeo in forum nullus modo possum sic verus sum dispono praesidium ut quo modo hostis aditus urbs prohibeo castellum et opus ita ab ingressio forum populus tribunus plebs propulsaris video


hos ille demens iudices legisset, horum nomina ad aerarium detulisset, his magnam partem rei publicae credidisset, si ullam speciem rei publicae cogitavisset? atque ego de notis iudicibus dixi: quos minus nostis nolui nominare: saltatores, citharistas, totum denique comissationis Antonianae chorum in tertiam decuriam iudicum scitote esse coniectum. en causam cur lex tam egregia tamque praeclara maximo imbri, tempestate, ventis, procellis, turbinibus, inter fulmina et tonitrua ferretur, ut eos iudices haberemus quos hospites habere nemo velit. scelerum magnitudo, conscientia maleficiorum, direptio eius pecuniae cuius ratio in aede Opis confecta est hanc tertiam decuriam excogitavit; nec ante turpes iudices quaesiti quam honestis iudicibus nocentium salus desperata est.

hic ille demens iudex lego hic nomen ad aerarius defero hic magnus pars res publicus credo si ullus species res publicus cogito atque ego de nosco judex dico qui paruus nosco nolo nominaris saltator citharista totus denique comissatio antonianus chorus in tertius decuria iudex scio sum conicio en causa cur lex tam egregius tam praeclarus maximus imber tempestas venio procella turbo inter fulmen et tonitruum fero ut is iudex habeo qui hospes habeo nemo volo scelus magnitudo conscientia maleficus direptio is pecunia qui ratio in aedes opis conficio sum hic tertius decuria excogito neque ante turpis iudex quaero quam honestus judex noceo salus despero sum


nam cum Magnum Pompeium, clarissimum adulescentem, praestantissimi viri filium, auctoritate adduxit ad pacem remque publicam sine armis maximo civilis belli periculo liberavit, tum me eius beneficio plus quam pro virili parte obligatum puto. itaque et honores ei decrevi quos potui amplissimos, in quibus mihi vos estis adsensi, nec umquam de illo et sperare optime et loqui destiti. Magnis et multis pignoribus M. Lepidum res publica inligatum tenet. summa nobilitas est, omnes honores, amplissimum sacerdotium, plurima urbis ornamenta, ipsius, fratris maiorumque monumenta; probatissima uxor, optatissimi liberi, res familiaris cum ampla tum casta a cruore civili. nemo ab eo civis violatus, multi eius beneficio et misericordia liberati. talis igitur vir et civis opinione labi potest, voluntate a re publica dissidere nullo pacto potest. pacem volt M.

nam cum magnus pompejus clarus adulescens praesto vir filius auctoritas adduco ad pax res publicus sine arma maximus civilis bellum periculum libero tum ego is beneficium multus quam pro virilis pars obligo puto itaque et honor is decerno qui possum amplus in qui ego tu sum adsentio neque umquam de ille et spero optume et loquor desisto magnus et multus pignus m lepidus res publicus inligo teneo summus nobilitas sum omnis honor amplus sacerdotium multus urbs ornamentum ipse frater magnus monumentum probo uxor opto liber res familiaris cum amplus tum castus ab cruor civilis nemo ab is civis violo multus is beneficium et misericordia libero talis igitur vir et civis opinio labor possum voluntas ab res publicus dissido nullus pacisco possum pax volo m


ego igitur pacis, ut ita dicam, alumnus qui quantuscumque sum—nihil enim mihi adrogo —sine pace civili certe non fuissem—periculose dico: quem ad modum accepturi, patres conscripti, sitis, horreo, sed pro mea perpetua cupiditate vestrae dignitatis retinendae et augendae quaeso oroque vos, patres conscripti, ut primo, etsi erit vel acerbum auditu vel incredibile a M. Cicerone esse dictum, accipiatis sine offensione quod dixero, neve id prius quam quale sit explicaro repudietis—ego ille, dicam saepius, pacis semper laudator, semper auctor, pacem cum M. Antonio esse nolo. Magna spe ingredior in reliquam orationem, patres conscripti, quoniam periculosissimum locum silentio sum praetervectus.

