patres conscripti, cur eum non quam primum amplissimos honores capere cupiamus? legibus enim annalibus cum grandiorem aetatem ad consulatum constituebant, adulescentiae temeritatem verebantur: C. Caesar ineunte aetate docuit ab excellenti eximiaque virtute progressum aetatis exspectari non oportere. itaque maiores nostri veteres illi admodum antiqui leges annalis non habebant, quas multis post annis attulit ambitio, ut gradus essent petitionis inter aequalis. ita saepe magna indoles virtutis, prius quam rei publicae prodesse potuisset, exstincta est.

pater conscribo cur is non quam primus amplus honor capio cupio lex enim annal cum grandis aetas ad consulatus constituo adulescentia temeritas vereor que caesar ineo aetas doceo ab excello eximius virtus progredior aetas exspecto non oportet itaque magnus noster vetus ille admodum antiquus lex annal non habeo qui multus post annus affero ambitio ut gradus sum petitio inter aequalis ita saepe magnus indoles virtus prior quam res publicus prosum possum exstinguo sum


sed quoniam ab hoc ordine non fortitudo solum verum etiam sapientia postulatur—quamquam vix videntur haec posse seiungi, seiungamus tamen—fortitudo dimicare iubet, iustum odium incendit, ad confligendum impellit, vocat ad periculum: quid sapientia? cautioribus utitur consiliis, in posterum providet, est omni ratione tectior. quid igitur censet? parendum est enim atque id optimum iudicandum quod sit sapientissime constitutum. si hoc praecipit ne quid vita existimem antiquius, ne decernam capitis periculo, fugiam omne discrimen, quaeram ex ea: ‘etiamne, si erit, cum id fecero, serviendum?’ si adnuerit, ne ego sapientiam istam, quamvis sit erudita, non audiam. sin responderit: ‘tu vero ita vitam corpusque servato, ita fortunas, ita rem familiarem, ut haec libertate posteriora ducas itaque his uti velis, si libera re publica possis, nec pro his libertatem, sed pro libertate haec proicias tamquam pignora iniuriae,’ tum sapientiae vocem audire videar eique uti deo paream.

sed quoniam ab hic ordo non fortitudo solus verus etiam sapientia postulo quamquam vix video hic possum sejungo sejungo tamen fortitudo dimicaris iubeo iustus odium incendo ad confligo impello voco ad periculum quis sapientia caveo uto consilium in posterus provideo sum omnis ratio tego quis igitur censeo pareo sum enim atque is bonus judico qui sum sapio constituo si hic praecipio ne quis vito existimo antiquus ne decerno capio periculum fugio omnis discrimen quaero ex is etiam si sum cum is facio servio si annuo ne ego sapientia iste quivis sum erudio non audio sin respondeo tu verus ita vita corpus servo ita fortuna ita res familiaris ut hic libertas posterus duco itaque hic uti velis si liber res publicus possum neque pro hic libertas sed pro libertas hic proicio tamquam pignus iniuria tum sapientia voco audio video is uti deus pareo


de exsilio reducti a mortuo; civitas data non solum singulis sed nationibus et provinciis universis a mortuo; immunitatibus infinitis sublata vectigalia a mortuo. ergo haec uno, verum optimo auctore domo prolata defendimus: eas leges quas ipse nobis inspectantibus recitavit, pronuntiavit, tulit, quibus latis gloriabatur eisque legibus rem publicam contineri putabat, de provinciis, de iudiciis, eas, inquam, Caesaris leges nos qui defendimus acta Caesaris evertendas putamus?

de exsilium reduco ab mortuus civitas do non solus singuli sed natio et provincia universus ab mortuus immunitas infinitus tollo vectigalis ab mortuus ergo hic unus verus bonus auctor domus profero defendo is lex qui ipse nos inspecto recito pronuntio fero qui fero glorior is lex res publicus contineo puto de provincia de iudicium is inquam caesar lex nos qui defendo ago caesar everto puto


quapropter, ut invitus saepe dissensi a Q. Fufio, ita sum eius sententiae libenter adsensus: ex quo iudicare debetis me non cum homine solere, sed cum causa dissidere. itaque non adsentior solum sed etiam gratias ago Fufio: dixit enim severam, gravem, re publica dignam sententiam: iudicavit hostem Dolabellam; bona censuit publice possidenda. quo cum addi nihil potuisset—quid enim atrocius potuit, quid severius decernere?—dixit tamen, si quis eorum qui post se rogati essent graviorem sententiam dixisset, in eam se iturum. quam severitatem quis potest non laudare?

quapropter ut invitus saepe dissentio ab q fufius ita sum is sententia libet assensus ex quo iudicaris debeo ego non cum homo soleo sed cum causa dissido itaque non adsentio solus sed etiam gratia ago fufius dico enim sero gravis res publicus dignus sententia judico hostis dolabella bonus censeo publicus possideo quo cum addo nihil possum quis enim atrox possum quis severus decerno dico tamen si quis is qui post sui rogo sum gravis sententia dico in is sui eo quam severitas quis possum non laudo


possumne igitur satis videri cautus, satis providus, si me huic itineri tam infesto tamque periculoso commisero? gloriam in morte debent ei qui in re publica versantur, non culpae reprehensionem et stultitiae vituperationem relinquere. quis bonus non luget mortem Treboni? quis non dolet interitum talis et civis et viri? at sunt qui dicant dure illi quidem, sed tamen dicunt: minus dolendum quod ab homine impuro nefarioque non caverit. etenim qui multorum custodem se profiteatur, eum sapientes sui primum capitis aiunt custodem esse oportere. cum saeptus sis legibus et iudiciorum metu, non sunt omnia timenda neque ad omnis insidias praesidia quaerenda. quis enim audeat luci, quis in militari via, quis bene comitatum, quis inlustrem aggredi? haec neque hoc tempore neque in me valent.

possum igitur satis video caveo satis providus si ego hic iter tam infesto tam periculosus committo gloria in mors debeo is qui in res publicus verso non culpa reprehensio et stultitia vituperatio relinquo quis bonus non lugeo mors trebonius quis non doleo interitus talis et civis et vir at sum qui dico durus ille quidem sed tamen dico paruus doleo qui ab homo impurus nefarius non caveo etenim qui multus custos sui profiteor is sapio suus primus capio aio custos sum oportet cum saepio sum lex et iudicium metus non sum omnis timeo neque ad omnis insidiae praesidium quaero quis enim audeo lucius quis in militaris via quis bene comitas quis illustris aggredio hic neque hic tempus neque in ego valeo


concurritur undique ad commune incendium restinguendum; veterani quidem primi Caesaris auctoritatem secuti conatum Antoni reppulerunt; post eiusdem furorem Martia legio fregit, quarta adflixit. sic a suis legionibus condemnatus inrupit in Galliam, quam sibi armis animisque infestam inimicamque cognovit. hunc A. Hirti, C. Caesaris exercitus insecuti sunt; post Pansae dilectus urbem totamque Italiam erexit; unus omnium est hostis. quamquam habet secum L. fratrem, carissimum populo Romano civem, cuius desiderium ferre diutius civitas non potest.

concurro undique ad communis incendium restinguo veteranus quidem primus caesar auctoritas sequor conor antonius repello post idem furor martius legio frango quartus affligo sic ab suus legio condemno irrumpo in gallia quam sui arma animus infestus inimica cognosco hic ab hirtius que caesar exercitus insequor sum post pansa delectus urbs totus italia erigo unus omnis sum hostis quamquam habeo sui l frater carus populus romanus civis qui desiderium fero diu civitas non possum


dixi de periculo: docebo ne coagmentari quidem posse pacem; de tribus enim quae proposui hoc extremum est. quae potest pax esse M. Antonio primum cum senatu? quo ore vos ille poterit, quibus vicissim vos illum oculis intueri? quis vestrum illum, quem ille vestrum non oderit? age, vos ille solum et vos illum? quid? ei qui Mutinam circumsedent, qui in Gallia dilectus habent, qui in vestras fortunas imminent, amici umquam vobis erunt aut vos illis? an equites Romanos amplectetur? occulta enim fuit eorum voluntas iudiciumque de Antonio. qui frequentissimi in gradibus Concordiae steterunt, qui nos ad libertatem recuperandam excitaverunt, arma, saga, bellum flagitaverunt, me una cum populo Romano in contionem vocaverunt, hi Antonium diligent et cum his pacem servabit Antonius?

dico de periculum doceo ne coagmentaris quidem possum pax de tres enim qui propono hic exter sum qui possum pax sum m antonius primus cum senatus quo os tu ille possum qui vicissim tu ille oculus intueor quis vester ille qui ille vester non odi ago tu ille solus et tu ille quis is qui mutina circumsedeo qui in gallia delectus habeo qui in vester fortuna immineo amicus umquam tu sum aut tu ille an eques romanus amplector occulo enim sum is voluntas judicium de antonius qui frequens in gradus concordia sto qui nos ad libertas recipero excito arma sagum bellum flagito ego unus cum populus romanus in contio voco hic antonius diligo et cum hic pax servo antonius


sedebat in rostris conlega tuus amictus toga purpurea, in sella aurea, coronatus. escendis, accedis ad sellam—ita eras Lupercus ut te consulem esse meminisse deberes—diadema ostendis. gemitus toto foro. Vnde diadema? non enim abiectum sustuleras, sed attuleras domo meditatum et cogitatum scelus. tu diadema imponebas cum plangore populi; ille cum plausu reiciebat. tu ergo unus, scelerate, inventus es qui cum auctor regni esses, eumque quem conlegam habebas dominum habere velles, idem temptares quid populus Romanus ferre et pati posset.

sedeo in rostrum collega tuus amicio toga purpureus in sella aureus corono escendo accedo ad sella ita sum lupercus ut tu consul sum memini debeo diadema ostendo gemitus totus forum vnde diadema non enim abicio tollo sed affero domus meditas et cogitas scelus tu diadema impono cum plangor populus ille cum plaudo reicio tu ergo unus scelero invenio sum qui cum auctor regnum sum is qui collega habeo dominus habeo volo idem temptaris quis populus romanus fero et patior possum


certatim posthac, mihi crede, ad hoc opus curretur neque occasionis tarditas exspectabitur.

certatim posthac ego credo ad hic opus curro neque occasio tarditas exspecto


quid? nos a patribus num aliter accepimus? ergo is tibi civis, si temporibus illis fuisses, non probaretur, quia non omnis salvos esse voluisset. ‘quod L. Opimius consul verba fecit de re publica, de ea re ita censuerunt uti L. Opimius consul rem publicam defenderet.’ senatus haec verbis, Opimius armis. num igitur eum, si tum esses, temerarium civem aut crudelem putares, aut Q. Metellum, cuius quattuor filii consulares, P. Lentulum, principem senatus, compluris alios summos viros qui cum Opimio consule armati Gracchum in Aventinum persecuti sunt? quo in proelio Lentulus grave volnus accepit, interfectus est Gracchus et M. Fulvius consularis, eiusque duo adulescentuli filii. illi igitur viri vituperandi: non enim omnis civis salvos esse voluerunt.

quis nos ab pater num aliter accipio ergo is tu civis si tempus ille sum non probo quia non omnis salvus sum volo qui l opimus consul verbum facio de res publicus de is res ita censeo uti l opimus consul res publicus defendo senatus hic verbum opimus arma num igitur is si tum sum temerarius civis aut crudelis puto aut q metellus qui quattuor filius consularis p lentulis princeps senatus complures alius summus vir qui cum opimius consul armatus gracchus in aventinus persequor sum quo in proelium lentulus gravis vulnus accipio interficio sum gracchus et m fulvus consularis is duo adulescentulus filius ille igitur vir vitupero non enim omnis civis salvus sum volo


hic est Campanus ager et Leontinus, quae duo maiores nostri annonae perfugia ducebant. cavet mimis, aleatoribus, lenonibus: Cafoni etiam et Saxae cavet, quos centuriones pugnacis et lacertosos inter mimorum et mimarum greges conlocavit. postulat praeterea ut chirographorum summa et commentariorum conlegaeque sui decreta maneant. quid laborat ut habeat quod quisque mercatus est, si quod accepit habet qui vendidit? et ne tangantur rationes ad Opis: id est, ne septiens miliens recuperetur; ne fraudi sit vii viris quod egissent. Nucula hoc, credo, admonuit: verebatur fortasse ne amitteret tantas clientelas. Caveri etiam volt eis qui secum sint quicquid contra leges commiserint. mustelae et Tironi prospicit: de se nihil laborat.

