sed omnia mihi videntur deorum immortalium iudicio expiata sex. Pompeio rei publicae conservato. quam ob causam iustam atque magnam et quod periculosissimum civile bellum maximumque humanitate et sapientia sua M. Lepidus ad pacem concordiamque convertit, senatus consultum his verbis censeo perscribendum: ‘cum a M. Lepido imperatore, pontifice maximo, saepe numero res publica et bene et feliciter gesta sit, populusque Romanus intellexerit ei dominatum regium maxime displicere, cumque eius opera, virtute, consilio singularique clementia et mansuetudine bellum acerbissimum civile sit restinctum,

sed omnis ego video deus immortalis iudicium expio sex pompejus res publicus conservo quam ob causa iustus atque magnus et qui periculosus civilis bellum magnus humanitas et sapientia suus m lepidus ad pax concordia converto senatus consulo hic verbum censeo perscribo cum ab m lepidus imperator pontifex maximus saepe numerus res publicus et bene et feliciter gero sum populus romanus intellego is dominor regius magnus displiceo cum is opus virtus consilium singularis clemens et mansuetudo bellum acerbus civilis sum restinguo


in eodem vero tribunatu, cum Caesar in Hispaniam proficiscens huic conculcandam Italiam tradidisset, quae fuit eius peragratio itinerum, lustratio municipiorum! scio me in rebus celebratissimis omnium sermone versari, eaque quae dico dicturusque sum notiora esse omnibus qui in Italia tum fuerunt quam mihi qui non fui: notabo tamen singulas res, etsi nullo modo poterit oratio mea satis facere vestrae scientiae. etenim quod umquam in terris tantum flagitium exstitisse auditum est, tantam turpitudinem, tantum dedecus.

in idem verus tribunatus cum caesar in hispania proficiscor hic conculco italia trado qui sum is peragratio iter lustratio municipium scio ego in res celebro omnis sermo versaris is qui dico dico sum nosco sum omnis qui in italia tum sum quam ego qui non sum noto tamen singulus res etsi nullus modo possum oratio meus satis facio vester scientia etenim qui umquam in terra tantus flagitium exsisto audio sum tantus turpitudo tantus dedecus


mihi vero nullo modo, qui omnia te gubernante naufragia metuebam. num igitur me fefellit, aut num diutius sui potuit esse dissimilis? inspectantibus vobis toto Capitolio tabulae figebantur, neque solum singulis venibant immunitates sed etiam populis universis: civitas non iam singillatim, sed provinciis totis dabatur. itaque si haec manent quae stante re publica manere non possunt, provincias universas, patres conscripti, perdidistis, neque vectigalia solum sed etiam imperium populi Romani huius domesticis nundinis deminutum est.

ego verus nullus modo qui omnis tu guberno naufragium metuo num igitur ego fallo aut num diu suus possum sum dissimilis inspecto tu totus capitolium tabula figo neque solus singuli venio immunitas sed etiam populus universus civitas non iam singillatim sed provincia totus do itaque si hic maneo qui sto res publicus maneo non possum provincia universus pater conscribo perdo neque vectigalis solus sed etiam imperium populus romanus hic domesticus nundo deminuo sum


atque ipse tamen Caesar praecepit vobis quodam modo, patres conscripti, ne sibi adsentiremini, cum ita dixit, aliam sententiam se dicturum fuisse eamque se ac re publica dignam, nisi propinquitate impediretur. ergo ille avunculus: num etiam vos avunculi qui illi estis adsensi? at in quo fuit controversia? Belli nomen ponendum quidam in sententia non putabant: tumultum appellare malebant, ignari non modo rerum sed etiam verborum: potest enim esse bellum ut tumultus non sit, tumultus autem esse sine bello non potest.

atque ipse tamen caesar praecipio tu quidam modo pater conscribo ne sui adsentio cum ita dico alius sententia sui dico sum eo sui atque res publicus dignus nisi propinquitas impedio ergo ille avunculus num etiam tu avunculis qui ille sum adsentio at in quo sum controversia bellius nomen pono quidam in sententia non puto tumultus appello malo ignaris non modo res sed etiam verbum possum enim sum bellum ut tumultus non sum tumultus autem sum sine bellum non possum


P. Clodium meo consilio interfectum esse dixisti. quidnam homines putarent, si tum occisus esset cum tu illum in foro inspectante populo Romano gladio insecutus es negotiumque transegisses, nisi se ille in scalas tabernae librariae coniecisset eisque oppilatis impetum tuum compressisset? quod quidem ego favisse me tibi fateor, suasisse ne tu quidem dicis. at Miloni ne favere quidem potui; prius enim rem transegit quam quisquam eum facturum id suspicaretur. at ego suasi. scilicet is animus erat Milonis ut prodesse rei publicae sine suasore non posset. at laetatus sum. quid ergo? in tanta laetitia cunctae civitatis me unum tristem esse oportebat?

p claudius meus consilium interficio sum dico quisnam homo puto si tum occido sum cum tu ille in forum inspecto populus romanus gladius insequor sum negotium transigo nisi sui ille in scala taberna libraria conicio is oppilo impetus tuus comprimo qui quidem ego faveo ego tu fateor suadeo ne tu quidem dico at milo ne faveo quidem possum prior enim res transigo quam quisquam is facio is suspicor at ego suadeo scilicet is animus sum milo ut prosum res publicus sine suasor non possum at laeto sum quis ergo in tantus laetitia cunctus civitas ego unus tristis sum oportet


lux quaedam videbatur oblata non modo regno, quod pertuleramus, sed etiam regni timore sublato, magnumque pignus ab eo rei publicae datum, se liberam civitatem esse velle, cum dictatoris nomen, quod saepe iustum fuisset, propter perpetuae dictaturae recentem memoriam funditus ex re publica sustulisset.

lux quidam video offertor non modo regnum qui perfero sed etiam regnum timor tollo magnus pignus ab is res publicus do sui liber civitas sum volo cum dictator nomen qui saepe iustus sum propter perpetuus dicto recens memoria fundus ex res publicus tollo


quo tempore ego quanta mala florentissimae familiae sedavi vel potius sustuli! patri persuasi ut aes alienum fili dissolveret; redimeret adulescentem, summa spe et animi et ingeni praeditum, rei familiaris facultatibus eumque non modo tua familiaritate sed etiam congressione patrio iure et potestate prohiberet. haec tu cum per me acta meminisses, nisi illis quos videmus gladiis confideres, maledictis me provocare ausus esses.

quo tempus ego quantus malus floreo familia sedo vel potis tollo pater persuadeo ut aes alienus filis dissolvo redimo adulescens summus spes et animus et ingenium praeditus res familiaris facultas is non modo tuus familiaritas sed etiam congressio patrius ius et potestas prohibeo hic tu cum per ego ago memini nisi ille qui video gladius confido maledictum ego provocaris audeo sum


quod vero dicere ausus es idque multis verbis, opera mea Pompeium a Caesaris amicitia esse diiunctum ob eamque causam culpa mea bellum civile esse natum, in eo non tu quidem tota re sed, quod maximum est, temporibus errasti. ego M. Bibulo, praestantissimo civi, consule nihil praetermisi, quantum facere enitique potui, quin Pompeium a Caesaris coniunctione avocarem. in quo Caesar felicior fuit. ipse enim Pompeium a mea familiaritate diiunxit. postea vero quam se totum Pompeius Caesari tradidit, quid ego illum ab eo distrahere conarer? stulti erat sperare, suadere impudentis.

qui verus dico audeo sum is multus verbum opus meus pompejus ab caesar amicitia sum diiunctum ob eo causa culpa meus bellum civilis sum natus in is non tu quidem totus res sed qui magnus sum tempus erro ego m bibulus praesto cieo consul nihil praetermitto quantus facio enitor possum quin pompejus ab caesar coniunctio avocaris in quo caesar felix sum ipse enim pompejus ab meus familiaritas diiunxit postea verus quam sui totus pompejus caesaris trado quis ego ille ab is distraho conor stultus sum spero suadeo impudens


sed quid fecit ipse? cum tot edicta proposuisset, edixit ut adesset senatus frequens a. d. viii. Kalendas Decembris: eo die ipse non adfuit. at quo modo edixit? haec sunt, ut opinor, verba in extremo: ‘si quis non adfuerit, hunc existimare omnes poterunt et interitus mei et perditissimorum consiliorum auctorem fuisse.’ quae sunt perdita consilia? an ea quae pertinent ad libertatem populi Romani recuperandam? quorum consiliorum Caesari me auctorem et hortatorem et esse et fuisse fateor. quamquam ille non eguit consilio cuiusquam, sed tamen currentem, ut dicitur, incitavi. nam interitus quidem tui quis bonus non esset auctor, cum in eo salus et vita optimi cuiusque, libertas populi Romani dignitasque consisteret?

sed quis facio ipse cum tot edico propono edico ut adsum senatus frequens ab d viii kalendae december is dies ipse non adsum at quo modo edico hic sum ut opinor verbum in exter si quis non adsum hic existimaris omnis possum et intereo meus et perdo consilium auctor sum qui sum perdo consilium an is qui pertineo ad libertas populus romanus recipero qui consilium caesaris ego auctor et hortator et sum et sum fateor quamquam ille non egeo consilium quisquam sed tamen curro ut dico incito nam intereo quidem tuus quis bonus non sum auctor cum in is salus et vito bonus quisque libertas populus romanus dignitas consisto


primo respondisti plane ferociter et, ne omnia videar contra te, prope modum aequa et iusta dicebas: ‘A me C. Caesar pecuniam? cur potius quam ego ab illo? an sine me ille vicit? at ne potuit quidem. ego ad illum belli civilis causam attuli; ego leges perniciosas rogavi; ego arma contra consules imperatoresque populi Romani, contra senatum populumque Romanum, contra deos patrios arasque et focos, contra patriam tuli. num sibi soli vicit? quorum facinus est commune, cur non sit eorum praeda communis?’ ius postulabas, sed quid ad rem?

primus respondeo planus ferociter et ne omnis video contra tu prope modus aequus et iustus dico ab ego que caesar pecunia cur potis quam ego ab ille an sine ego ille vinco at ne possum quidem ego ad ille bellum civilis causa affero ego lex perniciosus rogo ego arma contra consul imperator populus romanus contra senatus populus romanus contra deus patrius aro et focus contra patria fero num sui solus vinco qui facinus sum communis cur non sum is praeda communis ius postulo sed quis ad res


quo senatus die laetior, quo populus Romanus? qui quidem nulla in contione umquam frequentior fuit. tum denique liberati per viros fortissimos videbamur, quia, ut illi voluerant, libertatem pax consequebatur. proximo, altero, tertio, denique reliquis consecutis diebus non intermittebas quasi donum aliquod cotidie adferre rei publicae; maximum autem illud quod dictaturae nomen sustulisti. haec inusta est a te, a te, inquam, mortuo Caesari nota ad ignominiam sempiternam. Vt enim propter unius M. Manli scelus decreto gentis Manliae neminem patricium Manlium Marcum vocari licet, sic tu propter unius dictatoris odium nomen dictatoris funditus sustulisti.

