sed studium eius generis maiorque vis agnoscitur in Pisistrato. Denique hunc proximo saeculo Themistocles insecutus est, ut apud nos, perantiquus, ut apud Atheniensis, non ita sane vetus. Fuit enim regnante iam Graecia, nostra autem civitate non ita pridem dominatu regio liberata. Nam bellum Volscorum illud gravissimum, cui Coriolanus exsul interfuit, eodem fere tempore quo Persarum bellum fuit, similisque fortuna clarorum virorum;

sed studium is genus magnus volo agnosco in pisistratus denique hic propior saeculum themistocles insequor sum ut apud nos perantiquus ut apud atheniensis non ita sanus vetus sum enim regno iam graecia noster autem civitas non ita pridem dominor regius libero nam bellum volscus ille gravis qui coriolanus exsul intersum idem fere tempus quo persaris bellum sum similis fortuna clarus vir


tum ipse L. Cotta est veterator habitus;—sed C. Laelius et P. Africanus in primis elo- quentes, quorum exstant orationes, ex quibus existimari de ingeniis oratorum potest. Sed inter hos aetate paulum his antecedens sine controversia Ser. Galba eloquentia praestitit; et nimirum is princeps ex Latinis illa oratorum propria et quasi legitima opera tractavit, ut egrederetur a proposito ornandi causa, ut delectaret animos, ut permoveret, ut augeret rem, ut miserationibus, ut communibus locis uteretur. Sed nescio quo modo huius, quem constat eloquentia praestitisse, exiliores orationes sunt et redolentes magis antiquitatem quam aut Laeli aut Scipionis aut etiam ipsius Catonis, itaque exaruerunt, vix iam ut appareant.

tum ipse l cotta sum veterator habitus sed que laelius et p africanus in primus elo quentes qui exsto oratio ex qui existimo de ingenium orator possum sed inter hic aetas paulus hic antecedo sine controversia seruius galba eloquentia praesto et nimirum is princeps ex latinum ille orator proprius et quasi legitimus opus tracto ut egredior ab propono orno causa ut delecto animus ut permoveo ut augeo res ut miseratio ut communis locus uto sed nescio quo modo hic qui consto eloquentia praesto exilis oratio sum et redoleo magis antiquitas quam aut laelis aut scipio aut etiam ipse cato itaque exaresco vix iam ut appareo


ita nobismet ipsis accidit ut, quamquam essent multo magis alia lugenda, tamen hoc doleremus quod, quo tempore aetas nostra perfuncta rebus amplissimis tamquam in portum confugere deberet non inertiae neque desidiae, sed oti moderati atque honesti, cumque ipsa oratio iam nostra canesceret haberetque suam quandam maturitatem et quasi senectutem, tum arma sunt ea sumpta, quibus illi ipsi, qui didicerant eis uti gloriose, quem ad modum salutariter uterentur, non reperiebant.

ita nos ipse accido ut quamquam sum multus magis alius lugeo tamen hic doleo qui quo tempus aetas noster perfungor res amplus tamquam in portus confugio debeo non inertia neque desidia sed otium moderor atque honestus cum ipse oratio iam noster canesceret habeo suus quidam maturitas et quasi senectus tum arma sum is sumo qui ille ipse qui disco is uti gloriosus qui ad modus salutaris uto non reperio


quis enim putet aut celeritatem ingeni L. Bruto illi nobili tatis vestrae principi defuisse? qui de matre savianda ex oraculo Apollinis tam acute arguteque coniecerit; qui summam prudentiam simulatione stultitiae texerit; qui potentissimum regem clarissimi regis filium expulerit civitatemque perpetuo dominatu liberatam magistratibus annuis legibus iudiciisque devinxerit; qui conlegae suo imperium abrogaverit, ut e civitate regalis nominis memoriam tolleret: quod certe effici non potuisset, nisi esset oratione persuasum.

quis enim puto aut celeritas ingenium l brutus ille nobilis libertas vester princeps desum qui de mater savianda ex oraculum apollo tam acuo arguo conicio qui summa prudentia simulatio stultitia tego qui potens rex clarus rex filius expello civitas perpetuus dominor libero magistratus annuus lex judicium devincio qui collega suus imperium abrogo ut e civitas regal nomen memoria tollo qui certus efficio non possum nisi sum oratio persuadeo


cum multi essent oratores in vario genere dicendi, quis umquam ex his excellere iudicatus est vulgi iudicio qui non idem a doctis probaretur? Quando autem dubium fuisset apud patres nostros eligendi cui patroni daretur optio quin aut Antonium optaret aut Crassum? Aderant multi alii; tamen utrum de his potius dubitasset aliquis, quin alterum nemo. Quid, adulescentibus nobis cum esset Cotta et Hortensius, num quis, cui quidem eligendi potestas esset, quemquam his anteponebat?

cum multus sum orator in vario genus dico quis umquam ex hic excello iudico sum vulgus iudicium qui non idem ab doceo probo quando autem dubius sum apud pater noster eligo qui patronus do optio quin aut antonius opto aut crassus adsum multus alius tamen utrum de hic potis dubito aliquis quin alter nemo quis adulescens nos cum sum cotta et hortensius num quis qui quidem eligo potestas sum quisquam hic antepono


His enim rebus infimo loco natus et honores et pecuniam et gratiam consecutus etiam in patronorum—sine doctrina, sine ingenio— aliquem numerum pervenerat. Sed ut pugiles inexercitati, etiam si pugnos et plagas Olympiorum cupidi ferre possunt, solem tamen saepe ferre non possunt, sic ille cum omni iam fortuna prospere functus labores etiam magnos excepisset, illius iudicialis anni severitatem quasi solem non tulit.

hic enim res infimus locus nascor et honor et pecunia et gratia consequor etiam in patronus sine doctrina sine ingenium aliquis numerus pervenio sed ut pugil inexercitas etiam si pugnus et plaga olympius cupidus fero possum sol tamen saepe fero non possum sic ille cum omnis iam fortuna prosperus fungor labor etiam magnus excipio ille iudicial annus severitas quasi sol non fero


tum Brutus: Atque dubitamus, inquit, utrum ista sanitas fuerit an vitium? Quis enim non fateatur, cum ex omnibus oratoris laudibus longe ista sit maxima, inflammare animos audientium et quocumque res postulet modo flectere, qui hac virtute caruerit, id ei quod maximum fuerit defuisse? sit sane ita, inquam; sed redeamus ad eum qui iam unus restat, Hortensium, tum de nobismet ipsis, quoniam id etiam, Brute, postulas, pauca dicemus. Quamquam facienda mentio est, ut quidem mihi videtur, duorum adulescentium, qui si diutius vixissent magnam essent eloquentiae laudem consecuti.

tum brutus atque dubito inquam utrum iste sanitas sum an vitium quis enim non fateor cum ex omnis orator laus longus iste sum maximus inflammaris animus audio et quicumque res postulo modo flecto qui hic virtus careo is is qui magnus sum desum sum sanus ita inquam sed redeo ad is qui iam unus resto hortensius tum de nos ipse quoniam is etiam brutus postulo paucus dico quamquam facio mentior sum ut quidem ego video duo adulescens qui si diu vivo magnus sum eloquentia laus consequor


galbam laudas. Si ut illius aetatis principem, adsentior—sic enim accepimus—; sin ut oratorem, cedo quaeso orationes—sunt enim—et dic hunc, quem tu plus quam te amas, Brutum velle te illo modo dicere. Probas Lepidi orationes, Paulum hic tibi adsentior, modo ita laudes ut antiquas; quod item de Africano, de Laelio, cuius tu oratione negas fieri quicquam posse dulcius, addis etiam nescio quid augustius. Nomine nos capis summi viri vitaeque elegantissimae verissimis laudibus. Remove haec: ne ista dulcis oratio ita sit abiecta ut eam aspicere nemo velit.

galba laudo si ut ille aetas princeps adsentio sic enim accipio sin ut orator cedo quaeso oratio sum enim et dico hic qui tu multus quam tu amo brutus volo tu ille modo dico probo lepidus oratio paulis hic tu adsentio modo ita laus ut antiquus qui item de africanus de laelius qui tu oratio nego fio quisquam possum dulcis addo etiam nescio quis augustus nomen nos capio superus vir vita elego verus laus remus hic ne iste dulcis oratio ita sum abicio ut is aspicio nemo volo


P. Lentulus. L. etiam Cotta praetorius in mediocrium oratorum numero, dicendi non ita multum laude processerat, sed de industria cum verbis tum etiam ipso sono quasi subrustico persequebatur atque imitabatur antiquitatem.

p lentulus l etiam cotta praetorius in mediocris orator numerus dico non ita multus laus procedo sed de industria cum verbum tum etiam ipse sonus quasi surrusticus persequor atque imito antiquitas


ornari orationem Graeci putant, si verborum immutationibus utantur, quos appellant tro/pous, et sententiarum orationisque formis, quae vocant sxh/mata: non veri simile est quam sit in utroque genere et creber et distinctus Cato. nec vero ignoro nondum esse satis politum hunc oratorem et quaerendum esse aliquid perfectius; quippe cum ita sit ad nostrorum temporum rationem vetus,ut nullius scriptum exstet dignum quidem lectione quod sit antiquius. Sed maiore honore in omnibus artibus quam in hac una arte dicendi versatur antiquitas. quis enim eorum qui haec minora animadvertunt non intellegit Canachi signaiora esse quam ut imitentur veri— tatem; Calamidis dura illa quidem, sed tamen molliora quam Canachi; nondum Myronis satis ad veritatem adducta, iam tamen quae non dubites pulchra dicere; pulchriora etiam Polycliti et iam plane perfecta, ut mihi quidem videri solent? Similis in pictura ratio est; in qua Zeuxim et Polygnotum et Timanthem et eorum, qui non sunt usi plus quam quattuor coloribus, formas et liniamenta laudamus; at in Aetione Nicomacho Protogene Apelle iam perfecta sunt omnia. et nescio an reliquis in rebus omnibus idem eveniat: nihil est enim simul et inventum et perfectum; nec dubitari debet quin fuerint ante Homerum poetae, quod ex eis carminibus intellegi potest, quae apud illum et in Phaeacum et in procorum epulis canuntur. Quid, nostri veteres versus ubi sunt? quos olim Fauni vatesque canebant, cum neque Musarum scopulos .... nec doctis dictis studiosus quisquam erat ante hunc ait ipse de se nec mentitur in gloriando: sic enim sese res habet. Nam et Odyssia Latina est sic tamquam opus aliquod Daedali et Livianae fabulae non satis dignae quae iterum legantur.

ornaris oratio graecum puto si verbum immutatio utor qui appello tro pous et sententiaris oratio forma qui voco sxh mattus non verus similis sum quam sum in uterque genus et creber et distinguo cato neque verus ignoro nondum sum satis polio hic orator et quaero sum aliquis perficio quippe cum ita sum ad noster tempus ratio vetus ut nullus scribo exsto dignus quidem lectio qui sum antiquus sed magnus honor in omnis ars quam in hic unus ars dico verso antiquitas quis enim is qui hic parvus animadverto non intellego canachus signaiora sum quam ut imito verus tatem calamis durus ille quidem sed tamen mollis quam canachus nondum myron satis ad veritas adduco iam tamen qui non dubito pulcher dico pulcher etiam polyclitus et iam planus perficio ut ego quidem video soleo similis in pingo ratio sum in qui zeuxim et polygnotus et timanthes et is qui non sum utor multus quam quattuor color forma et lineamentum laudo at in aetio nicomacho protogenes apelles iam perficio sum omnis et nescio an reliquus in res omnis idem evenio nihil sum enim simul et invenio et perficio neque dubitaris debeo quin sum ante homerus poeta qui ex is carmen intellego possum qui apud ille et in phaeacus et in procus epulis cano quis noster vetus verro ubi sum qui olim faunus vates caneo cum neque musaris scopulus neque doceo dictum studiosus quisquam sum ante hic aio ipse de sui neque mentior in glorior sic enim sui res habeo nam et odyssia latinum sum sic tamquam opus aliqui daedal et livianus fabula non satis dignus qui iterum lego


sed ea in nostris inscitia est, quod hi ipsi, qui in Graecis antiquitate delectantur eaque subtilitate, quam Atticam appellant, hanc in Catone ne noverunt quidem. Hyperidae volunt esse et Lysiae. Laudo.

sed is in noster inscitia sum qui hic ipse qui in graecum antiquitas delecto is subtilitas quam attica appello hic in cato ne nosco quidem hyperidae volo sum et lysias laudo


sin autem ieiunitatem et siccitatem et inopiam, dum modo sit polita, dum urbana, dum elegans, in Attico genere ponit, hoc recte dumtaxat; sed quia sunt in Atticis alia aliis meliora, videat ne ignoret et gradus et dissimilitudines et vim et varietatem Atticorum. 'Atticos,' inquit, 'volo imitari.' Quos? nec enim est unum genus. Nam quid est tam dissimile quam Demosthenes et Lysias? quam idem et Hyperides? quam horum omnium Aeschines? Quem igitur imitaris? Si aliquem: ceteri ergo Attice non dicebant? si omnis: qui potes, cum sint ipsi dissimillimi inter se? In quo illud etiam quaero, Phalereus ille Demetrius Atticene dixerit. Mihi quidem ex illius orationibus redolere ipsae Athenae videntur. At est floridior, ut ita dicam, quam Hyperides, quam Lysias: natura quaedam aut voluntas ita dicendi fuit.