hic sum campanus ager et leontinus qui duo magnus noster annona perfugium duco caveo mimus aleator leno cafoni etiam et saxa caveo qui centurio pugnax et lacertosus inter mimus et mimaris grex conloco postulo praeterea ut chirographon summus et commentarius collega suus decretum maneo quis laboro ut habeo qui quisque mercor sum si qui accipio habeo qui vendo et ne tango ratio ad opis is sum ne septies millies recipero ne fraus sum vii vis qui ago nucula hic credo admoneo vereor fortasse ne amitto tantus clientela caveri etiam volo is qui sui sum quisquis contra lex committo mustela et tiro prospicio de sui nihil laboro


ad propiora veniamus. C. Mario L. Valerio consulibus senatus rem publicam defendendam dedit: L. Saturninus tribunus plebis, C. Glaucia praetor est interfectus. omnes illo die Scauri, Metelli, Claudii, Catuli, Scaevolae, Crassi arma sumpserunt. num aut consules illos aut clarissimos viros vituperandos putas? ego Catilinam perire volui. num tu qui omnis salvos vis Catilinam salvum esse voluisti? hoc interest, Calene, inter meam sententiam et tuam. ego nolo quemquam civem committere ut morte multandus sit; tu, etiam si commiserit, conservandum putas. in corpore si quid eius modi est quod reliquo corpori noceat, id uri secarique patimur ut membrum aliquod potius quam totum corpus intereat. sic in rei publicae corpore, ut totum salvum sit, quicquid est pestiferum amputetur.

ad propiora venio que marius l valerius consul senatus res publicus defendo do l saturninus tribunus plebs que glaucion praetor sum interficio omnis ille dies scaurus metellus claudius catulis scaevola crassus arma sumo num aut consul ille aut clarus vir vitupero puto ego catilina pereo volo num tu qui omnis salvus volo catilina salvus sum volo hic intersum calenus inter meus sententia et tuus ego nolo quisquam civis committo ut mors multo sum tu etiam si committo conservo puto in corpus si quis is modus sum qui reliquus corpus noceo is uro seco patior ut membrum aliqui potis quam totus corpus intereo sic in res publicus corpus ut totus salvus sum quisquis sum pestifer amputo


nec vero de virtute, constantia, gravitate provinciae Galliae taceri potest. est enim ille flos Italiae, illud firmamentum imperi populi Romani, illud ornamentum dignitatis. tantus autem est consensus municipiorum coloniarumque provinciae Galliae ut omnes ad auctoritatem huius ordinis maiestatemque populi Romani defendendam conspirasse videantur.

neque verus de virtus constantia gravitas provincia gallia taceo possum sum enim ille flos italia ille firmamentum imperium populus romanus ille ornamentum dignitas tantus autem sum consentio municipium colonia provincia gallia ut omnis ad auctoritas hic ordo majestas populus romanus defendo conspiro video


hoc autem tempore ita censeo decernendum: ‘quod C. Caesar, Gai filius, pontifex, pro praetore, summo rei publicae tempore milites veteranos ad libertatem populi Romani cohortatus sit eosque conscripserit, quodque legio Martia quartaque summo studio optimoque in rem publicam consensu C. Caesare duce et auctore rem publicam, libertatem populi Romani defendant, defenderint, et quod C. Caesar pro praetore Galliae provinciae cum exercitu subsidio profectus sit, equites, sagittarios, elephantos in suam populique Romani potestatem redegerit, difficillimoque rei publicae tempore saluti dignitatique populi Romani subvenerit, ob eas causas senatui placere, C. Caesarem, Gai filium, pontificem, pro praetore, senatorem esse sententiamque loco praetorio dicere, eiusque rationem, quemcumque magistratum petet, ita haberi ut haberi per leges liceret, si anno superiore quaestor fuisset.’ quid est enim,

hic autem tempus ita censeo decerno qui que caesar gaius filius pontifex pro praetor superus res publicus tempus miles veteranus ad libertas populus romanus cohortor sum is conscribo quisque legio martius quartum superus studium bonus in res publicus consensus que caesaris dux et auctor res publicus libertas populus romanus defendo defendo et qui que caesar pro praetor gallia provincia cum exercitus subsidium proficiscor sum eques sagittarius elephantus in suus populus romanus potestas redigo difficilis res publicus tempus salus dignitas populus romanus subvenio ob is causa senatus placeo que caesaris gaius filius pontifex pro praetor senator sum sententia locus praetorius dico is ratio quicumque magistratus peto ita habeo ut habeo per lex licet si annus superus quaestor sum quis sum enim


quod si est erratum, patres conscripti, spe falsa atque fallaci, redeamus in viam. optimus est portus paenitenti mutatio consili. quid enim potest, per deos immortalis! rei publicae prodesse nostra legatio? prodesse dico? quid si etiam obfutura est? obfutura? quid si iam nocuit atque obfuit? an vos acerrimam illam et fortissimam populi Romani libertatis recuperandae cupiditatem non imminutam ac debilitatam putatis legatione pacis audita? quid municipia censetis? quid colonias? quid cunctam Italiam? futuram eodem studio quo contra commune incendium exarserat? an non putamus fore ut eos paeniteat professos esse et prae se tulisse odium in Antonium qui pecunias polliciti sunt, qui arma, qui se totos et animis et corporibus in salutem rei publicae contulerunt? quem ad modum nostrum hoc consilium Capua probabit, quae temporibus his Roma altera est? illa impios civis iudicavit, eiecit, exclusit. illi, inquam, urbi fortissime conanti e manibus est ereptus Antonius.

qui si sum erro pater conscribo spes fallo atque fallax redeo in via bonus sum portus paeniteo mutatio consilium quis enim possum per deus immortal res publicus prosum noster legatio prosum dico quis si etiam obsum sum obsum quis si iam noceo atque obsum an tu acer ille et fortis populus romanus libertas recipero cupiditas non imminuo atque debilito puto legatio pax audio quis municipium censeo quis colonia quis cunctus italia sum idem studium quo contra communis incendium exardeo an non puto sum ut is paeniteo profiteor sum et prae sui fero odium in antonius qui pecunia polliceor sum qui arma qui sui totus et animus et corpus in salus res publicus confero qui ad modus nos hic consilium capua probo qui tempus hic roma alter sum ille impii civis judico eicio excludo ille inquam urbs fortis conor e manus sum eripio antonius


esse quosdam qui invideant alicuius constantiae, qui labori, qui perpetuam in re publica adiuvanda voluntatem et senatui et populo Romano probari moleste ferant. omnes id quidem facere debebamus, eaque erat non modo apud maiores nostros sed etiam nuper summa laus consularium, vigilare, adesse animo, semper aliquid pro re publica aut cogitare aut facere aut dicere.

sum quidam qui invideo aliquis constantia qui labor qui perpetuus in res publicus adjuvo voluntas et senatus et populus romanus probaris molestus fero omnis is quidem facio debeo is sum non modo apud magnus noster sed etiam nuper summus laus consularis vigilaris adsum animus semper aliquis pro res publicus aut cogito aut facio aut dico


Vt igitur intellegeretis qualem ipse se consulem profiteretur, obiecit mihi consulatum meum. qui consulatus verbo meus, patres conscripti, re vester fuit. quid enim ego constitui, quid gessi, quid egi nisi ex huius ordinis consilio, auctoritate, sententia? haec tu homo sapiens, non solum eloquens, apud eos quorum consilio sapientiaque gesta sunt ausus es vituperare? quis autem meum consulatum praeter te et P. Clodium qui vituperaret inventus est? cuius quidem tibi fatum, sicuti C. Curioni, manet, quoniam id domi tuae est quod fuit illorum utrique fatale.

vt igitur intellego qual ipse sui consul profiteor obiacio ego consulatus meus qui consulatus verbum meus pater conscribo res vester sum quis enim ego constituo quis gero quis ago nisi ex hic ordo consilium auctoritas sententia hic tu homo sapio non solus eloquor apud is qui consilium sapio gero sum audeo sum vituperaris quis autem meus consulatus praeter tu et p claudius qui vitupero invenio sum qui quidem tu fatum sicut que curio maneo quoniam is domus tuus sum qui sum ille uterque fatalis


quamquam, Quirites, non est illa legatio, sed denuntiatio belli, nisi paruerit: ita enim est decretum ut si legati ad Hannibalem mitterentur. mittuntur enim qui nuntient ne oppugnet consulem designatum, ne Mutinam obsideat, ne provinciam depopuletur, ne dilectus habeat, sit in senatus populique Romani potestate. facile vero huic denuntiationi parebit, ut in patrum conscriptorum atque in vestra potestate sit qui in sua numquam fuerit! quid enim ille umquam arbitrio suo fecit? semper eo tractus est quo libido rapuit, quo levitas, quo furor, quo vinolentia; semper eum duo dissimilia genera tenuerunt, lenonum et latronum; ita domesticis stupris, forensibus parricidiis delectatur ut mulieri citius avarissimae paruerit quam senatui populoque Romano.

quamquam quiris non sum ille legatio sed denuntiatio bellum nisi pareo ita enim sum decretum ut si legatus ad hannibal mitto mitto enim qui nuntio ne oppugno consul designo ne mutina obsideat ne provincia depopulor ne delectus habeo sum in senatus populus romanus potestas facilis verus hic denuntiatio pareo ut in pater conscriptor atque in vester potestas sum qui in suus numquam sum quis enim ille umquam arbitrium suus facio semper is traho sum quo libido rapio quo levitas quo furor quo vinolentia semper is duo dissimilis genus teneo leno et latro ita domesticus stuprum forensis parricidium delecto ut mulier cieo avarus pareo quam senatus populo romanus


nam ut superiora omittam, hoc certe quod mihi maximam admirationem movet non tacebo. quod est tibi cum Brutis bellum? cur eos quos omnes paene venerari debemus solus oppugnas? alterum circumsederi non moleste fers, alterum tua sententia spolias eis copiis quas ipse suo labore et periculo ad rei publicae non ad suum praesidium per se nullo adiuvante confecit. qui est iste tuus sensus, quae cogitatio, Brutos ut non probes, Antonios probes; quos omnes carissimos habent, tu oderis, quos acerbissime ceteri oderunt, tu constantissime diligas? amplissimae tibi fortunae sunt, summus honoris gradus, filius, ut et audio et spero, natus ad laudem, cui cum rei publicae causa faveo, tum etiam tua.

nam ut superus omitto hic certus qui ego maximus admiratio moveo non taceo qui sum tu cum brutus bellum cur is qui omnis paene veneraris debeo solus oppugno alter circumsedeo non molestus fero alter tuus sententia spolio is copia qui ipse suus labor et periculum ad res publicus non ad suus praesidium per sui nullus adjuvo confacio qui sum iste tuus sensus qui cogitatio brutus ut non probo antonius probo qui omnis carus habeo tu odi qui acerbus ceterus odi tu consto diligo amplus tu fortuna sum summus honor gradus filius ut et audio et spero nascor ad laus qui cum res publicus causa faveo tum etiam tuus


Cumque intempesta nox esset mansissemque in villa P. Valeri, comitis et familiaris mei, postridieque apud eundem ventum exspectans manerem, municipes Regini complures ad me venerunt, ex eis quidam Roma recentes: a quibus primum accipio M. Antoni contionem, quae mihi ita placuit ut ea lecta de reversione primum coeperim cogitare. nec ita multo post edictum Bruti adfertur et Cassi, quod quidem mihi, fortasse quod eos plus etiam rei publicae quam familiaritatis gratia diligo, plenum aequitatis videbatur. addebant praeterea—fit enim plerumque ut ei qui boni quid volunt adferre adfingant aliquid quo faciant id quod nuntiant laetius—rem conventuram: Kalendis senatum frequentem fore; Antonium, repudiatis malis suasoribus, remissis provinciis Galliis, ad auctoritatem senatus esse rediturum.

cos intempestus nox sum maneo in villa p valerius comes et familiaris meus postridie apud idem venio exspecto maneo municipes rego complures ad ego venio ex is quidam roma recens ab qui primus accipio m antonius contio qui ego ita placeo ut is lego de reversio primus coepio cogito neque ita multus post edictum brutus affero et casseius qui quidem ego fortasse qui is multus etiam res publicus quam familiaritas gratia diligo plenus aequitas video addo praeterea fio enim plerusque ut is qui bonus quis volo affero affingo aliquis quo facio is qui nuntio laetus res convenio kalendae senatus frequens sum antonius repudio malus suasor remitto provincia gallia ad auctoritas senatus sum redeo


quod si habenda cum M. Antoni latrocinio pacis ratio fuit, mea tamen persona ad istam pacem conciliandam minime fuit deligenda. ego numquam legatos mittendos censui; ego ante reditum legatorum ausus sum dicere, pacem ipsam si adferrent, quoniam sub nomine pacis bellum lateret, repudiandam; ego princeps sagorum; ego semper illum appellavi hostem, cum alii adversarium; semper hoc bellum, cum alii tumultum. nec haec in senatu solum: eadem ad populum semper egi; neque solum in ipsum sed in eius socios facinorum et ministros, et praesentis et eos qui una sunt, in totam denique M.