quo senatus dies laetus quo populus romanus qui quidem nullus in contio umquam frequens sum tum denique libero per vir fortis video quia ut ille volo libertas pax consequor propior alter tertius denique reliquus consequor dies non intermitto quasi donum aliqui cottidie affero res publicus magnus autem ille qui dicto nomen tollo hic inuro sum ab tu ab tu inquam mortuus caesaris nosco ad ignominia sempiternus vt enim propter unus m manlius scelus decretum gens manlius nemo patricius manlius marcus vocaris licet sic tu propter unus dictator odium nomen dictator fundus tollo


tenet igitur res publica Macedoniam, tenet Illyricum, tuetur Graeciam: nostrae sunt legiones, nostra levis armatura, noster equitatus, maximeque noster est Brutus semperque noster, cum sua excellentissima virtute rei publicae natus tum fato quodam paterni maternique generis et nominis. ab hoc igitur viro quisquam bellum timet qui, ante quam nos id coacti suscepimus, in pace iacere quam in bello vigere maluit? quamquam ille quidem numquam iacuit neque hoc cadere verbum in tantam virtutis praestantiam potest. erat enim in desiderio civitatis, in ore, in sermone omnium; tantum autem aberat a bello ut, cum cupiditate libertatis Italia arderet, defuerit civium studiis potius quam eos in armorum discrimen adduceret. itaque illi ipsi si qui sunt qui tarditatem Bruti reprehendant tamen idem moderationem patientiamque mirantur.

teneo igitur res publicus macedonia teneo illyricus tueor graecia noster sum legio noster levis armo noster equito magnus noster sum brutus semper noster cum suus excello virtus res publicus nascor tum fatum quidam paternus maternus genus et nomen ab hic igitur vir quisquam bellum timeo qui ante quam nos is cogo suscipio in pax iacio quam in bellum vigeo malo quamquam ille quidem numquam iaceo neque hic cado verbum in tantus virtus praestantia possum sum enim in desiderium civitas in os in sermo omnis tantus autem absum ab bellum ut cum cupiditas libertas italia ardeo desum civis studium potis quam is in armus discrimen adduco itaque ille ipse si qui sum qui tarditas brutus reprehendo tamen idem moderatio patientia miror


quid? si etiam tarditatem adfert ista sententia ad Dolabellam persequendum? quando enim veniet consul? an id exspectamus quoad ne vestigium quidem Asiae civitatum atque urbium relinquatur? at mittent aliquem de suo numero. valde mihi probari potest qui paulo ante clarissimo viro privato imperium extra ordinem non dedi. at hominem dignum mittent. num P. Servilio digniorem? at eum quidem civitas non habet. quod ergo ipse nemini putavi dandum, ne a senatu quidem, id ego unius iudicio delatum comprobem?

quis si etiam tarditas affero iste sententia ad dolabella persequor quando enim venio consul an is exspecto quoad ne vestigium quidem asia civitas atque urbs relinquo at mitto aliquis de suus numerus validus ego probaris possum qui paulus ante clarus vir privo imperium extra ordo non do at homo dignus mitto num p servilius dignus at is quidem civitas non habeo qui ergo ipse nemo puto do ne ab senatus quidem is ego unus iudicium defero comprobo


quaero igitur, si Lysiades citatus iudex non responderit excuseturque Areopagites esse nec debere eodem tempore Romae et Athenis res iudicare, accipietne excusationem is qui quaestioni praeerit Graeculi iudicis, modo palliati, modo togati? an Atheniensium antiquissimas leges negleget? qui porro ille consessus, di boni! Cretensis iudex isque nequissimus. quem ad modum ad hunc reus adleget, quo modo accedat? dura natio est. at Athenienses misericordes. puto ne Curium quidem esse crudelem qui periculum fortunae cotidie facit. sunt item lecti iudices qui fortasse excusabuntur; habent enim legitimam excusationem, exsili causa solum vertisse nec esse postea restitutos.

quaero igitur si lysiades cito iudex non respondeo excuso areopagites sum neque debeo idem tempus roma et athenae res iudicaris accipio excusatio is qui quaestio praesum graeculis judex modo palliatus modo togatus an atheniensis antiquus lex neglego qui porro ille consido deus bonus cretensis iudex eo nequam qui ad modus ad hic reus adlego quo modo accedo durus natio sum at atheniensis misericors puto ne curiatii quidem sum crudelis qui periculum fortuna cottidie facio sum item lego iudex qui fortasse excuso habeo enim legitimus excusatio exsilis causa solus verto neque sum postea restituo


putes Censorinum dicere aut Ventidium aut etiam ipsos Antonios. cur autem nolint potentis esse non modo optimos et nobilissimos viros sed secum etiam in rei publicae defensione coniunctos? ‘nimirum eodem modo haec aspicitis ut priora.’ quae tandem? ‘castra Pompei senatum appellatis.’ an vero tua castra potius senatum appellaremus? in quibus tu es videlicet consularis cuius totus consulatus est ex omni monumentorum memoria evolsus; duo praetores sine causa diffisi se aliquid habituros— nos enim Caesaris beneficia defendimus—praetorii Philadelphus Annius et innocens Gallius; aedilicii, corycus laterum et vocis meae Bestia, et fidei patronus, fraudator creditorum Trebellius, et homo dirutus aere Q. Caelius, columenque amicorum Antoni Cotyla Varius, quem Antonius deliciarum causa loris in convivio caedi iubebat a servis publicis; vii virales Lento, Nucula; tum deliciae atque amores populi Romani L. Antonius; tribuni primum duo designati, Tullus Hostilius qui suo iure in porta nomen inscripsit qua, cum prodere imperatorem suum non potuisset, reliquit; alter est designatus Insteius nescio qui fortis, ut aiunt, latro; quem tamen temperantem fuisse ferunt Pisauri balneatorem.

puto censorinus dico aut ventidius aut etiam ipse antonius cur autem nolo possum sum non modo bonus et nobilis vir sed sui etiam in res publicus defensio coniungo nimirum idem modo hic aspicio ut prior qui tandem castrum pompejus senatus appello an verus tuus castrum potis senatus appello in qui tu sum videlicet consularis qui totus consulatus sum ex omnis monumentor memoria exvello duo praetor sine causa diffido sui aliquis habeo nos enim caesar beneficium defendo praetorius philadelphus annius et innocens gallus aedilicius corycus latus et vox meus bestia et fides patronus fraudator creditor trebellius et homo diruo aer q caelius columen amicus antonius cotyla varius qui antonius deliciae causa lorus in convivium caedo jubeo ab servio publicus vii viral lento nucula tum deliciae atque amor populus romanus l antonius tribunus primus duo designo tullus hostilis qui suus ius in porto nomen inscribo qui cum prodo imperator suus non possum relinquo alter sum designo insteius nescio qui fortis ut aio latro qui tamen tempero sum fero pisaurum balneator


refugit animus, patres conscripti, eaque dicere reformidat quae L. Antonius in Parmensium liberis et coniugibus effecerit. quas enim turpitudines Antonii libenter cum dedecore subierunt, easdem per vim laetantur aliis se intulisse. sed vis calamitosa est quam illis obtulerunt: libido flagitiosa qua Antoniorum oblita est vita. est igitur quisquam qui hostis appellare non audeat quorum scelere crudelitatem Carthaginiensium victam esse fateatur? qua enim in urbe tam immanis Hannibal capta quam in Parma surrepta Antonius? nisi forte huius coloniae et ceterarum in quas eodem est animo non est hostis putandus.

refugio animus pater conscribo is dico reformido qui l antonius in parmensis liber et conjunx efficio qui enim turpitudo antonius libet cum dedecor subeo idem per vis laeto alius sui infero sed volo calamitosus sum quam ille offertor libido flagitiosus qui antonius obliviscor sum vito sum igitur quisquam qui hostis appello non audeo qui scelus crudelitas carthaginiensis vinco sum fateor qui enim in urbs tam immanis hannibal capio quam in parma surrepo antonius nisi fors hic colonia et ceteraris in qui idem sum animus non sum hostis puto


quid enim revocante et receptui canente senatu properet dimicare? quid autem hoc iniustius quam nos inscientibus eis qui bellum gerunt de pace decernere? nec solum inscientibus sed etiam invitis? an vos A. Hirtium, praeclarissimum consulem, C. Caesarem, deorum beneficio natum ad haec tempora, quorum epistulas spem victoriae declarantis in manu teneo, pacem velle censetis? vincere illi expetunt pacisque dulcissimum et pulcherrimum nomen non pactione, sed victoria concupiverunt. quid? Galliam quo tandem animo hanc rem audituram putatis? illa enim huius belli propulsandi, administrandi, sustinendi principatum tenet. Gallia D. Bruti nutum ipsum, ne dicam imperium, secuta armis, viris, pecunia belli principia firmavit; eadem crudelitati M. Antoni suum totum corpus obiecit; exhauritur, vastatur, uritur: omnis aequo animo belli patitur iniurias, dum modo repellat periculum servitutis.

quis enim revoco et receptus caneo senatus propero dimicaris quis autem hic injustus quam nos insciens is qui bellum gero de pax decerno neque solus insciens sed etiam invitus an tu ab hirtius praeclarus consul que caesaris deus beneficium natus ad hic tempus qui epistula spes victoria declaro in manus teneo pax volo censeo vinco ille expeto pax dulcis et pulcher nomen non pactio sed victoria concupio quis gallia quo tandem animus hic res audio puto ille enim hic bellum propulso administro sustineo principatus teneo gallia d brutus nutus ipse ne dico imperium sequor arma vis pecunia bellum principia firmo idem crudelitas m antonius suus totus corpus obiacio exhaurio vasto uro omnis aequus animus bellum patior injuria dum modo repello periculum servitus


haec tu mandata, L. Piso, et tu, L. Philippe, principes civitatis, non dico animo ferre verum auribus accipere potuistis? sed, ut suspicor, terror erat quidam: nec vos ut legati apud illum fuistis nec ut consulares, nec vos vestram nec rei publicae dignitatem tenere potuistis. et tamen nescio quo pacto sapientia quadam, credo, quod ego non possem, non nimis irati revertistis. vobis M. Antonius nihil tribuit, clarissimis viris, legatis populi Romani: nos quid non legato M. Antoni Cotylae concessimus? cui portas huius urbis patere ius non erat, huic hoc templum patuit, huic aditus in senatum fuit, hic hesterno die sententias vestras in codicillos et omnia verba referebat, huic se etiam summis honoribus usi contra suam dignitatem venditabant.

