type: header

title: De Optimo Genere Oratorum

wing: latin

grain: passage

license: CC BY 4.0 (estate-derived fields); included text keeps its per-record source license

attribution_rule: Reuse requires the attribution line above (CC BY 4.0). Text records carry their own license_id; only open-display licenses appear in this file.

licensed_material_note: Licensed lexica and citation-only authorities are excluded from bulk dumps by construction — cite the authority, never reprint it.

source: production D1


type: passage

text: num melius quam Plato? Necesse est tamen oratori quem quaerimus controversias explicare forensis dicendi genere apto ad docendum, ad delectandum, ad permovendum. qua re si quis erit qui se Thucydideo genere causas in foro dicturum esse profiteatur, is abhorrebit etiam a suspicione eius quod versatur in re civili et forensi; sin Thucydidem laudabit, ascribat suae nostram sententiam.

lemmas: num bonus quam plato necesse sum tamen orator qui quaero controversia explicaris forensis dico genus apto ad doceo ad delecto ad permoveo qui res si quis sum qui sui thucydideo genus causa in forum dico sum profiteor is abhorreo etiam ab suspicio is qui verso in res civilis et forensis sin thucydides laudo ascribo suus noster sententia


text: haec ut alius melius quam alius, concedendum est; verum id fit non genere sed gradu. Optimum quidem unum est et proximum quod ei similli- mum. Ex quo perspicuum est, quod optimo dissimillimum sit, id esse deterrimum. nam quoniam eloquentia constat ex verbis et ex sententiis, perficiendum est, ut pure et emendate loquentes, quod est Latine, verborum praeterea et propriorum et translatorum elegantiam persequamur: in propriis ut lautissima eligamus, in translatis ut similitudinem secuti verecunde utamur alienis.

lemmas: hic ut alius bonus quam alius concedo sum verus is fio non genus sed gradus bonus quidem unus sum et propior qui is similli mum ex quo perspicuus sum qui bonus dissimilis sum is sum deterior nam quoniam eloquentia consto ex verbum et ex sententia perficio sum ut purus et emendo loquor qui sum latinum verbum praeterea et proprius et translator elegantia persequor in proprius ut lavo eligo in transfero ut similitudo sequor verecundus uto alienus


text: sententiarum autem toti dem genera sunt quot dixi esse laudum. Sunt enim docendi acutae, delectandi quasi argutae, commovendi graves. Sed et verborum est structura quaedam duas res efficiens, numerum et levitatem, et sententiae suam compositionem habent, et ad probandam rem accommodatum ordinem. Sed earum omnium rerum memoria est quasi fundamentum, lumen actio.

lemmas: sententiaris autem totus do genus sum quot dico sum laus sum enim doceo acuo delecto quasi arguo commoveo gravis sed et verbum sum structura quidam duo res efficio numerus et levitas et sententia suus compositio habeo et ad probo res accommodo ordo sed is omnis res memoria sum quasi fundamentum lumen actium


text: sin autem intellegentiam ponunt in audiendi fastidio neque eos quicquam excelsum magnificumque delectat, dicant se quiddam subtile et politum velle, grande ornatumque contemnere; id vero desinant dicere, qui subtiliter dicant, eos solos Attice dicere, id est quasi sicce et integre. Et ample et ornate et copiose cum eadem integritate Atticorum est. Quid ? dubium est utrum orationem nostram tolerabilem tantum an etiam admira- bilem esse cupiamus? Non enim iam quaerimus quid sit Attice, sed quid sit optime dicere.

lemmas: sin autem intellegentia pono in audio fastidium neque is quisquam excello magnificus delecto dico sui quidam subtilis et polio volo grandis orno contemno is verus desino dico qui subtilis dico is solus atticus dico is sum quasi siccus et integer et amplus et orno et copiosus cum idem integritas atticus sum quis dubius sum utrum oratio noster tolerabilis tantus an etiam admiro bilis sum cupio non enim iam quaero quis sum atticus sed quis sum optume dico


text: oratorum autem si quis ita numerat plura genera, ut alios grandis aut gravis aut copiosos, alios tenuis aut subtilis aut brevis, alios eis interiectos et tamquam medios putet, de homini- bus dicit aliquid, de re parum. In re enim quid optimum sit quaeritur, in homine dicitur quod est. Itaque licet dicere et Ennium summum epicum poetam, si cui ita videtur, et Pacuvium tragicum et Caecilium fortasse comi- cum.