sin autem ieiunitas et siccitas et inopia dum modo sum polio dum urbanus dum elego in atticus genus pono hic rectus dumtaxat sed quia sum in atticus alius alius bonus video ne ignoro et gradus et dissimilitudo et vis et varietas atticus attici inquam volo imitor qui neque enim sum unus genus nam quis sum tam dissimilis quam demosthenes et lysias quam idem et hyperides quam hic omnis aeschines qui igitur imitaris si aliquis ceterus ergo atticus non dico si omnis qui possum cum sum ipse dissimilis inter sui in quo ille etiam quaero phalereus ille demetrius atticus dico ego quidem ex ille oratio redoleo ipse athenae video at sum floridus ut ita dico quam hyperides quam lysias natura quidam aut voluntas ita dico sum


Erat Hortensius in bello primo anno miles, altero tribunus militum, Sulpicius legatus; aberat etiam M. Antonius; exercebatur una lege iudicium Varia, ceteris propter bellum intermissis; cui frequens aderam, quamquam pro se ipsi dicebant oratores non illi quidem principes, L. Memmius et Q. Pompeius, sed oratores tamen teste diserto utique Philippo, cuius in testimonio contentio et vim accusatoris habebat et copiam.

sum hortensius in bellum primus annus miles alter tribunus miles sulpicius legatus absum etiam m antonius exerceo unus lex iudicium varius ceterus propter bellum intermitto qui frequens adsum quamquam pro sui ipse dico orator non ille quidem princeps l memmius et q pompejus sed orator tamen testis dissero utique philippus qui in testimonium contentio et vis accusator habeo et copia


Multum ab his aberat L. Fufius, tamen ex accusatione M'. Aquili diligentiae fructum ceperat. Nam M. Drusum tuum magnum avunculum, gravem oratorem ita dumtaxat cum de re publica diceret, L. autem Lucullum etiam acutum, patremque tuum, Brute, iuris quoque et publici et privati sane peritum, M. Lucullum, M. Octavium Cn. F., qui tantum auctoritate dicendoque valuit ut legem Semproniam frumentariam populi frequentis suffragiis abrogaverit, Cn. Octavium M. F., M. Catonem patrem, Q. etiam Catulum filium abducamus ex acie, id est a iudiciis, et in praesidiis rei publicae, cui facile satis facere possint, collocemus.

multus ab hic absum l fufius tamen ex accusatio m aquilis diligentia fructus capio nam m drusus tuus magnus avunculis gravis orator ita dumtaxat cum de res publicus dico l autem lucullus etiam acutus patro tuus brutus ius quoque et publicus et privo sanus peritus m lucullus m octavius cn f qui tantus auctoritas dico valeo ut lex sempronia frumentarius populus frequens suffragium abrogo cn octavius m f m cato pater q etiam catulis filius abduco ex acies is sum ab iudicium et in praesidium res publicus qui facilis satis facio possum colloco


adsiduissime autem mecum fuit Dionysius Magnes; erat etiam Aeschylus Cnidius, Adramyttenus Xenocles. Hi tum in Asia rhetorum principes numerabantur. Quibus non contentus Rhodum veni meque ad eundem, quem Romae audiveram Molonem applicavi cum actorem in veris causis scriptoremque praestantem tum in notandis animadvertendisque vitiis et in instituendo docendoque prudentissimum. Is dedit operam, si modo id consequi potuit, ut nimis redundantis nos et supra fluentis iuvenili quadam dicendi impunitate et licentia reprimeret et quasi extra ripas diffluentis coerceret. Ita recepi me biennio post non modo exercitatior sed prope mutatus. Nam et contentio nimia vocis resederat et quasi deferverat oratio lateribusque vires et corpori mediocris habitus accesserat.

assiduus autem ego sum dionysius magnes sum etiam aeschylus cnidius adramyttenus xenocles hic tum in asia rhetor princeps numero qui non contineo rhodos venio ego ad idem qui roma audio molo applicavi cum actor in verus causa scriptor praesto tum in noto animadverto vitium et in instituo doceo prudens is do opera si modo is consequor possum ut nimis redundo nos et supra fluo iuvenilis quidam dico impunitas et licentia reprimo et quasi extra ripa diffluo coerceo ita recipio ego biennium post non modo exercito sed prope muto nam et contentio nimius vox resedeo et quasi defervesco oratio latus vireo et corpus mediocris habitus accedo


et ego: Mihi quidem a pueritia quasi magistra fuit, inquam, illa in legem Caepionis oratio; in qua et auctoritas ornatur senatus, quo pro ordine illa dicuntur, et invidia concitatur in iudicum et in accusatorum factionem, contra quorum potentiam populariter tum dicendum fuit. Multa in illa oratione graviter, multa leniter, multa aspere, multa facete dicta sunt; plura etiam dicta quam scripta, quod ex quibusdam capitibus expositis nec explicatis intellegi potest. Ipsa illa censoria contra Cn. Domitium conlegam non est oratio, sed quasi capita rerum et orationis commentarium paulo plenius. Nulla est enim altercatio clamoribus umquam habita maioribus.

et ego ego quidem ab pueritia quasi magistro sum inquam ille in lex caepio oratio in qui et auctoritas orno senatus quo pro ordo ille dico et invidia concito in iudex et in accusator factio contra qui potentia popularis tum dico sum multus in ille oratio gravis multus lenis multus asper multus facetus dictum sum multus etiam dictum quam scribo qui ex quidam caput expono neque explico intellego possum ipse ille censorius contra cn domitius collega non sum oratio sed quasi caput res et oratio commentarius paulus plenus nullus sum enim altercatio clamor umquam habeo magnus


itaque cum ei nec officium deesset et flagraret studio dicendi, perpaucae ad eum causae deferebantur. Orator autem vivis eius aetatis aequalibus proximus optimis numerabatur propter verborum bonitatem, ut ante dixi, et expeditam ac profluentem quodam modo celeritatem. Itaque eius orationes aspiciendas tamen censeo. Sunt illae quidem languidiores, verum tamen possunt augere et quasi alere id bonum quod in illo mediocriter fuisse concedimus: quod habet tantam vim ut solum sine aliis in Curione speciem oratoris alicuius effecerit. Sed ad instituta redeamus.

itaque cum is neque officium desum et flagro studium dico perpaucus ad is causa defero orator autem vivo is aetas aequal proximus bonus numero propter verbum bonitas ut ante dico et expedio atque profluo quidam modo celeritas itaque is oratio aspicio tamen censeo sum ille quidem languidus verus tamen possum augeo et quasi alo is bonus qui in ille mediocris sum concedo qui habeo tantus vis ut solus sine alius in curio species orator aliquis efficio sed ad institutum redeo


turn ille: Nempe eum dicis, inquit, quo iste omnem rerum memoriam breviter et, ut mihi quidem visum est, perdiligenter complexus est ? Istum ipsum, inquam, Brute, dico librum mihi saluti fuisse. tum Atticus: Optatissimum mihi quidem est quod dicis; sed quid tandem habuit liber iste quod tibi aut novum aut tanto usui posset esse?

turn ille nempe is dico inquam quo iste omnis res memoria brevis et ut ego quidem video sum perdiligens complexus sum iste ipse inquam brutus dico liber ego salus sum tum atticus opto ego quidem sum qui dico sed quis tandem habeo liber iste qui tu aut novus aut tantus usus possum sum


volo enim sciri in tanta et tam vetere re publica maximis praemiis eloquentiae propositis omnis cupisse dicere, non plurimos ausos esse, potuisse paucos. Ego tamen ita de uno quoque dicam ut intellegi possit quem existimem clamatorem, quem oratorem fuisse. Isdem fere temporibus aetate inferiores paulo quam Iulius, sed aequales propemodum fuerunt C. Cotta P. Sulpicius Q. Varius Cn. Pomponius C. Curio L. Fufius M. Drusus P. Antistius; nec ulla aetate uberior oratorum fetus fuit.

volo enim scio in tantus et tam veto res publicus magnus praemium eloquentia propono omnis cupio dico non multus audeo sum possum paucus ego tamen ita de unus quoque dico ut intellego possum qui existimo clamator qui orator sum idem fere tempus aetas inferus paulus quam iulius sed aequal propemodum sum que cotta p sulpicius q varius cn pomponius que curius l fufius m drusus p antistius neque ullus aetas uber orator fetus sum


nullum ille poetam noverat, nullum legerat oratorem, nullam memoriam antiquitatis conlegerat; non publicum ius, non privatum et civile cognoverat. Quamquam hoc quidem fuit etiam in aliis et magnis quidem oratoribus, quos parum his instructos artibus vidimus, ut Sulpicium, ut Antonium. Sed ei tamen unum illud habebant dicendi opus elaboratum; idque cum constaret ex quinque notissimis partibus, nemo in aliqua parte earum omnino nihil poterat: in quacumque enim una plane clauderet, orator esse non posset; sed tamen alius in alia excellebat magis.

nullus ille poeta nosco nullus lego orator nullus memoria antiquitas colligo non publicus ius non privo et civilis cognosco quamquam hic quidem sum etiam in alius et magnus quidem orator qui parum hic instruo ars video ut sulpicius ut antonius sed is tamen unus ille habeo dico opus elaboro is cum consto ex quinque nosco pars nemo in aliqui pars is omnino nihil possum in quicumque enim unus planus claudeo orator sum non possum sed tamen alius in alius excello magis


tum ille: Ceterarum rerum causa, inquit, istuc et doleo et dolendum puto; dicendi autem me non tam fructus et gloria quam studium ipsum exercitatioque delectat: quod mihi nulla res eripiet te praesertim tam studioso mei. Dicere enim bene nemo potest nisi qui prudenter intellegit; qua re qui eloquentiae verae dat operam, dat prudentiae, qua ne maximis quidem in bellis aequo animo carere quis- quam potest.

tum ille ceteraris res causa inquam iste et doleo et doleo puto dico autem ego non tam fructus et gloria quam studium ipse exercitatio delecto qui ego nullus res eripio tu praesertim tam studiosus meus dico enim bene nemo possum nisi qui prudens intellego qui res qui eloquentia verus do opera do prudentia qui ne magnus quidem in bellum aequus animus careo quis quam possum


Respondemus eis quos non audivimus: in quo primum saepe aliter est dictum aliter ad nos relatum; deinde magni interest coram videre me, quem ad modum adversarius de quaque re adseveret, maxime autem, quem ad modum quaeque res audiatur. Sed nil vitiosius quam, cum unum corpus debeat esse defensionis, nasci de integro causam, cum sit ab altero perorata.

respondeo is qui non audio in quo primus saepe aliter sum dico aliter ad nos refero deinde magnus intersum coram video ego qui ad modus adversarius de quisque res assevero magnus autem qui ad modus quisque res audio sed nihil vitiosus quam cum unus corpus debeo sum defensio nascor de integer causa cum sum ab alter peroro


hanc igitur ob causam videtur Laeli mens spirare etiam in scriptis, Galbae autem vis occidisse.

hic igitur ob causa video laelis mens spiraris etiam in scribo galba autem volo occido


praeclare, inquam, Brute, dicis eoque magis ista dicendi laude delector quod cetera, quae sunt quon- dam habita in civitate pulcherrima, nemo est tam humilis qui se non aut posse adipisci aut adeptum putet; eloquentem neminem video factum esse victoria. Sed quo facilius sermo explicetur, sedentes, si videtur, agamus. Cum idem placuisset illis, tum in pratulo propter Platonis statuam con- sedimus.

praeclaris inquam brutus dico eo magis iste dico laus delecto qui ceterus qui sum cum dam habeo in civitas pulcher nemo sum tam humilis qui sui non aut possum adipisci aut adeptum puto eloquor nemo video facio sum victoria sed quo facilis sermo explico sedeo si video ago cos idem placeo ille tum in pratulum propter plato statua continuo sedeo


cum haec disseruissem, uterque adsensus est; et ego tamquam de integro ordiens: Quando igitur, inquam, a Cotta et Sulpicio haec omnis fluxit oratio, cum hos maxime iudicio illorum hominum et illius aetatis dixissem probatos, revertar ad eos ipsos; tum reliquos, ut institui, deinceps persequar. Quoniam ergo oratorum bonorum—hos enim quaerimus—duo genera sunt, unum attenuate presseque, alterum sublate ampleque dicentium; etsi id melius est quod splendidius et magnificentius, tamen in bonis omnia quae summa sunt iure laudantur.

