Academica

CC BY 4.0 (estate-derived fields); included text keeps its per-record source license

Reuse requires the attribution line above (CC BY 4.0). Text records carry their own license_id; only open-display licenses appear in this file.

Licensed lexica and citation-only authorities are excluded from bulk dumps by construction — cite the authority, never reprint it.


De naturis autem sic sentiebat, primum ut in quattuor initiis rerum illis quintam hanc naturam, ex qua superiores sensus et mentem effici rebantur, non adhiberet; statuebat enim ignem esse ipsam naturam quae quidque gigneret et mentem atque sensus. discrepabat etiam ab isdem, quod nullo modo arbitrabatur quicquam effici posse ab ea quae expers esset corporis, cuius generis Xenocrates et superiores etiam animum esse dixerant, nec vero aut quod efficeret aliquid aut quod efficeretur posse esse non corpus.

de natura autem sic sentio primus ut in quattuor initium res ille quintus hic natura ex qui superus sensus et mens efficio reor non adhibeo statuo enim ignis sum ipse natura qui quisque gigno et mens atque sensus discrepo etiam ab idem qui nullus modo arbitror quisquam efficio possum ab is qui expers sum corpus qui genus xenocrates et superus etiam animus sum dico neque verus aut qui efficio aliquis aut qui efficio possum sum non corpus


Sed subiectam putant omnibus sine ulla specie atque carentem omni illa qualitate (faciamus enim tractando usitatius hoc verbum et tritius) materiam quandam, ex qua omnia expressa atque effecta sint, quae tota omnia accipere possit omnibusque modis mutari atque ex omni parte eoque etiam interire, non in nihilum sed in suas partes, quae infinite secari ac dividi possint, cum sit nihil omnino in rerum natura minimum quod dividi nequeat. quae autem moveantur omnia intervallis moveri, quae intervalla item infinite dividi possint.

sed subicio puto omnis sine ullus species atque careo omnis ille qualitas facio enim tracto usitor hic verbum et tero materia quidam ex qui omnis exprimo atque efficio sum qui totus omnis accipio possum omne modus muto atque ex omnis pars eo etiam intereo non in nihilis sed in suus pars qui infinitus secaris atque divido possum cum sum nihil omnino in res natura paruus qui divido nequeo qui autem moveo omnis intervallum moveo qui intervallum item infinitus divido possum


Haec forma erat illis prima, a Platone tradita; cuius quas acceperim dissupationes si vultis exponam.'

hic forma sum ille primus ab plato trado qui qui accipio dissupatio si volo expono


sed meos amicos in quibus est studium in Graeciam mitto id est ad Graecos ire iubeo, ut ex [a] fontibus potius hauriant quam rivulos consectentur. quae autem nemo adhuc docuerat nec erat unde studiosi scire possent, ea quantum potui (nihil enim magnopere meorum miror) feci ut essent nota nostris; a Graecis enim peti non poterant ac post L. Aelii nostri occasum ne a Latinis quidem. et tamen in illis veteribus nostris, quae Menippum imitati non interpretati quadam hilaritate conspersimus, multa admixta ex intima philosophia, multa dicta dialectice, quae quo facilius minus docti intellegerent, iucunditate quadam ad legendum invitati; in laudationibus, in his ipsis antiquitatum prooemiis philosophiae more scribere voluimus, si modo consecuti sumus.'

sed meus amicus in qui sum studium in graecia mitto is sum ad graeci eo iubeo ut ex ab fons potis haurio quam rivulus consector qui autem nemo adhuc doceo neque sum unde studiosus scio possum is quantus possum nihil enim magnopere meus miro facio ut sum nosco noster ab graecum enim peto non possum atque post l aelius noster occasus ne ab latinum quidem et tamen in ille vetus noster qui menippus imitor non interpretas quidam hilaritas conspergo multus admisceo ex intimo philosophia multus dictum dialecticus qui quo facilis paruus doceo intellego iucunditas quidam ad lego invitas in laudatio in hic ipse antiquitas prooemium philosophia mos scribo volo si modo consequor sum


ergo haec animorum; vitae autem (id enim erat tertium) adiuncta esse dicebant quae ad virtutis usum valerent. Iam virtus in animi bonis et in corporis cernitur et in quibusdam quae non tam naturae quam beatae vitae adiuncta sunt. hominem enim esse censebant quasi partem quandam civitatis et universi generis humani, eumque esse coniunctum cum hominibus humana quadam societate. ac de summo quidem atque naturali bono sic agunt; cetera autem pertinere ad id putant aut adaugendum aut tenendum, ut divitias ut opes ut gloriam ut gratiam. Ita tripertita ab his inducitur ratio bonorum,

ergo hic animus vita autem is enim sum tertius adjungo sum dico qui ad virtus usus valeo iam virtus in animus bonus et in corpus cerno et in quidam qui non tam natura quam beatus vita adjungo sum homo enim sum censeo quasi pars quidam civitas et universus genus humanus is sum conjungo cum homo humanus quidam societas atque de superus quidem atque natural bonus sic ago ceterus autem pertineo ad is puto aut adaugeo aut teneo ut divitiae ut ops ut gloria ut gratia ita tripertita ab hic induco ratio bonus