hic tu mandatum l piso et tu l philippus princeps civitas non dico animus fero verus auris accipio possum sed ut suspicor terror sum quidam neque tu ut legatus apud ille sum neque ut consularis neque tu vester neque res publicus dignitas teneo possum et tamen nescio quo pacisco sapientia quidam credo qui ego non possum non nimis irascor revorto tu m antonius nihil tribuo clarus vis legatus populus romanus nos quis non legatus m antonius cotyla concedo qui porta hic urbs pateo ius non sum hic hic templum pateo hic aditus in senatus sum hic hesternus dies sententia vester in codicilli et omnis verbum refero hic sui etiam summus honor utor contra suus dignitas vendito


hunc ego diem exspectans M. Antoni scelerata arma vitavi, tum cum ille in me absentem invehens non intellegebat ad quod tempus me et meas viris reservarem. si enim tum illi caedis a me initium quaerenti respondere voluissem, nunc rei publicae consulere non possem. hanc vero nactus facultatem, nullum tempus, patres conscripti, dimittam neque diurnum neque nocturnum quin de libertate populi Romani et dignitate vestra quod cogitandum sit cogitem, quod agendum atque faciendum, id non modo non recusem sed etiam appetam atque deposcam. hoc feci dum licuit; intermisi quoad non licuit. iam non solum licet sed etiam necesse est, nisi servire malumus quam ne serviamus animis armisque decernere.

hic ego dies exspecto m antonius scelero arma vito tum cum ille in ego absum inveho non intellego ad qui tempus ego et meus vis reservaris si enim tum ille caedes ab ego initium quaero respondeo volo nunc res publicus consulo non possum hic verus nanciscor facultas nullus tempus pater conscribo dimitto neque diurnus neque nocturnus quin de libertas populus romanus et dignitas vester qui cogito sum cogito qui ago atque facio is non modo non recuso sed etiam appeto atque deposco hic facio dum licet intermitto quoad non licet iam non solus licet sed etiam necesse sum nisi servio malo quam ne servio animus armus decerno


hanc tu, P. Dolabella,— magno loquor cum dolore—hanc tu, inquam, potuisti aequo animo tantam dignitatem deponere? tu autem, M. Antoni, —absentem enim appello—unum illum diem quo in aede telluris senatus fuit non omnibus his mensibus quibus te quidam multum a me dissentientes beatum putant anteponis? quae fuit oratio de concordia! quanto metu senatus, quanta sollicitudine civitas tum a te liberata est cum conlegam tuum, depositis inimicitiis, oblitus auspiciorum a te ipso augure populi Romani nuntiatorum, illo primum die conlegam tibi esse voluisti; cum tuus parvus filius in Capitolium a te missus pacis obses fuit!

hic tu p dolabella magnus loquor cum dolor hic tu inquam possum aequus animus tantus dignitas depono tu autem m antonius absum enim appello unus ille dies quo in aedes tellus senatus sum non omnis hic mensis qui tu quidam multus ab ego dissentio beatus puto antepono qui sum oratio de concordia quantus metus senatus quantus sollicitudo civitas tum ab tu libero sum cum collega tuus depono inimicitia obliuiscor auspicium ab tu ipse augur populus romanus nuntiator ille primus dies collega tu sum volo cum tuus parvus filius in capitolium ab tu mitto pax obses sum


Caepio Brutus pro consule provinciam Macedoniam, Illyricum cunctamque Graeciam tueatur, defendat, custodiat incolumemque conservet, eique exercitui quem ipse constituit, comparavit, praesit, pecuniamque ad rem militarem, si qua opus sit, quae publica sit et exigi possit, exigat, utatur, pecuniasque a quibus videatur ad rem militarem mutuas sumat, frumentumque imperet operamque det ut cum suis copiis quam proxime Italiam sit; cumque ex litteris Q. Caepionis Bruti pro consule intellectum sit, Q. Hortensi pro consule opera et virtute vehementer rem publicam adiutam omniaque eius consilia cum consiliis Q. Caepionis Bruti pro consule coniuncta fuisse, eamque rem magno usui rei publicae fuisse, Q. Hortensium pro consule recte et ordine exque re publica fecisse, senatuique placere Q. Hortensium pro consule cum quaestore prove quaestore et legatis suis provinciam Macedoniam obtinere quoad ei ex senatus consulto successum sit.'

caepio brutus pro consul provincia macedonia illyricus cunctus graecia tueor defendo custodio incolumis conservo is exercitus qui ipse constituo comparo praesum pecunia ad res militaris si qui opus sum qui publicus sum et exigo possum exigo uto pecunia ab qui video ad res militaris mutuo sumo frumentum impero opera do ut cum suus copia quam propior italia sum cum ex littera q caepio brutus pro consul intellego sum q hortensius pro consul opus et virtus vehemens res publicus adjuvo omne is consilium cum consilium q caepio brutus pro consul conjungo sum eo res magnus usus res publicus sum q hortensius pro consul rectus et ordo ex res publicus facio senatus placeo q hortensius pro consul cum quaestor pro quaestor et legatus suus provincia macedonia obtineo quoad is ex senatus consultum successus sum


ea natura rerum est, patres conscripti, ut qui sensum verae gloriae ceperit quique se ab senatu, ab equitibus Romanis populoque Romano universo senserit civem carum haberi salutaremque rei publicae, nihil cum hac gloria comparandum putet. Vtinam C. Caesari, patri dico, contigisset adulescenti ut esset senatui atque optimo cuique carissimus! quod cum consequi neglexisset, omnem vim ingeni, quae summa fuit in illo, in populari levitate consumpsit. itaque cum respectum ad senatum et ad bonos non haberet, eam sibi viam ipse patefecit ad opes suas amplificandas quam virtus liberi populi ferre non posset. eius autem fili longissime diversa ratio est: qui cum omnibus carus est, tum optimo cuique carissimus. in hoc spes libertatis posita est; ab hoc accepta iam salus; huic summi honores et exquiruntur et parati sunt.

is natura res sum pater conscribo ut qui sensus verus gloria capio quisque sui ab senatus ab eques romanus populo romanus universus sentio civis caris habeo saluto res publicus nihil cum hic gloria comparo puto vtinam que caesaris pater dico contingo adulescens ut sum senatus atque bonus quisque carus qui cum consequor neglego omnis vis ingenium qui summus sum in ille in populor levitas consumo itaque cum respicio ad senatus et ad bonus non habeo is sui via ipse patefacio ad ops suus amplifico quam virtus liber populus fero non possum is autem filis longus diverto ratio sum qui cum omnis carus sum tum bonus quisque carus in hic spes libertas pono sum ab hic accipio iam salus hic superus honor et exquiro et paro sum


an si quis Hispanorum aut Gallorum aut Threcum mille aut duo milia occidisset, illum hac consuetudine quae increbruit imperatorem appellaret senatus: tot legionibus caesis, tanta multitudine hostium interfecta—ita, inquam, hostium, quamvis hoc isti hostes domestici nolint—clarissimis ducibus supplicationum honorem tribuemus, imperatorium nomen adimemus? quanto enim honore, laetitia, gratulatione in hoc templum ingredi debent illi ipsi huius urbis liberatores, cum hesterno die propter eorum res gestas me ovantem et prope triumphantem populus Romanus in Capitolium domo tulerit, domum inde reduxerit?

an si quis hispanus aut gallus aut threcum mille aut duo mille occido ille hic consuetudo qui increbesco imperator appello senatus tot legio caedo tantus multitudo hostis interfacio ita inquam hostis quivis hic iste hostis domesticus nolo clarus dux supplicatio honor tribuo imperatorius nomen adimo quantus enim honor laetitia gratulatio in hic templum ingredior debeo ille ipse hic urbs liberator cum hesternus dies propter is res gero ego ovo et prope triumpho populus romanus in capitolium domus fero domus inde reduco


Charybdin dico? quae si fuit, animal unum fuit: Oceanus, me dius fidius, vix videtur tot res tam dissipatas, tam distantibus in locis positas tam cito absorbere potuisse. nihil erat clausum, nihil obsignatum, nihil scriptum. apothecae totae nequissimis hominibus condonabantur; alia mimi rapiebant, alia mimae; domus erat aleatoribus referta, plena ebriorum; totos dies potabatur atque id locis pluribus; suggerebantur etiam saepe—non enim semper iste felix—damna aleatoria; conchyliatis Cn. Pompei peristromatis servorum in cellis lectos stratos videres. quam ob rem desinite mirari haec tam celeriter esse consumpta. non modo unius patrimonium quamvis amplum, ut illud fuit, sed urbis et regna celeriter tanta nequitia devorare potuisset. at idem aedis etiam et hortos.

charybdis dico qui si sum animal unus sum oceanus ego dius fidus vix video tot res tam dissipatas tam disto in locus pono tam cito absorbeo possum nihil sum claudo nihil obsigno nihil scribo apotheca totus nequissimis homo condono alius mimus rapio alius mima domus sum aleator refercio plenus ebrius totus dies poto atque is locus multus suggero etiam saepe non enim semper iste felix damno aleatorius conchyliatus cn pompejus peristroma servus in cella lectus sterno video quam ob res desino miror hic tam celer sum consumo non modo unus patrimonium quivis amplus ut ille sum sed urbs et regnum celer tantus nequitia devoraris possum at idem aedes etiam et hortus


nec ego pacem nolo, sed pacis nomine bellum involutum reformido. qua re si pace frui volumus, bellum gerendum est; si bellum omittimus, pace numquam fruemur. est autem vestri consili, patres conscripti, in posterum quam longissime providere. idcirco in hac custodia et tamquam specula conlocati sumus uti vacuum metu populum Romanum nostra vigilia et prospicientia redderemus. turpe est summo consilio orbis terrae, praesertim in re tam perspicua, consilium intellegi defuisse.

neque ego pax nolo sed pax nomen bellum involvo reformido qui res si pax fruor volo bellum gero sum si bellum omitto pax numquam fruor sum autem vester consilium pater conscribo in posterus quam longus provideo idcirco in hic custodia et tamquam speculum conloco sum uti vacuus metus populus romanus noster vigil et prospicio reddo turpis sum superus consilium orbis terra praesertim in res tam perspicuus consilium intellego desum


Lepidus. praeclare, si talem potest efficere qualem nuper effecit, qua pace Cn. Pompei filium res publica aspiciet suoque sinu complexuque recipiet, neque solum illum, sed cum illo se ipsam sibi restitutam putabit. haec causa fuit cur decerneretis statuam in rostris cum inscriptione praeclara, cur absenti triumphum. quamquam enim magnas res bellicas gesserat et triumpho dignas, non erat tamen ei tribuendum quod nec L. Aemilio nec Aemiliano Scipioni nec superiori Africano nec Mario nec Pompeio, qui maiora bella gesserunt, sed quod silentio bellum civile confecerat, cum primum licuit, honores in eum maximos contulistis.