cum hic disservio uterque assensus sum et ego tamquam de integer ordior quando igitur inquam ab cotta et sulpicius hic omnis fluo oratio cum hic magnus iudicium ille homo et ille aetas dico probo revorto ad is ipse tum reliquus ut instituo deinceps persequor quoniam ergo orator bonus hic enim quaero duo genus sum unus attenuo premo alter suffero amplus dico etsi is bonus sum qui splendidus et magnificentius tamen in bonus omnis qui summus sum ius laudo


hic optimus illis temporibus est patronus habitus eoque forum tenente plura fieri iudicia coeperunt. Nam et quaestiones perpetuae hoc adulescente constitutae sunt quae antea nullae fuerunt; L. enim Piso tribunus plebis legem primus de pecuniis repetundis Censorino et Manilio consulibus tulit—ipse etiam Piso et causas egit et multarum legum aut auctor aut dissuasor fuit, isque et orationes reliquit, quae iam evanuerunt, et annalis sane exiliter scriptos—; et iudicia populi, quibus aderat Carbo, iam magis patronum desiderabant, tabella data; quam legem L. Cassius Lepido et Mancino consulibus tulit.

hic bonus ille tempus sum patronus habitus eo forum teneo multus fio iudicium coepio nam et quaestio perpetuus hic adulescens constituo sum qui antea nullus sum l enim piso tribunus plebs lex primus de pecunia repeto censorinus et manilius consul fero ipse etiam piso et causa ago et multus lex aut auctor aut dissuasor sum eo et oratio relinquo qui iam evanesco et annal sanus exilis scribo et iudicium populus qui adsum carbo iam magis patronus desidero tabella do quam lex l casseius lepidus et mancinus consul fero


quem fortasse vis non ingeni solum sed etiam animi et naturalis quidam dolor dicentem incendebat efficiebatque ut et incitata et gravis et vehemens esset oratio; dein cum otiosus stilum prenderat motusque omnis animi tamquam ventus hominem defecerat, flaccescebat oratio. Quod eis qui limatius dicendi consectantur genus accidere non solet, propterea quod prudentia numquam deficit oratorem, qua ille utens eodem modo possit et dicere et scribere; ardor animi non semper adest, isque cum consedit, omnis illa vis et quasi flamma oratoris exstinguitur.

qui fortasse volo non ingenium solus sed etiam animus et natural quidam dolor dico incendo efficio ut et incito et gravis et vehemens sum oratio deinde cum otiosus stilis prenderat moveo omnis animus tamquam venio homo deficio flaccesco oratio qui is qui limatus dico consector genus accido non soleo propterea qui prudentia numquam deficio orator qui ille uto idem modo possum et dico et scribo ardor animus non semper adsum eo cum consido omnis ille volo et quasi flamma orator exstinguo


sulpici orationes quae feruntur, eas post mortem eius scripsisse P. Cannutius putatur aequalis meus, homo extra nostrum ordinem meo iudicio disertissimus. Ipsius Sulpici nulla oratio est, saepeque ex eo audivi, cum se scribere neque consuesse neque posse diceret. Cottae pro se lege Varia quae inscribitur, eam L. Aelius scripsit Cottae rogatu. Fuit is omnino vir egregius et eques Romanus cum primis honestus idemque eruditissimus et Graecis litteris et Latinis, antiquitatisque nostrae et in inventis rebus et in actis scriptorumque veterum litterate peritus. Quam scientiam Varro noster acceptam ab illo auctamque per sese, vir ingenio praestans omnique doctrina, pluribus et inlustrioribus litteris explicavit.

sulpici oratio qui fero is post mors is scribo p cannutius puto aequalis meus homo extra nos ordo meus iudicium dissero ipse sulpicius nullus oratio sum saepis ex is audio cum sui scribo neque consuesse neque possum dico cotta pro sui lex varius qui inscribo is l aelius scribo cotta rogo sum is omnino vir egregius et eques romanus cum primus honestus idem erudio et graecum littera et latinum antiquitas noster et in invenio res et in ago scribo vetus litteratus pereo quam scientia varro noster accipio ab ille augeo per sui vir ingenium praesto omne doctrina multus et illustris littera explicavit


versatus est in omni fere genere causarum; mature in locum principum oratorum venit. Accusavit C. Carbonem eloquentissimum hominem admodum adulescens; summam ingeni non laudem modo sed etiam admirationem est consecutus.

verso sum in omnis fere genus causaris maturus in locus princeps orator venio accuso que carbo eloquens homo admodum adulescens summa ingenium non laus modo sed etiam admiratio sum consequor


tum Brutus: Ego vero, inquit, et ista quae dicis video qualia sint et Hortensium magnum oratorem semper putavi maximeque probavi pro Messalla dicentem, cum tu afuisti. Sic ferunt, inquam, idque declarat totidem quot dixit, ut aiunt, scripta verbis oratio. Ergo ille a Crasso consule et Scaevola usque ad Paullum et Marcellum consules floruit, nos in eodem cursu fuimus a Sulla dictatore ad eosdem fere consules. Sic Q. Hortensi vox exstincta fato suo est, nostra publico.

tum brutus ego verus inquam et iste qui dico video qualis sum et hortensius magnus orator semper puto magnus probo pro messalla dico cum tu asum sic fero inquam is declaro totidem quot dico ut aio scribo verbum oratio ergo ille ab crassus consul et scaevola usque ad paulus et marcellus consul floreo nos in idem cursus sum ab sulla dictator ad idem fere consul sic q hortensius vox exstinguo fatum suus sum noster publicus


maxime vero perspecta est utriusque nostrum exercitatio paulo ante quam perterritum armis hoc studium, Brute, nostrum conticuit subito et obmutuit: cum lege Pompeia ternis horis ad dicendum datis ad causas simillimas inter se vel potius easdem novi veniebamus cotidie. Quibus quidem causis tu etiam, Brute, praesto fuisti complurisque et nobiscum et solus egisti, ut qui non satis diu vixerit Hortensius tamen hunc cursum confecerit: annis ante sedecim causas agere coepit quam tu es natus; idem quarto et sexagensimo anno, perpaucis ante mortem diebus, una tecum socerum tuum defendit Appium. Dicendi autem genus quod fuerit in utroque, orationes utriusque etiam posteris nostris indicabunt.

magnus verus perspicio sum uterque nos exercitatio paulus ante quam perterreo arma hic studium brutus nos conticesco subeo et obmutesco cum lex pompejus terni hora ad dico do ad causa similis inter sui vel potis idem nosco venio cottidie qui quidem causa tu etiam brutus praesto sum complures et nos et solus ago ut qui non satis diu vivo hortensius tamen hic cursus confacio annus ante sedecim causa ago coepio quam tu sum nascor idem quartum et sexagensimo annus perpaucus ante mors dies unus tu socer tuus defendo appius dico autem genus qui sum in uterque oratio uterque etiam posterus noster indico


ita prorsus, inquit Brutus; sed ne de Scaevolae quidem tribunatu quicquam audivisse videor et eum conlegam Crassi credo fuisse. Omnibus quidem aliis, inquam, in magistratibus, sed tribunus anno post fuit eoque in Rostris sedente suasit Serviliam legem Crassus; nam censuram sine Scaevola gessit: eum enim magistratum nemo umquam Scaevolarum petivit. Sed haec Crassi cum edita oratio est, quam te saepe legisse certo scio, quattuor et triginta tum habebat annos totidemque annis mihi aetate praestabat. His enim consulibus eam legem suasit quibus nati sumus, cum ipse esset Q. Caepione consule natus et C. Laelio, triennio ipso minor quam Antonius. Quod idcirco posui ut dicendi Latine prima maturitas in qua aetate exstitisset posset notari et intellegeretur iam ad summum paene esse perductam, ut eo nihil ferme quisquam addere posset, nisi qui a philosophia, a iure civili, ab historia fuisset instructior.

ita prorsus inquam brutus sed ne de scaevola quidem tribunatus quisquam audio video et is collega crassus credo sum omnis quidem alius inquam in magistratus sed tribunus annus post sum eo in rostrum sedeo suadeo servilia lex crassus nam censeo sine scaevola gero is enim magistratus nemo umquam scaevolaris peto sed hic crassus cum edo oratio sum quam tu saepe lego certus scio quattuor et triginta tum habeo annus totidem annus ego aetas praesto hic enim consul is lex suadeo qui nascor sum cum ipse sum q caepio consul nascor et que laelius triennium ipse paruus quam antonius qui idcirco pono ut dico latinum primus maturitas in qui aetas exsisto possum notaris et intellego iam ad superus paene sum perduco ut is nihil ferme quisquam addo possum nisi qui ab philosophia ab ius civilis ab historia sum instruo


videsne igitur vel in ea ipsa urbe, in qua et nata et alta sit eloquentia, quam ea sero prodierit in lucem ? Si quidem ante Solonis aetatem et Pisistrati de nullo ut diserto memoriae proditum est. At hi quidem, ut populi Romani aetas est, senes, ut Atheniensium saecula numerantur, adulescentes debent videri. Nam etsi Servio Tullio regnante viguerunt, tamen multo diutius Athenae iam erant quam est Roma ad hodiernum diem. Nec tamen dubito quin habuerit vim magnam semper oratio.

video igitur vel in is ipse urbs in qui et nata et altus sum eloquentia quam is serus prodeo in lux si quidem ante solon aetas et pisistratus de nullus ut dissero memoria prodeo sum at hic quidem ut populus romanus aetas sum senex ut atheniensis saeculum numero adulescens debeo video nam etsi servius tullius regno vigesco tamen multus diu athenae iam sum quam sum roma ad hodiernus dies neque tamen dubito quin habeo vis magnus semper oratio


delectatur audiens multitudo et ducitur oratione et quasi voluptate quadam perfun— ditur: quid habes quod disputes? Gaudet dolet, ridet plorat, favet odit, contemnit invidet, ad misericordiam inducitur, ad pudendum, ad pigendum; irascitur mitigatur, sperat timet; haec perinde accidunt, ut eorum qui adsunt mentes verbis et sententiis et actione tractantur; quid est quod exspectetur docti alicuius sententia? Quod enim probat multitude, hoc idem doctis probandum est. Denique hoc specimen est popularis iudici, in quo numquam fuit populo cum doctis intellegentibusque dissensio.

delecto audio multitudo et duco oratio et quasi voluptas quidam perfun ditur quis habeo qui disputo gaudeo doleo rideo ploro faveo odi contemno invideo ad misericordia induco ad pudeo ad pigeo irascor mitigo spero timeo hic perinde accido ut is qui adsum mens verbum et sententia et actio tracto quis sum qui exspecto doceo aliquis sententia qui enim probo multitudo hic idem doceo probo sum denique hic specimen sum popularis judicium in quo numquam sum populus cum doceo intellego dissensio


M. Calidio dicamus aliquid, qui non fuit orator unus e multis, potius inter multos prope singularis fuit: ita reconditas exquisitasque sententias mollis et perlucens vestiebat oratio. Nihil tam tenerum quam illius comprensio verborum, nihil tam flexibile, nihil quod magis ipsius arbitrio fingeretur, ut nullius oratoris aeque in potestate fuerit: quae primum ita pura erat ut nihil liquidius, ta libere fluebat ut nusquam adhaeresceret; nullum nisi loco positum et tamquam in vermiculato emblemate, ut ait Lucilius, structum verbum videres; nec vero ullum aut durum aut insolens aut humile aut [in] longius ductum; ac non propria verba rerum sed pleraque translata, sic tamen ut ea non inruisse in alienum locum sed immigrasse in suum diceres; nec vero haec soluta nec diffluentia sed astricta numeris, non aperte nec eodem modo semper sed varie dissimulanterque conclusis.

m calidius dico aliquis qui non sum orator unus e multus potis inter multus prope singularis sum ita recondo exquaero sententia mollio et perluceo vestio oratio nihil tam tener quam ille comprensio verbum nihil tam flexibilis nihil qui magis ipse arbitrium fingo ut nullus orator aequus in potestas sum qui primus ita purus sum ut nihil liquidus ta libo fluo ut nusquam adhaeresco nullus nisi locus pono et tamquam in vermiculor emblema ut aio lucilius struo verbum video neque verus ullus aut durus aut insoleo aut humilis aut in longus duco atque non proprius verbum res sed plerusque transfero sic tamen ut is non inruo in alienus locus sed immigro in suus dico neque verus hic solvo neque diffluo sed astringo numerus non apertus neque idem modo semper sed varius dissimulanter concludo


de ipsius Laeli et Scipionis ingenio quamquam ea est fama, ut plurimum tribuatur ambobus, dicendi tamen laus est in Laelio inlustrior. At oratio Laeli de collegiis non melior quam de multis quam voles Scipionis; non quo illa Laeli quicquam sit dulcius aut quo de religione dici possit augustius, sed multo tamen vetustior et horridior ille quam Scipio; et, cum sint in dicendo variae voluntates, delectari mihi magis antiquitate videtur et libenter verbis etiam uti paulo magis priscis Laelius.

