an cum municipiis pax erit quorum tanta studia cognoscuntur in decretis faciendis, militibus dandis, pecuniis pollicendis, ut in singulis oppidis curiam populi Romani non desideretis? laudandi sunt ex huius ordinis sententia Firmani qui principes pecuniae pollicendae fuerunt; respondendum honorifice est Marrucinis qui ignominia notandos censuerunt eos si qui militiam subterfugissent. haec iam tota Italia fient. Magna pax Antonio cum eis, his item cum illo. quae potest esse maior discordia? in discordia autem pax civilis esse nullo pacto potest.

an cum municipium pax sum qui tantus studium cognosco in decretum facio miles do pecunia polliceo ut in singuli oppidum curia populus romanus non desidero laudo sum ex hic ordo sententia firmanus qui princeps pecunia polliceo sum respondeo honorificus sum marrucinus qui ignominia noto censeo is si qui militia subterfugio hic iam totus italia fio magnus pax antonius cum is hic item cum ille qui possum sum magnus discordia in discordia autem pax civilis sum nullus pacisco possum


respice, quaeso, aliquando rem publicam, M. Antoni, quibus ortus sis, non quibuscum vivas considera: mecum, ut voles: redi cum re publica in gratiam. sed de te tu videris; ego de me ipse profitebor. defendi rem publicam adulescens, non deseram senex: contempsi Catilinae gladios, non pertimescam tuos. quin etiam corpus libenter obtulerim, si repraesentari morte mea libertas civitatis potest, ut aliquando dolor populi Romani pariat quod iam diu parturit! etenim si abhinc annos prope viginti hoc ipso in templo negavi posse mortem immaturam esse consulari, quanto verius nunc negabo seni? mihi vero, patres conscripti, iam etiam optanda mors est, perfuncto rebus eis quas adeptus sum quasque gessi. duo modo haec opto, unum ut moriens populum Romanum liberum relinquam—hoc mihi maius ab dis immortalibus dari nihil potest—alterum ut ita cuique eveniat ut de re publica quisque mereatur.

respicio quaeso aliquando res publicus m antonius qui ortus sum non qui vivo considero ego ut volo redeo cum res publicus in gratia sed de tu tu video ego de ego ipse profiteor defendo res publicus adulescens non desero senex contemno catilina gladius non pertimesco tuus quin etiam corpus libet offertor si repraesentaris mors meus libertas civitas possum ut aliquando dolor populus romanus pario qui iam diu parturio etenim si abhinc annus prope viginti hic ipse in templum nego possum mors immaturus sum consularis quantus verus nunc nego senex ego verus pater conscribo iam etiam opto mors sum perfungor res is qui adipiscor sum quisque gero duo modo hic opto unus ut morior populus romanus liber relinquo hic ego magnus ab deus immortalis do nihil possum alter ut ita quisque evenio ut de res publicus quisque mereo


etenim cum homines nefarii de patriae parricidio confiterentur, consciorum indiciis, sua manu, voce paene litterarum coacti se urbem inflammare, civis trucidare, vastare Italiam, delere rem publicam consensisse, quis esset qui ad salutem communem defendendam non excitaretur, praesertim cum senatus populusque Romanus haberet ducem, qualis si qui nunc esset, tibi idem quod illis accidit contigisset? ad sepulturam corpus vitrici sui negat a me datum. hoc vero ne P. quidem Clodius dixit umquam: quem, quia iure ei inimicus fui, doleo a te omnibus vitiis iam esse superatum.

etenim cum homo nefarius de patria parricidium confiteor conscius indicium suus manus vox paene litteraris cogo sui urbs inflammaris civis trucidaris vastaris italia deleo res publicus consentio quis sum qui ad salus communis defendo non excito praesertim cum senatus populus romanus habeo dux qualis si qui nunc sum tu idem qui ille accido contingo ad sepultura corpus vitrix suus nego ab ego do hic verus ne p quidem claudius dico umquam qui quia ius is inimicus sum doleo ab tu omnis vitium iam sum supero


tu civem sceleratum et perditum Gallorum et Germanorum pecunia, peditatu, equitatu, copiis instrues? nullae istae excusationes sunt: ‘meus amicus est.’ sit patriae prius. ‘meus cognatus.’ an potest cognatio propior ulla esse quam patriae in qua parentes etiam continentur? ‘mihi pecuniam tribuit.’ cupio videre qui id audeat dicere. quid autem agatur cum aperuero, facile erit statuere quam sententiam dicatis aut quam sequamini. agitur utrum M. Antonio facultas detur opprimendae rei publicae, caedis faciendae bonorum, urbis, agrorum suis latronibus condonandi, populum Romanum servitute opprimendi, an horum ei facere nihil liceat. dubitate quid agatis. ‘at non cadunt haec in Antonium.'

tu civis scelero et perdo gallus et germanus pecunia pedito equitatus copia instruo nullus iste excusatio sum meus amicus sum sum patria prior meus cognatus an possum cognatio propior ullus sum quam patria in qui parens etiam contineo ego pecunia tribuo cupio video qui is audeo dico quis autem ago cum aperio facilis sum statuo quam sententia dico aut quam sequor ago utrum m antonius facultas do opprimo res publicus caedes facio bonus urbs ager suus latro condono populus romanus servitus opprimo an hic is facio nihil licet dubitas quis ago at non cado hic in antonius


Vt vero Pansae consulis accessit cohortatio gravior quam aures Ser. Sulpici ferre didicissent, tum vero denique filium meque seduxit atque ita locutus est ut auctoritatem vestram vitae suae se diceret anteferre. cuius nos virtutem admirati non ausi sumus adversari voluntati. movebatur singulari pietate filius; non multum eius perturbationi meus dolor concedebat: sed uterque nostrum cedere cogebatur magnitudini animi orationisque gravitati, cum quidem ille maxima laude et gratulatione omnium vestrum pollicitus est se quod velletis esse facturum, neque eius sententiae periculum vitaturum cuius ipse auctor fuisset: quem exsequi mandata vestra properantem mane postridie prosecuti sumus. qui quidem discedens mecum ita locutus est ut eius oratio omen fati videretur.

vt verus pansa consul accedo cohortatio gravis quam auris seruius sulpicius fero disco tum verus denique filius ego seduco atque ita loquor sum ut auctoritas vester vita suus sui dico antefero qui nos virtus admiror non audeo sum adversaris voluntas moveo singularis pietas filius non multus is perturbatio meus dolor concedo sed uterque nos cedo cogo magnitudo animus oratio gravitas cum quidem ille maximus laus et gratulatio omnis vester polliceor sum sui qui volo sum facio neque is sententia periculum vito qui ipse auctor sum qui exsequor mandatum vester propero mane postridie prosequor sum qui quidem discedo ego ita loquor sum ut is oratio omen fatum video


sequuntur alii tribunicii, T. Plancus in primis: qui si senatum dilexisset, numquam curiam incendisset. quo scelere damnatus in eam urbem rediit armis, unde excesserat legibus. sed hoc ei commune cum pluribus sui similibus. illud tamen non verum in hoc Planco quod proverbi loco dici solet, perire eum non posse, nisi ei crura fracta essent. fracta sunt et vivit. hoc tamen, ut alia multa, Aquilae referatur acceptum. est etiam ibi Decius, ab illis, ut opinor, Muribus Deciis; itaque Caesaris munera arrosit: Deciorum quidem multo intervallo per hunc praeclarum virum memoria renovata est. Saxam vero Decidium praeterire qui possum, hominem deductum ex ultimis gentibus, ut eum tribunum plebis videremus quem civem numquam videramus?

sequor alius tribunicius t plancus in primus qui si senatus diligo numquam curia incendo quo scelus damno in is urbs redeo arma unde excedo lex sed hic is communis cum multus suus similis ille tamen non verus in hic plancus qui proverbium locus dico soleo pereo is non possum nisi is crus frango sum frango sum et vivo hic tamen ut alius multus aquila refero accipio sum etiam ibi decius ab ille ut opinor mus decius itaque caesar munus arrodo decius quidem multus intervallum per hic praeclaris vir memoria renovo sum saxa verus decidius praetereo qui possum homo deduco ex ulter gens ut is tribunus plebs video qui civis numquam video


cur igitur pacem nolo? quia turpis est, quia periculosa, quia esse non potest. quae tria dum explico, peto a vobis, patres conscripti, ut eadem benignitate qua soletis mea verba audiatis.

cur igitur pax nolo quia turpis sum quia periculosus quia sum non possum qui tres dum explico peto ab tu pater conscribo ut idem benignitas qui solo meus verbum audio


ita ea quae proficiscebantur a legibus et ab iure civili semper ad facilitatem aequitatemque referebat, neque instituere litium actiones malebat quam controversias tollere. ergo hoc statuae monumento non eget; habet alia maiora. haec enim statua mortis honestae testis erit, illa memoria vitae gloriosae, ut hoc magis monumentum grati senatus quam clari viri futurum sit.

ita is qui proficisco ab lex et ab ius civilis semper ad facilitas aequitas refero neque instituo lis actio malo quam controversia tollo ergo hic statua monumentum non egeo habeo alius magnus hic enim statua mors honestus testis sum ille memoria vita gloriosus ut hic magis monumentum gratus senatus quam clarus vir sum sum


at enim—nam id exaudio—C. Caesari adulescentulo imperium extraordinarium mea sententia dedi. ille enim mihi praesidium extraordinarium dederat: cum dico mihi, senatui dico populoque Romano. A quo praesidium res publica, ne cogitatum quidem, tantum haberet ut sine eo salva esse non posset, huic extraordinarium imperium non darem? aut exercitus adimendus aut imperium dandum fuit. quae est enim ratio aut qui potest fieri ut sine imperio teneatur exercitus? non igitur, quod ereptum non est, id existimandum est datum. eripuissetis C. Caesari, patres conscripti, imperium, nisi dedissetis. milites veterani qui illius auctoritatem, imperium, nomen secuti pro re publica arma ceperant volebant sibi ab illo imperari; legio Martia et legio quarta ita se contulerant ad auctoritatem senatus et rei publicae dignitatem ut deposcerent imperatorem et ducem C. Caesarem. imperium C. Caesari belli necessitas, fascis senatus dedit. otioso vero et nihil agenti privato, obsecro te, L. Caesar—cum peritissimo homine mihi res est—quando imperium senatus dedit?

at enim nam is exaudio que caesaris adulescentulus imperium extraordinarius meus sententia do ille enim ego praesidium extraordinarius do cum dico ego senatus dico populo romanus ab quo praesidium res publicus ne cogitas quidem tantus habeo ut sine is salvo sum non possum hic extraordinarius imperium non do aut exercitus adimo aut imperium do sum qui sum enim ratio aut qui possum fio ut sine imperium teneo exercitus non igitur qui eripio non sum is existimo sum do eripio que caesaris pater conscribo imperium nisi do miles veteranus qui ille auctoritas imperium nomen sequor pro res publicus arma capio volo sui ab ille imperaris legio martius et legio quartus ita sui confero ad auctoritas senatus et res publicus dignitas ut deposco imperator et dux que caesaris imperium que caesaris bellum necessitas fascis senatus do otiosus verus et nihil ago privo obsecro tu l caesar cum pereo homo ego res sum quando imperium senatus do


existimasne igitur, M. Lepide, qualem Pompeium res publica habitura sit civem, talis futuros in re publica Antonios? in altero pudor, gravitas, moderatio, integritas; in illis—et cum hos compello, praetereo animo ex grege latrocini neminem—libidines, scelera, ad omne facinus immanis audacia. deinde vos obsecro, patres conscripti, quis hoc vestrum non videt quod Fortuna ipsa quae dicitur caeca vidit? salvis enim actis Caesaris quae concordiae causa defendimus Pompeio sua domus patebit, eamque non minoris quam emit Antonius redimet; redimet, inquam, Cn. Pompei domum filius. O rem acerbam! sed haec satis diu multumque defleta sunt. decrevistis tantam pecuniam Pompeio quantam ex bonis patriis in praedae dissipatione inimicus victor redegisset.

existimo igitur m lepidus qual pompejus res publicus habeo sum civis talis sum in res publicus antonius in alter pudor gravitas moderatio integritas in ille et cum hic compello praetereo animus ex grex latrocinium nemo libido scelus ad omnis facinus immanis audacia deinde tu obsecro pater conscribo quis hic vester non video qui fortuna ipse qui dico caecus video salvus enim ago caesar qui concordia causa defendo pompejus suus domus pateo eo non paruus quam emo antonius redimo redimo inquam cn pompejus domus filius o res acerbus sed hic satis diu multus defleo sum decerno tantus pecunia pompejus quantus ex bonus patrius in praeda dissipatio inimicus victor redigo


non metuo, Quirites, ne, cum audierit Antonius, me hoc et in senatu et in contione confirmasse, numquam illum futurum in senatus potestate, refellendi mei causa, ut ego nihil vidisse videar, vertat se et senatui pareat. numquam faciet; non invidebit huic meae gloriae; malet me sapientem a vobis quam se modestum existimari.

