Orator

CC BY 4.0 (estate-derived fields); included text keeps its per-record source license

Reuse requires the attribution line above (CC BY 4.0). Text records carry their own license_id; only open-display licenses appear in this file.

Licensed lexica and citation-only authorities are excluded from bulk dumps by construction — cite the authority, never reprint it.


iambus enim et dactylus in versum cadunt maxime itaque ut versum fugimus in oratione, sic hi sunt evitandi continuati pedes; aliud enim quiddam est oratio nec qicquam inimicius quam illa versibus; paean autem minime est aptus ad versum, quo libentius eum recepit oratio. Ephous vero ne spondeum quidem, quem fugit, intellegit esse aequalem dactylo, quem probat. Syllabis enim metiendos pedes, non intervallis existimat; quod idem facit in trochaeo, qui temporibus et intervallis est par iambo, sed eo vitiosus in oratione, si ponatur extremus, quod verba melius in syllabas longiores cadunt. Atque haec, quae sunt apud Aristotelem, eadem a Theophrasto Theodecteque de paeane dicuntur.

iambus enim et dactylus in verro cado magnus itaque ut verro fugio in oratio sic hic sum evito continuo pes alius enim quidam sum oratio neque qicquam inimicus quam ille versus paean autem paruus sum aptus ad verro quo libet is recipio oratio ephous verus ne spondeus quidem qui fugio intellego sum aequalis dactylus qui probo syllo enim metiendos pes non intervallum existimo qui idem facio in trochaeus qui tempus et intervallum sum par iambus sed is vitiosus in oratio si pono extremus qui verbum bonus in syllaba longus cado atque hic qui sum apud aristotelis idem ab theophrastus theodectes de paean dico


in quo quidam etiam Theopompum reprehendunt, quod eas litteras tanto opere fugerit, etsi idem magister eius Isocrates fecerat; at non Thucydides, ne ille quidem haud paulo maior scriptor Plato nec solum in eis sermonibus qui dia/logoi dicuntur, ubi etiam de industria id faciendum fuit sed in populari oratione, qua mos est Athenis laudari in contione eos qui sint in proeliis interfecti; quae sic probata est, ut eam quotannis, ut scis, illo die recitari necesse sit. In ea est crebra ista vocalium concursio, quam magna ex parte ut vitiosam fugit Demosthenes.

in quo quidam etiam theopompos reprehendo qui is littera tantus opus fugio etsi idem magister is isocrates facio at non thucydides ne ille quidem haud paulus magnus scriptor plato neque solus in is sermo qui dius logoi dico ubi etiam de industria is facio sum sed in populor oratio qui mos sum athenae laudo in contio is qui sum in proelium interfacio qui sic probo sum ut is quot ut scio ille dies recitaris necesse sum in is sum creber iste vocalis concursio quam magnus ex pars ut vitiosus fugio demosthenes


sic igitur dicet ille, quem expetimus, ut verset saepe multis modis eadem et una in re haereat in eademque commoretur sententia; saepe etiam ut extenuet aliquid, saepe ut inrideat; ut declinet a proposito deflectatque sententiam; ut proponat quid dicturus sit; ut, cum transegerit iam aliquid, definiat; ut se ipse revocet; ut quod dixit iteret; ut argumentum ratione concludat; ut interrogando urgeat; ut rursus quasi ad interrogata sibi ipse respondeat; ut contra ac dicat accipi et sentiri velit; ut addubitet ecquid potius aut quo modo dicat; ut dividat in partis; ut aliquid relinquat ac neglegat; ut ante praemuniat; ut in eo ipso in quo reprehendatur culpam in adversarium conferat;

sic igitur dico ille qui expeto ut verso saepe multus modus idem et unus in res haereo in idem commoro sententia saepe etiam ut extenuo aliquis saepe ut irrideo ut declino ab propono deflecto sententia ut propono quis dico sum ut cum transigo iam aliquis definio ut sui ipse revoco ut qui dico itero ut argumentum ratio concludo ut interrogo urgeo ut rursus quasi ad interrogo sui ipse respondeo ut contra atque dico accipio et sentio volo ut addubito ecquis potis aut quo modo dico ut divido in pars ut aliquis relinquo atque neglego ut ante praemunio ut in is ipse in quo reprehendo culpa in adversarius confero


tum autem in omnibusne numeris aequaliter particulas deceat incidere an facere alias breviores alias longiores, idque quando aut cur; quibusque partibus, pluribusne an singulis, imparibus an aequalibus, et quando aut istis aut illis sit utendum; quaeque inter se aptissime conlocentur et quo modo, an omnino nulla sit in eo genere distinctio; quodque ad rem maxime pertinet, qua ratione numerosa fiat oratio.

tum autem in omne numerus aequalis particula decet incido an facio alius brevis alius longus is quando aut cur quisque pars multus an singuli imparis an aequal et quando aut iste aut ille sum utor quisque inter sui aptus conloco et quo modo an omnino nullus sum in is genus distinctio quisque ad res magnus pertineo qui ratio numerosus fio oratio


quonam modo ille in bonis haerebit et habitabit suis aut molliet dura aut occultabit quae dilui non poterunt atque omnino opprimet, si licebit, aut abducet animos aut aliud adferet, quod oppositum probabilius sit quam illud quod obstabit?

quonam modo ille in bonus haereo et habito suus aut mollio durus aut occulto qui diluo non possum atque omnino opprimo si liceo aut abduco animus aut alius affero qui oppono probabilis sum quam ille qui obsto


'at alterum factitatum est, alterum novum.' fateor; sed utriusque rei causa est. Alteros enim respondentes audire sat erat, ut ei qui docerent nullum sibi ad eam rem tempus ipsi seponerent, sed eodem tempore et discentibus satis facerent et consulentibus; alteri, cum domesticum tempus in cognoscendis componendisque causis, forense in agendis, reliquum in sese ipsis reficiendisomne consumerent, quem habebant instituendi aut docendi locum? atque haud scio an plerique nostrorum oratorum ingenio plus valuerint quam doctrina; itaque illi dicere melius quam praecipere, nos contra fortasse possumus.

at alter factitas sum alter novus fateor sed uterque res causa sum alter enim respondeo audio satis sum ut is qui doceo nullus sui ad is res tempus ipse sepono sed idem tempus et disco satis facio et consulo alter cum domesticus tempus in cognosco compono causa forensis in ago reliquus in sui ipse reficiendisomne consumo qui habeo instituo aut doceo locus atque haud scio an plerusque noster orator ingenium multus valeo quam doctrina itaque ille dico bonus quam praecipio nos contra fortasse possum


in quo illud etiam notandum mihi videtur ad studium persequendae suavitatis in vocibus: ipsa enim natura, quasi modularetur hominum orationem, in omni verbo posuit acutam vocem nec una plus nec a postrema syllaba citra tertiam; quo magis naturam ducem ad aurium voluptatem sequatur industria.

in quo ille etiam noto ego video ad studium persequor suavitas in vox ipse enim natura quasi modulor homo oratio in omnis verbum pono acutus voco neque unus multus neque ab postremo syllaba citer tertius quo magis natura dux ad auris voluptas sequor industria


sit igitur, ut supra dixi, permixta et temperata numeris nec dissoluta nec tota numerosa, paeane maxime, quoniam optimus auctor ita censet, sed reliquis etiam nu- meris, quos ille praeterit, temperata.

sum igitur ut supra dico permisceo et tempero numerus neque dissolvo neque totus numerosus paean magnus quoniam bonus auctor ita censeo sed reliquus etiam nu merus qui ille praetereo tempero


quorum similia sunt quaedam etiam apud nostros, velut illa in Thyeste: quemnam te esse dicam? qui tarda in senecta et quae sequuntur; quake, nisi cum tibicen accessit, orationis sunt solutae simillima. At comicorum senarii propter similitudinem sermonis sic saepe sunt abiecti, ut non numquam vix in eis numerus et versus intellegi possit. Quo est ad inveniendum difficilior in oratione numerus quam in versibus.

qui similis sum quidam etiam apud noster velut ille in thyestes quisnam tu sum dico qui tardus in senecta et qui sequor quake nisi cum tibicen accedo oratio sum solvo similis at comicus senarius propter similitudo sermo sic saepe sum abicio ut non numquam vix in is numerus et verro intellego possum quo sum ad invenio difficilis in oratio numerus quam in versus


vultus vero, qui secundum vocem plurimum potest, quantam adferet tum dignitatem tum venustatem! in quo cum effeceris ne quid ineptum sit aut vultuosum, tum oculorum est quaedam magna moderatio. Nam ut imago est animi vultus, sic indices oculi; quorum et hilaritatis et vicissim tristitiae modum res ipsae de quibus agetur temperabunt.

vultus verus qui secundus voco multus possum quantus affero tum dignitas tum venustas in quo cum efficio ne quis ineptus sum aut vultuosum tum oculus sum quidam magnus moderatio nam ut imago sum animus vultus sic indico oculus qui et hilaritas et vicissim tristitia modus res ipse de qui ago tempero


itaque qualis eorum motus quos a)palai/strous Graeci vocant, talis horum mihi videtur oratio qui non claudunt numeris sententias, tantumque abest ut—quod ei qui hoc aut magistrorum inopia aut ingeni tarditate aut laboris fuga non sunt adse- cuti solent dicere—enervetur oratio compositione verborum, ut aliter in ea nec impetus ullus nec vis esse possit. sed magnam exercitationem res flagitat, ne quid eorum qui genus hoc secuti non tenuerunt simile faciamus, ne aut verba traiciamus aperte, quo melius aut cadat aut volvatur oratio; quod se

itaque qualis is moueo qui ab pala strous graecum voco talis hic ego video oratio qui non claudo numerus sententia tantus absum ut qui is qui hic aut magister inopia aut ingenium tarditas aut labor fuga non sum adse cutis soleo dico enervo oratio compositio verbum ut aliter in is neque impetus ullus neque volo sum possum sed magnus exercitatio res flagito ne quis is qui genus hic sequor non teneo similis facio ne aut verbum traicio apertus quo bonus aut cado aut volvo oratio qui sui


'hoc me ipsum delectat' inquiunt. Quid si antiquissima illa pictura paucorum colorum magis quam haec iam perfecta delectet, illa nobis sit credo repetenda, haec scilicet repudianda! nominibus veterum gloriantur. Habet autem ut in aetatibus auctoritatem senectus, sic in exemplis antiquitas, quae quidem apud me ipsum valet plurimum. Nec ego id quod deest antiquitati flagito potius quam laudo quod est; praesertim cum maiora iudicem quae sunt quam illa quae desunt. Plus est enim in verbis et in sententiis boni, quibus illi excellunt, quam in conclusione sententiarum, quam non habent. post inventa conclusio est, qua credo usuros veteres illos fuisse, si iam nota atque usurpata res esset; qua inventa omnis usos magnos oratores videmus.

hic ego ipse delecto inquam quis si antiquus ille pingo paucus color magis quam hic iam perficio delecto ille nos sum credo repeto hic scilicet repudio nomen vetus glorior habeo autem ut in aetas auctoritas senectus sic in exemplum antiquitas qui quidem apud ego ipse valeo multus neque ego is qui desum antiquitas flagito potis quam laudo qui sum praesertim cum magnus judico qui sum quam ille qui desum multus sum enim in verbum et in sententia bonus qui ille excello quam in conclusio sententiaris quam non habeo post invenio conclusio sum qui credo utor vetus ille sum si iam nosco atque usurpo res sum qui invenio omnis utor magnus orator video


trochaeum autem, qui est eodem spatio quo choreus, cordacem appellat, qia con- tractio et brevitas dignitatem non habeat. Ita paeana pro- bat eoque ait uti omnis, sed ipsos non sentire cum utantur; esse autem tertium ac medium inter illos, et ita fatos eos pedes esse, ut in eis singulis modus insit aut sesqui lex aut duplex aut par. Itaque illi de quibus ante dixi tantum modo commoditatis habuerunt rationem, nullam dignitatis.

trochaeus autem qui sum idem spatium quo choreus cordax appello qia continuo tractio et brevitas dignitas non habeo ita paeana pro bat eo aio uti omnis sed ipse non sentio cum utor sum autem tertius atque medius inter ille et ita fatos is pes sum ut in is singuli modus insum aut sesqui lex aut duplex aut par itaque ille de qui ante dico tantus modo commoditas habeo ratio nullus dignitas


itaque postea quam est nata haec vel circumscriptio vel comprehensio vel continuatio vel ambitus, si ita licet dicere, nemo, qui aliquo esset in numero, scripsit orationem generis eius quod esset ad delectationem com- paratum remotumque a iudiciis forensique certamine, quin redigeret omnis fere in quadrum numerumque sententias. Nam cum is est auditor qui non vereatur ne compositae orationis insidiis sua fides attemptetur, gratiam quoque habet oratori voluptati aurium servienti.