Ego autem Varro (dicam enim ut res est), dum me ambitio dum honores dum causae, dum rei publicae non solum cura sed quaedam etiam procuratio multis officiis implicatum et constrictum tenebat, animo haec inclusa habebam et ne obsolescerent renovabam cum licebat legendo; nunc vero et fortunae gravissimo percussus vulnere et administratione rei publicae liberatus doloris medicinam a philosophia peto et otii oblectationem hanc honestissimam iudico. aut enim huic aetati hoc maxime aptum est, aut his rebus si quas dignas laude gessimus hoc in primis consentaneum, aut etiam ad nostros cives erudiendos nihil utilius, aut si haec ita non sunt nihil aliud video quod agere possimus.

ego autem varro dico enim ut res sum dum ego ambitio dum honor dum causa dum res publicus non solus cura sed quidam etiam procuratio multus officium implicatum et constringo teneo animus hic includo habeo et ne obsolesco renovo cum licet lego nunc verus et fortuna gravis percutio vulnus et administratio res publicus libero dolor medicina ab philosophia peto et otium oblectatio hic honestus judico aut enim hic aetas hic magnus aptus sum aut hic res si qui digno laus gero hic in primus consentaneus aut etiam ad noster civis erudio nihil utilis aut si hic ita non sum nihil alius video qui ago possum


scientiam autem nusquam esse censebant nisi in animi notionibus atque rationibus. qua de causa definitiones rerum probabant et has ad omnia de quibus disceptabatur adhibebant; verborum etiam explicatio probabatur, id est qua de causa quaeque essent ita nominata, quam e)tumologi/an appellabant; post argumentis quibusdam et quasi rerum notis ducibus utebantur ad probandum et ad concludendum id quod explanari volebant. in qua tradebatur omnis dialecticae disciplina id est orationis ratione conclusae; huic quasi ex altera parte oratoria vis dicendi adhibebatur, explicatrix orationis perpetuae ad persuadendum accommodatae.

scientia autem nusquam sum censeo nisi in animus notio atque ratio qui de causa definitio res probo et hic ad omnis de qui discepto adhibeo verbum etiam explicatio probo is sum qui de causa quisque sum ita nomino quam e tumologi an appello post argumentum quidam et quasi res nosco dux uto ad probo et ad concludo is qui explanaris volo in qui trado omnis dialectica disciplina is sum oratio ratio concludo hic quasi ex alter pars oratorium volo dico adhibeo explicatrix oratio perpetuus ad persuadeo accommodo


Tum ego Cum Zenone inquam “ut accepimus Arcesilas sibi omne certamen instituit, non pertinacia aut studio vincendi ut quidem mihi videtur, sed earum rerum obscuritate, quae ad confessionem ignorationis adduxerant Socratem et iam ante Socratem Democritum Anaxagoram Empedoclem omnes paene veteres, qui nihil cognosci nihil percipi nihil sciri posse dixerunt, angustos sensus imbecillos animos brevia curricula vitae et ut Democritus in profundo veritatem esse demersam, opinionibus et institutis omnia teneri, nihil veritati relinqui, deinceps omnia tenebris circumfusa esse dixerunt.

tum ego cos zeno inquam ut accipio arcesilas sui omnis certamen instituo non pertinacia aut studium vinco ut quidem ego video sed is res obscuritas qui ad confessio ignoratio adduco socrates et iam ante socrates democritus anaxagoras empedocles omnis paene vetus qui nihil cognosco nihil percipio nihil scio possum dico angustus sensus imbecillus animus brevio curriculum vita et ut democritus in profundo veritas sum demergo opinio et institus omnis teneo nihil veritas relinquo deinceps omnis tenebrae circumfundo sum dico


Pergamus igitur inquit, 'quoniam placet. Fuit ergo iam accepta a Platone philosophandi ratio triplex, una de vita et moribus, altera de natura et rebus occultis, tertia de disserendo et quid verum quid falsum quid rectum in oratione pravumve quid consentiens quid repugnet iudicando.

pergo igitur inquam quoniam placeo sum ergo iam accipio ab plato philosophor ratio triplex unus de vito et mos alter de natura et res occulo tertius de dissero et quis verus quis falsus quis recingo in oratio pravus quis consentio quis repugno judico