non metuo quiris ne cum audio antonius ego hic et in senatus et in contio confirmo numquam ille sum in senatus potestas refello meus causa ut ego nihil video video verto sui et senatus pareo numquam facio non invideo hic meus gloria malo ego sapio ab tu quam sui modestus existimo


hodierno die primum, patres conscripti, longo intervallo in possessionem libertatis pedem ponimus: cuius quidem ego quoad potui non modo defensor sed etiam conservator fui. cum autem id facere non possem, quievi, nec abiecte nec sine aliqua dignitate casum illum temporum et dolorem tuli. hanc vero taeterrimam beluam quis ferre potest aut quo modo? quid est in Antonio praeter libidinem, crudelitatem, petulantiam, audaciam? ex his totus vitiis conglutinatus est. nihil apparet in eo ingenuum, nihil moderatum, nihil pudens, nihil pudicum.

hodiernus dies primus pater conscribo longus intervallum in possessio libertas pedis pono qui quidem ego quoad possum non modo defenso sed etiam conservator sum cum autem is facio non possum quiesco neque abicio neque sine aliqui dignitas casus ille tempus et dolor fero hic verus taeter belua quis fero possum aut quo modo quis sum in antonius praeter libido crudelitas petulantia audacia ex hic totus vitium conglutino sum nihil appareo in is ingenuus nihil modero nihil pudeo nihil pudicus


ecquid est quod tam proprie dici possit actum eius qui togatus in re publica cum potestate imperioque versatus sit quam lex? quaere acta Gracchi: leges Semproniae proferentur; quaere Sullae: Corneliae. quid? Pompei tertius consulatus in quibus actis constitit? nempe in legibus. de Caesare ipso si quaereres quidnam egisset in urbe et in toga, leges multas responderet se et praeclaras tulisse, chirographa vero aut mutaret aut non daret aut, si dedisset, non istas res in actis suis duceret. sed haec ipsa concedo; quibusdam etiam in rebus coniveo; in maximis vero rebus, id est in legibus, acta Caesaris dissolvi ferendum non puto.

ecquis sum qui tam proprius dico possum ago is qui togatus in res publicus cum potestas imperium verso sum quam lex quaero ago gracchus lex sempronia profero quaero sulla cornelius quis pompejus tertius consulatus in qui ago consto nempe in lex de caesaris ipse si quaero quisnam ago in urbs et in toga lex multus respondeo sui et praeclarus fero chirographon verus aut muto aut non do aut si do non iste res in ago suus duco sed hic ipse concedo quidam etiam in res coniveo in magnus verus res is sum in lex ago caesar dissolvo fero non puto


tantus igitur te stupor oppressit vel, ut verius dicam, tantus furor ut primum, cum sector sis isto loco natus, deinde cum Pompei sector, non te exsecratum populo Romano, non detestabilem, non omnis tibi deos, non omnis homines et esse inimicos et futuros scias? at quam insolenter statim helluo invasit in eius viri fortunas cuius virtute terribilior erat populus Romanus exteris gentibus, iustitia carior! in eius igitur viri copias cum se subito ingurgitasset, exsultabat gaudio persona de mimo, modo egens, repente dives. sed, ut est apud poetam nescio quem ‘male parta male dilabuntur.'

tantus igitur tu stupor opprimo vel ut verus dico tantus furor ut primus cum sector sum iste locus nascor deinde cum pompejus sector non tu exsecror populus romanus non detestabilis non omnis tu deus non omnis homo et sum inimicus et sum scio at quam insolenter statim helluo invado in is vir fortuna qui virtus terribilis sum populus romanus exter gens iustitia carus in is igitur vir copia cum sui subeo ingurgito exsulto gaudium persono de mimus modo egeo repens dives sed ut sum apud poeta nescio qui malus pario malus dilabor


quod si quis adhuc dubitare potuit quin nulla societas huic ordini populoque Romano cum illa importunissima belua posset esse, desinet profecto dubitare his cognitis litteris quas mihi missas ab Hirtio consule modo accepi. eas dum recito dumque de singulis sententiis breviter disputo, velim, patres conscripti, ut adhuc fecistis, me attente audiatis. ‘Antonius Hirtio et Caesari.’ neque se imperatorem neque Hirtium consulem nec pro praetore Caesarem. satis hoc quidem scite: deponere alienum nomen ipse maluit quam illis suum reddere. ‘cognita morte C. Treboni non plus gavisus sum quam dolui.’ videte quid se gavisum, quid doluisse dicat: facilius de pace deliberabitis. ‘dedisse poenas sceleratum cineri atque ossibus clarissimi viri et apparuisse numen deorum intra finem anni vertentis aut iam soluto supplicio parricidi aut impendente laetandum est.’ O Spartace! quem enim te potius appellem, cuius propter nefanda scelera tolerabilis videtur fuisse Catilina? laetandum esse ausus es scribere Trebonium dedisse poenas? sceleratum Trebonium? quo scelere, nisi quod te Idibus Martiis a debita tibi peste seduxit?

qui si quis adhuc dubitaris possum quin nullus societas hic ordo populo romanus cum ille importunus belua possum sum desino profecto dubitaris hic cognosco littera qui ego mitto ab hirtius consul modo accipio is dum recito dum de singuli sententia brevis disputo volo pater conscribo ut adhuc facio ego attendo audio antonius hirtius et caesaris neque sui imperator neque hirtius consul neque pro praetor caesaris satis hic quidem scio depono alienus nomen ipse malo quam ille suus reddo cognosco mors que trebonius non multus gaudeo sum quam doleo video quis sui gaudeo quis doleo dico facilis de pax delibero do poena scelero cinis atque os clarus vir et appareo numen deus intra finis annus verto aut iam solvo supplicium parricidium aut impendeo laeto sum o spartacus qui enim tu potis appello qui propter nefandus scelus tolerabilis video sum catilina laeto sum audeo sum scribo trebonius do poena scelero trebonius quo scelus nisi qui tu idus martius ab debeo tu pestis seduco


contra rem suam me nescio quando venisse questus est. an ego non venirem contra alienum pro familiari et necessario, non venirem contra gratiam non virtutis spe, sed aetatis flore conlectam, non venirem contra iniuriam quam iste intercessoris iniquissimi beneficio obtinuit, non iure praetorio? sed hoc idcirco commemoratum a te puto ut te infimo ordini commendares, cum omnes te recordarentur libertini generum et liberos tuos nepotes Q. Fadi, libertini hominis, fuisse. at enim te in disciplinam meam tradideras—nam ita dixisti—domum meam ventitaras. ne tu, si id fecisses, melius famae, melius pudicitiae tuae consuluisses. sed neque fecisti nec, si cuperes, tibi id per C. Curionem facere licuisset.

contra res suus ego nescio quando venio queror sum an ego non venio contra alienus pro familiaris et necessarius non venio contra gratia non virtus spes sed aetas floreo collecta non venio contra iniuria quam iste intercessor iniquus beneficium obtineo non ius praetorius sed hic idcirco commemoro ab tu puto ut tu infimus ordo commendaris cum omnis tu recordor libertinus gener et liber tuus nepos q fadius libertinus homo sum at enim tu in disciplina meus trado nam ita dico domus meus ventito ne tu si is facio bonus fama bonus pudicitia tuus consulo sed neque facio neque si cupio tu is per que curio facio licet


sed stuporem hominis vel dicam pecudis attendite. sic enim dixit: ‘Brutus, quem ego honoris causa nomino, cruentum pugionem tenens Ciceronem exclamavit: ex quo intellegi debet eum conscium fuisse.’ ergo ego sceleratus appellor a te quem tu suspicatum aliquid suspicaris; ille qui stillantem prae se pugionem tulit, is a te honoris causa nominatur? esto; sit in verbis tuis hic stupor: quanto in rebus sententiisque maior? constitue hoc, consul, aliquando, Brutorum, C. Cassi, Cn. Domiti, C. Treboni, reliquorum quam velis esse causam; edormi crapulam, inquam, et exhala. an faces admovendae sunt quae excitent tantae causae indormientem? numquamne intelleges statuendum tibi esse utrum illi qui istam rem gesserunt homicidaene sint an vindices libertatis.

sed stupor homo vel dico pecus attendo sic enim dico brutus qui ego honor causa nomino cruentus pugio teneo cicero exclamo ex quo intellego debeo is conscius sum ergo ego scelero appello ab tu qui tu suspicor aliquis suspicaris ille qui stillo prae sui pugio fero is ab tu honor causa nomino sum sum in verbum tuus hic stupor quantus in res sententia magnus constituo hic consul aliquando brutor que casseius cn domitius que trebonius reliquus quam velis sum causa edormio crapula inquam et exhalo an fax admoveo sum qui excito tantus causa indormio numquam intellego statuo tu sum utrum ille qui iste res gero homicida sum an vindico libertas


quid igitur profectus est vir fortissimus, meus conlega et familiaris, A. Hirtius consul? at qua imbecillitate, qua macie! sed animi viris corporis infirmitas non retardavit. aequum, credo, putavit vitam quam populi Romani votis retinuisset pro libertate populi Romani in discrimen adducere.

quis igitur proficiscor sum vir fortis meus collega et familiaris ab hirtius consul at qui imbecillitas qui macies sed animus vis corpus infirmitas non retardo aequus credo puto vita quam populus romanus voveo retineo pro libertas populus romanus in discrimen duco


Vt omittam multitudinem, L. Visidio, equiti Romano, homini in primis ornato atque honesto civique semper egregio, cuius ego excubias et custodias mei capitis cognovi in consulatu meo; qui vicinos suos non cohortatus est solum ut milites fierent sed etiam facultatibus suis sublevavit: huic, inquam, tali viro, quem nos senatus consulto conlaudare debemus, poteritne esse pacatus Antonius? quid? C. Caesari qui illum urbe, quid? D.

vt omitto multitudo l visidio equio romanus homo in primus orno atque honestus cieo semper egregius qui ego excubiae et custodio meus capio cognosco in consulatus meus qui vicinus suus non cohortor sum solus ut miles fio sed etiam facultas suus sublevo hic inquam talis vir qui nos senatus consultum conlaudaris debeo possum sum pacatus antonius quis que caesaris qui ille urbs quis d


sed quoniam illis quos nominavi tot et talibus viris res publica orbata est, veniamus ad vivos qui duo de consularium numero reliqui sunt. L. Cotta, vir summo ingenio summaque prudentia, rebus eis gestis quas tu reprehendis supplicationem decrevit verbis amplissimis, eique illi ipsi quos modo nominavi consulares senatusque cunctus adsensus est; qui honos post conditam hanc urbem habitus est togato ante me nemini.

sed quoniam ille qui nomino tot et talis vis res publicus orbo sum venio ad vivus qui duo de consularis numerus reliquus sum l cotta vir superus ingenium summum prudentia res is gero qui tu reprehendo supplicatio decerno verbum amplus is ille ipse qui modo nomino consularis senatus cunctus assensus sum qui honor post condo hic urbs habitus sum togatus ante ego nemo


hoc ne Cotylo quidem dicere auderet. quid enim in eum non cadit qui, cuius acta se defendere dicit, eius eas leges pervertit quas maxime laudare poteramus? ille paludes siccare voluit; hic omnem Italiam moderato homini, L. Antonio, dividendam dedit. quid? hanc legem populus Romanus accepit? quid? per auspicia ferri potuit? sed augur verecundus sine conlegis de auspiciis. quamquam illa auspicia non egent interpretatione augurum; Iove enim tonante cum populo agi non esse fas quis ignorat? tribuni plebis tulerunt de provinciis contra acta C. Caesaris: ille biennium, hi sexennium. etiam hanc legem populus Romanus accepit? quid? promulgata fuit? quid? non ante lata quam scripta est? quid? non ante factum vidimus quam futurum quisquam est suspicatus? Vbi lex Caecilia et Didia,

hic ne cotylo quidem dico audeo quis enim in is non cado qui qui ago sui defendo dico is is lex perverto qui magnus laudo possum ille palus sicco volo hic omnis italia modero homo l antonius divido do quis hic lex populus romanus accipio quis per auspicium fero possum sed augur verecundus sine collega de auspicium quamquam ille auspicium non egeo interpretatio augur iuppiter enim tono cum populus ago non sum fas quis ignoro tribunus plebs fero de provincia contra ago que caesar ille biennium hic sexennis etiam hic lex populus romanus accipio quis promulgo sum quis non ante fero quam scribo sum quis non ante facio video quam sum quisquam sum suspicor vbi lex caecilius et didius


cur? dat nataliciam in hortis. cui? neminem nominabo: putate tum Phormioni alicui, tum Gnathoni, tum etiam Ballioni. O foeditatem hominis flagitiosam, o impudentiam, nequitiam, libidinem non ferendam! tu cum principem senatorem, civem singularem tam propinquum habeas, ad eum de re publica nihil referas, referas ad eos qui suam rem nullam habent, tuam exhauriunt? tuus videlicet salutaris consulatus, perniciosus meus. adeone pudorem cum pudicitia perdidisti ut hoc in eo templo dicere ausus sis in quo ego senatum illum qui quondam florens orbi terrarum praesidebat consulebam, tu homines perditissimos cum gladiis conlocavisti?

