Brutus

CC BY 4.0 (estate-derived fields); included text keeps its per-record source license

Reuse requires the attribution line above (CC BY 4.0). Text records carry their own license_id; only open-display licenses appear in this file.

Licensed lexica and citation-only authorities are excluded from bulk dumps by construction — cite the authority, never reprint it.


at vero extra Graeciam magna dicendi studia fuerunt maximique huic laudi habiti honores inlustre oratorum nomen reddiderunt. Nam ut semel e Piraeo eloquentia evecta est, omnis peragravit insulas atque ita peregrinata tota Asia est, ut se externis oblineret moribus omnemque illam salubritatem Atticae dictionis et quasi sanitatem perderet ac loqui paene dedisceret. Hinc Asiatici oratores non contemnendi qui dem nec celeritate nec copia, sed parum pressi et nimis redundantes; Rhodii saniores et Atticorum similiores.

at verus extra graecia magnus dico studium sum magnus hic laus habeo honor illustris orator nomen reddo nam ut semel e piraceus eloquentia eveho sum omnis peragro insula atque ita peregrinor totus asia sum ut sui externus oblineret mos omnis ille salubritas attica dictio et quasi sanitas perdo atque loquor paene dedisco hinc asiaticus orator non contemno qui do neque celeritas neque copia sed parum premo et nimis redundo rhodius sanus et atticus similis


cumque discendi causa duobus peritissimis operam dedisset, L. Lucilio Balbo C. Aquilio Gallo, Galli hominis acuti et exercitati promptam et paratam in agendo et in respondendo celeritatem subtilitate diligentiaque superavit; Balbi docti et eruditi hominis in utraque re consideratam tarditatem vicit expediendis conficiendisque rebus. Sic et habet quod uterque eorum habuit, et explevit quod utrique defuit.

cum disco causa duo pereo opera do l lucilius balbus que aquilius gallus gallus homo acuo et exercitas promptus et paro in ago et in respondeo celeritas subtilitas diligo supero balbus doceo et erudio homo in uter res considero tarditas vinco expedio confacio res sic et habeo qui uterque is habeo et expleo qui uterque desum


vnum igitur annum, cum redissemus ex Asia, causas nobilis egimus, cum quaesturam nos, consulatum Cotta, aedilitatem peteret Hortensius. Interim me quaestorem Siciliensis excepit annus, Cotta ex consulatu est profectus in Galliam, princeps et erat et habebatur Hortensius. Cum autem anno post ex Sicilia me recepissem, iam videbatur illud in me, quicquid esset, esse perfectum et habere maturitatem quandam suam. Nimis multa videor de me, ipse praesertim; sed omni huic sermoni propositum est non ut ingenium et eloquentiam meam perspicias, unde longe absum, sed ut laborem et industriam.

vnum igitur annus cum redeo ex asia causa nobilis ago cum quaestura nos consulatus cotta aedilitas peto hortensius interim ego quaestor siciliensis excipio annus cotta ex consulatus sum proficiscor in gallia princeps et sum et habeo hortensius cos autem annus post ex sicilia ego recipio iam video ille in ego quisquis sum sum perficio et habeo maturitas quidam suus nimis multus video de ego ipse praesertim sed omnis hic sermo propono sum non ut ingenium et eloquentia meus perspicio unde longus absum sed ut labor et industria


fuit enim Sulpicius vel maxime omnium, quos quidem ego audiverim, grandis et, ut ita dicam, tragicus orator. Vox cum magna tum suavis et splendida; gestus et motus corporis ita venustus ut tamen ad forum, non ad scaenam institutus videretur; incitata et volubilis nec ea redundans tamen nec circumfluens oratio. Crassum hic volebat imitari; Cotta malebat Antonium; sed ab hoc vis aberat Antoni, Crassi ab illo lepos.

sum enim sulpicius vel magnus omnis qui quidem ego audio grandis et ut ita dico tragicus orator vox cum magnus tum suavis et splendidus gero et moueo corpus ita venustus ut tamen ad forum non ad scaena instituo video incito et volubilis neque is redundo tamen neque circumfluo oratio crassus hic volo imitor cotta malo antonius sed ab hic volo absum antonius crassus ab ille lepos


P. Murena mediocri ingenio, sed magno studio rerum veterum, litterarum et studiosus et non imperitus, multae industriae et magni laboris fuit. C. Censorinus Graecis litteris satis doctus, quod proposuerat explicans expedite, non invenustus actor, sed iners et inimicus fori. L. Turius parvo ingenio sed multo labore, quoquo modo poterat, saepe dicebat; itaque ei paucae centuriae ad consulatum defuerunt.

p murena mediocris ingenium sed magnus studium res vetus litteraris et studiosus et non imperitus multus industria et magnus labor sum que censorinus graecum littera satis doceo qui propono explico expedio non invenustus actor sed iners et inimicus forum l turius parvus ingenium sed multus labor quisquis modo possum saepe dico itaque is paucus centuria ad consulatus desum


tum Brutus: De isto postea; sed tu, inquit me intuens, orationes nobis veteres explicabis? Vero, inquam, Brute; sed in Cumano aut in Tusculano aliquando, si modo licebit, quoniam utroque in loco vicini sumus. Sed iam ad id unde digressi sumus revertamur.

tum brutus de iste postea sed tu inquam ego intueor oratio nos vetus explico verus inquam brutus sed in cumanum aut in tusculanus aliquando si modo liceo quoniam uterque in locus vicinus sum sed iam ad is unde digredior sum revorto


ex hac Rutili narratione suspiocari licet, cum duae summae sint in oratore laudes, una subtiliter disputandi ad docendum, altera graviter agendi ad animos audientium permovendos, multoque plus proficiat is qui inflammet iudicem quam ille qui doceat, ele— gantiam in Laelio, vim in Galba fuisse. Quae quidem vis tum maxime cognita est, cum Lusitanis a Ser. Galba praetore contra interpositam, ut existimabatur, fidem interfectis L. Libone tribuno plebis populum incitante et rogationem in Galbam privilegi similem ferente, summa senectute, ut ante dixi, M. Cato legem suadens in Galbam multa dixit; quam orationem in Origines suas rettulit, paucis ante quam mortuus est [an] diebus an mensibus.

ex hic rutilis narratio suspiocaris licet cum duo summa sum in orator laus unus subtilis disputo ad doceo alter gravis ago ad animus audio permoveo multus multus proficio is qui inflammo judico quam ille qui doceo other gantiam in laelius vis in galba sum qui quidem volo tum magnus cognosco sum cum lusitanus ab seruius galba praetor contra interpono ut existimo fides interficio l libo tribunus plebs populus incito et rogatio in galba privilegium similis fero summus senectus ut ante dico m cato lex suadeo in galba multus dico quam oratio in origo suus refero paucus ante quam mortuus sum an dies an mensis


tumultus interim in recuperanda re publica et crudelis interitus oratorum trium Scaevolae Carbonis Antisti, reditus Cottae Curionis Crassi Lentulorum Pompei, leges et iudicia constituta, recuperata res publica; ex numero autem oratorum Pomponius Censorinus Murena sublati. Tum primum nos ad causas et privatas et publicas adire coepimus, non ut in foro disceremus, quod plerique fecerunt, sed ut, quantum nos efficere potuissemus, docti in forum veniremus.

tumultus interim in recipero res publicus et crudelis intereo orator tres scaevola carbo antistius redeo cotta curio crassus lentulus pompejus lex et iudicium constituo recipero res publicus ex numerus autem orator pomponius censorinus murena suffero tum primus nos ad causa et privo et publicus adeo coepio non ut in forum disco qui plerusque facio sed ut quantus nos efficio possum doceo in forum venio


Rem videbat acute, componebat diligenter, memoria valebat; verbis non ille quidem ornatis utebatur sed tamen non abiectis; expedita autem erat et perfacile currens oratio; et erat eius quidam tamquam habitus non inurbanus; actio paulum cum vitio vocis tum etiam ineptiis claudicabat. Hic temporibus floruit eis quibus inter profectionem reditumque L. Sullae sine iure fuit et sine ulla dignitate res publica; hoc etiam magis probabatur, quod erat ab oratoribus quaedam in foro solitudo. Sulpicius occiderat, Cotta aberat et Curio, vivebat e reliquis patronis eius aetatis nemo praeter Carbonem et Pomponium, quorum utrumque facile superabat.

res video acuo compono diligenter memoria valeo verbum non ille quidem orno utor sed tamen non abicio expedio autem sum et perfacilis curro oratio et sum is quidam tamquam habitus non inurbanus actium paulus cum vitio vox tum etiam ineptia claudico hic tempus floreo is qui inter profectio redeo l sulla sine ius sum et sine ullus dignitas res publicus hic etiam magis probo qui sum ab orator quidam in forum solitudo sulpicius occido cotta absum et curius vivo e reliquus patronus is aetas nemo praeter carbo et pomponius qui uterque facilis supero


tamen ante Periclem, cuius scripta quae dam feruntur, et Thucydidem, qui non nascentibus Athenis sed iam adultis fuerunt, littera nulla est quae quidem ornatum aliquem habeat et oratoris esse videatur. Quamquam opinio est et eum, qui multis annis ante hos fuerit, Pisistra- tum et paulo seniorem etiam Solonem posteaque Clisthenem multum ut temporibus illis valuisse dicendo.

tamen ante periclem qui scribo qui dam fero et thucydides qui non nasco athenae sed iam adoleo sum littera nullus sum qui quidem orno aliquis habeo et orator sum video quamquam opinio sum et is qui multus annus ante hic sum pisistra tum et paulus seni etiam solon postea clisthenes multus ut tempus ille valeo dico


hic primus inflexit orationem et eam mollem teneramque reddidit et suavis, sicut fuit, videri maluit quam gravis; sed suavitate ea, qua perfunderet animos, non qua perfri- ngeret, [et] tantum ut memoriam concinnitatis suae, non, quem ad modum de Pericle scripsit Eupolis, cum delectatione aculeos etiam relinqueret in animis eorum a quibus esset auditus.

hic primus inflecto oratio et is mollis tener reddo et suavis sicut sum video malo quam gravis sed suavitas is qui perfundo animus non qui perfri ngeret et tantus ut memoria concinnitas suus non qui ad modus de periculum scribo eupolis cum delectatio aculeus etiam relinquo in animus is ab qui sum audio


apud maiores autem nostros video disertissimum habitum ex Latio L. Papirium Fregellanum Ti. Gracchi P. F. fere aetate; eius etiam oratio est pro Fregellanis colonisque Latinis habita in senatu. Tum Brutus: Quid tu igitur, inquit, tribuis istis externis quasi oratoribus? Quid censes, inquam, nisi idem quod urbanis? praeter unum, quod non est eorum urbanitate quadam quasi colorata oratio. Et Brutus:

apud magnus autem noster video dissero habitus ex latius l papirius fregellanus tiberius gracchus p f fere aetas is etiam oratio sum pro fregellanus colonus latinum habeo in senatus tum brutus quis tu igitur inquam tribuo iste externus quasi orator quis censeo inquam nisi idem qui urbanus praeter unus qui non sum is urbanitas quidam quasi coloro oratio et brutus


horum aetatibus adiuncti duo C. Fannii C. et M. filii fuerunt; quorum Gai filius, qui consul cum Domitio fuit, unam orationem de sociis et nomine Latino contra C. Gracchum reliquit sane et bonam et nobilem. Tum Atticus: Quid ergo? estne ista Fanni? nam varia opinio pueris nobis erat. Alii a C. Persio litterato homine scriptam esse aiebant, illo quem significat valde doctum esse Lucilius; alii multos nobilis, quod quisque potuisset, in illam orationem contulisse.

hic aetas adjungo duo que fannius que et m filius sum qui gaius filius qui consul cum domitius sum unus oratio de socius et nomen latinum contra que gracchus relinquo sanus et bonus et nobilis tum atticus quis ergo edo iste fannius nam vario opinio puer nos sum alius ab que persius litteratus homo scribo sum aio ille qui significo validus doceo sum lucilius alius multus nobilis qui quisque possum in ille oratio confero


nam quem Thucydides, qui et Atheniensis erat et summo loco natus summusque vir et paulo aetate posterior, tantum morbo mortuum scripsit et in Attica clam humatum, addidit fuisse suspicionem veneno sibi conscivisse mortem: hunc isti aiunt, cum taurum immolavisset, excepisse sanguinem patera et eo poto mortuum concidisse. Hanc enim mortem rhetorice et tragice ornare potuerunt, illa mors vulgaris nullam praebebat materiem ad ornatum. Qua re quoniam tibi ita quadrat, omnia fuisse in Themistocle paria et Corio- lano, pateram quoque a me sumas licet, praebebo etiam hostiam, ut Coriolanus sit plane alter Themistocles.