lepidus praeclaris si talis possum efficio qual nuper efficio qui pax cn pompejus filius res publicus aspicio suo sinus complector recipio neque solus ille sed cum ille sui ipse sui restituo puto hic causa sum cur decerno statua in rostrum cum inscriptio praeclarus cur absum triumphus quamquam enim magnus res bellicus gero et triumphus digno non sum tamen is tribuo qui neque l aemilius neque aemilianus scipio neque superus africanus neque marius neque pompejus qui magnus bellum gero sed qui silentium bellum civilis confacio cum primus licet honor in is magnus confero


avet animus apud consilium illud pro reo dicere! Cydam amo Cretensem, portentum insulae, hominem audacissimum et perditissimum. sed fac non esse: num Latine scit? num est ex iudicum genere et forma? num, quod maximum est, leges nostras moresve novit? num denique homines? est enim Creta vobis notior quam Roma Cydae. dilectus autem et notatio iudicum etiam in nostris civibus haberi solet; Cortynium vero iudicem quis novit aut quis nosse potuit? nam Lysiaden Atheniensem plerique novimus; est enim Phaedri, philosophi nobilis, filius; homo praeterea festivus, ut ei cum M'. Curio consessore eodemque conlusore facillime possit convenire.

aveo animus apud consilium ille pro reor dico cydam amo cretensis portendo insula homo audax et perdo sed facio non sum num latinum scio num sum ex iudex genus et forma num qui magnus sum lex noster mos nosco num denique homo sum enim creta tu nosco quam roma cydae delectus autem et notatio iudex etiam in noster civis habeo soleo cortynium verus judico quis nosco aut quis nosco possum nam lysiades atheniensis plerusque nosco sum enim phaedrus philosophus nobilis filius homo praeterea festivus ut is cum m curius consessor idem conlusor facilis possum convenio


quas ob res, quod tribuni plebis verba fecerunt uti senatus Kalendis Ianuariis tuto haberi sententiaeque de summa re publica libere dici possint, de ea re ita censeo uti C. Pansa A. Hirtius, consules designati, dent operam uti senatus Kalendis Ianuariis tuto haberi possit. quodque edictum D. Bruti, imperatoris, consulis designati, propositum sit, senatum existimare D. Brutum, imperatorem, consulem designatum, optime de re publica mereri, cum senatus auctoritatem populique Romani libertatem imperiumque defendat;

qui ob res qui tribunus plebs verbum facio uti senatus kalendae januarius tueor habeo sententia de summus res publicus libo dico possum de is res ita censeo uti que pansa ab hirtius consul designo do opera uti senatus kalendae januarius tueor habeo possum quisque edictum d brutus imperator consul designo propono sum senatus existimaris d brutus imperator consul designo optume de res publicus mereo cum senatus auctoritas populus romanus libertas imperium defendo


Alia sunt, alia, inquam, o perditissimi homines et amentissimi, multo miseriora. nam quo maior vis est animi quam corporis, hoc sunt graviora ea quae concipiuntur animo quam illa quae corpore. miserior igitur qui suscipit in se scelus quam is qui alterius facinus subire cogitur. cruciatus est a Dolabella Trebonius: et quidem a Carthaginiensibus Regulus. qua re cum crudelissimi Poeni iudicati sint in hoste, quid in cive de Dolabella iudicandum est? an vero hoc conferendum est aut dubitandum uter miserior sit, isne cuius mortem senatus populusque Romanus ulcisci cupit, an is qui cunctis senatus sententiis hostis est iudicatus? nam ceteris quidem vitae partibus quis est qui possit sine Treboni maxima contumelia conferre vitam Treboni cum Dolabellae? alterius consilium, ingenium, humanitatem, innocentiam, magnitudinem animi in patria liberanda quis ignorat? alteri a puero pro deliciis crudelitas fuit; deinde ea libidinum turpitudo ut in hoc sit semper ipse laetatus, quod ea faceret quae sibi obici ne ab inimico quidem possent verecundo.

alius sum alius inquam o perdo homo et amens multus miser nam quo magnus volo sum animus quam corpus hic sum gravis is qui concipio animus quam ille qui corpus miser igitur qui suscipio in sui scelus quam is qui alter facinus subeo cogo cruciatus sum ab dolabella trebonius et quidem ab carthaginiensis regulus qui res cum crudelis poenus iudico sum in hostis quis in civis de dolabella judico sum an verus hic confero sum aut dubito uter miser sum eo qui mors senatus populus romanus ulciscor cupio an is qui cunctus senatus sententia hostis sum iudico nam ceterus quidem vita pars quis sum qui possum sine trebonius maximus contumelia confero vita trebonius cum dolabella alter consilium ingenium humanitas innocentia magnitudo animus in patria libero quis ignoro alter ab puer pro deliciae crudelitas sum deinde is libido turpitudo ut in hic sum semper ipse laeto qui is facio qui sui obicio ne ab inimicus quidem possum verecundus


proficiscantur legati optimis ominibus, sed ei proficiscantur in quibus non offendatur Antonius. quod si de Antonio non laboratis, mihi certe, patres conscripti, consulere debetis. parcite oculis saltem meis et aliquam veniam iusto dolori date. quo enim aspectu videre potero—omitto hostem patriae, ex quo mihi odium in illum commune vobiscum est—sed quo modo aspiciam mihi uni crudelissimum hostem, ut declarant eius de me acerbissimae contiones? adeone me ferreum putatis ut cum eo congredi aut illum aspicere possim qui nuper, cum in contione donaret eos qui ei de parricidis audacissimi videbantur, mea bona donare se dixit Petusio Vrbinati, qui ex naufragio luculenti patrimoni ad haec Antoniana saxa proiectus est.

proficiscor legatus bonus omen sed is proficiscor in qui non offendo antonius qui si de antonius non laboro ego certus pater conscribo consulo debeo parco oculus saltem meus et aliqui venio justus dolor do quo enim aspectus video possum omitto hostis patria ex quo ego odium in ille communis tu sum sed quo modo aspicio ego unus crudelis hostis ut declaro is de ego acerbus contio adeo ego ferreus puto ut cum is congredior aut ille aspicio possum qui nuper cum in contio dono is qui is de parricida audax video meus bonus donaris sui dico petusio vrbinati qui ex naufragium luculentus patrimonium ad hic antonianus saxum proicio sum


sed ut ea vestra quoque auctoritate firmetur, censeo: cum P. Dolabella quique eius crudelissimi et taeterrimi facinoris ministri, socii, adiutores fuerunt hostes populi Romani a senatu iudicati sint, cumque senatus P. Dolabellam bello persequendum censuerit, ut is qui omnia deorum hominumque iura novo, inaudito, inexpiabili scelere polluerit nefarioque se patriae parricidio obstrinxerit poenas dis hominibusque meritas debitasque persolvat,

sed ut is vester quoque auctoritas firmo censeo cum p dolabella quisque is crudelis et taeter facinus minister socius adiutor sum hostis populus romanus ab senatus iudico sum cum senatus p dolabella bellum persequor censeo ut is qui omnis deus homo ius novo inaudio inexpiabilis scelus polluo nefarius sui patria parricidium obstringo poena deus homo mereo debeo persolvo


at quem ad modum me coarguerit homo acutus recordamini. ‘Caesare interfecto’ inquit ‘statim cruentum alte extollens Brutus pugionem Ciceronem nominatim exclamavit atque ei recuperatam libertatem est gratulatus.’ cur mihi potissimum? quia sciebam? vide ne illa causa fuerit appellandi mei quod, cum rem gessisset consimilem rebus eis quas ipse gesseram, me potissimum testatus est se aemulum mearum laudum exstitisse.

at qui ad modus ego coarguo homo acutus recordor caesaris interficio inquam statim cruentus altus extollo brutus pugio cicero nominatim exclamo atque is recipero libertas sum gratulor cur ego potis quia scio video ne ille causa sum appello meus qui cum res gero consimilis res is qui ipse gero ego potis testor sum sui aemulis meus laus exsisto


si enim nos exercitu terret, non meminit illum exercitum senatus populique Romani atque universae rei publicae esse, non suum. at uti potest pro suo. quid tum? omniane bonis viris quae facere possunt facienda sunt, etiamne si turpia, si perniciosa erunt, si facere omnino non licebit? quid autem turpius aut foedius aut quod minus deceat quam contra senatum, contra civis, contra patriam exercitum ducere? quid vero magis vituperandum quam id facere quod non liceat? licet autem nemini contra patriam ducere exercitum; si quidem licere id dicimus quod legibus, quod more maiorum institutisque conceditur. neque enim, quod quisque potest, id ei licet, nec, si non obstatur, propterea etiam permittitur. tibi enim exercitum, Lepide, tam quam maioribus tuis patria pro se dedit. hoc tu arcebis hostem, finis imperi propagabis: senatui populoque Romano parebis, si quam ad aliam rem te forte traduxerit.

si enim nos exercitus terreo non memini ille exercitus senatus populus romanus atque universus res publicus sum non suus at uti possum pro suus quis tum omne bonus vis qui facio possum facio sum etiam si turpis si perniciosus sum si facio omnino non liceo quis autem turpis aut foedus aut qui paruus decet quam contra senatus contra civis contra patria exercitus duco quis verus magis vitupero quam is facio qui non licet licet autem nemo contra patria duco exercitus si quidem licet is dico qui lex qui mos magnus instituo concedo neque enim qui quisque possum is is licet neque si non obsto propterea etiam permitto tu enim exercitus lepidus tam quam magnus tuus patria pro sui do hic tu arceo hostis finis imperium propago senatus populo romanus pareo si quam ad alius res tu fors traduco


sed cum tam atroci edicto nos concitavisset, cur ipse non adfuit? num putatis aliqua re tristi ac severa? vino atque epulis retentus, si illae epulae potius quam popinae nominandae sunt, diem edicti obire neglexit: in ante diem iv Kalendas Decembris distulit. adesse in Capitolio iussit; quod in templum ipse nescio qua per Gallorum cuniculum ascendit. convenerunt conrogati et quidem ampli quidam homines sed immemores dignitatis suae. is enim erat dies, ea fama, is qui senatum vocarat ut turpe senatori esset nihil timere. ad eos tamen ipsos qui convenerant ne verbum quidem ausus est facere de Caesare, cum de eo constituisset ad senatum referre: scriptam attulerat consularis quidam sententiam.

sed cum tam atrox edictum nos concito cur ipse non adsum num puto aliqui res tristis atque severus vinum atque epulis retendo si ille epulae potis quam popina nomino sum dies edico obeo neglego in ante dies iv kalendae december differo adsum in capitolium iubeo qui in templum ipse nescio qui per gallus cuniculis ascendo convenio conrogo et quidem amplus quidam homo sed immemor dignitas suus is enim sum dies is fama is qui senatus voco ut turpis senator sum nihil timeo ad is tamen ipse qui convenio ne verbum quidem audeo sum facio de caesaris cum de is constituo ad senatus refero scribo affero consularis quidam sententia


ponite ante oculos M. Antonium consularem; sperantem consulatum Lucium adiungite; supplete ceteros neque nostri ordinis solum honores et imperia meditantis: nolite ne Tirones quidem Numisios et mustelas Seios contemnere. cum eis facta pax non erit pax, sed pactio servitutis. L. Pisonis, amplissimi viri, praeclara vox a te non solum in hoc ordine, Pansa, sed etiam in contione iure laudata est. excessurum se ex Italia dixit, deos penatis et sedes patrias relicturum, si—quod di omen averterint!—rem publicam oppressisset Antonius.