itaque postea quam sum nata hic vel circumscriptio vel comprehensio vel continuatio vel ambitus si ita licet dico nemo qui aliquis sum in numerus scribo oratio genus is qui sum ad delectatio com paro removeo ab iudicium forensis certamen quin redigo omnis fere in quadrum numerus sententia nam cum is sum auditor qui non vereor ne compono oratio insidiae suus fides attemptetur gratia quoque habeo orator voluptas auris servio


supellex est enim quodam modo nostra, quae est in ornamentis, alia rerum alia verborum. Ornatus autem verborum duplex: unus simplicium alter conlocatorum. Simplex probatur in propriis usitatisque verbis, quod aut optime sonat aut rem maxime explanat; in alienis aut translatum et factum aliunde ut mutuo, aut factum ab ipso ac novum aut priscum et inusitatum; sed etiam inusitata ac prisca sunt in propriis, nisi quod raro utimur.

supellex sum enim quidam modo noster qui sum in ornamentum alius res alius verbum orno autem verbum duplex unus simplicium alter conlocator simplex probo in proprius usitor verbum qui aut optume sono aut res magnus explano in alienus aut transfero et facio aliunde ut mutuus aut facio ab ipse atque novus aut priscus et inusitas sed etiam inusitatus atque priscus sum in proprius nisi qui rarus utor


quid in verbis iunctis? quam scite insipientem non insapientem, iniquum non inaequum, tricipitem non tricapitem, concisum non concaesum! Ex quo quidam pertisum etiam volunt, quod eadem consuetudo non probavit. Quid vero hoc elegantius, quod non fit natura, sed quodam instituto? indoctus dicimus brevi prima littera, insanus producta, inhumanus brevi, infelix longa. Et, ne multis, quibus in verbis eae primae litterae sunt quae in sapiente atque felice, producte dicitur, in ceteris omnibus breviter; itemque composuit, consuevit, concrepuit, confecit. Consule veritatem: reprehendet; refer ad auris: probabunt. Quaere cur ita sit: dicent iuvare. Voluptati autem aurium morigerari debet oratio.

quis in verbum iungo quam scio insipiens non insipiens iniquus non inaequum triceps non tricapitem concaedes non concaedes ex quo quidam pertisum etiam volo qui idem consuetudo non probo quis verus hic elego qui non fio natura sed quidam instituo indoctus dico brevis primus littera insanus produco inhumanus brevis infelix longus et ne multus qui in verbum is primus littera sum qui in sapio atque felix produco dico in ceterus omnis brevis ito compono consuesco concrepo confacio consulis veritas reprehendo refero ad auris probo quaero cur ita sum dico iuvaris voluptas autem auris morigeraris debeo oratio


sed hi numeri poeticine sint an ex alio genere quodam deinceps est videndum. Nullus est igitur numerus extra poeticos, propterea quod definita sunt genera numerorum. Nam omnis talis est, ut unus sit e tribus. Pes enim, qui adhibetur ad numeros, partitur in tria, ut necesse sit partem pedis aut aequalem esse alteri parti aut altero tanto aut sesqui esse maiorem. Ita fit aequalis dactylus, duplex iambus, sesquiplex paean; qui pedes in orationem non cadere qui possunt? quibus ordine locatis quod efficitur numerosum sit necesse est.

sed hic numerus poeticus sum an ex alius genus quidam deinceps sum video nullus sum igitur numerus extra poeticus propterea qui definio sum genus numerus nam omnis talis sum ut unus sum e tres pes enim qui adhibeo ad numerus partio in tres ut necesse sum pars pes aut aequalis sum alter pario aut alter tantus aut sesqui sum magnus ita fio aequalis dactylus duplex iambus sesquiplex paean qui pes in oratio non cado qui possum qui ordo loco qui efficio numerosus sum necesse sum


sed ab hoc parumper abeamus, quando quidem de genere, non de homine quaerimus: rei potius, id est eloquentiae vim et naturam explicemus. Illud tamen quod iam ante diximus meminerimus, nihil nos praecipiendi causa esse dicturos atque ita potius acturos ut existimatores videamur loqui, non magistri. In quo tamen longius saepe progredimur, quod videmus non te haec solum esse lecturum, qui ea multo quam nos qui quasi docere videmur habeas notiora, sed hunc librum etiam si minus nostra commendatione, tuo tamen nomine divulgari necesse est.

sed ab hic parumper abeo quando quidem de genus non de homo quaero res potis is sum eloquentia vis et natura explico ille tamen qui iam ante dico memini nihil nos praecipio causa sum dico atque ita potis ago ut existimator video loquor non magister in quo tamen longus saepe progredio qui video non tu hic solus sum lego qui is multus quam nos qui quasi doceo video habeo nosco sed hic liber etiam si paruus noster commendatio tuus tamen nomen divulgaris necesse sum


illam autem concinnitatem, quae verborum conlocationem inluminat eis luminibus quae Graeci quasi aliquos gestus orationis sxh/mata appellant, quod idem verbum ab eis etiam in sententiarum ornamenta transfertur, adhibet hic quidem subtilis, quem nisi quod solum ceteroqui recte quidam vocant Atticum, sed paulo parcius; nam sic ut in epularum apparatu a magnificentia recedens non se parcum solum sed etiam elegantem videri volet, et eliget quibus utatur;

ille autem concinnitas qui verbum conlocatio inlumino is lumen qui graecum quasi aliquis gero oratio sxh mattus appello qui idem verbum ab is etiam in sententiaris ornamentum transfero adhibeo hic quidem subtilis qui nisi qui solus ceteroqui rectus quidam voco atticus sed paulus parcus nam sic ut in epularis apparatus ab magnificentia recedo non sui parcus solus sed etiam elego video volo et eligo qui uto


incisim autem et membratim tractata oratio in veris causis plurimum valet, maximeque eis locis, cum aut arguas aut refellas, ut nos in Corneliana secunda: O callidos homines, o rem excogitatam, o ingenia metuenda! Membratim adhuc; deinde caesim: Diximus, rursus membratim: Tes- tis dare volumus. Extrema sequitur comprehensio, sed ex duobus membris, qua non potest esse brevior: Quem, quaeso, nostrum fefellit ita vos esse facturos?

incisim autem et membratim tracto oratio in verus causa multus valeo magnus is locus cum aut arguo aut refello ut nos in corneliana secundus o callidus homo o res excogito o ingenium metuo membratim adhuc deinde caesim dico rursus membratim tes tis do volo exter sequor comprehensio sed ex duo membrum qui non possum sum brevis qui quaeso nos fallo ita tu sum facio


esse igitur perfecte eloquentis puto non eam tantum facultatem habere quae sit eius propria, fuse lateque dicendi, sed etiam vicinam eius ac finitimam dialecticorum scientiam adsumere. Quamquam aliud videtur oratio esse aliud disputatio, nec idem loqui esse quod dicere, ac tamen utrumque in disserendo est: disputandi ratio et loquendi dialecticorum sit, oratorum autem dicendi et ornandi. Zeno quidem ille, a quo disciplina Stoicorum est, manu demonstrare solebat quid inter has artis interesset; nam cum compresserat digitos pugnumque fecerat, dialecticam aiebat eius modi esse; cum autem deduxerat et manum dilataverat; palmae illius similem eloquentiam esse dicebat.

sum igitur perficio eloquor puto non is tantus facultas habeo qui sum is proprius fundo fero dico sed etiam vicina is atque finitimus dialectica scientia adsumo quamquam alius video oratio sum alius disputatio neque idem loquor sum qui dico atque tamen uterque in dissero sum disputo ratio et loquor dialectica sum orator autem dico et orno zeno quidem ille ab quo disciplina stoicus sum manus demonstro soleo quis inter hic ars intersum nam cum comprimo digitus pugnus facio dialectica aio is modus sum cum autem deduco et manus dilato palma ille similis eloquentia sum dico


cum tam pauca sint genera causarum, etiam argumentorum praecepta pauca sunt. Traditi sunt e quibus ea ducantur duplices loci: uni e rebus ipsis, alteri adsumpti. Tractatio igitur rerum efficit admirabilem orationem; nam ipsae quidem res in perfacili cognitione versantur. Quid enim iam sequitur, quod quidem artis sit, nisi ordiri orationem, in quo aut concilietur auditor aut erigatur aut paret se ad discendum; rem breviter exponere et probabiliter et aperte, ut quid agatur intellegi possit; sua confirmare, adversaria evertere, eaque efficere non perturbate, sed singulis argumentationibus ita concludendis, ut efficiatur quod sit consequens eis quae sumentur ad quamque rem confirmandam; post omnia peroratione inflammantem restinguentemve concludere? has partis quem ad modum tractet singulas difficile dictu est hoc loco; nec enim semper tractantur uno modo.

cum tam paucus sum genus causaris etiam argumentor praecipio paucus sum trado sum e qui is duco duplex locus unus e res ipse alter adsumo tractatio igitur res efficio admirabilis oratio nam ipse quidem res in perfacilis cognitio verso quis enim iam sequor qui quidem ars sum nisi ordior oratio in quo aut concilio auditor aut erigo aut pareo sui ad disco res brevis expono et probabilis et apertus ut quis ago intellego possum suus confirmo adversarius everto is efficio non perturbo sed singuli argumentatio ita concludo ut efficio qui sum consequor is qui sumo ad quisque res confirmo post omnis peroratio inflammo restinguo concludo hic pars qui ad modus tracto singulus difficilis dico sum hic locus neque enim semper tracto unus modo


isti autem cum dissolvunt orationem, in qua nec res nec verbum ullum est nisi abiectum, non clipeum, sed, ut in proverbio est—etsi humilius dictum est —, scopas mihi videntur dissolvere. Atque ut plane genus hoc, quod ego laudo, contempsisse videantur, aut scribant aliquid vel Isocrateo more vel quo Aeschines aut Demo- sthenes utitur, tum illos existimabo non desperatione reformi- davisse genus hoc, sed iudicio refugisse; aut reperiam ipse eadem condicione qui uti velit, ut aut dicat aut scribat utra voles lingua eo genere quo illi volunt; facilius est enim apta dissolvere quam dissipata conectere.

iste autem cum dissolvo oratio in qui neque res neque verbum ullus sum nisi abicio non clipeus sed ut in proverbium sum etsi humilis dico sum scopo ego video dissolvo atque ut planus genus hic qui ego laudo contemno video aut scribo aliquis vel isocrateus mos vel quo aeschines aut demeo sthenes uto tum ille existimo non desperatio reformi davisse genus hic sed iudicium refugio aut reperio ipse idem condicio qui uti volo ut aut dico aut scribo uter volo lingua is genus quo ille volo facilis sum enim apto dissolvo quam dissipata conecto


quod si et angusta quaedam atque concisa et alia est dilatata et fusa oratio, necesse est id non litterarum accidere natura, sed intervallorum longorum et brevium varietate; quibus implicata atque permixta oratio quoniam tum stabilis est tum volubilis, necesse est eius modi vi naturam numeri contineri. Nam circuitus ille, quem saepe iam diximus, incitatior numero ipso fertur et labitur, quoad perveniat ad finem et insistat. Perspicuum est igitur numeris astrictam orationem esse debere, carere versibus.

qui si et angustus quidam atque concaedes et alius sum dilato et fundo oratio necesse sum is non litteraris accido natura sed intervallum longus et brevis varietas qui implicata atque permisceo oratio quoniam tum stabilis sum tum volubilis necesse sum is modus vis natura numerus contineo nam circumeo ille qui saepe iam dico incito numerus ipse fero et labor quoad pervenio ad finis et insisto perspicuus sum igitur numerus astringo oratio sum debeo careo versus


sed pleraque ex ills convenient etiam huic tenuitati, quamquam isdem ornamentis utetur horridius; talem enim inducimus. Accedet actio non tragica nec scaenae, sed modica iactatione corporis, vultu tamen multa conficiens; non hoc quo dicuntur os ducere, sed illo quo significant ingenue quo sensu quidque pronuntient.

sed plerusque ex ills convenio etiam hic tenuitas quamquam idem ornamentum uto horridus talis enim induco accedo actium non tragicus neque scaena sed modicus iactatio corpus vultus tamen multus confacio non hic quo dico os duco sed ille quo significo ingenuus quo sentio quisque pronuntio


nec vero hic erat unus ardor in nobis ut hoc modo omnia diceremus. Ipsa enim illa iuvenilis redundantia multa habet attenuata, quaedam etiam paulo hilariora, ut pro Habito, pro Cornelio compluresque aliae. Nemo enim orator tam multa ne in Graeco quidem otio scripsit quam multa sunt nostra, eaque hanc ipsam habent quam probo varietatem.