nam qui thucydides qui et atheniensis sum et superus locus nascor summus vir et paulus aetas posterus tantus morbus mortuus scribo et in atticus clam humo addo sum suspicio veneno sui conscio mors hic iste aio cum taurus immolo excipio sanguis patera et is poto mortuus concido hic enim mors rhetoricus et tragicus ornaris possum ille mors vulgaris nullus praebeo materio ad orno qui res quoniam tu ita quadro omnis sum in themistocles par et corius lano patera quoque ab ego sumo licet praebeo etiam hostio ut coriolanus sum planus alter themistocles


ut enim hominis decus ingenium, sic ingeni ipsius lumen est eloquentia, qua virum excellentem praeclare tum illi homines florem populi esse dixerunt— Suadaeque medulla. Peiqw\ quam vocant Graeci, cuius effector est orator, hanc Suadam appellavit Ennius [eius autem Cethegum medullam fuisse vult], ut, quam deam in Pericli labris scripsit Eupolis sessitavisse, huius hic medullam nostrum oratorem fuisse 25 dixerit.

ut enim homo decus ingenium sic ingenium ipse lumen sum eloquentia qui vir excello praeclaris tum ille homo flos populus sum dico suada medulla peiqw quam voco graecum qui effector sum orator hic suada appello ennius is autem cethegus medulla sum volo ut quam dea in periculum labrum scribo eupolis sessito hic hic medulla nos orator sum dico


commentabar declamitans—sic enim nunc loquuntur—saepe cum M. Pisone et cum Q. Pompeio aut cum aliquo cottidie, idque faciebam multum etiam Latine, sed Graece saepius, vel quod Graeca oratio plura ornamenta suppeditans consuetudinem similiter Latine dicendi adferebat, vel quod a Graecis summis doctoribus, nisi Graece dicerem, neque corrigi possem neque doceri.

commento declamito sic enim nunc loquor saepe cum m piso et cum q pompejus aut cum aliquis cottidie is facio multus etiam latinum sed graecum saepis vel qui graecum oratio multus ornamentum suppedito consuetudo similis latinum dico affero vel qui ab graecum summus doctor nisi graecum dico neque corrigo possum neque doceo


sed ecce in manibus vir et praestantissimo ingenio et flagranti studio et doctus a puero C. Gracchus. Noli enim putare quemquam, Brute, pleniorem aut uberiorem ad dicendum fuisse. Et ille: Sic prorsus, inquit, existimo atque istum de superioribus paene solum lego. Immo plane, inquam, Brute, legas censeo. Damnum enim illius immaturo interitu res Romanae Latinaeque litterae fecerunt.

sed ecce in manus vir et praesto ingenium et flagro studium et doceo ab puer que gracchus nolo enim puto quisquam brutus plenus aut uber ad dico sum et ille sic prorsus inquam existimo atque iste de superus paene solus lego immo planus inquam brutus lego censeo damnum enim ille immaturus interitus res romanus latinus littera facio


phalereus enim successit eis seni- bus adulescens eruditissimus ille quidem horum omnium, sed non tam armis institutus quam palaestra. Itaque delectabat magis Atheniensis quam inflammabat. Proces serat enim in solem et pulverem, non ut e militari tabernaculo, sed ut e Theophrasti doctissimi hominis umbraculis.

phalereus enim succedo is senex bus adulescens erudio ille quidem hic omnis sed non tam arma instituo quam palaestra itaque delecto magis atheniensis quam inflammo proces sero enim in sol et pulvis non ut e militaris tabernaculum sed ut e theophrastus doceo homo umbraculis


et vero fuit in hoc etiam popularis dictio excellens; Antoni genus dicendi multo aptius iudiciis quam contionibus.

et verus sum in hic etiam popularis dictio excello antonius genus dico multus aptus iudicium quam contio


docuisse autem fabulam annis post xi C. Cornelio Q. Minucio consulibus ludis Iuventatis, quos Salinator Senensi proelio voverat. In quo tantus error Acci fuit, ut his consulibus xl annos natus Ennius fuerit: quoi si aequalis fuerit Livius, minor fuit aliquanto is, qui primus fabulam dedit, quam ei, qui multas docuerant ante hos consules, et Plautus et Naevius.

doceo autem fabula annus post xi que cornelius q minucius consul ludus iuventas qui salinator senensis proelium voveo in quo tantus error attius sum ut hic consul xl annus nascor ennius sum qui si aequalis sum livius paruus sum aliquantus is qui primus fabula do quam is qui multus doceo ante hic consul et plautus et naevius


tum Atticus: Eo, inquit, ad te animo venimus, ut de re publica esset silentium et aliquid audiremus potius ex te quam te adficeremus ulla molestia. Vos vero, inquam, Attice, et praesentem me cura levatis et absenti magna solacia dedistis. Nam vestris primum litteris recreatus me ad pristina studia revocavi. Tum ille: Legi, inquit, perlibenter epistulam quam ad te Brutus misit ex Asia, qua mihi visus est et monere te pru- denter et consolari amicissime.

tum atticus eos inquam ad tu animus venio ut de res publicus sum silentium et aliquis audio potis ex tu quam tu afficio ullus molestia tu verus inquam atticus et praesens ego cura levo et absum magnus solacium do nam vester primus littera recreo ego ad pristinus studium revoco tum ille lego inquam perlibenter epistula quam ad tu brutus mitto ex asia qui ego video sum et moneo tu pru denter et consolaris amicus


ipsa enim natura circumscriptione quadam verborum comprehendit concluditque sententiam, quae cum aptis constricta verbis est, cadit etiam plerumque numerose. Nam et aures ipsae quid plenum, quid inane sit iudicant et spiritu quasi necessitate aliqua verborum com- prehensio terminatur; in quo non modo defici sed etiam laborare turpe est.

ipse enim natura circumscriptio quidam verbum comprehendo concludo sententia qui cum aptus constringo verbum sum cado etiam plerusque numerosus nam et auris ipse quis plenus quis inanis sum judico et spiritus quasi necessitas aliqui verbum com prehensio termino in quo non modo deficio sed etiam laboro turpis sum


cn. autem Octavi eloquentia, quae fuerat ante consulatum ignorata, in consulatu multis contionibus est vehementer probata. Sed ab eis, qui tantum in dicentium numero, non in oratorum fuerunt, iam ad oratores revertamur. Censeo, inquit Atticus; eloquentis enim videbare, non sedulos velle conquirere.

cn autem octavius eloquentia qui sum ante consulatus ignoro in consulatus multus contio sum vehemens probo sed ab is qui tantus in dico numerus non in orator sum iam ad orator revorto censeo inquam atticus eloquor enim videbaris non sedulus volo conquiro


huic aetati suppares Alcibiades Critias Theramenes; quibus temporibus quod dicendi genus viguerit ex Thucydidi scriptis, qui ipse tum fuit, intellegi maxime potest. Grandes erant verbis, crebri sententiis, compressione rerum breves et ob eam ipsam causam interdum subobscuri.

hic aetas supparis alcibiades critias theramenes qui tempus qui dico genus vigesco ex thucydides scribo qui ipse tum sum intellego magnus possum grandis sum verbum creber sententia compressio res brevis et ob is ipse causa interdum subobscurus


qua re sit nobis orator in hoc interpretandi explanandi edisserendi genere mirabilis, sic ut simile nihil viderim; in augendo, in ornando, in refellendo magis existimator metuendus quam admirandus orator. verum ad Crassum revertamur. Tum Brutus:

qui res sum nos orator in hic interpretor explano edissero genus mirabilis sic ut similis nihil video in augeo in orno in refello magis existimator metuo quam admiror orator verus ad crassus revorto tum brutus


duo etiam Metelli, Celer et Nepos, non nihil in causis versati nec sine ingenio nec indocti, hoc erant populare dicendi genus adsecuti. Cn. autem Lentulus Marcellinus nec umquam indisertus et in consulatu pereloquens visus est, non tardus sententiis, non inops verbis, voce canora, facetus satis. C. Memmius L. F. perfectus litteris, sed Graecis, fastidiosus sane Latinarum, argutus orator verbisque dulcis sed fugiens non modo dicendi verum etiam cogitandi laborem, tantum sibi de facultate detraxit quantum imminuit industriae.

duo etiam metellus celer et nepos non nihil in causa verso neque sine ingenium neque indoceo hic sum popularis dico genus adsequor cn autem lentulus marcellinus neque umquam indisertus et in consulatus pereloquens video sum non tardus sententia non inops verbum vox canorus facetus satis que memmius l f perficio littera sed graecum fastidiosus sanus latinaris arguo orator verbum dulcis sed fugio non modo dico verus etiam cogito labor tantus sui de facultas detraho quantus imminuo industria


omitto igitur quae de his ipsis, quae de Cotta, quae de Sulpicio, quae modo de Caelio dixeris. Hi enim fuerunt certe oratores; quanti autem et quales tu videris. Nam illud minus curo quod congessisti operarios omnis; ut mihi videantur mori voluisse non nulli, ut a te in oratorum numerum referrentur. haec cum ille dixisset: Longi sermonis initium pepulisti, inquam, Attice, remque commovisti nova disputatione dignam, quam in aliud tempus differamus.

omitto igitur qui de hic ipse qui de cotta qui de sulpicius qui modo de caelius dico hic enim sum certus orator quantus autem et qualis tu video nam ille paruus curo qui congero operarius omnis ut ego video morior volo non nullus ut ab tu in orator numerus refero hic cum ille dico longus sermo initium pello inquam atticus res commoveo novo disputatio dignus quam in alius tempus differo


carbo, quoi vita suppeditavit, est in multis iudiciis causisque cognitus. Hunc qui audierant prudentes homines, in qui— bus familiaris noster L. Gellius, qui se illi contubernalem in consulatu fuisse narrabat, canorum oratorem et volubilem et satis acrem atque eundem et vehementem et valde dulcem et perfacetum fuisse dicebat; addebat industrium etiam et diligentem et in exercitationibus commentationibusque multum operae solitum esse ponere.

carbo qui vito suppedito sum in multus iudicium causa cognosco hic qui audio prudens homo in qui bus familiaris noster l gellius qui sui ille contubernalis in consulatus sum narro canorus orator et volubilis et satis acer atque idem et vehemens et validus dulcis et perfacetus sum dico addo industrius etiam et diligo et in exercitatio commentatio multus opera soleo sum pono


popilius cum civis egregius tum non indisertus fuit; Gaius vero filius eius disertus, Gaiusque Tuditanus cum omni vita atque victu excultus atque expolitus, tum eius elegans est habitum etiam orationis genus. Eodemque in genere est habitus is qui iniuria accepta fregit Ti. Gracchum patientia, civis in rebus optimis constantissimus M. Octavius. At vero M. Aemilius Lepidus, qui est Porcina dictus, isdem temporibus fere quibus Galba, sed paulo minor natu et summus orator est habitus et fuit, ut apparet ex orationibus, scriptor sane bonus.

popilius cum civis egregius tum non indisertus sum gaius verus filius is dissero gaius tuditanus cum omnis vito atque vinco excolo atque expolio tum is elego sum habitus etiam oratio genus eos in genus sum habitus is qui iniuria accipio frango tiberius gracchus patientia civis in res bonus consto m octavus at verus m aemilius lepidus qui sum porcinus dico idem tempus fere qui galba sed paulus paruus natus et summus orator sum habitus et sum ut appareo ex oratio scriptor sanus bonus


erat isdem temporibus Ti. Gracchus P. F., qui bis consul et censor fuit, cuius est oratio Graeca apud Rhodios; quem civem cum gravem tum etiam eloquentem constat fuisse. P. etiam Scipionem Nasicam, qui est Corculum appellatus, qui item bis consul et censor fuit, habitum eloquentem aiunt, illius qui sacra acceperit filium; dicunt etiam L. Lentulum, qui cum C. Figulo consul fuit. Q. Nobiliorem M. F. iam patrio institute deditum studio litterarum—qui etiam Q. Ennium, qui cum patre eius in Aetolia militaverat, civitate donavit, cum triumvir coloniam deduxisset— et T. Annium Luscum huius Q. Fulvi conlegam non indisertum dicunt fuisse;

sum idem tempus tiberius gracchus p f qui bis consul et censor sum qui sum oratio graecum apud rhodii qui civis cum gravis tum etiam eloquor consto sum p etiam scipio nasica qui sum corculis appello qui item bis consul et censor sum habitus eloquor aio ille qui sacer accipio filius dico etiam l lentulis qui cum que figulus consul sum q nobilior m f iam patrius institus dedo studium litteraris qui etiam q ennius qui cum pater is in aetolius milito civitas dono cum triumvir colonia deduco et t annius luscus hic q fulvius collega non indisertus dico sum


Eodem Q. Caepionem referrem, nisi nimis equestri ordini deditus a senatu dissedisset. Cn. Carbonem M. Marium et ex eodem genere compluris minime dignos elegantis conventus auribus aptissimos cognovi turbulentis contionibus. Quo in genere, ut in his perturbem aetatum ordinem, nuper L. Quinctius fuit; aptior etiam Palicanus auribus imperitorum.