ego igitur pax ut ita dico alumnus qui quantus sum nihil enim ego adrogo sine pax civilis certus non sum periculosus dico qui ad modus accipio pater conscribo sum horreum sed pro meus perpetuus cupiditas vester dignitas retineo et augeo quaeso oro tu pater conscribo ut primus etsi sum vel acerbus auditus vel incredibilis ab m cicero sum dico accipio sine offensio qui dico neve is prior quam qualis sum explicaro repudio ego ille dico saepis pax semper laudator semper auctor pax cum m antonius sum nolo magnus spes ingredior in reliquus oratio pater conscribo quoniam periculosus locus silentium sum praetervehor


quod si excusationem Ser. Sulpici, patres conscripti, legationis obeundae recordari volueritis, nulla dubitatio relinquetur quin honore mortui quam vivo iniuriam fecimus sarciamus. vos enim, patres conscripti, —grave dictu est sed dicendum tamen—vos, inquam, Ser. Sulpicium vita privastis: quem cum videretis re magis morbum quam oratione excusantem, non vos quidem crudeles fuistis—quid enim minus in hunc ordinem convenit? —sed cum speraretis nihil esse quod non illius auctoritate et sapientia effici posset, vehementius excusationi obstitistis atque eum qui semper vestrum consensum gravissimum iudicavisset de sententia deiecistis.

qui si excusatio seruius sulpicius pater conscribo legatio obeo recordaris volo nullus dubitatio relinquo quin honor mortuus quam vivo iniuria facio sarcio tu enim pater conscribo gravis dico sum sed dico tamen tu inquam seruius sulpicius vito privo qui cum video res magis morbus quam oratio excuso non tu quidem crudelis sum quis enim paruus in hic ordo convenio sed cum spero nihil sum qui non ille auctoritas et sapientia efficio possum vehemens excusatio obsto atque is qui semper vester consensus gravis judico de sententia deicio


hi subito hortari ad pacem, quod iam diu non fecissent, non sine causa videbantur. accessit consul hortator. at qui consul! si prudentiam quaerimus, qui minime falli posset; si virtutem, qui nullam pacem probaret nisi cum cedente atque victo; si magnitudinem animi, qui praeferret mortem servituti. vos autem, patres conscripti, non tam immemores vestrorum gravissimorum decretorum videbamini quam spe adlata deditionis quam amici pacem appellare mallent de imponendis, non accipiendis legibus cogitare. auxerat autem meam quidem spem, credo item vestram, quod domum Antoni adflictam maestitia audiebam, lamentari uxorem. hic etiam fautores Antoni quorum in voltu habitant oculi mei tristiores videbam.

hic subeo hortor ad pax qui iam diu non facio non sine causa video accedo consul hortator at qui consul si prudentia quaero qui paruus fallo possum si virtus qui nullus pax probo nisi cum cedo atque vinco si magnitudo animus qui praefero mors servitus tu autem pater conscribo non tam immemor vester gravis decretor video quam spes affero deditio quam amicus pax appello malo de impono non accipio lex cogito augeo autem meus quidem spes credo item vester qui domus antonius affligo maestitia audio lamentaris uxor hic etiam fautor antonius qui in vultus habito oculus meus tristis video


cum vii cohortibus esse Apolloniae scribit Antonium, qui iam aut captus est—quod di duint!—aut certe homo verecundus in Macedoniam non accedit ne contra senatus consultum fecisse videatur. dilectus habitus in Macedonia est summo Q. Hortensi studio et industria; cuius animum egregium dignumque ipso et maioribus eius ex Bruti litteris perspicere potuistis. legio quam L. Piso ducebat, legatus Antoni, Ciceroni se filio meo tradidit. equitatus qui in Syriam ducebatur bipertito alter eum quaestorem a quo ducebatur reliquit in Thessalia seseque ad Brutum contulit; alterum in Macedonia Cn. Domitius adulescens summa virtute, gravitate, constantia a legato Syriaco abduxit. P. autem Vatinius qui et antea iure laudatus a vobis et hoc tempore merito laudandus est aperuit Dyrrachi portas Bruto et exercitum tradidit.

cum vii cohors sum apollonia scribo antonius qui iam aut capio sum qui deus do aut certus homo verecundus in macedonia non accedo ne contra senatus consulo facio video delectus habitus in macedonius sum superus q hortensius studium et industria qui animus egregius dignus ipse et magnus is ex brutus littera perspicio possum legio quam l piso duco legatus antonius cicero sui filius meus trado equito qui in syria duco bipertito alter is quaestor ab quo duco relinquo in thessalia sesequor ad brutus confero alter in macedonius cn domitius adulescens summus virtus gravitas constantia ab legatus syriacus abduco p autem vatinius qui et antea ius laudo ab tu et hic tempus mereo laudo sum aperio dyrrachium porta brutus et exercitus trado