neque verus hic sum unus ardor in nos ut hic modo omnis dico ipse enim ille iuvenilis redundo multus habeo adtenuo quidam etiam paulus hilaris ut pro habeo pro cornelius complures alius nemo enim orator tam multus ne in graecum quidem otium scribo quam multus sum noster is hic ipse habeo quam probo varietas


cum vero causa ea inciderit in qua vis eloquentiae possit expromi, tum se latius fundet orator, tum reget et flectet animos et sic adficiet ut volet, id est ut causae natura et ratio temporis postulabit.

cum verus causa is incido in qui volo eloquentia possum expromo tum sui fero fundo orator tum rego et flecto animus et sic afficio ut volo is sum ut causa natura et ratio tempus postulo


solet autem quaeri totone in ambitu verborum numeri tenendi sint an in primis partibus atque in extremis; plerique enim censent cadere tantum numerose oportere termi- narique sententiam. Est autem, ut id maxime deceat, non ut solum; ponendus est enim ille ambitus, non abiciendus. Qua re cum aures extremum semper exspectent in eoque acquiescant, id vacare numero non oportet, sed ad hunc exitum iam a principio ferri debet verborum illa compre- hensio et tota a capite ita fluere, ut ad extremum veniens ipsa consistat.

soleo autem quaero totus in ambitus verbum numerus teneo sum an in primus pars atque in exter plerusque enim censeo cado tantus numerosus oportet termi narique sententia sum autem ut is magnus decet non ut solus pono sum enim ille ambitus non abicio qui res cum auris exter semper exspecto in eo acquiescant is vacaris numerus non oportet sed ad hic exitus iam ab principium fero debeo verbum ille compre hensio et totus ab caput ita fluo ut ad exter venio ipse consisto


sed habet nomen invidiam, cum in oratione iudiciali et forensi numerus inesse dicitur. Nimis enim insidiarum ad capiendas auris adhiberi videtur, si etiam in dicendo numeri ab oratore quaeruntur. Hoc freti isti et ipsi infracta et amputata loquuntur et eos vituperant qui apta et finita pronuntiant; si inanibus verbis levibusque sententiis, iure; sin probae res, lecta verba, quid est cur claudere aut insistere orationem malint quam cum sententia pariter excurrere? hic enim invidiosus numerus nihil adfert aliud nisi ut sit apte verbis comprehensa sententia; quod fit etiam ab antiquis, sed plerumque casu saepe natura; et quae valde laudantur apud illos, ea fere quia sunt conclusa laudantur.

sed habeo nomen invidia cum in oratio iudicial et forensis numerus insum dico nimis enim insidiaris ad capio auris adhibeo video si etiam in dico numerus ab orator quaero hic fretus iste et ipse infringo et amputo loquor et is vitupero qui apto et finio pronuntio si inanis verbum levis sententia ius sin proba res lego verbum quis sum cur claudo aut insisto oratio malo quam cum sententia pariter excurro hic enim invidiosus numerus nihil affero alius nisi ut sum aptus verbum comprehendo sententia qui fio etiam ab antiquus sed plerusque casus saepe natura et qui validus laudo apud ille is fere quia sum concludo laudo


in oratoribus vero, Graecis quidem, admirabile est quantum inter omnis unus excellat; ac tamen, cum esset Demosthenes, multi oratores magni et clari fuerunt et antea fuerant nec postea defecerunt. Qua re non est cur eorum qui se studio eloquentiae dediderunt spes infringatur aut languescat industria; nam neque illud ipsum quod est optimum desperandum est et in praestantibus rebus magna sunt ea quae sunt optimis proxima.

in orator verus graecum quidem admirabilis sum quantus inter omnis unus excello atque tamen cum sum demosthenes multus orator magnus et clarus sum et antea sum neque postea deficio qui res non sum cur is qui sui studium eloquentia dedo spes infringo aut languesco industria nam neque ille ipse qui sum bonus despero sum et in praesto res magnus sum is qui sum bonus propior


sed ego sic statuo, nihil esse in ullo genere tam pulchrum, quo non pulchrius id sit unde illud ut ex ore aliquo quasi imago exprimatur; quod neque oculis neque auribus neque ullo sensu percipi potest, cogitatione tantum et mente complectimur. Itaque et Phidiae simulacris, quibus nihil in illo genere perfectius videmus, et eis picturis quas nominavi cogitare tamen possumus pulchriora; nec vero ille artifex cum faceret Iovis formam aut Minervae,

sed ego sic statuo nihil sum in ullus genus tam pulcher quo non pulcher is sum unde ille ut ex os aliquis quasi imago exprimo qui neque oculus neque auris neque ullus sentio percipio possum cogitatio tantus et mens complector itaque et phidias simulacrum qui nihil in ille genus perficio video et is pingo qui nomino cogito tamen possum pulcher neque verus ille artifex cum facio iuppiter forma aut minerva


est enim quoddam etiam insigne et florens orationis pictum et expolitum genus, in quo omnes verborum, omnes sententiarum inligantur lepores. Hoc totum e sophistarum fontibus defluxit in forum, sed spretum a subtilibus, repulsum a gravibus in ea de qua loquor mediocritate consedit.

sum enim quidam etiam insignis et floreo oratio pingo et expolio genus in quo omnis verbum omnis sententiaris inligo lepor hic totus e sophistaris fons defluo in forum sed sperno ab subtilis repello ab gravis in is de qui loquor mediocritas consido


quo et semper utendum est et omnibus, decere quasi aptum esse consentaneumque tempori et personae; quod cum in factis saepissime tum in dictis valet, in vultu denique et gestu et incessu, contraque item dedecere; quod si poeta fugit ut maximum vitium, qui peccat etiam, cum probi orationem adfingit improbo stultove sapientis; si denique pictor ille vidit, cum in immolanda Iphigenia tristis Calchas esset, tristior Vlixes, maereret Menelaus, obvolvendum ca- put Agamemnonis esse, quoniam summum ilium luctum penicillo non posset imitari; si denique histrio quid deceat quaerit, quid faciendum oratori putemus?—sed cum hoc tantum sit, quid in causis earumque quasi membris faciat orator viderit: illud quidem perspicuum est, non modo partis orationis sed etiam causas totas alias alia forma dicendi esse tractandas.

quo et semper utor sum et omnis decet quasi aptus sum consentaneus tempus et persona qui cum in facio saepis tum in dictum valeo in vultus denique et gestus et incedo contra item dedecet qui si poeta fugio ut magnus vitium qui pecco etiam cum probus oratio affingo improbus stultus sapio si denique pictor ille video cum in immolo iphigenia tristis calchas sum tristis vlixes maereo menelaus obvolvo ca put agamemnon sum quoniam superus ille luctus penicillus non possum imitor si denique histrio quis decet quaero quis facio orator puto sed cum hic tantus sum quis in causa is quasi membrum facio orator video ille quidem perspicuus sum non modo pars oratio sed etiam causa totus alius alius forma dico sum tracto


de verbis enim componendis et de syllabis prope modum dinumerandis et dimetiendis loquemur; quae etiam si sunt, sicuti mihi videntur, necessaria, tamen fiunt magnificentius quam docentur. Est id omnino verum, at proprie in hoc dicitur. Nam omnium magnarum artium sicut arborum altitudo nos delectat, radices stirpesque non item; sed esse illa sine his non potest. Me autem sive pervulgatissimus ille versus, qui vetat artem pudere proloqui quam factites, dissimulare non sinit qui delecter, sive tuum studium a me hoc volumen expressit, tamen eis quos aliquid reprehensuros suspicabar respondendum fuit.

de verbum enim compono et de syllo prope modus dinumero et dimetior loquor qui etiam si sum sicut ego video necessarius tamen fio magnificentius quam doceo sum is omnino verus at proprius in hic dico nam omnis magnaris ars sicut arbor altitudo nos delecto radix stirps non item sed sum ille sine hic non possum ego autem sive pervulgatissimus ille verro qui veto ars pudeo proloquor quam factito dissimulo non sino qui delecto sive tuus studium ab ego hic volumen exprimo tamen is qui aliquis reprehendo suspicor respondeo sum


iudicium igitur adhibebit nec inveniet solum quid dicat sed etiam expendet. Nihil enim est feracius ingeniis, eis praesertim quae disciplinis exculta sunt. Sed ut segetes fecundae et uberes non solum fruges verum herbas etiam effundunt inimicissimas frugibus, sic interdum ex illis locis aut levia quaedam aut causis aliena aut non utilia gignuntur. Quorum ab oratoris iudicio dilectus nisi magnus adhibebitur,

iudicium igitur adhibeo neque invenio solus quis dico sed etiam expendo nihil enim sum ferax ingenium is praesertim qui disciplina excolo sum sed ut seges fecundus et uber non solus frugis verus herba etiam effundo inimicus frugis sic interdum ex ille locus aut levis quidam aut causa alienus aut non utilis gigno qui ab orator iudicium delectus nisi magnus adhibeo


duo restant enim, quae bene tractata ab oratore admirabilem eloquentiam faciunt. Quorum alterum est, quod Graeci h)qiko\n vocant, ad naturas et ad mores et ad omnem vitae consuetudinem accommodatum; alterum, quod idem paqhtiko\n nominant, quo perturbantur animi et concitantur, in quo uno regnat oratio. Illud superius come iucundum, ad benevolentiam conciliandam paratum; hoc vehemens incensum incitatum, quo causae eripiuntur: quod cum rapide fertur, sustineri nullo pacto potest.

duo resto enim qui bene tracto ab orator admirabilis eloquentia facio qui alter sum qui graecum h qiko n voco ad natura et ad mos et ad omnis vita consuetudo accommodo alter qui idem paqhtiko n nomino quo perturbo animus et concito in quo unus regno oratio ille superus comis iucundus ad benevolentia concilio paro hic vehemens incendo incitas quo causa eripio qui cum rapidus fero sustineo nullus pacisco possum


nullo enim modo animus audientis aut incitari aut leniri potest, qui modus a me non temptatus sit,—dicerem perfectum, si ita iudi- carem, nec in veritate crimen arrogantiae extimescerem; sed, ut supra dixi, nulla me ingeni sed magna vis animi inflammat, ut me ipse non teneam; nec umquam is qui audiret incenderetur, nisi ardens ad eum perveniret oratio. Vterer exemplis domesticis, nisi ea legisses, uterer alienis vel Latinis, si ulla reperirem, vel Graecis, si deceret. Sed Crassi perpauca sunt nec ea iudiciorum, nihil Antoni, nihil Cottae, nihil Sulpici; dicebat melius quam scripsit Hortensius.

nullus enim modo animus audio aut incitaris aut lenio possum qui modus ab ego non tento sum dico perficio si ita iudi caris neque in veritas crimen arrogantia extimesco sed ut supra dico nullus ego ingenium sed magnus volo animus inflammo ut ego ipse non teneo neque umquam is qui audio incendo nisi ardeo ad is pervenio oratio vterer exemplum domesticus nisi is lego uto alienus vel latinum si ullus reperio vel graecum si decet sed crassus perpaucus sum neque is iudicium nihil antonius nihil cotta nihil sulpicius dico bonus quam scribo hortensius


ac vocis quidem bonitas optanda est; non est enim in nobis, sed tractatio atque usus in nobis. Ergo ille princeps variabit et mutabit: omnis sonorum tum intendens tum remittens persequetur gradus. Idemque motu sic utetur, nihil ut supersit. In gestu status erectus et celsus; rarus incessus nec ita longus; excursio moderata eaque rara; nulla mollitia cervicum, nullae argutiae digitorum, non ad numerum articulus cadens; trunco magis toto se ipse moderans et virili laterum flexione, bracchii proiectione in contentionibus, contractione in remissis.

atque vox quidem bonitas opto sum non sum enim in nos sed tractatio atque utor in nos ergo ille princeps vario et muto omnis sonorus tum intendo tum remitto persequor gradus idem motus sic uto nihil ut supersum in gestus status erigo et celsus rarus incessus neque ita longus excursio modero is rarus nullus mollitia cervix nullus argutiae digitor non ad numerus articulus cado trunco magis totus sui ipse modero et virilis latus flexio bracchium proiectio in contentio contractio in remitto


atque in primis duabus dicendi partibus qualis esset summatim breviterque descripsimus. Sed, ut ante dictum est, in his partibus, etsi graves atque magnae sunt, minus et artis est et laboris; cum autem et quid et quo loco dicat invenerit, illud est longe maximum, videre quonam modo; scitum est enim, quod Carneades noster dicere solebat, Clitomachum eadem dicere, Charmadam autem eodem etiam modo dicere. Quod si in philosophia tantum interest quem ad modum dicas, ubi res spectatur, non verba penduntur, quid tandem in causis existimandum est quibus totis moderatur oratio?