eos q caepio refero nisi nimis equester ordo dedo ab senatus dissedeo cn carbo m marius et ex idem genus complures paruus dignus elego convenio auris aptus cognosco turbulentus contio quo in genus ut in hic perturbo aetas ordo nuper l quintius sum aptus etiam palicanus auris imperitor


atque eodem tempore accusator de plebe L. Caesulenus fuit, quem ego audivi iam senem, cum ab L. Sabellio multam lege Aquilia [de iustitia] petivisset. Non fecissem hominis paene infimi mentionem, nisi iudicarem qui suspiciosius aut criminosius diceret audivisse me neminem. doctus etiam Graecis T. Albucius vel potius plane Graecus. Loquor ut opinor; sed licet ex orationibus iudicare. Fuit autem Athenis adulescens, perfectus Epicurius evaserat, minime aptum ad dicendum genus.

atque idem tempus accusator de plebs l caesulenus sum qui ego audio iam senex cum ab l sabellius multa lex aquilius de iustitia peto non facio homo paene infimus mentio nisi iudico qui suspiciosus aut criminosus dico audio ego nemo doceo etiam graecum t albucius vel potis planus graecus loquor ut opinor sed licet ex oratio iudicaris sum autem athenae adulescens perficio epicurius evado paruus aptus ad dico genus


tum ego: Vere tibi, inquam, Brute, dicam. Non me existimavi in hoc sermone usque ad hanc aetatem esse venturum; sed ita traxit ordo aetatum orationem ut iam ad minores etiam pervenerim. Interpone igitur, inquit, si quos videtur; deinde redeamus ad te et ad Hortensium. Immo vero, inquam, ad Hortensium; de me alii dicent, si qui volent. Minime vero, inquit. Nam etsi me facile omni tuo sermone tenuisti, tamen is mihi longior videtur, quod propero audire de te; nec vero tam de virtutibus dicendi tuis, quae cum omnibus tum certe mihi notissimae sunt, quam quod gradus tuos et quasi processus dicendi studeo cognoscere.

tum ego verus tu inquam brutus dico non ego existimo in hic sermo usque ad hic aetas sum venio sed ita traho ordo aetas oratio ut iam ad paruus etiam pervenio interpono igitur inquam si qui video deinde redeo ad tu et ad hortensius immo verus inquam ad hortensius de ego alius dico si qui volo paruus verus inquam nam etsi ego facilis omnis tuus sermo teneo tamen is ego longus video qui propero audio de tu neque verus tam de virtus dico tuus qui cum omnis tum certus ego nosco sum quam qui gradus tuus et quasi procedo dico studeo cognosco


carbonem in summis oratoribus habitum scio; sed cum in ceteris rebus tum in dicendo semper, quo iam nihil est melius, id laudari, qualecumque est, solet. Dico idem de Gracchis, etsi de eis ea sunt a te dicta, quibus ego adsentior. Omitto ceteros; venio ad eos in quibus iam perfectam putas esse eloquentiam, quos ego audivi sine controversia magnos oratores, Crassum et Antonium. De horum laudibus tibi prorsus adsentior, sed tamen non isto modo: ut Polycliti Doryphorum sibi Lysippus aiebat, sic tu suasionem legis Serviliae tibi magistram fuisse; haec germana ironia est. Cur ita sentiam non dicam, ne me tibi adsentari putes.

carbo in summus orator habitus scio sed cum in ceterus res tum in dico semper quo iam nihil sum bonus is laudo qualis sum soleo dico idem de gracchus etsi de is is sum ab tu dictum qui ego adsentio omitto ceterus venio ad is in qui iam perficio puto sum eloquentia qui ego audio sine controversia magnus orator crassus et antonius de hic laus tu prorsus adsentio sed tamen non iste modo ut polyclitus doryphorus sui lysippus aio sic tu suasio lex servilia tu magistra sum hic germanus ironia sum cur ita sentio non dico ne ego tu adsentaris puto


sed in te intuens, Brute, doleo, cuius in adulescentiam per medias laudes quasi quadrigis vehentem transversa incurrit misera fortuna rei publicae. Hic me dolor tangit, haec cura sollicitat et hunc mecum socium eiusdem et amoris et iudici. Tibi favemus, te tua frui virtute cupimus, tibi optamus eam rem publicam in qua duorum generum am- plissimorum renovare memoriam atque auger possis. Tuum enim forum, tuum erat illud curriculum, tu illuc veneras unus, qui non linguam modo acuisses exercitatione dicendi sed et ipsam eloquentiam locupletavisses graviorum artium instrumento et isdem artibus decus omne virtutis cum summa eloquentiae laude iunxisses.

sed in tu intueor brutus doleo qui in adulescentia per medius laus quasi quadrigae veho transverto incurro misero fortuna res publicus hic ego dolor tango hic cura sollicito et hic ego socius idem et amor et judicium tu faveo tu tuus fruor virtus cupio tu opto is res publicus in qui duo gener am plissimorum renovaris memoria atque auger possum tuus enim forum tuus sum ille curriculis tu illic venio unus qui non lingua modo aceo exercitatio dico sed et ipse eloquentia locupleto gravis ars instrumentum et idem ars decus omnis virtus cum summus eloquentia laus jungo


fuerunt etiam in oratorum numero mediocrium L. et Sp. Mummii fratres, quorum exstant amborum orationes; simplex quidem Lucius et antiquus, Spurius autem nihilo ille quidem ornatior, sed tamen astrictior; fuit enim doctus ex disciplina Stoicorum. Multae sunt Sp. Albini orationes. Sunt etiam L. et C. Aureliorum Orestarum, quos aliquo video in numero oratorum fuisse. P. etiam

sum etiam in orator numerus mediocris l et spurius mummius frater qui exsto ambo oratio simplex quidem lucius et antiquus spurius autem nihilum ille quidem orno sed tamen astringo sum enim doceo ex disciplina stoicus multus sum spurius albinus oratio sum etiam l et que aurelius orestaris qui aliquis video in numerus orator sum p etiam


ipse etiam Fufidius in aliquo patronorum numero fuit. Rutilius autem in quodam tristi et severo genere dicendi versatus est. Erat uterque natura vehemens et acer; itaque cum una consulatum petivissent, non ille solum, qui repulsam tulerat, accusavit ambitus designatum competitorem, sed Scaurus etiam absolutus Rutilium in iudicium vocavit. Multaque opera multaque industria Rutilius fuit, quae erat propterea gratior, quod idem magnum munus de iure respondendi sustinebat.

ipse etiam fufidius in aliquis patronus numerus sum rutilus autem in quidam tristis et sero genus dico verso sum sum uterque natura vehemens et acer itaque cum unus consulatus peto non ille solus qui repello fero accuso ambitus designo competitor sed scaurus etiam absolvo rutilius in iudicium voco multo opus multo industria rutilus sum qui sum propterea gratus qui idem magnus munus de ius respondeo sustineo


Hortensius non cum suis aequalibus solum sed et mea cum aetate et cum tua, Brute, et cum aliquanto superiore coniungitur, si quidem et Crasso vivo dicere solebat et magis iam etiam vigebat cum Antonio et Philippo iam sene pro Cn. Pompei bonis dicente in illa causa, adulescens cum esset, princeps fuit et in eorum, quos in Sulpici aetate posui, numerum facile pervenerat et suos inter aequalis M. Pisonem M. Crassum Cn. Lentulum P. Lentulum Suram longe praestitit et me adulescentem nactus octo annis minorem quam erat ipse multos annos in studio eiusdem laudis exercuit et tecum simul, sicut ego pro multis, sic ille pro Appio Claudio dixit paulo ante mortem.

hortensius non cum suus aequal solus sed et meus cum aetas et cum tuus brutus et cum aliquantus superus conjungo si quidem et crassus vivo dico soleo et magis iam etiam vigeo cum antonius et philippus iam seni pro cn pompejus bonus dico in ille causa adulescens cum sum princeps sum et in is qui in sulpicius aetas pono numerus facilis pervenio et suus inter aequalis m piso m crassus cn lentulis p lentulis syrus longus praesto et ego adulescens nanciscor octo annus paruus quam sum ipse multus annus in studium idem laus exerceo et tu simul sicut ego pro multus sic ille pro appius claudius dico paulus ante mors


cum is hoc probare vellet, M'. Curium, cum ita heres institutus esset, 'si pupillus ante mortuus esset quam in suam tutelam venisset,' pupillo non nato heredem esse non posse: quid ille non dixit de testamentorum iure? de antiquis formulis? quem ad modum scribi oportuisset, si etiam filio non nato heres institueretur?

cum is hic probaris volo m curiatii cum ita heres instituo sum si pupillus ante mortuus sum quam in suus tutela venio pupillus non natus heres sum non possum quis ille non dico de testamentor ius de antiquus formulis qui ad modus scribo oportet si etiam filius non natus heres instituo


nunc vero, inquit, si es animo vacuo, expone nobis quod quaerimus. Quidnam est id? inquam. Quod mihi nuper in Tusculano in cohavisti de oratoribus, quando esse coepissent, qui etiam et quales fuissent. Quem ego sermonem cum ad Brutum tuum vel nostrum potius detulissem, magno opere hic audire se velle dixit. Itaque hunc elegimus diem, cum te sciremus esse vacuum. Qua re, si tibi est commodum, ede illa quae coeperas et Bruto et mihi.

nunc verus inquam si sum animus vacuus expono nos qui quaero quisnam sum is inquam qui ego nuper in tusculanus in cohavisti de orator quando sum coepio qui etiam et qualis sum qui ego sermo cum ad brutus tuus vel nos potis defero magnus opus hic audio sui volo dico itaque hic eligo dies cum tu scio sum vacuus qui res si tu sum commodus edo ille qui coepio et brutus et ego


addebat etiam idque ad rem pertinere putabat, scriptores illos male mulcatos exisse cum Galba; ex quo significabat illum non in agendo solum, sed etiam in meditando vehementem atque incensum fuisse. Quid multa? magna exspectatione, plurimis audientibus, coram ipso Laelio sic illam causam tanta vi tantaque gravitate dixisse Galbam ut nulla fere pars orationis silentio praeteriretur. Itaque multis querelis multaque miseratione adhibita socios omnibus approbantibus illa die quaestione liberatos esse.

addo etiam is ad res pertineo puto scriptor ille malus mulco exeo cum galba ex quo significo ille non in ago solus sed etiam in meditor vehemens atque incendo sum quis multus magnus exspectatio multus audio coram ipse laelius sic ille causa tantus vis tantus gravitas dico galba ut nullus fere pars oratio silentium praetereo itaque multus querela multo miseratio adhibeo socius omnis approbo ille dies quaestio libero sum


M'. Curi.' Credo; sed Atheniensium quoque plus interfuit firma tecta in domiciliis habere quam Minervae signum ex ebore pulcherrimum; tamen ego me Phidiam esse mallem quam vel optimum fabrum tignarium. Qua re non quantum quisque prosit, sed quanti quisque sit ponderandum est; praesertim cum pauci pingere egregie possint aut fingere, operarii autem aut baiuli deesse non possint.

m curius credo sed atheniensis quoque multus intersum firmo tectum in domicilium habeo quam minerva signum ex ebur pulcher tamen ego ego phidias sum malo quam vel bonus faber tignarium qui res non quantus quisque prosum sed quantus quisque sum pondero sum praesertim cum paucus pingo egregius possum aut fingo operarius autem aut baiulis desum non possum


P. Scipio, qui est in consulatu mortuus, non multum ille quidem nec saepe dicebat, sed et Latine loquendo cuivis erat par et omnis sale facetiisque superabat. Eius conlega L. Bestia a bonis initiis orsus tribunatus—nam P. Popilium vi C. Gracchi expulsum sua rogatione restituit—, vir et acer et non indisertus, tristis exitus habuit consulatus. Nam invidiosa lege [Mamilia quaestio] C. Galbam sacerdotem et quattuor consularis L. Bestiam C. Catonem Sp. Albinum civemque praestantissimum L. Opimium, Gracchi interfectorem, a populo absolutum, cum is contra populi studium stetisset, Gracchani iudices sustulerunt.

p scipio qui sum in consulatus mortuus non multus ille quidem neque saepe dico sed et latinum loquor quivis sum par et omnis sal facetia supero is collega l bestia ab bonus initium ordior tribunatus nam p popilius vis que gracchus expello suus rogatio restituo vir et acer et non indisertus tristis exitus habeo consulatus nam invidiosus lex mamilius quaestio que galba sacerdos et quattuor consularis l bestia que cato spurius albinus civis praesto l opimius gracchus interfector ab populus absolvo cum is contra populus studium sto gracchanus iudex tollo


dicitur etiam C. Flaminius, is qui tribunus plebis legem de agro Gallico et Piceno viritim dividundo tulerit, qui consul apud Trasumennum sit interfectus, ad populum valuisse dicendo. Q. etiam Maximus Verrucosus orator habitus est temporibus illis et Q. Metellus, is qui bello Punico secundo cum L. Veturio Philone consul fuit. quem vero exstet et de quo sit memoriae proditum eloquen- tem fuisse et ita esse habitum, primus est M. Cornelius Cethegus, cuius eloquentiae est auctor et idoneus quidem mea sententia Q. Ennius, praesertim cum et ipse eum audi- verit et scribat de mortuo: ex quo nulla suspicio est amici tiae causa esse mentitum.