de ipse laelis et scipio ingenium quamquam is sum fama ut multus tribuo ambo dico tamen laus sum in laelius illustris at oratio laelis de collegium non bonus quam de multus quam volo scipio non quo ille laelis quisquam sum dulcis aut quo de religio dico possum augustus sed multus tamen vetustus et horridus ille quam scipio et cum sum in dico varia voluntas delectaris ego magis antiquitas video et libet verbum etiam uti paulus magis priscus laelius


at quid est tam fractum, tam minutum, tam in ipsa, quam tamen consequitur, concinnitate puerile? 'Atticorum similes esse volumus.' Optime; suntne igitur hi Attici oratores? 'Quis negare potest? Hos imitamur.' Quo modo, qui sunt et inter se dissimiles et aliorum? 'Thucydidem,' inquit, 'imitamur.' Optime, si historiam scribere, non si causas dicere cogitatis. Thucydides enim rerum gestarum pronuntiator sincerus et grandis etiam fuit; hoc forense concertatorium iudiciale non tractavit genus. Orationes autem quas interposuit—multae enim sunt—eas ego.laudare soleo; imitari neque possim si velim, nec velim fortasse si possim. Vt si quis Falerno vino delectetur, sed eo nec ita novo ut proximis consulibus natum velit, nec rursus ita vetere ut Opimium aut Anicium consulem quaerat—'atqui hae notae sunt optimae,' credo; sed nimia vetustas nec habet eam quam quaerimus suavitatem nec est iam sane tolerabilis—

at quis sum tam frango tam minuo tam in ipse quam tamen consequor concinnitas puerilis atticus similis sum volo optume sum igitur hic atticus orator quis nego possum hic imito quo modo qui sum et inter sui dissimilis et alius thucydides inquam imito optume si historia scribo non si causa dico cogitas thucydides enim res gero pronuntiator sincerus et grandis etiam sum hic forensis concertatorius iudicial non tracto genus oratio autem qui interpono multus enim sum is ego laudo soleo imitor neque possum si volo neque volo fortasse si possum vt si quis falernum vinum delecto sed is neque ita novo ut propior consul natus volo neque rursus ita veto ut opimius aut anicius consul quaero atqui hic nosco sum bonus credo sed nimius vetustus neque habeo is quam quaero suavitas neque sum iam sanus tolerabilis


catonis autem orationes non minus multae fere sunt quam Attici Lysiae, cuius arbitror plurimas esse—est enim Atticus, quoniam certe Athenis est et natus et mortuus et functus omni civium munere, quamquam Timaeus eum quasi Licinia et Mucia lege repetit Syracusas—et quodam modo est non nulla in eis etiam inter ipsos similitudo. Acuti sunt, elegantes faceti breves; sed ille Graecus ab omni laude felicior. habet enim certos sui studiosos, qui non tam habitus corporis opimos quam gracilitates consectentur, quos, valetudo modo bona sit, tenuitas ipsa delectat—quamquam in Lysia sunt saepe etiam lacerti, sic uti fieri nihil possit valentius; verum est certe genere toto strigo- sior—, sed habet tamen suos laudatores, qui hac ipsa eius subtilitate admodum gaudeant.

cato autem oratio non paruus multus fere sum quam atticus lysias qui arbitror multus sum sum enim atticus quoniam certus athenae sum et nascor et mortuus et fungor omnis civis munus quamquam timaeus is quasi licinius et mucius lex repeto syracusae et quidam modo sum non nullus in is etiam inter ipse similitudo acuo sum elegens facetus brevis sed ille graecus ab omnis laus felix habeo enim certus suus studiosi qui non tam habitus corpus opimus quam gracilitas consector qui valetudo modo bonus sum tenuitas ipse delecto quamquam in lysias sum saepe etiam lacertus sic uti fio nihil possum valeo verus sum certus genus totus strigo sior sed habeo tamen suus laudator qui hic ipse is subtilitas admodum gaudeo


multum etiam in causis versabatur isdem fere temporibus D. Brutus, is qui consul cum Mamerco fuit, homo et Graecis doctus litteris et Latinis. Dicebat etiam L. Scipio non imperite Gnaeusque Pompeius Sex. F. aliquem numerum obtinebat. Nam Sex. frater eius praestantissimum ingenium contulerat ad summam iuris civilis et ad perfectam geometriae et rerum Stoicarum scientiam. †Item in iure et ante hos M. Brutus et paulo post eum C. Billienus homo per se magnus prope simili ratione summus evaserat; qui consul factus esset, nisi in Marianos consulatus et in eas petitionis angustias incidisset.

multus etiam in causa verso idem fere tempus d brutus is qui consul cum mamercus sum homo et graecum doceo littera et latinum dico etiam l scipio non imperitus gnaeus pompejus sex f aliquis numerus obtineo nam sex frater is praesto ingenium confero ad summa ius civilis et ad perficio geometria et res stoicaris scientia item in ius et ante hic m brutus et paulus post is que billienus homo per sui magnus prope similis ratio summus evado qui consul facio sum nisi in mariani consulatus et in is petitio angustiae incido


hortensius igitur cum admodum adulescens orsus esset in foro dicere, celeriter ad maiores causas adhiberi coeptus est: et quamquam inciderat in Cottae et Sulpici aetatem, qui annis decem maiores erant, excellente tum Crasso et Antonio, dein Philippo, post Iulio, cum his ipsis dicendi gloria comparabatur. Primnum memoria tanta quantam in nullo cognovisse me arbitror, ut quae secum commentatus esset, ea sine scripto verbis eisdem redderet quibus cogitavisset. Hoc adiumento ille tanto sic utebatur ut sua et commentata et scripta et nullo referente omnia omnium adversariorum dicta meminisset.

hortensius igitur cum admodum adulescens ordior sum in forum dico celer ad magnus causa adhibeo coepio sum et quamquam incido in cotta et sulpicius aetas qui annus decem magnus sum excellens tum crassus et antonius deinde philippus post julius cum hic ipse dico gloria comparo primnum memoria tantus quantus in nullus cognosco ego arbitror ut qui sui commento sum is sine scribo verbum idem reddo qui cogito hic adjumentum ille tantus sic utor ut suus et commento et scribo et nullus refero omnis omnis adversarius dictum memini


Solum quidem, inquit ille, et quasi fundamentum oratoris vides, locutionem emendatam et Latinam, cuius penes quos laus adhuc fuit, non fuit rationis aut scientiae, sed quasi bonae consuetudinis. Mitto C. Laelium P. Scipionem: aetatis illius ista fuit laus tamquam innocentiae sic Latine loquendi—nec omnium tamen, nam illorum aequalis Caecilium et Pacuvium male locutos videmus—sed omnes tum fere, qui nec extra urbem hanc vixerant neque eos aliqua barbaries domestica infuscaverat, recte loquebantur. Sed hanc certe rem deteriorem vetustas fecit et Romae et in Graecia. Confluxerunt enim et Athenas et in hanc urbem multi inquinate loquentes ex diversis locis. Quo magis expurgandus est sermo et adhibenda tamquam obrussa ratio, quae mutari non potest, nec utendum pravissima consuetudinis regula.

soli quidem inquam ille et quasi fundamentum orator video locutio emendo et latinus qui penis qui laus adhuc sum non sum ratio aut scientia sed quasi bonus consuetudo mitto que laelius p scipio aetas ille iste sum laus tamquam innocentia sic latinum loquor neque omnis tamen nam ille aequalis caecilius et pacuvius malus loquor video sed omnis tum fere qui neque extra urbs hic vivo neque is aliqui barbaries domesticus infusco rectus loquor sed hic certus res deterior vetustus facio et roma et in graecia confluo enim et athenae et in hic urbs multus inquino loquor ex diverto locus quo magis expurgo sum sermo et adhibeo tamquam obrussa ratio qui muto non possum neque utor pravus consuetudo regula


T. Torquatus T. F. et doctus vir ex Rhodia disciplina Molonis et a natura ad dicendum satis solutus atque expeditus, cui si vita suppeditavisset, sublato ambitu consul factus esset, plus facultatis habuit ad dicendum quam voluntatis. Itaque studio huic non satis fecit, officio vero nec in suorum necessariorum causis nec in sententia senatoria defuit.

t torquatus t f et doceo vir ex rhodius disciplina molo et ab natura ad dico satis soluo atque expedio qui si vito suppedito tollo ambitus consul facio sum multus facultas habeo ad dico quam voluntas itaque studium hic non satis facio officium verus neque in suus necessarius causa neque in sententia senatorius desum


causam pro publicanis accurate, ut semper solitus esset, eleganterque dixisse Laelium. Cum consules re audita AMPLIVS de consili sententia pronuntiavissent, paucis interpositis diebus iterum Laelium multo diligentius meliusque dixisse iterumque eodem modo a consulibus rem esse prolatam. Tum Laelium, cum eum socii domum reduxissent egissentque gratias et ne defatigaretur oravissent, locutum esse ita: se quae fecisset honoris eorum causa studiose accurateque fecisse, sed se arbitrari causam illam a Ser. Galba, quod is in dicendo atrocior acriorque esset, gravius et vehementius posse defendi. Itaque auctoritate

causa pro publicanus accuro ut semper soleo sum eleganter dico laelius cos consul res audio amplivs de consilium sententia pronuntio paucus interpono dies iterum laelius multus diligo bonus dico iterum idem modo ab consul res sum profero tum laelius cum is socius domus reduco ago gratia et ne defatigo oro loquor sum ita sui qui facio honor is causa studiosus accuro facio sed sui arbitraris causa ille ab seruius galba qui is in dico atrox acer sum gravis et vehemens possum defendo itaque auctoritas


atque et acri ingenio et sermone eleganti, valetudine incommoda C. Sextius Calvinus fuit; qui etsi, cum remiserant dolores pedum, non deerat in causis, tamen id non saepe faciebat. Itaque consilio eius, cum volebant, homines utebantur, patrocinio, cum licebat. Isdem temporibus M. Brutus, [in quo] magnum fuit, Brute, dedecus generi vestro, qui, cum tanto nomine esset patremque optimum virum habuisset et iuris peritissimum, accusationem factitaverit, ut Athenis Lycurgus. Is magistratus non petivit, sed fuit accusator vehemens et molestus, ut facile cerneres naturale quoddam stirpis bonum de— generavisse vitio depravatae voluntatis.

atque et acer ingenium et sermo elego valetudo incommodus que sestius calvinus sum qui etsi cum remitto dolor pes non desum in causa tamen is non saepe facio itaque consilium is cum volo homo uto patrocinium cum licet idem tempus m brutus in quo magnus sum brutus dedecus gener vester qui cum tantus nomen sum patro bonus vir habeo et ius pereo accusatio factito ut athenae lycurgus is magistratus non peto sed sum accusator vehemens et molestus ut facilis cerno natural quidam stirps bonus de generavisse vitio depravo voluntas


erit, inquit [M.] Brutus, aut iam est iste quem exspectas? Nescio, inquam. Sed est etiam L. Crassi in consulatu pro Q. Caepione† defensione iuncta† non brevis ut laudatio, ut oratio autem brevis; postrema censoris oratio, qua anno duodequinquagesimo usus est. In his omnibus inest quidam sine ullo fuco veritatis color; quin etiam comprehensio et ambitus ille verborum, si sic peri/odon appellari placet, erat apud illum contractus et brevis, et in membra quaedam, quae kw=la Graeci vocant, dispertiebat orationem libentius.

sum inquam m brutus aut iam sum iste qui exspecto nescio inquam sed sum etiam l crassus in consulatus pro q caepio defensio iungo non brevis ut laudatio ut oratio autem brevis postremo censor oratio qui annus duodequinquagesimus utor sum in hic omnis insum quidam sine ullus fuco veritas color quin etiam comprehensio et ambitus ille verbum si sic other odon appello placeo sum apud ille contraho et brevis et in membrum quidam qui kw la graecum voco dispertiebat oratio libet


festivitate igitur et facetiis, inquam, C. Iulius L.F. et superioribus et aequalibus suis omnibus praestitit oratorque fuit minime ille quidem vehemens, sed nemo umquam urbanitate, nemo lepore, nemo suavitate conditior. Sunt eius aliquot orationes, ex quibus sicut ex eiusdem tragoediis lenitas eius non sine nervis perspici potest.

festivitas igitur et facetia inquam que iulius l f et superus et aequal suus omnis praesto orator sum paruus ille quidem vehemens sed nemo umquam urbanitas nemo lepor nemo suavitas condio sum is aliquot oratio ex qui sicut ex idem tragoedia lenio is non sine nervus perspicio possum


iam Q. Catulus non antiquo illo more, sed hoc nostro, nisi quid fieri potest perfectius, eruditus. Multae litterae, summa non vitae solum atque naturae sed orationis etiam comitas, incorrupta quaedam Latini sermonis integritas; quae perspici cum ex orationibus eius potest tum facillime ex eo libro quem de consulatu et de rebus gestis suis conscriptum molli et Xenophontio genere sermonis misit ad A. Furium poetam, familiarem suum; qui liber nihilo notior est quam illi tres, de quibus ante dixi, Scauri libri.