atque in primus duo dico pars qualis sum summatim brevis describo sed ut ante dico sum in hic pars etsi gravis atque magnus sum paruus et ars sum et labor cum autem et quis et quo locus dico invenio ille sum longus magnus video quonam modo scio sum enim qui carneades noster dico soleo clitomachus idem dico charmadas autem idem etiam modo dico qui si in philosophia tantus intersum qui ad modus dico ubi res specto non verbum pendo quis tandem in causa existimo sum qui totus moderor oratio


videsne, ut ordine verborum paululum commutato, isdem tamen verbis stante sententia, ad nihilum omnia recidant, cum sint ex aptis dissoluta? Aut si alicuius inconditi arripias dissipatam aliquam sententiam eamque ordine verborum paululum commutato in quadrum redigas, efficiatur aptum illud, quod fuerit antea diffluens ac solutum. Age sume de Gracchi apud censores illud: Abesse non potest quin eiusdem hominis sit probos improbare qui improbos probet; quanto aptius, si ita dixisset: Quin eiusdem hominis sit qui improbos probet probos improbare!

video ut ordo verbum paululum commuto idem tamen verbum sto sententia ad nihilis omnis recido cum sum ex aptus dissolvo aut si aliquis inconditus arripio dissipatam aliqui sententia eo ordo verbum paululum commuto in quadrum redigo efficio aptus ille qui sum antea diffluo atque soluo ago sumo de gracchus apud censor ille absum non possum quin idem homo sum probus improbaris qui improbus probo quantus aptus si ita dico quin idem homo sum qui improbus probo probus improbaris


res se autem sic habet, ut brevissime dicam quod sentio: composite et apte sine sententiis dicere insania est, sententiose autem sine verborum et ordine et modo infantia, sed eius modi tamen infantia, ut.ea qui utantur non stulti homines haberi possint, etiam plerumque prudentes; quo qui est contentus utatur. Eloquens vero, qui non approbationes solum sed admirationes, clamores, plausus, si liceat, movere debet, omnibus oportet ita rebus excellat, ut ei turpe sit quicquam aut exspectari aut audiri libentius.

res sui autem sic habeo ut brevis dico qui sentio compono et aptus sine sententia dico insania sum sententiosus autem sine verbum et ordo et modo infer sed is modus tamen infer ut is qui utor non stultus homo habeo possum etiam plerusque prudens quo qui sum contineo uto eloquor verus qui non approbatio solus sed admiratio clamor plaudo si licet moveo debeo omnis oportet ita res excello ut is turpis sum quisquam aut exspecto aut audio libet


quod quidem ego, Brute, ex tuis litteris sentiebam, non te id sciscitari, qualem ego in inveniendo et in conlocando summum esse oratorem vellem, sed id mihi quaerere videbare, quod genus ipsius orationis optimum iudicarem: rem difficilem, di immortales, atque omnium difficillimam. Nam cum est oratio mollis et tenera et ita flexibilis ut sequatur quocumque torqueas, tum et naturae variae et voluntates multum inter se distantia effecerunt genera dicendi:

qui quidem ego brutus ex tuus littera sentio non tu is sciscitor qual ego in invenio et in conloco superus sum orator volo sed is ego quaero videbaris qui genus ipse oratio bonus iudico res difficilis deus immortalis atque omnis difficilis nam cum sum oratio mollio et tener et ita flexibilis ut sequor quicumque torqueo tum et natura varia et voluntas multus inter sui disto efficio genus dico


huic omnia dicendi ornamenta conveniunt plurimumque est in hac orationis forma suavitatis. In qua multi floruerunt apud Graecos, sed Phalereus Demetrius meo iudicio praestitit ceteris, cuius oratio cum sedate placideque liquitur, tum inlustrant eam quasi stellae quaedam translata verba atque immutata. Translata dico, ut saepe iam, quae per similitudinem ab alia re aut suavitatis aut inopiae causa transferuntur; immutata, in quibus pro verbo proprio subicitur aliud quod idem significet sumptum ex re aliqua consequenti.

hic omnis dico ornamentum convenio multus sum in hic oratio forma suavitas in qui multus floreo apud graeci sed phalereus demetrius meus iudicium praesto ceterus qui oratio cum sedo placidus liquitur tum inlustro is quasi stella quidam transfero verbum atque immuto transfero dico ut saepe iam qui per similitudo ab alius res aut suavitas aut inopia causa transfero immuto in qui pro verbum proprius subicio alius qui idem significo sumo ex res aliqui consequor


haec igitur quaestio a propriis personis et temporibus ad universi generis rationem traducta appellatur qe/sis. In hac Aristoteles adulescentis non ad philosophorum morem tenuiter disserendi, sed ad copiam rhetorum in utramque partem, ut ornatius et uberius dici posset, exercuit; idemque locos—sic enim appellat—quasi argumentorum notas tradidit unde omnis in utramque partem traheretur oratio.

hic igitur quaestio ab proprius persona et tempus ad universus genus ratio traduco appello qe sum in hic aristotelis adulescens non ad philosophus mos tenuis dissero sed ad copia rhetor in uter pars ut orno et uber dico possum exerceo idem locus sic enim appello quasi argumentor nosco trado unde omnis in uter pars traho oratio


positum sit igitur in primis, quod post magis intellegetur, sine philosophia non posse effici quem quaerimus eloquentem, non ut in ea tamen omnia sint, sed ut sic adiuvet ut palaestra histrionem; parva enim magnis saepe rectissime conferuntur. Nam nec latius atque copiosius de magnis variisque rebus sine philosophia potest quisquam dicere;—

pono sum igitur in primus qui post magis intellego sine philosophia non possum efficio qui quaero eloquor non ut in is tamen omnis sum sed ut sic adjuvo ut palaestra histrio parvus enim magnus saepe recingo confero nam neque fero atque copiosus de magnus varius res sine philosophia possum quisquam dico


illud admonemus tamen ridiculo sic usurum oratorem ut nec nimis frequenti ne scurrile sit, nec subobsceno ne mimicum, nec petulanti ne improbum, nec in calamitatem ne inhumanum, nec in facinus ne odii locum risus occupet, neque aut sua persona aut iudicum aut tempore alienum. Haec enim ad illud indecorum referuntur.

ille admoneo tamen ridiculus sic utor orator ut neque nimis frequens ne scurrilis sum neque subobscenus ne mimicus neque petulans ne improbus neque in calamitas ne inhumanus neque in facinus ne odium locus rideo occupo neque aut suus persono aut iudex aut tempus alienus hic enim ad ille indecorus refero


iam vero ea quae invenerit qua diligentia conlocabit? quoniam id secundum erat de tribus. Vestibula nimirum honesta aditusque ad causam faciet inlustris; cumque animos prima adgressione occupaverit, tinfirmabit excludetque contraria; de firmissimis alia prima ponet alia postrema inculcabitque leviora.

iam verus is qui invenio qui diligentia conloco quoniam is secundus sum de tres vestibulum nimirum honestus adeo ad causa facio illustris cum animus primus adgressio occupo tinfirmo excludo contrarius de firmus alius primus pono alius postremo inculco levis


sequitur ergo ut qui maxime cadant in orationem aptam numeri videndum sit. Sunt enim qui iambicum putent, quod sit orationis simillimus, qua de causa fieri ut is potissimum propter similitudinem veritatis adhibeatur in fabulis, quod ille dactylicus numerus hexametrorum magniloquentiae sit accommodatior. Ephorus autem, levis ipse orator et profectus ex optima disciplina, paeana sequitur aut dactylum, fugit autem spondeum et trochaeum. Quod enim paean habebat tris brevis, dactylus autem duas, brevitate et celeritate syllabarum labi putat verba proclivius contraque accidere in spondeo et trochaeo; quorum quod alter e longis constet alter e brevibus, fieri alteram nimis incitatam alteram nimis tardam orationem, neutram temperatam.

sequor ergo ut qui magnus cado in oratio aptus numerus video sum sum enim qui iambicus puto qui sum oratio similis qui de causa fio ut is potis propter similitudo veritas adhibeo in fabula qui ille dactylicus numerus hexameter magniloquentia sum accommodo ephorus autem levis ipse orator et proficiscor ex bonus disciplina paeana sequor aut dactylus fugio autem spondeus et trochaeus qui enim paean habeo tres brevis dactylus autem duo brevitas et celeritas syllabaris labor puto verbum proclivis contra accido in spondeo et trochaeus qui qui alter e longus consto alter e brevis fio alter nimis incito alter nimis tardus oratio neuter tempero


itemque si quae verborum iterationes contentionem aliquam et clamorem requirent, erunt ab hac summissione orationis alienae; ceteris promiscue poterit uti, continuationem verborum modo relaxet et dividat utaturque verbis quam usitatissimis, translationibus quam mollissimis; etiam illa sententiarum lumina adsumet, quae non erunt vehementer inlustria. Non faciet rem publicam loquentem nec ab inferis mortuos excitabit nec acervatim multa frequentans una complexione devinciet. Valentiorum haec laterum sunt nec ab hoc, quem informamus, aut exspectanda aut postulanda; erit enim ut voce sic etiam oratione suppressior.

ito si qui verbum iteratio contentio aliqui et clamor requiro sum ab hic summissio oratio alienus ceterus promiscuus possum uti continuatio verbum modo relaxo et divido uto verbum quam usitor translatio quam mollis etiam ille sententiaris lumen adsumo qui non sum vehemens illustris non facio res publicus loquor neque ab inferi mortuus excito neque acervatim multus frequento unus complexio devincio valeo hic latus sum neque ab hic qui informo aut exspecto aut postulo sum enim ut vox sic etiam oratio supprimo


eadem ratio est horum quae sunt orationis lumina et quodam modo insignia: cum aut duplicantur iteranturque verba aut leviter commutata ponuntur, aut ab eodem verbo ducitur saepius oratio aut in idem conicitur aut utrumque, aut adiungitur idem iteratum aut idem ad extremum refertur aut continenter unum verbum non in eadem sententia ponitur; aut cum similiter vel cadunt verba vel desinunt; aut cum sunt contrariis relata contraria; aut cum gradatim sursum versus reditur; aut cum demptis coniunctionibus dissolute plura dicuntur; aut cum aliquid praetereuntes cur id faciamus ostendimus; aut cum corrigimus nosmet ipsos quasi reprehendentes; aut si est aliqua exclamatio vel admirationis vel questionis; aut cum eiusdem nominis casus saepius commutantur.

idem ratio sum hic qui sum oratio lumen et quidam modo insigne cum aut duplico itero verbum aut levis commuto pono aut ab idem verbum duco saepis oratio aut in idem conicio aut uterque aut adjungo idem itero aut idem ad exter refero aut contineo unus verbum non in idem sententia pono aut cum similis vel cado verbum vel desino aut cum sum contrarius refero contrarius aut cum gradatim sursum verro redeo aut cum deemo coniunctio dissolvo multus dico aut cum aliquis praetereo cur is facio ostendo aut cum corrigo nos ipse quasi reprehendo aut si sum aliqui exclamatio vel admiratio vel questio aut cum idem nomen casus saepis commuto


dicetur autem non Peripateticorum more—est enim illorum exercitatio elegans iam inde ab Aristotele constituta—, sed aliquanto nervosius et ita de re communia dicentur, ut et pro reis multa leniter dicantur et in adversaries aspere. Augendis vero rebus et contra abiciendis nihil est quod non perficere possit oratio; quod inter media argumenta faciendum est quotiescumque dabitur vel amplificandi vel minuendi locus, et paene infinite in perorando.

dico autem non peripateticus mos sum enim ille exercitatio elego iam inde ab aristotelis constituo sed aliquantus nervosus et ita de res commune dico ut et pro redeo multus lenis dico et in adversaries asper augeo verus res et contra abicio nihil sum qui non perficio possum oratio qui inter medius argumentum facio sum quotiens do vel amplifico vel minuo locus et paene infinitus in peroro


quae etsi aequabiliter toto corpore orationis fusa esse debet, tamen in communibus locis maxime excellet; qui communes sunt appellati eo quod videntur multarum idem esse causarum, sed proprii singularum esse debebunt. At vero illa pars orationis, quae est de genere universo, totas causas saepe continet. Quicquid est enim illud in quo quasi certamen est controversiae, quod Graece krino/menon dicitur, id ita dici placet, ut traducatur ad perpetuam quaestionem atque uti de universo genere dicatur, nisi cum de vero ambigitur, quod quaeri coniectura solet.

