quas ob res ita censeo: Eorum qui cum M. Antonio sunt, qui ab armis discesserint et aut ad C. Pansam aut ad A. Hirtium consules aut ad Decimum Brutum imperatorem, consulem designatum, aut ad C. Caesarem pro praetore ante Idus Martias primas adierint, eis fraudi ne sit quod cum M. Antonio fuerint. si quis eorum qui cum M. Antonio sunt fecerit quod honore praemiove dignum esse videatur, uti C. Pansa A. Hirtius consules, alter ambove, si eis videbitur, de eius honore praemiove primo quoque die ad senatum referant. si quis post hoc senatus consultum ad Antonium profectus esset praeter L. Varium, senatum existimaturum eum contra rem publicam fecisse.

qui ob res ita censeo eos qui cum m antonius sum qui ab arma discedo et aut ad que pansa aut ad ab hirtius consul aut ad decimus brutus imperator consul designo aut ad que caesaris pro praetor ante idus martius primus adeo is fraus ne sum qui cum m antonius sum si quis is qui cum m antonius sum facio qui honor praemium dignus sum video uti que pansa ab hirtius consul alter ambo si is video de is honor praemium primus quoque dies ad senatus refero si quis post hic senatus consulo ad antonius proficiscor sum praeter l varius senatus existimo is contra res publicus facio


quod idem in M. Bruto facere debetis, a quo insperatum et repentinum rei publicae praesidium legionum, equitatus, auxiliorum magnae et firmae copiae comparatae sunt. adiungendus est Q. Hortensius qui, cum Macedoniam obtineret, adiutorem se Bruto ad comparandum exercitum fidissimum et constantissimum praebuit. nam de M. Apuleio separatim censeo referendum, cui testis est per litteras M. Brutus, eum principem fuisse ad conatum exercitus comparandi. quae cum ita sint, quod C.

qui idem in m brutus facio debeo ab quo insperatus et repentinus res publicus praesidium legio equito auxilia magnus et firmus copia comparo sum adjungo sum q hortensius qui cum macedonia obtineo adiutor sui brutus ad comparo exercitus fidus et consto praebeo nam de m appuleius separatim censeo refero qui testis sum per littera m brutus is princeps sum ad conor exercitus comparo qui cum ita sum qui que


princeps enim omnium Pansa proeli faciendi et cum Antonio confligendi fuit; dignus imperator legione Martia, digna legio imperatore. cuius si acerrimum impetum cohibere Pansa potuisset, uno proelio confecta res esset. sed cum libertatis avida legio effrenatius in aciem hostium inrupisset ipseque in primis Pansa pugnaret, duobus periculosis volneribus acceptis sublatus e proelio rei publicae vitam reservavit. ego vero hunc non solum imperatorem sed etiam clarissimum imperatorem iudico qui, cum aut morte aut victoria se satis facturum rei publicae spopondisset, alterum fecit, alterius di immortales omen avertant.

princeps enim omnis pansa proelium facio et cum antonius confligo sum dignus imperator legio martius dignus legio imperator qui si acer impetus cohibeo pansa possum unus proelium conficio res sum sed cum libertas avidus legio effreno in acies hostis irrumpo ipse in primus pansa pugno duo periculosus vulnus accipio tollo e proelium res publicus vita reservo ego verus hic non solus imperator sed etiam clarus imperator judico qui cum aut mors aut victoria sui satis facio res publicus spopondisset alter facio alter deus immortalis omen averto


sed iam se conligit et ad extremum incipit philosophari: ‘si me rectis sensibus euntem di immortales, ut spero, adiuverint, vivam libenter. sin autem me aliud fatum manet, praecipio gaudia suppliciorum vestrorum. namque si victi Pompeiani tam insolentes sunt, victores quales futuri sint vos potius experiemini.’ praecipias licet gaudia: non enim tibi cum Pompeianis, sed cum universa re publica bellum est. omnes te di homines, summi medii infimi, cives peregrini, viri mulieres, liberi servi oderunt. sensimus hoc nuper falso nuntio; vero prope diem sentiemus. quae si tecum ipse recolueris, aequiore animo et maiore consolatione moriere.

sed iam sui conligo et ad exter incipio philosopharis si ego rectus sensus eo deus immortalis ut spero adjuvo vivo libet sin autem ego alius fatum maneo praecipio gaudium supplicium vester namque si vinco pompejanus tam insolens sum victor qualis sum sum tu potis experior praecipio licet gaudium non enim tu cum pompejanus sed cum universus res publicus bellum sum omnis tu deus homo superus medius infimus civis peregrinus vir mulier liber servio odi sentio hic nuper fallo nuntio verus prope dies sentio qui si tu ipse recolo aequus animus et magnus consolatio morior


L. Caesar, avunculus tuus, qua oratione, qua constantia, qua gravitate sententiam dixit in sororis suae virum, vitricum tuum! hunc tu cum auctorem et praeceptorem omnium consiliorum totiusque vitae debuisses habere, vitrici te similem quam avunculi maluisti. huius ego alienus consiliis consul usus sum: tu, sororis filius, ecquid ad eum umquam de re publica rettulisti? at ad quos refert? di immortales! ad eos scilicet quorum nobis etiam dies natales audiendi sunt. hodie non descendit Antonius.

l caesar avunculus tuus qui oratio qui constantia qui gravitas sententia dico in soror suus vir vitrix tuus hic tu cum auctor et praeceptor omnis consilium totus vita debeo habeo vitrix tu similis quam avunculis malo hic ego alienus consilium consul utor sum tu soror filius ecquis ad is umquam de res publicus refero at ad qui refero deus immortalis ad is scilicet qui nos etiam dies natalis audio sum hodie non descendo antonius


at periculum est ne opprimamur. non metuo ne is qui suis amplissimis fortunis nisi nobis salvis frui non potest prodat salutem suam. bonos civis primum natura efficit, adiuvat deinde fortuna. omnibus enim bonis expedit salvam esse rem publicam. sed in eis qui fortunati sunt magis id apparet.

at periculum sum ne opprimo non metuo ne is qui suus amplus fortuna nisi nos salvus fruor non possum prodo salus suus bonus civis primus natura efficio adjuvo deinde fortuna omnis enim bonus expedio salvus sum res publicus sed in is qui fortuno sum magis is appareo


an L. Antonium aspicere potero, cuius ego crudelitatem effugere non potuissem, nisi me moenibus et portis et studio municipi mei defendissem. atque idem hic myrmillo Asiaticus, latro Italiae, conlega Lentonis et Nuculae, cum Aquilae primi pili nummos aureos daret, de meis bonis se dare dixit: si enim de suis dixisset, ne aquilam quidem ipsam credituram putavit. non ferent, inquam, oculi Saxam, Cafonem, non duo praetores, non duo designatos tribunos, non Bestiam, non Trebellium, non T. Plancum. non possum animo aequo videre tot tam importunos, tam sceleratos hostis; nec id fit fastidio meo, sed caritate rei publicae.

an l antonius aspicio possum qui ego crudelitas effugio non possum nisi ego moenia et porta et studium municipium meus defendo atque idem hic myrmillo asiaticus latro italia collega lento et nucula cum aquila primus pilus nummus aureus do de meus bonus sui do dico si enim de suus dico ne aquila quidem ipse credo puto non fero inquam oculus saxa cafonem non duo praetor non duo designo tribunus non bestia non trebellius non t plancus non possum animus aequus video tot tam importunus tam scelero hostis neque is fio fastidium meus sed caritas res publicus


quid ego de L. Cinna loquar? cuius spectata multis magnisque rebus singularis integritas minus admirabilem facit huius honestissimi facti gloriam, qui omnino provinciam neglexit, quam item magno animo et constanti C. Cestius repudiavit. qui sunt igitur reliqui quos sors divina delectet? T. Annius, M. Gallius. O felicem utrumque! nihil enim maluerunt. C. Antonius Macedoniam. hunc quoque felicem! hanc enim habebat semper in ore provinciam. C. Calvisius Africam. nihil felicius! modo enim ex Africa decesserat et quasi divinans se rediturum duos legatos Vticae reliquerat. deinde M. Cusini Sicilia, Q. Cassi Hispania. non habeo quid suspicer: duarum credo provinciarum sortis minus divinas fuisse.

quis ego de l cinna loquor qui specto multus magnus res singularis integritas paruus admirabilis facio hic honestus facio gloria qui omnino provincia neglego quam item magnus animus et consto que cestius repudio qui sum igitur reliquus qui sors divino delecto t annius m gallus o felix uterque nihil enim malo que antonius macedonia hic quoque felix hic enim habeo semper in os provincia que calvisius africa nihil felix modo enim ex africanus decedo et quasi divino sui redeo duo legatus vticae relinquo deinde m cusinius sicilia q casseius hispania non habeo quis suspicor duaris credo provinciaris sors paruus divino sum


an ut tu Narbone mensas hospitum convomeres Dolabella pro te in Hispania dimicaret?

an ut tu narbo mensa hospes convomo dolabella pro tu in hispania dimico


etenim cum inter bellum et pacem medium nihil sit, necesse est tumultum, si belli non sit, pacis esse: quo quid absurdius dici aut existimari potest? sed nimis multa de verbo: rem potius videamus, patres conscripti, quam quidem intellego verbo fieri interdum deteriorem solere. nolumus hoc bellum videri. quam igitur municipiis et coloniis ad excludendum Antonium auctoritatem damus? quam ut milites fiant sine vi, sine multa, studio, voluntate? quam ut pecunias in rem publicam polliceantur? si enim belli nomen tolletur, municipiorum studia tollentur; consensus populi Romani, qui iam descendit in causam, si nos languescimus, debilitetur necesse est.

etenim cum inter bellum et pax medius nihil sum necesse sum tumultus si bellum non sum pax sum quo quis absurdus dico aut existimo possum sed nimis multus de verbum res potis video pater conscribo quam quidem intellego verbum fio interdum deterior soleo nolo hic bellum video quam igitur municipium et colonia ad excludo antonius auctoritas do quam ut miles fio sine vis sine multus studium voluntas quam ut pecunia in res publicus polliceor si enim bellum nomen tollo municipium studium tollo consentio populus romanus qui iam descendo in causa si nos languesco debilito necesse sum


di immortales nobis haec praesidia dederunt: urbi Caesarem, Brutum Galliae. si enim ille urbem opprimere potuisset, statim, si Galliam tenere, paulo post optimo cuique pereundum, reliquis serviendum. hanc igitur occasionem oblatam tenete, per deos immortalis, patres conscripti, et amplissimi orbis terrae consili principes vos esse aliquando recordamini. signum date populo Romano consilium vestrum non deesse rei publicae, quoniam ille virtutem suam non defuturam esse profitetur. nihil est quod moneam vos. nemo est tam stultus qui non intellegat, si indormierimus huic tempori, non modo crudelem superbamque dominationem nobis sed ignominiosam etiam et flagitiosam ferendam esse.

deus immortalis nos hic praesidium do urbs caesaris brutus gallia si enim ille urbs opprimo possum statim si gallia teneo paulus post bonus quisque pereo reliquus servio hic igitur occasio offertor teneo per deus immortal pater conscribo et amplus orbis terra consilium princeps tu sum aliquando recordor signum do populus romanus consilium vester non desum res publicus quoniam ille virtus suus non desum sum profiteor nihil sum qui moneo tu nemo sum tam stultus qui non intellego si indormio hic tempus non modo crudelis superbus dominatio nos sed ignominiosus etiam et flagitiosus fero sum


quid est? num conturbo te? non enim fortasse satis quae diiunctius dicuntur intellegis. sed tamen haec summa est conclusionis meae: quoniam scelere a te liberati sunt, ab eodem amplissimis praemiis dignissimos iudicatos. itaque iam retexo orationem meam. scribam ad illos ut, si qui forte, quod a te mihi obiectum est, quaerent sitne verum, ne cui negent. etenim vereor ne aut celatum me illis ipsis non honestum aut invitatum refugisse mihi sit turpissimum. quae enim res umquam, pro sancte Iuppiter! non modo in hac urbe sed in omnibus terris est gesta maior; quae gloriosior, quae commendatior hominum memoriae sempiternae? in huius me tu consili societatem tamquam in equum Troianum cum principibus includis?