O di immortales! quam magnum est personam in re publica tueri principis! quae non animis solum debet sed etiam oculis servire civium. domum recipere legatum hostium, in cubiculum admittere, etiam seducere hominis est nihil de dignitate, nimium de periculo cogitantis. quod autem est periculum? nam si maximum in discrimen venitur, aut libertas parata victori est aut mors proposita victo: quorum alterum optabile est, alterum effugere nemo potest. turpis autem fuga mortis omni est morte peior. nam illud quidem non adducor ut credam,

o deus immortalis quam magnus sum persona in res publicus tueor princeps qui non animus solus debeo sed etiam oculus servio civis domus recipio legatus hostis in cubiculum admitto etiam seduco homo sum nihil de dignitas nimium de periculum cogito qui autem sum periculum nam si magnus in discrimen venio aut libertas paro victor sum aut mors propono vinco qui alter optabilis sum alter effugio nemo possum turpis autem fuga mors omnis sum mors malus nam ille quidem non adduco ut credo


at ego, tamquam mihi cum M. Crasso contentio esset, quocum multae et magnae fuerunt, non cum uno gladiatore nequissimo, de re publica graviter querens de homine nihil dixi. itaque hodie perficiam ut intellegat quantum a me beneficium tum acceperit. at etiam litteras, quas me sibi misisse diceret, recitavit homo et humanitatis expers et vitae communis ignarus. quis enim umquam qui paulum modo bonorum consuetudinem nosset, litteras ad se ab amico missas offensione aliqua interposita in medium protulit palamque recitavit? quid est aliud tollere ex vita vitae societatem, tollere amicorum conloquia absentium? quam multa ioca solent esse in epistulis quae, prolata si sint, inepta videantur, quam multa seria neque tamen ullo modo divolganda!

at ego tamquam ego cum m crassus contentio sum qui multus et magnus sum non cum unus gladiator nequissimo de res publicus gravis queror de homo nihil dico itaque hodie perficio ut intellego quantus ab ego beneficium tum accipio at etiam littera qui ego sui mitto dico recito homo et humanitas expers et vita communis ignarus quis enim umquam qui paulus modo bonus consuetudo nosco littera ad sui ab amicus mitto offensio aliqui interpono in medius profero pala recito quis sum alius tollo ex vito vita societas tollo amicus colloquium absentium quam multus ioca soleo sum in epistula qui profero si sum ineptus video quam multus seria neque tamen ullus modo disvulgo


nihil est detestabilius dedecore, nihil foedius servitute. ad decus et ad libertatem nati sumus: aut haec teneamus aut cum dignitate moriamur. nimium diu teximus quid sentiremus; nunc iam apertum est; omnes patefaciunt in utramque partem quid sentiant, quid velint. sunt impii cives—pro caritate rei publicae nimium multi, sed contra multitudinem bene sentientium admodum pauci—quorum opprimendorum di immortales incredibilem rei publicae potestatem et fortunam dederunt. ad ea enim praesidia quae habemus iam accedent consules summa prudentia, virtute, concordia, multos mensis de populi Romani libertate commentati atque meditati. his auctoribus et ducibus, dis iuvantibus, nobis vigilantibus et multum in posterum providentibus, populo Romano consentiente, erimus profecto liberi brevi tempore. iucundiorem autem faciet libertatem servitutis recordatio.

nihil sum detestabilis dedecor nihil foedus servitus ad decus et ad libertas nascor sum aut hic teneo aut cum dignitas morior nimium diu tego quis sentio nunc iam aperio sum omnis patefacio in uter pars quis sentio quis volo sum impius civis pro caritas res publicus nimium multus sed contra multitudo bene sentio admodum paucus qui opprimo deus immortalis incredibilis res publicus potestas et fortuna do ad is enim praesidium qui habeo iam accedo consul summus prudentia virtus concordia multus mensis de populus romanus libertas commentas atque meditor hic auctor et dux deus juvo nos vigilo et multus in posterus provideo populus romanus consentio sum profecto liber brevis tempus jucundus autem facio libertas servitus recordatio


quis huius potentiam poterit sustinere? praesertim cum eosdem in agros etiam deduxerit. quis umquam omnis tribus, quis equites Romanos, quis tribunos militaris? Gracchorum potentiam maiorem fuisse arbitramini quam huius gladiatoris futura sit? quem gladiatorem non ita appellavi ut interdum etiam M. Antonius gladiator appellari solet, sed ut appellant ei qui plane et Latine loquuntur. Myrmillo in Asia depugnavit. cum ornasset Thraecidicis comitem et familiarem suum, illum miserum fugientem iugulavit, luculentam tamen ipse plagam accepit, ut declarat cicatrix.