cur do natalicia in hortus qui nemo nomino puto tum phormio aliqui tum gnatho tum etiam ballio o foeditas homo flagitiosus o impudentia nequitia libido non fero tu cum princeps senator civis singularis tam propinquus habeo ad is de res publicus nihil refero refero ad is qui suus res nullus habeo tuus exhaurio tuus videlicet salutaris consulatus perniciosus meus adeo pudor cum pudicitia perdo ut hic in is templum dico audeo sum in quo ego senatus ille qui quondam floreo orbus terra praesideo consulo tu homo perdo cum gladius conloco


Vtrum igitur aequius, utrum melius rei publicae fuit Cn. Pompeium an sectorem Cn. Pompei vivere Antonium? qui vero praetorii! quorum princeps M. Cato idemque omnium gentium virtute princeps. quid reliquos clarissimos viros commemorem? Nostis omnis. magis vereor ne longum me in enumerando quam ne ingratum in praetereundo putetis. qui aedilicii, qui tribunicii, qui quaestorii! quid multa? talis senatorum et dignitas et multitudo fuit ut magna excusatione opus eis sit qui in illa castra non venerunt. nunc reliqua attendite. 'victum Ciceronem ducem habuistis.’ eo libentius ‘ducem’ audio quod certe ille dicit invitus; nam de victo nihil laboro. fatum enim meum est sine re publica nec vinci posse nec vincere. ‘Macedoniam munitis exercitibus.’ et quidem fratri tuo qui a vobis nihil degenerat extorsimus. ‘Africam commisistis Varo bis capto.’ hic cum Gaio fratre putat se litigare. ‘in Syriam Cassium misistis.’ non igitur sentis huic causae orbem terrae patere, te extra munitiones tuas vestigium ubi imprimas non habere? ‘Cascam tribunatum gerere passi estis.’ quid ergo?

vtrum igitur aequus utrum bonus res publicus sum cn pompejus an sector cn pompejus vivo antonius qui verus praetorius qui princeps m cato idem omnis gens virtus princeps quis reliquus clarus vir commemoro nostos omnis magis vereor ne longus ego in enumero quam ne ingratus in praetereo puteo qui aedilicius qui tribunicius qui quaestorius quis multus talis senator et dignitas et multitudo sum ut magnus excusatio opus is sum qui in ille castrum non venio nunc reliquus attendo vinco cicero dux habeo is libet dux audio qui certus ille dico invitus nam de vinco nihil laboro fatum enim meus sum sine res publicus neque vinco possum neque vinco macedonia munio exercitus et quidem frater tuus qui ab tu nihil degenero extorqueo africa committo varus bis capio hic cum gaius frater puto sui litigaris in syria casseius mitto non igitur sentio hic causa orbis terra pateo tu extra munitio tuus vestigium ubi imprimo non habeo casca tribunatus gero patior sum quis ergo


age, si paruerit, hoc civi uti aut volumus aut possumus? ante diem xiii. Kalendas Ianuarias decretis vestris eum concidistis; constituistis ut haec ad vos Kalendis Ianuariis referrentur quae referri videtis, de honoribus et praemiis bene de re publica meritorum et merentium: quorum principem iudicastis eum qui fuit C. Caesarem, qui M. Antoni impetus nefarios ab urbe in Galliam avertit, tum milites veteranos qui primi Caesarem secuti sunt, tum illas caelestis divinasque legiones, Martiam et quartam comprobastis quibus, cum consulem suum non modo reliquissent, sed bello etiam persequerentur honores et praemia spopondistis; eodemque die D. Bruti, praestantissimi civis, edicto adlato atque proposito factum eius conlaudastis, quodque ille bellum privato consilio susceperat, id vos auctoritate publica comprobastis.

ago si pareo hic cieo uti aut volo aut possum ante dies xiii kalendae januarius decretum vester is concido constituo ut hic ad tu kalendae januarius refero qui refero video de honor et praemium bene de res publicus meritor et mereo qui princeps judico is qui sum que caesaris qui m antonius impetus nefarius ab urbs in gallia averto tum miles veteranus qui primus caesaris sequor sum tum ille caelestis divino legio martius et quartus comprobo qui cum consul suus non modo relinquo sed bellum etiam persequor honor et praemium spopondistis idem dies d brutus praesto civis edictum affero atque propono facio is conlaudo quisque ille bellum privo consilium suscipio is tu auctoritas publicus comprobo


Eos consules habemus, eam populi Romani alacritatem, eum consensum Italiae, eos duces, eos exercitus, ut nullam calamitatem res publica accipere possit sine culpa senatus. equidem non deero: monebo, praedicam, denuntiabo, testabor semper deos hominesque quid sentiam, nec solum fidem meam, quod fortasse videatur satis esse, sed in principe civi non est satis: curam, consilium vigilantiamque praestabo.

is consul habeo is populus romanus alacritas is consensus italia is dux is exercitus ut nullus calamitas res publicus accipio possum sine culpa senatus equidem non desum moneo praedico denuntio testo semper deus homo quis sentio neque solus fides meus qui fortasse video satis sum sed in princeps cieo non sum satis cura consilium vigilantia praesto


quid enim? istud quod te sacerdoti iure facere posse dixisti, si augur non esses et consul esses, minus facere potuisses? vide ne etiam facilius. nos enim nuntiationem solum habemus, consules et reliqui magistratus etiam spectionem. esto: hoc imperite; nec enim est ab homine numquam sobrio postulanda prudentia, sed videte impudentiam. multis ante mensibus in senatu dixit se Dolabellae comitia aut prohibiturum auspiciis aut id facturum esse quod fecit. quisquamne divinare potest quid viti in auspiciis futurum sit, nisi qui de caelo servare constituit? quod neque licet comitiis per leges et si qui servavit non comitiis habitis, sed prius quam habeantur, debet nuntiare. verum implicata inscientia impudentia est: nec scit quod augurem nec facit quod pudentem decet.

quis enim iste qui tu sacerdos ius facio possum dico si augur non sum et consul sum paruus facio possum video ne etiam facilis nos enim nuntiatio solus habeo consul et reliquus magistratus etiam spectio sum hic imperitus neque enim sum ab homo numquam sobrius postulo prudentia sed video impudentia multus ante mensis in senatus dico sui dolabella comitium aut prohibeo auspicium aut is facio sum qui facio quisquam divinaris possum quis vitium in auspicium sum sum nisi qui de caelum servaris constituo qui neque licet comitium per lex et si qui servo non comitium habeo sed prior quam habeo debeo nuntiaris verus implicata insciens impudens sum neque scio qui auguro neque facio qui pudeo decet


Caesar Alexandrea se recepit, felix, ut sibi quidem videbatur, mea autem sententia, qui rei publicae sit infelix, felix esse nemo potest. hasta posita pro aede Iovis Statoris bona Cn. Pompei—miserum me! consumptis enim lacrimis tamen infixus animo haeret dolor—bona, inquam, Cn. Pompei Magni voci acerbissimae subiecta praeconis. Vna in illa re servitutis oblita civitas ingemuit servientibusque animis, cum omnia metu tenerentur, gemitus tamen populi Romani liber fuit. exspectantibus omnibus quisnam esset tam impius, tam demens, tam dis hominibusque hostis qui ad illud scelus sectionis auderet accedere, inventus est nemo praeter Antonium, praesertim cum tot essent circum hastam illam qui alia omnia auderent: unus inventus est qui id auderet quod omnium fugisset et reformidasset audacia.

caesar alexandrea sui recipio felix ut sui quidem video meus autem sententia qui res publicus sum infelix felix sum nemo possum hasta pono pro aedes iuppiter stator bonus cn pompejus miser ego consumo enim lacrima tamen infigo animus haereo dolor bonus inquam cn pompejus magnus vox acerbus subiectum praeco vna in ille res servitus obliviscor civitas ingemo servio animus cum omnis metus teneo gemitus tamen populus romanus liber sum exspecto omnis quisnam sum tam impius tam demens tam deus homo hostis qui ad ille scelus sectio audeo accedo invenio sum nemo praeter antonius praesertim cum tot sum circum hasta ille qui alius omnis audeo unus invenio sum qui is audeo qui omnis fugio et reformido audacia


an ego ab eo mandata acciperem qui senatus mandata contemneret? aut ei cum senatu quicquam commune iudicarem qui imperatorem populi Romani senatu prohibente obsideret? at quae mandata! qua adrogantia, quo stupore, quo spiritu! cur autem ea legatis nostris dabat, cum ad nos Cotylam mitteret, ornamentum atque arcem amicorum suorum, hominem aedilicium? si vero tum fuit aedilis cum eum iussu Antoni in convivio servi publici loris ceciderunt.

an ego ab is mandatum accipio qui senatus mandatum contemno aut is cum senatus quisquam communis iudico qui imperator populus romanus senatus prohibeo obsido at qui mandatum qui arrogantia quo stupor quo spiritus cur autem is legatus noster do cum ad nos cotyla mitto ornamentum atque arx amicus suus homo aedilicius si verus tum sum aedilis cum is iussus antonius in convivium servio publicus lorus cado


his igitur rebus praeclare commendatus iussus es renuntiari consul et quidem cum ipso. nihil queror de Dolabella qui tum est impulsus, inductus, elusus. qua in re quanta fuerit uterque vestrum perfidia in Dolabellam quis ignorat? ille induxit ut peteret, promissum et receptum intervertit ad seque transtulit; tu eius perfidiae voluntatem tuam ascripsisti. veniunt Kalendae Ianuariae; cogimur in senatum: invectus est copiosius multo in istum et paratius Dolabella quam nunc ego.

hic igitur res praeclaris commendo iubeo sum renuntiaris consul et quidem cum ipse nihil queror de dolabella qui tum sum impello induco eludo qui in res quantus sum uterque vester perfidia in dolabella quis ignoro ille induco ut peto promitto et recipio interverto ad sequor transfero tu is perfidia voluntas tuus ascribo venio kalendae januarius cogo in senatus inveho sum copiosus multus in iste et paro dolabella quam nunc ego


reddite igitur, patres conscripti, ei vitam cui ademistis. vita enim mortuorum in memoria est posita vivorum. perficite ut is quem vos inscii ad mortem misistis immortalitatem habeat a vobis. cui si statuam in rostris decreto vestro statueritis, nulla eius legationem posteritatis obscurabit oblivio. nam reliqua Ser. Sulpici vita multis erit praeclarisque monumentis ad omnem memoriam commendata. semper illius gravitatem, constantiam, fidem, praestantem in re publica tuenda curam atque prudentiam omnium mortalium fama celebrabit. nec vero silebitur admirabilis quaedam et incredibilis ac paene divina eius in legibus interpretandis, aequitate explicanda scientia. omnes ex omni aetate qui in hac civitate intellegentiam iuris habuerunt si unum in locum conferantur, cum Ser. Sulpicio non sint comparandi. nec enim ille magis iuris consultus quam iustitiae fuit.

reddo igitur pater conscribo is vita qui adimo vito enim morior in memoria sum pono vivus perficio ut is qui tu inscius ad mors mitto immortalitas habeo ab tu qui si statua in rostrum decretum vester statuo nullus is legatio posteritas obscuro oblivio nam reliquus seruius sulpicius vito multus sum praeclarus monumentum ad omnis memoria commendo semper ille gravitas constantia fides praesto in res publicus tueor cura atque prudentia omnis mortalis fama celebro neque verus sileo admirabilis quidam et incredibilis atque paene divino is in lex interpretor aequitas explico scientia omnis ex omnis aetas qui in hic civitas intellegentia ius habeo si unus in locus confero cum seruius sulpicius non sum comparo neque enim ille magis ius consulo quam justitia sum


dicerem, Dolabella, qui recte factorum fructus esset, nisi te praeter ceteros paulisper esse expertum viderem. quem potes recordari in vita inluxisse tibi diem laetiorem quam cum expiato foro, dissipato concursu impiorum, principibus sceleris poena adfectis, urbe incendio et caedis metu liberata te domum recepisti? cuius ordinis, cuius generis, cuius denique fortunae studia tum laudi et gratulationi tuae se non obtulerunt? quin mihi etiam, quo auctore te in his rebus uti arbitrabantur, et gratias boni viri agebant et tuo nomine gratulabantur. recordare, quaeso, Dolabella, consensum illum theatri, cum omnes earum rerum obliti propter quas fuerant tibi offensi significarent se beneficio novo memoriam veteris doloris abiecisse.