iam q catulus non antiquus ille mos sed hic noster nisi quis fio possum perficio erudio multus littera summus non vita solus atque natura sed oratio etiam comito incorruptus quidam latinum sermo integritas qui perspicio cum ex oratio is possum tum facilis ex is liber qui de consulatus et de res gero suus conscribo mollis et xenophontio genus sermo mitto ad ab furius poeta familiaris suus qui liber nihilum nosco sum quam ille tres de qui ante dico scaurus liber


Itaque et lectis utitur verbis et frequentibus sententiis et splendore vocis et dignitate motus fit speciosum et inlustre quod dicit, omniaque sic suppetunt, ut ei nullam deesse virtutem oratoris putem; maximeque laudandus est, qui hoc tempore ipso, quod liceat in hoc communi nostro et quasi fatali malo, consoletur se cum conscientia optimae mentis turn etiam usurpatione et renovatione doctrinae. Vidi enim Mytilenis nuper virum atque, ut dixi, vidi plane virum. Itaque cum eum antea tui similem in dicendo viderim, tum vero nunc a doctissimo viro tibique, ut intellexi, amicissimo Cratippo instructum omni copia multo videbam similiorem.

itaque et lectus uto verbum et frequens sententia et splendor vox et dignitas moueo fio speciosus et illustris qui dico omne sic suppeto ut is nullus desum virtus orator puto magnus laudo sum qui hic tempus ipse qui licet in hic communis noster et quasi fatal malus consolo sui cum conscientia bonus mens turn etiam usurpatio et renovatio doctrina video enim mytilenae nuper vir atque ut dico video planus vir itaque cum is antea tuus similis in dico video tum verus nunc ab doceo vir tu ut intellego amicus cratippus instruo omnis copia multus video similis


Tum Atticus: Tu quidem de faece, inquit, hauris idque iam dudum, sed tacebam; hoc vero non putabam, te usque ad Staienos et Autronios esse venturum. Non puto, inquam, existimare te ambitione me labi, quippe de mortuis; sed ordinem sequens in memoriam notam et aequalem necessario incurro. Volo autem hoc perspici, omnibus conquisitis, qui in multitudine dicere ausi sint, memoria quidem dignos perpaucos, verum qui omnino nomen habuerint, non ita multos fuisse. Sed ad sermonem institutum revertamur.

tum atticus tu quidem de faex inquam haurio is iam dudum sed taceo hic verus non puto tu usque ad staienus et autronius sum venio non puto inquam existimaris tu ambitio ego labor quippe de morior sed ordo sequor in memoria nota et aequalis necessarius incurro volo autem hic perspicio omnis conquaero qui in multitudo dico audeo sum memoria quidem dignus perpaucus verus qui omnino nomen habeo non ita multus sum sed ad sermo institus revorto


itaque cum iam paene evanuisset Hor— tensius et ego anno meo, sexto autem post illum consulem consul factus essem, revocare se ad industriam coepit, ne cum pares honore essemus, aliqua re superior esse viderer. Sic duodecim post meum consulatum annos in maximis causis, cum ego mihi ilium, sibi me ille anteferret, coniun- ctissime versati sumus, consulatusque meus, qui ilium primo leviter perstrinxerat, idem nos rerum mearum gestarum, quas ille admirabatur, laude coniunxerat.

itaque cum iam paene evanesco hor tensius et ego annus meus sextus autem post ille consul consul facio sum revocaris sui ad industria coepio ne cum par honor sum aliqui res superus sum video sic duodecim post meus consulatus annus in magnus causa cum ego ego ille sui ego ille antefero coniun ctissime verso sum consulatus meus qui ille primus levis perstringo idem nos res meus gero qui ille admiror laus conjungo


quin etiam memini, cum in accusatibne sua Q. Gallio crimini dedisset sibi eum venenum paravisse idque a se esse deprensum seseque chirographa testificationes indicia quaestiones manifestam rem deferre diceret deque eo crimine accurate et exquisite disputavisset, me in respondendo, cum essem argumentatus, quantum res ferebat, hoc ipsum etiam posuisse pro argumento, quod ille, cum pestem capitis sui, cum indicia mortis se comperisse manifesto et manu tenere diceret, tam solute egisset, tam leniter, tam oscitanter. 'Tu istuc,

quin etiam memini cum in accusatibne suus q gallius crimen do sui is venenum paro is ab sui sum deprensum sesequor chirographon testificatio indicium quaestio manifestam res defero dico de is crimen accuro et exquaero disputo ego in respondeo cum sum argumentor quantus res fero hic ipse etiam pono pro argumentum qui ille cum pestis capio suus cum indicium mors sui comperio manifesto et manus teneo dico tam solvo ago tam lenis tam oscitanter tu iste


ego vero, inquam, si potuero, faciam vobis satis. Poteris, inquit: relaxa modo paulum animum aut sane, si potes, libera.

ego verus inquam si possum facio tu satis possum inquam relaxo modo paulus animus aut sanus si possum liber


itaque intellegens dicendi existimator, non adsidens et adtente audiens, sed uno aspectu et praeteriens de oratore saepe iudicat. Videt oscitantem iudicem, loquentem cum altero, non numquam etiam circulantem, mittentem ad horas, quaesitorem ut dimittat rogantem: intellegit oratorem in ea causa non adesse, qui possit animis iudicum admovere orationem tamquam fidibus manum. Idem si praeteriens aspexerit erectos intuentis iudices, ut aut doceri de re idque etiam vultu probare videantur, aut ut avem cantu aliquo sic illos viderit oratione quasi suspensos teneri aut, id quod maxime opus est, misericordia odio motu animi aliquo perturbatos esse vehementius: ea si praeteriens, ut dixi, aspexerit, si nihil audiverit, tamen oratorem versari in illo iudicio et opus oratorium fieri aut perfectum iam esse profecto intelleget.

itaque intellego dico existimator non assideo et adtendo audio sed unus aspectus et praetereo de orator saepe iudico video oscito judico loquor cum alter non numquam etiam circulo mitto ad hora quaesitor ut dimitto rogo intellego orator in is causa non adsum qui possum animus iudex admoveo oratio tamquam fides manus idem si praetereo aspicio erigo intueor iudex ut aut doceo de res is etiam vultus probaris video aut ut avis cantus aliquis sic ille video oratio quasi suspendo teneo aut is qui magnus opus sum misericordia odium motus animus aliquis perturbo sum vehemens is si praetereo ut dico aspicio si nihil audio tamen orator versaris in ille iudicium et opus oratorius fio aut perficio iam sum profecto intellego


sed perge, Pomponi, de Caesare et redde quae restant.

sed pergo pomponius de caesaris et reddo qui resto


et ego: Non, inquam, Brute, sine causa, propterea quod istorum in dialecticis omnis cura consumitur, vagum illud orationis et fusum et multiplex non adhibetur genus. Tuus autem avunculus, quem ad modum scis, habet a Stoicis id quod ab illis petendum fuit; sed dicere didicit a dicendi magistris eorumque more se exercuit. Quod si omnia a philosophis essent petenda, Peripateticorum institutis commodius fingeretur oratio.

et ego non inquam brutus sine causa propterea qui iste in dialectica omnis cura consumo vagus ille oratio et fundo et multiplex non adhibeo genus tuus autem avunculus qui ad modus scio habeo ab stoicus is qui ab ille peto sum sed dico disco ab dico magister is mos sui exerceo qui si omnis ab philosophus sum peto peripateticus institus commodus fingo oratio


hunc igitur Cethegum consecutus est aetate Cato, qui annis ix post eum fuit consul. Eum nos ut perveterem habemus, qui L. Marcio M'. Manilio consulibus mortuus est, annis lxxxvi ipsis ante me consuler. nec vero habeo quemquam antiquiorem, cuius quidem scripta pro- ferenda putem, nisi quem Appi Caeci oratio haec ipsa de Pyrrho et non nullae mortuorum laudationes forte delectant.

hic igitur cethegus consequor sum aetas cato qui annus ix post is sum consul eos nos ut pervetero habeo qui l marcius m manilius consul mortuus sum annus lxxxvi ipse ante ego consuler neque verus habeo quisquam antiquus qui quidem scribo pro fero puto nisi qui appius caecus oratio hic ipse de pyrrhus et non nullus morior laudatio fors delecto


hic enim adtulit hanc artem omnium artium maximam quasi lucem ad ea quae confuse ab aliis aut respondebantur aut agebantur. dialecticam mihi videris dicere, inquit. Recte, inquam, intellegis; sed adiunxit etiam et litterarum scientiam et loquendi elegantiam, quae ex scriptis eius, quorum similia nulla sunt, facillime perspici potest.

hic enim affero hic ars omnis ars maximus quasi lux ad is qui confundo ab alius aut respondeo aut ago dialectica ego video dico inquam rectus inquam intellego sed adjungo etiam et litteraris scientia et loquor elegantia qui ex scribo is qui similis nullus sum facilis perspicio possum


qui est, inquit, iste tandem urbanitatis color? Nescio, inquam; tantum esse quendam scio. Id tu, Brute, iam intelleges, cum in Galliam veneris; audies tum quidem etiam verba quaedam non trita Romae, sed haec mutari dediscique possunt; illud est maius, quod in vocibus nostrorum oratorum retinnit quiddam et resonat urbanius. Nec hoc in oratoribus modo apparet sed etiam in ceteris.

qui sum inquam iste tandem urbanitas color nescio inquam tantus sum quidam scio is tu brutus iam intellego cum in gallia venio audio tum quidem etiam verbum quidam non tero roma sed hic muto dedisco possum ille sum magnus qui in vox noster orator retinnio quidam et resono urbanus neque hic in orator modo appareo sed etiam in ceterus


nam ut Antonius coniectura movenda aut sedanda suspicione aut excitanda incredibilem vim habebat: sic in interpretando, in definiendo, in explicanda aequitate nihil erat Crasso copiosius; idque cum saepe alias tum apud centumviros in M'. Curi causa cognitum est.

nam ut antonius conicio moveo aut sedo suspicio aut excito incredibilis vis habeo sic in interpretor in definio in explico aequitas nihil sum crassus copiosus is cum saepe alius tum apud centumviri in m curius causa cognosco sum


L. Accio poeta sum audire solitus, et dicere non inculte solebat et erat cum litteris Latinis tum etiam Graecis ut temporibus illis eruditus. Quae tribuebat idem Accius etiam Q. Maximo L. Paulli nepoti; et vero ante Maximum illum Scipionem, quo duce privato Ti. Gracchus occisus esset, cum omnibus in rebus vehementem tum acrem aiebat in dicendo fuisse.

l attius poeta sum audio soleo et dico non incultus soleo et sum cum littera latinum tum etiam graecum ut tempus ille erudio qui tribuo idem attius etiam q maximus l paulus nepos et verus ante magnus ille scipio quo dux privo tiberius gracchus occido sum cum omnis in res vehemens tum acer aio in dico sum


itaque ei mihi videntur fortunate beate que vixisse cum in ceteris civitatibus tum maxime in nostra, quibus cum auctoritate rerumque gestarum gloria tum etiam sapientiae laude perfrui licuit. Quorum memoria et recordatio in maximis nostris gravissimisque curis iucunda sane fuit, cum in eam nuper ex sermone quodam incidissemus.

itaque is ego video fortuno beatus que vivo cum in ceterus civitas tum magnus in noster qui cum auctoritas res gero gloria tum etiam sapientia laus perfruor licet qui memoria et recordatio in magnus noster gravis cura iucundus sanus sum cum in is nuper ex sermo quidam incido


qua re tibicen Antigenidas dixerit discipulo sane frigenti ad populum: Mihi cane et Musis; ego huic Bruto dicenti, ut solet, apud multitudinem, Mihi cane et populo, mi Brute, dixerim, ut qui audient quid efficiatur, ego etiam cur id efficiatur intellegam. Credit eis quae dicuntur qui audit oratorem, vera putat, adsentitur probat, fidem facit oratio: tu artifex quid quaeris amplius?

qui res tibicen antigenidas dico discipulus sanus frigeo ad populus ego canis et musa ego hic brutus dico ut soleo apud multitudo ego canis et populus ego brutus dico ut qui audio quis efficio ego etiam cur is efficio intellego credo is qui dico qui audio orator verus puto adsentio probo fides facio oratio tu artifex quis quaero amplus


hic ego: Laudare igitur eloquentiam et quanta vis sit eius expromere quantamque eis qui sint eam consecuti dignitatem adferat, neque propositum nobis est hoc loco neque necessarium. Hoc vero sine ulla dubitatione con- firmaverim, sive illa arte pariatur aliqua sive exercitatione quadam sive natura, rem unam esse omnium difficillimam. Quibus enim ex quinque rebus constare dicitur, earum una quaeque est ars ipsa magna per sese. Qua re quinque artium concursus maximarum quantam vim quantamque difficul tatem habeat existimari potest.