quis hic potentia possum sustineo praesertim cum idem in ager etiam deduco quis umquam omnis tres quis eques romanus quis tribunus militaris gracchus potentia magnus sum arbitror quam hic gladiator sum sum qui gladiator non ita appello ut interdum etiam m antonius gladiator appello soleo sed ut appello is qui planus et latinum loquor myrmillo in asia depugno cum orno threcidicus comes et familiaris suus ille miser fugio jugulo luculentus tamen ipse plaga accipio ut declaro cicatrix


'securi percussos Petraeum et Menedemum, civitate donatos et hospites Caesaris, laudastis.’ non laudavimus quod ne audivimus quidem. valde enim nobis in tanta perturbatione rei publicae de duobus nequissimis Graeculis cogitandum fuit. ‘Theopompum, nudum, vi expulsum a Trebonio, confugere Alexandream neglexistis.’ Magnum crimen senatus! de Theopompo, summo homine, negleximus, qui ubi terrarum sit, quid agat, vivat denique an mortuus sit, quis aut scit aut curat? ‘Ser. Galbam eodem pugione succinctum in castris videtis.’ nihil tibi de Galba respondeo, fortissimo et constantissimo civi: coram aderit; praesens et ipse et ille quem insimulas pugio respondebit. ‘milites aut meos aut veteranos contraxistis tamquam ad exitium eorum qui Caesarem occiderant: et eosdem nec opinantis ad quaestoris sui aut imperatoris aut commilitonum suorum pericula impulistis.’ scilicet verba dedimus, decepimus: ignorabat legio Martia, quarta, nesciebant veterani quid ageretur; non illi senatus auctoritatem, non libertatem populi sequebantur: Caesaris mortem ulcisci volebant, quam omnes fatalem fuisse arbitrabantur; te videlicet salvum, beatum, florentem esse cupiebant.

securus percutio petraeus et menedemus civitas dono et hospes caesar laudo non laudo qui ne audio quidem validus enim nos in tantus perturbatio res publicus de duo nequissimis graeculus cogito sum theopompos nudus vis expello ab trebonius confugio alexandrea neglego magnus crimen senatus de theopompos superus homo neglego qui ubi terra sum quis ago vivo denique an mortuus sum quis aut scio aut curo seruius galba idem pugio succingo in castrum video nihil tu de galba respondeo fortis et consto cieo coram adsum praesens et ipse et ille qui insimulo pugio respondeo miles aut meus aut veteranus contraho tamquam ad exitium is qui caesaris occido et idem neque opinor ad quaestor suus aut imperator aut commilito suus periculum impello scilicet verbum do decipio ignoro legio martius quartus nescio veteranus quis ago non ille senatus auctoritas non libertas populus sequor caesar mors ulciscor volo quam omnis fatal sum arbitror tu videlicet salvus beatus floreo sum cupio


Nostis insolentiam Antoni, nostis amicos, nostis totam domum. libidinosis, petulantibus, impuris, impudicis, aleatoribus, ebriis servire, ea summa miseria est summo dedecore coniuncta. quod si iam—quod di omen avertant!—fatum extremum rei publicae venit, quod gladiatores nobiles faciunt ut honeste decumbant, faciamus nos, principes orbis terrarum gentiumque omnium, ut cum dignitate potius cadamus quam cum ignominia serviamus.