qui etsi aequabilis totus corpus oratio fundo sum debeo tamen in communis locus magnus excello qui communis sum appello is qui video multus idem sum causaris sed proprius singularis sum debeo at verus ille pars oratio qui sum de genus universus totus causa saepe contineo quisquis sum enim ille in quo quasi certamen sum controversia qui graecum krino menon dico is ita dico placeo ut traduco ad perpetuus quaestio atque uti de universus genus dico nisi cum de verus ambago qui quaero conicio soleo


elegit ex multis Iso- crati libris triginta fortasse versus Hieronymus Peripateticus in primis nobilis, plerosque senarios, sed etiam anapaestos; quo quid potest esse turpius? Etsi in legendo fecit malitiose; prima enim syllaba dempta ex primo verbo sententiae postremum ad verbum primam rursus syllabam adiunxit insequentis sententiae; ita factus est anapaestus is qui Aristophaneus nominatur; quod ne accidat observari nec potest nec necesse est. Sed tamen hic corrector in eo ipso loco quo reprehendit, ut a me animum adversum est studiose inquirente in eum, immittit imprudens ipse senarium. Sit igitur hoc cognitum in solutis etiam verbis inesse numeros eosdemque esse oratorios qui sint poetici.

eligo ex multus iso creo liber triginta fortasse verro hieronymus peripateticus in primus nobilis plerus senarius sed etiam anapaestus quo quis possum sum turpis etsi in lego facio malitiosus primus enim syllaba dempta ex primus verbum sententia posterus ad verbum primus rursus syllaba adjungo insequor sententia ita facio sum anapaestus is qui aristophaneus nomino qui ne accido observaris neque possum neque necesse sum sed tamen hic corrector in is ipse locus quo reprehendo ut ab ego animus adverro sum studiosus inquiro in is immitto imprudens ipse senarius sum igitur hic cognosco in soluo etiam verbum insum numerus idem sum oratorius qui sum poeticus


sed in utroque frequen- tiores sunt et liberiores poetae; nam et transferunt verba cum crebrius tum etiam audacius et priscis libentius utuntur et liberius novis. Quod idem fit in numeris, in quibus quasi necessitati parere coguntur. Sed tamen haec nec nimis esse diversa neque nullo modo coniuncta intellegi licet. Ita fit ut non item in oratione ut in versu numerus exstet idque quod numerosum in oratione dicitur non semper numero fiat, sed non numquam aut concinnitate aut constructione verborum.

sed in uterque frequen tiores sum et liber poeta nam et transfero verbum cum creber tum etiam audax et priscus libet uto et liber novus qui idem fio in numerus in qui quasi necessitas pareo cogo sed tamen hic neque nimis sum diverto neque nullus modo conjungo intellego licet ita fio ut non item in oratio ut in verro numerus exsto is qui numerosus in oratio dico non semper numerus fio sed non numquam aut concinnitas aut constructio verbum


sed erit videndum de reliquis, cum haec duo ei liberiora fuerint, circuitus conglutinatioque verborum. Illa enim ipsa contracta et minuta non neglegenter tractanda sunt, sed quaedam etiam neglegentia est diligens. Nam ut mulieres esse dicuntur non nullae inornatae, quasi id ipsum deceat, sic haec subtilis oratio etiam incompta delectat; fit enim quiddam in utroque, quo sit venustius, sed non ut appareat. Tum removebitur omnis insignis ornatus quasi margaritarum,

sed sum video de reliquus cum hic duo is liber sum circumeo conglutinatio verbum ille enim ipse contraho et minuo non neglegenter tracto sum sed quidam etiam neglegentia sum diligo nam ut mulier sum dico non nullus inornatus quasi is ipse decet sic hic subtilis oratio etiam incomis delecto fio enim quidam in uterque quo sum venustus sed non ut appareo tum removeo omnis insignis orno quasi margaritaris


quo genere nos mediocres aut multo etiam minus, sed magno semper usi impetu saepe adversaries de statu omni deiecimus. Nobis pro familiari reo summus orator non respondit Hortensius; a nobis homo audacissimus Catilina in senatu accusatus obmutuit; nobis privata in causa magna et gravi cum coepisset Curio pater respondere, subito adsedit, cum sibi venenis ereptam memoriam diceret.

quo genus nos mediocris aut multus etiam paruus sed magnus semper utor impetus saepe adversaries de status omnis deicio nos pro familiaris reor summus orator non respondeo hortensius ab nos homo audax catilina in senatus accuso obmutesco nos privo in causa magnus et gravis cum coepio curius pater respondeo subeo adsedeo cum sui venenum eripio memoria dico


sed quia rerum verborumque iudicium in prudentia est, vocum autem et numerorum aures sunt iudices, et quod illa ad intellegentiam referuntur, haec ad voluptatem, in illis ratio invenit, in his sensus artem. Aut enim neglegenda fuit nobis voluntas aurium, quibus probari nitebamur, aut ars eius conciliandae reperienda.

sed quia res verbum iudicium in prudentia sum vox autem et numerus auris sum iudex et qui ille ad intellegentia refero hic ad voluptas in ille ratio invenio in hic sensus ars aut enim neglego sum nos voluntas auris qui probaris niteo aut ars is concilio reperio


quid quod sic loqui, nosse, iudicasse vetant, novisse iubent et iudicavisse? quasi vero nesciamus in hoc genere et plenum verbum recte dici et imminutum usitate. Itaque utrumque Terentius: eho tu, cognatum tuom non noras? post idem Stilponem inquam noveras. Sient plenum est, sint imminutum; licet utare utroque. Ergo ibidem: quae quam sint cara post carendo intellegunt, quamque attinendi magni dominatus sient . Nec vero reprehenderim scripsere alii rem et scripserunt esse verius sentio, sed consuetudini auribus indulgenti libenter obsequor. isdem campus habet inquit Ennius; et in templis: EIDEM PROBAVIT; at isdem erat verius, nec tamen eisdem ut opimius.; male sonabat isdem: impetratum est a consuetudine ut peccare suavitatis causa liceret. Et posmeridianas quadrigas quam postmeridianas quadriiugas libentius dixerim et me hercule quam me hercules. Non scire quidem barbarum iam videtur, nescire dulcius. Ipsum meridiem cur non medidiem?

quis qui sic loquor nosco judico veto nosco iubeo et judico quasi verus nescio in hic genus et plenus verbum rectus dico et imminuo usitas itaque uterque tero eho tu cognatus tuus non nosco post idem stilpo inquam nosco sum plenus sum sum imminuo licet utaris uterque ergo ibidem qui quam sum carus post careo intellego quisque attineo magnus dominor sum neque verus reprehendo scribo alius res et scribo sum verus sentio sed consuetudo auris indulgeo libet obsequor idem campus habeo inquam ennius et in templum idem probo at idem sum verus neque tamen idem ut opimus malus sono idem impetro sum ab consuetudo ut peccaris suavitas causa licet et posmeridianas quadrigae quam pomeridianus quadrijugus libet dico et ego herculis quam ego herculis non scio quidem barbaris iam video nescio dulcis ipse meridio cur non medidiem


nam quoniam, quicquid est quod in controversia aut in contentione versetur, in eo aut sitne aut quid sit aut quale sit quaeritur:—sitne, signis; quid sit, definitionibus; quale sit, recti pravique partibus; quibus ut uti possit orator, non ille vulgaris sed hic excellens, a propriis personis et temporibus semper, si potest, avocet controversiam; latius enim de genere quam de parte disceptare licet, ut quod in universo sit probatum id in parte sit probari necesse;—

nam quoniam quisquis sum qui in controversia aut in contentio verso in is aut sum aut quis sum aut qualis sum quaero sum signum quis sum definitio qualis sum recingo pravus pars qui ut uti possum orator non ille vulgaris sed hic excello ab proprius persona et tempus semper si possum avoco controversia fero enim de genus quam de pars disceptaris licet ut qui in universus sum probo is in pars sum probaris necesse


sequitur ut cuiusque generis nota quaeratur et formula: magnum opus et arduum, ut saepe iam diximus; sed ingredientibus considerandum fuit quid ageremus, nunc quidem iam quocumque feremur danda nimirum vela sunt. Ac primum informandus est ille nobis quem solum quidem vocant Atticum.

sequor ut quisque genus nosco quaero et formula magnus opus et arduus ut saepe iam dico sed ingredior considero sum quis ago nunc quidem iam quicumque fero do nimirum velo sum atque primus informo sum ille nos qui solus quidem voco atticus


has rerum formas appellat i)de/as ille non intellegendi solum sed etiam dicendi gravissimus auctor et magister Plato, easque gigni negat et ait semper esse ac ratione et intellegentia contineri; cetera nasci occidere fluere labi nec diutius esse uno et eodem statu. Quicquid est igitur de quo ratione et via disputetur, id est ad ultimam sui generis formam speciemque redigendum.

hic res forma appello eo de as ille non intellego solus sed etiam dico gravis auctor et magister plato eo gigno nego et aio semper sum atque ratio et intellego contineo ceterus nascor occaedes fluo labor neque diu sum unus et idem status quisquis sum igitur de quo ratio et via disputo is sum ad ulter suus genus forma species redigo


atque etiam ante hunc Aristoteles principio artis rhetorical dicit illam artem quasi ex altera parte respondere dialecticae, ut hoc videlicet differant inter se quod haec ratio dicendi latior sit, illa loquendi contractior. Volo igitur huic summo omnem quae ad dicendum trahi possit loquendi rationem esse notam; quae quidem res, quod te his artibus eruditum minime fallit, duplicem habuit docendi viam. Nam et ipse Aristoteles tradidit praecepta plurima disserendi et postea qui dialectici dicuntur spinosiora multa pepererunt.

atque etiam ante hic aristotelis principium ars rhetorical dico ille ars quasi ex alter pars respondeo dialectica ut hic videlicet differo inter sui qui hic ratio dico latus sum ille loquor contraho volo igitur hic superus omnis qui ad dico traho possum loquor ratio sum nota qui quidem res qui tu hic ars erudio paruus fallo duplico habeo doceo via nam et ipse aristotelis trado praecipio multus dissero et postea qui dialecticus dico spinosus multus pario


horum singulorum generum quicumque vim in singulis consecuti sunt, magnum in oratoribus nomen habuerunt. Sed quaerendum est satisne id quod volumus effecerint.

hic singulus gener quicumque vis in singuli consequor sum magnus in orator nomen habeo sed quaero sum sero is qui volo efficio


verum haec vis, quam quaerimus, quanta sit suspicemur, quoniam exemplum non habemus, aut si exempla sequimur, a Demosthene sumamus et quidem perpetuae dictionis ex eo loco unde in Ctesiphontis iudicio de suis factis, consiliis, meritis in rem publicam adgressus est dicere. Ea profecto oratio in eam formam quae est insita in mentibus nostris includi sic potest, ut maior eloquentia ne requiratur quidem.

verus hic volo quam quaero quantus sum suspicor quoniam exemplum non habeo aut si exemplum sequor ab demosthenes sumo et quidem perpetuus dictio ex is locus unde in ctesiphon iudicium de suus facio consilium meritum in res publicus aggredior sum dico is profecto oratio in is forma qui sum inquiro in mens noster includo sic possum ut magnus eloquentia ne requiro quidem


nec vero a dialecticis modo sit instructus et habeat omnis philosophiae notos ac tractatos locos. Nihil enim de religione, nihil de morte, nihil de pietate, nihil de caritate patriae, nihil de bonis rebus aut malis, nihil de virtutibus aut vitiis, nihil de officio, nihil de dolore, nihil de voluptate, nihil de perturbationibus animi et erroribus, quae saepe cadunt in causas et ieiunius aguntur, nihil, inquam, sine ea scientia quam dixi graviter ample copiose dici et explicari potest.

neque verus ab dialectica modo sum instruo et habeo omnis philosophia nosco atque tracto locus nihil enim de religio nihil de mors nihil de pietas nihil de caritas patria nihil de bonus res aut malus nihil de virtus aut vitium nihil de officium nihil de dolor nihil de voluptas nihil de perturbatio animus et error qui saepe cado in causa et jejunus ago nihil inquam sine is scientia quam dico gravis amplus copiosus dico et explicaris possum


quo autem pacto deceat incise membratimve dici iam videbimus; nunc quot modis mutentur comprehensiones conclusionesque dicendum est. Fluit omnino numerus a primo tum incitatius brevitate pedum, tum proceritate tardius. Cursum contentiones magis requirunt, expositiones rerum tarditatem. Insistit autem ambitus modis pluribus, e quibus unum est secuta Asia maxime, qui dichoreus vocatur, cum duo extremi chorei sunt, id est e singulis longis et brevibus. Explanandum est enim, quod ab aliis eidem pedes aliis vocabulis nominantur.

quo autem pacisco decet incido membratim dico iam video nunc quot modus muto comprehensio conclusio dico sum fluo omnino numerus ab primus tum incito brevitas pes tum proceritas tardus cursus contentio magis requiro expositio res tarditas insisto autem ambitus modus multus e qui unus sum sequor asia magnus qui dichoreus voco cum duo extremus choreus sum is sum e singuli longus et brevis explano sum enim qui ab alius idem pes alius vocabulis nomino


deinde, quod dicitur in oratione numerosum, id utrum numero solum efficiatur, an etiam vel compositione quadam vel genere verborum; an sit suum cuiusque, ut numerus intervallis, compositio vocibus, genus ipsum verborum quasi quadam forma et lumine orationis appareat, sitque omnium fons compositio ex eaque et numerus efficiatur et ea quae dicuntur orationis quasi formae et lumina, quae, ut dixi, Graeci vocant sxh/mata.