quis sum num conturbo tu non enim fortasse satis qui diiunctius dico intellego sed tamen hic summus sum conclusio meus quoniam scelus ab tu libero sum ab idem amplus praemium dignus judico itaque iam retexo oratio meus scribo ad ille ut si qui fors qui ab tu ego obicio sum quaero sum verus ne qui nego etenim vereor ne aut celo ego ille ipse non honestus aut invitas refugio ego sum turpis qui enim res umquam pro sancio iuppiter non modo in hic urbs sed in omnis terra sum gero magnus qui gloriosus qui commendo homo memoria sempiternus in hic ego tu consilium societas tamquam in equus trojanus cum princeps includo


duo tamen tempora inciderunt quibus aliquid contra Caesarem Pompeio suaserim. ea velim reprehendas, si potes: unum ne quinquenni imperium Caesari prorogaret, alterum ne pateretur ferri ut absentis eius ratio haberetur. quorum si utrumvis persuasissem, in has miserias numquam incidissemus. atque idem ego, cum iam opes omnis et suas et populi Romani Pompeius ad Caesarem detulisset, seroque ea sentire coepisset quae multo ante provideram, inferrique patriae bellum viderem nefarium, pacis, concordiae, compositionis auctor esse non destiti, meaque illa vox est nota multis: ‘Vtinam, Cn. Pompei, cum C. Caesare societatem aut numquam coisses aut numquam diremisses! fuit alterum gravitatis, alterum prudentiae tuae.’ haec mea, M. Antoni, semper et de Pompeio et de re publica consilia fuerunt. quae si valuissent, res publica staret, tu tuis flagitiis, egestate, infamia concidisses.

duo tamen tempus incido qui aliquis contra caesaris pompejus suadeo is volo reprehendo si possum unus ne quinquennis imperium caesaris prorogo alter ne pateo fero ut absum is ratio habeo qui si utrum persuadeo in hic miseria numquam incido atque idem ego cum iam ops omnis et suus et populus romanus pompejus ad caesaris defero sero is sentio coepio qui multus ante provideo infero patria bellum video nefarius pax concordia compositio auctor sum non desisto meo ille vox sum nosco multus vtinam cn pompejus cum que caesaris societas aut numquam coeo aut numquam disredimo sum alter gravitas alter prudentia tuus hic meus m antonius semper et de pompejus et de res publicus consilium sum qui si valeo res publicus sto tu tuus flagitium egestas infamia concido


si ipse viveret C. Caesar, acrius, credo, acta sua defenderet quam vir fortissimus defendit Hirtius, aut amicior causae quisquam inveniri potest quam filius? at horum alter nondum ex longinquitate gravissimi morbi recreatus quicquid habuit virium, id in eorum libertatem defendendam contulit quorum votis iudicavit se a morte revocatum; alter virtutis robore firmior quam aetatis cum istis ipsis veteranis ad D. Brutum liberandum est profectus. ergo illi certissimi idemque acerrimi Caesaris actorum patroni pro D. Bruti salute bellum gerunt, quos veterani sequuntur; de libertate enim populi Romani, non de suis commodis armis decernendum vident.

si ipse vivo que caesar acer credo ago suus defendo quam vir fortis defendo hirtius aut amicus causa quisquam invenio possum quam filius at hic alter nondum ex longinquitas gravis morbus recreo quisquis habeo vis is in is libertas defendo confero qui voveo judico sui ab mors revoco alter virtus robur firmus quam aetas cum iste ipse veteranus ad d brutus libero sum proficiscor ergo ille certus idem acer caesar actor patronus pro d brutus salus bellum gero qui veteranus sequor de libertas enim populus romanus non de suus commodus arma decerno video


ac Dolabella quidem tam fuit immemor humanitatis—quamquam eius numquam particeps fuit—ut suam insatiabilem crudelitatem exercuerit non solum in vivo, sed etiam in mortuo; atque in eius corpore lacerando atque vexando, cum animum satiare non posset, oculos paverit suos.

atque dolabella quidem tam sum immemor humanitas quamquam is numquam particeps sum ut suus insatiabilis crudelitas exerceo non solus in vivo sed etiam in mortuus atque in is corpus lacero atque vexo cum animus satiaris non possum oculus pasco suus


ne victoris quidem litteris postulata est. civile bellum consul Sulla gessit, legionibus in urbem adductis quos voluit expulit, quos potuit occidit: supplicationis mentio nulla. grave bellum Octavianum insecutum est: supplicatio Cinnae nulla victori. Cinnae victoriam imperator ultus est Sulla: nulla supplicatio decreta a senatu. ad te ipsum, P. Servili, num misit ullas conlega litteras de illa calamitosissima pugna Pharsalia? num te de supplicatione voluit referre? profecto noluit. at misit postea de Alexandrea, de Pharnace: Pharsaliae vero pugnae ne triumphum quidem egit. Eos enim civis pugna illa sustulerat quibus non modo vivis sed etiam victoribus incolumis et florens civitas esse posset.

ne victor quidem littera postulo sum civilis bellum consul sulla gero legio in urbs adduco qui volo expello qui possum occido supplicatio mentior nullus gravis bellum octavianus insequor sum supplicatio cinna nullus victor cinna victoria imperator ulciscor sum sulla nullus supplicatio decretum ab senatus ad tu ipse p servilis num mitto ullus collega littera de ille calamitosus pugno pharsalia num tu de supplicatio volo refero profecto nolo at mitto postea de alexandrea de pharnaces pharsalia verus pugna ne triumphus quidem ago is enim civis pugno ille tollo qui non modo vivo sed etiam victor incolumis et floreo civitas sum possum


quid? de reliquis rei publicae malis licetne dicere? mihi vero licet et semper licebit dignitatem tueri, mortem contemnere. potestas modo veniendi in hunc locum sit: dicendi periculum non recuso. atque utinam, patres conscripti, Kalendis Sextilibus adesse potuissem! non quo profici potuerit aliquid, sed ne unus modo consularis, quod tum accidit, dignus illo honore, dignus re publica inveniretur. qua quidem ex re magnum accipio dolorem, homines amplissimis populi Romani beneficiis usos L. Pisonem ducem optimae sententiae non secutos. idcircone nos populus Romanus consules fecit ut in altissimo gradu dignitatis locati rem publicam pro nihilo haberemus? non modo voce nemo L. Pisoni consulari sed ne voltu quidem adsensus est.

quis de reliquus res publicus malus liceo dico ego verus licet et semper liceo dignitas tueor mors contemno potestas modo venio in hic locus sum dico periculum non recuso atque utinam pater conscribo kalendae sextilis adsum possum non quo proficio possum aliquis sed ne unus modo consularis qui tum accido dignus ille honor dignus res publicus invenio qui quidem ex res magnus accipio dolor homo amplus populus romanus beneficium utor l piso dux bonus sententia non sequor idcirco nos populus romanus consul facio ut in alo gradus dignitas loco res publicus pro nihilum habeo non modo vox nemo l piso consularis sed ne vultus quidem assensus sum


Antoni domum sum semper invectus. itaque ut alacres et laeti spe pacis oblata inter se impii cives, quasi vicissent, gratulabantur, sic me iniquum eierabant, de me querebantur; diffidebant etiam Servilio: meminerant eius sententiis confixum Antonium; L. Caesarem fortem quidem illum et constantem senatorem, avunculum tamen; Calenum procuratorem; Pisonem familiarem; te ipsum, Pansa, vehementissimum et fortissimum consulem factum iam putant leniorem: non quo ita sit aut esse possit, sed mentio a te facta pacis suspicionem multis attulit immutatae voluntatis. inter has personas me interiectum amici Antoni moleste ferunt: quibus gerendus mos est, quoniam semel liberales esse coepimus.

antonius domus sum semper inveho itaque ut alacer et laetus spes pax offertor inter sui impius civis quasi vinco gratulor sic ego iniquus eierabant de ego queror diffido etiam servilius memini is sententia configo antonius l caesaris fortis quidem ille et consto senator avunculis tamen calenus procurator piso familiaris tu ipse pansa vehemens et fortis consul facio iam puto lenis non quo ita sum aut sum possum sed mentior ab tu facio pax suspicio multus affero immuto voluntas inter hic persono ego interjacio amicus antonius molestus fero qui gero mos sum quoniam semel liberalis sum coepio


quod si partium certamen esset, quarum omnino nomen exstinctum est, Antoniusne potius et Ventidius partis Caesaris defenderent quam primum Caesar, adulescens summa pietate et memoria parentis sui, deinde Pansa et Hirtius, qui quasi cornua duo tenuerunt Caesaris tum cum illae vere partes vocabantur? hae vero quae sunt partes, cum alteris senatus auctoritas, populi Romani libertas, rei publicae salus proposita sit, alteris caedes bonorum, urbis Italiaeque partitio? veniamus aliquando ad clausulam. ‘legatos venire non credo.’ bene me novit, reliqui veniant, proposito praesertim exemplo Dolabellae. sanctiore erunt, credo, iure legati quam duo consules contra quos arma fert, quam Caesar cuius patris flamen est, quam consul designatus quem oppugnat, quam Mutina quam obsidet, quam patria cui igni ferroque minitatur.

qui si pars certamen sum qui omnino nomen exstinguo sum antonius potis et ventidius pars caesar defendo quam primus caesar adulescens summus pietas et memoria parens suus deinde pansa et hirtius qui quasi cornu duo teneo caesar tum cum ille verus pars voco hic verus qui sum pars cum alter senatus auctoritas populus romanus libertas res publicus salus propono sum alter caedes bonus urbs italia partitio venio aliquando ad clausula legatus venio non credo bene ego nosco reliquus venio propono praesertim exemplum dolabella sancio sum credo ius legatus quam duo consul contra qui arma fero quam caesar qui pater flamen sum quam consul designo qui oppugno quam mutina quam obsido quam patria qui ignis ferrum minito


quae, malum, est ista voluntaria servitus? fuerit quaedam necessaria; neque ego hoc ab omnibus eis desidero qui sententiam consulari loco dicunt. Alia causa est eorum quorum silentio ignosco; alia eorum, quorum vocem requiro. quos quidem doleo in suspicionem populo Romano venire non metu, quod ipsum esset turpe, sed alium alia de causa deesse dignitati suae. qua re primum maximas gratias et ago et habeo Pisoni, qui non quid efficere posset in re publica cogitavit, sed quid facere ipse deberet. deinde a vobis, patres conscripti, peto ut, etiam si sequi minus audebitis orationem atque auctoritatem meam, benigne me tamen, ut fecistis adhuc, audiatis.

qui malus sum iste voluntarius servio sum quidam necessarius neque ego hic ab omnis is desidero qui sententia consularis locus dico alius causa sum is qui silentium ignosco alius is qui voco requiro qui quidem doleo in suspicio populus romanus venio non metus qui ipse sum turpis sed alius alius de causa desum dignitas suus qui res primus magnus gratia et ago et habeo piso qui non quis efficio possum in res publicus cogito sed quis facio ipse debeo deinde ab tu pater conscribo peto ut etiam si sequor paruus audeo oratio atque auctoritas meus benignus ego tamen ut facio adhuc audio


cui quamquam gratia referri tanta non potest quanta debetur, habenda tamen est tanta quantam maximam animi nostri capere possunt. quis enim est tam ignarus rerum, tam nihil de re publica cogitans qui hoc non intellegat, si M. Antonius a Brundisio cum eis copiis quas se habiturum putabat, Romam, ut minabatur, venire potuisset, nullum genus eum crudelitatis praeteriturum fuisse? quippe qui in hospitis tectis Brundisi fortissimos viros optimosque civis iugulari iusserit; quorum ante pedes eius morientium sanguine os uxoris respersum esse constabat. hac ille crudelitate imbutus, cum multo bonis omnibus veniret iratior quam illis fuerat quos trucidarat, cui tandem nostrum aut cui omnino bono pepercisset?

qui quamquam gratia refero tantus non possum quantus debeo habeo tamen sum tantus quantus maximus animus noster capio possum quis enim sum tam ignarus res tam nihil de res publicus cogito qui hic non intellego si m antonius ab brundisium cum is copia qui sui habeo puto roma ut mino venio possum nullus genus is crudelitas praetereo sum quippe qui in hospes tectum brundisium fortis vir bonus civis iugulo iubeo qui ante pes is morior sanguis os uxor respergo sum consto hic ille crudelitas imbuo cum multus bonus omnis venio irascor quam ille sum qui trucido qui tandem nos aut qui omnino bonus parco


qui autem evenit ut tibi Iulia natus ignobilis videatur, cum tu eodem materno genere soleas gloriari? quae porro amentia est eum dicere aliquid de uxorum ignobilitate cuius pater Numitoriam Fregellanam, proditoris filiam, habuerit uxorem, ipse ex libertini filia susceperit liberos? sed hoc clarissimi viri viderint, L. Philippus qui habet Aricinam uxorem, C. Marcellus qui Aricinae filiam: quos certo scio dignitatis optimarum feminarum non paenitere. idem etiam Q. Ciceronem, fratris mei filium, compellat edicto, nec sentit amens commendationem esse compellationem suam. quid enim accidere huic adulescenti potuit optatius quam cognosci ab omnibus Caesaris consiliorum esse socium, Antoni furoris inimicum?