dico dolabella qui rectus factor fructus sum nisi tu praeter ceterus paulisper sum experior video qui possum recordaris in vito inluceo tu dies laetus quam cum expio forum dissipato concursus impii princeps scelus poena afficio urbs incendium et caedes metus libero tu domus recipio qui ordo qui genus qui denique fortuna studium tum laus et gratulatio tuus sui non offertor quin ego etiam quo auctor tu in hic res uti arbitror et gratia bonus vir ago et tuus nomen gratulor recordaris quaeso dolabella consensus ille theatrum cum omnis is res obliuiscor propter qui sum tu offendo significo sui beneficium novo memoria veto dolor abicio


quid? ipse si velit, num etiam Lucium fratrem passurum arbitramur? nuper quidem dicitur ad Tibur, ut opinor, cum ei labare M. Antonius videretur, mortem fratri esse minitatus. etiamne ab hoc myrmillone Asiatico senatus mandata, legatorum verba audientur? nec enim secerni a fratre poterit, tanta praesertim auctoritate. nam hic inter illos Africanus est: pluris habetur quam L. Trebellius, pluris quam T. Plancus, quam Extitius, adolescens nobilis. Plancum quidem, qui omnibus sententiis maximo vestro plausu condemnatus nescio quo modo se coniecit in turbam atque ita maestus rediit ut retractus, non reversus videretur, sic contemnit tamquam si illi aqua et igni interdictum sit: aliquando negat ei locum esse oportere in curia qui incenderit curiam.

quis ipse si volo num etiam lucius frater patior arbitror nuper quidem dico ad tibur ut opinor cum is labaris m antonius video mors frater sum minito etiam ab hic myrmillone asiaticus senatus mandatum legatus verbum audio neque enim secerno ab frater possum tantus praesertim auctoritas nam hic inter ille africanus sum multus habeo quam l trebellius multus quam t plancus quam extitius adolesco nobilis plancus quidem qui omnis sententia maximus vester plaudo condemno nescio quo modo sui conicio in turba atque ita maestus redeo ut retraho non revorto video sic contemno tamquam si ille aqua et ignis interdictum sum aliquando nego is locus sum oportet in curia qui incendo curia


O praeclaram illam percursationem tuam mense Aprili atque Maio, tum cum etiam Capuam coloniam deducere conatus es! quem ad modum illinc abieris vel potius paene non abieris scimus.

o praeclarus ille percursatio tuus mensis aprilis atque maius tum cum etiam capua colonia deduco conor sum qui ad modus illinc abeo vel potis paene non abeo scio


mihi autem recordanti Ser. Sulpici multos in nostra familiaritate sermones gratior illi videtur, si qui est sensus in morte, aenea statua futura et ea pedestris quam inaurata equestris, qualis L. Sullae primum statuta est. mirifice enim Servius maiorum continentiam diligebat, huius saeculi insolentiam vituperabat. Vt igitur si ipsum consulam quid velit, sic pedestrem ex aere statuam tamquam ex eius auctoritate et voluntate decerno: quae quidem magnum civium dolorem et desiderium honore monumenti minuet et leniet. atque hanc meam sententiam, patres conscripti, P.

ego autem recordor seruius sulpicius multus in noster familiaritas sermo gratus ille video si qui sum sensus in mors aeneas statua sum et is pedestris quam inauro equester qualis l sulla primus statuo sum mirificus enim servus magnus continentia diligo hic saeculis insolentia vitupero vt igitur si ipse consulo quis volo sic pedestrem ex aer statua tamquam ex is auctoritas et voluntas decerno qui quidem magnus civis dolor et desiderium honor monumentum minuo et lenio atque hic meus sententia pater conscribo p


quid huic facias qui hoc litteris memoriaeque mandarit, ita sibi convenisse cum Dolabella ut ille Trebonium et, si posset, etiam Brutum, Cassium, discruciatos necaret, eadem ipse inhiberet supplicia nobis? O conservandus civis cum tam pio iustoque foedere! is etiam queritur condiciones suas repudiatas, aequas quidem et verecundas, ut haberet Galliam ultimam, aptissimam ad bellum renovandum instruendumque provinciam; ut alaudae in tertia decuria iudicarent, id est ut perfugium scelerum esset quam turpissimis rei publicae sordibus; ut acta sua rata essent, cuius nullum remanet consulatus vestigium. cavebat etiam L. Antonio, qui fuerat aequissimus agri privati et publici decempedator, Nucula et Lentone conlega.

quis hic facio qui hic littera memoria mando ita sui convenio cum dolabella ut ille trebonius et si possum etiam brutus casseius discrucio neco idem ipse inhibeo supplicium nos o conservo civis cum tam pius justus foedus is etiam queror condicio suus repudio aequo quidem et verecundus ut habeo gallia ulter aptus ad bellum renovo instruo provincia ut alauda in tertius decuria judico is sum ut perfugium scelus sum quam turpis res publicus sordes ut ago suus reor sum qui nullus remaneo consulatus vestigium caveo etiam l antonius qui sum aequus ager privo et publicus decempedator nucula et lento collega


itaque P. Apuleius, tribunus plebis, meorum omnium consiliorum periculorumque iam inde a consulatu meo testis, conscius, adiutor, dolorem ferre non potuit doloris mei: contionem habuit maximam populo Romano unum atque idem sentiente. in qua contione cum me pro summa nostra coniunctione et familiaritate liberare suspicione fascium vellet, una voce cuncta contio declaravit nihil esse a me umquam de re publica nisi optime cogitatum. post hanc habitam contionem duabus tribusve horis optatissimi nuntii et litterae venerunt: ut idem dies non modo iniquissima me invidia liberarit sed etiam celeberrima populi Romani gratulatione auxerit.

itaque p appuleius tribunus plebs meus omnis consilium periculum iam inde ab consulatus meus testis conscius adjuto dolor fero non possum dolor meus contio habeo maximus populus romanus unus atque idem sentio in qui contio cum ego pro summus noster coniunctio et familiaritas liberaris suspicio fascis volo unus vox cunctus contio declaro nihil sum ab ego umquam de res publicus nisi optume cogitas post hic habeo contio duo tres hora opto nuntius et littera venio ut idem dies non modo iniquus ego invidia libero sed etiam celeber populus romanus gratulatio augeo


at etiam misericordiam captabas: supplex te ad pedes abiciebas. quid petens? ut servires? tibi uni peteres qui ita a puero vixeras ut omnia paterere, ut facile servires; a nobis populoque Romano mandatum id certe non habebas. O praeclaram illam eloquentiam tuam, cum es nudus contionatus! quid hoc turpius, quid foedius, quid suppliciis omnibus dignius? num exspectas dum te stimulis fodiamus? haec te, si ullam partem habes sensus, lacerat, haec cruentat oratio. vereor ne imminuam summorum virorum gloriam; dicam tamen dolore commotus. quid indignius quam vivere eum qui imposuerit diadema, cum omnes fateantur iure interfectum esse qui abiecerit?

at etiam misericordia capto supplex tu ad pes abicio quis peto ut servio tu unus peto qui ita ab puer vivo ut omnis pateo ut facilis servio ab nos populo romanus mando is certus non habeo o praeclarus ille eloquentia tuus cum sum nudus contionor quis hic turpis quis foedus quis supplicium omnis dignus num exspecto dum tu stimulus fodio hic tu si ullus pars habeo sensus lacero hic cruento oratio vereor ne imminuo summus vir gloria dico tamen dolor commoueo quis indignus quam vivo is qui impono diadema cum omnis fateor ius interficio sum qui abicio


quid? legio Martia: quid? quarta, cur laudantur? si enim consulem suum reliquerunt, vituperandae sunt; si inimicum rei publicae, iure laudantur. atqui cum consules nondum haberetis, decrevistis ut et de praemiis militum et de honoribus imperatorum primo quoque tempore referretur. placet eodem tempore praemia constituere eis qui contra Antonium arma ceperint et legatos ad Antonium mittere? ut iam pudendum sit honestiora decreta esse legionum quam senatus: si quidem legiones decreverunt senatum defendere contra Antonium, senatus decernit legatos ad Antonium. Vtrum hoc est confirmare militum animos an debilitare virtutem?

quis legio martius quis quartus cur laudo si enim consul suus relinquo vitupero sum si inimicus res publicus ius laudo atqui cum consul nondum habeo decerno ut et de praemium miles et de honor imperator primus quoque tempus refero placeo idem tempus praemium constituo is qui contra antonius arma capio et legatus ad antonius mitto ut iam pudeo sum honestus decretum sum legio quam senatus si quidem legio decerno senatus defendo contra antonius senatus decerno legatus ad antonius vtrum hic sum confirmo miles animus an debilitaris virtus


quid? cum dilectus haberi tota Italia iussistis, cum vacationes omnis sustulistis, tum ille hostis non est iudicatus? armorum officinas in urbe videtis; milites cum gladiis sequuntur consulem; praesidio sunt specie consuli, re et veritate nobis; omnes sine ulla recusatione, summo etiam cum studio nomina dant, parent auctoritati vestrae: non est iudicatus hostis Antonius?

quis cum delectus habeo totus italia jubeo cum vacatio omnis tollo tum ille hostis non sum iudico armus officina in urbs video miles cum gladius sequor consul praesidium sum species consul res et veritas nos omnis sine ullus recusatio superus etiam cum studium nomen do pareo auctoritas vester non sum iudico hostis antonius


quid putem? contemptumne me? non video nec in vita nec in gratia nec in rebus gestis nec in hac mea mediocritate ingeni quid despicere possit Antonius. an in senatu facillime de me detrahi posse credidit? qui ordo clarissimis civibus bene gestae rei publicae testimonium multis, mihi uni conservatae dedit. an decertare mecum voluit contentione dicendi? hoc quidem est beneficium. quid enim plenius, quid uberius quam mihi et pro me et contra Antonium dicere? illud profecto: non existimavit sui similibus probari posse se esse hostem patriae, nisi mihi esset inimicus.

quis puto contemno ego non video neque in vito neque in gratia neque in res gero neque in hic meus mediocritas ingenium quis despicio possum antonius an in senatus facilis de ego detraho possum credo qui ordo clarus civis bene gero res publicus testimonium multus ego unus conservo do an decertaris ego volo contentio dico hic quidem sum beneficium quis enim plenus quis uber quam ego et pro ego et contra antonius dico ille profecto non existimo suus similis probaris possum sui sum hostis patria nisi ego sum inimicus


sed quid plura de lege disputo? quasi vero id agatur ut quisquam provocet: id agitur, id fertur ne quis omnino umquam istis legibus reus fiat. quis enim aut accusator tam amens reperietur qui reo condemnato obici se multitudini conductae velit, aut iudex qui reum damnare audeat, ut ipse ad operas mercennarias statim protrahatur? non igitur provocatio ista lege datur, sed duae maxime salutares leges quaestionesque tolluntur. quid est aliud hortari adulescentis ut turbulenti, ut seditiosi, ut perniciosi cives velint esse? quam autem ad pestem furor tribunicius impelli non poterit his duabus quaestionibus de vi et maiestate sublatis?

sed quis multus de lex disputo quasi verus is ago ut quisquam provoco is ago is fero ne quis omnino umquam iste lex reus fio quis enim aut accusator tam amens reperio qui reor condemno obicio sui multitudo conduco volo aut iudex qui reus damnaris audeo ut ipse ad opera mercenarius statim protraho non igitur provocatio iste lex do sed duo magnus salutaris lex quaestio tollo quis sum alius hortor adulescens ut turbulentus ut seditiosus ut perniciosus civis volo sum quam autem ad pestis furor tribunicius impello non possum hic duo quaestio de vis et maiestas tollo


ad has pestis opprimendas cur moleste feramus quod M. Bruti accessit exercitus? immoderati, credo, hominis et turbulenti: videte ne nimium paene patientis. etsi in illius viri consiliis atque factis nihil nec nimium nec parum umquam fuit. omnis voluntas M. Bruti, patres conscripti, omnis cogitatio, tota mens auctoritatem senatus, libertatem populi Romani intuetur: haec habet proposita, haec tueri volt. temptavit quid patientia perficere posset: nihil cum proficeret, vi contra vim experiendum putavit. cui quidem, patres conscripti, vos idem hoc tempore tribuere debetis quod a. d. xiii. Kalendas Ian. D. Bruto C. Caesari me auctore tribuistis: quorum privatum de re publica consilium et factum auctoritate vestra est comprobatum atque laudatum.