pono ante oculus m antonius consularis spero consulatus lucius adjungo suppleo ceterus neque noster ordo solus honor et imperium meditor nolo ne tiro quidem numisius et mustela sejus contemno cum is facio pax non sum pax sed pactio servitus l piso amplus vir praeclarus vox ab tu non solus in hic ordo pansa sed etiam in contio ius laudo sum excedo sui ex italia dico deus penates et sedes patria relinquo si qui deus omen averto res publicus opprimo antonius


ego, patres conscripti, Q. Scaevolam augurem memoria teneo bello Marsico, cum esset summa senectute et perdita valetudine, cotidie simul atque luceret facere omnibus conveniendi potestatem sui: nec eum quisquam illo bello vidit in lecto, senexque et debilis primus veniebat in curiam. huius industriam maxime equidem vellem ut imitarentur ei quos oportebat; secundo autem loco ne alterius labori inviderent.

ego pater conscribo q scaevola auguro memoria teneo bellum marsicus cum sum summus senectus et perdo valetudo cottidie simul atque luceo facio omnis convenio potestas suus neque is quisquam ille bellum video in lectus senex et debilis primus venio in curia hic industria magnus equidem volo ut imito is qui oportet secundus autem locus ne alter labor invideo


antea cum hostem ac bellum nominassem, semel et saepius sententiam meam de numero sententiarum sustulerunt: quod in hac causa iam fieri non potest. ex litteris enim C. Pansae A. Hirti consulum, C. Caesaris pro praetore, de honore dis immortalibus habendo sententias dicimus. supplicationem modo qui decrevit, idem imprudens hostis iudicavit; numquam enim in civili bello supplicatio decreta est. decretam dico?

antea cum hostis atque bellum nomino semel et saepis sententia meus de numerus sententiaris tollo qui in hic causa iam fio non possum ex littera enim que pansa ab hirtius consul que caesar pro praetor de honor deus immortalis habeo sententia dico supplicatio modo qui decerno idem imprudens hostis judico numquam enim in civilis bellum supplicatio decretum sum decerno dico


at beneficio sum tuo usus. quo? quamquam illud ipsum quod commemoras semper prae me tuli: malui me tibi debere confiteri quam cuiquam minus prudenti non satis gratus videri. sed quo beneficio? quod me Brundisi non occideris? quem ipse victor qui tibi, ut tute gloriari solebas, detulerat ex latronibus suis principatum, salvum esse voluisset, in Italiam ire iussisset, eum tu occideres? fac potuisse. quod est aliud, patres conscripti, beneficium latronum nisi ut commemorare possint eis se dedisse vitam quibus non ademerint? quod si esset beneficium, numquam qui illum interfecerunt a quo erant conservati, quos tu ipse clarissimos viros soles appellare, tantam essent gloriam consecuti. quale autem beneficium est quod te abstinueris nefario scelere? qua in re non tam iucundum mihi videri debuit non interfectum me a te quam miserum te id impune facere potuisse.

at beneficium sum tuus utor quo quamquam ille ipse qui commemoro semper prae ego fero malo ego tu debeo confiteor quam quisquam paruus prudens non satis gratus video sed quo beneficium qui ego brundisium non occaedes qui ipse victor qui tu ut tueor glorior soleo defero ex latro suus principatus salvus sum volo in italia eo iubeo is tu occaedes facio possum qui sum alius pater conscribo beneficium latro nisi ut commemoraris possum is sui do vita qui non adimo qui si sum beneficium numquam qui ille interfacio ab quo sum conservo qui tu ipse clarus vir soleo appello tantus sum gloria consequor qualis autem beneficium sum qui tu abstineo nefarius scelus qui in res non tam iucundus ego video debeo non interficio ego ab tu quam miser tu is impunis facio possum


huius legionis virtutem imitata quarta legio duce L. Egnatuleio quaestore, civi optimo et fortissimo, C. Caesaris auctoritatem atque exercitum persecuta est. faciendum est igitur nobis, patres conscripti, ut ea quae sua sponte clarissimus adulescens atque omnium praestantissimus gessit et gerit hac auctoritate nostra comprobentur, veteranorumque, fortissimorum virorum, tum legionis Martiae quartaeque mirabilis consensus ad rem publicam recuperandam laude et testimonio nostro confirmetur, eorumque commoda, honores, praemia, cum consules designati magistratum inierint, curae nobis fore hodierno die spondeamus.

hic legio virtus imito quartus legio dux l egnatuleius quaestor cieo bonus et fortis que caesar auctoritas atque exercitus persequor sum facio sum igitur nos pater conscribo ut is qui suus sponte clarus adulescens atque omnis praesto gero et gero hic auctoritas noster comprobo veteranus fortis vir tum legio martius quarta mirabilis consentio ad res publicus recipero laus et testimonium noster confirmo is commodus honor praemium cum consul designo magistratus ineo cura nos sum hodiernus dies spondeo


nam extraordinarium imperium populare atque ventosum est, minime nostrae gravitatis, minime huius ordinis. bello Antiochino magno et gravi, cum L. Scipioni provincia Asia obvenisset, parumque in eo putaretur esse animi, parum roboris, senatusque ad conlegam eius, C. Laelium, illius sapientis patrem, negotium deferret, surrexit P. Africanus, frater maior L. Scipionis, et illam ignominiam a familia deprecatus est, dixitque et in fratre suo summam virtutem esse summumque consilium neque se ei legatum, id aetatis eisque rebus gestis, defuturum. quod cum ab eo esset dictum, nihil est de Scipionis provincia commutatum; nec plus extraordinarium imperium ad id bellum quaesitum quam duobus antea maximis Punicis bellis quae a consulibus aut a dictatoribus gesta et confecta sunt, quam Pyrrhi, quam Philippi, quam post Achaico bello, quam Punico tertio; ad quod populus Romanus ita sibi ipse delegit idoneum ducem, P. Scipionem, ut eum tamen bellum gerere consulem vellet.

nam extraordinarius imperium popularis atque ventosus sum paruus noster gravitas paruus hic ordo bellum antiochinus magnus et gravis cum l scipio provincia asia obvenio parus in is puto sum animus parum robur senatus ad collega is que laelius ille sapio pater negotium defero surgo p africanus frater magnus l scipio et ille ignominia ab familia deprecor sum dico et in frater suus summa virtus sum summus consilium neque sui is legatus is aetas is res gero desum qui cum ab is sum dico nihil sum de scipio provincia commutas neque multus extraordinarius imperium ad is bellum quaero quam duo antea magnus punicus bellum qui ab consul aut ab dictator gero et conficio sum quam pyrrhus quam philippus quam post achaicus bellum quam punicus tertius ad qui populus romanus ita sui ipse deligo idoneus dux p scipio ut is tamen bellum gero consul volo


sed illud os, illam impuritatem caeni fuisse ut hos iudices legere auderet! quorum lectione duplex imprimeretur rei publicae dedecus: unum, quod tam turpes iudices essent; alterum, quod patefactum cognitumque esset quam multos in civitate turpis haberemus. hanc ergo et reliquas eius modi leges, etiam si sine vi salvis auspiciis essent rogatae, censerem tamen abrogandas: nunc vero cur abrogandas censeam, quas iudico non rogatas?

sed ille os ille impuritas caenum sum ut hic iudex lego audeo qui lectio duplex imprimo res publicus dedecus unus qui tam turpis iudex sum alter qui patefacio cognosco sum quam multus in civitas turpis habeo hic ergo et reliquus is modus lex etiam si sine vis salvus auspicium sum rogo censeo tamen abrogo nunc verus cur abrogo censeo qui judico non rogo


nec vero de illo sicut de homine aliquo debemus, sed ut de importunissima belua cogitare. quae cum ita sint, non omnino dissolutum est quod decrevit senatus: habet atrocitatis aliquid legatio: utinam nihil haberet morae! nam cum plerisque in rebus gerendis tarditas et procrastinatio odiosa est, tum hoc bellum indiget celeritatis. succurrendum est D. Bruto, omnes undique copiae conligendae; moram exhibere ullam in tali cive liberando sine scelere non possumus.

neque verus de ille sicut de homo aliquis debeo sed ut de importunus belua cogito qui cum ita sum non omnino dissoluo sum qui decerno senatus habeo atrocitas aliquis legatio utinam nihil habeo mora nam cum plerusque in res gero tarditas et procrastinatio odiosus sum tum hic bellum indigeo celeritas succurro sum d brutus omnis undique copia conligendae mora exhibeo ullus in talis civis libero sine scelus non possum


quamquam nos ab ineunte illius aetate usus, consuetudo, studiorum etiam honestissimorum societas similitudoque devinxit, eiusdemque cura incredibilis in asperrimis belli civilis periculis perspecta docuit non modo salutis sed etiam dignitatis meae fuisse fautorem, tamen eundem, ut dixi, nisi talis consul esset, negare esse consulem auderem: idem non modo consulem esse dico sed memoria mea praestantissimum atque optimum consulem, non quin pari virtute et voluntate alii fuerint, sed tantam causam non habuerunt in qua et voluntatem suam et virtutem declararent.

quamquam nos ab ineo ille aetas utor consuetudo studium etiam honestus societas similitudo devincio idem cura incredibilis in asper bellum civilis periculum perspicio doceo non modo salus sed etiam dignitas meus sum fautor tamen idem ut dico nisi talis consul sum nego sum consul audeo idem non modo consul sum dico sed memoria meus praesto atque bonus consul non quin par virtus et voluntas alius sum sed tantus causa non habeo in qui et voluntas suus et virtus declaro


quae sententia si valuisset ac non ei maxime mihi quorum ego vitae consulebam spe victoriae elati obstitissent, ut alia omittam, tu certe numquam in hoc ordine vel potius numquam in hac urbe mansisses. at vero Cn. Pompei voluntatem a me alienabat oratio mea. an ille quemquam plus dilexit, cum ullo aut sermones aut consilia contulit saepius? quod quidem erat magnum, de summa re publica dissentientis in eadem consuetudine amicitiae permanere. ego quid ille et contra ille quid ego sentirem et spectarem videbat. ego incolumitati civium primum, ut postea dignitati possemus, ille praesenti dignitati potius consulebat. quod autem habebat uterque quid sequeretur, idcirco tolerabilior erat nostra dissensio.