dico etiam que flaminius is qui tribunus plebs lex de ager gallicus et picenus viritim divido fero qui consul apud trasumennum sum interficio ad populus valeo dico q etiam magnus verrucosus orator habitus sum tempus ille et q metellus is qui bellum punicus secundus cum l veturius philo consul sum qui verus exsto et de quo sum memoria prodeo eloquen tem sum et ita sum habitus primus sum m cornelius cethegus qui eloquentia sum auctor et idoneus quidem meus sententia q ennius praesertim cum et ipse is audio verit et scribo de mortuus ex quo nullus suspicio sum amicus tiae causa sum mentior


et ego: De me, inquam, dicere nihil est necesse; de Servio autem et tu probe dicis et ego dicam quod sentio. Non enim facile quem dixerim plus studi quam illum et ad dicendum et ad omnis bonarum rerum disciplinas adhibuisse. Nam et in isdem exercitationibus ineunte aetate fuimus et postea una Rhodum ille etiam profectus est, quo melior esset et doctior; et inde ut rediit, videtur mihi in secunda arte primus esse maluisse quam in prima secundus. Atque haud scio an par principibus esse potuisset; sed fortasse maluit, id quod est adeptus, longe omnium non eiusdem modo aetatis sed eorum etiam qui fuissent in iure civili esse princeps.

et ego de ego inquam dico nihil sum necesse de servius autem et tu probus dico et ego dico qui sentio non enim facilis qui dico multus studium quam ille et ad dico et ad omnis bonus res disciplina adhibeo nam et in idem exercitatio ineo aetas sum et postea unus rhodos ille etiam proficiscor sum quo bonus sum et doceo et inde ut redeo video ego in secundus ars primus sum malo quam in primus secundus atque haud scio an par princeps sum possum sed fortasse malo is qui sum adipiscor longus omnis non idem modo aetas sed is etiam qui sum in ius civilis sum princeps


vides igitur ut ad te oratorem, Brute, pervenerimus tam multis inter nostrum tuumque initium dicendi interpositis oratoribus; ex quibus, quoniam in hoc sermone nostro statui neminem eorum qui viverent nominare, ne vos curiosius eliceretis ex me quid de quoque iudicarem, eos qui iam sunt mortui nominabo. Tum Brutus: Non est, inquit, ista causa quam dicis, quam ob rem de eis qui vivunt nihil velis dicere. Quaenam igitur, inquam, est? Vereri te, inquit, arbitror ne per nos hic sermo tuus emanet et ei tibi suscenseant quos praeterieris. Quid? vos, inquam, tacere non poteritis? Nos quidem, inquit, facillime; sed tamen te arbitror malle ipsum tacere quam taciturnitatem nostram experiri.

video igitur ut ad tu orator brutus pervenio tam multus inter nos tuus initium dico interpono orator ex qui quoniam in hic sermo noster statuo nemo is qui vivo nominaris ne tu curiosus elices ex ego quis de quoque iudico is qui iam sum mortuus nomino tum brutus non sum inquam iste causa quam dico quam ob res de is qui vivo nihil velis dico quisnam igitur inquam sum vereor tu inquam arbitror ne per nos hic sermo tuus emano et is tu suscenseo qui praetereo quis tu inquam taceo non possum nos quidem inquam facilis sed tamen tu arbitror malo ipse taceo quam taciturnitas noster experior


accedebat ordo rerum plenus artis, actio liberalis totumque dicendi placidum et sanum genus. Quod si est optimum suaviter dicere, nihil est quod melius hoc quaerendum putes. Sed cum a nobis paulo ante dictum sit tria videri esse quae orator efficere deberet, ut doceret, ut delectaret, ut moveret: duo summe tenuit, ut et rem illustraret disserendo et animos eorum qui audirent devinciret voluptate; aberat tertia illa laus, qua permoveret atque incitaret animos, quam plurimum pollere diximus; nec erat ulla vis atque contentio: sive consilio, quod eos, quorum altior oratio actioque esset ardentior, furere atque bacchari arbitraretur, sive quod natura non esset ita factus sive quod non consuesset sive quod non nosset. Hoc unum illi, si nihil utilitatis habebat, afuit; si opus erat, defuit.

accedo ordo res plenus ars actium liberalis totus dico placidus et sanus genus qui si sum bonus suavis dico nihil sum qui bonus hic quaero puto sed cum ab nos paulus ante dico sum tres video sum qui orator efficio debeo ut doceo ut delecto ut moveo duo summus teneo ut et res illustro dissero et animus is qui audio devincio voluptas absum tertius ille laus qui permoveo atque incito animus quam multus polleo dico neque sum ullus volo atque contentio sive consilium qui is qui alo oratio actio sum ardeo furo atque baccharis arbitror sive qui natura non sum ita facio sive qui non consuesset sive qui non nosco hic unus ille si nihil utilitas habeo asum si opus sum desum


tum Brutus: Orationes quidem eius mihi vehementer probantur. Compluris autem legi atque etiam commentarios, quos idem scripsit rerum suarum. Valde quidem, inquam, probandos; nudi enim sunt, recti et venusti, omni ornatu orationis tamquam veste detracta. Sed dum voluit alios habere parata, unde sumerent qui vellent scribere historiam, ineptis gratum fortasse fecit, qui illa volent calamistris inurere: sanos quidem homines a scribendo deterruit; nihil est enim in historia pura et inlustri brevitate dulcius. Sed ad eos, si placet, qui vita excesserunt, revertamur.

tum brutus oratio quidem is ego vehemens probo complures autem lego atque etiam commentarius qui idem scribo res suus validus quidem inquam probo nudus enim sum recingo et venustus omnis orno oratio tamquam vestis detraho sed dum volo alius habeo paro unde sumo qui volo scribo historia ineptus gratus fortasse facio qui ille volo calamister inuro sanus quidem homo ab scribo deterreo nihil sum enim in historia purus et illustris brevitas dulcis sed ad is si placeo qui vito excedo revorto


quis enim aut Argivum oratorem aut Corinthium aut Thebanum scit fuisse temporibus illis? nisi quid de Epaminonda docto homine suspicari libet. Lacedaemonium vero usque ad hoc tempus audivi fuisse neminem. Menelaum ipsum dulcem ilium quidem tradit Homerus, sed pauca dicentem. Brevitas autem laus est interdum in aliqua parte dicendi, in universa eloquentia laudem non habet.

quis enim aut argivus orator aut corinthius aut thebanus scio sum tempus ille nisi quis de epaminondas doceo homo suspicaris libet lacedaemonius verus usque ad hic tempus audio sum nemo menelaus ipse dulcis ille quidem trado homerus sed paucus dico brevitas autem laus sum interdum in aliqui pars dico in universus eloquentia laus non habeo


si quidem uterque cum civis egregius fuisset, populi ingrati pulsus iniuria se ad hostis contulit conatumque iracundiae suae morte sedavit. Nam etsi aliter apud te est, Attice, de Coriolano, concede tamen ut huic generi mortis potius adsentiar. At ille ridens : tuo vero, inquit, arbitratu; quoniam quidem concessum est rhetoribus ementiri in historiis, ut aliquid dicere possint argutius. Vt enim tu nunc de Corio- lano, sic Clitarchus, sic Stratocles de Themistocle finxit.

si quidem uterque cum civis egregius sum populus ingratus pello iniuria sui ad hostis confero conor iracundia suus mors sedo nam etsi aliter apud tu sum atticus de coriolanus concedo tamen ut hic gener mors potis adsentio at ille rideo tuus verus inquam arbitratus quoniam quidem concedo sum rhetor ementior in historia ut aliquis dico possum arguo vt enim tu nunc de corius lano sic clitarchus sic stratocles de themistocles fingo


sed cur nolunt Catones? Attico genere dicendi se gaudere dicunt. Sapienter id quidem; atque utinam imitarentur, nec ossa solum sed etiam sanguinem! Gratum est tamen quod volunt.—Cur igitur Lysias et Hyperides amatur, cum penitus ignoretur Cato? Antiquior est huius sermo et quaedam horridiora verba. Ita enim tum loquebantur. Id muta, quod tum ille non potuit, et adde numeros et ut aptior sit oratio, ipsa verba compone et quasi coagmenta, quod ne Graeci quidem veteres factitaverunt: iam neminem antepones Catoni.

sed cur nolo cato atticus genus dico sui gaudeo dico sapienter is quidem atque utinam imito neque os solus sed etiam sanguis gratus sum tamen qui volo cur igitur lysias et hyperides amo cum penitus ignoro cato antiquus sum hic sermo et quidam horridus verbum ita enim tum loquor is muto qui tum ille non possum et addo numerus et ut aptus sum oratio ipse verbum compono et quasi coagmento qui ne graecum quidem vetus factito iam nemo antepono cato


M. Calidi, nisi fingeres, sic ageres? praesertim cum ista eloquentia alienorum hominum pericula defendere acerrime soleas, tuum neglegeres ? Vbi dolor? ubi ardor animi, qui etiam ex infantium ingeniis elicere voces et querelas solet? Nulla perturbatio animi, nulla corporis, non frons percussa, non femur; pedis, quod minimum est, nulla supplosio. Itaque tantum afuit ut inflammares nostros animos, somnum isto loco vix tenebamus.' Sic nos summi oratoris vel sanitate vel vitio pro argumento ad diluendum crimen usi sumus.

m calidius nisi fingo sic ago praesertim cum iste eloquentia alienus homo periculum defendo acer soleo tuus neglego vbi dolor ubi ardor animus qui etiam ex infer ingenium elices voco et querela soleo nullus perturbatio animus nullus corpus non frons percutio non femur pes qui paruus sum nullus supplosio itaque tantus asum ut inflammaris noster animus somnus iste locus vix teneo sic nos superus orator vel sanitas vel vitio pro argumentum ad diluo crimen utor sum


sed omnium oratorum sive rabularum, qui et plane indocti et inurbani aut rustici etiam fuerunt, quos quidem ego cognoverim, solutissimum in dicendo et acutissimum iudico nostri ordinis Q. Sertorium, equestris C. Gargonium. Fuit etiam facilis et expeditus ad dicendum et vitae splendore multo et ingenio sane probabili T. Iunius L. F. tribunicius, quo accusante P. Sextius praetor designatus damnatus est ambitus; is processisset honoribus longius, nisi semper infirma atque etiam aegra valetudine fuisset.

sed omnis orator sive rabularis qui et planus indoceo et inurbanus aut rusticus etiam sum qui quidem ego cognosco soluo in dico et acuo judico noster ordo q sertorius equester que gargonium sum etiam facilis et expedio ad dico et vita splendor multus et ingenium sanus probabilis t junius l f tribunicius quo accuso p sestius praetor designo damno sum ambitus is procedo honor longus nisi semper infirmo atque etiam aeger valetudo sum


duo praeterea Lentuli consulares, quorum Publius ille nostrarum iniuriarum ultor, auctor salutis, quicquid habuit, quantumcumque fuit, illud totum habuit e disciplina; instrumenta naturae deerant; sed tantus animi splendor et tanta magnitude ut sibi omnia, quae clarorum virorum essent, non dubitaret asciscere eaque omni dignitate obtineret. L. autem Lentulus satis erat fortis orator, si modo orator, sed cogitandi non ferebat laborem; vox canora, verba non horrida sane, ut plena esset animi et terroris oratio; quaereres in iudiciis fortasse melius, in re publica quod erat esse iudicares satis.

duo praeterea lentulis consularis qui publius ille nostraris iniuriaris ultor auctor salus quisquis habeo quantus sum ille totus habeo e disciplina instrumentum natura desum sed tantus animus splendor et tantus magnitude ut sui omnis qui clarus vir sum non dubito ascisco is omnis dignitas obtineo l autem lentulus satis sum fortis orator si modo orator sed cogito non fero labor vox canorus verbum non horridus sanus ut plenus sum animus et terror oratio quaero in iudicium fortasse bonus in res publicus qui sum sum iudicaris satis


atque hoc memoria patrum teste dicimus; nam et Carbonis et Gracchi habemus orationes nondum satis splendidas verbis, sed acutas prudentiaeque plenissimas. Fuit Gracchus diligentia Corneliae matris a puero doctus et Graecis litteris eruditus. Nam semper habuit exquisitos e Graecia magistros, in eis iam adulescens Diophanem Mytilenaeum Graeciae temporibus illis disertissimum. Sed ei breve tempus ingeni augendi et declarandi fuit;

atque hic memoria pater testis dico nam et carbo et gracchus habeo oratio nondum satis splendidus verbum sed acuo prudentia plenus sum gracchus diligentia cornelius mater ab puer doceo et graecum littera erudio nam semper habeo exquaero e graecia magister in is iam adulescens diophanes mytilenaeus graecia tempus ille dissero sed is brevis tempus ingenium augeo et declaro sum


eram cum Stoico Diodoto, qui cum habitavisset apud me mecumque vixisset, nuper est domi meae mortuus. A quo cum in aliis rebus tum studiosissime in dialectica exercebar, quae quasi contracta et astricta eloquentia putanda est; sine qua etiam tu, Brute, iudicavisti te illam iustam eloquentiam, quam dialecticam esse dilatatam putant, consequi non posse. Huic ego doctori et eius artibus variis atque multis ita eram tamen deditus ut ab exercitationibus oratoriis nullus dies vacuus esset.