ad hic pestis opprimo cur molestus fero qui m brutus accedo exercitus immoderatus credo homo et turbulentus video ne nimium paene patior etsi in ille vir consilium atque facio nihil neque nimium neque parum umquam sum omnis voluntas m brutus pater conscribo omnis cogitatio totus mens auctoritas senatus libertas populus romanus intueor hic habeo propono hic tueor volo tento quis patientia perficio possum nihil cum proficio vis contra vis experior puto qui quidem pater conscribo tu idem hic tempus tribuo debeo qui ab d xiii kalendae ian d brutus que caesaris ego auctor tribuo qui privo de res publicus consilium et facio auctoritas vester sum comprobo atque laudo


quin etiam de illo homine queri solebas: quid te facturum de belua putas? atque ais eum te esse qui semper pacem optaris, semper omnis civis volueris salvos. honesta oratio, sed ita si bonos et utilis et e re publica civis: sin eos qui natura cives sunt, voluntate hostes, salvos velis, quid tandem intersit inter te et illos? pater tuus quidem, quo utebar sene auctore adulescens, homo severus et prudens, primas omnium civium P. Nasicae qui Ti. Gracchum interfecit dare solebat: eius virtute, consilio, magnitudine animi liberatam rem publicam arbitrabatur.

quin etiam de ille homo queror soleo quis tu facio de belua puto atque aio is tu sum qui semper pax optaris semper omnis civis volo salvus honestus oratio sed ita si bonus et utilis et e res publicus civis sin is qui natura civis sum voluntas hostis salvus velis quis tandem intersum inter tu et ille pater tuus quidem quo uto seni auctor adulescens homo severus et prudens primus omnis civis p nasica qui tiberius gracchus interfacio do soleo is virtus consilium magnitudo animus libero res publicus arbitror


ab hac perturbatione religionum advolas in M. Varronis, sanctissimi atque integerrimi viri, fundum Casinatem. quo iure, quo ore? ‘eodem,’ inquies ‘quo in heredum L. Rubri, quo in heredum L. Turseli praedia, quo in reliquas innumerabilis possessiones.’ et si ab hasta, valeat hasta, valeant tabulae, modo Caesaris, non tuae, quibus debuisti, non quibus tu te liberavisti. Varronis quidem Casinatem fundum quis venisse dicit, quis hastam istius venditionis vidit, quis vocem praeconis audivit? misisse te dicis Alexandream qui emeret a Caesare; ipsum enim exspectare magnum fuit.

ab hic perturbatio religio advolo in m varro sancio atque integer vir fundus casinatem quo ius quo os idem inquam quo in heres l rubrius quo in heres l turselis praedium quo in reliquus innumerabilis possessio et si ab hasta valeo hasta valeo tabula modo caesar non tuus qui debeo non qui tu tu libero varro quidem casinatem fundus quis venio dico quis hasta iste venditio video quis voco praeco audio mitto tu dico alexandrea qui emo ab caesaris ipse enim exspectaris magnus sum


sed ne forte ex multis rebus gestis M. Antoni rem unam pulcherrimam transiliat oratio, ad Lupercalia veniamus. non dissimulat, patres conscripti: apparet esse commotum; sudat, pallet. Quidlibet, modo ne nauseet, faciat quod in porticu Minucia fecit. quae potest esse turpitudinis tantae defensio? cupio audire, ut videam ubi rhetoris sit tanta merces, ubi campus Leontinus appareat.

sed ne fors ex multus res gero m antonius res unus pulcher transiliat oratio ad lupercalis venio non dissimulo pater conscribo appareo sum commoveo sudo palleo quis modo ne nauseo facio qui in porticus minucius facio qui possum sum turpitudo tantus defensio cupio audio ut video ubi rhetor sum tantus merces ubi campus leontinus appareo


Vt igitur in seminibus est causa arborum et stirpium, sic huius luctuosissimi belli semen tu fuisti. doletis tris exercitus populi Romani interfectos: interfecit Antonius. desideratis clarissimos civis: eos quoque vobis eripuit Antonius. auctoritas huius ordinis adflicta est: adflixit Antonius. omnia denique, quae postea vidimus—quid autem mali non vidimus?—si recte ratiocinabimur, uni accepta referemus Antonio. Vt Helena Troianis, sic iste huic rei publicae belli causa, causa pestis atque exiti fuit. reliquae partes tribunatus principi similes. omnia perfecit quae senatus salva re publica ne fieri possent profecerat. cuius tamen scelus in scelere cognoscite.

vt igitur in semen sum causa arbor et stirps sic hic luctuosus bellum semen tu sum doleo tres exercitus populus romanus interfacio interfacio antonius desidero clarus civis is quoque tu eripio antonius auctoritas hic ordo affligo sum affligo antonius omnis denique qui postea video quis autem malus non video si rectus ratiocinor unus accipio refero antonius vt helena trojanus sic iste hic res publicus bellum causa causa pestis atque exeo sum reliquus pars tribunatus princeps similis omnis perficio qui senatus salvo res publicus ne fio possum proficio qui tamen scelus in scelus cognosco


quid igitur? hoc vos, per deos immortalis! quale sit non interpretamini? quid? eos de vestra vita cogitare non censetis quibus eorum quos sperant rei publicae consulturos vita tam cara sit?

quis igitur hic tu per deus immortal qualis sum non interpretor quis is de vester vito cogito non censeo qui is qui spero res publicus consulo vito tam carus sum


quod ita erit gestum, id lex erit? et in aes incidi iubebitis, credo, illa legitima: consules populum iure rogaverunt—hocine a maioribus accepimus ius rogandi?—populusque iure scivit. qui populus? isne qui exclusus est? quo iure? an eo quod vi et armis omne sublatum est? atque haec dico de futuris, quod est amicorum ante dicere ea quae vitari possint: quae si facta non erunt, refelletur oratio mea. loquor de legibus promulgatis, de quibus est integrum vobis, demonstro vitia: tollite! denuntio vim: arma removete!

qui ita sum gero is lex sum et in aes incido jubeo credo ille legitimus consul populus ius rogo hic ab magnus accipio ius rogo populus ius scio qui populus eo qui excludo sum quo ius an is qui vis et arma omnis tollo sum atque hic dico de sum qui sum amicus ante dico is qui vitaris possum qui si facio non sum refello oratio meus loquor de lex promulgo de qui sum integer tu demonstro vitio tollo denuntio vis arma removeo


Pompeio loquar? qui unum Deiotarum in toto orbe terrarum ex animo amicum vereque benevolum, unum fidelem populo Romano iudicavit. fuimus imperatores ego et M. Bibulus in propinquis finitimisque provinciis: ab eodem rege adiuti sumus et equitatu et pedestribus copiis. secutum est hoc acerbissimum et calamitosissimum civile bellum in quo quid faciendum Deiotaro, quid omnino rectius fuerit dicere non est necesse, praesertim cum contra ac Deiotarus sensit victoria belli iudicarit. quo in bello si fuit error, communis ei fuit cum senatu; sin recta sententia, ne victa quidem causa vituperanda est. ad has copias accedent alii reges, etiam dilectus accedent.

pompejus loquor qui unus deiotaris in totus orbis terra ex animus amicus verus benevolus unus fidelis populus romanus judico sum imperator ego et m bibulus in propinquus finitimus provincia ab idem rex adjuvo sum et equitatus et pedestribus copia sequor sum hic acerbus et calamitosus civilis bellum in quo quis facio deiotarus quis omnino rectus sum dico non sum necesse praesertim cum contra atque deiotarus sentio victoria bellum iudico quo in bellum si sum error communis is sum cum senatus sin recta sententia ne vinco quidem causa vitupero sum ad hic copia accedo alius rex etiam delectus accedo


ut Marullum, ut Caesetium a re publica removeremus eum per quem ut neque idem hoc posthac neque multa eius modi accidere possent consecuti sumus? ‘vectigalia Iuliana Lupercis ademistis.’ Lupercorum mentionem facere audet? neque illius diei memoriam perhorrescit quo ausus est obrutus vino, unguentis oblitus, nudus gementem populum Romanum ad servitutem cohortari? ‘veteranorum colonias, deductas lege senatus consulto sustulistis.’ nos sustulimus an contra lege comitiis centuriatis lata sanximus? vide ne tu veteranos, etiam eos qui erant perditi, perdideris in eumque locum deduxeris ex quo ipsi iam sentiunt se numquam exituros.

ut marullus ut caesetius ab res publicus removeo is per qui ut neque idem hic posthac neque multus is modus accido possum consequor sum vectigalis julianus lupercus adimo lupercus mentio facio audeo neque ille dies memoria perhorresco quo audeo sum obruo vinum unguentum obliuiscor nudus gemo populus romanus ad servitus cohortor veteranus colonia deduco lex senatus consultum tollo nos tollo an contra lex comitium centurio fero sancio video ne tu veteranus etiam is qui sum perdo perdo in is locus deduco ex quo ipse iam sentio sui numquam exeo


quid si ne potest quidem ulla esse pax? quae enim est condicio pacis in qua ei cum quo pacem facias nihil concedi potest? multis rebus a nobis est invitatus ad pacem Antonius: bellum tamen maluit. Missi legati repugnante me, sed tamen missi; delata mandata: non paruit. denuntiatum est ne Brutum obsideret, a Mutina discederet: oppugnavit etiam vehementius. et ad eum legatos de pace mittemus qui pacis nuntios repudiavit? verecundioremne coram putamus in postulando fore quam fuerit tum cum misit mandata ad senatum? atqui tum ea petebat quae videbantur improba omnino sed tamen aliquo modo posse concedi; nondum erat vestris tam gravibus tamque multis iudiciis ignominiisque concisus: nunc ea petit quae dare nullo modo possumus, nisi prius volumus bello nos victos confiteri.

quis si ne possum quidem ullus sum pax qui enim sum condicio pax in qui is cum quo pax facio nihil concedo possum multus res ab nos sum invito ad pax antonius bellum tamen malo missus legatus repugno ego sed tamen mitto defero mandatum non pareo denuntio sum ne brutus obsido ab mutina discedo oppugno etiam vehemens et ad is legatus de pax mitto qui pax nuntius repudio verecundus coram puto in postulo sum quam sum tum cum mitto mandatum ad senatus atqui tum is peto qui video improbus omnino sed tamen aliquis modo possum concedo nondum sum vester tam gravis tam multus iudicium ignominia concaedes nunc is peto qui do nullus modo possum nisi prior volo bellum nos vinco confiteor


memoria tenent me ante diem xiii. Kalendas Ianuarias principem revocandae libertatis fuisse; me ex Kalendis Ianuariis ad hanc horam invigilasse rei publicae; meam domum measque auris dies noctesque omnium praeceptis monitisque patuisse; meis litteris, meis nuntiis, meis cohortationibus omnis qui ubique essent ad patriae praesidium excitatos; meis sententiis a Kalendis Ianuariis numquam legatos ad Antonium; semper illum hostem, semper hoc bellum, ut ego qui omni tempore verae pacis auctor fuissem huic essem nomini pestiferae pacis inimicus; idem P.

memoria teneo ego ante dies xiii kalendae januarius princeps revoco libertas sum ego ex kalendae januarius ad hic hora invigilo res publicus meus domus meo auris dies nox omnis praecipio moneo pateo meus littera meus nuntius meus cohortatio omnis qui ubique sum ad patria praesidium excito meus sententia ab kalendae januarius numquam legatus ad antonius semper ille hostis semper hic bellum ut ego qui omnis tempus verus pax auctor sum hic sum nomen pestifer pax inimicus idem p


sed vincam animum mihique imperabo: dolorem iustissimum, si non potuero frangere, occultabo. quid? vitae censetisne, patres conscripti, habendam mihi aliquam esse rationem? quae mihi quidem minime cara est, praesertim cum Dolabella fecerit ut optanda mors esset, modo sine cruciatu atque tormentis; vobis tamen et populo Romano vilis meus spiritus esse non debet. is enim sum, nisi me forte fallo, qui vigiliis, curis, sententiis, periculis etiam quae plurima adii propter acerbissimum omnium in me odium impiorum perfecerim ut non obstarem rei publicae, ne quid adrogantius videar dicere.