qui sententia si valeo atque non is magnus ego qui ego vita consulo spes victoria effero obsto ut alius omitto tu certus numquam in hic ordo vel potis numquam in hic urbs maneo at verus cn pompejus voluntas ab ego alieno oratio meus an ille quisquam multus diligo cum ullus aut sermo aut consilium confero saepis qui quidem sum magnus de summus res publicus dissentio in idem consuetudo amicitia permaneo ego quis ille et contra ille quis ego sentio et spectaris video ego incolumitas civis primus ut postea dignitas possum ille praesens dignitas potis consulo qui autem habeo uterque quis sequor idcirco tolerabilis sum noster dissensio


num te, cum haec pro salute rei publicae tanta gessisses, fortunae tuae, num amplitudinis, num claritatis, num gloriae paenitebat? Vnde igitur subito tanta ista mutatio? non possum adduci ut suspicer te pecunia captum. licet quod cuique libet loquatur, credere non est necesse. nihil enim umquam in te sordidum, nihil humile cognovi. quamquam solent domestici depravare non numquam; sed novi firmitatem tuam. atque utinam ut culpam, sic etiam suspicionem vitare potuisses! illud magis vereor ne ignorans verum iter gloriae gloriosum putes plus te unum posse quam omnis et metui a civibus tuis quam diligi malis. quod si ita putas, totam ignoras viam gloriae. Carum esse civem, bene de re publica mereri, laudari, coli, diligi gloriosum est; metui vero et in odio esse invidiosum, detestabile, imbecillum, caducum.

num tu cum hic pro salus res publicus tantus gero fortuna tuus num amplitudo num claritas num gloria paeniteo vnde igitur subeo tantus iste mutatio non possum adduco ut suspicor tu pecunia capio licet qui quisque libet loquor credo non sum necesse nihil enim umquam in tu sordidus nihil humilis cognosco quamquam soleo domesticus depravaris non numquam sed nosco firmitas tuus atque utinam ut culpa sic etiam suspicio vitaris possum ille magis vereor ne ignoro verus iter gloria gloriosus puto multus tu unus possum quam omnis et metuo ab civis tuus quam diligo malus qui si ita puto totus ignoro via gloria caris sum civis bene de res publicus mereo laudo colo diligo gloriosus sum metuo verus et in odium sum invidiosus detestabilis imbecillus caducus


quorsum haec omnis spectat oratio? quid enim legati egerint nondum scimus. at vero excitati, erecti, parati, armati animis iam esse debemus, ne blanda aut supplici oratione aut aequitatis simulatione fallamur. omnia fecerit oportet quae interdicta et denuntiata sunt, prius quam aliquid postulet: Brutum exercitumque eius oppugnare, urbis et agros provinciae Galliae populari destiterit; ad Brutum adeundi legatis potestatem fecerit, exercitum citra flumen Rubiconem eduxerit, nec propius urbem milia passuum cc admoverit; fuerit et in senatus et in populi Romani potestate. haec si fecerit, erit integra potestas nobis deliberandi; si senatui non paruerit, non illi senatus, sed ille populo Romano bellum indixerit.

quorsum hic omnis specto oratio quis enim legatus ago nondum scio at verus excitas erigo paro armatus animus iam sum debeo ne blandus aut supplicium oratio aut aequitas simulatio fallo omnis facio oportet qui interdico et denuntio sum prior quam aliquis postulo brutus exerceo is oppugnaris urbs et ager provincia gallia populor desisto ad brutus adeo legatus potestas facio exercitus citer flumen rubico educo neque propius urbs mille passus centum admoveo sum et in senatus et in populus romanus potestas hic si facio sum integer potestas nos delibero si senatus non pareo non ille senatus sed ille populus romanus bellum indico


venit tempus, Quirites, serius omnino quam dignum populo Romano fuit, sed tamen ita maturum ut differri iam hora non possit. fuit aliquis fatalis casus, ut ita dicam, quem tulimus, quoquo modo ferendus fuit: nunc si quis erit, erit voluntarius. populum Romanum servire fas non est, quem di immortales omnibus gentibus imperare voluerunt. res in extremum est adducta discrimen; de libertate decernitur. aut vincatis oportet, Quirites, quod profecto et pietate vestra et tanta concordia consequemini, aut quidvis potius quam serviatis. Aliae nationes servitutem pati possunt, populi Romani est propria libertas.

venio tempus quiris serus omnino quam dignus populus romanus sum sed tamen ita maturus ut differo iam hora non possum sum aliquis fatal casus ut ita dico qui fero quisquis modo fero sum nunc si quis sum sum voluntarius populus romanus servio fas non sum qui deus immortalis omnis gens impero volo res in exter sum adduco discrimen de libertas decerno aut vinco oportet quiris qui profecto et pietas vester et tantus concordia consequor aut quivis potis quam servio alius natio servitus patior possum populus romanus sum proprius libertas


quis enim cuiquam inimicior quam Deiotaro Caesar? aeque atque huic ordini, ut equestri, ut Massiliensibus, ut omnibus quibus rem publicam populi Romani caram esse sentiebat. igitur a quo vivo nec praesens nec absens rex Deiotarus quicquam aequi boni impetravit, apud mortuum factus est gratiosus. compellarat hospitem praesens, computarat pecuniam, in eius tetrarchia unum ex Graecis comitibus suis conlocarat, Armeniam abstulerat a senatu datam. haec vivus eripuit, reddit mortuus.

quis enim quisquam inimicus quam deiotarus caesar aequus atque hic ordo ut equester ut massiliensis ut omnis qui res publicus populus romanus caveo sum sentio igitur ab quo vivo neque praesens neque absum rex deiotarus quisquam aequum bonus impetro apud mortuus facio sum gratiosus compello hospes praesens computo pecunia in is tetrarchia unus ex graecum comes suus conloco armenia aufero ab senatus do hic vivus eripio reddo mortuus


tanta est enim caritas patriae ut vestris etiam legionibus sanctus essem, quod eam a me servatam esse meminissent. sed fac id te dedisse mihi quod non ademisti, meque a te habere vitam, quia non a te sit erepta: licuitne mihi per tuas contumelias hoc tuum beneficium sic tueri ut tuebar, praesertim cum te haec auditurum videres.

tantus sum enim careo patria ut vester etiam legio sancio sum qui is ab ego servo sum memini sed facio is tu do ego qui non adimo ego ab tu habeo vita quia non ab tu sum eripio liceo ego per tuus contumelia hic tuus beneficium sic tueor ut tueor praesertim cum tu hic audio video


etenim, patres conscripti, cum in spem libertatis sexennio post sumus ingressi diutiusque servitutem perpessi quam captivi frugi et diligentes solent, quas vigilias, quas sollicitudines, quos labores liberandi populi Romani causa recusare debemus? equidem, patres conscripti, quamquam hoc honore usi togati solent esse, cum est in sagis civitas, statui tamen a vobis ceterisque civibus in tanta atrocitate temporis tantaque perturbatione rei publicae non differre vestitu. non enim ita gerimus nos hoc bello consulares ut aequo animo populus Romanus visurus sit nostri honoris insignia, cum partim e nobis ita timidi sint ut omnem populi Romani beneficiorum memoriam abiecerint, partim ita a re publica aversi ut se hosti favere prae se ferant, legatos nostros ab Antonio despectos et inrisos facile patiantur, legatum Antoni sublevatum velint. hunc enim reditu ad Antonium prohiberi negabant oportere et in eodem excipiendo sententiam meam corrigebant. quibus geram morem. redeat ad imperatorem suum Varius, sed ea lege ne umquam Romam revertatur. ceteris autem, si errorem suum deposuerint et cum re publica in gratiam redierint, veniam et impunitatem dandam puto.

etenim pater conscribo cum in spes libertas sexennium post sum ingredior diu servitus perpetior quam captivus frugi et diligo soleo qui vigilia qui sollicitudo qui labor libero populus romanus causa recusaris debeo equidem pater conscribo quamquam hic honor utor togatus soleo sum cum sum in sagum civitas statuo tamen ab tu ceter civis in tantus atrocitas tempus tantus perturbatio res publicus non differo vestio non enim ita gero nos hic bellum consularis ut aequus animus populus romanus video sum noster honor insigne cum pars e nos ita timidus sum ut omnis populus romanus beneficus memoria abicio pars ita ab res publicus averto ut sui hostis faveo prae sui fero legatus noster ab antonius despicio et irrideo facilis patior legatus antonius sublevo volo hic enim reditus ad antonius prohibeo nego oportet et in idem excipio sententia meus corrigo qui gero mos redeo ad imperator suus varius sed is lex ne umquam roma revorto ceterus autem si error suus depono et cum res publicus in gratia redeo venio et impunitas do puto


sed iam video quae loquantur; neque enim id occulte faciunt. timere se dicunt quo modo ferant veterani exercitum Brutum habere. quasi vero quicquam intersit inter A. Hirti, C. Pansae, D. Bruti, C. Caesaris et hunc exercitum M. Bruti. nam si quattuor exercitus ei de quibus dixi propterea laudantur quod pro populi Romani libertate arma ceperunt, quid est cur hic M. Bruti exercitus non in eadem causa reponatur? at enim veteranis suspectum nomen est M. Bruti. magisne quam Decimi? equidem non arbitror. etsi est enim Brutorum commune factum et laudis societas aequa, Decimo tamen eo iratiores erant ei qui id factum dolebant quo minus ab eo rem illam dicebant fieri debuisse. quid ergo agunt nunc tot exercitus nisi ut obsidione Brutus liberetur? qui autem hos exercitus ducunt? ei, credo, qui C. Caesaris res actas everti, qui causam veteranorum prodi volunt.

sed iam video qui loquor neque enim is occulte facio timeo sui dico quo modo fero veteranus exercitus brutus habeo quasi verus quisquam intersum inter ab hirtius que pansa d brutus que caesar et hic exercitus m brutus nam si quattuor exercitus is de qui dico propterea laudo qui pro populus romanus libertas arma capio quis sum cur hic m brutus exercitus non in idem causa repono at enim veteranus suspicio nomen sum m brutus magus quam decimus equidem non arbitror etsi sum enim brutor communis facio et laus societas aequus decimus tamen is irascor sum is qui is facio doleo quo paruus ab is res ille dico fio debeo quis ergo ago nunc tot exercitus nisi ut obsidio brutus libero qui autem hic exercitus duco is credo qui que caesar res ago everto qui causa veteranus prodo volo


vos vero patriae natos iudico; quorum etiam nomen a Marte est, ut idem deus urbem hanc gentibus, vos huic urbi genuisse videatur. in fuga foeda mors est; in victoria gloriosa. etenim Mars ipse ex acie fortissimum quemque pignerari solet. illi igitur impii quos occidistis etiam ad inferos poenas parricidi luent; vos vero qui extremum spiritum in victoria effudistis piorum estis sedem et locum consecuti. brevis a natura vita nobis data est; at memoria bene redditae vitae sempiterna. quae si non esset longior quam haec vita, quis esset tam amens qui maximis laboribus et periculis ad summam laudem gloriamque contenderet?