qui autem evenio ut tu julius nascor ignobilis video cum tu idem maternus genus soleo glorior qui porro amentia sum is dico aliquis de uxor ignobilitas qui pater numitorius fregellanus proditor filia habeo uxor ipse ex libertinus filia suscipio liber sed hic clarus vir video l philippus qui habeo aricinus uxor que marcellus qui aricinus filia qui certus scio dignitas optimaris femina non paeniteo idem etiam q cicero frater meus filius compello edictum neque sentio amens commendatio sum compellatio suus quis enim accido hic adulescens possum opto quam cognosco ab omnis caesar consilium sum socius antonius furor inimicus


neque hoc in hoc uno est: sunt alii in isdem castris honeste condemnati, turpiter restituti. quod horum consilium qui omnibus bonis hostes sunt nisi crudelissimum putatis fore? accedit Saxa nescio quis, quem nobis Caesar ex ultima Celtiberia tribunum plebis dedit, castrorum antea metator, nunc, ut sperat, urbis: a qua cum sit alienus, suo capiti salvis nobis ominetur. cum hoc veteranus Cafo, quo neminem veterani peius oderunt. his quasi praeter dotem quam in civilibus malis acceperant agrum Campanum est largitus Antonius, ut haberent reliquorum nutriculas praediorum. quibus utinam contenti essent! ferremus, etsi tolerabile non erat, sed quidvis patiendum fuit, ut hoc taeterrimum bellum non haberemus.

neque hic in hic unus sum sum alius in idem castrum honestus condemno turpis restitus qui hic consilium qui omnis bonus hostis sum nisi crudelis puto sum accedo saxa nescio quis qui nos caesar ex ulter celtiberia tribunus plebs do castrum antea metator nunc ut spero urbs ab qui cum sum alienus suus caput salvus nos ominor cum hic veteranus cafo quo nemo veteranus malus odi hic quasi praeter doto quam in civilis malus accipio ager campanus sum largior antonius ut habeo reliquus nutricula praedium qui utinam contendo sum fero etsi tolerabilis non sum sed quivis patior sum ut hic taeter bellum non habeo


'quos iam vos adsentationibus et venenatis muneribus venistis depravaturi.’ an corrupti sunt quibus persuasum sit foedissimum hostem iustissimo bello persequi? ‘at militibus inclusis opem fertis. nihil moror eos salvos esse et ire quo libet, si tantum modo patiuntur perire eum qui meruit.’ quam benigne! denique usi liberalitate Antoni milites imperatorem reliquerunt et se ad hostem metu perterriti contulerunt: per quos si non stetisset, non Dolabella prius imperatori suo quam Antonius etiam conlegae parentasset.

qui iam tu adsentatio et veneno munus venio depravo an corrumpo sum qui persuadeo sum foedus hostis justus bellum persequor at miles includo ops fero nihil moror is salvus sum et eo quo libet si tantus modo patior pereo is qui mereo quam benignus denique utor liberalitas antonius miles imperator relinquo et sui ad hostis metus perterreo confero per qui si non sto non dolabella prior imperator suus quam antonius etiam collega parento


serius omnino, patres conscripti, quam tempus rei publicae postulabat, aliquando tamen convocati sumus; quod flagitabam equidem cotidie, quippe cum bellum nefarium contra aras et focos, contra vitam fortunasque nostras ab homine profligato ac perdito non comparari, sed geri iam viderem. exspectantur Kalendae Ianuariae, quas non exspectat Antonius qui in provinciam D. Bruti, summi et singularis viri, cum exercitu impetum facere conatur; ex qua se instructum et paratum ad urbem venturum esse minitatur.

serus omnino pater conscribo quam tempus res publicus postulo aliquando tamen convoco sum qui flagito equidem cottidie quippe cum bellum nefarius contra ara et focus contra vita fortuno noster ab homo profligo atque perdo non compararis sed gero iam video exspecto kalendae januarius qui non exspecto antonius qui in provincia d brutus superus et singularis vir cum exercitus impetus facio conor ex qui sui instruo et paro ad urbs venio sum minito


equidem cum ante legatos decerni non censuissem, hoc me tamen consolabar, cum illi ab Antonio contempti et reiecti revertissent renuntiavissentque senatui non modo illum de Gallia non discessisse, uti censuissemus, sed ne a Mutina quidem recessisse, potestatem sibi D. Bruti conveniendi non fuisse, fore ut omnes inflammati odio, excitati dolore, armis, equis, viris D. Bruto subveniremus. nos etiam languidiores postea facti sumus quam M. Antoni non solum audaciam et scelus sed etiam insolentiam superbiamque perspeximus.

equidem cum ante legatus decerno non censeo hic ego tamen consolo cum ille ab antonius contemno et reicio revorto renuntio senatus non modo ille de gallia non discedo uti censeo sed ne ab mutina quidem recedo potestas sui d brutus convenio non sum sum ut omnis inflammo odium excitas dolor arma equus vis d brutus subvenio nos etiam languidus postea facio sum quam m antonius non solus audacia et scelus sed etiam insolentia superbio perspicio


in foro L. Antoni statuam videmus, sicut illam Q. Tremuli, qui Hernicos devicit, ante Castoris. O impudentiam incredibilem! tantumne sibi sumpsit, quia Mylasis myrmillo Thraecem iugulavit, familiarem suum? quonam modo istum ferre possemus, si in hoc foro spectantibus vobis depugnasset? sed haec una statua. altera ab equitibus Romanis equo publico: qui item ascribunt, ‘patrono.’ quem umquam iste ordo patronum adoptavit? si quemquam, debuit me. sed me omitto; quem censorem, quem imperatorem? agrum eis divisit. O sordidos qui acceperint, improbum qui dederit!

in forum l antonius statua video sicut ille q tremulis qui hernici devinco ante castor o impudentia incredibilis tantus sui sumo quia mylasa myrmillo thraecem jugulo familiaris suus quonam modo iste fero possum si in hic forum specto tu depugno sed hic unus statua alter ab eques romanus equus publicus qui item ascribo patronus qui umquam iste ordo patronus adopto si quisquam debeo ego sed ego omitto qui censor qui imperator ager is divido o sordidus qui accipio improbus qui do


Domitium non patris interitus, clarissimi viri, non avunculi mors, non spoliatio dignitatis ad recuperandam libertatem, sed mea auctoritas excitavit? an C. Trebonio ego persuasi? cui ne suadere quidem ausus essem. quo etiam maiorem ei res publica gratiam debet qui libertatem populi Romani unius amicitiae praeposuit depulsorque dominatus quam particeps esse maluit. an L. Tillius Cimber me est auctorem secutus? quem ego magis fecisse illam rem sum admiratus quam facturum putavi, admiratus autem ob eam causam quod immemor beneficiorum, memor patriae fuisset. quid duos Servilios—Cascas dicam an Ahalas?—et hos auctoritate mea censes excitatos potius quam caritate rei publicae? longum est persequi ceteros, idque rei publicae praeclarum fuisse tam multos, ipsis gloriosum.

domitius non pater intereo clarus vir non avunculis mors non spoliatio dignitas ad recipero libertas sed meus auctoritas excito an que trebonius ego persuadeo qui ne suadeo quidem audeo sum quo etiam magnus is res publicus gratia debeo qui libertas populus romanus unus amicitia praepono depulso dominor quam particeps sum malo an l tillius cimber ego sum auctor sequor qui ego magis facio ille res sum admiror quam facio puto admiror autem ob is causa qui immemor beneficus memor patria sum quis duo servilius casca dico an ahala et hic auctoritas meus censeo excito potis quam caritas res publicus longus sum persequor ceterus is res publicus praeclaris sum tam multus ipse gloriosus


neque solum commentariis commenticiis chirographisque venalibus innumerabilis pecunia congesta in illam domum est, cum, quae vendebat Antonius, ea se ex actis Caesaris agere diceret, sed senatus etiam consulta pecunia accepta falsa referebat; syngraphae obsignabantur; senatus consulta numquam facta ad aerarium deferebantur. huius turpitudinis testes erant etiam exterae nationes. foedera interea facta, regna data, populi provinciaeque liberatae, ipsarumque rerum falsae tabulae gemente populo Romano toto Capitolio figebantur. quibus rebus tanta pecunia una in domo coacervata est ut, si hoc genus pecuniae iure redigatur, non sit pecunia rei publicae defutura. legem etiam iudiciariam tulit, homo castus atque integer, iudiciorum et iuris auctor. in quo nos fefellit. antesignanos et manipularis et alaudas iudices se constituisse dicebat: at ille legit aleatores, legit exsules, legit Graecos —o consessum iudicum praeclarum! o dignitatem consili admirandam!

neque solus commentarius commenticius chirographon venal innumerabilis pecunia congero in ille domus sum cum qui vendo antonius is sui ex ago caesar ago dico sed senatus etiam consulo pecunia accipio fallo refero syngrapha obsigno senatus consulo numquam facio ad aerarius defero hic turpitudo testis sum etiam exter natio foedero interea facio regnum do populus provincia libero ipse res fallo tabula gemo populus romanus totus capitolium figo qui res tantus pecunia unus in domus coacervo sum ut si hic genus pecunia ius redigo non sum pecunia res publicus desum lex etiam judiciarius fero homo castus atque integer iudicium et ius auctor in quo nos fallo antesignanus et manipularis et alauda iudex sui constituo dico at ille lego aleator lego exsulis lego graeci o consido iudex praeclaris o dignitas consilium admiror


ac ne sine causa videretur edixisse ut senatus adesset, cum de re publica relaturus fuisset, adlato nuntio de legione quarta mente concidit, et fugere festinans senatus consultum de supplicatione per discessionem fecit, cum id factum esset antea numquam. quae vero profectio postea, quod iter paludati, quae vitatio oculorum, lucis, urbis, fori, quam misera fuga, quam foeda, quam turpis! praeclara tamen senatus consulta illo ipso die vespertina, provinciarum religiosa sortitio, divina vero opportunitas ut, quae cuique apta esset, ea cuique obveniret.

atque ne sine causa video edico ut senatus adsum cum de res publicus refero sum affero nuntio de legio quartus mens concido et fugio festino senatus consulo de supplicatio per discessio facio cum is facio sum antea numquam qui verus profectio postea qui iter paludatus qui vitatio oculus lucus urbs forum quam misero fuga quam foedus quam turpis praeclarus tamen senatus consulo ille ipse dies vespertinus provinciaris religiosus sortitio divino verus opportunitas ut qui quisque apto sum is quisque obvenio


'nec Lepidi societatem violare, piissimi hominis.’ tibi cum Lepido societas aut cum ullo, non dicam bono civi, sicut ille est, sed homine sano? id agis ut Lepidum aut impium aut insanum existimari velis. nihil agis—quamquam adfirmare de altero difficile est—de Lepido praesertim, quem ego metuam numquam; bene sperabo, dum licebit. revocare te a furore Lepidus voluit, non adiutor esse dementiae. tu porro ne pios quidem, sed piissimos quaeris et, quod verbum omnino nullum in lingua Latina est, id propter tuam divinam pietatem novum inducis.

neque lepidus societas violaris pius homo tu cum lepidus societas aut cum ullus non dico bonus cieo sicut ille sum sed homo sano is ago ut lepidus aut impius aut insanus existimo velis nihil ago quamquam adfirmaris de alter difficilis sum de lepidus praesertim qui ego metuo numquam bene spero dum liceo revocaris tu ab furor lepidus volo non adjuto sum dementia tu porro ne pius quidem sed pius quaero et qui verbum omnino nullus in lingua latinum sum is propter tuus divina pietas novus induco


Horum ego cogitationem non vereor; impetum pertimesco. haec quoque tanta pericula si effugero, satisne tutum reditum putatis fore? cum enim et vestram auctoritatem meo more defendero et meam fidem rei publicae constantiamque praestitero, tum erunt mihi non ei solum qui me oderunt sed illi etiam qui invident extimescendi. custodiatur igitur vita rei publicae mea, quoad vel dignitas vel natura patietur, patriae reservetur, mors aut necessitatem habeat fati aut, si ante oppetenda est, oppetatur cum gloria. haec cum ita sint, etsi hanc legationem res publica, ut levissime dicam, non desiderat, tamen si tuto licebit ire, proficiscar. omnino, patres conscripti, totum huiusce rei consilium non periculo meo, sed utilitate rei publicae metiar. de qua mihi quoniam liberum est spatium, multum etiam atque etiam considerandum puto idque potissimum faciendum quod maxime interesse rei publicae iudicaro.