sed vinco animus ego impero dolor iustus si non possum frango occulto quis vita censeo pater conscribo habeo ego aliqui sum ratio qui ego quidem paruus carus sum praesertim cum dolabella facio ut opto mors sum modo sine crucio atque tormentum tu tamen et populus romanus vilis meus spiritus sum non debeo is enim sum nisi ego fors fallo qui vigilia cura sententia periculum etiam qui multus adeo propter acerbus omnis in ego odium impii perficio ut non obstaris res publicus ne quis adrogo video dico


itaque cum supplicationes iustissimas ex eis litteris quae recitatae sunt decernere debeamus, Serviliusque decreverit, augebo omnino numerum dierum, praesertim cum non uni, sed tribus ducibus sint decernendae. sed hoc primum faciam ut imperatores appellem eos quorum virtute, consilio, felicitate maximis periculis servitutis atque interitus liberati sumus. etenim cui viginti his annis supplicatio decreta est ut non imperator appellaretur aut minimis rebus gestis aut plerumque nullis? quam ob rem aut supplicatio ab eo qui ante dixit decernenda non fuit aut usitatus honos pervolgatusque tribuendus eis quibus etiam novi singularesque debentur.

itaque cum supplicatio justus ex is littera qui recito sum decerno debeo servilius decerno augeo omnino numerus dies praesertim cum non unus sed tres dux sum decerno sed hic primus facio ut imperator appello is qui virtus consilium felicitas magnus periculum servitus atque intereo libero sum etenim qui viginti hic annus supplicatio decretum sum ut non imperator appello aut paruus res gero aut plerusque nullus quam ob res aut supplicatio ab is qui ante dico decerno non sum aut usitor honor pervulgo tribuo is qui etiam nosco singularis debeo


hic autem iratus quae dixit, di boni! primum cum Caesar ostendisset se, prius quam proficisceretur, Dolabellam consulem esse iussurum—quem negant regem, qui et faceret semper eius modi aliquid et diceret—sed cum Caesar ita dixisset, tum hic bonus augur eo se sacerdotio praeditum esse dixit ut comitia auspiciis vel impedire vel vitiare posset, idque se facturum esse adseveravit. in quo primum incredibilem stupiditatem hominis cognoscite.

hic autem irascor qui dico deus bonus primus cum caesar ostendo sui prior quam proficiscor dolabella consul sum jubeo qui nego rex qui et facio semper is modus aliquis et dico sed cum caesar ita dico tum hic bonus augur is sui sacerdotium praeditus sum dico ut comitium auspicium vel impedio vel vitiaris possum is sui facio sum adseveravit in quo primus incredibilis stupiditas homo cognosco


haec populum Romanum videre, animadvertere, iudicare quidam moleste ferunt. poteratne fieri ut non proinde homines de quoque ut quisque mereretur iudicarent? Vt enim de universo senatu populus Romanus verissime iudicat nullis rei publicae temporibus hunc ordinem firmiorem aut fortiorem fuisse, sic de uno quoque nostrum et maxime qui hoc loco sententias dicimus sciscitantur omnes, avent audire quid quisque senserit: ita de quoque ut quemque meritum arbitrantur existimant.

hic populus romanus video animadverto iudicaris quidam molestus fero possum fio ut non proinde homo de quoque ut quisque mereo judico vt enim de universus senatus populus romanus verus iudico nullus res publicus tempus hic ordo firmus aut fortis sum sic de unus quoque nos et magnus qui hic locus sententia dico sciscitor omnis aveo audio quis quisque sentio ita de quoque ut quisque mereo arbitror existimo


Vtinam L. Caesar valeret, Ser. Sulpicius viveret: multo melius haec causa ageretur a tribus quam nunc agitur ab uno. Dolenter hoc dicam potius quam contumeliose. deserti, deserti, inquam, sumus, patres conscripti, a principibus. sed—saepe iam dixi— omnes in tanto periculo qui recte et fortiter sentient erunt consulares. animum nobis adferre legati debuerunt: timorem attulerunt—quamquam mihi quidem nullum— quamvis de illo ad quem missi sunt bene existiment: a quo etiam mandata acceperunt.

vtinam l caesar valeo seruius sulpicius vivo multus bonus hic causa ago ab tres quam nunc ago ab unus dolenter hic dico potis quam contumeliosus desero desero inquam sum pater conscribo ab princeps sed saepe iam dico omnis in tantus periculum qui rectus et fortis sentio sum consularis animus nos affero legatus debeo timor affero quamquam ego quidem nullus quivis de ille ad qui mitto sum bene existimo ab quo etiam mandatum accipio


ergo Hannibal hostis, civis Antonius? quid ille fecit hostiliter quod hic non aut fecerit aut faciat aut moliatur et cogitet? totum iter Antoniorum quid habuit nisi depopulationes, vastationes, caedis, rapinas? quas non faciebat Hannibal, quia multa ad usum suum reservabat: at hi, qui in horam viverent, non modo de fortunis et de bonis civium, sed ne de utilitate quidem sua cogitaverunt.

ergo hannibal hostis civis antonius quis ille facio hostilis qui hic non aut facio aut facio aut molio et cogito totus iter antonius quis habeo nisi depopulatio vastatio caedes rapina qui non facio hannibal quia multus ad usus suus reservo at hic qui in hora vivo non modo de fortuna et de bonus civis sed ne de utilitas quidem suus cogito


at legatos misimus. heu, me miserum! cur senatum cogor, quem laudavi semper, reprehendere? quid? vos censetis, patres conscripti, legatorum missionem populo Romano vos probavisse? non intellegitis, non auditis meam sententiam flagitari? cui cum pridie frequentes essetis adsensi, postridie ad spem estis inanem pacis devoluti. quam turpe porro legiones ad senatum legatos mittere, senatum ad Antonium! quamquam illa legatio non est, denuntiatio est paratum illi exitium, nisi paruerit huic ordini. quid refert? tamen opinio est gravis. Missos enim legatos omnes vident; decreti nostri non omnes verba noverunt. retinenda est igitur nobis constantia, gravitas, perseverantia; repetenda vetus illa severitas, si quidem auctoritas senatus decus, honestatem, laudem dignitatemque desiderat, quibus rebus hic ordo caruit nimium diu. sed erat tunc excusatio oppressis, misera illa quidem, sed tamen iusta: nunc nulla est. liberati regio dominatu videbamur: multo postea gravius urgebamur armis domesticis. ea ipsa depulimus nos quidem: extorquenda sunt. quod si non possumus facere—dicam quod dignum est et senatore et Romano homine—moriamur.

at legatus mitto heu ego miser cur senatus cogo qui laudo semper reprehendo quis tu censeo pater conscribo legatus missio populus romanus tu probo non intellego non audio meus sententia flagito qui cum pridie frequens edo adsentio postridie ad spes sum inanis pax devolvo quam turpis porro legio ad senatus legatus mitto senatus ad antonius quamquam ille legatio non sum denuntiatio sum paro ille exitium nisi pareo hic ordo quis refero tamen opinio sum gravis missus enim legatus omnis video decerno noster non omnis verbum nosco retineo sum igitur nos constantia gravitas persevero repeto vetus ille severitas si quidem auctoritas senatus decus honestas laus dignitas desidero qui res hic ordo careo nimium diu sed sum tunc excusatio opprimo misero ille quidem sed tamen iustus nunc nullus sum libero regius dominor video multus postea gravis urgeo arma domesticus is ipse depello nos quidem extorqueo sum qui si non possum facio dico qui dignus sum et senator et romanus homo morior


quid est enim aliud tumultus nisi perturbatio tanta ut maior timor oriatur? unde etiam nomen ductum est tumultus. itaque maiores nostri tumultum Italicum quod erat domesticus, tumultum Gallicum quod erat Italiae finitimus, praeterea nullum nominabant. gravius autem tumultum esse quam bellum hinc intellegi potest quod bello vacationes valent, tumultu non valent. ita fit, quem ad modum dixi, ut bellum sine tumultu possit, tumultus sine bello esse non possit.

quis sum enim alius tumultus nisi perturbatio tantus ut magnus timor orior unde etiam nomen duco sum tumultus itaque magnus noster tumultus italicus qui sum domesticus tumultus gallicus qui sum italia finitimus praeterea nullus nomino gravis autem tumultus sum quam bellum hinc intellego possum qui bellum vacatio valeo tumultus non valeo ita fio qui ad modus dico ut bellum sine tumultus possum tumultus sine bellum sum non possum


quid illa taetrius belua, quid immanius? qui ob eam causam natus videtur ne omnium mortalium turpissimus esset M. Antonius. est una Trebellius, qui iam cum tabulis novis redit in gratiam; T. Plancus et ceteri pares: qui id pugnant, id agunt ut contra rem publicam restituti esse videantur. et sollicitant homines imperitos Saxae et Cafones, ipsi rustici atque agrestes, qui hanc rem publicam nec viderunt umquam nec videre constitutam volunt, qui non Caesaris, sed Antoni acta defendunt, quos avertit agri Campani infinita possessio, cuius eos non pudere demiror, cum videant se mimos et mimas habere vicinos.

quis ille taeter belua quis immanis qui ob is causa nascor video ne omnis mortalis turpis sum m antonius sum unus trebellius qui iam cum tabula novus redeo in gratia t plancus et ceterus par qui is pugno is ago ut contra res publicus restitus sum video et sollicito homo imperitus saxa et cafones ipse rusticus atque agrestis qui hic res publicus neque video umquam neque video constituo volo qui non caesar sed antonius ago defendo qui averto ager campanus infinitus possessio qui is non pudeo demiror cum video sui mimus et mima habeo vicinus


post autem neque sacrificiis sollemnibus factis neque votis nuncupatis non profectus est, sed profugit paludatus. at quo? in provinciam firmissimorum et fortissimorum civium qui illum, ne si ita quidem venisset ut nullum bellum inferret, ferre potuissent, impotentem, iracundum, contumeliosum, superbum, semper poscentem, semper rapientem, semper ebrium. at ille cuius ne pacatam quidem nequitiam quisquam ferre posset bellum intulit provinciae Galliae; circumsedet Mutinam, firmissimam et splendidissimam populi Romani coloniam; oppugnat D. Brutum, imperatorem, consulem designatum, civem non sibi, sed nobis et rei publicae natum.

post autem neque sacrificium sollemne facio neque voveo nuncupo non proficiscor sum sed profugio paludatus at quo in provincia firmus et fortis civis qui ille ne si ita quidem venio ut nullus bellum infero fero possum impotens iracundus contumeliosus superbus semper posco semper rapio semper ebrius at ille qui ne pacatam quidem nequitia quisquam fero possum bellum infero provincia gallia circumsedeo mutina firmus et splendidus populus romanus colonia oppugno d brutus imperator consul designo civis non sui sed nos et res publicus natus


me quidem miseret parietum ipsorum atque tectorum. quid enim umquam domus illa viderat nisi pudicum, quid nisi ex optimo more et sanctissima disciplina? fuit enim ille vir, patres conscripti, sicuti scitis, cum foris clarus tum domi admirandus, neque rebus externis magis laudandus quam institutis domesticis. huius in sedibus pro cubiculis stabula, pro conclavibus popinae sunt. etsi iam negat. nolite quaerere; frugi factus est: illam suam suas res sibi habere iussit, ex duodecim tabulis clavis ademit, exegit. quam porro spectatus civis, quam probatus! cuius ex omni vita nihil est honestius quam quod cum mima fecit divortium.

ego quidem misero paries ipse atque tector quis enim umquam domus ille video nisi pudicus quis nisi ex bonus mos et sancio disciplina sum enim ille vir pater conscribo sicut scio cum foris clarus tum domus admiror neque res externus magis laudo quam institus domesticus hic in sedes pro cubiculis stabulum pro conclave popina sum etsi iam nego nolo quaero frugi facio sum ille suus suus res sui habeo iubeo ex duodecim tabula clavus adimo exigo quam porro specto civis quam probo qui ex omnis vito nihil sum honestus quam qui cum mima facio divortium


si, ut ex litteris quae recitatae sunt, patres conscripti, sceleratissimorum hostium exercitum caesum fusumque cognovi, sic, id quod et omnes maxime optamus et ex ea victoria quae parta est consecutum arbitramur, D. Brutum egressum iam Mutina esse cognossem, propter cuius periculum ad saga issemus, propter eiusdem salutem redeundum ad pristinum vestitum sine ulla dubitatione censerem. ante vero quam sit ea res quam avidissime civitas exspectat adlata, laetitia frui satis est maximae praeclarissimaeque pugnae; reditum ad vestitum confectae victoriae reservate.

si ut ex littera qui recito sum pater conscribo scelero hostis exercitus caedo fundo cognosco sic is qui et omnis magnus opto et ex is victoria qui pario sum consequor arbitror d brutus egredior iam mutina sum cognosco propter qui periculum ad sagum eo propter idem salus redeo ad pristinus vestio sine ullus dubitatio censeo ante verus quam sum is res quam avidus civitas exspecto affero laetitia fruor satis sum magnus praeclarus pugna redeo ad vestio confacio victoria reservo


sed unam rem vereor ne non probes: si enim fuissem, non solum regem sed etiam regnum de re publica sustulissem; et, si meus stilus ille fuisset, ut dicitur, mihi crede, non solum unum actum sed totam fabulam confecissem. quamquam si interfici Caesarem voluisse crimen est, vide, quaeso, Antoni, quid tibi futurum sit, quem et Narbone hoc consilium cum C. Trebonio cepisse notissimum est et ob eius consili societatem, cum interficeretur Caesar, tum te a Trebonio vidimus sevocari. ego autem—vide quam tecum agam non inimice—quod bene cogitasti aliquando, laudo; quod non indicasti, gratias ago; quod non fecisti, ignosco.