lemmas: orator autem si quis ita numero multus genus ut alius grandis aut gravis aut copiosus alius tenuis aut subtilis aut brevis alius is interjacio et tamquam medius puto de homo bus dico aliquis de res parum in res enim quis bonus sum quaero in homo dico qui sum itaque licet dico et ennius superus epicus poeta si qui ita video et pacuvius tragicus et caecilius fortasse como cum


text: qua re quoniam non nullorum sermo iam increbruit, partim se ipsos Attice dicere, partim neminem nostrum dicere, alteros neglegamus; satis enim eis res ipsa respondet, cum aut non adhibeantur ad causas aut adhibiti derideantur; nam si riderentur, esset id ipsum Atticorum. Sed qui dici a nobis Attico more volunt, ipsi autem se non oratores esse profitentur, si teretes auris habent intellegensque iudicium, tamquam ad picturam probandam adhibentur etiam inscii faciendi cum aliqua sollertia iudicandi;

lemmas: qui res quoniam non nullus sermo iam increbesco pars sui ipse atticus dico pars nemo nos dico alter neglego satis enim is res ipse respondeo cum aut non adhibeo ad causa aut adhibeo derideo nam si riderentur sum is ipse atticus sed qui dico ab nos atticus mos volo ipse autem sui non orator sum profiteor si teres auris habeo intellego iudicium tamquam ad pingo probo adhibeo etiam inscius facio cum aliqui sollertia iudico


text: ita fit ut Demosthenes certe possit sum misse dicere, elate Lysias fortasse non possit. Sed si eodem modo putant exercitu in foro et in omnibus templis, quae circum forum sunt, conlocato dici pro Milone decuisse, ut si de re privata ad unum iudicem diceremus, vim eloquentiae sua facultate, non rei natura metiuntur.

lemmas: ita fio ut demosthenes certus possum sum mitto dico effero lysias fortasse non possum sed si idem modo puto exercitus in forum et in omnis templum qui circum forum sum conloco dico pro milo decuisse ut si de res privo ad unus judico dico vis eloquentia suus facultas non res natura metior


text: ea igitur omnia in quo summa erunt, erit perfectissimus orator; in quo media, mediocris; in quo minima, deterrimus. Et appellabuntur omnes oratores, ut pictores appellantur etiam mali, nec generibus inter sese, sed facultatibus different. Itaque nemo est orator qui Demostheni se similem nolit esse; at Menander Homeri noluit; genus enim erat aliud. Id non est in oratoribus aut, etiam si est ut alius gravitatem sequens subtilitatem fugiat, contra alius acutiorem se quam ornatio rem velit, etiam si est in genere tolerabili, certe non est in optimo, si quidem, quod omnis laudes habet, id est optimum.

lemmas: is igitur omnis in quo summus sum sum perficio orator in quo medius mediocris in quo minimus deterior et appello omnis orator ut pictor appello etiam malus neque genus inter sui sed facultas differo itaque nemo sum orator qui demosthenes sui similis nolo sum at menander homerus nolo genus enim sum alius is non sum in orator aut etiam si sum ut alius gravitas sequor subtilitas fugio contra alius acuo sui quam ornatio res volo etiam si sum in genus tolerabilis certus non sum in bonus si quidem qui omnis laus habeo is sum bonus


text: oratorvm genera esse dicuntur tamquam poetarum; id secus est, nam alterum est multiplex. Poematis enim tragici comici epici melici etiam ac dithyrambici, quo magis est tractatum , suum cuiusque est, diversum a reliquis. Itaque et in tragoedia comicum vitiosum est et in comoedia turpe tragicum; et in ceteris suus est cuique certus sonus et quaedam intellegentibus nota vox.

lemmas: oratorvm genus sum dico tamquam poetaris is secus sum nam alter sum multiplex poema enim tragicus comicus epicus melicus etiam atque dithyrambicus quo magis sum tractas suus quisque sum diverto ab reliquus itaque et in tragoedia comicus vitiosus sum et in comoedia turpis tragicus et in ceterus suus sum quisque certus sonus et quidam intellego nosco vox


text: Nihil enim illo oratore arbitror cogitari posse divinius.