nostos insolentia antonius nosco amicus nosco totus domus libidinosus petulans impurus impudicus aleator ebrius servio is summus miseria sum superus dedecor conjungo qui si iam qui deus omen averto fatum exter res publicus venio qui gladiator nobilis facio ut honestus decumbo facio nos princeps orbis terra gens omnis ut cum dignitas potis cado quam cum ignominia servio


praeclare igitur facitis, tribuni plebis, qui de praesidio consulum senatusque referatis, meritoque vestro maximas vobis gratias omnes et agere et habere debemus. qui enim periculo carere possumus in tanta hominum cupiditate et audacia? ille autem homo adflictus et perditus quae de se exspectat iudicia graviora quam amicorum suorum? familiarissimus eius, mihi homo coniunctus, L. Lentulus, et P. Naso, omni carens cupiditate, nullam se habere provinciam, nullam Antoni sortitionem fuisse iudicaverunt. quod idem fecit L. Philippus, vir patre, avo maioribusque suis dignissimus; in eadem sententia fuit homo summa integritate atque innocentia, C. Turranius; idem fecit Sp. Oppius; ipsi etiam qui amicitiam M. Antoni veriti plus ei tribuerunt quam fortasse vellent, M. Piso, necessarius meus, et vir et civis egregius, parique innocentia M. Vehilius, senatus auctoritati se obtemperaturos esse dixerunt.

praeclaris igitur facio tribunus plebs qui de praesidium consul senatus refero mereo vester magnus tu gratia omnis et ago et habeo debeo qui enim periculum careo possum in tantus homo cupiditas et audacia ille autem homo affligo et perdo qui de sui exspecto iudicium gravis quam amicus suus familiaris is ego homo conjungo l lentulus et p naso omnis careo cupiditas nullus sui habeo provincia nullus antonius sortitio sum judico qui idem facio l philippus vir pater avus magnus suus dignus in idem sententia sum homo summus integritas atque innocens que turranius idem facio spurius oppius ipse etiam qui amicitia m antonius vereor multus is tribuo quam fortasse volo m piso necessarius meus et vir et civis egregius pario innocens m vehilius senatus auctoritas sui obtempero sum dico


cumque legio Martia Albae constiterit, in municipio fidelissimo et fortissimo, seseque ad senatus auctoritatem populique Romani libertatem contulerit; et quod pari consilio eademque virtute legio quarta usa, L. Egnatuleio duce quaestore optimo, civi egregio, senatus auctoritatem populique Romani libertatem defendat ac defenderit, senatui magnae curae esse ac fore ut pro tantis eorum in rem publicam meritis honores eis habeantur gratiaeque referantur. senatui placere uti C. Pansa A. Hirtius, consules designati, cum magistratum inissent, si eis videretur, primo quoque tempore de his rebus ad hunc ordinem referrent, ita uti e re publica fideque sua videretur.

cum legio martius alba consto in municipium fidelis et fortis sesequor ad senatus auctoritas populus romanus libertas confero et qui par consilium idem virtus legio quartus utor l egnatuleius dux quaestor bonus cieo egregius senatus auctoritas populus romanus libertas defendo atque defendo senatus magnus cura sum atque sum ut pro tantus is in res publicus meritum honor is habeo gratia refero senatus placeo uti que pansa ab hirtius consul designo cum magistratus ineo si is video primus quoque tempus de hic res ad hic ordo refero ita uti e res publicus fido suus video


at vero ita decernunt ‘ut liberato Bruto': id enim restabat, ut relicto, deserto, prodito. ego vero mentionem omnino provinciarum factam dico alienissimo tempore. quamvis enim intentus animus tuus sit, C. Pansa, sicut est, ad virum fortissimum et omnium clarissimum liberandum, tamen rerum natura cogit te necessario referre animum aliquando ad Dolabellam persequendum et partem aliquam in Asiam et Syriam derivare curae et cogitationis tuae. si autem fieri posset, vel pluris te animos habere vellem quos omnis ad Mutinam intenderes. quod quoniam fieri non potest, isto te animo quem habes praestantissimum atque optimum nihil volumus nisi de Bruto cogitare.

at verus ita decerno ut libero brutus is enim resto ut relinquo desero prodeo ego verus mentio omnino provinciaris facio dico alienus tempus quivis enim intendo animus tuus sum que pansa sicut sum ad vir fortis et omnis clarus libero tamen res natura cogo tu necessarius refero animus aliquando ad dolabella persequor et pars aliqui in asia et syria derivaris cura et cogitatio tuus si autem fio possum vel multus tu animus habeo volo qui omnis ad mutina intendo qui quoniam fio non possum iste tu animus qui habeo praesto atque bonus nihil volo nisi de brutus cogito


tu autem, omnium stultissime, non intellegis, si, id quod me arguis, voluisse interfici Caesarem crimen sit, etiam laetatum esse morte Caesaris crimen esse? quid enim interest inter suasorem facti et probatorem? aut quid refert utrum voluerim fieri an gaudeam factum? ecquis est igitur exceptis eis qui illum regnare gaudebant qui illud aut fieri noluerit aut factum improbarit? omnes ergo in culpa. etenim omnes boni, quantum in ipsis fuit, Caesarem occiderunt: aliis consilium, aliis animus, aliis occasio defuit; voluntas nemini.