horus ego cogitatio non vereor impetus pertimesco hic quoque tantus periculum si effugio sero tueor redeo puto sum cum enim et vester auctoritas meus mos defendo et meus fides res publicus constantia praesto tum sum ego non is solus qui ego odi sed ille etiam qui invideo extimesco custodio igitur vito res publicus meus quoad vel dignitas vel natura patior patria reservo mors aut necessitas habeo fatum aut si ante oppeto sum oppeto cum gloria hic cum ita sum etsi hic legatio res publicus ut levis dico non desidero tamen si tueor liceo eo proficisco omnino pater conscribo totus hic res consilium non periculum meus sed utilitas res publicus metior de qui ego quoniam liber sum spatium multus etiam atque etiam considero puto is potis facio qui magnus intersum res publicus iudicaro


quid hic faciet, si poterit, iratus qui, cum suscensere nemini posset, omnibus bonis fuerit inimicus? quid hic victor non audebit qui nullam adeptus victoriam tanta scelera post Caesaris interitum fecerit, refertam eius domum exhauserit, hortos compilaverit, ad se ex eis omnia ornamenta transtulerit, caedis et incendiorum causam quaesierit ex funere, duobus aut tribus senatus consultis bene et e re publica factis reliquas res ad lucrum praedamque revocaverit, vendiderit immunitates, civitates liberaverit, provincias universas ex imperi populi Romani iure sustulerit, exsules reduxerit, falsas leges C. Caesaris nomine et falsa decreta in aes incidenda et in Capitolio figenda curaverit, earumque rerum omnium domesticum mercatum instituerit, populo Romano leges imposuerit, armis et praesidiis populum et magistratus foro excluserit, senatum stiparit armatis, armatos in cella Concordiae, cum senatum haberet, incluserit, ad legiones Brundisium cucurrerit, ex eis optime sentientis centuriones iugulaverit, cum exercitu Romam sit ad interitum nostrum et ad dispertitionem urbis venire conatus?

quis hic facio si possum irascor qui cum suscenseo nemo possum omnis bonus sum inimicus quis hic victor non audeo qui nullus adipiscor victoria tantus scelus post caesar interitus facio refercio is domus exhaurio hortus compilo ad sui ex is omnis ornamentum transfero caedes et incendium causa quaero ex funus duo aut tres senatus consulo bene et e res publicus facio reliquus res ad lucrum praeda revoco vendo immunitas civitas libero provincia universus ex imperium populus romanus ius tollo exsulis reduco fallo lex que caesar nomen et fallo decretum in aes incido et in capitolium figo curo is res omnis domesticus mercor instituo populus romanus lex impono arma et praesidium populus et magistratus forum excludo senatus stipo armo armatus in cella concordia cum senatus habeo includo ad legio brundisium curro ex is optume sentio centurio jugulo cum exercitus roma sum ad interitus nos et ad dispertitio urbs venio conor


ad hunc, di boni! legatos mitti placet? Norunt isti homines formam rei publicae, iura belli, exempla maiorum, cogitant quid populi Romani maiestas, quid senatus severitas postulet? legatos decernis? si, ut deprecere, contemnet; si, ut imperes, non audiet; denique quamvis severa legatis mandata dederimus, nomen ipsum legatorum hunc quem videmus populi Romani restinguet ardorem, municipiorum atque Italiae franget animos. Vt omittam haec quae magna sunt, certe ista legatio moram et tarditatem adferet bello.

ad hic deus bonus legatus mitto placeo nosco iste homo forma res publicus ius bellum exemplum magnus cogito quis populus romanus maiestas quis senatus severitas postulo legatus decerno si ut deprecor contemno si ut impero non audio denique quivis severus legatus mandatum do nomen ipse legatus hic qui video populus romanus restinguo ardor municipium atque italia frango animus vt omitto hic qui magnus sum certus iste legatio mora et tarditas affero bellum


satis multa de turpitudine. dicam deinceps, ut proposui, de periculo: quod etsi minus est fugiendum quam turpitudo, tamen offendit animos maioris partis hominum magis. poteritis igitur exploratam habere pacem, cum in civitate Antonium videbitis vel potius Antonios? Nisi forte contemnitis Lucium: ego ne Gaium quidem. sed, ut video, dominabitur Lucius. est enim patronus quinque et triginta tribuum, quarum sua lege qua cum C. Caesare magistratus partitus est suffragium sustulit; patronus centuriarum equitum Romanorum quas item sine suffragio esse voluit, patronus eorum qui tribuni militares fuerunt, patronus Iani medii.

satis multus de turpitudo dico deinceps ut propono de periculum qui etsi paruus sum fugio quam turpitudo tamen offendo animus magnus pars homo magis possum igitur exploro habeo pax cum in civitas antonius video vel potis antonius nisus fors contemno lucius ego ne gaius quidem sed ut video dominor lucius sum enim patronus quinque et triginta tribus qui suus lex qui cum que caesaris magistratus partior sum suffragium tollo patronus centuriaris eques romanus qui item sine suffragium sum volo patronus is qui tribunus militaris sum patronus janus medius


hic enim dies vobis, patres conscripti, inluxit, haec potestas data est ut quantum virtutis, quantum constantiae, quantum gravitatis in huius ordinis consilio esset, populo Romano declarare possetis. recordamini qui dies nudius tertius decimus fuerit, quantus consensus vestrum, quanta virtus, quanta constantia; quantam sitis a populo Romano laudem, quantam gloriam, quantam gratiam consecuti. atque illo die, patres conscripti, ea constituistis ut vobis iam nihil sit integrum nisi aut honesta pax aut bellum necessarium.

hic enim dies tu pater conscribo inluceo hic potestas do sum ut quantus virtus quantus constantia quantus gravitas in hic ordo consilium sum populus romanus declararis possum recordor qui dies nudus tertius decimus sum quantus consentio vester quantus virtus quantus constantia quantus sum ab populus romanus laus quantus gloria quantus gratia consequor atque ille dies pater conscribo is constituo ut tu iam nihil sum integer nisi aut honestus pax aut bellum necessarius


'nulla contumelia est quam facit dignus.’ primum quid est dignus? nam etiam malo multi digni, sicut ipse. an quam facit is qui cum dignitate est? quae autem potest esse maior? quid est porro facere contumeliam? quis sic loquitur? deinde: ‘nec timor quem denuntiat inimicus.’ quid ergo? ab amico timor denuntiari solet? Horum similia deinceps. nonne satius est mutum esse quam quod nemo intellegat dicere? en cur magister eius ex oratore arator factus sit, possideat in agro publico campi Leontini duo milia iugerum immunia, ut hominem stupidum magis etiam infatuet mercede publica.

nullus contumelia sum quam facio dignus primus quis sum dignus nam etiam malus multus dignus sicut ipse an quam facio is qui cum dignitas sum qui autem possum sum magnus quis sum porro facio contumelia quis sic loquor deinde neque timor qui denuntio inimicus quis ergo ab amicus timor denuntiaris soleo horus similis deinceps nonne sero sum mutus sum quam qui nemo intellego dico en cur magister is ex orator arator facio sum possideo in ager publicus campus leontinus duo mille jugerum immunis ut homo stupidus magis etiam infatuo merces publicus


at hanc pestem agmen armatorum sequebatur; Crassicius, mustela, Tiro, gladios ostentantes, sui similis greges ducebant per forum; certum agminis locum tenebant barbari sagittarii. cum autem erat ventum ad aedem Concordiae, gradus complebantur, lecticae conlocabantur, non quo ille scuta occulta esse vellet, sed ne familiares, si scuta ipsi ferrent, laborarent. illud vero taeterrimum non modo aspectu sed etiam auditu, in cella Concordiae conlocari armatos, latrones, sicarios; de templo carcerem fieri; opertis valvis Concordiae, cum inter subsellia senatus versarentur latrones, patres conscriptos sententias dicere.

at hic pestis agmen armator sequor crassicius mustela tiro gladius ostento suus similis grex duco per forum certus agmen locus teneo barbaris sagittarius cum autem sum venio ad aedes concordia gradus compleo lectica conloco non quo ille scutum occulo sum volo sed ne familiaris si scutum ipse fero laboro ille verus taeter non modo aspectus sed etiam auditus in cella concordia conlocaris armatus latro sicarius de templum carcer fio operio valva concordia cum inter subsellium senatus verso latro pater conscribo sententia dico


Caesar pro praetore, imperator, consilio diligentiaque sua castra feliciter defenderit copiasque hostium quae ad castra accesserant profligarit, occiderit: ob eas res senatum existimare et iudicare eorum trium imperatorum virtute, imperio, consilio, gravitate, constantia, magnitudine animi, felicitate populum Romanum foedissima crudelissimaque servitute liberatum, cumque rem publicam, urbem, templa deorum immortalium, bona fortunasque omnium liberosque conservarint dimicatione et periculo vitae suae, uti ob eas res bene, fortiter feliciterque gestas C. Pansa A. Hirtius consules, imperatores, alter ambove, aut si aberunt, M. Cornutus, praetor urbanus, supplicationes per dies quinquaginta ad omnia pulvinaria constituat:

caesar pro praetor imperator consilium diligo suus castrum feliciter defendo copia hostis qui ad castrum accedo profligo occido ob is res senatus existimaris et iudicaris is tres imperator virtus imperium consilium gravitas constantia magnitudo animus felicitas populus romanus foedus crudelis servitus libero cum res publicus urbs templum deus immortalis bonus fortuno omnis liber conservo dimicatio et periculum vita suus uti ob is res bene fortis felicito gero que pansa ab hirtius consul imperator alter ambo aut si abeo m cornutus praetor urbanus supplicatio per dies quinquaginta ad omnis pulvinaris constituo


legi epistulam Antoni quam ad quendam vii virum, capitalem hominem, conlegam suum, miserat. ‘quid concupiscas tu videris: quod concupiveris certe habebis.’ en ad quem legatos mittamus, cui bellum moremur inferre: qui ne sorti quidem fortunas nostras destinavit, sed libidini cuiusque nos ita addixit ut ne sibi quidem quicquam integrum quod non alicui promissum iam sit reliquerit. cum hoc, patres conscripti, bello, inquam, decertandum est, idque confestim; legatorum tarditas repudianda est.

lego epistula antonius quam ad quidam vii vir capitalis homo collega suus mitto quis concupisco tu video qui concupio certus habeo en ad qui legatus mitto qui bellum moror infero qui ne sortio quidem fortuna noster destino sed libido quisque nos ita addico ut ne sui quidem quisquam integer qui non aliqui promitto iam sum relinquo cum hic pater conscribo bellum inquam decerto sum is confestim legatus tarditas repudio sum


bellum inexpiabile infert quattuor consulibus unus omnium latronum taeterrimus; gerit idem bellum cum senatu populoque Romano; omnibus—quamquam ruit ipse suis cladibus—pestem, vastitatem, cruciatum, tormenta denuntiat: Dolabellae ferum et immane facinus quod nulla barbaria posset agnoscere, id suo consilio factum esse testatur; quaeque esset facturus in hac urbe, nisi eum hic ipse Iuppiter ab hoc templo atque moenibus reppulisset, declaravit in Parmensium calamitate, quos optimos viros honestissimosque homines, maxime cum auctoritate huius ordinis populique Romani dignitate coniunctos, crudelissimis exemplis interemit propudium illud et portentum, L. Antonius, insigne odium omnium hominum vel, si etiam di oderunt quos oportet, deorum.

bellum inexpiabilis infero quattuor consul unus omnis latro taeter gero idem bellum cum senatus populo romanus omnis quamquam ruo ipse suus clades pestis vastitas cruciatus tormentum denuntio dolabella ferus et immanis facinus qui nullus barbaria possum agnosco is suus consilium facio sum testor quisque sum facio in hic urbs nisi is hic ipse iuppiter ab hic templum atque moenia repello declaro in parmensis calamitas qui bonus vir honestus homo magnus cum auctoritas hic ordo populus romanus dignitas coniungo crudelis exemplum interimo propudium ille et portendo l antonius insignis odium omnis homo vel si etiam deus odi qui oportet deus


C. Caesari ex Hispania redeunti obviam longissime processisti. celeriter isti, redisti, ut cognosceret te si minus fortem, at tamen strenuum. factus es ei rursus nescio quo modo familiaris. habebat hoc omnino Caesar: quem plane perditum aere alieno egentemque, si eundem nequam hominem audacemque cognorat, hunc in familiaritatem libentissime recipiebat.

que caesaris ex hispania redeo obvius longus procedo celer iste redeo ut cognosco tu si paruus fortis at tamen strenuus facio sum is rursus nescio quo modo familiaris habeo hic omnino caesar qui planus perdo aer alienus egeo si idem nequam homo audax cognosco hic in familiaritas libet recipio


pacem volt M. Antonius? arma deponat, roget, deprecetur. neminem aequiorem reperiet quam me cui, dum se civibus impiis commendat, inimicus quam amicus esse maluit. nihil est profecto quod possit dari bellum gerenti; erit fortasse aliquid quod concedi possit roganti; legatos vero ad eum mittere de quo gravissimum et severissimum iudicium nudius tertius decimus feceritis, non iam levitatis est, sed, ut quod sentio dicam, dementiae. primum duces eos laudavistis qui contra illum bellum privato consilio suscepissent; deinde milites veteranos qui, cum ab Antonio in colonias essent deducti, illius beneficio libertatem populi Romani anteposuerunt.