lemmas: nihil enim ille orator arbitror cogito possum divinus


text: quin ipsum Isocratem, quem divinus auctor Plato suum fere aequalem admirabiliter in Phaedro laudari fecit ab Socrate quemque omnes docti summum oratorem esse dixerunt, tamen hunc in numerum non repono. Non enim in acie versatur nec ferro, sed quasi rudibus eius eludit oratio. A me autem, ut cum maximis minima con- feram, gladiatorum par nobilissimum inducitur, Aeschines, tamquam Aeserninus, ut ait Lucilius, non spurcus homo, sed acer et doctus cum Pacideiano hic componitur,—optimus longe post homines natos—.

lemmas: quin ipse isocrates qui divinus auctor plato suus fere aequalis admirabilis in phaedrus laudo facio ab socrates quisque omnis doceo superus orator sum dico tamen hic in numerus non repono non enim in acies verso neque ferrum sed quasi rudis is eludo oratio ab ego autem ut cum magnus minimus continuo fero gladiator par nobilis induco aeschines tamquam aeserninus ut aio lucilius non spurcus homo sed acer et doceo cum pacideianus hic compono bonus longus post homo nascor


text: oratorem genere non divido; perfectum enim quaero. Vnum est autem genus perfecti, a quo qui absunt, non genere differunt, ut Terentius ab Accio, sed in eodem genere non sunt pares. Optimus est enim orator, qui dicendo animos audientium et docet et delectat et per- movet. Docere debitum est, delectare honorarium, per- movere necessarium.

lemmas: orator genus non divido perficio enim quaero vnus sum autem genus perficio ab quo qui absum non genus differo ut tero ab attius sed in idem genus non sum par bonus sum enim orator qui dico animus audio et doceo et delecto et per moveo doceo debeo sum delecto honorarius per moveo necessarius


text: haec vitaverunt fere omnes qui aut Attici numerantur aut dicunt Attice. Sed qui eatenus valuerunt, sani et sicci dumtaxat habeantur, sed ita ut palaestritae; spatiari in xysto ut liceat, non ab Olympiis coronam petant. Qui cum careant omni vitio, non sunt contenti quasi bona valetudine, sed viris lacertos sanguinem quaerunt, quandam etiam suavitatem coloris. Eos imi- temur, si possumus; si minus, illos potius qui incorrupta sanitate sunt, quod est proprium Atticorum, quam eos quorum vitiosa abundantia est, qualis Asia multos tulit. Quod cum faciemus—

lemmas: hic vito fere omnis qui aut atticus numero aut dico atticus sed qui eatenus valeo sanus et siccus dumtaxat habeo sed ita ut palaestrita spatiaris in xystus ut licet non ab olympius corona peto qui cum careo omnis vitio non sum contendo quasi bonus valetudo sed vis lacertus sanguis quaero quidam etiam suavitas color is imus temur si possum si paruus ille potis qui incorruptus sanitas sum qui sum proprius atticus quam is qui vitiosus abundantia sum qualis asia multus fero qui cum facio


text: ex quo intellegitur, quoniam Graecorum oratorum praestantissimi sint ei qui fuerint Athenis, eorum autem princeps facile Demosthenes, hunc si qui imitetur, cum et Attice dicturum et optime, ut, quoniam Attici nobis propositi sunt ad imitandum, bene dicere id sit Attice dicere.

lemmas: ex quo intellego quoniam graecum orator praesto sum is qui sum athenae is autem princeps facilis demosthenes hic si qui imitor cum et atticus dico et optume ut quoniam atticus nos propono sum ad imito bene dico is sum atticus dico


text: quorum ego orationes si, ut spero, ita expres sero virtutibus utens illorum omnibus, id est sententiis et earum figuris et rerum ordine, verba persequens eatenus, ut ea non abhorreant a more nostro—quae si e Graecis omnia conversa non erunt, tamen ut generis eiusdem sint, elabora- vimus—, erit regula, ad quam eorum dirigantur orationes qui Attice volent dicere. Sed de nobis satis. Aliquando enim Aeschinem ipsum Latine dicentem audiamus.

lemmas: qui ego oratio si ut spero ita expres serus virtus uto ille omnis is sum sententia et is figura et res ordo verbum persequor eatenus ut is non abhorreo ab mos noster qui si e graecum omnis converro non sum tamen ut genus idem sum elaboro vimus sum regula ad quam is dirigo oratio qui atticus volo dico sed de nos satis aliquando enim aeschines ipse latinum dico audio


text: si modo id ipsum adsequemur; est enim permagnum— imitemur, si potuerimus, Lysiam et eius quidem tenuitatem potissimum; est enim multis locis grandior, sed quia et privatas ille plerasque et eas ipsas aliis et parvarum rerum causulas scripsit, videtur esse ieiunior, cum se ipse consulto ad minutarum causarum genera limaverit. quod qui ita faciet, ut, si cupiat uberior esse, non possit, habeatur sane orator, sed de minoribus; magno autem oratori etiam illo modo saepe dicendum est in tali genere causarum.