qui si habeo cum m antonius latrocinium pax ratio sum meus tamen persono ad iste pax concilio paruus sum deligo ego numquam legatus mitto censeo ego ante redeo legatus audeo sum dico pax ipse si affero quoniam sub nomen pax bellum lateo repudio ego princeps sagum ego semper ille appello hostis cum alius adversarius semper hic bellum cum alius tumultus neque hic in senatus solus idem ad populus semper ago neque solus in ipse sed in is socius facinus et minister et praesum et is qui unus sum in totus denique m


parvis de rebus sed fortasse necessariis consulimur, patres conscripti. de Appia via et de Moneta consul, de Lupercis tribunus plebis refert. quarum rerum etsi facilis explicatio videtur, tamen animus aberrat a sententia suspensus curis maioribus. adducta est enim, patres conscripti, res in maximum periculum et in extremum paene discrimen. non sine causa legatorum istam missionem semper timui, numquam probavi: quorum reditus quid sit adlaturus ignoro; exspectatio quidem quantum adferat languoris animis quis non videt? non enim se tenent ei qui senatum dolent ad auctoritatis pristinae spem revirescere, coniunctum huic ordini populum Romanum, conspirantem Italiam, paratos exercitus, expeditos duces.

parvus de res sed fortasse necessarius consulo pater conscribo de appius via et de moneta consul de lupercus tribunus plebs refero qui res etsi facilis explicatio video tamen animus aberro ab sententia suspendo cura magnus adduco sum enim pater conscribo res in magnus periculum et in exter paene discrimen non sine causa legatus iste missio semper timeo numquam probo qui redeo quis sum affero ignoro exspectatio quidem quantus affero languor animus quis non video non enim sui teneo is qui senatus doleo ad auctoritas pristinus spes reviresco conjungo hic ordo populus romanus conspiro italia paro exercitus expedio dux


itaque sine verborum contumelia a te dissentire possum, sine animi summo dolore non possum. parva est enim mihi tecum aut parva de re dissensio? ego huic faveo, tu illi? immo vero ego D. Bruto faveo, tu M. Antonio: ego conservari coloniam populi Romani cupio, tu expugnari studes. an hoc negare potes, qui omnis moras interponas quibus infirmetur Brutus, melior fiat Antonius? quo usque enim dices pacem velle te? res geritur; conductae vineae sunt; pugnatur acerrime. qui intercurrerent, misimus tris principes civitatis. hos contempsit, reiecit, repudiavit Antonius: tu tamen permanes constantissimus defensor Antoni.

itaque sine verbum contumelia ab tu dissentio possum sine animus superus dolor non possum parvus sum enim ego tu aut parvus de res dissensio ego hic faveo tu ille immo verus ego d brutus faveo tu m antonius ego conservaris colonia populus romanus cupio tu expugnaris studeo an hic nego possum qui omnis mora interpono qui infirmo brutus bonus fio antonius quo usque enim dico pax volo tu res gero conduco vinea sum pugno acer qui intercurro mitto tres princeps civitas hic contemno reicio repudio antonius tu tamen permaneo consto defenso antonius


atque animadverto, patres conscripti, quosdam huic favere sententiae quorum ea mens idque consilium est ut, cum videant gloriosissimum illum D. Bruto futurum diem quo die propter eius salutem redierimus, hunc ei fructum eripere cupiant, ne memoriae posteritatique prodatur propter unius civis periculum populum Romanum ad saga isse, propter eiusdem salutem redisse ad togas. tollite hanc: nullam tam pravae sententiae causam reperietis. vos vero, patres conscripti, conservate auctoritatem vestram, manete in sententia, tenete vestra memoria quod saepe ostendistis, huius totius belli in unius viri fortissimi et maximi vita positum esse discrimen.

atque animadverto pater conscribo quidam hic faveo sententia qui is mens is consilium sum ut cum video gloriosus ille d brutus sum dies quo dies propter is salus redeo hic is fructus eripio cupio ne memoria posteritas prodo propter unus civis periculum populus romanus ad sagum eo propter idem salus redeo ad toga tollo hic nullus tam pravus sententia causa reperio tu verus pater conscribo conservo auctoritas vester maneo in sententia teneo vester memoria qui saepe ostendo hic totus bellum in unus vir fortis et magnus vito pono sum discrimen


postremo Tarquinius pro populo Romano bellum gerebat tum cum est expulsus: Antonius contra populum Romanum exercitum adducebat tum cum a legionibus relictus nomen Caesaris exercitumque pertimuit neglectisque sacrificiis sollemnibus ante lucem vota ea quae numquam solveret nuncupavit, et hoc tempore in provinciam populi Romani conatur invadere. Maius igitur a D. Bruto beneficium populus Romanus et habet et exspectat quam maiores nostri acceperunt a L. Bruto, principe huius maxime conservandi generis et nominis.

postremo tarquinius pro populus romanus bellum gero tum cum sum expello antonius contra populus romanus exercitus adduco tum cum ab legio relinquo nomen caesar exerceo pertimesco neglego sacrificium sollemne ante lux veto is qui numquam solvo nuncupo et hic tempus in provincia populus romanus conor invado magnus igitur ab d brutus beneficium populus romanus et habeo et exspecto quam magnus noster accipio ab l brutus princeps hic magnus conservo genus et nomen


hanc ego epistulam, patres conscripti, non quo illum dignum putarem, recitavi, sed ut confessionibus ipsius omnia patefacta eius parricidia videretis.

hic ego epistula pater conscribo non quo ille dignus puto recito sed ut confessio ipse omnis patefacio is parricidium video


augeatur igitur isto honore etiam is vir cui nullus honos tribui non debitus potest; grati simus in eius morte decoranda cui nullam iam aliam gratiam referre possumus. notetur etiam M. Antoni nefarium bellum gerentis scelerata audacia. his enim honoribus habitis Ser. Sulpicio repudiatae reiectaeque legationis ab Antonio manebit testificatio sempiterna.

augeo igitur iste honor etiam is vir qui nullus honor tribuo non debeo possum gratus sum in is mors decoro qui nullus iam alius gratia refero possum noto etiam m antonius nefarius bellum gero scelero audacia hic enim honor habeo seruius sulpicius repudio rejacio legatio ab antonius maneo testificatio sempiternus


hoc bellum quintum civile geritur—atque omnia in nostram aetatem inciderunt—primum non modo non in dissensione et discordia civium sed in maxima consensione incredibilique concordia. omnes idem volunt, idem defendunt, idem sentiunt. cum omnis dico, eos excipio quos nemo civitate dignos putat. quae est igitur in medio belli causa posita? nos deorum immortalium templa, nos muros, nos domicilia sedesque populi Romani, aras, focos, sepulcra maiorum; nos leges, iudicia, libertatem, coniuges, liberos, patriam defendimus: contra M. Antonius id molitur, id pugnat ut haec omnia perturbet, evertat, praedam rei publicae causam belli putet, fortunas nostras partim dissipet partim dispertiat parricidis.

hic bellum quintus civilis gero atque omnis in noster aetas incido primus non modo non in dissensio et discordia civis sed in maximus consensio incredibilis concordia omnis idem volo idem defendo idem sentio cum omnis dico is excipio qui nemo civitas dignus puto qui sum igitur in medium bellum causa pono nos deus immortalis templum nos murus nos domicilium sedeo populus romanus ara focus sepulcrum magnus nos lex iudicium libertas coniunx liber patria defendo contra m antonius is molio is pugno ut hic omnis perturbo everto praeda res publicus causa bellum puto fortuna noster pars dissipet pars dispertiat parricida


populi quidem Romani iudicia multa ambo habetis, quibus vos non satis moveri permoleste fero. quid enim gladiatoribus clamores innumerabilium civium? quid populi versus? quid Pompei statuae plausus infiniti? quid duobus tribunis plebis qui vobis adversantur? parumne haec significant incredibiliter consentientem populi Romani universi voluntatem? quid? Apollinarium ludorum plausus vel testimonia potius et iudicia populi Romani parum magna vobis videbantur? O beatos illos qui, cum adesse ipsis propter vim armorum non licebat, aderant tamen et in medullis populi Romani ac visceribus haerebant! Nisi forte Accio tum plaudi et sexagesimo post anno palmam dari, non Bruto putabatis, qui ludis suis ita caruit ut in illo apparatissimo spectaculo studium populus Romanus tribueret absenti, desiderium liberatoris sui perpetuo plausu et clamore leniret.

populus quidem romanus iudicium multus ambo habeo qui tu non satis moveo permolestus fero quis enim gladiator clamor innumerabilis civis quis populus verro quis pompejus statua plaudo infinitus quis duo tribunus plebs qui tu adverso parus hic significo incredibilis consentio populus romanus universus voluntas quis apollinaris ludus plaudo vel testimonium potis et iudicium populus romanus parum magnus tu video o beatus ille qui cum adsum ipse propter vis armus non licet adsum tamen et in medulla populus romanus atque viscera haereo nisus fors attius tum plaudo et sexagesimus post annus palma do non brutus puto qui ludus suus ita careo ut in ille appario spectaculum studium populus romanus tribuo absum desiderium liberator suus perpetuus plaudo et clamor lenio


atque utinam, patres conscripti, civibus omnibus solvere nobis praemia liceret! quamquam nos ea quae promisimus studiose cumulata reddemus. sed id quidem restat, ut spero, victoribus, quibus senatus fides praestabitur: quam quoniam difficillimo rei publicae tempore secuti sunt, eos numquam oportebit consili sui paenitere. sed facile est bene agere cum eis a quibus etiam tacentibus flagitari videmur: illud admirabilius et maius maximeque proprium senatus sapientis est, grata eorum virtutem memoria prosequi qui pro patria vitam profuderunt.

atque utinam pater conscribo civis omnis solvo nos praemium licet quamquam nos is qui promitto studiosus cumulo reddo sed is quidem resto ut spero victor qui senatus fides praesto quam quoniam difficilis res publicus tempus sequor sum is numquam oportet consilium suus paeniteo sed facilis sum bene ago cum is ab qui etiam taceo flagito video ille admirabilis et magnus magnus proprius senatus sapio sum gratus is virtus memoria prosequor qui pro patria vita profundo


actum igitur praeclare vobiscum, fortissimi, dum vixistis, nunc vero etiam sanctissimi milites, quod vestra virtus neque oblivione eorum qui nunc sunt nec reticentia posterorum sepulta esse poterit, cum vobis immortale monumentum suis paene manibus senatus populusque Romanus exstruxerit. multi saepe exercitus Punicis, Gallicis, Italicis bellis clari et magni fuerunt, nec tamen ullis tale genus honoris tributum est. atque utinam maiora possemus, quando quidem a vobis maxima accepimus! vos ab urbe furentem Antonium avertistis; vos redire molientem reppulistis. erit igitur exstructa moles opere magnifico incisaeque litterae, divinae virtutis testes sempiternae, numquamque de vobis eorum qui aut videbunt vestrum monumentum aut audient gratissimus sermo conticescet. ita pro mortali condicione vitae immortalitatem estis consecuti.

ago igitur praeclaris tu fortis dum vivo nunc verus etiam sancio miles qui vester virtus neque oblivio is qui nunc sum neque reticeo posterus sepelio sum possum cum tu immortal monumentum suus paene manus senatus populus romanus exstruo multus saepe exercitus punicus gallicus italicus bellum clarus et magnus sum neque tamen ullus talis genus honor tribuo sum atque utinam magnus possum quando quidem ab tu maximus accipio tu ab urbs furo antonius averto tu redeo molior repello sum igitur exstruo moles opus magnifico incido littera divina virtus testis sempiternus numquam de tu is qui aut video vester monumentum aut audio gratus sermo conticescet ita pro mortal condicio vita immortalitas sum consequor


huius magnitudini animi, gravitati, sapientiae tempestas est oblata formidolosissimi temporis. tum autem inlustratur consulatus, cum gubernat rem publicam, si non optabili, at necessario tempore. magis autem necessarium, patres conscripti, nullum tempus umquam fuit. itaque ego ille qui semper pacis auctor fui, cuique pax, praesertim civilis, quamquam omnibus bonis, tamen in primis fuit optabilis—omne enim curriculum industriae nostrae in foro, in curia, in amicorum periculis propulsandis elaboratum est; hinc honores amplissimos, hinc mediocris opes, hinc dignitatem si quam habemus consecuti sumus—

hic magnitudo animus gravitas sapientia tempestas sum offertor formidulosus tempus tum autem inlustro consulatus cum guberno res publicus si non optabilis at necessarius tempus magis autem necessarius pater conscribo nullus tempus umquam sum itaque ego ille qui semper pax auctor sum quisque pax praesertim civilis quamquam omnis bonus tamen in primus sum optabilis omnis enim curriculis industria noster in forum in curia in amicus periculum propulso elaboro sum hinc honor amplus hinc mediocris ops hinc dignitas si quam habeo consequor sum


vos autem, patres conscripti, si M. Brutum deserueritis et prodideritis, quem tandem civem umquam ornabitis, cui favebitis? nisi forte eos qui diadema imposuerint conservandos, eos qui regni nomen sustulerint deserendos putatis. ac de hac quidem divina atque immortali laude Bruti silebo quae gratissima memoria omnium civium inclusa nondum publica auctoritate testata est. tantamne patientiam, di boni! tantam moderationem, tantam in iniuria tranquillitatem et modestiam! qui cum praetor urbanus esset, urbe caruit, ius non dixit, cum omne ius rei publicae recuperavisset, cumque concursu cotidiano bonorum omnium qui admirabilis ad eum fieri solebat praesidioque Italiae cunctae saeptus posset esse, absens iudicio bonorum defensus esse maluit quam praesens manu: qui ne Apollinaris quidem ludos pro sua populique Romani dignitate apparatos praesens fecit, ne quam viam patefaceret sceleratissimorum hominum audaciae.