hic ego laudaris igitur eloquentia et quantus volo sum is expromo quantus is qui sum is consequor dignitas affero neque propono nos sum hic locus neque necessarius hic verus sine ullus dubitatio continuo firmaverim sive ille ars pario aliqui sive exercitatio quidam sive natura res unus sum omnis difficilis qui enim ex quinque res constaris dico is unus quisque sum ars ipse magnus per sui qui res quinque ars concursus maximaris quantus vis quantus difficul tatem habeo existimo possum


quod idem fecisse Gorgiam, quem singularum rerum laudes vitupera- tionesque conscripsisse, quod iudicaret hoc oratoris esse maxime proprium, rem augere posse laudando vituperan- doque rursus affligere; huic Antiphontem Rhamnusium similia quaedam habuisse conscripta; quo neminem umquam melius ullam oravisse capitis causam, cum se ipse defenderet, [se audiente] locuples auctor scripsit Thucy- dides;

qui idem facio gorgias qui singularis res laus vitupera tionesque conscribo qui iudico hic orator sum magnus proprius res augeo possum laudo vituperan do rursus affligo hic antiphon rhamnusius similis quidam habeo conscribo quo nemo umquam bonus ullus oro capio causa cum sui ipse defendo sui audio locuples auctor scribo thucy dides


atque etiam L. Paullus Africani pater personam principis civis facile dicendo tuebatur. Et vero etiam tum Catone vivo, qui annos quinque et octoginta natus excessit e vita, cum quidem eo ipso anno contra Ser. Galbam ad populum summa contentione dixisset, quam etiam orationem scriptam reliquit—

atque etiam l paulus africanus pater persona princeps civis facilis dico tueor et verus etiam tum cato vivo qui annus quinque et octoginta nascor excedo e vito cum quidem is ipse annus contra seruius galba ad populus summus contentio dico quam etiam oratio scribo relinquo


iovem sic aiunt philosophi, si Graece loquatur, loqui. Quis Aristotele nervosior, Theophrasto dulcior? Lectitavisse Platonem studiose, audivisse etiam Demosthenes dicitur—idque apparet ex genere et granditate verborum; dicit etiam in quadam epistula hoc ipse de sese—, sed et huius oratio in philosophiam tralata pugnacior, ut ita dicam, videatur et illorum in iudicia pacatior.

iovem sic aio philosophus si graecum loquor loquor quis aristotelis nervosus theophrastus dulcis lectito plato studiosus audio etiam demosthenes dico is appareo ex genus et granditas verbum dico etiam in quidam epistula hic ipse de sui sed et hic oratio in philosophia transfero pugnax ut ita dico video et ille in iudicium pacatior


M. Piso quidquid habuit, habuit ex disciplina maximeque ex omnibus, qui ante fuerunt, Graecis doctrinis eruditus fuit. Habuit a natura genus quoddam acuminis, quod etiam arte limaverat, quod erat in reprehendendis verbis versutum et sollers, sed saepe stomachosum, non numquam frigidum, interdum etiam facetum. Is laborem [quasi cursum] forensem diutius non tulit, quod et corpore erat infirmo et hominum ineptias ac stultitias, quae devorandae nobis sunt, non ferebat iracundiusque respuebat sive morose, ut putabatur, sive ingenuo liberoque fastidio. Is cum satis floruisset adulescens, minor haberi est coeptus postea. Deinde ex virginum iudicio magnam laudem est adeptus et ex eo tempore quasi revocatus in cursum tenuit locum tam diu quam ferre potuit laborem; postea quantum detraxit ex studio tantum amisit ex gloria.

m piso quisquis habeo habeo ex disciplina magnus ex omnis qui ante sum graecum doctrina erudio sum habeo ab natura genus quidam acumen qui etiam ars limo qui sum in reprehendo verbum versutus et sollers sed saepe stomachosus non numquam frigidus interdum etiam facetus is labor quasi cursus forensis diu non fero qui et corpus sum infirmo et homo ineptia atque stultitia qui devoro nos sum non fero iracundus respuo sive morosus ut puto sive ingenuus libero fastidium is cum satis floreo adulescens paruus habeo sum coepio postea deinde ex virgo iudicium magnus laus sum adipiscor et ex is tempus quasi revoco in cursus teneo locus tam diu quam fero possum labor postea quantus detraho ex studium tantus amitto ex gloria


an censes, dum illi viguerunt quos ante dixi, non eosdem gradus oratorum vulgi iudicio et doctorum fuisse? De populo si quem ita rogavisses: Quis est in hac civitate eloquentissimus? in Antonio et Crasso aut dubitaret aut hunc alius, ilium alius diceret. Nemone Philippum tam suavem oratorem, tam gravem, tam facetum his anteferret, quem nosmet ipsi, qui haec arte aliqua volumus expendere, proximum illis fuisse diximus? Nemo profecto; id enim ipsum est summi oratoris summum oratorem populo videri.

an censeo dum ille vigesco qui ante dico non idem gradus orator vulgus iudicium et doctor sum de populus si qui ita rogo quis sum in hic civitas eloquens in antonius et crassus aut dubito aut hic alius ille alius dico nemo philippus tam suavis orator tam gravis tam facetus hic antefero qui nos ipse qui hic ars aliqui volo expendo propior ille sum dico nemo profecto is enim ipse sum superus orator superus orator populus video


hic Brutus: Ain tu? inquit. Etiamne Q. Scaevolae Servium nostrum anteponis? Sic enim, inquam, Brute, existimo, iuris civilis magnum usum et apud Scaevolam et apud multos fuisse, artem in hoc uno; quod numquam effecisset ipsius iuris scientia, nisi eam praeterea didicisset artem quae doceret rem universam tribuere in partis, latentem explicare definiendo, obscuram explanare interpretando, ambigua primum videre, deinde distinguere, postremo habere regulam qua vera et falsa iudicarentur et quae quibus propositis essent quaeque non essent consequentia.

hic brutus aio tu inquam etiam q scaevola servius nos antepono sic enim inquam brutus existimo ius civilis magnus usus et apud scaevola et apud multus sum ars in hic unus qui numquam efficio ipse ius scientia nisi is praeterea disco ars qui doceo res universus tribuo in pars lateo explicaris definio obscurus explanaris interpretor ambiguus primus video deinde distinguo postremo habeo regula qui verus et fallo judico et qui qui propono sum quisque non sum consequor


cum haec dixissem et paulum interquievissem: Quid igitur, inquit, est causae, Brutus, si tanta virtus in oratore Galba fuit, cur ea nulla in orationibus eius appareat? quod mirari non possum in eis qui nihil omnino scripti reliquerunt. nec enim est eadem, inquam, Brute, causa non scribendi et non tam bene scribendi quam dixerint. Nam videmus alios oratores inertia nihil scripsisse, ne domesticus etiam labor accederet ad forensem—pleraeque enim scribuntur orationes habitae iam, non ut habeantur—; alios non laborare, ut meliores fiant—

cum hic dico et paulus interquiesco quis igitur inquam sum causa brutus si tantus virtus in orator galba sum cur is nullus in oratio is appareo qui miror non possum in is qui nihil omnino scribo relinquo neque enim sum idem inquam brutus causa non scribo et non tam bene scribo quam dico nam video alius orator inertia nihil scribo ne domesticus etiam labor accedo ad forensis plerus enim scribo oratio habeo iam non ut habeo alius non laboro ut bonus fio


nam is post consulatum—credo quod videret ex consularibus neminem esse secum comparandum, neglegeret autem eos qui consules non fuissent—summum illud suum studium remisit quo a puero fuerat incensus, atque in omnium rerum abundantia voluit beatius, ut ipse putabat, remissius certe vivere. Primus et secundus annus et tertius tantum quasi de picturae veteris colore detraxerat, quantum non quivis unus ex populo, sed existimator doctus et intellegens posset cognoscere. Longius autem procedens ut in ceteris eloquentiae partibus, tum maxime in celeritate et continuatione verborum adhaerescens, sui dissimilior videbatur fieri cottidie.

nam is post consulatus credo qui video ex consularis nemo sum sui comparo neglego autem is qui consul non sum superus ille suus studium remitto quo ab puer sum incendo atque in omnis res abundantia volo beatus ut ipse puto remitto certus vivo primus et secundus annus et tertius tantus quasi de pingo veto color detraho quantus non quivis unus ex populus sed existimator doceo et intellego possum cognosco longus autem procedo ut in ceterus eloquentia pars tum magnus in celeritas et continuatio verbum adhaeresco suus dissimilis video fio cottidie


C. Titius, qui meo iudicio eo pervenisse videtur quo potuit fere Latinus orator sine Graecis litteris et sine multo usu pervenire. Huius orationes tantum argutiarum, tantum exemplorum, tantum urbanitatis habent, ut paene Attico stilo scriptae esse videantur. Easdem argutias in tragoedias satis ille quidem acute, sed parum tragice transtulit. Quem studebat imitari L. Afranius poeta, homo perargutus, in fabulis quidem etiam, ut scitis, disertus.

que titius qui meus iudicium is pervenio video quo possum fere latinus orator sine graecum littera et sine multus usus pervenio hic oratio tantus argutiaris tantus exemplum tantus urbanitas habeo ut paene atticus stilus scribo sum video idem argutiae in tragoedia satis ille quidem acuo sed parum tragicus transfero qui studeo imitor l afranius poeta homo perargutus in fabula quidem etiam ut scio dissero


tum Brutus Torquati et Triari mentione commotus—utrumque enim eorum admodum dilexerat—: Ne ego, inquit, ut omittam cetera quae sunt innumerabilia, de istis duobus cum cogito, doleo nihil tuam perpetuam auctoritatem de pace valuisse! Nam nec istos excellentis viros nec multos alios praestantis civis res publica perdidisset. Sileamus, inquam, Brute, de istis, ne augeamus dolorem. Nam et praeteritorum recordatio est acerba et acerbior exspectatio reliquorum. Itaque omittamus lugere et tantum quid quisque dicendo potuerit, quoniam id quaerimus, praedicemus.

tum brutus torquatus et triaris mentio commoueo uterque enim is admodum diligo ne ego inquam ut omitto ceterus qui sum innumerabilis de iste duo cum cogo doleo nihil tuus perpetuus auctoritas de pax valeo nam neque iste excello vir neque multus alius praesto civis res publicus perdo sileo inquam brutus de iste ne augeo dolor nam et praeteritor recordatio sum acerbus et acerbus exspectatio reliquus itaque omitto lugeo et tantus quis quisque dico possum quoniam is quaero praedico


tum Brutus: Volui id quidem efficere certe et capio magnum fructum, si quidem quod volui tanta in re consecutus sum. Sed scire cupio, quae te Attici litterae delectaverint. Istae vero, inquam, Brute, non modo delectationem mihi sed etiam, ut spero, salutem attulerunt. Salutem ? inquit ille. Quodnam tandem genus istuc tam praeclarum litterarum fuit? An mihi potuit, inquam, esse aut gratior ulla salutatio aut ad hoc tempus aptior quam illius libri quo me hic adfatus quasi iacentem excitavit?

tum brutus volo is quidem efficio certus et capio magnus fructus si quidem qui volo tantus in res consequor sum sed scio cupio qui tu atticus littera delecto iste verus inquam brutus non modo delectatio ego sed etiam ut spero salus affero salus inquam ille quisnam tandem genus iste tam praeclaris litteraris sum an ego possum inquam sum aut gratus ullus salutatio aut ad hic tempus aptus quam ille liber quo ego hic affor quasi iaceo excito


ex te duplex nos afficit sollicitudo, quod et ipse re publica careas et illa te. Tu tamen, etsi cursum ingeni tui, Brute, premit haec impor- tuna clades civitatis, contine te in tuis perennibus studiis et effice id quod iam prope modum vel plane potius effeceras, ut te eripias ex ea quam ego congessi in hunc sermonem turba patronorum. Nec enim decet te ornatum uberrimis artibus, quas cum domo haurire non posses arcessivisti ex urbe ea quae domus est semper habita doctrinae, numerari in vulgo patronorum. Nam quid te exercuit Pammenes vir longe eloquentissimus Graeciae? quid illa vetus Academia atque eius heres Aristus hospes et familiaris meus, si qui- dem similes maioris partis oratorum futuri sumus?

ex tu duplex nos afficio sollicitudo qui et ipse res publicus careo et ille tu tu tamen etsi cursus ingenium tuus brutus premo hic impor tuna clades civitas contineo tu in tuus perennibus studium et efficio is qui iam prope modus vel planus potis efficio ut tu eripio ex is quam ego congero in hic sermo turba patronus neque enim decet tu orno uber ars qui cum domus haurio non possum arcesso ex urbs is qui domus sum semper habeo doctrina numeraris in vulgo patronus nam quis tu exerceo pammenes vir longus eloquens graecia quis ille vetus academia atque is heres aristus hospes et familiaris meus si qui do similis magnus pars orator sum sum


licet omnia hoc modo; sed vereor ne fingi videantur haec, ut dicantur a me quodam modo; res se tamen sic habet. Cum omnis virtus sit, ut vestra, Brute, vetus Academia dixit, mediocritas, uterque horum medium quiddam volebat sequi; sed ita cadebat ut alter ex alterius laude partem, uterque autem suam totam haberet.