sed unus res vereor ne non probo si enim sum non solus rex sed etiam regnum de res publicus tollo et si meus stilus ille sum ut dico ego credo non solus unus ago sed totus fabula confacio quamquam si interficio caesaris volo crimen sum video quaeso antonius quis tu sum sum qui et narbo hic consilium cum que trebonius capio nosco sum et ob is consilium societas cum interfacio caesar tum tu ab trebonius video sevocaris ego autem video quam tu ago non inimicus qui bene cogito aliquando laudo qui non indico gratia ago qui non facio ignosco


satis inconsiderati fuit, ne dicam audacis, rem ullam ex illis attingere; retinere vero quis poterit clarissimo domino restituto? an is non reddet qui domini patrimonium circumplexus quasi thesaurum draco, Pompei servus, libertus Caesaris, agri Lucani possessiones occupavit? atque illud septiens miliens quod adulescenti, patres conscripti, spopondistis, ita discribetur ut videatur a vobis Cn. Pompei filius in patrimonio suo conlocatus. haec senatus: reliqua populus Romanus in ea familia quam vidit amplissimam persequetur, in primis paternum auguratus locum, in quem ego eum, ut quod a patre accepi filio reddam, mea nominatione cooptabo. Vtrum igitur augurem Iuppiter optimus maximus cuius interpretes internuntiique constituti sumus, utrum populus Romanus libentius sanciet, Pompeiumne an Antonium? mihi quidem numine deorum immortalium videtur hoc fortuna voluisse ut actis Caesaris firmis ac ratis Cn. Pompei filius posset et dignitatem et fortunas patrias recuperare.

satis inconsideratus sum ne dico audax res ullus ex ille attingo retineo verus quis possum clarus dominus restituo an is non reddo qui dominus patrimonium circumplector quasi thesaurus draco pompejus servus libertus caesar ager lucanus possessio occupo atque ille septies millies qui adulescens pater conscribo spopondistis ita discribo ut video ab tu cn pompejus filius in patrimonium suus conloco hic senatus reliquus populus romanus in is familia quam video amplus persequor in primus paternus auguro locus in qui ego is ut qui ab pater accipio filius reddo meus nominatio coopto vtrum igitur auguro iuppiter bonus magnus qui interpres internuntius constituo sum utrum populus romanus libet sancio pompejus an antonius ego quidem numen deus immortalis video hic fortuna volo ut ago caesar firmus atque ratis cn pompejus filius possum et dignitas et fortuna patria recuperaris


Sulpicius et privatus et in magistratibus fuerit: cum talis vir ob rem publicam in legatione mortem obierit, senatui placere Ser. Sulpicio statuam pedestrem aeneam in rostris ex huius ordinis sententia statui, circumque eam statuam locum ludis gladiatoribusque liberos posterosque eius quoquo versus pedes quinque habere, eamque causam in basi inscribi quod is ob rem publicam mortem obierit, utique C. Pansa A. Hirtius consules, alter ambove, si eis videatur, quaestoribus urbanis imperent ut eam basim statuamque faciendam et in rostris statuendam locent, quantique locaverint, tantam pecuniam redemptori attribuendam solvendamque curent. Cumque antea senatus auctoritatem suam in virorum fortium funeribus ornamentisque ostenderit, placere eum quam amplissime supremo suo die efferri.

sulpicius et privo et in magistratus sum cum talis vir ob res publicus in legatio mors obeo senatus placeo seruius sulpicius statua pedestrem aeneus in rostrum ex hic ordo sententia statuo circum is statua locus ludus gladiator liber posterus is quisquis verro pes quinque habeo eo causa in basis inscribo qui is ob res publicus mors obeo utique que pansa ab hirtius consul alter ambo si is video quaestor urbanus impero ut is basim statuo facio et in rostrum statuo loco quantus loco tantus pecunia redemptor attribuo solvo curo cos antea senatus auctoritas suus in vir fors funus ornamentum ostendo placeo is quam amplus superus suus dies effero


profectus est aliquando tandem in Hispaniam; sed tuto, ut ait, pervenire non potuit. quonam modo igitur Dolabella pervenit? aut non suscipienda fuit ista causa, Antoni, aut, cum suscepisses, defendenda usque ad extremum. ter depugnavit Caesar cum civibus, in Thessalia, Africa, Hispania. omnibus adfuit his pugnis Dolabella; in Hispaniensi etiam volnus accepit. si de meo iudicio quaeris, nollem; sed tamen consilium a primo reprehendendum, laudanda constantia. tu vero quid es? Cn. Pompei liberi tum primum patriam repetebant. esto, fuerit haec partium causa communis. repetebant praeterea deos patrios, aras, focos, larem suum familiarem, in quae tu invaseras. haec cum peterent armis ei quorum erant legibus—etsi in rebus iniquissimis quid potest esse aequi?—tamen quem erat aequissimum contra Cn. Pompei liberos pugnare? quem? te sectorem.

proficiscor sum aliquando tandem in hispania sed tueor ut aio pervenio non possum quonam modo igitur dolabella pervenio aut non suscipio sum iste causa antonius aut cum suscipio defendo usque ad exter ter depugno caesar cum civis in thessalia africanus hispania omnis adsum hic pugna dolabella in hispaniensis etiam vulnus accipio si de meus iudicium quaero nolo sed tamen consilium ab primus reprehendo laudo constantia tu verus quis sum cn pompejus liber tum primus patria repeto sum sum hic pars causa communis repeto praeterea deus patrius ara focus lar suus familiaris in qui tu invado hic cum peto arma is qui sum lex etsi in res iniquus quis possum sum aequum tamen qui sum aequus contra cn pompejus liber pugno qui tu sector


quapropter ne multa nobis cotidie decernenda sint, consulibus totam rem publicam commendandam censeo eisque permittendum ut rem publicam defendant provideantque ne quid res publica detrimenti accipiat, censeoque ut eis qui in exercitu M. Antoni sunt ne sit ea res fraudi, si ante Kalendas Februarias ab eo discesserint. haec si censueritis, patres conscripti, brevi tempore libertatem populi Romani auctoritatemque vestram recuperabitis. si autem lenius agetis, tamen eadem, sed fortasse serius decernetis. de re publica quoad rettulistis satis decrevisse videor.

quapropter ne multus nos cottidie decerno sum consul totus res publicus commendo censeo is permitto ut res publicus defendo provideo ne quis res publicus detrimentum accipio censeo ut is qui in exercitus m antonius sum ne sum is res fraus si ante kalendae februarius ab is discedo hic si censeo pater conscribo brevis tempus libertas populus romanus auctoritas vester recupero si autem lenis ago tamen idem sed fortasse serus decerno de res publicus quoad refero satis decerno video


itaque haec sententia, Quirites, sic per triduum valuit ut, quamquam discessio facta non esset, tamen praeter paucos omnes mihi adsensuri viderentur. hodierno autem die spe nescio qua eis obiecta remissior senatus fuit. nam plures eam sententiam secuti sunt ut, quantum senatus auctoritas vesterque consensus apud Antonium valiturus esset, per legatos experiremur.

itaque hic sententia quiris sic per triduum valeo ut quamquam discessio facio non sum tamen praeter paucus omnis ego adsentio video hodiernus autem dies spes nescio qui is objecto remitto senatus sum nam multus is sententia sequor sum ut quantus senatus auctoritas vester consentio apud antonius valeo sum per legatus experior


expedito nobis homine et parato, patres conscripti, opus est et eo qui imperium legitimum habeat, qui praeterea auctoritatem, nomen, exercitum, perspectum animum in re publica liberanda.

expedio nos homo et paro pater conscribo opus sum et is qui imperium legitimus habeo qui praeterea auctoritas nomen exercitus perspicio animus in res publicus libero


Caesar autem annis multis minor veteranos cupientis iam requiescere armavit; eam complexus est causam quae esset senatui, quae populo, quae cunctae Italiae, quae dis hominibusque gratissima. et Pompeius ad L. Sullae maximum imperium victoremque exercitum accessit: Caesar se ad neminem adiunxit, ipse princeps exercitus faciendi et praesidi comparandi fuit. ille adversariorum partibus agrum Picenum habuit inimicum: hic ex Antoni amicis sed amicioribus libertatis contra Antonium confecit exercitum. illius opibus Sulla regnavit: huius praesidio Antoni dominatus oppressus est.

caesar autem annus multus paruus veteranus cupio iam requiesco armo is complexus sum causa qui sum senatus qui populus qui cunctus italia qui deus homo gratus et pompejus ad l sulla magnus imperium victor exercitus accedo caesar sui ad nemo adjungo ipse princeps exercitus facio et praesidium comparo sum ille adversarius pars ager picenus habeo inimicus hic ex antonius amicus sed amicus libertas contra antonius confacio exercitus ille ops sulla regno hic praesidium antonius dominor opprimo sum


at quanta merces rhetori data est! audite, audite, patres conscripti, et cognoscite rei publicae volnera. duo milia iugerum campi Leontini Sex. Clodio rhetori adsignasti et quidem immunia, ut populi Romani tanta mercede nihil sapere disceres. num etiam hoc, homo audacissime, ex Caesaris commentariis? sed dicam alio loco et de Leontino agro et de Campano, quos iste agros ereptos rei publicae turpissimis possessoribus inquinavit. iam enim, quoniam criminibus eius satis respondi, de ipso emendatore et correctore nostro quaedam dicenda sunt. nec enim omnia effundam, ut, si saepius decertandum sit, ut erit, semper novus veniam: quam facultatem mihi multitudo istius vitiorum peccatorumque largitur.

at quantus merces rhetor do sum audio audio pater conscribo et cognosco res publicus vulnero duo mille jugerum campus leontinus sex claudius rhetor adsigno et quidem immunis ut populus romanus tantus merces nihil sapio disco num etiam hic homo audax ex caesar commentarius sed dico alius locus et de leontinus ager et de campanus qui iste ager eripio res publicus turpis possessor inquino iam enim quoniam crimen is satis respondeo de ipse emendator et corrector noster quidam dico sum neque enim omnis effundo ut si saepis decerto sum ut sum semper novus venio quam facultas ego multitudo iste vitium pecco largior


quamquam hoc maxime admiratus sum, mentionem te hereditatum ausum esse facere, cum ipse hereditatem patris non adisses.

quamquam hic magnus admiror sum mentio tu hereditas audeo sum facio cum ipse hereditas pater non adeo


cum Aristonico bellum gerendum fuit P. Licinio L. Valerio consulibus. rogatus est populus quem id bellum gerere placeret. Crassus consul, pontifex maximus, Flacco conlegae, flamini Martiali, multam dixit, si a sacris discessisset: quam multam populus Romanus remisit; pontifici tamen flaminem parere iussit. sed ne tum quidem populus Romanus ad privatum detulit bellum, quamquam erat Africanus qui anno ante de Numantinis triumpharat; qui, cum longe omnis belli gloria et virtute superaret, duas tamen tribus solas tulit. ita populus Romanus consuli potius Crasso quam privato Africano bellum gerendum dedit. de Cn. Pompei imperiis, summi viri atque omnium principis, tribuni plebis turbulenti tulerunt. nam Sertorianum bellum a senatu privato datum est, quia consules recusabant, cum L. Philippus pro consulibus eum se mittere dixit, non pro consule.

cum aristonicus bellum gero sum p licinius l valerius consul rogo sum populus qui is bellum gero placeo crassus consul pontifex magnus flaccus collega flo martial multa dico si ab sacrum discedo quam multa populus romanus remitto pontifex tamen flamen pareo iubeo sed ne tum quidem populus romanus ad privo defero bellum quamquam sum africanus qui annus ante de numantinus triumpho qui cum longus omnis bellum gloria et virtus supero duo tamen tres solo fero ita populus romanus consul potis crassus quam privo africanus bellum gero do de cn pompejus imperium superus vir atque omnis princeps tribunus plebs turbulentus fero nam sertorianus bellum ab senatus privo do sum quia consul recuso cum l philippus pro consul is sui mitto dico non pro consul


recordare igitur illum, M. Antoni, diem quo dictaturam sustulisti; pone ante oculos laetitiam senatus populique Romani; confer cum hac nundinatione tua tuorumque: tum intelleges quantum inter laudem et lucrum intersit. sed nimirum, ut quidam morbo aliquo et sensus stupore suavitatem cibi non sentiunt, sic libidinosi, avari, facinerosi verae laudis gustatum non habent. sed si te laus adlicere ad recte faciendum non potest, ne metus quidem a foedissimis factis potest avocare? iudicia non metuis: si propter innocentiam, laudo; sin propter vim, non intellegis, qui isto modo iudicia non timeat, ei quid timendum sit?