sum cum stoicus diodotus qui cum habito apud ego ego vivo nuper sum domus meus mortuus ab quo cum in alius res tum studiosus in dialectica exerceo qui quasi contraho et astringo eloquentia puto sum sine qui etiam tu brutus judico tu ille iustus eloquentia quam dialectica sum dilato puto consequor non possum hic ego doctor et is ars varius atque multus ita sum tamen dedo ut ab exercitatio oratorius nullus dies vacuus sum


Nam mihi, Brute, in te intuenti crebro in merrtem venit vereri, ecquodnam curriculum aliquando sit habitura tua et natura admirabilis et exquisita doctrina et singularis industria. Cum enim in maximis causis versatus esses et cum tibi aetas nostra iam cederet fascisque summit- teret, subito in civitate cum alia ceciderunt tum etiam ea ipsa, de qua disputare ordimur, eloquentia obmutuit.

nam ego brutus in tu intueor creber in merrtem venio vereor ecquodnam curriculis aliquando sum habeo tuus et natura admirabilis et exquaero doctrina et singularis industria cos enim in magnus causa verso sum et cum tu aetas noster iam cedo fascis summit tero subeo in civitas cum alius cado tum etiam is ipse de qui disputaris ordior eloquentia obmutesco


nam cum inambularem in xysto et essem otiosus domi, M. ad me Brutus, ut consueverat, cum T. Pomponio venit, homines cum inter se coniuncti tum mihi ita cari itaque iucundi, ut eorum aspectu omnis quae me angebat de re publica cura consederit. Quos postquam salutavi: Quid vos, inquam, Brute et Attice ? numquid tandem novi? Nihil sane, inquit Brutus, quod quidem aut tu audire velis aut ego pro certo dicere audeam.

nam cum inambularis in xystus et sum otiosus domus m ad ego brutus ut consuesco cum t pomponius venio homo cum inter sui conjungo tum ego ita carus itaque jucundus ut is aspectus omnis qui ego ango de res publicus cura consido qui postquam saluto quis tu inquam brutus et atticus numquid tandem nosco nihil sanus inquam brutus qui quidem aut tu audio velis aut ego pro certus dico audeo


melius, quaeso, ominare, inquit Brutus. Sit sane ut vis, inquam, et id non tam mea causa quam tua; sed fortunatus illius exitus, qui ea non vidit cum fierent quae ro providit futura. Saepe enim inter nos impendentis casus deflevimus, cum belli civilis causas in privatorum cupiditatibus inclusas, pacis spem a publico consilio esse exclusam videremus. Sed illum videtur felicitas ipsius qua semper est usus ab eis miseriis quae consecutae sunt morte vindicavisse.

bonus quaeso ominaris inquam brutus sum sanus ut volo inquam et is non tam meus causa quam tuus sed fortuno ille exitus qui is non video cum fio qui rus provideo sum saepe enim inter nos impendeo casus defleo cum bellum civilis causa in privator cupiditas includo pax spes ab publicus consilium sum excludo video sed ille video felicitas ipse qui semper sum utor ab is miseria qui consequor sum mors vindico


is igitur mediocriter a doctrina instructus, angustius etiam a natura, labore et industria et quod adhibebat ad obtinendas causas curam etiam et gratiam, in principibus patronis aliquot annos fuit. In huius oratione sermo Latinus erat, verba non abiecta, res compositae diligenter, nullus flos tamen neque lumen ullum, animi magna, vocis parva contentio, omnia fere ut similiter atque uno modo dicerentur. Nam huius aequalis et inimicus C. Fimbria non ita diu iactare se potuit; qui omnia magna voce dicens verborum sane bonorum cursu quodam incitato ita furebat tamen, ut mirarere tam alias res agere populum, ut esset insano inter disertos locos. Cn. autem Lentulus multo maiorem opinionem dicendi actione faciebat quam quanta in eo facultas erat; qui cum esset nec peracutus, quamquam et ex facie et ex vultu videbatur, nec abundans verbis, etsi fallebat in eo ipso: sic intervallis, exclamationibus, voce suavi et canora, †admirando† inridebat, calebat in agendo, ut ea quae deerant non desiderarentur. Ita, tamquam Curio copia non nulla verborum, nullo alio bono, tenuit oratorum locum: sic Lentulus ceterarum virtutum dicendi mediocritatem actione occultavit, in qua excellens fuit. Nec multo secus P. Lentulus, cuius et excogitandi et loquendi tarditatem tegebat formae dignitas, corporis motus plenus et artis et venustatis, vocis et suavitas et magnitudo. Sic in hoc nihil praeter actionem fuit, cetera etiam minora quam in superiore.

is igitur mediocris ab doctrina instruo angustus etiam ab natura labor et industria et qui adhibeo ad obtineo causa cura etiam et gratia in princeps patronus aliquot annus sum in hic oratio sermo latinus sum verbum non abicio res compono diligenter nullus flos tamen neque lumen ullus animus magnus vox parvus contentio omnis fere ut similis atque unus modo dico nam hic aequalis et inimicus que fimbria non ita diu iactaris sui possum qui omnis magnus vox dico verbum sanus bonus cursus quidam incito ita furo tamen ut miro tam alius res ago populus ut sum insanus inter dissero locus cn autem lentulus multus magnus opinio dico actio facio quam quantus in is facultas sum qui cum sum neque peracutus quamquam et ex facies et ex vultus video neque abundo verbum etsi fallo in is ipse sic intervallum exclamatio vox suavis et canorus admiror irrideo caleo in ago ut is qui desum non desidero ita tamquam curius copia non nullus verbum nullus alius bonus teneo orator locus sic lentulus ceteraris virtus dico mediocritas actio occulto in qui excello sum neque multus secus p lentulus qui et excogito et loquor tarditas tego forma dignitas corpus moueo plenus et ars et venustas vox et suavitas et magnitudo sic in hic nihil praeter actio sum ceterus etiam parvus quam in superus


itaque ut Crassus mihi videtur sapientius fecisse quam Scaevola—hic enim causas studiose recipiebat, in quibus a Crasso superabatur; ille se consuli nolebat, ne qua in re inferior esset quam Scaevola—, sic Servius sapientissime, cum duae civiles artes ac forenses plurimum et laudis haberent et gratiae, perfecit ut altera praestaret omnibus, ex altera tantum assumeret quantum esset et ad tuendum ius civile et ad obtinendam consularem dignitatem satis.

itaque ut crassus ego video sapio facio quam scaevola hic enim causa studiosus recipio in qui ab crassus supero ille sui consul nolo ne qui in res inferus sum quam scaevola sic servus sapio cum duo civilis ars atque forensis multus et laus habeo et gratia perficio ut alter praesto omnis ex alter tantus assumeret quantus sum et ad tueor ius civilis et ad obtineo consularis dignitas satis


quam ille multa de auctoritate patris sui, qui semper ius illud esse defenderat? quam omnino multa de conservando iure civili? Quae quidem omnia cum perite et scienter item breviter et presse et satis ornate et pereleganter diceret, quis esset in populo qui aut exspectaret aut fieri posse quicquam melius putaret? at vero, ut contra Crassus ab adulescente delicato, qui in litore ambulans scalmum repperisset ob eamque rem aedificare navem concupivisset, exorsus est, similiter Scaevolam ex uno scalmo captionis centumvirale iudicium hereditatis effecisse: hoc ille initio, consecutis multis eiusdem generis sententiis, delectavit animosque omnium qui aderant in hilaritatem a severitate traduxit; quod est unum ex tribus quae dixi ab oratore effici debere. Deinde hoc voluisse eum, qui testamentum fecisset, hoc sensisse, quoquo modo filius non esset, qui in suam tutelam veniret, sive non natus sive ante mortuus, Curius heres ut esset; ita scribere plerosque et id valere et valuisse semper. Haec et multa eius modi dicens fidem faciebat; quod est ex tribus oratoris officiis alterum.

quam ille multus de auctoritas pater suus qui semper ius ille sum defendo quam omnino multus de conservo ius civilis qui quidem omnis cum pereo et scienter item brevis et premo et satis orno et pereleganter dico quis sum in populus qui aut exspecto aut fio possum quisquam bonus puto at verus ut contra crassus ab adulescens delicatus qui in litus ambulo scalmus reperio ob eo res aedificaris navo concupio exordior sum similis scaevola ex unus scalmus captio centumviral iudicium hereditas efficio hic ille initium consequor multus idem genus sententia delecto animus omnis qui adsum in hilaritas ab severitas traduco qui sum unus ex tres qui dico ab orator efficio debeo deinde hic volo is qui testamentum facio hic sentio quisquis modo filius non sum qui in suus tutela venio sive non nascor sive ante mortuus curius heres ut sum ita scribo plerus et is valeo et valeo semper hic et multus is modus dico fides facio qui sum ex tres orator officium alter


Caesar autem rationem adhibens consuetudinem vitiosam et corruptam pura et incorrupta consuetudine emendat. Itaque cum ad hanc elegantiam verborum Latinorum—quae, etiam si orator non sis et sis ingenuus civis Romanus, tamen necessaria est—adiungit illa oratoria ornamenta dicendi, tum videtur tamquam tabulas bene pictas conlocare in bono lumine. Hanc cum habeat praecipuam laudem, in communibus non video cui debeat cedere. Splendidam quandam minimeque veteratoriam rationem dicendi tenet, voce motu forma etiam magnificam et generosam quodam modo.

caesar autem ratio adhibeo consuetudo vitiosus et corrumpo purus et incorruptus consuetudo emendo itaque cum ad hic elegantia verbum latinum qui etiam si orator non sum et sum ingenuus civis romanus tamen necessarius sum adjungo ille oratorium ornamentum dico tum video tamquam tabula bene pingo conlocaris in bonus lumen hic cum habeo praecipuus laus in communis non video qui debeo cedo splendidus quidam minimus veteratorius ratio dico teneo vox motus forma etiam magnificus et generosus quidam modo


erant autem et verborum et sententiarum 'illa lumina quae vocant Graeci sxh/mata, quibus tamquam insignibus in ornatu distinguebatur omnis oratio. QVA DE RE AGITVR autem illud quod multis locis in iuris consultorum includitur formulis, id ubi esset videbat.

sum autem et verbum et sententiaris ille lumen qui voco graecum sxh mattus qui tamquam insignis in orno distinguo omnis oratio qva de res agitvr autem ille qui multus locus in ius consultor includo formulis is ubi sum video


Erat eius aequalis P. Autronius voce peracuta atque magna nec alia re ulla probabilis, et L. Octavius Reatinus, qui cum multas iam causas diceret, adulescens est mortuus—is tamen ad dicendum veniebat magis audacter quam parate—; et C. Staienus, qui se ipse adoptaverat et de Staieno Aelium fecerat, fervido quodam et petulanti et furioso genere dicendi; quod quia multis gratum erat et probabatur, ascendisset ad honores, nisi in facinore manifesto deprehensus poenas legibus et iudicio dedisset.

sum is aequalis p autronius vox peracutus atque magnus neque alius res ullus probabilis et l octavus reatinus qui cum multus iam causa dico adulescens sum mortuus is tamen ad dico venio magis audacter quam paro et que staienus qui sui ipse adopto et de staienus aelius facio fervidus quidam et petulans et furiosus genus dico qui quia multus gratus sum et probo ascendisset ad honor nisi in facinus manifesto deprehendo poena lex et iudicium do


an tu, inquit, id laboras, si huic modo Bruto probaturus es? Plane, inquam, Attice, disputationem hanc de oratore probando aut improbando multo malim tibi et Bruto placere, eloquentiam autem meam populo probari velim. Etenim necesse est, qui ita dicat, ut a multitudine probetur, eundem doctis probari. Nam quid in dicendo rectum sit aut pravum ego iudicabo, si modo is sum qui id possim aut sciam iudicare; qualis vero sit orator ex eo quod is dicendo efficiet poterit intellegi.

an tu inquam is laboro si hic modo brutus probo sum planus inquam atticus disputatio hic de orator probo aut improbo multus malo tu et brutus placeo eloquentia autem meus populus probaris volo etenim necesse sum qui ita dico ut ab multitudo probo idem doceo probaris nam quis in dico recingo sum aut pravus ego iudico si modo is sum qui is possum aut scio iudicaris qualis verus sum orator ex is qui is dico efficio possum intellego


non, inquam, ego istuc ignoro, Pomponi, multos fuisse qui verbum numquam in publico fecissent, cum melius aliquanto possent quam isti oratores quos conligo dicere; sed his comme- morandis etiam illud adsequor, ut intellegatis primum ex omni numero quam non multi ausi sint dicere, deinde ex eis ipsis quam pauci fuerint laude digni.