tu autem omnis stultus non intellego si is qui ego arguo volo interficio caesaris crimen sum etiam laetas sum mors caesar crimen sum quis enim intersum inter suasor facio et probator aut quis refero utrum volo fio an gaudeo facio ecquis sum igitur excipio is qui ille regno gaudeo qui ille aut fio nolo aut facio improbo omnis ergo in culpa etenim omnis bonus quantus in ipse sum caesaris occido alius consilium alius animus alius occasio desum voluntas nemo


at quam modesta mandata! ferrei sumus, patres conscripti, qui quicquam huic negemus. ‘Vtramque provinciam’ inquit ‘remitto: exercitum depono: privatus esse non recuso.’ haec sunt enim verba. redire ad se videtur. ‘omnia obliviscor, in gratiam redeo.’ sed quid adiungit? ‘si legionibus meis sex, si equitibus, si cohorti praetoriae praedia agrumque dederitis.’ Eis etiam praemia postulat quibus ut ignoscatur si postulet, impudentissimus iudicetur. addit praeterea ut, quos ipse cum Dolabella dederit agros, teneant ei quibus dati sint.

at quam modestus mandatum ferreus sum pater conscribo qui quisquam hic nego vtramque provincia inquam remitto exercitus depono privo sum non recuso hic sum enim verbum redeo ad sui video omnis obliviscor in gratia redeo sed quis adjungo si legio meus sex si eques si cohors praetorius praedium ager do eos etiam praemium postulo qui ut ignosco si postulo impudens judico addo praeterea ut qui ipse cum dolabella do ager teneo is qui do sum


quid cupide a senatu, quid temere fiebat, cum tu unus adulescens universum ordinem decernere de salute rei publicae prohibuisti, neque semel, sed saepius, neque tu tecum de senatus auctoritate agi passus es? quid autem agebatur nisi ne deleri et everti rem publicam funditus velles, cum te neque principes civitatis rogando neque maiores natu monendo neque frequens senatus agendo de vendita atque addicta sententia movere potuit? tum illud multis rebus ante temptatis necessario tibi volnus inflictum est quod paucis ante te, quorum incolumis fuit nemo:

quis cupidus ab senatus quis temere fio cum tu unus adulescens universus ordo decerno de salus res publicus prohibeo neque semel sed saepis neque tu tu de senatus auctoritas ago patior sum quis autem ago nisi ne deleo et everto res publicus fundus volo cum tu neque princeps civitas rogo neque magnus natus moneo neque frequens senatus ago de vendo atque addico sententia moveo possum tum ille multus res ante temptas necessarius tu vulnus infligo sum qui paucus ante tu qui incolumis sum nemo


nunc, quaeso, attendite num aberret a coniectura suspicio periculi mei. Etruriam discriminat Cassia. scimusne igitur, Pansa, quibus in locis nunc sit Lentonis Caesenni vii viralis auctoritas? nobiscum nec animo certe est nec corpore. si autem aut domi est aut non longe a domo, certe in Etruria est, id est in via. quis igitur mihi praestat Lentonem uno capite esse contentum? dic mihi praeterea, Pansa, Ventidius ubi sit, cui fui semper amicus ante quam ille rei publicae bonisque omnibus tam aperte est factus inimicus. possum Cassiam vitare, tenere Flaminiam: quid, si Anconam, ut dicitur, Ventidius venerit, poterone Ariminum tuto accedere? restat Aurelia. hic quidem etiam praesidia habeo; possessiones enim sunt P. Clodi. tota familia occurret; hospitio invitabit propter familiaritatem notissimam.