deinde qui dico in oratio numerosus is utrum numerus solus efficio an etiam vel compositio quidam vel genus verbum an sum suus quisque ut numerus intervallum compositio vox genus ipse verbum quasi quidam forma et lumen oratio appareo sum omnis fons compositio ex is et numerus efficio et is qui dico oratio quasi forma et lumen qui ut dico graecum voco sxh mattus


ac video hanc primam ingressionem meam non ex oratoriis disputationibus ductam sed e media philosophia repetitam, et eam quidem cum antiquam tum subobscuram aut reprehensionis aliquid aut certe admirationis habituram. Nam aut mirabuntur quid haec pertineant ad ea quae quaerimus—quibus satis faciet res ipsa cognita, ut non sine causa alte repetita videatur—aut reprehendent, quod inusi- tatas vias indagemus, tritas relinquamus.

atque video hic primus ingressio meus non ex oratorius disputatio duco sed e medius philosophia repeto et is quidem cum antiquus tum subobscurus aut reprehensio aliquis aut certus admiratio habeo nam aut miror quis hic pertineo ad is qui quaero qui satis facio res ipse cognosco ut non sine causa altus repeto video aut reprehendo qui inusi tata via indago tero relinquo


L. Caelius Antipater in prooemio belli Punici nisi necessario facturum negat. O virum simplicem qui nos nihil celet, sapientem qui serviendum necessitati putet! Sed hic omnino rudis; nobis autem in scribendo atque in dicendo necessitatis excusatio non probatur; nihil est enim necesse et, si quid esset, id necesse tamen non erat confiteri. Et hic quidem, qui hanc a Laelio, ad quem scripsit, cui se purgat, veniam petit, et utitur ea traiectione verborum et nihilo tamen aptius explet concluditque sen- tentias. Apud alios autem et Asiaticos maxime numero servientes inculcata reperias inania quaedam verba quasi complementa numerorum. Sunt etiam qui illo vitio, quod ab Hegesia maxime fluxit, infringendis concidendisque numeris in quoddam genus abiectum incidant versiculorum simillimum.

l caelius antipater in prooemium bellum punicus nisi necessarius facio nego o vir simplex qui nos nihil celo sapio qui servio necessitas puto sed hic omnino rudis nos autem in scribo atque in dico necessitas excusatio non probo nihil sum enim necesse et si quis sum is necesse tamen non sum confiteor et hic quidem qui hic ab laelius ad qui scribo qui sui purgo venio peto et uto is traiectio verbum et nihilum tamen aptus expleo concludo sui tentias apud alius autem et asiaticus magnus numerus servio inculco reperio inanis quidam verbum quasi complementum numerus sum etiam qui ille vitio qui ab hegesias magnus fluo infringo concaedes numerus in quidam genus abicio incido versiculus similis


hoc genere antiqui iam ante Isocratem delectabantur et maxime Gorgias, cuius in oratione plerumque efficit numerum ipsa concinnitas. Nos etiam in hoc genere frequentes, ut illa sunt in quarto accusationis: Conferte hanc pacem cum illo bello, huius praetoris adventum cum illius imperatoris victoria, huius cohortem impuram cum illius exercitu invicto, huius libidines cum illius continentia: ab illo qui cepit conditas, ab hoc qui constitutas accepit captas dicetis Syracusas.

hic genus antiquus iam ante isocrates delecto et magnus gorgias qui in oratio plerusque efficio numerus ipse concinnitas nos etiam in hic genus frequens ut ille sum in quartum accusatio confero hic pax cum ille bellum hic praetor advenio cum ille imperator victoria hic cohors impurus cum ille exercitus invictus hic libido cum ille continentia ab ille qui capio condio ab hic qui constituo accipio capio dico syracusae


ad has tot tantasque res adhibenda sunt ornamenta innumerabilia; quae sola tum quidem tradebantur ab eis qui dicendi numerabantur magistri; quo fit ut veram illam et absolutam eloquentiam nemo consequatur, quod alia intellegendi alia dicendi disciplina est et ab aliis rerum ab aliis verborum doctrina quaeritur.

ad hic tot tantus res adhibeo sum ornamentum innumerabilis qui solus tum quidem trado ab is qui dico numero magister quo fio ut verus ille et absolvo eloquentia nemo consequor qui alius intellego alius dico disciplina sum et ab alius res ab alius verbum doctrina quaero


vitabit etiam quaesita nec ex tempore ficta, sed domo adlata, quae plerumque sunt frigida. Parcet et amicitiis et dignitatibus, vitabit insanabilis contumelias, tantum modo adversarios figet nec eos tamen semper nec omnis nec omni modo. Quibus exceptis sic utetur sale et facetiis, ut ego ex istis novis Atticis talem cognoverim neminem, cum id certe sit vel maxime Atticum.

vito etiam quaero neque ex tempus fictum sed domus affero qui plerusque sum frigidus parco et amicitia et dignitas vito insanabilis contumelia tantus modo adversarius figo neque is tamen semper neque omnis neque omnis modo qui excipio sic uto sal et facetia ut ego ex iste novus atticus talis cognosco nemo cum is certus sum vel magnus atticus


nolo haec tam minuta constructio appareat; sed tamen stilus exercitatus efficiet facile formulam componendi. Nam ut in legendo oculus sic animus in dicendo prospiciet quid sequatur, ne extremorum verborum cum insequentibus primis concursus aut hiulcas voces efficiat aut asperas. Quamvis enim suaves gravesque sententiae tamen, si incondite positis verbis efferuntur, offendent auris, quarum est iudicium superbissimum. Quod quidem Latina lingua sic observat, nemo ut tam rusticus sit qui vocalis nolit coniungere.

nolo hic tam minuo constructio appareo sed tamen stilus exercito efficio facilis formula compono nam ut in lego oculus sic animus in dico prospicio quis sequor ne extremus verbum cum insequor primus concursus aut hiulcus voco efficio aut asper quivis enim suavis gravis sententia tamen si inconditus pono verbum effero offendo auris qui sum iudicium superbus qui quidem latinum lingua sic observo nemo ut tam rusticus sum qui vocal nolo coniungo


nec vero miseratione solum mens iudicum permovenda est —qua nos ita dolenter uti solemus ut puerum infantem in manibus perorantes tenuerimus, ut alia in causa excitato reo nobili, sublato etiam filio parvo, plangore et lamentatione complerimus forum—, sed est faciendum etiam ut irascatur iudex mitigetur, invideat faveat, contemnat admiretur, oderit diligat, cupiat fastidiat, speret metuat, laetetur doleat; qua in varietate duriorum accusatio suppeditabit exempla, mitiorum defensiones meae.

neque verus miseratio solus mens iudex permoveo sum qui nos ita dolenter uti solo ut puer infer in manus peroro teneo ut alius in causa excito reor nobilis tollo etiam filius parvus plangor et lamentatio complerimus forum sed sum facio etiam ut irasco iudex mitigo invideo faveo contemno admiror odi diligo cupio fastidio spero metuo laeto doleo qui in varietas durus accusatio suppedito exemplum mitis defensio meus


id autem bona disciplina exercitatis, qui et multa scripserint et quaecumque etiam sine scripto dicent similia scriptorum effecerint, non erit difficillimum. Ante enim circumscribitur mente sententia confestimque verba concurrunt, quae mens eadem, qua nihil est celerius, statim dimittit, ut suo quodque loco respondeant; quorum di- scriptus ordo alias alia terminatione concluditur. Atque omnia illa et prima et media verba spectare debent ad ultimum.

is autem bonus disciplina exercitas qui et multus scribo et quicumque etiam sine scribo dico similis scriptor efficio non sum difficilis ante enim circumscribo mens sententia confestim verbum concurro qui mens idem qui nihil sum celer statim dimitto ut suus quisque locus respondeo qui deus scribo ordo alius alius terminatio concludo atque omnis ille et primus et medius verbum specto debeo ad ulter


duae sunt igitur res quae permulceant auris, sonus et numerus. De numero mox, nunc de sono quaerimus. Verba, ut supra diximus, legenda sunt potissimum bene sonantia, sed ea non ut poetae exquisita ad sonum, sed sumpta de medio. qua pontus Helles, †supera Tmolum ac Tauricos†: locorum splendidis nominibus inluminatus est versus, sed proximus inquinatus insuavissima littera: finis frugifera et efferta arva Asiae tenet.

duo sum igitur res qui permulceo auris sonus et numerus de numerus mox nunc de sonus quaero verbum ut supra dico lego sum potis bene sono sed is non ut poeta exquaero ad sonus sed sumo de medium qui pontus helle supra tmolus atque tauricus locus splendidus nomen inlumino sum verro sed proximus inquino insuavis littera finis frugifer et effarcio arvum asia teneo


quid enim tam distans quam a severitate comitas? quis tamen umquam te aut sanctior est habitus aut dulcior? quid tam difficile quam in plurimorum controversiis diiudicandis ab omnibus diligi? consequeris tamen ut eos ipsos quos contra statuas aequos placatosque dimittas. Itaque efficis ut, cum gratiae causa nihil facias, omnia tamen sint grata quae facis. Ergo omnibus ex terris una Gallia communi non ardet incendio; in qua frueris ipset te, cum in Italiae luce cognosceris versarisque in optimorum civium vel flore vel robore. Iam quantum illud est, quod in maximis occupationibus numquam intermittis studia doctrinae, semper aut ipse scribis aliquid aut me vocas ad scribendum!

quis enim tam disto quam ab severitas comito quis tamen umquam tu aut sancio sum habitus aut dulcis quis tam difficilis quam in multus controversia dijudico ab omnis diligo consequor tamen ut is ipse qui contra statua aequus placo dimitto itaque efficio ut cum gratia causa nihil facio omnis tamen sum gratus qui facio ergo omnis ex terra unus gallia communis non ardeo incendium in qui fruor ipset tu cum in italia lux cognosco verso in bonus civis vel floreo vel robur iam quantus ille sum qui in magnus occupatio numquam intermitto studium doctrina semper aut ipse scribo aliquis aut ego voco ad scribo


nec vero, si historiam non scripsisset, nomen eius exstaret, cum praesertim fuisset honoratus et nobilis. Huius tamen nemo neque verborum neque sententiarum gravitatem imitatur, sed cum mutila quaedam et hiantia locuti sunt, quae vel sine magistro facere potuerunt, germanos se putant esse Thucydidas. Nactus sum etiam qui Xenophontis similem esse se cuperet, cuius sermo est ille quidem melle dulcior, sed a forensi strepitu remotissimus.

neque verus si historia non scribo nomen is exsto cum praesertim sum honoro et nobilis hic tamen nemo neque verbum neque sententiaris gravitas imito sed cum mutilo quidam et hio loquor sum qui vel sine magister facio possum germani sui puto sum thucydidas nanciscor sum etiam qui xenophon similis sum sui cupio qui sermo sum ille quidem mel dulcis sed ab forensis strepitus removeo


sed sententiarum ornamenta maiora sunt; quibus quia frequentissime Demosthenes utitur, sunt qui putent idcirco eius eloquentiam maxime esse laudabilem. Et vero nullus fere ab eo locus sine quadam conformatione sententiae dicitur; nec quicquam est aliud dicere nisi omnis aut certe plerasque aliqua specie inluminare sententias: quas cum tu optime, Brute, teneas, quid attinet nominibus uti aut exemplis? tantum modo notetur locus.

sed sententiaris ornamentum magnus sum qui quia frequens demosthenes uto sum qui puto idcirco is eloquentia magnus sum laudabilis et verus nullus fere ab is locus sine quidam conformatio sententia dico neque quisquam sum alius dico nisi omnis aut certus plerusque aliqui species inluminaris sententia qui cum tu optume brutus teneo quis attineo nomen uti aut exemplum tantus modo noto locus


cum dico me, te, Brute, dico; nam in me quidem iam pridem effectum est quod futurum fuit; tu autem eodem modo omnis causas ages? aut aliquod causarum genus repudiabis? aut in isdem causis perpetuum et eundem spiritum sine ulla commutatione obtinebis? demosthenes quidem, cuius nuper inter imagines tuas ac tuorum, quod eum credo amares, cum ad te in Tusculanum venissem, imaginem ex aere vidi, nil Lysiae subtilitate cedit, nihil argutiis et acumine Hyperidi, nil levitate Aeschini et splendore verborum.