tu autem pater conscribo si m brutus desero et prodo qui tandem civis umquam orno qui faveo nisi fors is qui diadema impono conservo is qui regnum nomen tollo desero puto atque de hic quidem divino atque immortal laus brutus sileo qui gratus memoria omnis civis includo nondum publicus auctoritas testo sum tantus patientia deus bonus tantus moderatio tantus in iniuria tranquillitas et modestia qui cum praetor urbanus sum urbs careo ius non dico cum omnis ius res publicus recipero cum concursus cottidianus bonus omnis qui admirabilis ad is fio soleo praesidium italia cunctus saepio possum sum absum iudicium bonus defendo sum malo quam praesens manus qui ne apollinaris quidem ludus pro suus populus romanus dignitas appario praesens facio ne quam via patefacio scelero homo audacia


sed haec vetera, illud vero recens, Caesarem meo consilio interfectum. iam vereor, patres conscripti, ne, quod turpissimum est, praevaricatorem mihi apposuisse videar, qui me non solum meis laudibus ornaret sed etiam oneraret alienis. quis enim meum in ista societate gloriosissimi facti nomen audivit? cuius autem qui in eo numero fuisset nomen est occultatum? occultatum dico? cuius non statim divolgatum? Citius dixerim iactasse se aliquos ut fuisse in ea societate viderentur, cum conscii non fuissent, quam ut quisquam celari vellet qui fuisset.

sed hic vetero ille verus recens caesaris meus consilium interficio iam vereor pater conscribo ne qui turpis sum praevaricator ego applumbo video qui ego non solus meus laus orno sed etiam onero alienus quis enim meus in iste societas gloriosus facio nomen audio qui autem qui in is numerus sum nomen sum occultas occultas dico qui non statim disvulgo cieo dico jacto sui aliquis ut sum in is societas video cum conscius non sum quam ut quisquam celaris volo qui sum


non recordamini, per deos immortalis! quas in eos sententias dixeritis? Acta M. Antoni rescidistis; leges refixistis; per vim et contra auspicia latas decrevistis; totius Italiae dilectus excitavistis; conlegam et scelerum socium omnium hostem iudicavistis. cum hoc quae pax potest esse? Hostis si esset externus, id ipsum vix talibus factis, sed posset aliquo modo. Maria, montes, regionum magnitudines interessent; odisses eum quem non videres. hi in oculis haerebunt et, cum licebit, in faucibus; quibus enim saeptis tam immanis beluas continebimus? at incertus exitus belli. est omnino fortium virorum, quales vos esse debetis, virtutem praestare—tantum enim possunt— fortunae culpam non extimescere.

non recordor per deus immortal qui in is sententia dico acte m antonius rescidistis lex refigo per vis et contra auspicium latus decerno totus italia delectus excito collega et scelus socius omnis hostis judico cum hic qui pax possum sum hostus si sum externus is ipse vix talis facio sed possum aliquis modo marium mons regio magnitudo intersum odi is qui non video hic in oculus haereo et cum liceo in fauces qui enim saeptum tam immanis belua contineo at incertus exitus bellum sum omnino fors vir qualis tu sum debeo virtus praesto tantus enim possum fortuna culpa non extimesco


hoc dies duodecim profecerunt ut, quem nemo praeter Cotylonem inventus sit qui defenderet, is habeat iam patronos etiam consularis? qui utinam omnes ante me sententiam rogarentur!—quamquam suspicor quid dicturi sint quidam eorum, qui post me rogabuntur—facilius contra dicerem si quid videretur. est enim opinio decreturum aliquem M. Antonio illam ultimam Galliam quam Plancus obtinet. quid est aliud omnia ad bellum civile hosti arma largiri, primum nervos belli, pecuniam infinitam qua nunc eget, deinde equitatum quantum velit? equitatum dico? dubitabit, credo, gentis barbaras secum adducere. hoc qui non videt, excors, qui cum videt decernit, impius est.

hic dies duodecim proficio ut qui nemo praeter cotylonem invenio sum qui defendo is habeo iam patronus etiam consularis qui utinam omnis ante ego sententia rogo quamquam suspicor quis dico sum quidam is qui post ego rogo facilis contra dico si quis video sum enim opinio decerno aliquis m antonius ille ulter gallia quam plancus obtineo quis sum alius omnis ad bellum civilis hostis arma largior primus nervus bellum pecunia infinitus qui nunc egeo deinde equitas quantus volo equitas dico dubito credo gens barbara sui duco hic qui non video excors qui cum video decerno impius sum


sed cum mihi, patres conscripti, et pro me aliquid et in M. Antonium multa dicenda sint, alterum peto a vobis ut me pro me dicentem benigne, alterum ipse efficiam ut, contra illum cum dicam, attente audiatis. simul illud oro: si meam cum in omni vita tum in dicendo moderationem modestiamque cognostis, ne me hodie, cum isti, ut provocavit, respondero, oblitum esse putetis mei. non tractabo ut consulem: ne ille quidem me ut consularem. etsi ille nullo modo consul, vel quod ita vivit vel quod ita rem publicam gerit vel quod ita factus est; ego sine ulla controversia consularis.

sed cum ego pater conscribo et pro ego aliquis et in m antonius multus dico sum alter peto ab tu ut ego pro ego dico benignus alter ipse efficio ut contra ille cum dico attendo audio simul ille oro si meus cum in omnis vito tum in dico moderatio modestia cogo ne ego hodie cum iste ut provoco respondeo obliuiscor sum puteo meus non tracto ut consul ne ille quidem ego ut consularis etsi ille nullus modo consul vel qui ita vivo vel qui ita res publicus gero vel qui ita facio sum ego sine ullus controversia consularis


ante quam de re publica, patres conscripti, dicam ea quae dicenda hoc tempore arbitror, exponam vobis breviter consilium et profectionis et reversionis meae. ego cum sperarem aliquando ad vestrum consilium auctoritatemque rem publicam esse revocatam, manendum mihi statuebam quasi in vigilia quadam consulari ac senatoria. nec vero usquam discedebam nec a re publica deiciebam oculos ex eo die quo in aedem telluris convocati sumus. in quo templo, quantum in me fuit, ieci fundamenta pacis Atheniensiumque renovavi vetus exemplum; Graecum etiam verbum usurpavi quo tum in sedandis discordiis usa erat civitas illa, atque omnem memoriam discordiarum oblivione sempiterna delendam censui.

ante quam de res publicus pater conscribo dico is qui dico hic tempus arbitror expono tu brevis consilium et profectio et reversio meus ego cum speraris aliquando ad vester consilium auctoritas res publicus sum revoco maneo ego statuo quasi in vigil quidam consularis atque senatorius neque verus usquam discedo neque ab res publicus deicio oculus ex is dies quo in aedes tellus convoco sum in quo templum quantus in ego sum jacio fundamentum pax atheniensis renovo vetus exemplum graecus etiam verbum usurpo quo tum in sedo discordia utor sum civitas ille atque omnis memoria discordiaris oblivio sempiternus deleo censeo


an ille non potuit, si Antonium consulem, si Galliam Antoni provinciam iudicasset, legiones Antonio et provinciam tradere, domum redire, triumphare, primus in hoc ordine, quoad magistratum iniret, sententiam dicere?

an ille non possum si antonius consul si gallia antonius provincia judico legio antonius et provincia trado domus redeo triumpharis primus in hic ordo quoad magistratus ineo sententia dico


his vos taeterrimis fratribus portas aperietis, hos umquam in urbem recipietis? non tempore oblato, ducibus paratis, animis militum incitatis, populo Romano conspirante, Italia tota ad libertatem recuperandam excitata, deorum immortalium beneficio utemini? nullum erit tempus hoc amisso. A tergo, fronte, lateribus tenebitur, si in Galliam venerit. nec ille armis solum sed etiam decretis nostris urgendus est. Magna vis est, magnum numen unum et idem sentientis senatus. videtisne refertum forum, populumque Romanum ad spem recuperandae libertatis erectum? qui longo intervallo cum frequentis hic videt nos, tum sperat etiam liberos convenisse.

hic tu taeter frater porta aperio hic umquam in urbs recipio non tempus offertor dux paro animus miles incitas populus romanus conspiro italia totus ad libertas recipero excito deus immortalis beneficium uto nullus sum tempus hic amitto ab tergum frons later teneo si in gallia venio neque ille arma solus sed etiam decretum noster urgeo sum magnus volo sum magnus numen unus et idem sentio senatus video refercio forum populus romanus ad spes recipero libertas erigo qui longus intervallum cum frequens hic video nos tum spero etiam liber convenio


'at ne Bruto quidem': id enim fortasse quispiam improbus dixerit. omnes legiones, omnes copiae quae ubique sunt rei publicae sunt: nec enim eae legiones quae M. Antonium reliquerunt Antoni potius quam rei publicae fuisse dicentur. omne enim et exercitus et imperi ius amittit is qui eo imperio et exercitu rem publicam oppugnat. quod si ipsa res publica iudicaret aut si omne ius decretis eius statueretur, Antonione an Bruto legiones populi Romani adiudicaret? alter advolarat subito ad direptionem pestemque sociorum ut, quacumque iret, omnia vastaret, diriperet, auferret, exercitu populi Romani contra ipsum populum Romanum uteretur; alter eam legem sibi statuerat, ut, quocumque venisset, lux venisse quaedam et spes salutis videretur. denique alter ad evertendam rem publicam praesidia quaerebat, alter ad conservandam. nec vero nos hoc magis videbamus quam ipsi milites a quibus tanta in iudicando prudentia non erat postulanda.

at ne brutus quidem is enim fortasse quispiam improbus dico omnis legio omnis copia qui ubique sum res publicus sum neque enim is legio qui m antonius relinquo antonius potis quam res publicus sum dico omnis enim et exercitus et imperium ius amitto is qui is imperium et exercitus res publicus oppugno qui si ipse res publicus iudico aut si omnis ius decretum is statuo antonio an brutus legio populus romanus adjudico alter advolo subeo ad direptio pestis socius ut quicumque eo omnis vasto diripio aufero exercitus populus romanus contra ipse populus romanus uto alter is lex sui statuo ut quicumque venio lux venio quidam et spes salus video denique alter ad everto res publicus praesidium quaero alter ad conservo neque verus nos hic magis video quam ipse miles ab qui tantus in judico prudentia non sum postulo


non is est Antonius; nam si esset, non commisisset ut ei senatus tamquam Hannibali initio belli Punici denuntiaret ne oppugnaret Saguntum. quod vero ita avocatur a Mutina ut ab urbe tamquam pestifera flamma arceatur, quam habet ignominiam, quod iudicium senatus! quid, quod a senatu dantur mandata legatis ut D. Brutum militesque eius adeant eisque demonstrent summa in rem publicam merita beneficiaque eorum grata esse senatui populoque Romano eisque eam rem magnae laudi magnoque honori fore? passurumne censetis Antonium introire Mutinam legatos, exire inde tuto? numquam patietur, mihi credite. Novi violentiam, novi impudentiam, novi audaciam.