lemmas: si modo is ipse assequor sum enim permagnus imito si possum lysias et is quidem tenuitas potis sum enim multus locus grandis sed quia et privo ille plerusque et is ipse alius et parvaris res causula scribo video sum jejunus cum sui ipse consultum ad minutaris causaris genus limo qui qui ita facio ut si cupio uber sum non possum habeo sanus orator sed de paruus magnus autem orator etiam ille modo saepe dico sum in talis genus causaris


text: converti enim ex Atticis duorum eloquentissimorum nobilissimas orationes inter seque contrarias, Aeschini et Demostheni; nec converti ut interpres, sed ut orator, sententiis isdem et earum formis tamquam figuris, verbis ad nostram consuetudinem aptis. In quibus non verbum pro verbo necesse habui reddere, sed genus omne verborum vimque servavi. Non enim ea me adnumerare lectori putavi oportere, sed tam- quam appendere.

lemmas: converto enim ex atticus duo eloquens nobilis oratio inter sequor contrarius aeschines et demosthenes neque converto ut interpres sed ut orator sententia idem et is forma tamquam figura verbum ad noster consuetudo aptus in qui non verbum pro verbum necesse habeo reddo sed genus omnis verbum vis servo non enim is ego adnumeraris lector puto oportet sed tam quam appendo


text: haec autem dixi brevius quidem quam res petebat, sed ad id quod agimus non fuit dicendum pluribus; unum enim cum sit genus, id quale sit quaerimus. Est autem tale quale floruit Athenis; ex quo Atticorum oratorum ipsa vis ignota est, nota gloria. Nam alterum multi viderunt, vitiosi nihil apud eos esse, alterum pauci, laudabilia esse multa. Est enim vitiosum in sententia, si quid ab- surdum aut alienum aut non acutum aut subinsulsum est; in verbis si inquinatum, si abiectum, si non aptum, si durum, si longe petitum.

lemmas: hic autem dico brevis quidem quam res peto sed ad is qui ago non sum dico multus unus enim cum sum genus is qualis sum quaero sum autem talis qualis floreo athenae ex quo atticus orator ipse volo ignotus sum nosco gloria nam alter multus video vitiosus nihil apud is sum alter paucus laudabile sum multus sum enim vitiosus in sententia si quis ab surdus aut alienus aut non acutus aut subinsulsus sum in verbum si inquino si abicio si non aptus si durus si longus peto


text: hic labor meus hoc adsequetur, ut nostri homines quid ab illis exigant, qui se Atticos volunt, et ad quam eos quasi formulam dicendi revocent intellegant. 'Sed exorietur Thucydides; eius enim quidam eloquentiam admirantur.' Id quidem recte; sed nihil ad eum oratorem quem quaerimus. Aliud est enim explicare res gestas nar- rando, aliud argumentando criminari crimenve dissolvere; aliud narrantem tenere auditorem, aliud concitare. 'At loquitur pulchre.'

lemmas: hic labor meus hic assequor ut noster homo quis ab ille exigo qui sui attici volo et ad quam is quasi formula dico revoco intellego sed exorior thucydides is enim quidam eloquentia admiror is quidem rectus sed nihil ad is orator qui quaero alius sum enim explicaris res gero nar rando alius argumentor criminaris crimen dissolvo alius narro teneo auditor alius concitaris at loquor pulcher


text: Huic labori nostro duo genera reprehensionum oppo- nuntur. Vnum hoc: 'Verum melius Graeci.' A quo quaeratur ecquid possint ipsi melius Latine? Alterum: 'Quid istas potius legam quam Graecas ?' Idem Andriam et Synephebos nec minus Andromacham aut Antiopam aut Epigonos Latinos recipiunt. Quod igitur est eorum in orationibus e Graeco conversis fastidium, nullum cum sit in versibus ?