cum dico ego tu brutus dico nam in ego quidem iam pridem efficio sum qui sum sum tu autem idem modo omnis causa ago aut aliqui causaris genus repudio aut in idem causa perpetuus et idem spiritus sine ullus commutatio obtineo demosthenes quidem qui nuper inter imago tuus atque tuus qui is credo amaris cum ad tu in tusculanus venio imago ex aer video nihil lysias subtilitas cedo nihil argutiae et acumen hyperides nihil levitas aeschines et splendor verbum


haec incise dicta sunt quattuor; at membratim quae sequuntur duo: Incurristi amens in columnas, in alienos insanus insanisti. Deinde omnia tamquam crepidine quadam comprehensione longiore sus- tinentur: Depressam, caecam, iacentem domum pluris quam te et quam fortunas tuas aestimasti. Dichoreo finitur. At spondeis proximum illud. Nam in his, quibus ut pugiunculis uti oportet, brevitas faciet ipsa liberiores pedes; saepe enim singulis utendum est, plerumque binis, et utrisque addi pedis pars potest, non fere ternis amplius.

hic incido dictum sum quattuor at membratim qui sequor duo incurro amens in columna in alienus insanus insanio deinde omnis tamquam crepido quidam comprehensio longus sus tineo deprimo caecus iaceo domus multus quam tu et quam fortuna tuus aestimo dichoreus finio at spondeus propior ille nam in hic qui ut pugiunculis uti oportet brevitas facio ipse liber pes saepe enim singuli utor sum plerusque bini et uterque addo pes pars possum non fere terni amplus


sed et illi priores errant et Ephorus in culpa est. Nam et qui paeana praetereunt, non vident mollissimum a sese numer m eundemque amplissimum praeteriri. Quod longe Aristoteli videtur secus, qui iudicat heroum numerum grandiorem quam desideret soluta oratio, iambum autem nimis e vul- gari esse sermone. Ita neque humilem et abiectam oratio- nem nec nimis altam et exaggeratam probat, plenam tamen eam vult esse gravitatis, ut eos qui audient ad maiorem admirationem possit traducere.

sed et ille prior erro et ephorus in culpa sum nam et qui paeana praetereo non video mollis ab sui numer m idem amplus praetereo qui longus aristotelis video secus qui iudico heros numerus grandis quam desidero solvo oratio iambus autem nimis e vul garis sum sermo ita neque humilis et abicio oratio no neque nimis alo et exaggero probo plenus tamen is volo sum gravitas ut is qui audio ad magnus admiratio possum traduco


tria sunt omnino genera dicendi, quibus in singulis quidam floruerunt, peraeque autem, id quod volumus, perpauci in omnibus. Nam et grandiloqui, ut ita dicam, fuerunt cum ampla et sententiarum gravitate et maiestate verborum, vehementes varii, copiosi graves, ad permovendos et convertendos animos instructi et parati—quod ipsum alii aspera tristi horrida oratione neque perfecta atque conclusa consequebantur, alii levi et structa et terminata—, et contra tenues acuti, omnia docentes et dilucidiora, non ampliora facientes, subtili quadam et pressa oratione limati; in eodemque genere alii callidi, sed impoliti et consulto rudium similes et imperitorum, alii in eadem ieiunitate concinniores, id est faceti, florentes etiam et leviter ornati.

tres sum omnino genus dico qui in singuli quidam floreo peraeque autem is qui volo perpaucus in omnis nam et grandiloquus ut ita dico sum cum amplus et sententiaris gravitas et maiestas verbum vehemens varius copiosus gravis ad permoveo et converto animus instruo et paro qui ipse alius asper tristis horridus oratio neque perficio atque concludo consequor alius levis et struo et termino et contra tenuis acuo omnis doceo et dilucidus non amplus facio subtilis quidam et premo oratio limo in idem genus alius callidus sed impolitus et consultum rudis similis et imperitor alius in idem ieiunitas concinnus is sum facetus floreo etiam et levis orno


—nam quod et facilius est et magis necessarium, id semper ante cognoscitur—ita translata aut facta aut coniuncta verba facile sunt cognita, quia sumebantur e consuetudine cotidianoque sermone. Numerus autem non domo depromebatur neque habebat aliquam necessitudinem aut cognationem cum oratione. Itaque serius aliquanto notatus et cognitus quasi quandam palaestram et extrema liniamenta orationi attulit.

nam qui et facilis sum et magis necessarius is semper ante cognosco ita transfero aut facio aut conjungo verbum facilis sum cognosco quia sumo e consuetudo cottidianus sermo numerus autem non domus depromo neque habeo aliqui necessitudo aut cognatio cum oratio itaque serus aliquantus noto et cognosco quasi quidam palaestra et exter lineamentum oratio affero


sed quaeritur quo numero aut quibus potissimum sit utendum. Incidere vero omnis in orationem etiam ex hoc intellegi potest, quod versus saepe in oratione per imprudentiam dicimus. Est id vehementer vitiosum, sed non attendimus neque exaudimus nosmet ipsos; senarios vero et Hipponacteos effugere vix possu- mus; magnam enim partem ex iambis nostra constat oratio. Sed tamen eos versus facile agnoscit auditor; sunt enim usitatissimi; inculcamus autem per imprudentiam saepe etiam minus usitatos, sed tamen versus: vitiosum genus et longa animi provisione fugiendum.

sed quaero quo numerus aut qui potis sum utor incido verus omnis in oratio etiam ex hic intellego possum qui verro saepe in oratio per imprudentia dico sum is vehemens vitiosus sed non attendo neque exaudio nos ipse senarius verus et hipponacteus effugio vix possu mus magnus enim pars ex iambus noster consto oratio sed tamen is verro facilis agnosco auditor sum enim usitor inculco autem per imprudentia saepe etiam paruus usitor sed tamen verro vitiosus genus et longus animus provisio fugio


omnino duo. sunt quae condiant orationem, verborum numerorumque iucunditas. In verbis inest quasi materia quaedam, in numero autem expolitio. Sed ut ceteris in rebus necessitatis inventa antiquiora sunt quam voluptatis.

omnino duo sum qui condio oratio verbum numerus jucunditas in verbum insum quasi materia quidam in numerus autem expolitio sed ut ceterus in res necessitas invenio antiquus sum quam voluptas


ecce autem aliqui se Thucydidios esse profitentur: novum quoddam imperitorum et inauditum genus. Nam qui Lysiam sequuntur, causidicum quendam sequuntur non ilium quidem amplum atque grandem, subtilem et elegantem tamen et qui in forensibus causis possit praeclare consistere. Thucydides autem res gestas et bella narrat et proelia, graviter sane et probe, sed nihil ab eo transferri potest ad forensem usum et publicum. Ipsae illae contiones ita multas habent obscuras abditasque sententias vix ut intellegantur; quod est in oratione civili vitium vel maximum.

ecce autem aliqui sui thucydidius sum profiteor novus quidam imperitor et inaudio genus nam qui lysias sequor causidicus quidam sequor non ille quidem amplus atque grandis subtilis et elego tamen et qui in forensis causa possum praeclaris consisto thucydides autem res gero et bellum narro et proelio gravis sanus et probus sed nihil ab is transfero possum ad forensis usus et publicus ipse ille contio ita multus habeo obscuro abdo sententia vix ut intellego qui sum in oratio civilis vitium vel magnus


habuit profecto comprehensam animo quandam formam eloquentiae, cui quoniam nihil deerat, eos quibus aliquid aut plura deerant in eam formam non poterat includere. Investigemus hunc igitur, Brute, si possumus, quem numquam vidit Antonius aut qui omnino nullus umquam fuit; quem si imitari atque exprimere non possumus, quod idem ille vix deo concessum esse dicebat, at qualis esse debeat poterimus fortasse dicere.

habeo profecto comprehendo animus quidam forma eloquentia qui quoniam nihil desum is qui aliquis aut multus desum in is forma non possum includo investigo hic igitur brutus si possum qui numquam video antonius aut qui omnino nullus umquam sum qui si imitor atque exprimo non possum qui idem ille vix deus concedo sum dico at qualis sum debeo possum fortasse dico


sed iam forma restat et xarakth\r ille qui dicitur; qui qualis esse debeat ex his quae supra dicta sunt intellegi potest. Nam et singulorum verborum et conlocatorum lumina attigimus; quibus sic abundabit, ut verbum ex ore nullum nisi aut elegans aut grave exeat, ex omnique genere frequentissimae translationes erunt, quod eae propter similitudinem transferunt animos et referunt ac movent huc et illuc, qui motus cogitationis celeriter agitatus per se ipse delectat. Et reliqua ex conlocatione verborum quae sumuntur quasi lumina magnum adferunt ornatum orationi; sunt enim similia illis quae in amplo ornatu scaenae aut fori appellantur insignia, non quia sola ornent, sed quod excellant.

sed iam forma resto et xarakth romanus ille qui dico qui qualis sum debeo ex hic qui supra dictum sum intellego possum nam et singulus verbum et conlocator lumen attingo qui sic abundo ut verbum ex os nullus nisi aut elego aut gravis exeo ex omne genus frequens translatio sum qui is propter similitudo transfero animus et refero atque moveo huc et illic qui moueo cogitatio celer agito per sui ipse delecto et reliquus ex conlocatio verbum qui sumo quasi lumen magnus affero orno oratio sum enim similis ille qui in amplus orno scaena aut forum appello insigne non quia solus orno sed qui excello


quae est autem in hominibus tanta perversitas, ut inventis frugibus glande vescantur? an victus hominum Atheniensium beneficio excoli potuit, oratio non potuit? quis porro umquam Graecorum rhetorum a Thucydide quicquam duxit? 'at laudatus est ab omnibus.' fateor; sed ita ut rerum explicator prudens severus gravis; non ut in iudiciis versaret causas, sed ut in historiis bella narraret; itaque numquam est numeratus orator,

qui sum autem in homo tantus perversitas ut invenio frugis glande vesco an vinco homo atheniensis beneficium excolo possum oratio non possum quis porro umquam graecum rhetor ab thucydides quisquam duco at laudo sum ab omnis fateor sed ita ut res explicator prudens severus gravis non ut in iudicium verso causa sed ut in historia bellum narro itaque numquam sum numero orator


VTRVM difficilius aut maius esset negare tibi saepius idem roganti an efficere id quod rogares diu multumque, Brute, dubitavi. Nam et negare ei quem unice diligerem cuique me carissimum esse sentirem, praesertim et iusta petenti et praeclara cupienti, durum admodum mihi videbatur, et suscipere tantam rem, quantam non modo facultate consequi difficile esset sed etiam cogitatione complecti, vix arbitrabar esse eius qui vereretur reprehensionem doctorum atque prudentium.

vtrvm difficilis aut magnus sum nego tu saepis idem rogo an efficio is qui rogaris diu multus brutus dubito nam et nego is qui unicus diligo quisque ego carus sum sentio praesertim et iustus peto et praeclarus cupio durus admodum ego video et suscipio tantus res quantus non modo facultas consequor difficilis sum sed etiam cogitatio complector vix arbitror sum is qui vereor reprehensio doctor atque prudens


quo modo autem dicatur, id est in duobus, in agendo et in eloquendo. Est enim actio quasi corporis quaedam eloquentia, cum constet e voce atque motu. Vocis mutationes totidem sunt quot animorum, qui maxime voce commoventur. Itaque ille perfectus, quem iam dudum nostra indicat oratio, utcumque se adfectum videri et animum audientis moveri volet, ita certum vocis admovebit sonum; de quo plura dicerem, si hoc praecipiendi tempus esset aut si tu hoc quaereres. Dicerem etiam de gestu, cum quo iunctus est vultus; quibus omnibus dici vix potest quantum intersit quem ad modum utatur orator.

quo modo autem dico is sum in duo in ago et in eloquor sum enim actium quasi corpus quidam eloquentia cum consto e vox atque motus vox mutatio totidem sum quot animus qui magnus vox commoveo itaque ille perficio qui iam dudum noster indico oratio utcumque sui afficio video et animus audio moveo volo ita certus vox admoveo sonus de quo multus dico si hic praecipio tempus sum aut si tu hic quaero dico etiam de gestus cum quo jungo sum vultus qui omnis dico vix possum quantus intersum qui ad modus uto orator


datur etiam venia concinnitati sententiarum et arguti certique et circumscripti verborum ambitus conceduntur, de industriaque non ex insidiis sed aperte ac palam elaboratur, ut verba verbis quasi demensa et paria respondeant, ut crebro conferantur pugnantia comparenturque contraria et ut pariter extrema terminentur eundemque referant in cadendo sonum; quae in veritate causarum et rarius multo facimus et certe occultius. In Panathenaico autem Isocrates ea se studiose consectatum fatetur; non enim ad iudiciorum certamen, sed ad voluptatem aurium scripserat.