tu verus patria nascor judico qui etiam nomen ab mars sum ut idem deus urbs hic gens tu hic urbs gigno video in fuga foedus mors sum in victoria gloriosus etenim mars ipse ex acies fortis quisque pigneraris soleo ille igitur impius qui occido etiam ad inferi poena parricidium luo tu verus qui exter spiritus in victoria effundo pius sum sedes et locus consequor brevis ab natura vito nos do sum at memoria bene reddo vita sempiternus qui si non sum longus quam hic vito quis sum tam amens qui magnus labor et periculum ad summa laus gloria contendo


nam cum L. Lentulo C. Marcello consulibus Kalendis Ianuariis labentem et prope cadentem rem publicam fulcire cuperetis ipsique C. Caesari, si sana mente esset, consulere velletis, tum iste venditum atque emancipatum tribunatum consiliis vestris opposuit cervicesque suas ei subiecit securi qua multi minoribus in peccatis occiderunt. in te, M. Antoni, id decrevit senatus et quidem incolumis, nondum tot luminibus exstinctis quod in hostem togatum decerni est solitum more maiorum. et tu apud patres conscriptos contra me dicere ausus es, cum ab hoc ordine ego conservator essem, tu hostis rei publicae iudicatus? commemoratio illius tui sceleris intermissa est, non memoria deleta. dum genus hominum, dum populi Romani nomen exstabit—quod quidem erit, si per te licebit, sempiternum—tua illa pestifera intercessio nominabitur.

nam cum l lentulus que marcellus consul kalendae januarius labor et prope cado res publicus fulcio cupio ipse que caesaris si sano mens sum consulo volo tum iste vendo atque emancipo tribunatus consilium vester oppono cervix suus is subicio securus qui multus paruus in peccatum occido in tu m antonius is decerno senatus et quidem incolumis nondum tot lumen exstinguo qui in hostis togatus decerno sum soleo mos magnus et tu apud pater conscribo contra ego dico audeo sum cum ab hic ordo ego conservator sum tu hostis res publicus iudico commemoratio ille tuus scelus intermissus sum non memoria deleo dum genus homo dum populus romanus nomen exsto qui quidem sum si per tu liceo sempiternus tuus ille pestifer intercessio nomino


quam veri simile porro est in tot hominibus partim obscuris, partim adulescentibus neminem occultantibus meum nomen latere potuisse? etenim si auctores ad liberandam patriam desiderarentur illis actoribus, Brutos ego impellerem, quorum uterque L. Bruti imaginem cotidie videret, alter etiam Ahalae? hi igitur his maioribus ab alienis potius consilium peterent quam a suis et foris potius quam domo? quid? C. Cassius in ea familia natus quae non modo dominatum, sed ne potentiam quidem cuiusquam ferre potuit, me auctorem, credo, desideravit: qui etiam sine his clarissimis viris hanc rem in Cilicia ad ostium fluminis Cydni confecisset, si ille ad eam ripam quam constituerat, non ad contrariam navis appulisset. Cn.

quam verus similis porro sum in tot homo pars obscurus pars adulescens nemo occulto meus nomen lateo possum etenim si auctor ad libero patria desidero ille actor brutus ego impello qui uterque l brutus imago cottidie video alter etiam ahala hic igitur hic magnus ab alienus potis consilium peto quam ab suus et foris potis quam domus quis que casseius in is familia nascor qui non modo dominor sed ne potentia quidem quisquam fero possum ego auctor credo desidero qui etiam sine hic clarus vis hic res in cilicium ad ostium flumen cydnos confacio si ille ad is ripa quam constituo non ad contrarius navus appello cn


et ut omittam reliquas partis Galliae—nam sunt omnes pares— Patavini alios excluserunt, alios eiecerunt missos ab Antonio, pecunia, militibus, et, quod maxime deerat, armis nostros duces adiuverunt. fecerunt idem reliqui qui quondam in eadem causa erant et propter multorum annorum iniurias alienati a senatu putabantur: quos minime mirum est communicata cum eis re publica fidelis esse, qui etiam expertes eius fidem suam semper praestiterunt. his igitur omnibus victoriam sperantibus pacis nomen adferemus, id est desperationem victoriae?

et ut omitto reliquus pars gallia nam sum omnis par patavinus alius excludo alius eicio mitto ab antonius pecunia miles et qui magnus desum arma noster dux adjuvo facio idem reliquus qui quondam in idem causa sum et propter multus annus injuria alieno ab senatus puto qui paruus mirus sum communico cum is res publicus fidelis sum qui etiam expers is fides suus semper praesto hic igitur omnis victoria spero pax nomen affero is sum desperatio victoria


non modo enim poenam non extimescet qui mihi vim attulerit sed etiam gloriam sperabit a latronum gregibus et praemia. haec ego in urbe provideo: facilis est circumspectus unde exeam, quo progrediar, quid ad dexteram, quid ad sinistram sit. num idem in Appennini tramitibus facere potero? in quibus etiam si non erunt insidiae, quae facillime esse poterunt, animus tamen erit sollicitus, ut nihil possit de officiis legationis attendere. sed effugi insidias, perrupi Appenninum: nempe in Antoni congressum conloquiumque veniendum est. quinam locus capietur? si extra castra, ceteri viderint: ego me vix tuto futurum puto. Novi hominis furorem, novi effrenatam violentiam. cuius acerbitas morum immanitasque naturae ne vino quidem permixta temperari solet, hic ira dementiaque inflammatus adhibito fratre Lucio, taeterrima belua, numquam profecto a me sacrilegas manus atque impias abstinebit.

non modo enim poena non extimesco qui ego vis affero sed etiam gloria spero ab latro grex et praemium hic ego in urbs provideo facilis sum circumspicio unde exeo quo progredio quis ad dexter quis ad sinistra sum num idem in apenninus trames facio possum in qui etiam si non sum insidiae qui facilis sum possum animus tamen sum sollicitus ut nihil possum de officium legatio attendo sed effugio insidiae perrumpo apenninus nempe in antonius congredior colloquium venio sum quisnam locus capio si extra castrum ceterus video ego ego vix tueor sum puto novius homo furor nosco effreno violentia qui acerbitas mos immanitas natura ne vinum quidem permisceo temperaris soleo hic ira demo inflammo adhibeo frater lucius taeter belua numquam profecto ab ego sacrilega manus atque impius abstineo


qua enim in barbaria quisquam tam taeter, tam crudelis tyrannus quam in hac urbe armis barbarorum stipatus Antonius? Caesare dominante veniebamus in senatum, si non libere, at tamen tuto. hoc archipirata—quid enim dicam tyranno?—haec subsellia ab Ituraeis occupabantur. prorupit subito Brundisium ut inde agmine quadrato ad urbem accederet; lautissimum oppidum nunc municipum honestissimorum, quondam colonorum, Suessam fortissimorum militum sanguine implevit; Brundisi in sinu non modo avarissimae, sed etiam crudelissimae uxoris delectos Martiae legionis centuriones trucidavit. Inde se quo furore, quo ardore ad urbem, id est ad caedem optimi cuiusque rapiebat! quo tempore di ipsi immortales praesidium improvisum nec opinantibus nobis obtulerunt.

qui enim in barbaria quisquam tam taeter tam crudelis tyrannus quam in hic urbs arma barbarus stipo antonius caesaris dominor venio in senatus si non libo at tamen tueor hic archipirata quis enim dico tyrannus hic subsellium ab ituraeus occupo prorumpo subeo brundisium ut inde agmen quadro ad urbs accedo lavo oppidum nunc municipum honestus quondam colonus suessa fortis miles sanguis impleo brundisium in sinus non modo avarus sed etiam crudelis uxor deligo martius legio centurio trucido indus sui quo furor quo ardor ad urbs is sum ad caedes bonus quisque rapio quo tempus deus ipse immortalis praesidium improvide neque opinor nos offertor


quid? C. Cassius, pari magnitudine animi et consili praeditus, nonne eo ex Italia consilio profectus est ut prohiberet Syria Dolabellam? qua lege, quo iure? eo quod Iuppiter ipse sanxit, ut omnia quae rei publicae salutaria essent legitima et iusta haberentur. est enim lex nihil aliud nisi recta et a numine deorum tracta ratio, imperans honesta, prohibens contraria. huic igitur legi paruit Cassius, cum est in Syriam profectus, alienam provinciam, si homines legibus scriptis uterentur, eis vero oppressis suam lege naturae.

quis que casseius par magnitudo animus et consilium praeditus nonne is ex italia consilium proficiscor sum ut prohibeo syria dolabella qui lex quo ius is qui iuppiter ipse sancio ut omnis qui res publicus salutare sum legitimus et iustus habeo sum enim lex nihil alius nisi recta et ab numen deus traho ratio impero honestus prohibeo contrarius hic igitur lego pareo casseius cum sum in syria proficiscor alienus provincia si homo lex scribo uto is verus opprimo suus lex natura


Caesar confecit invictum exercitum; duo fortissimi consules adsunt cum copiis; L. Planci, consulis designati, varia et magna auxilia non desunt; in D. Bruti salute certatur; unus furiosus gladiator cum taeterrimorum latronum manu contra patriam, contra deos penatis, contra aras et focos, contra quattuor consules gerit bellum. huic cedamus, huius condiciones audiamus, cum hoc pacem fieri posse credamus?

caesar confacio invictus exercitus duo fortis consul adsum cum copia l plancus consul designo vario et magnus auxilium non desum in d brutus salus certo unus furiosus gladiator cum taeter latro manus contra patria contra deus penates contra ara et focus contra quattuor consul gero bellum hic cedo hic condicio audio cum hic pax fio possum credo


sed ad chirographa redeamus. quae tua fuit cognitio? Acta enim Caesaris pacis causa confirmata sunt a senatu: quae quidem Caesar egisset, non ea quae egisse Caesarem dixisset Antonius. Vnde ista erumpunt, quo auctore proferuntur? si sunt falsa, cur probantur? si vera, cur veneunt? at sic placuerat ut ex Kalendis Iuniis de Caesaris actis cum consilio cognosceretis. quod fuit consilium, quem umquam convocasti, quas Kalendas Iunias exspectasti? an eas ad quas te peragratis veteranorum coloniis stipatum armis rettulisti?

sed ad chirographon redeo qui tuus sum cognitio acte enim caesar pax causa confirmo sum ab senatus qui quidem caesar ago non is qui ago caesaris dico antonius vnde iste erumpo quo auctor profero si sum fallo cur probo si verus cur veneunt at sic placeo ut ex kalendae junius de caesar ago cum consilium cognosco qui sum consilium qui umquam convoco qui kalendae junius exspecto an is ad qui tu peragro veteranus colonia stipo arma refero


plus ille poterat. itaque excussis tuis vocibus et ad te et ad praedes tuos milites misit, cum repente a te praeclara illa tabula prolata est. qui risus hominum, tantam esse tabulam, tam varias, tam multas possessiones, ex quibus praeter partem Miseni nihil erat quod is qui auctionaretur posset suum dicere. auctionis vero miserabilis aspectus: vestis Pompei non multa eaque maculosa; eiusdem quaedam argentea vasa conlisa, sordidata mancipia, ut doleremus quicquam esse ex illis reliquiis quod videre possemus.