non is sum antonius nam si sum non committo ut is senatus tamquam hannibal initium bellum punicus denuntio ne oppugno saguntus qui verus ita avoco ab mutina ut ab urbs tamquam pestifer flamma arceo quam habeo ignominia qui iudicium senatus quis qui ab senatus do mandatum legatus ut d brutus milito is adeo is demonstro summus in res publicus mereo beneficium is gratus sum senatus populo romanus is is res magnus laus magnus honor sum patior censeo antonius introeo mutina legatus exeo inde tueor numquam patior ego credo novius violentia nosco impudentia nosco audacia


nulla suspicione belli —quis enim id putaret?—secutae conlocutiones familiarissimae cum Trebonio; complexus summae benevolentiae falsi indices exstiterunt in amore simulato; dexterae quae fidei testes esse solebant sunt perfidia et scelere violatae: nocturnus introitus Zmyrnam quasi in hostium urbem, quae est fidissimorum antiquissimorumque sociorum; oppressus Trebonius, si ut ab eo qui aperte hostis esset, incautus; si ut ab eo qui civis etiam tum speciem haberet, miser. ex quo nimirum documentum nos capere fortuna voluit quid esset victis extimescendum. consularem hominem consulari imperio provinciam Asiam obtinentem Samiario exsuli tradidit: interficere captum statim noluit, ne nimis, credo, in victoria liberalis videretur. cum verborum contumeliis optimum virum incesto ore lacerasset, tum verberibus ac tormentis quaestionem habuit pecuniae publicae, idque per biduum. post cervicibus fractis caput abscidit, idque adfixum gestari iussit in pilo; reliquum corpus tractum atque laniatum abiecit in mare.

nullus suspicio bellum quis enim is puto sequor conlocutio familiaris cum trebonius complexus summa benevolentia fallo indico exsisto in amor simulo dexter qui fides testis sum soleo sum perfidia et scelus violo nocturnus introitus smyrna quasi in hostis urbs qui sum fidus antiquus socius opprimo trebonius si ut ab is qui apertus hostis sum incautus si ut ab is qui civis etiam tum species habeo miser ex quo nimirum documentum nos capio fortuna volo quis sum vinco extimesco consularis homo consularis imperium provincia asia obtineo samiario exsulis trado interficio capio statim nolo ne nimis credo in victoria liberalis video cum verbum contumelia bonus vir incesto os lacero tum verber atque tormentum quaestio habeo pecunia publicus is per biduus post cervix frango caput abscido is affigo gestaris iubeo in pilo reliquus corpus traho atque lanio abicio in mare


quid est igitur cur eis qui D. Brutum omnibus opibus conservatum velint M. Bruti sit suspectus exercitus? an vero, si quid esset quod a M. Bruto timendum videretur, Pansa id non videret, aut, si videret, non laboraret? quis aut sapientior ad coniecturam rerum futurarum aut ad propulsandum metum diligentior? atqui huius animum erga M. Brutum studiumque vidistis. praecepit oratione sua quid decernere nos de M. Bruto, quid sentire oporteret, tantumque afuit ut periculosum rei publicae M. Bruti putaret exercitum ut in eo firmissimum rei publicae praesidium et gravissimum poneret. scilicet hoc Pansa aut non videt—hebeti enim ingenio est—aut neglegit: quae enim Caesar egit, ea rata esse non curat: de quibus confirmandis et sanciendis legem comitiis centuriatis ex auctoritate nostra laturus est. desinant igitur aut ei qui non timent simulare se timere et prospicere rei publicae, aut ei qui omnia verentur nimium esse timidi, ne illorum simulatio, horum obsit ignavia. quae, malum!

quis sum igitur cur is qui d brutus omnis ops conservo volo m brutus sum suspicio exercitus an verus si quis sum qui ab m brutus timeo video pansa is non video aut si video non laboro quis aut sapio ad conicio res futuraris aut ad propulso metus diligens atqui hic animus erga m brutus studium video praecipio oratio suus quis decerno nos de m brutus quis sentio oportet tantus asum ut periculosus res publicus m brutus puto exercitus ut in is firmus res publicus praesidium et gravis pono scilicet hic pansa aut non video hebeti enim ingenium sum aut neglego qui enim caesar ago is reor sum non curo de qui confirmo et sancio lex comitium centurio ex auctoritas noster fero sum desino igitur aut is qui non timeo simularis sui timeo et prospicio res publicus aut is qui omnis vereor nimium sum timidus ne ille simulatio hic obsum ignavia qui malus


praeclara tum oratio M. Antoni, egregia etiam voluntas; pax denique per eum et per liberos eius cum praestantissimis civibus confirmata est. atque his principiis reliqua consentiebant. ad deliberationes eas quas habebat domi de re publica principes civitatis adhibebat; ad hunc ordinem res optimas deferebat; nihil tum nisi quod erat notum omnibus in C. Caesaris commentariis reperiebatur; summa constantia ad ea quae quaesita erant respondebat.

praeclarus tum oratio m antonius egregius etiam voluntas pax denique per is et per liber is cum praesto civis confirmo sum atque hic principia reliquus consentio ad deliberatio is qui habeo domus de res publicus princeps civitas adhibeo ad hic ordo res bonus defero nihil tum nisi qui sum notus omnis in que caesar commentarius reperio summus constantia ad is qui quaero sum respondeo


sit hoc inhumanitatis: stultitiam incredibilem videte. quid habes quod mihi opponas, homo diserte, ut mustelae tamen Seio et Tironi Numisio videris? qui cum hoc ipso tempore stent cum gladiis in conspectu senatus, ego quoque te disertum putabo, si ostenderis quo modo sis eos inter sicarios defensurus. sed quid opponas tandem, si negem me umquam ad te istas litteras misisse? quo me teste convincas? an chirographo? in quo habes scientiam quaestuosam. qui possis? sunt enim librari manu. iam invideo magistro tuo, qui te tanta mercede quantam iam proferam nihil sapere doceat.

sum hic inhumanitas stultitia incredibilis video quis habeo qui ego oppono homo dissero ut mustela tamen sejus et tiro numisius video qui cum hic ipse tempus sto cum gladius in conspectus senatus ego quoque tu dissero puto si ostendo quo modo sum is inter sicarius defendo sed quis oppono tandem si nego ego umquam ad tu iste littera mitto quo ego testis convinco an chirographon in quo habeo scientia quaestuosus qui possum sum enim libro manus iam invideo magister tuus qui tu tantus merces quantus iam profero nihil sapio doceo


ponite igitur ante oculos, patres conscripti, miseram illam quidem et flebilem speciem, sed ad incitandos nostros animos necessariam: nocturnum impetum in urbem Asiae clarissimam, inruptionem armatorum in Treboni domum, cum miser ille prius latronum gladios videret quam quae res esset audisset; furentis introitum Dolabellae, vocem impuram atque os illud infame, vincla, verbera, eculeum, tortorem carnificemque Samiarium: quae tulisse illum fortiter et patienter ferunt. Magna laus meoque iudicio omnium maxima. est enim sapientis, quicquid homini accidere possit, id praemeditari ferendum modice esse, si evenerit. maioris omnino est consili providere ne quid tale accidat, animi non minoris fortiter ferre.

pono igitur ante oculus pater conscribo miser ille quidem et flebilis species sed ad incito noster animus necessaria nocturnus impetus in urbs asia clarus inruptio armator in trebonius domus cum miser ille prior latro gladius video quam qui res sum audio furo introeo dolabella voco impurus atque os ille infamis vinclum verbero equuleus tortor carnifex samiarium qui fero ille fortis et patienter fero magnus laus meo iudicium omnis maximus sum enim sapio quisquis homo accido possum is praemeditaris fero modicus sum si evenio magnus omnino sum consilium provideo ne quis talis accido animus non paruus fortis fero


exque eo primum cognovi quae Kalendis Sextilibus in senatu fuisset L. Pisonis oratio: qui quamquam parum erat—id enim ipsum a Bruto audieram—a quibus debuerat adiutus, tamen et Bruti testimonio—quo quid potest esse gravius?—et omnium praedicatione quos postea vidi magnam mihi videbatur gloriam consecutus. hunc igitur ut sequerer properavi quem praesentes non sunt secuti, non ut proficerem aliquid—nec enim sperabam id nec praestare poteram—sed ut, si quid mihi humanitus accidisset—multa autem impendere videntur praeter naturam etiam praeterque fatum—huius tamen diei vocem testem rei publicae relinquerem meae perpetuae erga se voluntatis.

ex is primus cognosco qui kalendae sextilis in senatus sum l piso oratio qui quamquam parum sum is enim ipse ab brutus audio ab qui debeo adiutus tamen et brutus testimonium quo quis possum sum gravis et omnis praedicatio qui postea video magnus ego video gloria consequor hic igitur ut sequor propero qui praesens non sum sequor non ut proficio aliquis neque enim spero is neque praesto possum sed ut si quis ego humanitus accido multus autem impendeo video praeter natura etiam praeter fatum hic tamen dies voco testo res publicus relinquo meus perpetuus erga sui voluntas


de supplicationibus referebatur, quo in genere senatores deesse non solent. coguntur enim non pignoribus, sed eorum de quorum honore agitur gratia; quod idem fit, cum de triumpho refertur. ita sine cura consules sunt ut paene liberum sit senatori non adesse. qui cum mihi mos notus esset cumque e via languerem et mihimet displicerem, misi pro amicitia qui hoc ei diceret. at ille vobis audientibus cum fabris se domum meam venturum esse dixit. nimis iracunde hoc quidem et valde intemperanter. cuius enim malefici tanta ista poena est ut dicere in hoc ordine auderet se publicis operis disturbaturum publice ex senatus sententia aedificatam domum? quis autem umquam tanto damno senatorem coegit? aut quid est ultra pignus aut multam? quod si scisset quam sententiam dicturus essem, remisisset aliquid profecto de severitate cogendi.

de supplicatio refero quo in genus senator desum non soleo cogo enim non pignus sed is de qui honor ago gratia qui idem fio cum de triumphus refero ita sine cura consul sum ut paene liber sum senator non adsum qui cum ego mos notus sum cum e via langueo et nos displiceo mitto pro amicitia qui hic is dico at ille tu audio cum faber sui domus meus venio sum dico nimis iracundus hic quidem et validus intemperanter qui enim maleficus tantus iste poena sum ut dico in hic ordo audeo sui publicus opus disturbo publicus ex senatus sententia aedifico domus quis autem umquam tantus damnum senator cogo aut quis sum ultra pignus aut multa qui si scio quam sententia dico sum remitto aliquis profecto de severitas cogo


hic mihi etiam Q. Fufius, vir fortis ac strenuus, amicus meus, pacis commoda commemorat. quasi vero, si laudanda pax esset, ego id aeque commode facere non possem. semel enim pacem defendi, non semper otio studui? quod cum omnibus bonis utile est, tum praecipue mihi. quem enim cursum industria mea tenere potuisset sine forensibus causis, sine legibus, sine iudiciis? quae esse non possunt civili pace sublata.

hic ego etiam q fufius vir fortis atque strenuus amicus meus pax commodus commemoro quasi verus si laudo pax sum ego is aequus commodus facio non possum semel enim pax defendo non semper otium studeo qui cum omnis bonus utilis sum tum praecipuus ego qui enim cursus industria meus teneo possum sine forensis causa sine lex sine iudicium qui sum non possum civilis pax tollo


et tu in Caesaris memoria diligens, tu illum amas mortuum? quem is honorem maiorem consecutus erat quam ut haberet pulvinar, simulacrum, fastigium, flaminem? est ergo flamen, ut Iovi, ut Marti, ut Quirino, sic divo Iulio M. Antonius? quid igitur cessas? cur non inauguraris? sume diem, vide qui te inauguret: conlegae sumus; nemo negabit. O detestabilem hominem, sive quod tyranni sacerdos es sive quod mortui! quaero deinceps num hodiernus dies qui sit ignores? nescis heri quartum in circo diem ludorum Romanorum fuisse? te autem ipsum ad populum tulisse ut quintus praeterea dies Caesari tribueretur? cur non sumus praetextati? cur honorem Caesaris tua lege datum deseri patimur? an supplicationes addendo diem contaminari passus es, pulvinaria noluisti? aut undique religionem tolle aut usque quaque conserva.

et tu in caesar memoria diligo tu ille amo mortuus qui is honor magnus consequor sum quam ut habeo pulvinar simulacrum fastigium flamen sum ergo flamen ut iuppiter ut martius ut quirinus sic divus julius m antonius quis igitur cesso cur non inauguraris sumo dies video qui tu inauguro collega sum nemo nego o detestabilis homo sive qui tyrannus sacerdos sum sive qui mortuus quaero deinceps num hodiernus dies qui sum ignoro nescio heri quartus in circus dies ludus romanus sum tu autem ipse ad populus fero ut quintus praeterea dies caesaris tribuo cur non sum praetextas cur honor caesar tuus lex do desero patior an supplicatio addo dies contaminaris patior sum pulvinaris nolo aut undique religio tollo aut usque quisque conservo


quod autem idem maestitiam meam reprehendit, idem iocum, magno argumento est me in utroque fuisse moderatum.

qui autem idem maestitia meus reprehendo idem iocus magnus argumentum sum ego in uterque sum modero


quae cum ita sint, eam quam dixi sententiam vobis, patres conscripti, censeo comprobandam.