In Cumano nuper cum mecum Atticus noster esset, nuntiatum est nobis a M. Varrone venisse eum Roma pridie vesperi et, nisi de via fessus esset, continuo ad nos venturum fuisse. quod cum audissemus, nullam moram interponendam putavimus quin videremus hominem nobiscum et studiis eisdem et vetustate amicitiae coniunctum; itaque confestim ad eum ire perreximus. paulumque cum ab eius villa abessemus, ipsum ad nos venientem vidimus; atque illum complexi, ut mos amicorum est (satis enim longo intervallo * * * ), ad suam villam reduximus.

in cumanum nuper cum ego atticus noster sum nuntio sum nos ab m varro venio is roma pridie vesperus et nisi de via fessus sum continuo ad nos venio sum qui cum audio nullus mora interpono puto quin video homo nos et studium idem et vetustas amicitia conjungo itaque confestim ad is eo pergo paulus cum ab is villa absum ipse ad nos venio video atque ille complector ut mos amicus sum satis enim longus intervallum ad suus villa reduco


sed Zeno, cum Arcesilam anteiret aetate valdeque subtiliter dissereret et peracute moveretur, corrigere conatus est disciplinam. eam quoque si videtur correctionem explicabo, sicut solebat Antiochus.”

sed zeno cum arcesilam anteeo aetas validus subtilis dissero et peracutus moveo corrigo conor sum disciplina is quoque si video correctio explico sicut soleo antiochus


Est inquit ut dicis; sed ignorare te non arbitror quae contra Philonis Antiochus scripserit.

sum inquam ut dico sed ignoro tu non arbitror qui contra philo antiochus scribo


visis non omnibus adiungebat fidem sed is solum quae propriam quandam haberent declarationem earum rerum quae viderentur; id autem visum cum ipsum per se cerneretur, comprehendibile—feretis haec?' ATT. nos vero inquit; quonam enim alio modo katalhmpto\n diceres?— “sed cum acceptum iam et approbatum esset, comprehensionem appellabat, similem is rebus quae manu prenderentur; ex quo etiam nomen hoc duxerat , cum eo verbo antea nemo tali in re usus esset, plurimisque idem novis verbis (nova enim dicebat) usus est. Quod autem erat sensu comprensum id ipsum sensum appellabat, et si ita erat comprensum ut convelli ratione non posset scientiam, sin aliter inscientiam nominabat; ex qua existebat etiam opinio, quae esset imbecilla et cum falso incognitoque communis.

video non omnis adjungo fides sed is solus qui proprius quidam habeo declaratio is res qui video is autem video cum ipse per sui cerno comprehendibilis fero hic att nos verus inquam quonam enim alius modo katalhmpto n dico sed cum accipio iam et approbo sum comprehensio appello similis is res qui manus prehendo ex quo etiam nomen hic duco cum is verbum antea nemo talis in res utor sum multus idem novus verbum novo enim dico utor sum qui autem sum sentio comprensum is ipse sensus appello et si ita sum comprensum ut convello ratio non possum scientia sin aliter inscientia nomino ex qui existebat etiam opinio qui sum imbecillus et cum fallo incognitus communis


cumque superiores non omnem virtutem in ratione esse dicerent sed quasdam virtutes quasi natura aut more perfectas, hic omnis in ratione ponebat. cumque illi ea genera virtutum quae supra dixi seiungi posse arbitrarentur, hic nec id ullo modo fieri posse disserebat, nec virtutis usum modo ut superiores sed ipsum habitum per se esse praeclarum, nec tamen virtutem cuiquam adesse quin ea semper uteretur. cumque perturbationem animi illi ex homine non tollerent naturaque et condolescere et concupiscere et extimescere et efferri laetitia dicerent, sed ea contraherent in angustumque deducerent, hic omnibus his quasi morbis voluit carere sapientem.

cum superus non omnis virtus in ratio sum dico sed quidam virtus quasi natura aut mos perficio hic omnis in ratio pono cum ille is genus virtus qui supra dico sejungo possum arbitror hic neque is ullus modo fio possum dissero neque virtus usus modo ut superus sed ipse habitus per sui sum praeclaris neque tamen virtus quisquam adsum quin is semper uto cum perturbatio animus ille ex homo non tollo natura et condolesco et concupisco et extimesco et effero laetitia dico sed is contraho in angustus deduco hic omnis hic quasi morbus volo careo sapio


Ac primum illam partem bene vivendi a natura petebant eique parendum esse dicebant, neque ulla alia in re nisi in natura quaerendum esse illud summum bonum quo omnia referrentur, constituebantque extremum esse rerum expetendarum et finem bonorum adeptum esse omnia e natura et animo et corpore et vita. corporis autem alia ponebant esse in toto alia in partibus, valetudinem vires pulchritudinem in toto, in partibus autem sensus integros et praestantiam aliquam partium singularum, ut in pedibus celeritatem, vim in manibus, claritatem in voce, in lingua etiam explanatam vocum impressionem;