multus ille possum itaque excutio tuus vox et ad tu et ad praedo tuus miles mitto cum repens ab tu praeclarus ille tabula profero sum qui rideo homo tantus sum tabula tam vario tam multus possessio ex qui praeter pars misenus nihil sum qui is qui auctionor possum suus dico auctio verus miserabilis aspicio vestio pompejus non multus is maculosus idem quidam argenteus vasum conlisa sordido mancipium ut doleo quisquam sum ex ille reliquiae qui video possum


ad eum ire te legatum quis non miraretur? de me experior: cuius idem consilium quod tuum sentio quam reprehendatur. nos reprehendimur soli? quid? vir fortissimus Pansa sine causa paulo ante tam accurate locutus est tam diu? quid egit nisi uti falsam proditionis a se suspicionem depelleret? Vnde autem ista suspicio est? ex pacis patrocinio repentino quod subito suscepit eodem captus errore quo nos.

ad is eo tu legatus quis non miro de ego experior qui idem consilium qui tuus sentio quam reprehendo nos reprehendo solus quis vir fortis pansa sine causa paulus ante tam accuro loquor sum tam diu quis ago nisi uti falsus proditio ab sui suspicio depello vnde autem iste suspicio sum ex pax patrocinium repentinus qui subeo suscipio idem capio error quo nos


intellego, Quirites, a vobis hanc sententiam repudiari, neque iniuria. ad quem enim legatos? ad eumne qui pecunia publica dissipata atque effusa per vim et contra auspicia impositis rei publicae legibus, fugata contione, obsesso senatu, ad opprimendam rem publicam Brundisio legiones arcessierit; ab eis relictus cum latronum manu in Galliam inruperit, Brutum oppugnet, Mutinam circumsedeat? quae vobis potest cum hoc gladiatore condicionis, aequitatis, legationis esse communitas?

intellego quiris ab tu hic sententia repudiaris neque iniuria ad qui enim legatus ad is qui pecunia publicus dissipata atque effundo per vis et contra auspicium impono res publicus lex fugo contio obsedeo senatus ad opprimo res publicus brundisium legio arcessierit ab is relinquo cum latro manus in gallia irrumpo brutus oppugno mutina circumsedeo qui tu possum cum hic gladiator condicio aequitas legatio sum communio


maximas tibi, Pansa, gratias omnes et habere et agere debemus qui, cum hodierno die senatum te habiturum non arbitraremur, ut M. Bruti, praestantissimi civis, litteras accepisti, ne minimam quidem moram interposuisti quin quam primum maximo gaudio et gratulatione frueremur. cum factum tuum gratum omnibus debet esse, tum vero oratio qua recitatis litteris usus es. declarasti enim verum esse id quod ego semper sensi, neminem alterius qui suae confideret virtuti invidere.

magnus tu pansa gratia omnis et habeo et ago debeo qui cum hodiernus dies senatus tu habeo non arbitror ut m brutus praesto civis littera accipio ne minimus quidem mora interpono quin quam primus maximus gaudium et gratulatio fruor cum facio tuus gratus omnis debeo sum tum verus oratio qui recitas littera utor sum declaro enim verus sum is qui ego semper sentio nemo alter qui suus confido virtus invideo


Italiae rursus percursatio eadem comite mima; in oppida militum crudelis et misera deductio; in urbe auri, argenti maximeque vini foeda direptio. accessit ut Caesare ignaro, cum esset ille Alexandreae, beneficio amicorum eius magister equitum constitueretur. tum existimavit se suo iure cum Hippia vivere et equos vectigalis Sergio mimo tradere; tum sibi non hanc quam nunc male tuetur, sed M. Pisonis domum ubi habitaret legerat. quid ego istius decreta, quid rapinas, quid hereditatum possessiones datas, quid ereptas proferam? cogebat egestas; quo se verteret non habebat: nondum ei tanta a L. Rubrio, non a L. Turselio hereditas venerat; nondum in Cn. Pompei locum multorumque aliorum qui aberant repentinus heres successerat. erat vivendum latronum ritu, ut tantum haberet, quantum rapere potuisset.

italia rursus percursatio idem comes mima in oppidum miles crudelis et misero deductio in urbs aurum argentum magnus vinum foedus direptio accedo ut caesaris ignarus cum sum ille alexandrea beneficium amicus is magister eques constituo tum existimo sui suus ius cum hippias vivo et equus vectigal sergius mimus trado tum sui non hic quam nunc malus tueor sed m piso domus ubi habito lego quis ego iste decretum quis rapina quis hereditas possessio do quis eripio profero cogo egestas quo sui verto non habeo nondum is tantus ab l rubrius non ab l turselius hereditas venio nondum in cn pompejus locus multi alius qui absum repentinus heres succedo sum vivo latro ritus ut tantus habeo quantus rapio possum


qui familiarem iugularit, quid is occasione data faciet inimico? et qui illud animi causa fecerit, hunc praedae causa quid facturum putatis? non rursus improbos decuriabit, non sollicitabit rursus agrarios, non queretur expulsos? M. vero Antonius non is erit ad quem omni motu concursus fiat civium perditorum? Vt nemo sit alius nisi ei qui una sunt, et ei qui hic ei nunc aperte favent, parumne erunt multi? praesertim cum bonorum praesidia discesserint, illi parati sint ad nutum futuri? ego vero metuo, si hoc tempore consilio lapsi erimus, ne illi brevi tempore nimis multi nobis esse videantur.

qui familiaris jugulo quis is occasio do facio inimicus et qui ille animus causa facio hic praeda causa quis facio puto non rursus improbus decurio non sollicito rursus agrarii non queror expello m verus antonius non is sum ad qui omnis motus concursus fio civis perdo vt nemo sum alius nisi is qui unus sum et is qui hic is nunc apertus faveo parus sum multus praesertim cum bonus praesidium discedo ille paro sum ad nutus sum ego verus metuo si hic tempus consilium labor sum ne ille brevis tempus nimis multus nos sum video


hanc tamen auctionem heredes L. Rubri decreto Caesaris prohibuerunt. haerebat nebulo: quo se verteret non habebat. quin his ipsis temporibus domi Caesaris percussor ab isto missus deprehensus dicebatur esse cum sica: de quo Caesar in senatu aperte in te invehens questus est. proficiscitur in Hispaniam Caesar paucis tibi ad solvendum propter inopiam tuam prorogatis diebus. ne tum quidem sequeris. tam bonus gladiator rudem tam cito? hunc igitur quisquam qui in suis partibus, id est in suis fortunis, tam timidus fuerit pertimescat.

hic tamen auctio heres l rubrius decretum caesar prohibeo haereo nebulo quo sui verto non habeo quin hic ipse tempus domus caesar percussor ab iste mitto deprehendo dico sum cum sica de quo caesar in senatus apertus in tu inveho queror sum proficisco in hispania caesar paucus tu ad solvo propter inopia tuus prorogo dies ne tum quidem sequor tam bonus gladiator rudis tam cito hic igitur quisquam qui in suus pars is sum in suus fortuna tam timidus sum pertimesco


quis vero audivit umquam—nullius autem salus curae pluribus fuit— de fortunis Varronis rem ullam esse detractam? quid? si etiam scripsit ad te Caesar ut redderes, quid satis potest dici de tanta impudentia? Remove gladios parumper illos quos videmus: iam intelleges aliam causam esse hastae Caesaris, aliam confidentiae et temeritatis tuae. non enim te dominus modo illis sedibus sed quivis amicus, vicinus, hospes, procurator arcebit. at quam multos dies in ea villa turpissime es perbacchatus! ab hora tertia bibebatur, ludebatur, vomebatur. O tecta ipsa misera, ‘quam dispari domino'—quamquam quo modo iste dominus—sed tamen quam ab dispari tenebantur! studiorum enim suorum M. Varro voluit illud, non libidinum deversorium.

quis verus audio umquam nullus autem salus cura multus sum de fortuna varro res ullus sum detraho quis si etiam scribo ad tu caesar ut reddo quis satis possum dico de tantus impudens remus gladius parumper ille qui video iam intellego alius causa sum hasta caesar alius confidentiae et temeritas tuus non enim tu dominus modo ille sedes sed quivis amicus vicinus hospes procurator arceo at quam multus dies in is villa turpis sum perbacchor ab hora tertius bibo ludo vomo o tectum ipse misero quam disparus dominus quamquam quo modo iste dominus sed tamen quam ab disparus teneo studium enim suus m varro volo ille non libido deversorium


quid? illa castrorum M. Antoni lumina, nonne ante oculos proponitis? primum duos conlegas Antoniorum et Dolabellae, Nuculam et Lentonem, Italiae divisores lege ea quam senatus per vim latam iudicavit; quorum alter commentatus est mimos, alter egit tragoediam. quid dicam de Apulo Domitio? cuius modo bona proscripta vidi. tanta procuratorum est neglegentia. at hic nuper sororis filio infudit venenum, non dedit. sed non possunt non prodige vivere qui nostra bona sperant, cum effundant sua. vidi etiam P. Deci auctionem, clari viri, qui maiorum exempla persequens pro alieno se aere devovit. emptor tamen in ea auctione inventus est nemo. hominem ridiculum qui se exserere aere alieno putet posse, cum vendat aliena.

quis ille castrum m antonius lumen nonne ante oculus propono primus duo collega antonius et dolabella nucula et lento italia divisor lex is quam senatus per vis fero judico qui alter commento sum mimus alter ago tragoedia quis dico de appulus domitius qui modo bonus proscribo video tantus procurator sum neglegentia at hic nuper soror filius infundo venenum non do sed non possum non prodigo vivo qui noster bonus spero cum effundo suus video etiam p decius auctio clarus vir qui magnus exemplum persequor pro alienus sui aer devoveo emptor tamen in is auctio invenio sum nemo homo ridiculus qui sui exsero aer alienus puto possum cum vendo alienus


equidem is sum qui istos plausus, cum popularibus civibus tribuerentur, semper contempserim; idemque cum a summis, mediis, infimis, cum denique ab universis hoc idem fit, cumque ei qui ante sequi populi consensum solebant fugiunt, non plausum illum, sed iudicium puto. sin haec leviora vobis videntur quae sunt gravissima, num etiam hoc contemnitis quod sensistis tam caram populo Romano vitam A. Hirti fuisse? satis erat enim probatum illum esse populo Romano, ut est; iucundum amicis, in quo vincit omnis; carum suis, quibus est ipse carissimus: tantam tamen sollicitudinem bonorum, tantum timorem omnium in quo meminimus? certe in nullo.

equidem is sum qui iste plaudo cum popularis civis tribuo semper contemno idem cum ab summus medius infimus cum denique ab universus hic idem fio cum is qui ante sequor populus consensus soleo fugio non plausus ille sed iudicium puto sin hic levis tu video qui sum gravis num etiam hic contemno qui sentio tam caveo populus romanus vita ab hirtius sum satis sum enim probo ille sum populus romanus ut sum iucundus amicus in quo vincio omnis caris suus qui sum ipse carus tantus tamen sollicitudo bonus tantus timor omnis in quo memini certus in nullus