non inquam ego iste ignoro pomponius multus sum qui verbum numquam in publicus facio cum bonus aliquantus possum quam iste orator qui conligo dico sed hic commis moror etiam ille assequor ut intellego primus ex omnis numerus quam non multus audeo sum dico deinde ex is ipse quam paucus sum laus dignus


tum Brutus: Atticum se, inquit, Calvus noster dici oratorem volebat: inde erat ista exilitas quam ille de industria consequebatur. Dicebat, inquam, ita; sed et ipse errabat et alios etiam errare cogebat. Nam si quis eos qui nec inepte dicunt nec odiose nec putide Attice putat dicere, is recte nisi Atticum probat neminem. In- sulsitatem enim et insolentiam tamquam insaniam quandam orationis odit, sanitatem autem et integritatem quasi religionem et verecundiam oratoris probat. Haec omnium debet oratorum eadem esse sententia.

tum brutus atticus sui inquam calvus noster dico orator volo inde sum iste exilitas quam ille de industria consequor dico inquam ita sed et ipse erro et alius etiam erro cogo nam si quis is qui neque ineptus dico neque odiosus neque putidus atticus puto dico is rectus nisi atticus probo nemo in sulsitas enim et insolentia tamquam insanio quidam oratio odi sanitas autem et integritas quasi religio et verecundia orator probo hic omnis debeo orator idem sum sententia


atque ego praeclare intellego me in eorum commemoratione versari qui nec habiti sint oratores neque fuerint, praeteririque a me aliquot ex veteribus commemoratione aut laude dignos. Sed hoc quidem ignoratione; quid enim est superioris aetatis quod scribi possit de eis, de quibus nulla monumenta loquuntur nec aliorum nec ipsorum? de his autem, quos ipsi vidimus, neminem fere praetermittemus [eorum quos aliquando dicentis vidimus].

atque ego praeclaris intellego ego in is commemoratio versaris qui neque habeo sum orator neque sum praetereo ab ego aliquot ex vetus commemoratio aut laus dignus sed hic quidem ignoratio quis enim sum superus aetas qui scribo possum de is de qui nullus monumentum loquor neque alius neque ipse de hic autem qui ipse video nemo fere praetermitto is qui aliquando dico video


is cum tribunus plebis Curionem et Octavium consules produxisset Curioque multa dixisset sedente Cn. Octavio conlega, qui devinctus erat fasciis et multis medicamentis propter dolorem artuum delibutus, 'numquam,' inquit,' Octavi, conlegae tuo gratiam referes: qui nisi se suo more iactavisset, hodie te istic muscae comedissent.' Memoria autem ita fuit nulla, ut aliquotiens, tria cum proposuisset, aut quartum adderet aut tertium quaereret; qui in iudicio privato vel maximo, cum ego pro Titinia Cottae peroravissem, ille contra me pro Ser. Naevio diceret, subito totam causam oblitus est idque veneficiis et cantionibus Titiniae factum esse dicebat. Magna haec immemoris ingeni signa; sed nihil turpius quam quod etiam in scriptis obliviscebatur quid paulo ante posuisset, ut in eo libro, ubi se exeuntem e senatu et cum Pansa nostro et cum Curione filio conloquentem facit [cum senatum Caesar consul habuisset] omnisque ille sermo ductus est e percontatione fili quid in senatu esset actum. In quo multis verbis cum inveheretur in Caesarem Curio disputatioque esset inter eos, ut est consuetudo dialogorum, cum sermo esset institutus senatu misso, quem senatum Caesar consul habuisset, reprendit eas res quas idem Caesar anno post et deinceps reliquis annis administravisset in Gallia.

is cum tribunus plebs curio et octavius consul produco curius multus dico sedeo cn octavius collega qui devincio sum fascia et multus medicamentum propter dolor artus delibuo numquam inquam octavius collega tuus gratia refero qui nisi sui suus mos jacto hodie tu istic musca comedissent memoria autem ita sum nullus ut aliquoties tres cum propono aut quartus addo aut tertius quaero qui in iudicium privo vel maximus cum ego pro titinia cotta peroro ille contra ego pro seruius naevius dico subeo totus causa obliuiscor sum is veneficium et cantio titiniae facio sum dico magnus hic immemor ingenium signum sed nihil turpis quam qui etiam in scribo obliviscor quis paulus ante pono ut in is liber ubi sui exeo e senatus et cum pansa noster et cum curio filius conloquor facio cum senatus caesar consul habeo omne ille sermo duco sum e percontatio filis quis in senatus sum ago in quo multus verbum cum inveho in caesaris curius disputatio sum inter is ut sum consuetudo dialogus cum sermo sum instituo senatus mitto qui senatus caesar consul habeo reprehendo is res qui idem caesar annus post et deinceps reliquus annus administro in gallia


Tum Brutus: Ista vero, inquit, quam necessaria fuerint non facile dixerim; iucunda certe mihi fuerunt neque solum non longa, sed etiam breviora quam vellem. Optime, inquam, sed veniamus ad nostros, de quibus difficile est plus intellegere quam quantum ex monumentis suspicari licet.

tum brutus iste verus inquam quam necessarius sum non facilis dico iucundus certus ego sum neque solus non longus sed etiam brevis quam volo optume inquam sed venio ad noster de qui difficilis sum multus intellego quam quantus ex monumentum suspicaris licet


et Graeciae quidem oratorum partus atque fontis vides, ad nostrorum annalium rationem veteres, ad ipsorum sane re- centes. Nam ante quam delectata est Atheniensium civitas hac laude dicendi, multa iam memorabilia et in domesticis et in bellicis rebus effecerat. Hoc autem studium non erat commune Graeciae, sed proprium Athenarum.

et graecia quidem orator pario atque fons video ad noster annalis ratio vetus ad ipse sanus res centes nam ante quam delecto sum atheniensis civitas hic laus dico multus iam memorabile et in domesticus et in bellicus res efficio hic autem studium non sum communis graecia sed proprius athenaris


C. Rusius? Et ille: Fuit accusator, inquit, vetus, quo accusante C. Hirtilium Sisenna defendens dixit quaedam eius sputatilica esse crimina. tum C. Rusius: Circumvenior, inquit, iudices, nisi subvenitis. Sisenna quid dicat nescio; metuo insidias. Sputatilica, quid est hoc? sputa quid sit scio, tilica nescio. Maximi risus; sed ille tamen familiaris meus recte loqui putabat esse inusitate loqui.

que rusius et ille sum accusator inquam vetus quo accuso que hirtilium sisenna defendo dico quidam is sputatilicus sum crimen tum que rusius circumvenio inquam iudex nisi subvenio sisenna quis dico nescio metuo insidiae sputatilicus quis sum hic spuo quis sum scio tilica nescio magnus rideo sed ille tamen familiaris meus rectus loquor puto sum inusitas loquor


pergamus ergo, inquam, ad reliqua et institutum ordinem persequamur. Paratus igitur veniebat Crassus, exspectabatur, audiebatur; a principio statim, quod erat apud eum semper accuratum, exspectatione dignus videbatur. Non multa iactatio corporis, non inclinatio vocis, nulla inambulatio, non crebra supplosio pedis; vehemens et interdum irata eL plena iusti doloris oratio, multae et cum gravitate facetiae; quodque difficile est, idem et perornatus et perbrevis; iam in altercando invenit parem neminem.

pergo ergo inquam ad reliquus et institus ordo persequor paro igitur venio crassus exspecto audio ab principium statim qui sum apud is semper accuro exspectatio dignus video non multus jactatio corpus non inclinatio vox nullus inambulatio non creber supplosio pes vehemens et interdum irascor el plenus justus dolor oratio multus et cum gravitas facetia quisque difficilis sum idem et perorno et perbrevis iam in alterco invenio par nemo


reliqui qui tum principes numerabantur in magistratibus erant cottidieque fere a nobis in contionibus audiebantur. Erat enim tribunus plebis tum C. Curio, quamquam is quidem silebat, ut erat semel a contione universa relictus; Q. Metellus Celer non ille quidem orator, sed tamen non infans; diserti autem Q. Varius C. Carbo Cn. Pomponius, et hi quidem habitabant in rostris; C. etiam Iulius aedilis curulis cottidie fere accuratas contiones habebat. Sed me cupidissimum audiendi primus dolor percussit, Cotta cum est expulsus. Reliquos frequenter audiens acerrimo studio tenebar cottidieque et scribens et legens et commentans oratoriis tantum exercitationibus contentus non eram. Iam consequente anno Q. Varius sua lege damnatus excesserat;

reliquus qui tum princeps numero in magistratus sum cottidie fere ab nos in contio audio sum enim tribunus plebs tum que curius quamquam is quidem sileo ut sum semel ab contio universus relinquo q metellus celer non ille quidem orator sed tamen non infer dissero autem q varius que carbo cn pomponius et hic quidem habito in rostrum que etiam iulius aedilis curulis cottidie fere accuro contio habeo sed ego cupidus audio primus dolor percutio cotta cum sum expello reliquus frequens audio acer studium teneo cottidie et scribo et lego et commento oratorius tantus exercitatio contineo non sum iam consequor annus q varius suus lex damno excedo


ne illud quidem intellegunt, non modo ita memoriae proditum esse sed ita necesse fuisse, cum Demosthenes dicturus esset, ut concursus audiendi causa ex tota Graecia fierent. At cum isti Attici dicunt, non modo a corona, quod est ipsum miserabile, sed etiam ab advocatis relinquuntur. Qua re si anguste et exiliter dicere est Atticorum, sint sane Attici; sed in comitium veniant, ad stantem iudicem dicant: subsellia grandiorem et pleniorem vocem desiderant.

ne ille quidem intellego non modo ita memoria prodeo sum sed ita necesse sum cum demosthenes dico sum ut concursus audio causa ex totus graecia fio at cum iste atticus dico non modo ab corona qui sum ipse miserabilis sed etiam ab advoco relinquo qui res si angustus et exilis dico sum atticus sum sanus atticus sed in comitium venio ad sto judico dico subsellium grandis et plenus voco desidero


Nempe igitur hinc tum, Pomponi, ductus est sermo, quod erat a me mentio facta causam Deiotari fidelissimi atque optimi regis ornatissime et copiosissime a Bruto me audisse defensam. scio, inquit, ab isto initio tractum esse sermonem teque Bruti dolentem vicem quasi deflevisse iu- diciorum.vastitatem et fori. Feci, inquam, istuc quidem et saepe facio.

nempe igitur hinc tum pomponius duco sum sermo qui sum ab ego mentior facio causa deiotaris fidelis atque bonus rex orno et copiosus ab brutus ego audio defendo scio inquam ab iste initium traho sum sermo tu brutus doleo vicis quasi defleo iu diciorum vastitas et forum facio inquam iste quidem et saepe facio


his enim scriptis etiam ipse interfui, cum essem apud Aelium adulescens eumque audire perstudiose solerem. Cottam autem miror summum ipsum oratorem minimeque ineptum Aelianas levis oratiunculas voluisse existimari suas. his duobus eiusdem aetatis adnumerabatur nemo tertius, sed mihi placebat Pomponius maxime, vel dicam, minime displicebat. Locus erat omnino in maximis causis praeter eos de quibus supra dixi nemini, propterea quod Antonius, qui maxime expetebatur, facilis in causis recipiendis erat; fastidiosior Crassus, sed tamen recipiebat. Horum qui neutrum habebat, confugiebat ad Philippum fere aut ad Caesarem; †Cotta† Sulpicius expetebantur. Ita ab his sex patronis causae inlustres agebantur; neque tam multa quam nostra aetate iudicia fiebant, neque hoc quod nunc fit, ut causae singulae defenderentur a pluribus, quo nihil est vitiosius.

hic enim scribo etiam ipse intersum cum sum apud aelius adulescens is audio perstudiosus soleo cotta autem miro superus ipse orator minimus ineptus aelianus levis oratiuncula volo existimo suus hic duo idem aetas adnumero nemo tertius sed ego placeo pomponius magnus vel dico paruus displiceo locus sum omnino in magnus causa praeter is de qui supra dico nemo propterea qui antonius qui magnus expeto facilis in causa recipio sum fastidiosus crassus sed tamen recipio horus qui neuter habeo confugio ad philippus fere aut ad caesaris cotta sulpicius expeto ita ab hic sex patronus causa illustris ago neque tam multus quam noster aetas iudicium fio neque hic qui nunc fio ut causa singulus defendo ab multus quo nihil sum vitiosus