licet omnis hic modo sed vereor ne fingo video hic ut dico ab ego quidam modo res sui tamen sic habeo cos omnis virtus sum ut vester brutus vetus academia dico mediocritas uterque hic medius quidam volo sequor sed ita cado ut alter ex alter laus pars uterque autem suus totus habeo


quia primum, inquit, ita laudavisti quosdam oratores ut imperitos posses in errorem inducere. Equidem in quibusdam risum vix tenebam, cum Attico Lysiae Catonem nostrum comparabas, magnum me hercule hominem vel potius summum et singularem virum—nemo dicet secus—; sed oratorem? sed etiam Lysiae similem? quo nihil potest esse pictius. Bella ironia, si iocaremur; sin adseveramus, vide ne religio nobis tam adhibenda sit quam si testimonium diceremus.

quia primus inquam ita laudo quidam orator ut imperitus possum in error induco equidem in quidam risus vix teneo cum atticus lysias cato nos comparo magnus ego herculis homo vel potis superus et singularis vir nemo dico secus sed orator sed etiam lysias similis quo nihil possum sum pingo bellum ironia si jocor sin assero video ne religio nos tam adhibeo sum quam si testimonium dico


quod autem plures a nobis nominati sunt, eo pertinuit, ut paulo ante dixi, quod intellegi volui, in eo, cuius omnes cupidissimi essent, quam pauci digni nomine evaderent. Quare ei)/rwna me, ne si Africanus quidem fuit, ut ait in historia sua C. Fannius, existimari velim. Vt voles, inquit Atticus. Ego enim non alienum a te putabam, quod et in Africano fuisset et in Socrate.

qui autem multus ab nos nomino sum is pertineo ut paulus ante dico qui intellego volo in is qui omnis cupidus sum quam paucus dignus nomen evado quaris is rwna ego ne si africanus quidem sum ut aio in historia suus que fannius existimo volo vt volo inquam atticus ego enim non alienus ab tu puto qui et in africanus sum et in socrates


itaque ait Aristoteles, cum sublatis in Sicilia tyrannis res privatae longo intervallo iudiciis repeterentur, tum primum, quod esset acuta illa gens et controversia †natura, artem et praecepta Siculos Coracem et Tisiam conscripsisse—nam antea neminem solitum via nec arte, sed accurate tamen et descripte plerosque dicere—; scriptas- que fuisse et paratas a Protagora rerum inlustrium disputa- tiones, qui nunc communes appellantur loci;

itaque aio aristotelis cum tollo in sicilia tyrannus res privo longus intervallum iudicium repeto tum primus qui sum acutus ille gens et controversia natura ars et praecipio siculi corax et tisias conscribo nam antea nemo soleo via neque ars sed accuro tamen et describo plerus dico scribo que sum et paro ab protagoras res illustris disputo tio qui nunc communis appello locus


Hoc loco ipsum Domitium non relinquo. Nam etsi non fuit in oratorum numero, tamen pono satis in eo fuisse orationis atque ingeni, quo et magistratus personam et consularem dignitatem tueretur; quod idem de C. Caelio dixerim, industriam in eo summam fuisse summasque virtutes, eloquentiae tantum, quod esset in rebus privatis amicis eius, in re publica ipsius dignitati satis. Eodem tempore M. Herennius in mediocribus oratoribus Latine et diligenter loquentibus numeratus est; qui tamen summa nobilitate hominem, cognatione sodalitate conlegio, summa etiam eloquentia, L. Philippum in consulatus petitione superavit. Eodem tempore C. Claudius, etsi propter summam nobilitatem et singularem potentiam magnus erat, tamen etiam eloquentiae quandam mediocritatem adferebat. Eiusdem fere temporis fuit eques Romanus

hic locus ipse domitius non relinquo nam etsi non sum in orator numerus tamen pono satis in is sum oratio atque ingenium quo et magistratus persona et consularis dignitas tueor qui idem de que caelius dico industria in is summa sum summa virtus eloquentia tantus qui sum in res privo amicus is in res publicus ipse dignitas satis eos tempus m herennius in mediocris orator latinum et diligenter loquor numero sum qui tamen summus nobilitas homo cognatio sodalitas collegium summus etiam eloquentia l philippus in consulatus petitio supero eos tempus que claudus etsi propter summa nobilitas et singularis potentia magnus sum tamen etiam eloquentia quidam mediocritas affero idem fere tempus sum eques romanus


recte, inquam, est visus; nam me istis scito litteris ex diuturna perturbatione totius valetudinis tamquam ad aspiciendam lucem esse revocatum. Atque ut post Cannensem illam calamitatem primum Marcelli ad Nolam proelio populus se Romanus erexit posteaque prosperae res deinceps multae consecutae sunt, sic post rerum nostrarum et communium gravissimos casus nihil ante epistulam Bruti mihi accidit quod vellem aut quod aliqua ex parte sollicitudines adlevaret meas.

rectus inquam sum video nam ego iste scio littera ex diuturnus perturbatio totus valetudo tamquam ad aspicio lux sum revoco atque ut post cannensis ille calamitas primus marcellus ad nola proelium populus sui romanus erigo postea prosper res deinceps multus consequor sum sic post res nostraris et communis gravis casus nihil ante epistula brutus ego accido qui volo aut qui aliqui ex pars sollicitudo adlevo meus


tum Brutus: Cum ex tua oratione mihi videor, inquit, bene Crassum et Scaevolam cognovisse, tum de te et de Ser. Sulpicio cogitans esse quandam vobis cum illis similitudinem iudico. Quonam, inquam, istuc modo? Quia mihi et tu videris, inquit, tantum iuris civilis scire voluisse quantum satis esset oratori, et Servius eloquentiae tantum assumpsisse ut ius civile facile posset tueri; aetatesque vestrae, ut illorum, nihil aut non fere multum differunt.

tum brutus cos ex tuus oratio ego video inquam bene crassus et scaevola cognosco tum de tu et de seruius sulpicius cogito sum quidam tu cum ille similitudo judico quonam inquam iste modo quia ego et tu video inquam tantus ius civilis scio volo quantus satis sum orator et servus eloquentia tantus assumpsisse ut ius civilis facilis possum tueor aetas vester ut ille nihil aut non fere multus differo


nunc quoniam totum me non naevo aliquo aut crepundiis, sed corpore omni videris velle cognoscere, com- plectar non nulla etiam quae fortasse videantur minus necessaria. Erat eo tempore in nobis summa gracilitas et infirmitas corporis, procerum et tenue collum: qui habitus et quae figura non procul abesse putatur a vitae periculo, si accedit labor et laterum magna contentio. Eoque magis hoc eos quibus eram carus, commovebat, quod omnia sine remissione, sine varietate, vi summa vocis et totius corporis contentione dicebam.

nunc quoniam totus ego non naevus aliquis aut crepundia sed corpus omnis video volo cognosco com plecto non nullus etiam qui fortasse video paruus necessarius sum is tempus in nos summus gracilitas et infirmitas corpus procerus et tenue collum qui habitus et qui figuro non procul absum puto ab vita periculum si accedo labor et latus magnus contentio eos magis hic is qui sum carus commoveo qui omnis sine remissio sine varietas vis summus vox et totus corpus contentio dico


C. Laeli publicanos causam detulisse ad Galbal; illum autem, quod ei viro succedendum esset, verecunde et dubitanter recepisse. Vnum quasi comperendinatus medium diem fuisse, quem totum Galbam in consideranda causa componendaque posuisse; et cum cognitionis dies esset et ipse Rutilius rogatu sociorum domum ad Galbam mane venisset, ut eum admoneret et ad dicendi tempus adduceret, usque illum, quoad ei nuntiatum esset consules descendisse, omnibus exclusis commentatum in quadam testudine cum servis litteratis fuisse, quorum alii aliud dictare eodem tempore solitus esset. Interim cum esset ei nuntiatum tempus esse, exisse in aedis eo colore et eis oculis, ut egisse causam, non commentatum putares.

que laelis publicanus causa defero ad galbal ille autem qui is vir succedo sum verecundus et dubitanter recipio vnus quasi comperendino medius dies sum qui totus galba in considero causa compono pono et cum cognitio dies sum et ipse rutilus rogo socius domus ad galba mane venio ut is admoneo et ad dico tempus adduco usque ille quoad is nuntio sum consul descendo omnis excludo commentas in quidam testudo cum servio litteratus sum qui alius alius dictaris idem tempus soleo sum interim cum sum is nuntio tempus sum exeo in aedes is color et is oculus ut ago causa non commentas puto


eius aequalis P. Cethegus, cui de re publica satis suppeditabat oratioto—tam enim tenebat eam penitusque cognoverat; itaque in senatu consularium auctoritatem adsequebatur—; sed in causis publicis nihil, in privatis satis veterator videbatur. Erat in privatis causis Q. Lucretius Vispillo et acutus et iuris peritus; nam Ofella contionibus aptior quam iudiciis. Prudens etiam T. Annius Velina et in eius generis causis orator sane tolerabilis. In eodem genere causarum multum erat T. Iuventius nimis ille quidem lentus in dicendo et paene frigidus, sed et callidus et in capiendo adversario versutus et praeterea nec indoctus et magna cum iuris civilis intellegentia.

is aequalis p cethegus qui de res publicus satis suppedito oratioto tam enim teneo is penitus cognosco itaque in senatus consularis auctoritas assequor sed in causa publicus nihil in privo satis veterator video sum in privo causa q lucretius vispillo et acutus et ius pereo nam ofella contio aptus quam iudicium prudens etiam t annius velinus et in is genus causa orator sanus tolerabilis in idem genus causaris multus sum t juventius nimis ille quidem lentus in dico et paene frigidus sed et callidus et in capio adversarius versutus et praeterea neque indoctus et magnus cum ius civilis intellego


hoc loco Brutus: Quando quidem tu istos oratores, inquit, tanto opere laudas, vellem aliquid Antonio praeter illum de ratione dicendi sane exilem libellum, plura Crasso libuisset scribere: cum enim omnibus memoriam sui tum etiam disciplinam dicendi nobis reliquissent. Nam Scaevolae dicendi elegantiam satis ex eis orationibus, quas reliquit, habemus cognitam.

hic locus brutus quando quidem tu iste orator inquam tantus opus laudo volo aliquis antonius praeter ille de ratio dico sanus exilis libellus multus crassus libet scribo cum enim omnis memoria suus tum etiam disciplina dico nos relinquo nam scaevola dico elegantia satis ex is oratio qui relinquo habeo cognosco


sed cavenda est presso illi oratori inopia et ieiunitas, amplo autem inflatum et cor- ruptum orationis genus. Inveniebat igitur acute Cotta, dicebat pure ac solute; et ut ad infirmitatem laterum perscienter contentionem omnem remiserat, sic ad virium imbecillitatem dicendi accommodabat genus. Nihil erat in eius oratione nisi sincerum, nihil nisi siccum atque sanum; illudque maximum, quod cum contentione orationis flectere animos iudicum vix posset nec omnino eo genere diceret, tractando tamen impellebat ut idem facerent a se commoti quod a Sulpicio concitati.

sed caveo sum premo ille orator inopia et jejunitas amplus autem inflo et cor rumpo oratio genus invenio igitur acuo cotta dico purus atque solvo et ut ad infirmitas latus perscienter contentio omnis remitto sic ad vis imbecillitas dico accommodo genus nihil sum in is oratio nisi sincerus nihil nisi siccus atque sanus ille magnus qui cum contentio oratio flecto animus iudex vix possum neque omnino is genus dico tracto tamen impello ut idem facio ab sui commoveo qui ab sulpicius concitas


itaque cum me et amici et medici hortarentur ut causas agere desisterem, quodvis potius periculum mihi adeundum quam a sperata dicendi gloria discedendum putavi. Sed cum censerem remissione et moderatione vocis et commutato genere dicendi me et periculum vitare posse et temperatius dicere, ut consuetudinem dicendi mutarem, ea causa mihi in Asiam proficiscendi fuit. Itaque cum essem biennium versatus in causis et iam in foro celebratum meum nomen esset, Roma sum profectus.

itaque cum ego et amicus et medicus horto ut causa ago desisto quivis potis periculum ego adeo quam ab spero dico gloria discedo puto sed cum censeo remissio et moderatio vox et commuto genus dico ego et periculum vitaris possum et tempero dico ut consuetudo dico mutaris is causa ego in asia proficisco sum itaque cum sum biennium verso in causa et iam in forum celebro meus nomen sum roma sum proficiscor


nec enim posset idem Demosthenes dicere quod dixisse Antimachum clarum poetam ferunt: qui cum convocatis auditoribus legeret eis magnum illud quod novistis volumen suum et eum legentem omnes praeter Platonem reliquissent, Legam, inquit, nihilo minus: Plato enim mihi unus instar est centum milium. Et recte; poema enim reconditum paucorum adprobationem, oratio popularis adsensum vulgi debet movere. At si eundem hunc Platonem unum auditorem haberet Demosthenes, cum esset relictus a ceteris, verbum facere non posset.