qui cum ita sum is quam dico sententia tu pater conscribo censeo comprobo


quam ob rem maximum quidem solacium erit propinquorum eodem monumento declarari et virtutem suorum et populi Romani pietatem et senatus fidem et crudelissimi memoriam belli: in quo nisi tanta militum virtus exstitisset, parricidio M. Antoni nomen populi Romani occidisset. atque etiam censeo, patres conscripti, quae praemia militibus promisimus nos re publica recuperata tributuros, ea vivis victoribusque cumulate, cum tempus venerit, persolvenda; qui autem ex eis quibus illa promissa sunt pro patria occiderunt, eorum parentibus, liberis, coniugibus, fratribus eadem tribuenda censeo.

quam ob res magnus quidem solacium sum propinquus idem monumentum declararis et virtus suus et populus romanus pietas et senatus fides et crudelis memoria bellum in quo nisi tantus miles virtus exsisto parricidium m antonius nomen populus romanus occido atque etiam censeo pater conscribo qui praemium miles promitto nos res publicus recipero tribuo is vivo victor cumulo cum tempus venio persolvo qui autem ex is qui ille promitto sum pro patria occido is parens liber conjunx frater idem tribuo censeo


in hac ego legatione sim aut ad id consilium admiscear in quo ne si dissensero quidem a ceteris sciturus populus Romanus sit? ita fiet ut si quid remissum aut concessum sit, meo semper periculo peccet Antonius, cum ei peccandi potestas a me concessa videatur.

in hic ego legatio sum aut ad is consilium admisceo in quo ne si dissentio quidem ab ceterus scio populus romanus sum ita fio ut si quis remitto aut concedo sum meus semper periculum pecco antonius cum is pecco potestas ab ego concedo video


qui vero Narbone reditus! etiam quaerebat cur ego ex ipso cursu tam subito revertissem. exposui nuper, patres conscripti, causam reditus mei. volui, si possem, etiam ante Kalendas Ianuarias prodesse rei publicae. nam, quod quaerebas quo modo redissem, primum luce, non tenebris; deinde cum calceis et toga, nullis nec Gallicis nec lacerna. at etiam aspicis me et quidem, ut videris, iratus. ne tu iam mecum in gratiam redeas, si scias quam me pudeat nequitiae tuae, cuius te ipsum non pudet. ex omnium omnibus flagitiis nullum turpius vidi, nullum audivi. qui magister equitum fuisse tibi viderere, in proximum annum consulatum peteres vel potius rogares, per municipia coloniasque Galliae, a qua nos tum cum consulatus petebatur, non rogabatur, petere consulatum solebamus, cum Gallicis et lacerna cucurristi.

qui verus narbo redeo etiam quaero cur ego ex ipse cursus tam subeo revorto expono nuper pater conscribo causa redeo meus volo si possum etiam ante kalendae januarius prosum res publicus nam qui quaero quo modo redeo primus lux non tenebrae deinde cum calceus et toga nullus neque gallicus neque lacerna at etiam aspicio ego et quidem ut video irascor ne tu iam ego in gratia redeo si scio quam ego pudeo nequitia tuus qui tu ipse non pudeo ex omnis omnis flagitium nullus turpis video nullus audio qui magister eques sum tu video in propior annus consulatus peto vel potis rogaris per municipium colonia gallia ab qui nos tum cum consulatus peto non rogo peto consulatus soleo cum gallicus et lacerna curro


atque haec ei loquuntur qui quondam propter levitatem populares habebantur. ex quo intellegi potest animo illos abhorruisse semper ab optimo civitatis statu, non voluntate fuisse popularis. qui enim evenit ut, qui in rebus improbis populares fuerint, idem in re una maxime populari, quod eadem salutaris rei publicae sit, improbos se quam popularis esse malint? me quidem semper, uti scitis, adversarium multitudinis temeritati haec fecit praeclarissima causa popularem.

atque hic is loquor qui quondam propter levitas popularis habeo ex quo intellego possum animus ille abhorreo semper ab bonus civitas status non voluntas sum popularis qui enim evenio ut qui in res improbus popularis sum idem in res unus magnus populor qui idem salutaris res publicus sum improbus sui quam popularis sum malo ego quidem semper uti scio adversarius multitudo temeritas hic facio praeclarus causa popularis


Alii remittere eum nobis Galliam citeriorem, illam ultimam postulare—praeclare: ex qua non legiones solum sed etiam nationes ad urbem conetur adducere—alii nihil eum iam nisi modeste postulare. Macedoniam suam vocat omnino, quoniam Gaius frater est inde revocatus. sed quae provincia est ex qua illa fax excitare non possit incendium? itaque idem quasi providi cives et senatores diligentes bellicum me cecinisse dicunt, suscipiunt pacis patrocinium. nonne sic disputant? inritatum Antonium non oportuit: nequam est homo ille atque confidens; multi praeterea improbi—quos quidem a se primum numerare possunt qui haec loquuntur—eos cavendos esse denuntiant. Vtrum igitur in nefariis civibus ulciscendi, cum possis, an pertimescendi diligentior cautio est.

alius remitto is nos gallia citer ille ulter postulo praeclaris ex qui non legio solus sed etiam natio ad urbs conor duco alius nihil is iam nisi modestus postulo macedonia suus voco omnino quoniam gaius frater sum inde revoco sed qui provincia sum ex qui ille fax excitaris non possum incendium itaque idem quasi provideo civis et senator diligo bellicus ego cano dico suscipio pax patrocinium nonne sic disputo inritas antonius non oportet nequam sum homo ille atque confido multus praeterea improbus qui quidem ab sui primus numeraris possum qui hic loquor is caveo sum denuntio vtrum igitur in nefarius civis ulciscor cum possum an pertimesco diligens cautio sum


age, hoc laetaris: videamus quid moleste feras. ‘A senatu iudicatum hostem populi Romani Dolabellam eo quod sicarium occiderit, et videri cariorem rei publicae filium scurrae quam C. Caesarem, patriae parentem, ingemiscendum est.’ quid ingemiscis? hostem Dolabellam? quid? te non intellegis dilectu tota Italia habito, consulibus missis, Caesare ornato, sagis denique sumptis hostem iudicatum? quid est autem, scelerate, quod gemas hostem Dolabellam iudicatum a senatu? quem tu ordinem omnino esse nullum putas, sed eam tibi causam belli gerendi proponis ut senatum funditus deleas, reliqui boni et locupletes omnes summum ordinem subsequantur. at scurrae filium appellat. quasi vero ignotus nobis fuerit splendidus eques Romanus, Treboni pater. is autem humilitatem despicere audet cuiusquam qui ex Fadia sustulerit liberos.

ago hic laetaris video quis molestus ferus ab senatus iudico hostis populus romanus dolabella is qui sicarius occido et video carus res publicus filius scurra quam que caesaris patria parens ingemisco sum quis ingemisco hostis dolabella quis tu non intellego delectus totus italia habeo consul mitto caesaris orno sagum denique sumo hostis iudico quis sum autem scelero qui gemo hostis dolabella iudico ab senatus qui tu ordo omnino sum nullus puto sed is tu causa bellum gero propono ut senatus fundus deleo reliquus bonus et locuples omnis superus ordo subsequor at scurra filius appello quasi verus ignosco nos sum splendidus eques romanus trebonius pater is autem humilitas despicio audeo quisquam qui ex fadius tollo liber


est autem fidei pietatisque nostrae declarare fortissimis militibus quam memores simus quamque grati. quam ob rem promissa nostra atque ea quae legionibus bello confecto tributuros nos spopondimus hodierno senatus consulto renovanda censeo; aequum est enim militum, talium praesertim, honorem coniungi.

sum autem fides pietas noster declararis fortis miles quam memor sum quisque gratus quam ob res promitto noster atque is qui legio bellum conficio tribuo nos spopondimus hodiernus senatus consultum renovo censeo aequus sum enim miles talis praesertim honor conjungo


deinceps laudatur provincia Gallia meritoque ornatur verbis amplissimis ab senatu quod resistat Antonio. quem si consulem illa provincia putaret neque eum reciperet, magno scelere se astringeret: omnes enim in consulis iure et imperio debent esse provinciae. negat hoc D. Brutus imperator, consul designatus, natus rei publicae civis; negat Gallia, negat cuncta Italia, negat senatus, negatis vos. quis illum igitur consulem nisi latrones putant? quamquam ne ei quidem ipsi, quod loquuntur, id sentiunt nec ab iudicio omnium mortalium, quamvis impii nefariique sint, sicut sunt, dissentire possunt. sed spes rapiendi atque praedandi occaecat animos eorum quos non bonorum donatio, non agrorum adsignatio, non illa infinita hasta satiavit; qui sibi urbem, qui bona et fortunas civium ad praedam proposuerunt; qui, dum hic sit quod rapiant, quod auferant, nihil sibi defuturum arbitrantur; quibus M. Antonius —o di immortales, avertite et detestamini, quaeso, hoc omen!—urbem se divisurum esse promisit.

deinceps laudo provincia gallia mereo orno verbum amplus ab senatus qui resisto antonius qui si consul ille provincia puto neque is recipio magnus scelus sui astringo omnis enim in consul ius et imperium debeo sum provincia nego hic d brutus imperator consul designo nascor res publicus civis nego gallia nego cunctus italia nego senatus nego tu quis ille igitur consul nisi latro puto quamquam ne is quidem ipse qui loquor is sentio neque ab iudicium omnis mortalis quivis impius nefarius sum sicut sum dissentio possum sed spes rapio atque praedor occaeco animus is qui non bonus donatio non ager assignatio non ille infinitus hasta satio qui sui urbs qui bonus et fortuna civis ad praeda propono qui dum hic sum qui rapio qui aufero nihil sui desum arbitror qui m antonius o deus immortalis averto et detesto quaeso hic omen urbs sui divido sum promitto


venis e Gallia ad quaesturam petendam. aude dicere te prius ad parentem tuam venisse quam ad me. acceperam iam ante Caesaris litteras ut mihi satis fieri paterer a te: itaque ne loqui quidem sum te passus de gratia. postea sum cultus a te, tu a me observatus in petitione quaesturae; quo quidem tempore P. Clodium approbante populo Romano in foro es conatus occidere, cumque eam rem tua sponte conarere, non impulsu meo, tamen ita praedicabas, te non existimare, nisi illum interfecisses, umquam mihi pro tuis in me iniuriis satis esse facturum. in quo demiror cur Milonem impulsu meo rem illam egisse dicas, cum te ultro mihi idem illud deferentem numquam sim adhortatus. quamquam, si in eo perseverares, ad tuam gloriam rem illam referri malebam quam ad meam gratiam.

venio e gallia ad quaestura peto audeo dico tu prior ad parens tuus venio quam ad ego accipio iam ante caesar littera ut ego satis fio pateo ab tu itaque ne loquor quidem sum tu patior de gratia postea sum cultus ab tu tu ab ego observo in petitio quaestura quo quidem tempus p claudius approbo populus romanus in forum sum conor occaedes cum is res tuus sponte conor non impulsus meus tamen ita praedico tu non existimaris nisi ille interfacio umquam ego pro tuus in ego iniuria satis sum facio in quo demiror cur milo impulsus meus res ille ago dico cum tu ultro ego idem ille defero numquam sum adhortor quamquam si in is perseveraris ad tuus gloria res ille refero malo quam ad meus gratia


cepi fructum, patres conscripti, reversionis meae, quoniam et ea dixi, ut quicumque casus consecutus esset, exstaret constantiae meae testimonium, et sum a vobis benigne ac diligenter auditus. quae potestas si mihi saepius sine meo vestroque periculo fiet, utar: si minus, quantum potero, non tam mihi me quam rei publicae reservabo. mihi fere satis est quod vixi vel ad aetatem vel ad gloriam: huc si quid accesserit, non tam mihi quam vobis reique publicae accesserit.

capio fructus pater conscribo reversio meus quoniam et is dico ut quicumque casus consequor sum exsto constantia meus testimonium et sum ab tu benignus atque diligenter audio qui potestas si ego saepis sine meus vester periculum fio uto si paruus quantus possum non tam ego ego quam res publicus reservo ego fere satis sum qui vivo vel ad aetas vel ad gloria huc si quis accedo non tam ego quam tu redeo publicus accedo


liberatus periculo caedis paucis post diebus senatus; uncus impactus est fugitivo illi qui in Mari nomen invaserat. atque haec omnia communiter cum conlega; alia porro propria Dolabellae quae, nisi conlega afuisset, credo eis futura fuisse communia. nam cum serperet in urbe infinitum malum idque manaret in dies latius, idemque bustum in foro facerent qui illam insepultam sepulturam effecerant, et cotidie magis magisque perditi homines cum sui similibus servis tectis ac templis urbis minarentur, talis animadversio fuit Dolabellae cum in audacis sceleratosque servos, tum in impuros et nefarios liberos, talisque eversio illius exsecratae columnae ut mihi mirum videatur tam valde reliquum tempus ab illo uno die dissensisse.