pax volo m antonius arma depono rogo deprecor nemo aequus reperio quam ego qui dum sui civis impius commendo inimicus quam amicus sum malo nihil sum profecto qui possum do bellum gero sum fortasse aliquis qui concedo possum rogo legatus verus ad is mitto de quo gravis et severus iudicium nudus tertius decimus facio non iam levitas sum sed ut qui sentio dico dementia primus dux is laudo qui contra ille bellum privo consilium suscipio deinde miles veteranus qui cum ab antonius in colonia sum deduco ille beneficium libertas populus romanus antepono


quam ob rem, patres conscripti, legatorum mentionem nullam censeo faciendam; rem administrandam arbitror sine ulla mora et confestim gerendam; tumultum decerni, iustitium edici, saga sumi dico oportere, dilectum haberi sublatis vacationibus in urbe et in Italia praeter Galliam tota.

quam ob res pater conscribo legatus mentio nullus censeo facio res administro arbitror sine ullus mora et confestim gero tumultus decerno justitium edico sagum sumo dico oportet dilectus habeo tollo vacatio in urbs et in italia praeter gallia totus


cum autem est omnis servitus misera, tum vero intolerabile est servire impuro, impudico, effeminato, numquam ne in metu quidem sobrio. hunc igitur qui Gallia prohibet, privato praesertim consilio, iudicat verissimeque iudicat non esse consulem. faciendum est igitur nobis, patres conscripti, ut D. Bruti privatum consilium auctoritate publica comprobemus. nec vero M. Antonium consulem post Lupercalia debuistis putare: quo enim ille die, populo Romano inspectante, nudus, unctus, ebrius est contionatus et id egit ut conlegae diadema imponeret, eo die se non modo consulatu sed etiam libertate abdicavit. esset enim ipsi certe statim serviendum, si Caesar ab eo regni insigne accipere voluisset. hunc igitur ego consulem, hunc civem Romanum, hunc liberum, hunc denique hominem putem qui foedo illo et flagitioso die et quid pati C. Caesare vivo posset et quid eo mortuo consequi ipse cuperet ostendit?

cum autem sum omnis servio misero tum verus intolerabilis sum servio impurus impudicus effemino numquam ne in metus quidem sobrius hic igitur qui gallia prohibeo privo praesertim consilium iudico verus iudico non sum consul facio sum igitur nos pater conscribo ut d brutus privo consilium auctoritas publicus comprobo neque verus m antonius consul post lupercalis debeo puto quo enim ille dies populus romanus inspecto nudus ungo ebrius sum contionor et is ago ut collega diadema impono is dies sui non modo consulatus sed etiam libertas abdico sum enim ipse certus statim servio si caesar ab is regnum insignis accipio volo hic igitur ego consul hic civis romanus hic liber hic denique homo puto qui foedo ille et flagitiosus dies et quis patior que caesaris vivo possum et quis is mortuus consequor ipse cupio ostendo


sed per deos immortalis!—te enim intuens, Dolabella, qui es mihi carissimus, non possum de utriusque vestrum errore reticere. credo enim vos nobilis homines magna quaedam spectantis non pecuniam, ut quidam nimis creduli suspicantur, quae semper ab amplissimo quoque clarissimoque contempta est, non opes violentas et populo Romano minime ferendam potentiam, sed caritatem civium et gloriam concupivisse. est autem gloria laus recte factorum magnorumque in rem publicam fama meritorum, quae cum optimi cuiusque, tum etiam multitudinis testimonio comprobatur.

sed per deus immortal tu enim intueor dolabella qui sum ego carus non possum de uterque vester error reticeo credo enim tu nobilis homo magnus quidam specto non pecunia ut quidam nimis credulis suspicor qui semper ab amplus quoque clarus contemno sum non ops violentus et populus romanus paruus fero potentia sed caritas civis et gloria concupio sum autem gloria laus rectus factor magnus in res publicus fama meritor qui cum bonus quisque tum etiam multitudo testimonium comprobo


tua illa pulchra laudatio, tua miseratio, tua cohortatio; tu, tu, inquam, illas faces incendisti, et eas quibus semustilatus ille est et eas quibus incensa L. Bellieni domus deflagravit. tu illos impetus perditorum hominum et ex maxima parte servorum quos nos vi manuque reppulimus in nostras domos immisisti. idem tamen quasi fuligine abstersa reliquis diebus in Capitolio praeclara senatus consulta fecisti, ne qua post Idus Martias immunitatis tabula neve cuius benefici figeretur. meministi ipse de exsulibus, scis de immunitate quid dixeris. optimum vero quod dictaturae nomen in perpetuum de re publica sustulisti: quo quidem facto tantum te cepisse odium regni videbatur ut eius omnem propter proximum dictatorem metum tolleres. constituta res publica videbatur aliis,

tuus ille pulcher laudatio tuus miseratio tuus cohortatio tu tu inquam ille fax incendo et is qui semustilatus ille sum et is qui incensum l bellienus domus deflagro tu ille impetus perdo homo et ex maximus pars servus qui nos vis manus repello in noster domus immitto idem tamen quasi fuligo abstergeo reliquus dies in capitolium praeclarus senatus consulo facio ne qui post idus martius immunitas tabula neve qui beneficus figo memini ipse de exsulis scio de immunitas quis dico bonus verus qui dicto nomen in perpetuus de res publicus tollo quo quidem facio tantus tu capio odium regnum video ut is omnis propter propior dictator metus tollo constituo res publicus video alius


quas ob res ita censeo: ‘cum Ser. Sulpicius Q. f. lemonia Rufus difficillimo rei publicae tempore, gravi periculosoque morbo adfectus, auctoritatem senatus, salutem rei publicae vitae suae praeposuerit contraque vim gravitatemque morbi contenderit, ut in castra M. Antoni quo senatus eum miserat perveniret, isque, cum iam prope castra venisset, vi morbi oppressus vitam amiserit maximo rei publicae tempore, eiusque mors consentanea vitae fuerit sanctissime honestissimeque actae in qua saepe magno usui rei publicae Ser.

qui ob res ita censeo cum seruius sulpicius q f lemonium rufus difficilis res publicus tempus gravis periculosus morbus affectus auctoritas senatus salus res publicus vita suus praepono contra vis gravitas morbus contendo ut in castrum m antonius quo senatus is mitto pervenio eo cum iam prope castrum venio vis morbus opprimo vita amitto maximus res publicus tempus is mors consentaneus vita sum sancio honestus ago in qui saepe magnus usus res publicus seruius


sed de hoc quidem hactenus, ne refragari homini amicissimo ac de me optime merito videar. etsi quis potest refragari non modo non petenti verum etiam recusanti?

sed de hic quidem hactenus ne refragaris homo amicus atque de ego optume mereo video etsi quis possum refragaris non modo non peto verus etiam recuso


ecce tibi geminum in scelere par, invisitatum, inauditum, ferum, barbarum. itaque quorum summum quondam inter ipsos odium bellumque meministis, eosdem postea singulari inter se consensu et amore devinxit improbissimae naturae et turpissimae vitae similitudo. ergo id quod fecit Dolabella in quo potuit multis idem minatur Antonius. sed ille cum procul esset a consulibus exercitibusque nostris neque dum senatum cum populo Romano conspirasse sensisset, fretus Antoni copiis ea scelera suscepit quae Romae iam suscepta arbitrabatur a socio furoris sui.

ecce tu geminus in scelus par invisitas inaudio ferus barbaris itaque qui superus quondam inter ipse odium bellus memini idem postea singularis inter sui consensus et amor devincio improbus natura et turpis vita similitudo ergo is qui facio dolabella in quo possum multus idem mino antonius sed ille cum procul sum ab consul exercitus noster neque dum senatus cum populus romanus conspiro sentio fretus antonius copia is scelus suscipio qui roma iam suscipio arbitror ab socius furor suus


O C. Caesar—adulescentem appello—quam tu salutem rei publicae attulisti, quam improvisam, quam repentinam! qui enim haec fugiens fecit, quid faceret insequens? etenim in contione dixerat se custodem fore urbis, seque usque ad Kalendas Maias ad urbem exercitum habiturum. O praeclarum custodem ovium, ut aiunt, lupum! custosne urbis an direptor et vexator esset Antonius? et quidem se introiturum in urbem dixit exiturumque cum vellet. quid illud? nonne audiente populo sedens pro aede Castoris dixit, nisi qui vicisset, victurum neminem?

o que caesar adulescens appello quam tu salus res publicus affero quam improvide quam repentinus qui enim hic fugio facio quis facio insequor etenim in contio dico sui custos sum urbs sequor usque ad kalendae maia ad urbs exercitus habeo o praeclaris custos ovis ut aio lupus custos urbs an direptor et vexator sum antonius et quidem sui introeo in urbs dico exeo cum volo quis ille nonne audio populus sedeo pro aedes castor dico nisi qui vinco vinco nemo


cui prius quam de ceteris rebus respondeo, de amicitia quam a me violatam esse criminatus est, quod ego gravissimum crimen iudico, pauca dicam.

qui prior quam de ceterus res respondeo de amicitia quam ab ego violo sum crimino sum qui ego gravis crimen judico paucus dico


is enim demum est mea quidem sententia iustus triumphus ac verus, cum bene de re publica meritis testimonium a consensu civitatis datur. nam sive in communi gaudio populi Romani uni gratulabantur, magnum iudicium, sive uni gratias agebant, eo maius, sive utrumque, nihil magnificentius cogitari potest.

is enim demum sum meus quidem sententia iustus triumphus atque verus cum bene de res publicus meritum testimonium ab consensus civitas do nam sive in communis gaudium populus romanus unus gratulor magnus iudicium sive unus gratia ago is magnus sive uterque nihil magnificentius cogito possum


facis tu id quidem et eo maxime incumbis, intellego; duas tamen res, magnas praesertim, non modo agere uno tempore sed ne cogitando quidem explicare quisquam potest. incitare et inflammare tuum istuc praestantissimum studium, non ad aliam ulla ex parte curam transferre debemus. adde istuc sermones hominum, adde suspiciones, adde invidiam: imitare me quem tu semper laudasti: qui instructam ornatamque a senatu provinciam deposui ut incendium patriae omissa omni cogitatione restinguerem. nemo erit praeter unum me quicum profecto, si quid interesse tua putasses, pro summa familiaritate nostra communicasses, qui credat te invito provinciam tibi esse decretam. hanc, quaeso, pro tua singulari sapientia reprime famam atque effice ne id quod non curas cupere videare.

facio tu is quidem et is magnus incumbo intellego duo tamen res magnus praesertim non modo ago unus tempus sed ne cogito quidem explicaris quisquam possum incitaris et inflammaris tuus iste praesto studium non ad alius ullus ex pars cura transfero debeo addo iste sermo homo addo suspicio addo invidia imitaris ego qui tu semper laudo qui instruo orno ab senatus provincia depono ut incendium patria omitto omnis cogitatio restinguo nemo sum praeter unus ego qui profecto si quis intersum tuus puto pro summus familiaritas noster communico qui credo tu invito provincia tu sum decerno hic quaeso pro tuus singularis sapientia reprimo fama atque efficio ne is qui non cura cupio videaris


A principio huius belli, patres conscripti, quod cum impiis civibus consceleratisque suscepimus, timui ne condicio insidiosa pacis libertatis recuperandae studia restingueret. dulce enim etiam nomen est pacis, res vero ipsa cum iucunda tum salutaris. nam nec privatos focos nec publicas leges videtur nec libertatis iura cara habere quem discordiae, quem caedes civium, quem bellum civile delectat, eumque ex numero hominum eiciendum, ex finibus humanae naturae exterminandum puto. itaque sive Sulla sive Marius sive uterque sive Octavius sive Cinna sive iterum Sulla sive alter Marius et Carbo sive qui alius civile bellum optavit, eum detestabilem civem rei publicae natum iudico.

ab principium hic bellum pater conscribo qui cum impius civis consceleratus suscipio timeo ne condicio insidiosus pax libertas recipero studium restinguo dulcis enim etiam nomen sum pax res verus ipse cum iucundus tum salutaris nam neque privo focus neque publicus lex video neque libertas ius carus habeo qui discordia qui caedes civis qui bellum civilis delecto is ex numerus homo eicio ex finis humanus natura extermino puto itaque sive sulla sive marius sive uterque sive octavus sive cinna sive iterum sulla sive alter marius et carbo sive qui alius civilis bellum opto is detestabilis civis res publicus natus judico


itaque si receptis illis esse possumus liberi, vincamus odium pacemque patiamur; sin otium incolumibus eis esse nullum potest, laetemur decertandi oblatam esse fortunam. aut enim interfectis illis fruemur victrice re publica aut oppressi—quod omen avertat Iuppiter!—si non spiritu, at virtutis laude vivemus.