atque primus ille pars bene vivo ab natura peto is pareo sum dico neque ullus alius in res nisi in natura quaero sum ille superus bonus quo omnis refero constituo exter sum res expetendaris et finis bonus adeptum sum omnis e natura et animus et corpus et vito corpus autem alius pono sum in totus alius in pars valetudo vireo pulchritudo in totus in pars autem sensus integer et praestantia aliqui pars singularis ut in pes celeritas vis in manus claritas in vox in lingua etiam explano vox impressio


atque haec illa sunt tria genera quae putant plerique Peripateticos dicere. id quidem non falso; est enim haec partitio illorum; illud imprudenter, si alios esse Academicos qui tum appellarentur alios Peripateticos arbitrantur. communis haec ratio, et utrisque hic bonorum finis videbatur, adipisci quae essent prima in natura quaeque ipsa per sese expetenda aut omnia aut maxima; ea sunt autem maxima, quae in ipso animo atque in ipsa virtute versantur. itaque omnis illa antiqua philosophia sensit in una virtute esse positam beatam vitam, nec tamen beatissimam nisi adiungerentur etiam corporis et cetera quae supra dicta sunt ad virtutis usum idonea.

atque hic ille sum tres genus qui puto plerusque peripatetici dico is quidem non fallo sum enim hic partitio ille ille imprudens si alius sum academicus qui tum appello alius peripatetici arbitror communis hic ratio et uterque hic bonus finis video adipisci qui sum primus in natura quisque ipse per sui expeto aut omnis aut maximus is sum autem maximus qui in ipse animus atque in ipse virtus verso itaque omnis ille antiquus philosophia sentio in unus virtus sum pono beatus vita neque tamen beatus nisi adjungo etiam corpus et ceterus qui supra dictum sum ad virtus usus idoneus


Sed quid ago' inquit aut sumne sanus qui haec vos doceo? nam etsi non sus Minervam ut aiunt, tamen inepte quisquis Minervam docet.

sed quis ago inquam aut sum sanus qui hic tu doceo nam etsi non sus minerva ut aio tamen ineptus quisquis minerva doceo


Nam Strato eius auditor quamquam fuit acri ingenio tamen ab ea disciplina omnino semovendus est; qui cum maxime necessariam partem philosophiae, quae posita est in virtute et in moribus, reliquisset totumque se ad investigationem naturae contulisset, in ea ipsa plurimum dissedit a suis. Speusippus autem et Xenocrates, qui primi Platonis rationem auctoritatemque susceperant, et post eos Polemo et Crates unaque Crantor in Academia congregati diligenter ea quae a superioribus acceperant tuebantur. Iam Polemonem audiverant assidue Zeno et Arcesilas.

nam stratum is auditor quamquam sum acer ingenium tamen ab is disciplina omnino semoveo sum qui cum magnus necessaria pars philosophia qui pono sum in virtus et in mos relinquo totus sui ad investigatio natura confero in is ipse multus dissedeo ab suus speusippus autem et xenocrates qui primus plato ratio auctoritas suscipio et post is polemo et crates unus crantor in academia congrego diligenter is qui ab superus accipio tueor iam polemo audio assiduus zeno et arcesilas


Tum ille: 'Rem a me saepe deliberatam et multum agitatam requiris. itaque non haesitans respondebo, sed ea dicam quae mihi sunt in promptu, quod ista ipsa de re multum ut dixi et diu cogitavi. nam cum philosophiam viderem diligentissime Graecis litteris explicatam, existimavi si qui de nostris eius studio tenerentur, si essent Graecis doctrinis eruditi, Graeca potius quam nostra lecturos, sin a Graecorum artibus et disciplinis abhorrerent, ne haec quidem curaturos, quae sine eruditione Graeca intellegi non possunt. itaque ea nolui scribere quae nec indocti intellegere possent nec docti legere curarent.

tum ille res ab ego saepe delibero et multus agito requiro itaque non haesito respondeo sed is dico qui ego sum in promptus qui iste ipse de res multus ut dico et diu cogito nam cum philosophia video diligens graecum littera explicatam existimo si qui de noster is studium teneo si sum graecum doctrina erudio graecum potis quam noster lego sin ab graecum ars et disciplina abhorreo ne hic quidem curo qui sine eruditio graecum intellego non possum itaque is nolo scribo qui neque indoceo intellego possum neque doceo lego curo


et cum ita moveatur illa vis quam qualitatem esse diximus, et cum sic ultro citroque versetur, et materiam ipsam totam penitus commutari putant et illa effici quae appellant qualia; e quibus in omni natura cohaerente et continuata cum omnibus suis partibus unum effectum esse mundum, extra quem nulla pars materiae sit nullumque corpus. Partis autem esse mundi omnia quae insint in eo, quae natura sentiente teneantur, in qua ratio perfecta insit, quae sit eadem sempiterna (nihil enim valentius esse a quo intereat);

et cum ita moveo ille volo quam qualitas sum dico et cum sic ultro citer verso et materia ipse totus penitus commutaris puto et ille efficio qui appello qualis e qui in omnis natura cohaereo et continuo cum omnis suus pars unus efficio sum mundus extra qui nullus pars materia sum nullus corpus pars autem sum mundus omnis qui insum in is qui natura sentio teneo in qui ratio perficio insum qui sum idem sempiternus nihil enim valeo sum ab quo intereo