neque enim possum idem demosthenes dico qui dico antimachus clarus poeta fero qui cum convoco auditor lego is magnus ille qui nosco volumen suus et is lego omnis praeter plato relinquo lego inquam nihilum paruus plato enim ego unus instar sum centum mille et rectus poema enim recondo paucus adprobatio oratio popularis assensus vulgus debeo moveo at si idem hic plato unus auditor habeo demosthenes cum sum relinquo ab ceterus verbum facio non possum


tum Brutus: Ita prorsus, inquit, et antea putabam—audivi enim nuper eum studiose et frequenter Sami, cum ex eo ius nostrum pontificium, qua ex parte cum iure civili coniunctum esset, vellem cognoscere—et nunc meum iudicium multo magis confirmo testimonio et iudicio tuo; simul illud gaudeo, quod et aequalitas vestra et pares honorum gradus et artium studiorumque quasi finitima vicinitas tantum abest ab obtrectatione et invidia, quae solet lacerare plerosque, uti ea non modo non exulcerare vestram gratiam sed etiam conciliare videatur. Quali enim te erga ilium perspicio, tali ilium in te voluntate iudicioque cognovi. itaque doleo et illius consilio et tua voce populum Romanum carere tam diu; quod cum per se dolendum est tum multo magis consideranti ad quos ista non tralata sint, sed nescio quo pacto devenerint. Hic Atticus: Dixeram, inquit, a principio, de re publica ut sileremus; itaque faciamus. Nam si isto modo volumus singulas res desiderare, non modo querendi sed ne lugendi quidem finem reperiemus.

tum brutus ita prorsus inquam et antea puto audio enim nuper is studiosus et frequens samos cum ex is ius nos pontificius qui ex pars cum ius civilis conjungo sum volo cognosco et nunc meus iudicium multus magis confirmo testimonium et iudicium tuus simul ille gaudeo qui et aequalitas vester et par honor gradus et ars studium quasi finitimus vicinitas tantus absum ab obtrectatio et invidia qui soleo lacero plerus uti is non modo non exulceraris vester gratia sed etiam conciliaris video qual enim tu erga ille perspicio talis ille in tu voluntas judicium cognosco itaque doleo et ille consilium et tuus vox populus romanus careo tam diu qui cum per sui doleo sum tum multus magis considero ad qui iste non transfero sum sed nescio quo pacisco devenio hic atticus dico inquam ab principium de res publicus ut sileo itaque facio nam si iste modo volo singulus res desideraris non modo queror sed ne lugeo quidem finis reperio


ego autem in iuris civilis studio multum operae dabam Q. Scaevolae Q. F., qui quamquam nemini se ad docendum dabat, tamen consulentibus respondendo studiosos audiendi docebat. Atque huic anno proximus Sulla consule et Pompeio fuit. Tum P. Sulpici in tribunatu cottidie contionantis totum genus dicendi penitus cognovimus; eo demque tempore, cum princeps Academiae Philo cum Atheniensium optimatibus Mithridatico bello domo profugisset Romamque venisset, totum ei me tradidi admirabili quodam ad philosophiam studio concitatus, in quo hoc etiam commorabar attentius—etsi rerum ipsarum varietas et magnitudo summa me delectatione retinebat—quod tamen sublata iam esse in perpetuum ratio iudiciorum videbatur.

ego autem in ius civilis studium multus opera do q scaevola q f qui quamquam nemo sui ad doceo do tamen consulo respondeo studiosi audio doceo atque hic annus proximus sulla consul et pompejus sum tum p sulpicius in tribunatus cottidie contionor totus genus dico penitus cognosco is do tempus cum princeps academia philus cum atheniensis optimas mithridaticus bellum domus profugio roma venio totus is ego trado admirabilis quidam ad philosophia studium concito in quo hic etiam commoro attendo etsi res ipsaris varietas et magnitudo summus ego delectatio retineo qui tamen tollo iam sum in perpetuus ratio iudicium video


licet aliquid etiam de M. Popili ingenio suspicari, qui cum consul esset eodemque tempore sacrificium publicum cum laena faceret, quod erat flamen Carmentalis, plebei contra patres concitatione et seditione nuntiata, ut erat laena amictus ita venit in contionem seditionemque cum auctoritate tum oratione sedavit. Sed eos oratores habitos esse aut omnino tum ullum eloquentiae praemium fuisse nihil sane mihi legisse videor: tantum modo coniectura ducor ad suspicandum.

licet aliquis etiam de m popilis ingenium suspicaris qui cum consul sum idem tempus sacrificium publicus cum laena facio qui sum flamen carmental plebes contra pater concitatio et seditio nuntio ut sum laena amicio ita venio in contio seditio cum auctoritas tum oratio sedo sed is orator habeo sum aut omnino tum ullus eloquentia praemium sum nihil sanus ego lego video tantus modo conicio duco ad suspicor


qui cum innocentissimus in iudicium vocatus esset, quo iudicio convulsam penitus scimus esse rem publicam, cum essent eo tempore eloquentissimi viri L. Crassus et M. An- tonius consulares, eorum adhibere neutrum voluit. Dixit ipse pro sese et pauca C. Cotta, quod sororis erat filius—et is quidem tamen ut orator, quamquam erat admodum adulescens—, et Q. Mucius enucleate ille quidem et polite, ut solebat, nequaquam autem ea vi atque copia quam genus illud iudici et magnitudo causae postulabat.

qui cum innocens in iudicium voco sum quo iudicium convulsus penitus scio sum res publicus cum sum is tempus eloquens vir l crassus et m an tonius consularis is adhibeo neuter volo dico ipse pro sui et paucus que cotta qui soror sum filius et is quidem tamen ut orator quamquam sum admodum adulescens et q mucius enucleate ille quidem et polio ut soleo nequaquam autem is vis atque copia quam genus ille judicium et magnitudo causa postulo


huic Hyperides proximus et Aeschines fuit et Lycurgus et Dinarchus et is, cuius nulla exstant scripta, Demades aliique plures. Haec enim aetas effudit hanc copiam; et, ut opinio mea fert, sucus ille et sanguis incor ruptus usque ad hanc aetatem oratorum fuit, in qua naturalis inesset, non fucatus nitor.

hic hyperides proximus et aeschines sum et lycurgus et dinarchus et is qui nullus exsto scribo demadeo alius multus hic enim aetas effundo hic copia et ut opinio meus fero sucus ille et sanguis incor rumpo usque ad hic aetas orator sum in qui natural insum non fuco nitor


post hanc aetatem aliquot annis, ut ex Atticis monumentis potest perspici, Themistocles fuit, quem constat cum prudentia tum etiam eloquentia praestitisse; post Pericles, qui cum floreret omni genere virtutis, hac tamen fuit laude clarissimus. Cleonem etiam temporibus illis turbulentum illum quidem civem, sed tamen eloquentem constat fuisse.

post hic aetas aliquot annus ut ex atticus monumentum possum perspicio themistocles sum qui consto cum prudentia tum etiam eloquentia praesto post pericles qui cum floreo omnis genus virtus hic tamen sum laus clarus cleonem etiam tempus ille turbulentus ille quidem civis sed tamen eloquor consto sum


cum honos sit praemium virtutis iudicio studioque civium delatum ad aliquem, qui eum sententiis, qui suffragiis adeptus est, is mihi et honestus et honoratus videtur. Qui autem occasione aliqua etiam invitis suis civibus nactus est imperium, ut ille cupiebat, hunc nomen honoris adeptum, non honorem puto. Quae si ille audire voluisset, maxima cum gratia et gloria ad summanr amplitudinem pervenisset, ascendens gradibus magistratuum, ut pater eius fecerat, ut reliqui clariores viri. Quae quidem etiam cum P. Crasso M. F., cum initio aetatis ad amicitiam se meam contulisset, saepe egisse me arbitror, cum eum vehementer hortarer ut eam laudis viam rectissimam esse 282 duceret quam maiores eius ei tritam reliquissent. Erat enim cum institutus optime tum etiam perfecte planeque eruditus, ineratque et ingenium satis acre et orationis non inelegans copia; praetereaque sine adrogantia gravis esse videbatur et sine segnitia verecundus. Sed hunc quoque absorbuit aestus quidam insolitae adulescentibus gloriae; qui quia navarat miles operam imperatori, imperatorem se statim esse cupiebat, cui muneri mos maiorum aetatem certam, sortem incertam reliquit. Ita gravissumo suo casu, dum Cyri et Alexandri similis esse voluit, qui suum cursum transcurrerant, et L. Crassi et multorum Crassorum in ventus est dissimillimus.

cum honor sum praemium virtus iudicium studium civis defero ad aliquis qui is sententia qui suffragium adipiscor sum is ego et honestus et honoro video qui autem occasio aliqui etiam invitus suus civis nanciscor sum imperium ut ille cupio hic nomen honor adeptum non honor puto qui si ille audio volo maximus cum gratia et gloria ad summanr amplitudo pervenio ascendo gradus magistratus ut pater is facio ut reliquus clarus vir qui quidem etiam cum p crassus m f cum initium aetas ad amicitia sui meus confero saepe ago ego arbitror cum is vehemens horto ut is laus via recingo sum duco quam magnus is is tero relinquo sum enim cum instituo optume tum etiam perficio planus erudio insum et ingenium satis acer et oratio non inelego copia praeterea sine arrogantia gravis sum video et sine segnitia verecundus sed hic quoque absorbeo aestus quidam insolitus adulescens gloria qui quia navo miles opera imperator imperator sui statim sum cupio qui munus mos magnus aetas certus sors incertus relinquo ita gravis suus casus dum cyrus et alexander similis sum volo qui suus cursus transcurro et l crassus et multus crassor in venio sum dissimilis


quam multi enim iam oratores commemorati sunt et quam diu in eorum enumeratione versamur, cum tamen spisse atque ViX, ut dudum ad Demosthenem et Hyperidem, sic nunc ad Antonium Crassumque pervenimus! Nam ego sic existimo, hos oratores fuisse maximos et in his primum cum Graecorum gloria Latine dicendi copiam aequatam.

quam multus enim iam orator commemoro sum et quam diu in is enumeratio verso cum tamen spissus atque vix ut dudum ad demosthenes et hyperides sic nunc ad antonius crassus pervenio nam ego sic existimo hic orator sum magnus et in hic primus cum graecum gloria latinum dico copia aequo


Omnia veniebant Antonio in mentem; eaque suo quaeque loco, ubi plurimum proficere et valere possent, ut ab imperatore equites pedites levis armatura, sic ab illo in maxime opportunis orationis partibus conlocabantur. Erat memoria summa, nulla meditationis suspicio; imparatus semper aggredi ad dicendum videbatur, sed ita erat paratus ut iudices illo dicente non numquam viderentur non satis parati ad cavendum fuisse.

omnis venio antonius in mens is suus quisque locus ubi multus proficio et valeo possum ut ab imperator eques pedito levis armo sic ab ille in magnus opportunus oratio pars conloco sum memoria summus nullus meditatio suspicio imparatus semper aggredio ad dico video sed ita sum paro ut iudex ille dico non numquam video non satis paro ad caveo sum


ego vero et exspectabo ea quae polliceris, nec exigam nisi tuo commodo et erunt mihi pergrata, si solveris. Mihi quoque, inquit Brutus, [et] exspectanda sunt ea quae Attico polliceris, etsi fortasse ego a te huius voluntarius procurator petam, quod ipse, cui debes, incommodo se tuo exacturum negat.

ego verus et exspecto is qui polliceo neque exigo nisi tuus commodum et sum ego pergratus si solvo ego quoque inquam brutus et exspecto sum is qui atticus polliceo etsi fortasse ego ab tu hic voluntarius procurator peto qui ipse qui debeo incommodus sui tuus exigo nego


volvendi enim sunt libri cum aliorum tum in primis Catonis. Intelleges nihil illius liniamentis nisi eorum pigmentorum, quae inventa nondum erant, florem et colorem defuisse. Nam de Crassi oratione sic existimo, ipsum fortasse melius potuisse scribere, alium, ut arbitror, neminem. Nam in hoc ei)/rwna me duxeris esse, quod earn orationem mihi magistram fuisse dixerim. Nam etsi tute melius existimare videris de ea, si quam nunc habemus, facultate, tamen adulescentes quid in Latinis potius imitaremur non habebamus.

volvo enim sum liber cum alius tum in primus cato intellego nihil ille lineamentum nisi is pigmentor qui invenio nondum sum flos et color desum nam de crassus oratio sic existimo ipse fortasse bonus possum scribo alius ut arbitror nemo nam in hic is rwna ego duco sum qui earn oratio ego magistra sum dico nam etsi tueor bonus existimaris video de is si quam nunc habeo facultas tamen adulescens quis in latinum potis imito non habeo