CVM e Cilicia decedens Rhodum venissem et eo mihi de Q. Hortensi morte esset adlatum, opinione omnium maiorem animo cepi dolorem. Nam et amico amisso cum consuetudine iucunda tum multorum officiorum coniun- ctione me privatum videbam et interitu talis auguris digni- tatem nostri conlegi deminutam dolebam; qua in cogitatione et cooptatum me ab eo in conlegium recordabar, in quo iuratus iudicium dignitatis meae fecerat, et inauguratum ab eodem, ex quo augurum institutis in parentis eum loco colere debebam.

cvm e cilicium decedo rhodos venio et is ego de q hortensius mors sum affero opinio omnis magnus animus capio dolor nam et amicus amitto cum consuetudo iucundus tum multus officium coniun ctio ego privo video et interitus talis augur dignus tatem noster collegium deminuo doleo qui in cogitatio et cooptas ego ab is in collegium recordor in quo juro iudicium dignitas meus facio et inauguro ab idem ex quo augur institus in parens is locus colo debeo


ego enim Catonem tuum ut civem, ut senatorem, ut imperatorem, ut virum denique cum prudentia et diligentia tum omni virtute excellentem probo; orationes autem eius ut illis temporibus valde laudo—significant enim formam quandam ingeni, sed admodum impolitam et plane rudem—, Origines vero cum omnibus oratoris laudibus refertas diceres et Catonem cum Philisto et Thucydide comparares, Brutone te id censebas an mihi probaturum? Quos enim ne e Graecis quidem quisquam imitari potest, his tu comparas hominem Tusculanum nondum suspicantem quale esset copiose et ornate dicere.

ego enim cato tuus ut civis ut senator ut imperator ut vir denique cum prudentia et diligentia tum omnis virtus excello probo oratio autem is ut ille tempus validus laudo significo enim forma quidam ingenium sed admodum impolitus et planus rudis origo verus cum omnis orator laus refercio dico et cato cum philistus et thucydides compararis brutus tu is censeo an ego probo qui enim ne e graecum quidem quisquam imitor possum hic tu comparo homo tusculanus nondum suspicor qualis sum copiosus et orno dico


Tum Brutus admirans: Tantamne fuisse oblivionem, inquit, in scripto praesertim, ut ne legens quidem umquam senserit quantum flagiti commisisset? Quid autem, inquam, Brute, stultius quam, si ea vituperare volebat quae vituperavit, non eo tempore instituere sermonem, cum illarum rerum iam tempora praeterissent? Sed ita totus errat ut in eodem sermone dicat in senatum se Caesare consule non accedere et id dicat ipso consule exiens e senatu. Iam, qui hac parte animi, quae custos est ceterarum ingeni partium, tam debilis esset ut ne in scripto quidem meminisset quid paulo ante posuisset, huic minime mirum est ex tempore dicenti solitam effluere mentem.

tum brutus admiror tantus sum oblivio inquam in scribo praesertim ut ne lego quidem umquam sentio quantus flagitium committo quis autem inquam brutus stultus quam si is vituperaris volo qui vitupero non is tempus instituo sermo cum ille res iam tempus praetereo sed ita totus erro ut in idem sermo dico in senatus sui caesaris consul non accedo et is dico ipse consul exeo e senatus iam qui hic pars animus qui custos sum ceteraris ingenium pars tam debilis sum ut ne in scribo quidem memini quis paulus ante pono hic paruus mirus sum ex tempus dico soleo effluo mens


numeroque eodem fuit Sex. Aelius, iuris quidem civilis omnium peritissumus, sed etiam ad dicendum paratus. De minoribus autem C. Sulpicius Gallus, qui maxime omnium nobilium Graecis litteris studuit; isque et oratorum in numero est habitus et fuit reliquis rebus ornatus atque elegans. Iam enim erat unctior quaedam splendidiorque consuetudo loquendi. Nam hoc praetore ludos Apollini faciente cum Thyesten fabulam docuisset, Q. Marcio Cn. Servilio consulibus mortem obiit Ennius.

numero idem sum sex aelius ius quidem civilis omnis pereo sed etiam ad dico paro de paruus autem que sulpicius gallus qui magnus omnis nobilis graecum littera studeo eo et orator in numerus sum habitus et sum reliquus res orno atque elego iam enim sum unctus quidam splendidus consuetudo loquor nam hic praetor ludus apollo facio cum thyestes fabula doceo q marcius cn servilius consul mors obeo ennius


tum fuit Lysias ipse quidem in causis forensibus non versatus, sed egregie subtilis scriptor atque elegans, quem iam prope audeas oratorem perfectum dicere. Nam plane quidem perfectum et quoi nihil admodum desit Demosthenem facile dixeris. Nihil acute inveniri potuit in eis causis quas scripsit, nihil, ut ita dicam, subdole, nihil versute, quod ille non viderit; nihil subtiliter dici, nihil presse, nihil enucleate, quo fieri possit aliquid limatius; nihil contra grande, nihil incitatum, nihil ornatum vel ver borum gravitate vel sententiarum, quo quicquam esset elatius.

tum sum lysias ipse quidem in causa forensis non verso sed egregius subtilis scriptor atque elego qui iam prope audeo orator perficio dico nam planus quidem perficio et qui nihil admodum desum demosthenes facilis dico nihil acuo invenio possum in is causa qui scribo nihil ut ita dico subdolus nihil versutus qui ille non video nihil subtilis dico nihil premo nihil enucleate quo fio possum aliquis limatus nihil contra grandis nihil incitas nihil orno vel ver borum gravitas vel sententiaris quo quisquam sum effero


verba ipsa non illa quidem elegantissimo sermone—itaque diligenter loquendi laude caruit neque tamen est admodum inquinate locutus—, sed illa, quae propria laus oratoris est in verbis,—nam ipsum Latine loqui est illud quidem, ut paulo ante dixi, in magna laude ponendum, sed non tam sua sponte quam quod est a plerisque neglectum: non enim tam praeclarum est scire Latine quam turpe nescire, neque tam id mihi oratoris boni quam civis Romani proprium videtur;—sed tamen Antonius in verbis et eligendis, neque id ipsum tam leporis causa quam ponderis, et conlocandis et comprehensione devinciendis nihil non ad rationem et tamquam ad artem dirigebat; verum multo magis hoc idem in sententiarum ornamentis et conformationibus. quo genere quia praestat omnibus Demosthenes, idcirco a doctis oratorum est princeps iudicatus. Sxh/mata enim quae vocant Graeci, ea maxime ornant oratorem eaque non tam in verbis pingendis habent pondus quam in inluminandis sententiis. sed cum haec magna in Antonio tum actio singularis; quae si partienda est in gestum atque vocem, gestus erat non verba exprimens, sed cum sententiis congruens: manus umeri latera supplosio pedis status incessus omnisque motus [cum verbis sententiisque consentiens]; vox permanens, verum subrauca natura. Sed hoc vitium huic uni in bonum convertebat.

verbum ipse non ille quidem elego sermo itaque diligenter loquor laus careo neque tamen sum admodum inquino loquor sed ille qui proprius laus orator sum in verbum nam ipse latinum loquor sum ille quidem ut paulus ante dico in magnus laus pono sed non tam suus sponte quam qui sum ab plerusque neglego non enim tam praeclaris sum scio latinum quam turpis nescio neque tam is ego orator bonus quam civis romanus proprius video sed tamen antonius in verbum et eligo neque is ipse tam lepor causa quam pondus et conloco et comprehensio devincio nihil non ad ratio et tamquam ad ars dirigo verus multus magis hic idem in sententiaris ornamentum et conformatio quo genus quia praesto omnis demosthenes idcirco ab doceo orator sum princeps iudico sxh mattus enim qui voco graecum is magnus orno orator is non tam in verbum pingo habeo pondus quam in inlumino sententia sed cum hic magnus in antonius tum actium singularis qui si partio sum in gero atque voco gero sum non verbum exprimo sed cum sententia congruo manus umerus latus supplosio pes status incessus omne moueo cum verbum sententia consentio vox permaneo verus subrauca natura sed hic vitium hic unus in bonus converto


et quidem duo fuerunt per idem tempus dissimiles inter se, sed Attici tamen; quorum Charisius multarum orationum, quas scribebat aliis, cum cupere videretur imitari Lysiam; Demochares autem, qui fuit Demostheni sororis filius, et orationes scripsit aliquot et earum rerum historiam quae erant Athenis ipsius aetate gestae non tam historico quam oratorio genere perscripsit. Atque Charisi vult Hegesias esse similis, isque se ita putat Atticum, ut veros illos prae se paene agrestis putet.

et quidem duo sum per idem tempus dissimilis inter sui sed atticus tamen qui charisius multus oratio qui scribo alius cum cupio video imitor lysias democharis autem qui sum demosthenes soror filius et oratio scribo aliquot et is res historia qui sum athenae ipse aetas gero non tam historicus quam oratorius genus perscribo atque charisius volo hegesias sum similis eo sui ita puto atticus ut verus ille prae sui paene agrestis puto


duo tum excellebant oratores qui me imitandi cupiditate incitarent, Cotta et Hortensius; quorum alter remissus et lenis et propriis verbis comprendens solute et facile sententiam, alter ornatus, acer et non talis qualem tu eum, Brute, iam deflorescentem cognovisti, sed verborum et actionis genere commotior. Itaque cum Hortensio mihi magis arbitrabar rem esse, quod et dicendi ardore eram propior et aetate coniunctior. Etenim videram in isdem causis, ut pro M. Canuleio, pro Cn. Dolabella consulari, cum Cotta princeps adhibitus esset, priores tamen agere partis Hortensium. Acrem enim oratorem, et incensum et agentem et canorum concursus hominum forique strepitus desiderat.

duo tum excello orator qui ego imito cupiditas incito cotta et hortensius qui alter remitto et lenis et proprius verbum comprehendo solvo et facilis sententia alter orno acer et non talis qual tu is brutus iam defloresco cognosco sed verbum et actio genus commoveo itaque cum hortensius ego magis arbitror res sum qui et dico ardor sum propior et aetas conjungo etenim video in idem causa ut pro m canuleius pro cn dolabella consularis cum cotta princeps adhibeo sum prior tamen ago pars hortensius acer enim orator et incendo et ago et canorus concursus homo foris strepitus desidero


ita enim multa tum contra scriptum pro aequo et bono dixit, ut hominem acutissimum Q. Scaevolam et in iure, in quo illa causa vertebatur, paratissimum obrueret argumentorum exemplorumque copia; atque ita tum ab his patronis aequalibus et iam consularibus causa illa dicta est, cum uterque ex contraria parte ius civile defenderet, ut eloquentium iuris peritissimus Crassus, iuris peritorum eloquentissimus Scaevola putaretur. Qui quidem cum peracutus esset ad excogitandum quid in iure aut in aequo verum aut esset aut non esset, tum verbis erat ad rem cum summa brevitate mirabiliter aptus.

ita enim multus tum contra scribo pro aequus et bonus dico ut homo acuo q scaevola et in ius in quo ille causa verto paro obruo argumentor exemplum copia atque ita tum ab hic patronus aequal et iam consularis causa ille dictum sum cum uterque ex contrarius pars ius civilis defendo ut eloquor ius pereo crassus ius peritor eloquens scaevola puto qui quidem cum peracutus sum ad excogito quis in ius aut in aequus verus aut sum aut non sum tum verbum sum ad res cum summus brevitas mirabilis aptus


recte, inquam, Brute, intellegis. Atque utinam exstarent illa carmina, quae multis saeculis ante suam aetatem in epulis esse cantitata a singulis convivis de clarorum virorum laudibus in Originibus scriptum reliquit Cato! Tamen illius, quem in vatibus et Faunis adnumerat Ennius, bellum Punicum quasi Myronis opus delectat.

rectus inquam brutus intellego atque utinam exsto ille carmen qui multus saeculis ante suus aetas in epulis sum cantito ab singuli convivo de clarus vir laus in origo scribo relinquo cato tamen ille qui in vates et faunus adnumero ennius bellum punicus quasi myron opus delecto


vtinam non tam fratri pietatem quam patriae praestare voluisset! Quam ille facile tali ingenio, diutius si vixisset, vel paternam esset vel avitam gloriam consecutus! Eloquentia quidem nescio an habuisset parem neminem. Grandis est verbis, sapiens sententiis, genere toto gravis. Manus extrema non accessit operibus eius; praeclare incohata multa, perfecta non plane. Legendus, inquam, est hic orator, Brute, si quisquam alius, iuventuti; non enim solum acuere sed etiam alere ingenium potest.

vtinam non tam frater pietas quam patria praesto volo quam ille facilis talis ingenium diu si vivo vel paternus sum vel avitus gloria consequor eloquentia quidem nescio an habeo par nemo grandis sum verbum sapio sententia genus totus gravis manus exter non accedo opus is praeclaris incoho multus perficio non planus lego inquam sum hic orator brutus si quisquam alius iuventus non enim solus acuo sed etiam alo ingenium possum


hoc in oratore Latino primum mihi videtur et levitas apparuisse illa Graecorum et verborum comprensio et iam artifex, ut ita dicam, stilus. Hunc studiose duo adulescentes ingeniosissimi et prope aequales C. Carbo et Ti. Gracchus audire soliti sunt; de quibus iam dicendi locus erit cum de senioribus pauca dixero. Q. enim Pompeius non contemptus orator temporibus illis fuit, qui summos honores homo per se cognitus sine ulla commendatione maiorum est adeptus.