do etiam venia concinnitas sententiaris et arguo certus et circumscribo verbum ambitus concedo de industrius non ex insidiae sed apertus atque palam elaboro ut verbum verbum quasi demetior et par respondeo ut creber confero pugno comparo contrarius et ut pariter exter termino idem refero in cado sonus qui in veritas causaris et rarus multus facio et certus occulo in panathenaicus autem isocrates is sui studiosus consectas fateor non enim ad iudicium certamen sed ad voluptas auris scribo


flumen aliis verborum volubilitasque cordi est, qui ponunt in orationis celeritate eloquentiam; distincta alios et interpuncta intervalla, morae respirationesque delectant: quid potest esse tam diversum? tamen est in utroque aliquid excellens. Elaborant alii in lenitate et aequabilitate et puro quasi quodam et candido genere dicendi; ecce aliqui duritatem et severitatem quandam in verbis et orationis quasi maestitiam sequuntur; quodque paulo ante divisimus, ut alii graves alii tenues alii temperati vellent videri, quot orationum genera esse diximus totidem oratorum reperiuntur.

flumen alius verbum volubilitas chordus sum qui pono in oratio celeritas eloquentia distinguo alius et interpungo intervallum mora respiratio delecto quis possum sum tam diverto tamen sum in uterque aliquis excello elaboro alius in lenitas et aequabilitas et purus quasi quidam et candidus genus dico ecce aliqui duritas et severitas quidam in verbum et oratio quasi maestitia sequor quisque paulus ante divido ut alius gravis alius tenuis alius tempero volo video quot oratio genus sum dico totidem orator reperio


sic igitur instructus veniet ad causas, quarum habebit genera primum ipsa cognita. Erit enim ei perspectum nihil ambigi posse in quo non aut res controversiam faciat aut verba: res aut de vero aut de recto aut de nomine, verba aut de ambiguo aut de contrario. Nam si quando aliud in sententia videtur esse aliud in verbis, genus est quoddam ambigui quod ex praeterito verbo fieri solet, in quo quod est ambiguorum proprium res duas significari videmus.

sic igitur instruo venio ad causa qui habeo genus primus ipse cognosco sum enim is perspicio nihil ambago possum in quo non aut res controversia facio aut verbum res aut de verus aut de recingo aut de nomen verbum aut de ambiguus aut de contrarius nam si quando alius in sententia video sum alius in verbum genus sum quidam ambiguus qui ex praetereo verbum fio soleo in quo qui sum ambiguus proprius res duo significo video


quamquam enim et philosophi quidam ornate locuti sunt—si quidem et Theophrastus a divinitate loquendi nomen invenit et Aristoteles Isocratem ipsum lacessivit et Xenophontis voce Musas quasi locutas ferunt et longe omnium quicumque scripserunt aut locuti sunt exstitit et suavitate et gravitate princeps Plato—, tamen horum oratio neque nervos neque aculeos oratorios ac forensis habet.

quamquam enim et philosophus quidam orno loquor sum si quidem et theophrastus ab divinitas loquor nomen invenio et aristotelis isocrates ipse lacesso et xenophon vox musa quasi loquor fero et longus omnis quicumque scribo aut loquor sum exsisto et suavitas et gravitas princeps plato tamen hic oratio neque nervus neque aculeus oratorius atque forensis habeo


nam qui Isocratem maxime mirantur, hoc in eius summis laudibus ferunt, quod verbis solutis numeros primum adiunxerit. Cum enim videret oratores cum severitate audiri, poetas autem cum voluptate, tum dicitur numeros secutus, quibus etiam in oratione uteretur, cum iucunditatis causa tum ut varietas occurreret satietati.

nam qui isocrates magnus miror hic in is summus laus fero qui verbum soluo numerus primus adjungo cos enim video orator cum severitas audio poeta autem cum voluptas tum dico numerus sequor qui etiam in oratio uto cum iucunditas causa tum ut varietas occurro satietas


libenter etiam copulando verba iungebant, ut sodes pro si audes, sis pro si vis. Iam in uno capsis tria verba sunt. Ain pro aisne, nequire pro non quire, malle pro magis velle, nolle pro non velle, dein etiam saepe et exin pro deinde et pro exinde dicimus. Quid, illud non olet unde sit, quod dicitur cum illis, cum autem nobis non dicitur, sed nobiscum? quia si ita diceretur, obscaenius concurrerent litterae, ut etiam modo, nisi autem interposuissem, concurrissent. Ex eo est mecum et tecum, non cum me et cum te, ut esset simile illis nobiscum atque vobiscum.

libet etiam copulo verbum jungo ut sodes pro si audeo sum pro si volo iam in unus capsa tres verbum sum aio pro aio nequire pro non quire malo pro magis volo nolo pro non volo deinde etiam saepe et exinde pro deinde et pro exinde dico quis ille non oleo unde sum qui dico cum ille cum autem nos non dico sed nos quia si ita dico obscaenius concurro littera ut etiam modo nisi autem interpono concurro ex is sum ego et tu non cum ego et cum tu ut sum similis ille nos atque tu


nam et infantes actionis dignitate eloquentiae saepe fructum tulerunt et diserti deformitate agendi multi infantes putati sunt; ut iam non sine causa Demosthenes tribuerit et primas et secundas et tertias actioni; si enim eloquentia nulla sine hac, haec autem sine eloquentia tanta est, certe plurimum in dicendo potest. Volet igitur ille qui eloquentiae principatum petet et contenta voce atrociter dicere et summissa leniter et inclinata videri gravis et inflexa miserabilis;

nam et infer actio dignitas eloquentia saepe fructus fero et dissero deformitas ago multus infer putas sum ut iam non sine causa demosthenes tribuo et primus et secundus et tertio actio si enim eloquentia nullus sine hic hic autem sine eloquentia tantus sum certus multus in dico possum volo igitur ille qui eloquentia principatus peto et contineo vox atrociter dico et summitto lenis et inclino video gravis et inflecto miserabilis


nec vero Aristotelem in philosophia deterruit a scribendo amplitudo Platonis, nec ipse Aristoteles admirabili quadam scientia et copia ceterorum studia restinxit. nec solum ab optimis studiis excellentes viri deterriti non sunt, sed ne opifices quidem se ab artibus suis removerunt, qui aut Ialysi, quem Rhodi vidimus, non potuerunt aut Coae Veneris pulchritudinem imitari, nec simulacro Iovis Olympii aut doryphori statua deterriti reliqui minus experti sunt quid efficere aut quo progredi possent; quorum tanta multitudo fuit, tanta in suo cuiusque genere laus, ut, cum summa miraremur, inferiora tamen probaremus.

neque verus aristotelis in philosophia deterreo ab scribo amplitudo plato neque ipse aristotelis admirabilis quidam scientia et copia ceterus studium restinguo neque solus ab bonus studium excello vir deterreo non sum sed ne opifex quidem sui ab ars suus removeo qui aut ialysus qui rhodius video non possum aut coa venus pulchritudo imitor neque simulacrum iuppiter olympius aut doryphori statua deterreo reliquus paruus experior sum quis efficio aut quo progredior possum qui tantus multitudo sum tantus in suus quisque genus laus ut cum summus miror inferus tamen probo


atque etiam a quibusdam sero iam emendatur antiquitas, qui haec reprehendunt. Nam pro deum atque hominum fidem deorum aiunt. Ita credo hoc illi nesciebant: an dabat hanc consuetudo licentiam? itaque idem poeta qui inusitatius contraxerat: patris mei meum factum pudet pro meorum factorum, et texitur, exitium examen rapit pro exitiorum,non dicit liberum, ut plerique loquimur, cum cupidos liberum aut in liberum loco dicimus, sed ut isti volunt: neque tuom umquam in gremium extollas liberorum ex te genus, et idem: namque Aesculapi liberorum. at ille alter in Chryse non solum: cives, antiqui amici maiorum meum, quod erat usitatum, sed durius etiam: consilium socii, augurium atque extum interpretes; idemque pergit: postquam prodigium horriferum, portentum pavos; quae non sane sunt in omnibus neutris usitata. Nec enim dixerim tam libenter armum iudicium,—etsi est apud eundem: nihilne ad te de iudicio armum accidit?— quam centuriam fabrum et procum,

atque etiam ab quidam serus iam emendo antiquitas qui hic reprehendo nam pro deus atque homo fides deus aio ita credo hic ille nescio an do hic consuetudo licentia itaque idem poeta qui inusitatus contraho pater meus meus facio pudeo pro meus factor et texitur exitium examen rapio pro exeo non dico liber ut plerusque loquor cum cupidus liber aut in liber locus dico sed ut iste volo neque tuus umquam in gremium extollo liberi ex tu genus et idem namque aesculapius liberi at ille alter in chryses non solus civis antiquus amicus magnus meus qui sum usitas sed durus etiam consilium socius augurium atque exta interpres idem pergo postquam prodigium horrifer portendo pavus qui non sanus sum in omnis neuter usitor neque enim dico tam libet armus iudicium etsi sum apud idem nihil ad tu de iudicium armus accido quam centuria faber et procus


sed quoniam non modo non frequenter verum etiam raro in veris causis aut forensibus circumscripte numeroseque dicendum est, sequi videtur, ut videamus quae sint illa quae supra dixi incisa, quae membra. Haec enim in veris causis maximam partem orationis obtinent. Constat enim ille ambitus et plena comprehensio e quattuor fere partibus, quae membra dicimus, ut et auris impleat et neque brevior sit quam satis sit neque longior. Quamquam utrumque non numquam vel potius saepe accidit, ut aut citius insistendum sit aut longius procedendum, ne brevitas defrudasse auris videatur neve longitude obtudisse. Sed habeo mediocritatis rationem; nec enim loquor de versu et est liberior aliquanto oratio.

sed quoniam non modo non frequens verus etiam rarus in verus causa aut forensis circumscribo numerosus dico sum sequor video ut video qui sum ille qui supra dico incido qui membrum hic enim in verus causa maximus pars oratio obtineo consto enim ille ambitus et plenus comprehensio e quattuor fere pars qui membrum dico ut et auris impleo et neque brevis sum quam satis sum neque longus quamquam uterque non numquam vel potis saepe accido ut aut cieo insisto sum aut longus procedo ne brevitas defrudasse auris video neve longitude obtundo sed habeo mediocritas ratio neque enim loquor de verro et sum liber aliquantus oratio


primum igitur eum tamquam e vinculis numerorum eximamus. Sunt enim quidam, ut scis, oratorii numeri, de quibus mox agemus, observandi ratione quadam, sed alio in genere orationis, in hoc omnino relinquendi. Solutum quiddam sit nec vagum tamen, ut ingredi libere, non ut licenter videatur errare. Verba etiam verbis quasi coagmentare neglegat. Habet enim ille tamquam hiatus et concursus vocalium molle quiddam et quod indicet non ingratam neglegentiam de re hominis magis quam de verbis laborantis.

primus igitur is tamquam e vinculis numerus eximo sum enim quidam ut scio oratorius numerus de qui mox ago observo ratio quidam sed alius in genus oratio in hic omnino relinquo soluo quidam sum neque vagus tamen ut ingredior libo non ut licenter video erro verbum etiam verbum quasi coagmentaris neglego habeo enim ille tamquam hio et concursus vocalis mollis quidam et qui indico non ingratus neglegentia de res homo magis quam de verbum laboro


multae sunt eius totae orationes subtiles, ut contra Leptinem; multae totae graves, ut quaedam Philippicae; multae variae, ut contra Aeschinem falsae legationis, ut contra eundem pro causa Ctesiphontis. Iam illud medium quotiens vult arripit et a gravissimo discedens eo potissimum delabitur. Clamores tamen tum movet et tum in dicendo plurimum efficit, cum gravitatis locis utitur.

multus sum is totus oratio subtilis ut contra leptinem multus totus gravis ut quidam philippica multus varia ut contra aeschines fallo legatio ut contra idem pro causa ctesiphon iam ille medius quotiens volo arripio et ab gravis discedo is potis delabor clamor tamen tum moveo et tum in dico multus efficio cum gravitas locus uto


hanc ego iudico formam summissi oratoris, sed magni tamen et germani Attici; quoniam quicquid est salsum aut salubre in oratione, id proprium Atticorum est. E quibus tamen non omnes faceti: Lysias satis et Hyperides, Demades praeter ceteros fertur, Demosthenes minus habetur; quo quidem mihi nihil videtur urbanius, sed non tam dicax fuit quam facetus; est autem illud acrioris ingeni, hoc maioris artis.

hic ego judico forma summitto orator sed magnus tamen et germanus atticus quoniam quisquis sum salio aut salubris in oratio is proprius atticus sum e qui tamen non omnis facetus lysias satis et hyperides demadeo praeter ceterus fero demosthenes paruus habeo quo quidem ego nihil video urbanus sed non tam dicax sum quam facetus sum autem ille acer ingenium hic magnus ars