libero periculum caedes paucus post dies senatus uncus impingo sum fugitivus ille qui in maris nomen invado atque hic omnis communis cum collega alius porro proprius dolabella qui nisi collega asum credo is sum sum commune nam cum serpo in urbs infinitus malus is mano in dies fero idem bustum in forum facio qui ille insepultus sepultura efficio et cottidie magis magus perdo homo cum suus similis servio tectum atque templum urbs mino talis animadversio sum dolabella cum in audax scelero servus tum in impurus et nefarius liber talis eversio ille exsecror columna ut ego mirus video tam validus reliquus tempus ab ille unus dies dissentio


omne malum nascens facile opprimitur: inveteratum fit plerumque robustius. sed tum exspectabantur Kalendae Ianuariae, fortasse non recte. verum praeterita omittamus: etiamne hanc moram, dum proficiscantur legati, dum revertantur? quorum exspectatio dubitationem belli adfert. bello autem dubio quod potest studium esse dilectus?

omnis malus nascor facilis opprimo invetero fio plerusque robustus sed tum exspecto kalendae januarius fortasse non rectus verus praetereo omitto etiam hic mora dum proficiscor legatus dum revorto qui exspectatio dubitatio bellum affero bellum autem dubius qui possum studium sum delectus


'et partibus utilius.’ partes, furiose, dicuntur in foro, in curia. bellum contra patriam nefarium suscepisti; oppugnas Mutinam, circumsedes consulem designatum; bellum contra te duo consules gerunt cumque eis pro praetore Caesar; cuncta contra te Italia armata est. istas tu partis potius quam a populo Romano defectionem vocas? potiusne Treboni mortem quam Caesaris persequimur. Treboni satis persecuti sumus hoste iudicato Dolabella; Caesaris mors facillime defenditur oblivione et silentio. sed videte quid moliatur. cum mortem Caesaris ulciscendam putat, mortem proponit non eis solum qui illam rem gesserunt sed eis etiam si qui non moleste tulerunt.

et pars utilis pars furiosus dico in forum in curia bellum contra patria nefarius suscipio oppugno mutina circumsedeo consul designo bellum contra tu duo consul gero cum is pro praetor caesar cunctus contra tu italia armo sum iste tu pars potis quam ab populus romanus defectio voco potis trebonius mors quam caesar persequor trebonius satis persequor sum hostis iudico dolabella caesar mors facilis defendo oblivio et silentium sed video quis molio cum mors caesar ulciscor puto mors propono non is solus qui ille res gero sed is etiam si qui non molestus fero


quam ob rem his verbis, patres conscripti, senatus consultum faciendum censeo: ‘cum D. Brutus, imperator, consul designatus, provinciam Galliam in senatus populique Romani potestate teneat, cumque exercitum tantum tam brevi tempore summo studio municipiorum coloniarumque provinciae Galliae, optime de re publica meritae merentisque, conscripserit, compararit, id eum recte et ordine exque re publica fecisse, idque D. Bruti praestantissimum meritum in rem publicam senatui populoque Romano gratum esse et fore: itaque senatum populumque Romanum existimare, D. Bruti imperatoris, consulis designati, opera, consilio, virtute incredibilique studio et consensu provinciae Galliae rei publicae difficillimo tempore esse subventum.'

quam ob res hic verbum pater conscribo senatus consulo facio censeo cum d brutus imperator consul designo provincia gallia in senatus populus romanus potestas teneo cum exercitus tantus tam brevis tempus superus studium municipium colonia provincia gallia optume de res publicus mereo mereo conscribo comparo is is rectus et ordo ex res publicus facio is d brutus praesto mereo in res publicus senatus populo romanus gratus sum et sum itaque senatus populus romanus existimaris d brutus imperator consul designo opus consilium virtus incredibilis studium et consensus provincia gallia res publicus difficilis tempus sum subvenio


Quirites, consilio quantum potero, labore plus paene quam potero, excubabo vigilaboque pro vobis. etenim quis est civis, praesertim hoc gradu quo me vos esse voluistis, tam oblitus benefici vestri, tam immemor patriae, tam inimicus dignitati suae quem non excitet, non inflammet tantus vester iste consensus? multas magnasque habui consul contiones, multis interfui: nullam umquam vidi tantam quanta nunc vestrum est. Vnum sentitis omnes, unum studetis, M. Antoni conatus avertere a re publica, furorem exstinguere, opprimere audaciam. idem volunt omnes ordines; eodem incumbunt municipia, coloniae, cuncta Italia. itaque senatum bene sua sponte firmum firmiorem vestra auctoritate fecistis.

quiris consilium quantus possum labor multus paene quam possum excubo vigilo pro tu etenim quis sum civis praesertim hic gradus quo ego tu sum volo tam obliuiscor beneficus vester tam immemor patria tam inimicus dignitas suus qui non excito non inflammo tantus vester iste consentio multus magnus habeo consul contio multus intersum nullus umquam video tantus quantus nunc vester sum vnus sentio omnis unus studeo m antonius conor averto ab res publicus furor exstinguo opprimo audacia idem volo omnis ordo idem incumbo municipium colonia cunctus italia itaque senatus bene suus sponte firmum firmus vester auctoritas facio


venisti Brundisium, in sinum quidem et in complexum tuae mimulae. quid est? num mentior? quam miserum est id negare non posse quod sit turpissimum confiteri! si te municipiorum non pudebat, ne veterani quidem exercitus? quis enim miles fuit qui Brundisi illam non viderit? quis qui nescierit venisse eam tibi tot dierum viam gratulatum? quis qui non indoluerit tam sero se quam nequam hominem secutus esset cognoscere?

venio brundisium in sinum quidem et in complector tuus mimula quis sum num mentior quam miser sum is nego non possum qui sum turpis confiteor si tu municipium non pudeo ne veteranus quidem exercitus quis enim miles sum qui brundisium ille non video quis qui nescio venio is tu tot dies via gratulor quis qui non indoles tam serus sui quam nequam homo sequor sum cognosco


quae cum ita sint, de mandatis litterisque M. Lepidi, viri clarissimi, Servilio adsentior, et hoc amplius censeo, Magnum Pompeium, Gnaei filium, pro patris maiorumque suorum animo studioque in rem publicam suaque pristina virtute, industria, voluntate fecisse, quod suam eorumque quos secum haberet operam senatui populoque Romano pollicitus esset, eamque rem senatui populoque Romano gratam acceptamque esse, eique honori dignitatique eam rem fore. hoc vel coniungi cum hoc senatus consulto licet vel seiungi potest separatimque perscribi, ut proprio senatus consulto Pompeius conlaudatus esse videatur.

qui cum ita sum de mandatum littera m lepidus vir clarus servilius adsentio et hic amplus censeo magnus pompejus gnaeus filius pro pater magnus suus animus studium in res publicus suum pristinus virtus industria voluntas facio qui suus is qui sui habeo opera senatus populo romanus polliceor sum eo res senatus populo romanus gratus accipio sum is honor dignitas is res sum hic vel conjungo cum hic senatus consultum licet vel sejungo possum separatim perscribo ut proprius senatus consultum pompejus conlaudo sum video


quae quamquam, si leges inritas feceritis, rata esse non possunt, tamen separatim suo nomine notanda censeo, iudicandumque nullos vii viros fuisse, nihil placere ratum esse quod ab eis actum diceretur. M. vero Antonium quis est qui civem possit iudicare potius quam taeterrimum et crudelissimum hostem, qui pro aede Castoris sedens audiente populo Romano dixerit nisi victorem victurum neminem? num putatis, patres conscripti, dixisse eum minacius quam facturum fuisse? quid vero quod in contione dicere ausus est, se, cum magistratu abisset, ad urbem futurum cum exercitu, introiturum quotienscumque vellet, quid erat aliud nisi denuntiare populo Romano servitutem?

qui quamquam si lex irrito facio reor sum non possum tamen separatim suus nomen noto censeo judico nullus vii vir sum nihil placeo reor sum qui ab is ago dico m verus antonius quis sum qui civis possum iudicaris potis quam taeter et crudelis hostis qui pro aedes castor sedeo audio populus romanus dico nisi victor vinco nemo num puto pater conscribo dico is minax quam facio sum quis verus qui in contio dico audeo sum sui cum magistratus abeo ad urbs sum cum exercitus introeo quotienscumque volo quis sum alius nisi denuntiaris populus romanus servitus


atque ea quidem quae dixi de Caesare deque eius exercitu iam diu nota sunt nobis. virtute enim admirabili Caesaris constantiaque militum veteranorum legionumque earum quae optimo iudicio auctoritatem nostram, libertatem populi Romani, virtutem Caesaris secutae sunt a cervicibus nostris est depulsus Antonius. sed haec, ut dixi, superiora: hoc vero recens edictum D. Bruti quod paulo ante propositum est certe silentio non potest praeteriri. pollicetur enim se provinciam Galliam retenturum in senatus populique Romani potestate. O civem natum rei publicae, memorem sui nominis imitatoremque maiorum! neque enim Tarquinio expulso maioribus nostris tam fuit optata libertas quam est depulso Antonio retinenda nobis.

atque is quidem qui dico de caesaris de is exercitus iam diu nosco sum nos virtus enim admirabilis caesar consto miles veteranus legio is qui bonus iudicium auctoritas noster libertas populus romanus virtus caesar sequor sum ab cervix noster sum depello antonius sed hic ut dico superus hic verus recens edictum d brutus qui paulus ante propono sum certus silentium non possum praetereo polliceor enim sui provincia gallia retendo in senatus populus romanus potestas o civis natus res publicus memoro suus nomen imitator magnus neque enim tarquinius expello magnus noster tam sum opto libertas quam sum depello antonius retineo nos


neque vero classes deerunt: tanti Tyrii Cassium faciunt, tantum eius in Syria nomen atque Phoenice est. paratum habet imperatorem C. Cassium, patres conscripti, res publica contra Dolabellam nec paratum solum sed peritum atque fortem. magnas ille res gessit ante Bibuli, summi viri, adventum, cum Parthorum nobilissimos duces maximas copias fudit Syriamque immani Parthorum impetu liberavit. maximam eius et singularem laudem praetermitto; cuius enim praedicatio nondum omnibus grata est, hanc memoriae potius quam vocis testimonio conservemus.

neque verus classis desum tantus tyrius casseius facio tantus is in syria nomen atque phoenix sum paro habeo imperator que casseius pater conscribo res publicus contra dolabella neque paro solus sed peritus atque fortis magnus ille res gero ante bibulis superus vir advenio cum parthus nobilis dux magnus copia fundo syria immanis parthus impetus libero maximus is et singularis laus praetermitto qui enim praedicatio nondum omnis gratus sum hic memoria potis quam vox testimonium conservo


sed haec leviora fortasse: illud quaero cur tam mansuetus in senatu fuerit, cum in edictis tam fuisset ferus. quid enim attinuerat L. Cassio tribuno plebis, fortissimo et constantissimo civi, mortem denuntiare, si in senatum venisset; D. Carfulenum, bene de re publica sentientem, senatu vi et minis mortis expellere; Ti. Cannutium, a quo erat honestissimis contionibus et saepe et iure vexatus, non templo solum verum etiam aditu prohibere Capitoli? cui senatus consulto ne intercederent verebatur? de supplicatione, credo, M. Lepidi, clarissimi viri. atque id erat periculum, de cuius honore extraordinario cotidie aliquid cogitabamus, ne eius usitatus honos impediretur.

sed hic levis fortasse ille quaero cur tam mansuetus in senatus sum cum in edico tam sum ferus quis enim attineo l casseius tribunus plebs fortis et consto cieo mors denuntiaris si in senatus venio d carfulenus bene de res publicus sentio senatus vis et minae mors expello tiberius cannutius ab quo sum honestus contio et saepe et ius vexo non templum solus verus etiam aditus prohibeo capitolium qui senatus consultum ne intercedo vereor de supplicatio credo m lepidus clarus vir atque is sum periculum de qui honor extraordinarius cottidie aliquis cogito ne is usitor honor impedio


facite hoc meum consilium legiones novas non improbare; nam Martiam et quartam nihil cogitantis praeter dignitatem et decus comprobaturas esse certo scio: quid? veteranos non veremur—nam timeri se ne ipsi quidem volunt—quonam modo accipiant severitatem meam? multa enim falsa de me audierunt; multa ad eos improbi detulerunt, quorum commoda, ut vos optimi testes estis, semper ego sententia, auctoritate, oratione firmavi: sed credunt improbis, credunt turbulentis, credunt suis. sunt autem fortes illi quidem, sed propter memoriam rerum quas gesserunt pro populi Romani libertate et salute rei publicae nimis feroces et ad suam vim omnia nostra consilia revocantes.