itaque si recipio ille sum possum liber vinco odium pax patior sin otium incolumis is sum nullus possum laetor decerto offertor sum fortuna aut enim interficio ille fruor victrix res publicus aut opprimo qui omen averto iuppiter si non spiritus at virtus laus vivo


nihil umquam longius his Kalendis Ianuariis mihi visum est, patres conscripti: quod idem intellegebam per hos dies uni cuique vestrum videri. qui enim bellum cum re publica gerunt, hunc diem non exspectabant; nos autem, tum cum maxime consilio nostro subvenire communi saluti oporteret, in senatum non vocabamur. sed querelam praeteritorum dierum sustulit oratio consulum, qui ita locuti sunt ut magis exoptatae Kalendae quam serae esse videantur. atque ut oratio consulum animum meum erexit spemque attulit non modo salutis conservandae verum etiam dignitatis pristinae recuperandae, sic me perturbasset eius sententia qui primus rogatus est, nisi vestrae virtuti constantiaeque confiderem.

nihil umquam longus hic kalendae januarius ego video sum pater conscribo qui idem intellego per hic dies unus quisque vester video qui enim bellum cum res publicus gero hic dies non exspecto nos autem tum cum magnus consilium noster subvenio communis salus oportet in senatus non voco sed querela praeteritor dies tollo oratio consul qui ita loquor sum ut magis exopto kalendae quam sera sum video atque ut oratio consul animus meus erigo spes affero non modo salus conservo verus etiam dignitas pristinus recipero sic ego perturbo is sententia qui primus rogo sum nisi vester virtus constantia confido


reddita est ei tum a maioribus statua pro vita quae multos per annos progeniem eius honestaret, nunc ad tantae familiae memoriam sola restaret. atqui et huic et Tullo Cluvio et L. Roscio et Sp. Antio et C. Fulcinio qui a Veientium rege caesi sunt non sanguis qui est profusus in morte, sed ipsa mors ob rem publicam obita honori fuit. itaque, patres conscripti, si Ser. Sulpicio casus mortem attulisset, dolerem equidem tanto rei publicae volnere, mortem vero eius non monumento, sed luctu publico esse ornandam putarem. nunc autem quis dubitat quin ei vitam abstulerit ipsa legatio? secum enim ille mortem extulit quam, si nobiscum remansisset, sua cura, optimi fili fidelissimaeque coniugis diligentia vitare potuisset.

reddo sum is tum ab magnus statua pro vito qui multus per annus progenies is honesto nunc ad tantus familia memoria solus resto atqui et hic et tullus cluvius et l roscius et spurius antius et que fulcinius qui ab veiens rex caedo sum non sanguis qui sum profundo in mors sed ipse mors ob res publicus obeo honor sum itaque pater conscribo si seruius sulpicius casus mors affero doleo equidem tantus res publicus vulnus mors verus is non monumentum sed luctus publicus sum orno puto nunc autem quis dubito quin is vita aufero ipse legatio sui enim ille mors effero quam si nos remaneo suus cura bonus filis fidelis coniunx diligentia vitaris possum


quoniam utriusque consili causam, patres conscripti, probatam vobis esse confido, prius quam de re publica dicere incipio, pauca querar de hesterna M. Antoni iniuria: cui sum amicus, idque me non nullo eius officio debere esse prae me semper tuli. quid tandem erat causae cur die hesterno in senatum tam acerbe cogerer? solusne aberam, an non saepe minus frequentes fuistis, an ea res agebatur ut etiam aegrotos deferri oporteret? Hannibal, credo, erat ad portas aut de Pyrrhi pace agebatur, ad quam causam etiam Appium illum et caecum et senem delatum esse memoriae proditum est.

quoniam uterque consilium causa pater conscribo probo tu sum confido prior quam de res publicus dico incipio paucus queror de hesternus m antonius iniuria qui sum amicus is ego non nullus is officium debeo sum prae ego semper fero quis tandem sum causa cur dies hesternus in senatus tam acerbus cogo solus absum an non saepe paruus frequens sum an is res ago ut etiam aegrotus defero oportet hannibal credo sum ad porta aut de pyrrhus pax ago ad quam causa etiam appius ille et caecus et senex defero sum memoria prodeo sum


venio ad reliquos consularis, quorum nemo est—iure hoc meo dico—quin mecum habeat aliquam coniunctionem gratiae, alii maximam, alii mediocrem, nemo nullam. quam hesternus dies nobis, consularibus dico, turpis inluxit! iterum legatos? quasi ille faceret indutias? ante os oculosque legatorum tormentis Mutinam verberavit; opus ostendebat munitionemque legatis; ne punctum quidem temporis, cum legati adessent, oppugnatio respiravit. ad hunc legatos? cur? an ut eorum reditu vehementius pertimescatis?

venio ad reliquus consularis qui nemo sum ius hic meus dico quin ego habeo aliqui coniunctio gratia alius maximus alius mediocris nemo nullus quam hesternus dies nos consularis dico turpis inluceo iterum legatus quasi ille facio indutiae ante os oculus legatus tormentum mutina verbero opus ostendo munitio legatus ne pungo quidem tempus cum legatus adsum oppugnatio respiro ad hic legatus cur an ut is reditus vehemens pertimesco


Vt igitur alia, sic hoc, C. Pansa, praeclare quod et nos ad honorandum Ser. Sulpicium cohortatus es et ipse multa copiose de illius laude dixisti. quibus a te dictis nihil praeter sententiam dicerem, nisi P. Servilio, clarissimo viro, respondendum putarem, qui hunc honorem statuae nemini tribuendum censuit nisi ei qui ferro esset in legatione interfectus. ego autem, patres conscripti, sic interpretor sensisse maiores nostros ut causam mortis censuerint, non genus esse quaerendum. etenim cui legatio ipsa morti fuisset, eius monumentum exstare voluerunt, ut in bellis periculosis obirent homines legationis munus audacius. non igitur exempla maiorum quaerenda, sed consilium est eorum a quo ipsa exempla nata sunt explicandum.

vt igitur alius sic hic que pansa praeclaris qui et nos ad honoro seruius sulpicius cohortor sum et ipse multus copiosus de ille laus dico qui ab tu dictum nihil praeter sententia dico nisi p servilius clarus vir respondeo puto qui hic honor statua nemo tribuo censeo nisi is qui ferrum sum in legatio interficio ego autem pater conscribo sic interpretor sentio magnus noster ut causa mors censeo non genus sum quaero etenim qui legatio ipse mors sum is monumentum exstaris volo ut in bellum periculosus obeo homo legatio munus audax non igitur exemplum magnus quaero sed consilium sum is ab quo ipse exemplum nata sum explico


O audaciam immanem! tu etiam ingredi illam domum ausus es, tu illud sanctissimum limen intrare, tu illarum aedium dis penatibus os impurissimum ostendere? quam domum aliquamdiu nemo aspicere poterat, nemo sine lacrimis praeterire, hac te in domo tam diu deversari non pudet? in qua, quamvis nihil sapias, tamen nihil tibi potest esse iucundum. an tu illa in vestibulo rostra cum aspexisti, domum tuam te introire putas? fieri non potest. quamvis enim sine mente, sine sensu sis, ut es, tamen et te et tua et tuos nosti. nec vero te umquam neque vigilantem neque in somnis credo posse mente consistere. necesse est, quamvis sis, ut es, violentus et furens, cum tibi obiecta sit species singularis viri, perterritum te de somno excitari, furere etiam saepe vigilantem.

o audacia immanis tu etiam ingredior ille domus audeo sum tu ille sancio limen intro tu ille aedes deus penates os impurus ostendo quam domus aliquamdiu nemo aspicio possum nemo sine lacrima praetereo hic tu in domus tam diu deversaris non pudeo in qui quivis nihil sapio tamen nihil tu possum sum iucundus an tu ille in vestibulum rostrum cum aspicio domus tuus tu introeo puto fio non possum quivis enim sine mens sine sentio sum ut sum tamen et tu et tuus et tuus nosco neque verus tu umquam neque vigilo neque in somnus credo possum mens consisto necesse sum quivis sum ut sum violentus et furo cum tu objecto sum species singularis vir perterreo tu de somnus excito furo etiam saepe vigilo


quamquam de morte Clodi fuit quaestio non satis prudenter illa quidem constituta— quid enim attinebat nova lege quaeri de eo qui hominem occidisset, cum esset legibus quaestio constituta?—quaesitum est tamen. quod igitur, cum res agebatur, nemo in me dixit, id tot annis post tu es inventus qui diceres?

quamquam de mors claudius sum quaestio non satis prudens ille quidem constituo quis enim attineo novo lex quaero de is qui homo occido cum sum lex quaestio constituo quaero sum tamen qui igitur cum res ago nemo in ego dico is tot annus post tu sum invenio qui dico


quis est enim qui hoc non intellegat, nisi Caesar exercitum paravisset, non sine exitio nostro futurum Antoni reditum fuisse? ita enim se recipiebat ardens odio vestri, cruentus sanguine civium Romanorum quos Suessae, quos Brundisi occiderat ut nihil nisi de pernicie populi Romani cogitaret. quod autem praesidium erat salutis libertatisque vestrae, si C. Caesaris fortissimorum sui patris militum exercitus non fuisset? cuius de laudibus et honoribus qui ei pro divinis et immortalibus meritis divini immortalesque debentur mihi senatus adsensus paulo ante decrevit ut primo quoque tempore referretur.

quis sum enim qui hic non intellego nisi caesar exercitus paro non sine exitium noster sum antonius redeo sum ita enim sui recipio ardeo odium vester cruentus sanguis civis romanus qui suessa qui brundisium occido ut nihil nisi de pernicies populus romanus cogito qui autem praesidium sum salus libertas vester si que caesar fortis suus pater miles exercitus non sum qui de laus et honor qui is pro divinus et immortalis meritum divinus immortalis debeo ego senatus assensus paulus ante decerno ut primus quoque tempus refero


et quidem vide quam te amarit is qui albus aterne fuerit ignoras. fratris filium praeterit, Q. Fufi, honestissimi equitis Romani suique amicissimi, quem palam heredem semper factitarat, ne nominat quidem: te, quem numquam viderat aut certe numquam salutaverat, fecit heredem. velim mihi dicas, nisi molestum est, L. Turselius qua facie fuerit, qua statura, quo municipio, qua tribu. ‘nihil scio’ inquies ‘nisi quae praedia habuerit.’ igitur fratrem exheredans te faciebat heredem. in multas praeterea pecunias alienissimorum hominum vi eiectis veris heredibus, tamquam heres esset, invasit.

et quidem video quam tu amo is qui albus ater sum ignoro frater filius praetereo q fufius honestus equio romanus suo amicus qui palam heres semper factito ne nomino quidem tu qui numquam video aut certus numquam saluto facio heres volo ego dico nisi molestus sum l turselius qui facies sum qui sto quo municipium qui tribus nihil scio inquam nisi qui praedium habeo igitur frater exheredo tu facio heres in multus praeterea pecunia alienus homo vis eicio verus heres tamquam heres sum invado


sed quid plura? D. Brutus oppugnatur: non est bellum? Mutina obsidetur: ne hoc quidem bellum est? Gallia vastatur: quae pax potest esse certior? illud vero quis potest bellum esse dicere? consulem, fortissimum virum, cum exercitu misimus, qui, cum esset infirmus ex gravi diuturnoque morbo, nullam sibi putavit excusationem esse oportere, cum ad rei publicae praesidium vocaretur. C. quidem Caesar non exspectavit vestra decreta, praesertim cum illud esset aetatis: bellum contra Antonium sua sponte suscepit. decernendi enim tempus nondum erat: bellum autem gerendi tempus si praetermisisset, videbat re publica oppressa nihil posse decerni.

sed quis multus d brutus oppugno non sum bellum mutina obsido ne hic quidem bellum sum gallia vasto qui pax possum sum certus ille verus quis possum bellum sum dico consul fortis vir cum exercitus mitto qui cum sum infirmus ex gravis diuturnus morbus nullus sui puto excusatio sum oportet cum ad res publicus praesidium voco que quidem caesar non exspecto vester decretum praesertim cum ille sum aetas bellum contra antonius suus sponte suscipio decerno enim tempus nondum sum bellum autem gero tempus si praetermitto video res publicus opprimo nihil possum decerno


huic igitur importuno atque impuro parricidae quid habemus, per deos immortalis! quod remittamus? an Galliam ultimam et exercitum? quid est aliud non pacem facere, sed differre bellum, nec solum propagare bellum sed concedere etiam victoriam? an ille non vicerit, si quacumque condicione in hanc urbem cum suis venerit? armis nunc omnia tenemus; auctoritate valemus plurimum; absunt tot perditi cives, nefarium secuti ducem; tamen eorum ora sermonesque qui in urbe ex eo numero relicti sunt ferre non possumus. quid censetis, cum tot uno tempore inruperint, nos arma posuerimus, illi non deposuerint, nonne nos nostris consiliis victos in perpetuum fore?