nunc quaeso attendo num aberro ab conicio suspicio periculum meus etruria discrimino casseius scio igitur pansa qui in locus nunc sum lento caesennius vii viral auctoritas nos neque animus certus sum neque corpus si autem aut domus sum aut non longus ab domus certus in etruria sum is sum in via quis igitur ego praesto lento unus caput sum contineo dico ego praeterea pansa ventidius ubi sum qui sum semper amicus ante quam ille res publicus bonus omnis tam apertus sum facio inimicus possum casseius vitaris teneo flaminia quis si ancona ut dico ventidius venio possum ariminum tueor accedo resto aurelius hic quidem etiam praesidium habeo possessio enim sum p claudius totus familia occurro hospitium invito propter familiaritas nosco


Vsum in re publica, Calene, magnum iam habere et debes et potes. quando ita decerni vidisti aut quo senatus consulto huius generis—sunt enim innumerabilia—bene scriptas litteras decretum a senatu? quod verbum tibi non excidit, ut saepe fit, fortuito: scriptum, meditatum, cogitatum attulisti. hanc tibi consuetudinem plerisque in rebus bonis obtrectandi si qui detraxerit, quid tibi quod sibi quisque velit non relinquetur? quam ob rem conlige te placaque animum istum aliquando et mitiga: audi viros bonos, quibus multis uteris; loquere cum sapientissimo homine, genero tuo, saepius quam ipse tecum: tum denique amplissimi honoris nomen obtinebis. an vero hoc pro nihilo putas in quo quidem pro amicitia tuam vicem dolere soleo, efferri hoc foras et ad populi Romani auris pervenire, ei qui primus sententiam dixerit neminem adsensum? quod etiam hodie futurum arbitror.

vsus in res publicus calenus magnus iam habeo et debeo et possum quando ita decerno video aut quo senatus consultum hic genus sum enim innumerabilis bene scribo littera decretum ab senatus qui verbum tu non excido ut saepe fio fortuitus scribo meditas cogitas affero hic tu consuetudo plerusque in res bonus obtrecto si qui detraho quis tu qui sui quisque volo non relinquo quam ob res conlige tu placo animus iste aliquando et mitigo audio vir bonus qui multus uto loquor cum sapio homo gener tuus saepis quam ipse tu tum denique amplus honor nomen obtineo an verus hic pro nihilum puto in quo quidem pro amicitia tuus vicis doleo soleo effero hic foras et ad populus romanus auris pervenio is qui primus sententia dico nemo assensus qui etiam hodie sum arbitror


Vtrum hoc bellum non est, an est tantum bellum quantum numquam fuit? ceteris enim bellis maximeque civilibus contentionem rei publicae causa faciebat. Sulla cum Sulpicio de iure legum quas per vim Sulla latas esse dicebat; Cinna cum Octavio de novorum civium suffragiis; rursus cum Mario et Carbone Sulla ne dominarentur indigni et ut clarissimorum hominum crudelissimam puniretur necem. Horum omnium bellorum causae ex rei publicae contentione natae sunt. de proximo bello civili non libet dicere: ignoro causam, detestor exitum.

vtrum hic bellum non sum an sum tantus bellum quantus numquam sum ceterus enim bellum magnus civilis contentio res publicus causa facio sulla cum sulpicius de ius lex qui per vis sulla latus sum dico cinna cum octavius de novum civis suffragium rursus cum marius et carbo sulla ne dominor indignus et ut clarus homo crudelis punior nex horus omnis bellum causa ex res publicus contentio nascor sum de propior bellum civilis non libet dico ignoro causa detesto exitus


quorum igitur veteranorum animos ne offendamus veremur? eorumne qui D. Brutum obsidione cupiunt liberare? quibus cum Bruti salus cara sit, qui possunt Cassi nomen odisse? an eorum qui utrisque armis vacant? non vereor ne acerbus cuiquam istorum sit qui otio delectantur. Tertio vero generi non militum veteranorum, sed importunissimorum hostium cupio quam acerbissimum dolorem inurere. quamquam, patres conscripti, quousque sententias dicemus veteranorum arbitratu? quod eorum tantum fastidium est, quae tanta adrogantia ut ad arbitrium illorum imperatores etiam deligamus?

qui igitur veteranus animus ne offendo vereor is qui d brutus obsidio cupio liberaris qui cum brutus salus carus sum qui possum casseius nomen odi an is qui uterque arma vaco non vereor ne acerbus quisquam iste sum qui otium delecto tertius verus gener non miles veteranus sed importunus hostis cupio quam acerbus dolor inuro quamquam pater conscribo quousque sententia dico veteranus arbitratus qui is tantus fastidium sum qui tantus arrogantia ut ad arbitrium ille imperator etiam deligo