Tum Varro ita exorsus est: 'Socrates mihi videtur, id quod constat inter omnes, primus a rebus occultis et ab ipsa natura involutis, in quibus omnes ante eum philosophi occupati fuerunt, avocavisse philosophiam et ad vitam communem adduxisse, ut de virtutibus et de vitiis omninoque de bonis rebus et malis quaereret, caelestia autem vel procul esse a nostra cognitione censeret vel, si maxime cognita essent, nihil tamen ad bene vivendum.

tum varro ita exordior sum socrates ego video is qui consto inter omnis primus ab res occulo et ab ipse natura involvo in qui omnis ante is philosophus occupo sum avoco philosophia et ad vita communis adduco ut de virtus et de vitium omnino de bonus res et malus quaero caelestis autem vel procul sum ab noster cognitio censeo vel si magnus cognosco sum nihil tamen ad bene vivo


Quae cum essent dicta, in conspectu consedimus omnes.

qui cum sum dictum in conspectus consido omnis


Iam vero physica, si Epicurum id est si Democritum probarem, possem scribere ita plane ut Amafinius. quid est enim magnum, cum causas rerum efficientium sustuleris, de corpusculorum (ita enim appellat atomos) concursione fortuita loqui? nostra tu physica nosti; quae cum contineantur ex effectione et ex materia ea quam fingit et format effectio, adhibenda etiam geometria est; quam quibusnam quisquam enuntiare verbis aut quem ad intellegendum poterit adducere? Haec ipsa de vita et moribus et de expetendis fugiendisque rebus illi simpliciter, pecudis enim et hominis idem bonum esse censent; apud nostros autem non ignoras quae sit et quanta subtilitas.

iam verus physica si epicurus is sum si democritus probaris possum scribo ita planus ut amafinius quis sum enim magnus cum causa res efficio tollo de corpusculum ita enim appello atomus concursio fortuitus loquor noster tu physica nosco qui cum contineo ex effectio et ex materia is quam fingo et formo effectio adhibeo etiam geometria sum quam quisnam quisquam enuntiaris verbum aut qui ad intellego possum duco hic ipse de vito et mos et de expeto fugio res ille simplex pecus enim et homo idem bonus sum censeo apud noster autem non ignoro qui sum et quantus subtilitas


Sane istuc quidem inquit, sum enim admodum infirmus. sed videamus idemne Attico placeat fieri a me quod te velle video.

sanus iste quidem inquam sum enim admodum infirmus sed video idem atticus placeo fio ab ego qui tu volo video


Hanc Academiam novam appellant, quae mihi vetus videtur, si quidem Platonem ex illa vetere numeramus, cuius in libris nihil affirmatur et in utramque partem multa disseruntur, de omnibus quaeritur nihil certi dicitur—sed tamen illa quam exposuisti vetus, haec nova nominetur. quae usque ad Carneadem perducta, qui quartus ab Arcesila fuit, in eadem Arcesilae ratione permansit. Carneades autem nullius philosophiae partis ignarus et, ut cognovi ex is qui illum audierant maximeque ex Epicureo Zenone, qui cum ab eo plurimum dissentiret unum tamen praeter ceteros mirabatur, incredibili quadam fuit facultate et to ” quid autem stomachatur Mnesarchus, quid Antipater digladiatur cum Carneade tot voluminibus? *

hic academia novus appello qui ego vetus video si quidem plato ex ille veto numero qui in liber nihil affirmo et in uter pars multus dissero de omnis quaero nihil certus dico sed tamen ille quam expono vetus hic novo nomino qui usque ad carneades perduco qui quartus ab arcesila sum in idem arcesilaus ratio permaneo carneades autem nullus philosophia pars ignarus et ut cognosco ex is qui ille audio magnus ex epicureus zeno qui cum ab is multus dissentio unus tamen praeter ceterus miror incredibilis quidam sum facultas et to quis autem stomachor mnesarchus quis antipater digladior cum carneades tot volumen