hic in orator latinum primus ego video et levitas appareo ille graecum et verbum comprensio et iam artifex ut ita dico stilus hic studiosus duo adulescens ingeniosus et prope aequal que carbo et tiberius gracchus audio soleo sum de qui iam dico locus sum cum de senex paucus dico q enim pompejus non contemno orator tempus ille sum qui summus honor homo per sui cognosco sine ullus commendatio magnus sum adipiscor


augebat etiam molestiam quod magna sapientium civium bonorumque penuria vir egregius con- iunctissimusque mecum consiliorum omnium societate alienissimo rei publicae tempore exstinctus et auctoritatis et prudentiae suae triste nobis desiderium reliquerat, dole- bamque quod non, ut plerique putabant, adversarium aut obtrectatorem laudum mearum sed socium potius et consortem gloriosi laboris amiseram.

augeo etiam molestia qui magnus sapiens civis bonus penuria vir egregius continuo iunctissimusque ego consilium omnis societas alienus res publicus tempus exstinguo et auctoritas et prudentia suus tristis nos desiderium relinquo doleo bamque qui non ut plerusque puto adversarius aut obtrectator laus meus sed socius potis et consors gloriosus labor amitto


valde probatum oratorem isdem fere temporibus accepimus, qui et ingenio valuit et studio et habuit quasdam etiam domesticas disciplinas. Nam et cum summo illo oratore, Ser. Galba, cuius Gaio filio filiam suam conlocaverat, adfinitate sese devirixerat et cum esset P. Muci filius fratremque haberet P. Scaevolam, domi ius civile cognoverat. In eo industriam constat summam fuisse maximamque gratiam, cum et consuleretur plurimum et diceret.

validus probo orator idem fere tempus accipio qui et ingenium valeo et studium et habeo quidam etiam domesticus disciplina nam et cum superus ille orator seruius galba qui gaius filius filia suus conloco adfinitas sui devirixerat et cum sum p mucius filius frater habeo p scaevola domus ius civilis cognosco in is industria consto summa sum magnus gratia cum et consulo multus et dico


o magnam, inquit, artem! Brutus: si quidem istis, cum summi essent oratores, duae res maximae altera alteri defuit. atque in his oratoribus illud animadvertendum est, posse esse summos, qui inter se sint dissimiles.' Nihil enim tam dissimile quam Cotta Sulpicio, et uterque aequalibus suis plurimum praestitit. Qua re hoc doctoris intellegentis est videre, quo ferat natura sua quemque, et ea duce utentem sic instituere, ut Isocratem in acerrimo ingenio Theopompi et lenissimo Ephori dixisse traditum est, alteri se calcaria adhibere alteri frenos.

o magnus inquam ars brutus si quidem iste cum superus sum orator duo res magnus alter alter desum atque in hic orator ille animadverto sum possum sum summus qui inter sui sum dissimilis nihil enim tam dissimilis quam cotta sulpicius et uterque aequal suus multus praesto qui res hic doctor intellego sum video quo fero natura suus quisque et is dux uto sic instituo ut isocrates in acer ingenium theopompos et lenis ephorus dico trado sum alter sui calcarius adhibeo alter freni


C. deinde Piso statarius et sermonis plenus orator, minime ille quidem tardus in excogitando, verum tamen vultu et simulatione multo etiam acutior quam erat videbatur. Nam eius aequalem M'. Glabrionem bene institutum avi Scaevolae diligentia socors ipsius natura neglegensque tardaverat. Etiam L. Torquatus elegans in dicendo, in existimando admodum prudens, toto genere perurbanus. Meus autem aequalis Cn. Pompeius vir ad omnia summa natus maiorem dicendi gloriam habuisset, nisi eum maioris gloriae cupiditas ad bellicas laudes abstraxisset. Erat oratione satis amplus, rem prudenter videbat; actio vero eius habebat et in voce magnum splendorem et in motu summam dignitatem.

que deinde piso statarius et sermo plenus orator paruus ille quidem tardus in excogito verus tamen vultus et simulatio multus etiam acuo quam sum video nam is aequalis m glabrio bene institus avus scaevola diligentia socors ipse natura neglego tardo etiam l torquatus elego in dico in existimo admodum prudens totus genus perurbanus meus autem aequalis cn pompejus vir ad omnis summus nascor magnus dico gloria habeo nisi is magnus gloria cupiditas ad bellicus laus abstraho sum oratio satis amplus res prudens video actium verus is habeo et in vox magnus splendor et in motus summa dignitas


defendit postea Liciniam virginem, cum annos xxvii natus esset. In ea ipsa causa fuit eloquentissimus orationisque eius scriptas quasdam partis reliquit. Voluit adulescens in colonia Narbonensi causae popularis aliquid adtingere eamque coloniam, ut fecit, ipse deducere; exstat in eam legem senior, ut ita dicam, quam aetas illa ferebat oratio. Multae deinde causae; sed ita tacitus tribunatus ut, nisi in eo magistratu cenavisset apud praeconem Granium idque nobis bis narravisset Lucilius, tribunum plebis nesciremus fuisse.

defendo postea licinia virgo cum annus xxvii nascor sum in is ipse causa sum eloquens oratio is scribo quidam pars relinquo volo adulescens in colonia narbonensis causa popularis aliquis attingo eo colonia ut facio ipse deduco exsto in is lex senex ut ita dico quam aetas ille fero oratio multus deinde causa sed ita taceo tribunatus ut nisi in is magistratus ceno apud praeco granius is nos bis narro lucilius tribunus plebs nescio sum


In eodem igitur numero eiusdem aetatis C. Carbo fuit illius eloquentissimi viri filius. Non satis acutus orator, sed tamen orator numeratus est. Erat in verbis gravitas et facile dicebat et auctoritatem naturalem quandam habebat oratio. Acutior Q. Varius rebus inveniendis nec minus verbis expeditus; fortis vero actor et vehemens et verbis nec inops nec abiectus et quem plane oratorem dicere auderes, Cn. Pomponius lateribus pugnans, incitans animos, acer acerbus criminosus.

in idem igitur numerus idem aetas que carbo sum ille eloquens vir filius non satis acutus orator sed tamen orator numero sum sum in verbum gravitas et facilis dico et auctoritas natural quidam habeo oratio acuo q varius res invenio neque paruus verbum expedio fortis verus actor et vehemens et verbum neque inops neque abicio et qui planus orator dico audeo cn pomponius later pugno incito animus acer acerbus criminosus


quid tu, Brute, posses, si te ut Curionem quondam contio reliquisset? Ego vero, inquit ille, ut me tibi indicem, in eis etiam causis, in quibus omnis res nobis cum iudicibus est, non cum populo, tamen si a corona relictus sim, non queam dicere. Ita se, inquam, res habet. Vt, si tibiae inflatae non referant sonum, abiciendas eas sibi tibicen putet, sic oratori populi aures tamquam tibiae sunt; eae si inflatum non recipiunt—aut si auditor omnino tamquam equus non facit, agitandi finis faciendus est. hoc tamen interest, quod vulgus interdum non probandum oratorem probat, sed probat sine comparatione; cum a mediocri aut etiam a malo delectatur, eo est contentus; esse melius non sentit, illud quod est, qualecumque est, probat. Tenet enim auris vel mediocris orator, sit modo aliquid in eo; nec res ulla plus apud animos hominum quam ordo et ornatus orationis valet.

quis tu brutus possum si tu ut curio quondam contio relinquo ego verus inquam ille ut ego tu index in is etiam causa in qui omnis res nos cum judex sum non cum populus tamen si ab corona relinquo sum non queo dico ita sui inquam res habeo vt si tibia inflo non refero sonus abicio is sui tibicen puto sic orator populus auris tamquam tibia sum is si inflo non recipio aut si auditor omnino tamquam equus non facio agito finis facio sum hic tamen intersum qui vulgus interdum non probo orator probo sed probo sine comparatio cum ab mediocris aut etiam ab malus delecto is sum contineo sum bonus non sentio ille qui sum qualis sum probo teneo enim auris vel mediocris orator sum modo aliquis in is neque res ullus multus apud animus homo quam ordo et orno oratio valeo


videmus item paucis annis post reges exactos, cum plebes prope ripam Anionis ad tertium miliarium consedisset eumque montem, qui Sacer appellatus est, occupavisset, M. Valerium dictatorem dicendo sedavisse discordias eique ob eam rem honores amplissimos habitos et eum primum ob eam ipsam causam Maximum esse appellatum. Ne L. Valerium quidem Potitum arbitror non aliquid potuisse dicendo, qui post decemviralem invidiam plebem in patres incitatam legibus et contionibus suis mitigaverit.

video item paucus annus post rex exigo cum plebs prope ripa anio ad tertius miliarium consido is mons qui sacer appello sum occupo m valerius dictator dico sedo discordia is ob is res honor amplus habeo et is primus ob is ipse causa magnus sum appello ne l valerius quidem potitus arbitror non aliquis possum dico qui post decemviral invidia plebs in pater incito lex et contio suus mitigo


quos Sex. Titius consecutus est homo loquax sane et satis acutus, sed tam solutus et mollis in gestu ut saltatio quaedam nasceretur cui saltationi Titius nomen esset. Ita cavendum est ne quid in agendo dicendove facias, cuius imitatio rideatur. sed ad paulo superiorem aetatem revecti sumus; nunc ad eam de qua aliquantum sumus locuti revertamur.

qui sex titius consequor sum homo loquax sanus et satis acutus sed tam soluo et mollio in gestus ut saltatio quidam nascor qui saltatio titius nomen sum ita caveo sum ne quis in ago dico facio qui imitatio rideo sed ad paulus superus aetas reveho sum nunc ad is de qui aliquantus sum loquor revorto


Et quoniam huius generis facta mentio est, seditiosorum omnium post Gracchos L. Appuleius Saturninus eloquentissimus visus est; magis specie tamen et motu atque ipso amictu capiebat homines quam aut dicendi copia aut mediocritate prudentiae. Longe autem post natos homines improbissimus C. Servilius Glaucia, sed peracutus et callidus cum primisque ridiculus. Is ex summis et fortunae et vitae sordibus in praetura consul factus esset, si rationem eius haberi licere iudicatum esset. Nam et plebem tenebat et equestrem ordinem beneficio legis devinxerat. Is praetor eodem die quo Saturninus tribunus plebis Mario et Flacco .consulibus publice est interfectus; homo simillimus Atheniensis Hyperboli, cuius improbitatem veteres Atticorum comoediae notaverunt.

et quoniam hic genus facio mentior sum seditiosor omnis post gracchus l appuleius saturninus eloquens video sum magis species tamen et motus atque ipse amictus capio homo quam aut dico copia aut mediocritas prudentia longus autem post nascor homo improbus que servilis glaucion sed peracutus et callidus cum primus ridiculus is ex summus et fortuna et vita sordes in praetura consul facio sum si ratio is habeo licet iudico sum nam et plebs teneo et equester ordo beneficium lex devincio is praetor idem dies quo saturninus tribunus plebs marius et flaccus consul publicus sum interficio homo similis atheniensis hyperbolus qui improbitas vetus atticus comoedia noto


sed idem Aelius Stoicus esse voluit, orator autem nec studuit umquam nec fuit. Scribebat tamen orationes, quas alii dicerent; ut Q. Metello †F., ut Q. Caepioni, ut Q. Pompeio Rufo, quamquam is etiam ipse scripsit eas, quibus pro se est usus, sed non sine Aelio.

sed idem aelius stoicus sum volo orator autem neque studeo umquam neque sum scribo tamen oratio qui alius dico ut q metellus f ut q caepio ut q pompejus rufus quamquam is etiam ipse scribo is qui pro sui sum utor sed non sine aelius


omnium enim causarum unum est naturale principium, una peroratio; reliquae partes quasi membra suo quaeque loco locata suam et vim et dignitatem tenent. Cum autem difficile sit in longa oratione non aliquando aliquid ita dicere ut sibi ipse non conveniat, quanto difficilius cavere, ne quid dicas quod non conveniat eius orationi qui ante te dixerit ? Sed quia et labor multo maior est totam causam quam partem dicere et quia plures ineuntur gratiae si uno tempore dicas pro pluribus, idcirco hanc consuetudinem libenter adscivimus.

omnis enim causaris unus sum natural principium unus peroratio reliquus pars quasi membrum suus quisque locus loco suus et vis et dignitas teneo cos autem difficilis sum in longus oratio non aliquando aliquis ita dico ut sui ipse non convenio quantus difficilis caveo ne quis dico qui non convenio is oratio qui ante tu dico sed quia et labor multus magnus sum totus causa quam pars dico et quia multus ineo gratia si unus tempus dico pro multus idcirco hic consuetudo libet adscio