hic igitur importunus atque impurus parricida quis habeo per deus immortal qui remitto an gallia ulter et exercitus quis sum alius non pax facio sed differo bellum neque solus propagaris bellum sed concedo etiam victoria an ille non vinco si quicumque condicio in hic urbs cum suus venio arma nunc omnis teneo auctoritas valeo multus absum tot perdo civis nefarius sequor dux tamen is os sermo qui in urbs ex is numerus relinquo sum fero non possum quis censeo cum tot unus tempus irrumpo nos arma pono ille non depono nonne nos noster consilium vinco in perpetuus sum


at vero apud antiquos Rulli, Decii, Corvini multique alii, recentiore autem memoria superior Africanus, T. Flamininus admodum adulescentes consules facti tantas res gesserunt ut populi Romani imperium auxerint, nomen ornarint. quid? Macedo Alexander, cum ab ineunte aetate res maximas gerere coepisset, nonne tertio et tricesimo anno mortem obiit? quae est aetas nostris legibus decem annis minor quam consularis. ex quo iudicari potest virtutis esse quam aetatis cursum celeriorem. nam quod ei qui Caesari invident simulant se timere, ne verendum quidem est ut tenere se possit, ut moderari, ne honoribus nostris elatus intemperantius suis opibus utatur.

at verus apud antiqui rullus decius corvinus multus alius recens autem memoria superus africanus t flamininus admodum adulescens consul facio tantus res gero ut populus romanus imperium augeo nomen orno quis macedo alexander cum ab ineo aetas res magnus gero coepio nonne tertius et tricesimo annus mors obeo qui sum aetas noster lex decem annus paruus quam consularis ex quo iudico possum virtus sum quam aetas cursus celer nam qui is qui caesaris invideo simulo sui timeo ne vereor quidem sum ut teneo sui possum ut moderaris ne honor noster effero intempero suus ops uto


quod quidem eo vehementius tibi laborandum est quia in eandem cadere suspicionem conlega, vir clarissimus, non potest. nihil horum scit, nihil suspicatur; bellum gerit, in acie stat, de sanguine et de spiritu decertat; ante provinciam sibi decretam audiet quam potuerit tempus ei rei datum suspicari. vereor ne exercitus quoque nostri qui non dilectus necessitate, sed voluntariis studiis se ad rem publicam contulerunt tardentur animis, si quicquam aliud a nobis nisi de instanti bello cogitatum putabunt. quod si provinciae consulibus expetendae videntur, sicut saepe multis clarissimis viris expetitae sunt, reddite prius nobis Brutum, lumen et decus civitatis; qui ita conservandus est ut id signum quod de caelo delapsum Vestae custodiis continetur; quo salvo salvi sumus futuri. tunc vel in caelum vos, si fieri potuerit, umeris nostris tollemus; provincias certe dignissimas vobis deligemus; nunc quod agitur agamus. agitur autem liberine vivamus an mortem obeamus, quae certe servituti anteponenda est.

qui quidem is vehemens tu laboro sum quia in idem cado suspicio collega vir clarus non possum nihil hic scio nihil suspicor bellum gero in acies sto de sanguis et de spiritus decerto ante provincia sui decerno audio quam possum tempus is res do suspicaris vereor ne exercitus quoque noster qui non delectus necessitas sed voluntarius studium sui ad res publicus confero tardo animus si quisquam alius ab nos nisi de insto bellum cogitas puto qui si provincia consul expeto video sicut saepe multus clarus vis expeto sum reddo prior nos brutus lumen et decus civitas qui ita conservo sum ut is signum qui de caelum delabor vesta custodia contineo quo salvo salvus sum sum tunc vel in caelum tu si fio possum umerus noster tollo provincia certus dignus tu deligo nunc qui ago ago ago autem libet vivo an mors obeo qui certus servitus antepono sum


postremo —erumpat enim aliquando vera et me digna vox!—si veteranorum nutu mentes huius ordinis gubernabuntur omniaque ad eorum voluntatem nostra dicta facta referentur, optanda mors est, quae civibus Romanis semper fuit servitute potior. omnis est misera servitus; sed fuerit quaedam necessaria: ecquodnam principium optatius libertatis capessendae? an, cum illum necessarium et fatalem paene casum non tulerimus, hunc feremus voluntarium? tota Italia desiderio libertatis exarsit; servire diutius non potest civitas; serius populo Romano hunc vestitum atque arma dedimus quam ab eo flagitati sumus.

postremo erumpo enim aliquando verus et ego dignus vox si veteranus nutus mens hic ordo guberno omne ad is voluntas noster dictum facio refero opto mors sum qui civis romanus semper sum servitus potis omnis sum misero servio sed sum quidam necessarius ecquodnam principium opto libertas capesso an cum ille necessarius et fatal paene casus non fero hic fero voluntarius totus italia desiderium libertas exardeo servio diu non possum civitas serus populus romanus hic vestio atque arma do quam ab is flagitas sum


cum inde Romam proficiscens ad Aquinum accederet, obviam ei processit, ut est frequens municipium, magna sane multitudo. at iste operta lectica latus per oppidum est ut mortuus. stulte Aquinates: sed tamen in via habitabant. quid Anagnini? qui, cum essent devii, descenderunt ut istum, tamquam si esset consul, salutarent. incredibile dictu, sed inter omnis constabat neminem esse resalutatum, praesertim cum duos secum Anagninos haberet, mustelam et Laconem, quorum alter gladiorum est princeps, alter poculorum.

cum inde roma proficiscor ad aquinum accedo obvius is procedo ut sum frequens municipium magnus sanus multitudo at iste operio lectica latus per oppidum sum ut mortuus stultus aquinas sed tamen in via habito quis anagninum qui cum sum devius descendo ut iste tamquam si sum consul saluto incredibilis dico sed inter omnis consto nemo sum resalutas praesertim cum duo sui anagnini habeo mustela et laco qui alter gladius sum princeps alter poculum


hunc unum diem, unum, inquam, hodiernum diem, hoc punctum temporis, quo loquor, defende, si potes. cur armatorum corona senatus saeptus est, cur me tui satellites cum gladiis audiunt, cur valvae Concordiae non patent, cur homines omnium gentium maxime barbaros, Ituraeos, cum sagittis deducis in forum? praesidi sui causa se facere dicit. non igitur miliens perire est melius quam in sua civitate sine armatorum praesidio non posse vivere? sed nullum est istuc, mihi crede, praesidium: caritate te et benevolentia civium saeptum oportet esse, non armis.

hic unus dies unus inquam hodiernus dies hic pungo tempus quo loquor defendo si possum cur armator corona senatus saepio sum cur ego tuus satelles cum gladius audio cur valva concordia non pateo cur homo omnis gens magnus barbarus ituraei cum sagitta deduco in forum praesidium suus causa sui facio dico non igitur millies pereo sum bonus quam in suus civitas sine armator praesidium non possum vivo sed nullus sum iste ego credo praesidium caritas tu et benevolens civis saepio oportet sum non arma


quid igitur illo die aliud egistis nisi ut hostem iudicaretis Antonium? his vestris decretis aut ille vos aequo animo aspicere poterit aut vos illum sine dolore summo videbitis? exclusit illum a re publica, distraxit, segregavit non solum scelus ipsius sed etiam, ut mihi videtur, fortuna quaedam rei publicae. qui si legatis paruerit Romamque redierit, num umquam perditis civibus vexillum quo concurrant defuturum putatis? sed hoc minus vereor: sunt alia quae magis timeam et cogitem. numquam parebit ille legatis. Novi hominis insaniam, adrogantiam; novi perdita consilia amicorum, quibus ille est deditus.

quis igitur ille dies alius ago nisi ut hostis judico antonius hic vester decretum aut ille tu aequus animus aspicio possum aut tu ille sine dolor superus video excludo ille ab res publicus distraho segrego non solus scelus ipse sed etiam ut ego video fortuna quidam res publicus qui si legatus pareo roma redeo num umquam perdo civis vexillum quo concurro desum puto sed hic paruus vereor sum alius qui magis timeo et cogito numquam pareo ille legatus novius homo insanio arrogantia nosco perdo consilium amicus qui ille sum dedo


quid? nos nostris exercitibus quid pollicemur? multo meliora atque maiora. scelerum enim promissio et eis qui exspectant perniciosa est et eis qui promittunt: nos libertatem nostris militibus, leges, iura, iudicia, imperium orbis terrae, dignitatem, pacem, otium pollicemur. Antoni igitur promissa cruenta, taetra, scelerata, dis hominibusque invisa, nec diuturna neque salutaria: nostra contra honesta, integra, gloriosa, plena laetitiae, plena pietatis.

quis nos noster exercitus quis polliceo multus bonus atque magnus scelus enim promissio et is qui exspecto perniciosus sum et is qui promitto nos libertas noster miles lex ius iudicium imperium orbis terra dignitas pax otium polliceo antonius igitur promitto cruento taeter scelero deus homo invideo neque diuturnus neque salutare noster contra honestus integer gloriosus plenus laetitia plenus pietas


quid? legionum nostrarum nervos nonne his consiliis incidimus? quis est enim qui ad bellum inflammato animo futurus sit spe pacis oblata? ipsa illa Martia caelestis et divina legio hoc nuntio languescet et mollietur atque illud pulcherrimum nomen amittet: excident gladii, fluent arma de manibus. senatum enim secuta non arbitrabitur se graviore odio debere esse in Antonium quam senatum. pudet huius legionis, pudet quartae quae pari virtute nostram auctoritatem probans non ut consulem et imperatorem suum, sed ut hostem et oppugnatorem patriae reliquit Antonium; pudet optimi exercitus qui coniunctus est ex duobus, qui iam lustratus, qui profectus ad Mutinam est; qui si pacis, id est timoris nostri, nomen audierit, ut non referat pedem, insistet certe.

quis legio nostraris nervus nonne hic consilium incido quis sum enim qui ad bellum inflammo animus sum sum spes pax offertor ipse ille martius caelestis et divino legio hic nuntio languesco et mollio atque ille pulcher nomen amitto excido gladius fluo arma de manus senatus enim sequor non arbitror sui gravis odium debeo sum in antonius quam senatus pudeo hic legio pudeo quarta qui par virtus noster auctoritas probo non ut consul et imperator suus sed ut hostis et oppugnator patria relinquo antonius pudeo bonus exercitus qui conjungo sum ex duo qui iam lustro qui proficiscor ad mutina sum qui si pax is sum timor noster nomen audio ut non refero pedis insisto certus


huc nisi venirem Kalendis Septembribus, etiam fabros se missurum et domum meam disturbaturum esse dixit. Magna res, credo, agebatur: de supplicatione referebat. veni postridie: ipse non venit. locutus sum de re publica, minus equidem libere quam mea consuetudo, liberius tamen quam periculi minae postulabant. at ille homo vehemens et violentus, qui hanc consuetudinem libere dicendi excluderet—fecerat enim hoc idem maxima cum laude L. Piso xxx diebus ante—inimicitias mihi denuntiavit; adesse in senatum iussit a. d. xiii. Kalendas Octobris. ipse interea xvii dies de me in Tiburtino Scipionis declamitavit, sitim quaerens; haec enim ei causa esse declamandi solet.

huc nisi venio kalendae september etiam faber sui mitto et domus meus disturbo sum dico magnus res credo ago de supplicatio refero venio postridie ipse non venio loquor sum de res publicus paruus equidem libo quam meus consuetudo liber tamen quam periculum minae postulo at ille homo vehemens et violentus qui hic consuetudo libo dico excludo facio enim hic idem maximus cum laus l piso xxx dies ante inimicitia ego denuntio adsum in senatus iubeo ab d xiii kalendae october ipse interea xvii dies de ego in tiburtinus scipio declamito sitis quaero hic enim is causa sum declamo soleo


cum illo ego te dominandi cupiditate conferre possum, ceteris vero rebus nullo modo comparandus es. sed ex plurimis malis quae ab illo rei publicae sunt inusta hoc tamen boni est quod didicit iam populus Romanus quantum cuique crederet, quibus se committeret, a quibus caveret. haec non cogitas, neque intellegis satis esse viris fortibus didicisse quam sit re pulchrum, beneficio gratum, fama gloriosum tyrannum occidere? an, cum illum homines non tulerint, te ferent?