LIBER SECUNDUS atqui si id crederemus, non egeremus perpendiculis non normis non regulis. quid lunae quae liniamenta sint potesne dicere , cuius et nascentis et inseniscentis alias hebetiora alias acutiora videntur cornua. quid tam planum videtur quam mare; e quo etiam aequor illud poetae vocant in aqua remum integrum quasi fractum videmus quid mare nonne caeruleum? at eius unda cum est pulsa remis, purpurascit, et quidem aquae tinctum quodam modo et infectum alius adultis, alius valentibus alius aegris, alius siccis alius vinulentis Si quando enim nos demersimus ut qui urinantur, aut nihil superum aut obscure admodum cernimus quibus etiam alabaster plenus unguenti putre esse videtur nihil ab homnine percipi posse, nihilque reianzere sapienti nisi diligentissimam inquisitionem veritatis propterea quia si incertis rebus esset assensus etiam si fortasse verae forent liberari errore non posset, quae maxima est culpa sapientis. quae cum similitudine veri concinere maxime sibi videretur probabile vel veri simile ..., quod nos ad agendum sine adsensione potest invitare; sine adsensione autem dico ut id quod agimus non opinemur verum esse aut nos id scire arbitremur, agamus tamen.... talia mihi videntur omnia quae probabilia vel veri similia putavi nominanda; quae tu si alio nomine vis vocare, nihil 5 repugno; satis enim mihi est te iam bene accepisse quid dicam, id est quibus rebus haec nomina imponam; non enim vocabulorum opificem sed rerum inquisitorem decet esse sapientem. frangere avaritiam, scelera ponere, vitam suam exponere ad imitandum iuventuti qui enim serius honores adamaverunt, vix admittuntur ad eos nec satis commendati multitudini possunt esse. Academico sapienti ab omnibus ceterarum sectarim qui sibi sapientes videntur secundas partes dari, cum primas sibi quemque vindicare necesse sit; ex quo posse probabiliter confici eum recte primum esse iudicio suo qui omnium ceterorum iudidio sit secundus. fac enim verbi causa Stoicum adesse sapientem; nam contra eos potissmium Academicorum exarsit ingenium. ergo Zeno vel Chrysippus si interrogetur qui sit sapiens, respondebit eum esse quem ipse descripserit; contra Epicurus vel quis alius adversariorum negabit suumque potius peritissimum voluptatum aucupem sapientem esse contended. inde ad iurgium. clamat Zeno et tota illa porticus tumultuatur, hominem natum ad nihil aliud esse quam honestatem, ipsam suo splendore ad se animos ducere nullo prorsus commodo extrinsecus posito et quasi lenocinante mercede, voluptatemque illam Epicuri solis inter se pecoribus esse commune, in quorum societatem et hominem et sapientem trudere nefas esse. contra ille convocata de hortulis in auxilium quasi Liber turba temulentorum quaerentium tamen quem incomptis unguibus bacchantes asperoque ore discerpant, voluptatis nomen suavitatem quietem teste populo exaggerans instat acriter ut nisi ea beatus nemo esse posse videatur. in quorum rixam si Academicus incurrerit, utrosque audiet trahentes se ad suas partes, sed si in illos aut in istos concesserit, ab eis quos deseret insanus imperitus temerariusque clamabitur. itaque cum et hac et illac aurem diligenter admoverit, interrogatus quid ei videatur dubitare se dicet. roga nunc Stoicum qui sit melior. Epicurusne qui delirare illum clamat, an Academicus qui sibi adhuc de re tanta deliberandum esse pronuntiat: nemos dubitat Academicum praelatum iri. rursus te ad illum converte et quaere quem magis amet, Zenonem a quo bestia vocatur, an Arcesilan a quo audit 'tu fortasse verum diois sed requiram diligentius': nonne apertum est totam illam porticum insanam, Academicos autem prae illis modestos cautosque homines videri Epicuro? (Academicis) morem fuisse occultandisententiam suam, nec eam cuiquam nisi qui secum ad senectutem usque vixissent aperire consuesse.