facio hic meus consilium legio novo non improbaris nam martius et quartus nihil cogito praeter dignitas et decus comprobo sum certus scio quis veteranus non vereor nam timeo sui ne ipse quidem volo quonam modo accipio severitas meus multus enim fallo de ego audio multus ad is improbus defero qui commodus ut tu bonus testis sum semper ego sententia auctoritas oratio firmo sed credo improbus credo turbulentus credo suus sum autem fortis ille quidem sed propter memoria res qui gero pro populus romanus libertas et salus res publicus nimis ferox et ad suus vis omnis noster consilium revoco


hoc senatus consulto ardentem inflammabitis et armatum armabitis Cassium; nec enim animum eius potestis ignorare nec copias. animus is est quem videtis; copiae quas audistis, fortes et constantes viri, qui ne vivo quidem Trebonio Dolabellae latrocinium in Syriam penetrare sivissent. Allienus, familiaris et necessarius meus, post interitum Treboni profecto ne dici quidem se legatum Dolabellae volet. est Q. Caecili Bassi, privati illius quidem, sed fortis et praeclari viri, robustus et victor exercitus.

hic senatus consultum ardeo inflammo et armo armo casseius neque enim animus is possum ignoro neque copia animus is sum qui video copia qui audio fortis et consto vir qui ne vivo quidem trebonius dolabella latrocinium in syria penetraris sino allienus familiaris et necessarius meus post interitus trebonius profecto ne dico quidem sui legatus dolabella volo sum q caecilis bassus privo ille quidem sed fortis et praeclarus vir robustus et victor exercitus


tum contra te dedit arma hic ordo consulibus reliquisque imperiis et potestatibus: quae non effugisses, nisi te ad arma Caesaris contulisses. tu, tu, inquam, M. Antoni, princeps C. Caesari omnia perturbare cupienti causam belli contra patriam ferendi dedisti. quid enim aliud ille dicebat, quam causam sui dementissimi consili et facti adferebat, nisi quod intercessio neglecta, ius tribunicium sublatum, circumscriptus a senatu esset Antonius? omitto quam haec falsa, quam levia, praesertim cum omnino nulla causa iusta cuiquam esse possit contra patriam arma capiendi. sed nihil de Caesare: tibi certe confitendum est causam perniciosissimi belli in persona tua constitisse.

tum contra tu do arma hic ordo consul reliquus imperium et potestas qui non effugio nisi tu ad arma caesar confero tu tu inquam m antonius princeps que caesaris omnis perturbaris cupio causa bellum contra patria fero do quis enim alius ille dico quam causa suus demens consilium et facio affero nisi qui intercessio neglego ius tribunicius tollo circumscribo ab senatus sum antonius omitto quam hic fallo quam levis praesertim cum omnino nullus causa iustus quisquam sum possum contra patria arma capio sed nihil de caesaris tu certus confiteor sum causa perniciosus bellum in persono tuus consto


primum igitur acta Caesaris servanda censeo, non quo probem—quis enim id quidem potest?—sed quia rationem habendam maxime arbitror pacis atque oti. vellem adesset M. Antonius, modo sine advocatis—sed, ut opinor, licet ei minus valere, quod mihi heri per illum non licuit—doceret me vel potius vos, patres conscripti, quem ad modum ipse Caesaris acta defenderet. an in commentariolis et chirographis et libellis se uno auctore prolatis, ne prolatis quidem sed tantum modo dictis, acta Caesaris firma erunt: quae ille in aes incidit, in quo populi iussa perpetuasque leges esse voluit, pro nihilo habebuntur?

primus igitur ago caesar servo censeo non quo probo quis enim is quidem possum sed quia ratio habeo magnus arbitror pax atque otium volo adsum m antonius modo sine advoco sed ut opinor licet is paruus valeo qui ego heri per ille non licet doceo ego vel potis tu pater conscribo qui ad modus ipse caesar ago defendo an in commentariolum et chirographon et libellus sui unus auctor profero ne profero quidem sed tantus modo dictum ago caesar firmo sum qui ille in aes incido in quo populus iubeo perpetuus lex sum volo pro nihilum habeo


haec ut conligeres, homo amentissime, tot dies in aliena villa declamasti? quamquam tu quidem, ut tui familiarissimi dictitant, vini exhalandi, non ingeni acuendi causa declamitas. at vero adhibes ioci causa magistrum suffragio tuo et compotorum tuorum rhetorem, cui concessisti ut in te quae vellet diceret, salsum omnino hominem, sed materia facilis in te et in tuos dicta dicere. vide autem quid intersit inter te et avum tuum. ille sensim dicebat quod causae prodesset; tu cursim dicis aliena.

hic ut conligeres homo amens tot dies in alienus villa declamo quamquam tu quidem ut tuus familiaris dictito vinum exhalo non ingenium acuo causa declamito at verus adhibeo jocus causa magister suffragium tuus et compotor tuus rhetor qui concedo ut in tu qui volo dico salio omnino homo sed materia facilis in tu et in tuus dictum dico video autem quis intersum inter tu et avus tuus ille sensim dico qui causa prosum tu cursim dico alienus


laudo, laudo vos, Quirites, quod gratissimis animis prosequimini nomen clarissimi adulescentis vel pueri potius; sunt enim facta eius immortalitatis, nomen aetatis. multa memini, multa audivi, multa legi, Quirites: nihil ex omnium saeculorum memoria tale cognovi: qui cum servitute premeremur, in dies malum cresceret, praesidi nihil haberemus, capitalem et pestiferum a Brundisio tum M. Antoni reditum timeremus, hoc insperatum omnibus consilium, incognitum certe ceperit, ut exercitum invictum ex paternis militibus conficeret Antonique furorem crudelissimis consiliis incitatum a pernicie rei publicae averteret.

laudo laudo tu quiris qui gratus animus prosequor nomen clarus adulescens vel puer potis sum enim facio is immortalitas nomen aetas multus memini multus audio multus lego quiris nihil ex omnis saeculum memoria talis cognosco qui cum servitus premo in dies malus cresco praesidium nihil habeo capitalis et pestifer ab brundisium tum m antonius redeo timeo hic insperatus omnis consilium incognitus certus capio ut exercitus invictus ex paternus miles confacio antonius furor crudelis consilium incitas ab pernicies res publicus averto


incredibile ac simile portenti est quonam modo illa tam multa quam paucis non dico mensibus sed diebus effuderit. maximus vini numerus fuit, permagnum optimi pondus argenti, pretiosa vestis, multa et lauta supellex et magnifica multis locis, non illa quidem luxuriosi hominis, sed tamen abundantis. Horum paucis diebus nihil erat. quae Charybdis tam vorax?

incredibilis atque similis portendo sum quonam modo ille tam multus quam paucus non dico mensis sed dies effundo magnus vinum numerus sum permagnus bonus pondus argentum pretiosus vestio multus et lauo supellex et magnificus multus locus non ille quidem luxuriosus homo sed tamen abundo horus paucus dies nihil sum qui charybdis tam vorax


visne igitur te inspiciamus a puero? sic opinor; a principio ordiamur. tenesne memoria praetextatum te decoxisse? ‘Patris’ inquies ‘ista culpa est.’ concedo. etenim est pietatis plena defensio. illud tamen audaciae tuae quod sedisti in quattuordecim ordinibus, cum esset lege Roscia decoctoribus certus locus constitutus, quamvis quis fortunae vitio, non suo decoxisset. sumpsisti virilem, quam statim muliebrem togam reddidisti. primo volgare scortum; certa flagiti merces nec ea parva; sed cito Curio intervenit qui te a meretricio quaestu abduxit et, tamquam stolam dedisset, in matrimonio stabili et certo conlocavit.

volo igitur tu inspicio ab puer sic opinor ab principium ordior teneo memoria praetextatus tu decoquo patrae inquam iste culpa sum concedo etenim sum pietas plenus defensio ille tamen audacia tuus qui sedeo in quattuordecim ordo cum sum lex roscia decoctor certus locus constituo quivis quis fortuna vitio non suus decoquo sumo virilis quam statim muliebris toga reddo primus volgaris scortum certus flagitium merces neque is parvus sed cito curius intervenio qui tu ab meretricius quaestus abduco et tamquam stola do in matrimonium stabilis et certus conloco


ubi promulgatio trinum nundinum, ubi poena recenti lege Iunia et Licinia? possuntne hae leges esse ratae sine interitu legum reliquarum? eccui potestas in forum insinuandi fuit? quae porro illa tonitrua, quae tempestas! ut, si auspicia M. Antonium non moverent, sustinere tamen eum ac ferre posse tantam vim tempestatis, imbris, turbinum mirum videretur. quam legem igitur se augur dicit tulisse non modo tonante Iove sed prope caelesti clamore prohibente, hanc dubitabit contra auspicia latam confiteri?

ubi promulgatio terni nundo ubi poena recens lex junius et licinius possum hic lex sum reor sine interitus lex reliquus ecqui potestas in forum insinuo sum qui porro ille tonitruum qui tempestas ut si auspicium m antonius non moveo sustineo tamen is atque fero possum tantus vis tempestas imber turbo mirus video quam lex igitur sui augur dico fero non modo tono iuppiter sed prope caelestis clamor prohibeo hic dubito contra auspicium fero confiteor


sciebat homo sapiens ius semper hoc fuisse ut, quae tyranni eripuissent, ea tyrannis interfectis ei quibus erepta essent recuperarent. nemo igitur iure consultus, ne iste quidem, qui tibi uni est iure consultus, per quem haec agis, ex ista syngrapha deberi dicet pro eis rebus quae erant ante syngrapham recuperatae. non enim a te emit, sed prius quam tu suum sibi venderes ipse possedit. ille vir fuit; nos quidem contemnendi qui auctorem odimus, acta defendimus.

scio homo sapio ius semper hic sum ut qui tyrannus eripio is tyrannus interficio is qui eripio sum recipero nemo igitur ius consulo ne iste quidem qui tu unus sum ius consulo per qui hic ago ex iste syngrapha debeo dico pro is res qui sum ante syngrapha recipero non enim ab tu emo sed prior quam tu suus sui vendo ipse possedo ille vir sum nos quidem contemno qui auctor odi ago defendo


O fidam dexteram Antoni qua ille plurimos civis trucidavit, o ratum religiosumque foedus quod cum Antoniis fecerimus! hoc si Marcus violare conabitur, Luci eum sanctitas a scelere revocabit. illis locus si in hac urbe fuerit, ipsi urbi locus non erit. Ora vobis eorum ponite ante oculos et maxime Antoniorum; incessum, aspectum, voltum, spiritum, latera tegentis alios, alios praegredientis amicos. quem vini anhelitum, quas contumelias fore censetis minasque verborum! Nisi forte eos pax ipsa leniet maximeque, cum in hunc ordinem venerint, salutabunt benigne, comiter appellabunt unum quemque nostrum.

o fido dexter antonius qui ille multus civis trucido o reor religiosus foedus qui cum antonius facio hic si marcus violaris conor lucius is sanctitas ab scelus revoco ille locus si in hic urbs sum ipse urbs locus non sum ora tu is pono ante oculus et magnus antonius incedo aspectus vultus spiritus latus tego alius alius praegredior amicus qui vinum anhelitus qui contumelia sum censeo mino verbum nisus fors is pax ipse lenio magnus cum in hic ordo venio saluto benignus comis appello unus quisque nos


ac de his tamen legibus quae promulgatae sunt saltem queri possumus: de eis quae iam latae dicuntur ne illud quidem licuit. illae enim sine ulla promulgatione latae sunt ante quam scriptae. quaero autem quid sit cur aut ego aut quisquam vestrum, patres conscripti, bonis tribunis plebi leges malas metuat. paratos habemus qui intercedant; paratos qui rem publicam religione defendant: vacui metu esse debemus. ‘quas tu mihi’ inquit ‘intercessiones, quas religiones?’ eas scilicet quibus rei publicae salus continetur. ‘neglegimus ista et nimis antiqua ac stulta ducimus: forum saepietur; omnes claudentur aditus; armati in praesidiis multis locis conlocabuntur.’ quid tum?

atque de hic tamen lex qui promulgo sum saltem queror possum de is qui iam fero dico ne ille quidem licet ille enim sine ullus promulgatio fero sum ante quam scribo quaero autem quis sum cur aut ego aut quisquam vester pater conscribo bonus tribunus plebs lex mala metuo paro habeo qui intercedo paro qui res publicus religio defendo vacuus metus sum debeo qui tu ego inquam intercessio qui religio is scilicet qui res publicus salus contineo neglego iste et nimis antiquus atque stultus duco forum saepio omnis claudo aditus armatus in praesidium multus locus conloco quis tum