lemmas: hic labor noster duo genus reprehensio oppo nuntur vnus hic verus bonus graecum ab quo quaero ecquis possum ipse bonus latinum alter quis iste potis lego quam graece idem andria et synephebi neque paruus andromacha aut antiopa aut epigoni latini recipio qui igitur sum is in oratio e graecum converro fastidium nullus cum sum in versus


text: Sed cum in eo magnus error esset, quale esset id dicendi genus, putavi mihi suscipiendum laborem utilem studiosis, mihi quidem ipsi non necessarium.

lemmas: sed cum in is magnus error sum qualis sum is dico genus puto ego suscipio labor utilis studiosus ego quidem ipse non necessarius


text: hanc multam Aeschines a Ctesiphonte petivit quadriennio ante Philippi Macedonis mortem; sed iudicium factum est aliquot annis post Alexandro iam Asiam tenente; ad quod iudicium concursus dicitur e tota Graecia factus esse. Quid enim tam aut visendum aut audiendum fuit quam summorum oratorum in gravissima causa accurata et inimicitiis incensa contentio?

lemmas: hic multa aeschines ab ctesiphon peto quadriennium ante philippus macedonis mors sed iudicium facio sum aliquot annus post alexander iam asia teneo ad qui iudicium concursus dico e totus graecia facio sum quis enim tam aut viso aut audio sum quam summus orator in gravis causa accuro et inimicitia incensum contentio


text: hunc igitur Ctesiphontem in iudicium adduxit Aeschines, quod contra leges scripsisset, ut et rationibus non relatis corona donaretur et ut in theatro, et quod de virtute eius et benevolentia falsa scripsisset, cum Demosthenes nec vir bonus esset nec bene meritus de civitate. Causa ipsa abhorret illa quidem a formula consuetudinis nostrae, sed est magna. Habet enim et legum interpretationem satis acutam in utramque partem et meritorum in rem publicam contentionem sane gravem.

lemmas: hic igitur ctesiphon in iudicium adduco aeschines qui contra lex scribo ut et ratio non refero corona dono et ut in theatrum et qui de virtus is et benevolens fallo scribo cum demosthenes neque vir bonus sum neque bene mereor de civitas causa ipse abhorreo ille quidem ab formula consuetudo noster sed sum magnus habeo enim et lex interpretatio satis acutus in uter pars et meritor in res publicus contentio sanus gravis


text: itaque causa fuit Aeschini, cum ipse a Demo sthene esset capitis accusatus, quod legationem ementitus esset, ut ulciscendi inimici causa nomine Ctesiphontis iudicium fieret de factis famaque Demosthenis. Non enim tam multa dixit de rationibus non relatis, quam de eo quod civis improbus ut optimus laudatus esset.

lemmas: itaque causa sum aeschines cum ipse ab demeo sthene sum capio accuso qui legatio ementior sum ut ulciscor inimicus causa nomen ctesiphon iudicium fio de facio fama demosthenes non enim tam multus dico de ratio non refero quam de is qui civis improbus ut bonus laudo sum


text: Sed adgrediamur iam quod suscepimus, si prius exposue rimus quae causa in iudicium deducta sit. Cum esset lex Athenis, NE .QVIS POPVLI SCITVM FACERET, VT QVISQVAM CORONA DONARETVR IN MAGISTRATV PRIVS QVAM RATIONES RETTVLISSET; et altera lex, EOS, QVI A POPVLO DONARENTVR, IN CONTIONE DONARI DEBERE; QVI A SENATV, IN SENATV, Demosthenes curator muris reficiendis fuit eosque refecit pecunia sua; de hoc igitur Ctesiphon scitum fecit nullis ab illo rationibus relatis, ut corona aurea donaretur eaque donatio fieret in theatro populo convocato, qui locus non est contionis legitimae, atque ita praedicaretur, EVM DONARI VIRTVTIS ERGO BENEVOLENTIAEQVE QVAM IS ERGA POPVLVM ATHENIENSEM HABERET.

lemmas: sed aggredior iam qui suscipio si prior exposue rimus qui causa in iudicium deduco sum cos sum lex athenae ne qvis popvli scitvm facio vt qvisqvam corona donaretvr in magistratv privs qvam ratio rettvlisset et alter lex is qvi ab popvlo donarentvr in contio dono debeo qvi ab senatv in senatv demosthenes curator murus reficio sum is reficio pecunia suus de hic igitur ctesiphon scio facio nullus ab ille ratio refero ut corona aureus dono is donatio fio in theatrum populus convoco qui locus non sum contio legitimus atque ita praedico evm dono virtvtis ergo benevolentiaeqve qvam is erga popvlvm atheniensem habeo