recordaris igitur ille m antonius dies quo dictatura tollo pono ante oculus laetitia senatus populus romanus confero cum hic nundinatio tuus tuus tum intellego quantus inter laus et lucrum intersum sed nimirum ut quidam morbus aliquis et sensus stupor suavitas cibus non sentio sic libidinosus avaris facinerosi verus laus gustas non habeo sed si tu laus adliceo ad rectus facio non possum ne metus quidem ab foedus facio possum avocaris iudicium non metuo si propter innocentia laudo sin propter vis non intellego qui iste modo iudicium non timeo is quis timeo sum


quamquam qui umquam aut ludi aut dies laetiores fuerunt quam cum in singulis versibus populus Romanus maximo clamore et plausu Bruti memoriam prosequebatur? corpus aberat liberatoris, libertatis memoria aderat: in qua Bruti imago cerni videbatur. at hunc eis ipsis ludorum diebus videbam in insula clarissimi adulescentis, Cn. Luculli, propinqui sui nihil nisi de pace et concordia civium cogitantem. eundem vidi postea Veliae, cedentem Italia ne qua oreretur belli civilis causa propter se. O spectaculum illud non modo hominibus sed undis ipsis et litoribus luctuosum! cedere e patria servatorem eius, manere in patria perditores! Cassi classis paucis post diebus consequebatur, ut me puderet, patres conscripti, in eam urbem redire ex qua illi abirent. sed quo consilio redierim initio audistis, post estis experti. exspectatum igitur tempus a Bruto est.

quamquam qui umquam aut ludo aut dies laetus sum quam cum in singuli versus populus romanus maximus clamor et plaudo brutus memoria prosequor corpus absum liberator libertas memoria adsum in qui brutus imago cerno video at hic is ipse ludus dies video in insula clarus adulescens cn lucullus propinquus suus nihil nisi de pax et concordia civis cogito idem video postea velia cedo italia ne qui orior bellum civilis causa propter sui o spectaculum ille non modo homo sed unda ipse et litus luctuosus cedo e patria servator is maneo in patria perditor casseius classis paucus post dies consequor ut ego pudeo pater conscribo in is urbs redeo ex qui ille abeo sed quo consilium redeo initium audio post sum experior exspectas igitur tempus ab brutus sum


atque etiam M. Lepido pro eius egregiis in rem publicam meritis decernendos honores quam amplissimos censeo. semper ille populum Romanum liberum voluit maximumque signum illo die dedit voluntatis et iudici sui, cum Antonio diadema Caesari imponente se avertit gemituque et maestitia declaravit quantum haberet odium servitutis, quam populum Romanum liberum cuperet, quam illa quae tulerat temporum magis necessitate quam iudicio tulisset. quanta vero is moderatione usus sit in illo tempore civitatis quod post mortem Caesaris consecutum est, quis nostrum oblivisci potest? Magna haec, sed ad maiora properat oratio.

atque etiam m lepidus pro is egregius in res publicus meritum decerno honor quam amplus censeo semper ille populus romanus liber volo magnus signum ille dies do voluntas et judicium suus cum antonius diadema caesaris impono sui averto gemo et maestitia declaro quantus habeo odium servitus quam populus romanus liber cupio quam ille qui fero tempus magis necessitas quam iudicium fero quantus verus is moderatio utor sum in ille tempus civitas qui post mors caesar consequor sum quis nos obliviscor possum magnus hic sed ad magnus propero oratio


quapropter, quoniam res in id discrimen adducta est utrum ille poenas rei publicae luat an nos serviamus, aliquando, per deos immortalis, patres conscripti, patrium animum virtutemque capiamus, ut aut libertatem propriam Romani et generis et nominis recuperemus aut mortem servituti anteponamus. multa quae in libera civitate ferenda non essent tulimus et perpessi sumus, alii spe forsitan recuperandae libertatis, alii vivendi nimia cupiditate: sed, si illa tulimus quae nos necessitas ferre coegit, quae vis quaedam paene fatalis—quae tamen ipsa non tulimus—etiamne huius impuri latronis feremus taeterrimum crudelissimumque dominatum.

quapropter quoniam res in is discrimen adduco sum utrum ille poena res publicus luo an nos servio aliquando per deus immortal pater conscribo patrius animus virtus capio ut aut libertas proprius romanus et genus et nomen recipero aut mors servitus antepono multus qui in liber civitas fero non sum fero et perpetior sum alius spes forsitan recipero libertas alius vivo nimius cupiditas sed si ille fero qui nos necessitas fero cogo qui volo quidam paene fatal qui tamen ipse non fero etiam hic impurus latro fero taeter crudelis dominor


at quibus verbis? modo aequum sibi videri, modo non iniquum. mira verborum complexio! at ille numquam—semper enim absenti adfui Deiotaro— quicquam sibi quod nos pro illo postularemus aequum dixit videri. syngrapha sesterti centiens per legatos, viros bonos, sed timidos et imperitos, sine nostra, sine reliquorum hospitum regis sententia facta in gynaecio est, quo in loco plurimae res venierunt et veneunt. qua ex syngrapha quid sis acturus meditere censeo: rex enim ipse sua sponte, nullis commentariis Caesaris, simul atque audivit eius interitum, suo Marte res suas recuperavit.

at qui verbum modo aequus sui video modo non iniquus mirus verbum complexio at ille numquam semper enim absum adsum deiotarus quisquam sui qui nos pro ille postulo aequus dico video syngrapha sestertius centiens per legatus vir bonus sed timidus et imperitus sine noster sine reliquus hospes rex sententia facio in gynaecius sum quo in locus multus res venierunt et veneunt qui ex syngrapha quis sum ago meditor censeo rex enim ipse suus sponte nullus commentarius caesar simul atque audio is interitus suus mars res suus recipero


et de exsulibus legem quam fixisti Caesar tulit? nullius insector calamitatem: tantum queror, primum eorum reditus inquinatos quorum causam Caesar dissimilem iudicarit; deinde nescio cur non reliquis idem tribuas: neque enim plus quam tres aut quattuor reliqui sunt. qui simili in calamitate sunt, cur tua misericordia non simili fruuntur, cur eos habes in loco patrui? de quo ferre, cum de reliquis ferres, noluisti: quem etiam ad censuram petendam impulisti, eamque petitionem comparasti quae et risus hominum et querelas moveret. cur autem ea comitia non habuisti?

et de exsulis lex quam figo caesar fero nullus insecto calamitas tantus queror primus is redeo inquino qui causa caesar dissimilis iudico deinde nescio cur non reliquus idem tribuo neque enim multus quam tres aut quattuor reliquus sum qui similis in calamitas sum cur tuus misericordia non similis fruor cur is habeo in locus patruus de quo fero cum de reliquus fero nolo qui etiam ad censeo peto impello eo petitio comparo qui et rideo homo et querela moveo cur autem is comitium non habeo


quod cum ita sit, nihilne mihi de periculo meo cogitandum putatis? hic cum essem in urbe ac domi, tamen multa saepe temptata sunt, ubi me non solum amicorum fidelitas sed etiam universae civitatis oculi custodiunt: quid censetis, cum iter ingressus ero, longum praesertim, nullasne insidias extimescendas? tres viae sunt ad Mutinam—quo festinat animus ut quam primum illud pignus libertatis populi Romani, D. Brutum, aspicere possim; cuius in complexu libenter extremum vitae spiritum ediderim, cum omnes actiones horum mensum, omnes sententiae meae pervenerint ad eum qui mihi fuit propositus exitum. tres ergo, ut dixi, viae: a supero mari Flaminia, ab infero Aurelia, media Cassia.

qui cum ita sum nihil ego de periculum meus cogito puto hic cum sum in urbs atque domus tamen multus saepe tento sum ubi ego non solus amicus fidelitas sed etiam universus civitas oculus custodio quis censeo cum iter ingredior sum longus praesertim nullus insidiae extimesco tres via sum ad mutina quo festino animus ut quam primus ille pignus libertas populus romanus d brutus aspicio possum qui in complexus libet exter vita spiritus edo cum omnis actio hic metior omnis sententia meus pervenio ad is qui ego sum propono exitus tres ergo ut dico via ab supero mare flaminius ab infero aurelius medius casseius


at quam crebro usurpat: ‘et consul et Antonius!’ hoc est dicere, et consul et impudicissimus, et consul et homo nequissimus. quid est enim aliud Antonius? nam si dignitas significaretur in nomine, dixisset, credo, aliquando avus tuus se et consulem et Antonium. numquam dixit. dixisset etiam conlega meus, patruus tuus, nisi si tu es solus Antonius. sed omitto ea peccata quae non sunt earum partium propria quibus tu rem publicam vexavisti: ad ipsas tuas partis redeo, id est ad civile bellum, quod natum, conflatum, susceptum opera tua est.

at quam creber usurpo et consul et antonius hic sum dico et consul et impudicus et consul et homo nequam quis sum enim alius antonius nam si dignitas significo in nomen dico credo aliquando avus tuus sui et consul et antonius numquam dico dico etiam collega meus patruus tuus nisi si tu sum solus antonius sed omitto is pecco qui non sum is pars proprius qui tu res publicus vexo ad ipse tuus pars redeo is sum ad civilis bellum qui natus conflo suscipio opus tuus sum


quaestor es factus: deinde continuo sine senatus consulto, sine sorte, sine lege ad Caesarem cucurristi. id enim unum in terris egestatis, aeris alieni, nequitiae perditis vitae rationibus perfugium esse ducebas. ibi te cum et illius largitionibus et tuis rapinis explevisses, si hoc est explere, expilare quod statim effundas, advolasti egens ad tribunatum, ut in eo magistratu, si posses, viri tui similis esses.

quaestor sum facio deinde continuo sine senatus consultum sine sors sine lex ad caesaris curro is enim unus in terra egestas aer alienus nequitia perdo vita ratio perfugium sum duco ibi tu cum et ille largitio et tuus rapina expleo si hic sum expleo expilaris qui statim effundo advolo egeo ad tribunatus ut in is magistratus si possum vir tuus similis sum


ac ne illud quidem silentio, patres conscripti, praetereundum puto quod clarissimi viri legati, L. Paulus, Q. Thermus, C. Fannius, quorum habetis cognitam voluntatem in rem publicam eamque perpetuam atque constantem, nuntiant se Pompei conveniendi causa divertisse Massiliam eumque cognovisse paratissimo animo ut cum suis copiis iret ad Mutinam, ni vereretur ne veteranorum animos offenderet. est vero eius patris filius qui sapienter faciebat non minus multa quam fortiter. itaque intellegitis et animum ei praesto fuisse nec consilium defuisse. atque etiam hoc M. Lepido providendum est ne quid adrogantius quam eius mores ferunt facere videatur.

atque ne ille quidem silentium pater conscribo praetereo puto qui clarus vir legatus l paulus q thermus que fannius qui habeo cognosco voluntas in res publicus eo perpetuus atque consto nuntio sui pompejus convenio causa diverto massilia is cognosco paro animus ut cum suus copia eo ad mutina ni vereor ne veteranus animus offendo sum verus is pater filius qui sapienter facio non paruus multus quam fortis itaque intellego et animus is praesto sum neque consilium desum atque etiam hic m lepidus provideo sum ne quis adrogo quam is mos fero facio video


quo enim usque tantum bellum, tam crudele, tam nefarium privatis consiliis propulsabitur? cur non quam primum publica accedit auctoritas? C. Caesar adulescens, paene potius puer, incredibili ac divina quadam mente atque virtute, cum maxime furor arderet Antoni cumque eius a Brundisio crudelis et pestifer reditus timeretur, nec postulantibus nec cogitantibus, ne optantibus quidem nobis, quia non posse fieri videbatur, firmissimum exercitum ex invicto genere veteranorum militum comparavit patrimoniumque suum effudit: quamquam non sum usus eo verbo quo debui; non enim effudit: in salute rei publicae conlocavit.

quo enim usque tantus bellum tam crudelis tam nefarius privo consilium propulso cur non quam primus publicus accedo auctoritas que caesar adulescens paene potis puer incredibilis atque divino quidam mens atque virtus cum magnus furor ardeo antonius cum is ab brundisium crudelis et pestifer redeo timeo neque postulo neque cogito ne opto quidem nos quia non possum fio video firmus exercitus ex invictus genus veteranus miles comparo patrimonium suus effundo quamquam non sum utor is verbum quo debeo non enim effundo in salus res publicus conloco