liber secundus atqui si is credo non egeo perpendiculis non norma non regulis quis luna qui lineamentum sum possum dico qui et nasco et inseniscentis alius hebetiora alius acuo video cornu quis tam planus video quam mare e quo etiam aequor ille poeta voco in aqua remus integer quasi frango video quis mare nonne caeruleus at is unda cum sum pello remi purpurasco et quidem aqua tingo quidam modo et inficio alius adoleo alius valeo alius aeger alius siccus alius vinulentis si quando enim nos demergo ut qui urinor aut nihil superi aut obscurus admodum cerno qui etiam alabaster plenus unguentum putreo sum video nihil ab homnine percipio possum nihil reianzere sapio nisi diligens inquisitio veritas propterea quia si incertus res sum assentior etiam si fortasse verus sum liberaris error non possum qui maximus sum culpa sapio qui cum similitudo verus concino magnus sui video probabilis vel verus similis qui nos ad ago sine adsensio possum invitaris sine adsensio autem dico ut is qui ago non opinor verus sum aut nos is scio arbitror ago tamen talis ego video omnis qui probabilis vel verus similis puto nomino qui tu si alius nomen volo vocaris nihil repugno satis enim ego sum tu iam bene accipio quis dico is sum qui res hic nomen impono non enim vocabulum opifex sed res inquisitor decet sum sapio frango avaritia scelus pono vita suus expono ad imito iuventus qui enim serus honor adamo vix admitto ad is neque satis commendo multitudo possum sum academicus sapio ab omnis ceteraris sectarim qui sui sapio video secundus pars do cum primus sui quisque vindicaris necesse sum ex quo possum probabilis conficio is rectus primus sum iudicium suus qui omnis ceterus iudidio sum secundus facio enim verbum causa stoicus adsum sapio nam contra is potissmium academicus exardeo ingenium ergo zeno vel chrysippus si interrogo qui sum sapio respondeo is sum qui ipse describo contra epicurus vel quis alius adversarius nego suum potis pereo voluptas aucupo sapio sum contended inde ad iurgium clamo zeno et totus ille porticus tumultuor homo natus ad nihil alius sum quam honestas ipse suus splendor ad sui animus duco nullus prorsus commodum extrinsecus pono et quasi lenocinor merces voluptas ille epicurus sol inter sui pecus sum communis in qui societas et homo et sapio trudo nefas sum contra ille convoco de hortulis in auxilium quasi liber turba temulentor quaero tamen qui incomptus unguis bacchor asper os discerpo voluptas nomen suavitas quies testis populus exaggerans insto acer ut nisi is beatus nemo sum possum video in qui rixa si academicus incurro uter audio traho sui ad suus pars sed si in ille aut in iste concedo ab is qui desero insanus imperitus temerariusque clamo itaque cum et hic et illac auris diligenter admoveo interrogo quis is video dubitaris sui dico rogo nunc stoicus qui sum bonus epicurus qui deliraris ille clamo an academicus qui sui adhuc de res tantus delibero sum pronuntio nemos dubito academicus praefero eo rursus tu ad ille converto et quaero qui magis amo zeno ab quo bestia voco an arcesilan ab quo audio tu fortasse verus diois sed requiro diligo nonne aperio sum totus ille porticus insanus academicus autem prae ille modestus cautosque homo video epicurus academicus mos sum occultandisententiam suus neque is quisquam nisi qui sui ad senectus usque vivo aperio consuesse


De natura autem (id enim sequebatur) ita dicebant ut eam dividerent in res duas, ut altera esset efficiens, altera autem quasi huic se praebens, eaque efficeretur aliquid. in eo quod efficeret vim esse censebant, in eo autem quod efficeretur tantum modo materiam quandam; in utroque tamen utrumque: neque enim materiam ipsam cohaerere potuisse si nulla vi contineretur, neque vim sine aliqua materia; nihil est enim quod non alicubi esse cogatur. sed quod ex utroque, id iam corpus et quasi qualitatem quandam nominabant—dabitis enim profecto ut in rebus inusitatis, quod Graeci ipsi faciunt a quibus haec iam diu tractantur, utamur verbis interdum inauditis.'

de natura autem is enim sequor ita dico ut is divido in res duo ut alter sum efficio alter autem quasi hic sui praebeo is efficio aliquis in is qui efficio vis sum censeo in is autem qui efficio tantus modo materia quidam in uterque tamen uterque neque enim materia ipse cohaereo possum si nullus vis contineo neque vis sine aliqui materia nihil sum enim qui non alicubi sum cogo sed qui ex uterque is iam corpus et quasi qualitas quidam nomino do enim profecto ut in res inusitas qui graecum ipse facio ab qui hic iam diu tracto uto verbum interdum inaudio


Nos vero volumus inquam, ut pro Attico etiam respondeam.

nos verus volo inquam ut pro atticus etiam respondeo


cetera autem etsi nec bona nec mala essent tamen alia secundum naturam dicebat alia naturae esse contraria; his ipsis alia interiecta et media numerabat. quae autem secundum naturam essent ea sumenda et quadam aestimatione dignanda docebat, contraque contraria; neutra autem in mediis relinquebat, in quibus ponebat nihil omnino esse momenti.

ceterus autem etsi neque bonus neque malus sum tamen alius secundus natura dico alius natura sum contrarius hic ipse alius interjacio et medius numero qui autem secundus natura sum is sumo et quidam aestimatio digno doceo contra contrarius neuter autem in medius relinquo in qui pono nihil omnino sum momentum


Vides autem eadem ipse; didicisti enim non posse nos Amafinii aut Rabirii similes esse, qui nulla arte adhibita de rebus ante oculos positis vulgari sermone disputant, nihil definiunt nihil partiuntur nihil apta interrogatione concludunt, nullam denique artem esse nec dicendi nec disserendi putant; nos autem praeceptis dialecticorum et oratorum etiam, quoniam utramque vim virtutem esse nostri putant, sic parentes ut legibus verbis quoque novis cogimur uti, quae docti ut dixi a Graecis petere malent, indocti ne a nobis quidem accipient, ut frustra omnis suscipiatur labor.