cum ille ego tu dominor cupiditas confero possum ceterus verus res nullus modo comparo sum sed ex multus malus qui ab ille res publicus sum inuro hic tamen bonus sum qui disco iam populus romanus quantus quisque credo qui sui committo ab qui caveo hic non cogito neque intellego satis sum vis fortis disco quam sum res pulcher beneficium gratus fama gloriosus tyrannus occaedes an cum ille homo non fero tu fero


multum etiam valuisse ad patris honorem pietas fili videbitur; qui quamquam adflictus luctu non adest, tamen sic animati esse debetis ut si ille adesset. est autem ita adfectus ut nemo umquam unici fili mortem magis doluerit quam ille maeret patris. et quidem etiam ad famam Ser. Sulpici fili arbitror pertinere ut videatur honorem debitum patri praestitisse. quamquam nullum monumentum clarius Ser. Sulpicius relinquere potuit quam effigiem morum suorum, virtutis, constantiae, pietatis, ingeni filium, cuius luctus aut hoc honore vestro aut nullo solacio levari potest.

multus etiam valeo ad pater honor pietas filis video qui quamquam affligo luctus non adsum tamen sic animo sum debeo ut si ille adsum sum autem ita affectus ut nemo umquam unicus filis mors magis doleo quam ille maereo pater et quidem etiam ad fama seruius sulpicius filis arbitror pertineo ut video honor debeo pater praesto quamquam nullus monumentum clarus seruius sulpicius relinquo possum quam effigies mos suus virtus constantia pietas ingenium filius qui luctus aut hic honor vester aut nullus solacium levaris possum


qui vero inde reditus Romam, quae perturbatio totius urbis! memineramus Cinnam nimis potentem, Sullam postea dominantem, modo Caesarem regnantem videramus. erant fortasse gladii, sed absconditi nec ita multi. ista vero quae et quanta barbaria est! agmine quadrato cum gladiis sequuntur; scutorum lecticas portari videmus. atque his quidem iam inveteratis, patres conscripti, consuetudine obduruimus. Kalendis Iuniis cum in senatum, ut erat constitutum, venire vellemus, metu perterriti repente diffugimus.

qui verus inde redeo roma qui perturbatio totus urbs memini cinna nimis potens sulla postea dominor modo caesaris regno video sum fortasse gladius sed abscondio neque ita multus iste verus qui et quantus barbaria sum agmen quadro cum gladius sequor scutor lectica porto video atque hic quidem iam invetero pater conscribo consuetudo obduresco kalendae junius cum in senatus ut sum constituo venio volo metus perterreo repens diffugio


cuius cum adventu maxime perturbatus esset Antonius, quod ea quae sibi iussu vestro denuntiarentur auctoritate erant et sententia Ser. Sulpici constituta, declaravit quam odisset senatum, cum auctorem senatus exstinctum laete atque insolenter tulit. non igitur magis Leptines Octavium nec Veientium rex eos quos modo nominavi quam Ser. Sulpicium occidit Antonius: is enim profecto mortem attulit qui causa mortis fuit. Quocirca etiam ad posteritatis memoriam pertinere arbitror exstare quod fuerit de hoc bello iudicium senatus. erit enim statua ipsa testis bellum tam grave fuisse ut legati interitus honoris memoriam consecutus sit.

qui cum advenio magnus perturbo sum antonius qui is qui sui iussus vester denuntio auctoritas sum et sententia seruius sulpicius constituo declaro quam odi senatus cum auctor senatus exstinguo laetus atque insolenter fero non igitur magis leptines octavius neque veiens rex is qui modo nomino quam seruius sulpicius occido antonius is enim profecto mors affero qui causa mors sum quocirca etiam ad posteritas memoria pertineo arbitror exstaris qui sum de hic bellum iudicium senatus sum enim statua ipse testis bellum tam gravis sum ut legatus intereo honor memoria consequor sum


illa vero dissipatio pecuniae publicae ferenda nullo modo est per quam sestertium septiens miliens falsis perscriptionibus donationibusque avertit, ut portenti simile videatur tantam pecuniam populi Romani tam brevi tempore perire potuisse. quid? illi tot immanes quaestus ferendine quos M. Antoni exhausit domus? decreta falsa vendebat, regna, civitates, immunitates in aes accepta pecunia iubebat incidi. haec se ex commentariis C. Caesaris, quorum ipse auctor erat, agere dicebat. calebant in interiore aedium parte totius rei publicae nundinae; mulier sibi felicior quam viris auctionem provinciarum regnorumque faciebat; restituebantur exsules quasi lege sine lege; quae nisi auctoritate senatus rescinduntur, quoniam ingressi in spem rei publicae recuperandae sumus, imago nulla liberae civitatis relinquetur.

ille verus dissipatio pecunia publicus fero nullus modo sum per quam sestertius septies millies falsum perscriptio donatio averto ut portendo similis video tantus pecunia populus romanus tam brevis tempus pereo possum quis ille tot immanis quaestus ferendo qui m antonius exhaurio domus decretum fallo vendo regnum civitas immunitas in aes accipio pecunia jubeo incido hic sui ex commentarius que caesar qui ipse auctor sum ago dico caleo in interior aedes pars totus res publicus nundina mulier sui felix quam vis auctio provinciaris regnum facio restituo exsulis quasi lex sine lex qui nisi auctoritas senatus rescindo quoniam ingredior in spes res publicus recipero sum imago nullus liber civitas relinquo


Bruto qui Gallia prohibuit? iam vero ipse se placabit et leniet provinciae Galliae a qua expulsus et repudiatus est? omnia videbitis, patres conscripti, nisi prospicitis, plena odiorum, plena discordiarum, ex quibus oriuntur bella civilia. nolite igitur id velle quod fieri non potest, et cavete, per deos immortalis! patres conscripti, ne spe praesentis pacis perpetuam pacem amittatis.

brutus qui gallia prohibeo iam verus ipse sui placo et lenio provincia gallia ab qui expello et repudio sum omnis video pater conscribo nisi prospicio plenus odium plenus discordiaris ex qui orior bellum civile nolo igitur is volo qui fio non possum et cavete per deus immortal pater conscribo ne spes praesum pax perpetuus pax amitto


et quidem dicuntur vel potius se ipsi dicunt consularis: quo nomine dignus est nemo, nisi qui tanti honoris onus potest sustinere. faveas tu hosti? ille litteras ad te mittat de sua spe rerum secundarum; eas tu laetus proferas, recites, describendas etiam des improbis civibus, eorum augeas animos, bonorum spem virtutemque debilites, et te consularem aut senatorem, denique civem putes? accipiet in optimam partem C. Pansa, fortissimus consul atque optimus. etenim dicam animo amicissimo: hunc ipsum, mihi hominem familiarissimum, nisi talis consul esset ut omnis vigilias, curas, cogitationes in rei publicae salute defigeret, consulem non putarem.

et quidem dico vel potis sui ipse dico consularis quo nomen dignus sum nemo nisi qui tantus honor onus possum sustineo faveo tu hostis ille littera ad tu mitto de suus spes res secundaris is tu laetus profero recito describo etiam do improbus civis is augeo animus bonus spes virtus debilito et tu consularis aut senator denique civis puto accipio in bonus pars que pansa fortis consul atque bonus etenim dico animus amicus hic ipse ego homo familiaris nisi talis consul sum ut omnis vigilia cura cogitatio in res publicus salus defigo consul non puto


verum tamen quid erat quod me rogares, si erat is de quo rogabas Caesaris lege reductus? sed videlicet meam gratiam voluit esse, in quo ne ipsius quidem ulla esse poterat lege lata.

verus tamen quis sum qui ego rogaris si sum is de quo rogo caesar lex reduco sed videlicet meus gratia volo sum in quo ne ipse quidem ullus sum possum lex fero


at etiam ausus es—quid autem est quod tu non audeas?—clivum Capitolinum dicere me consule plenum servorum armatorum fuisse. Vt illa, credo, nefaria senatus consulta fierent, vim adferebam senatui. O miser, sive illa tibi nota non sunt—nihil enim boni nosti—sive sunt, qui apud talis viros tam impudenter loquare! quis enim eques Romanus, quis praeter te adulescens nobilis, quis ullius ordinis qui se civem esse meminisset, cum senatus in hoc templo esset, in clivo Capitolino non fuit, quis nomen non dedit? quamquam nec scribae sufficere nec tabulae nomina illorum capere potuerunt.

at etiam audeo sum quis autem sum qui tu non audeo clivus capitolinus dico ego consul plenus servus armator sum vt ille credo nefarius senatus consulo fio vis affero senatus o miser sive ille tu nosco non sum nihil enim bonus nosco sive sum qui apud talis vir tam impudens loquaris quis enim eques romanus quis praeter tu adulescens nobilis quis ullus ordo qui sui civis sum memini cum senatus in hic templum sum in clivus capitolinus non sum quis nomen non do quamquam neque scriba sufficio neque tabula nomen ille capio possum


quid dicam de Hirtio? qui re audita e castris duas legiones eduxit incredibili studio atque virtute, quartam illam quae relicto Antonio se olim cum Martia legione coniunxit, et septimam quae constituta ex veteranis docuit hoc proelio militibus eis qui Caesaris beneficia servassent senatus populique Romani carum nomen esse. his viginti cohortibus, nullo equitatu, Hirtius ipse aquilam quartae legionis cum inferret, qua nullius pulchriorem speciem imperatoris accepimus, cum tribus Antoni legionibus equitatuque conflixit, hostisque nefarios, huic Iovis optimi maximi ceterisque deorum immortalium templis, urbis tectis, libertati populi Romani, nostrae vitae sanguinique imminentis prostravit, fudit, occidit, ut cum admodum paucis, nocte tectus, metu perterritus, princeps latronum duxque fugerit. O solem ipsum beatissimum qui, ante quam se abderet, stratis cadaveribus parricidarum cum paucis fugientem vidit Antonium!

quis dico de hirtius qui res audio e castrum duo legio educo incredibilis studium atque virtus quartus ille qui relinquo antonius sui olim cum martius legio conjungo et septimus qui constituo ex veteranus doceo hic proelium miles is qui caesar beneficium servo senatus populus romanus caris nomen sum hic viginti cohors nullus equitatus hirtius ipse aquila quarta legio cum infero qui nullus pulcher species imperator accipio cum tres antonius legio equito confligo hostis nefarius hic iuppiter bonus magnus ceter deus immortalis templum urbs tectum libertas populus romanus noster vita sanguis immineo prosterno fundo occido ut cum admodum paucus nox tego metus perterreo princeps latro dux fugio o sol ipse beatus qui ante quam sui abderet sterno cadaver parricida cum paucus fugio video antonius


Lars Tolumnius, rex Veientium, quattuor legatos populi Romani Fidenis interemit, quorum statuae steterunt usque ad meam memoriam in rostris: iustus honos: eis enim maiores nostri qui ob rem publicam mortem obierant pro brevi vita diuturnam memoriam reddiderunt. Cn. Octavi, clari viri et magni, qui primus in eam familiam quae postea viris fortissimis floruit attulit consulatum, statuam videmus in rostris. nemo tum novitati invidebat; nemo virtutem non honorabat. at ea fuit legatio Octavi in qua periculi suspicio non subesset. nam cum esset missus a senatu ad animos regum perspiciendos liberorumque populorum, maximeque, ut nepotem regis Antiochi, eius qui cum maioribus nostris bellum gesserat, classis habere, elephantos alere prohiberet, Laudiceae in gymnasio a quodam Leptine est interfectus.

lars tolumnius rex veiens quattuor legatus populus romanus fidena interimo qui statua sto usque ad meus memoria in rostrum iustus honor is enim magnus noster qui ob res publicus mors obeo pro brevis vito diuturnus memoria reddo cn octavius clarus vir et magnus qui primus in is familia qui postea vis fortis floreo affero consulatus statua video in rostrum nemo tum novitas invideo nemo virtus non honoro at is sum legatio octavius in qui periculum suspicio non subsum nam cum sum mitto ab senatus ad animus rex perspicio liber populus magnus ut nepos rex antiochus is qui cum magnus noster bellum gero classis habeo elephantus alo prohibeo laodicea in gymnasium ab quidam leptis sum interficio


'nec Plancum prodere participem consiliorum.’ Plancum participem? cuius memorabilis ac divina virtus lucem adfert rei publicae—nisi forte eum subsidio tibi venire arbitraris cum fortissimis legionibus, maximo equitatu peditatuque Gallorum—quique, nisi ante eius adventum rei publicae poenas dederis, ipse huius belli feret principatum. quamquam enim prima praesidia utiliora rei publicae sunt, tamen extrema sunt gratiora.

neque plancus prodo participo consilium plancus participo qui memorabilis atque divino virtus lux affero res publicus nisi fors is subsidium tu venio arbitror cum fortis legio maximus equitatus pedito gallus quisque nisi ante is advenio res publicus poena do ipse hic bellum fero principatus quamquam enim primus praesidium utilis res publicus sum tamen exter sum gratus