video autem idem ipse disco enim non possum nos amafinius aut rabirius similis sum qui nullus ars adhibeo de res ante oculus pono vulgaris sermo disputo nihil definio nihil partio nihil apto interrogatio concludo nullus denique ars sum neque dico neque dissero puto nos autem praecipio dialectica et orator etiam quoniam uter vis virtus sum noster puto sic parens ut lex verbum quoque novus cogo uti qui doceo ut dico ab graecum peto malo indoceo ne ab nos quidem accipio ut frustra omnis suscipio labor


Mihi vero inquam videtur, quod vides idem significare Pomponium.

ego verus inquam video qui video idem significaris pomponius


sed quae essent sumenda, ex iis alia pluris esse aestimanda alia minoris. quae pluris ea praeposita appellabat, reiecta autem quae minoris. Atque ut haec non tam rebus quam vocabulis commutaverat, sic inter recte factum atque peccatum officium et contra officium media locabat quaedam, recte facta sola in bonis actionibus ponens, prave id est peccata in malis; officia autem conservata praetermissaque media putabat ut dixi.

sed qui sum sumo ex is alius multus sum aestimo alius paruus qui multus is praepono appello rejecto autem qui paruus atque ut hic non tam res quam vocabulis commuto sic inter rectus facio atque peccatum officium et contra officium medius loco quidam rectus facio solus in bonus actio pono pravus is sum pecco in malus officium autem conservo praetermitto medius puto ut dico


animi autem quae essent ad comprehendendam ingeniis virtutem idonea, eaque ab his in naturam et mores dividebantur. naturae celeritatem ad discendum et memoriam dabant, quorum utrumque mentis esset proprium et ingenii; morum autem putabant studia esse et quasi consuetudinem, quam partim assiduitate exercitationis partim ratione formabant, in quibus erat ipsa philosophia; in qua quod inchoatum est neque absolutum progressio quaedam ad virtutem appellatur, quod autem absolutum, id est virtus, quasi perfectio naturae omniumque rerum quas in animis ponunt una res optima.

animus autem qui sum ad comprehendo ingenium virtus idoneus is ab hic in natura et mos divido natura celeritas ad disco et memoria do qui uterque mens sum proprius et ingenium mos autem puto studium sum et quasi consuetudo quam pars assiduitas exercitatio pars ratio formo in qui sum ipse philosophia in qui qui incoho sum neque absolvo progressio quidam ad virtus appello qui autem absolvo is sum virtus quasi perfectio natura omne res qui in animus pono unus res bonus


Quid ergo inquam Antiocho id magis licuerit nostro familiari, remigrare in domum veterem e nova, quam nobis in novam e vetere? certe enim recentissima quaeque sunt correcta et emendata maxime. quamquam Antiochi magister Philo, magnus vir ut tu existimas ipse, †negaret in libris, quod coram etiam ex ipso audiebamus, duas Academias esse, erroremque eorum qui ita putarent coarguit.

quis ergo inquam antiochus is magis liceo noster familiaris remigraris in domus vetus e novo quam nos in novus e veto certus enim recens quisque sum corrigo et emendo magnus quamquam antiochus magister philus magnus vir ut tu existimo ipse nego in liber qui coram etiam ex ipse audio duo academia sum error is qui ita puto coarguo


“Aristoteles igitur primus species quas paulo ante dixi labefactavit, quas mirifice Plato erat amplexatus, ut in iis quiddam divinum esse diceret. Theophrastus autem, vir et oratione suavis et ita moratus ut prae se probitatem quandam et ingenuitatem ferat, vehementius etiam fregit quodam modo auctoritatem veteris disciplinae; spoliavit enim virtutem suo decore imbecillamque reddidit, quod negavit in ea sola positum esse beate vivere.

aristotelis igitur primus species qui paulus ante dico labefacto qui mirificus plato sum amplexor ut in is quidam divinus sum dico theophrastus autem vir et oratio suavis et ita moror ut prae sui probitas quidam et ingenuitas fero vehemens etiam frango quidam modo auctoritas veto disciplina spolio enim virtus suus decus imbecillus reddo qui nego in is solus pono sum beatus vivo


LIBER TERTIUS PROOEMIUM in tanta animantium varietate homini ut soli cupiditas ingeneraretur cognitionis et scientiae quod si liceret ut iis qui in itinere deerravissent sic vitam deviam secutos corrigere errorem paenitendo, facilior esset emendatio temeritatis digladiari autem semper, depugnare in facinorosis et audacibus quis non cum miserrimum tum etiam stultissimum dixerit? aliqua potestas sit, vindicet se in libertatem mihi autem non modo ad sapientiam caeci videmur sed ad ea ipsa quae aliqua ex parte cerni videantur hebetes et obtunsi disputationem se habuisse cum M. Varrone homine omnium facile acutissimo et sine ulla dubitatione doctissimo fixus

liber tertius prooemium in tantus animo varietas homo ut solus cupiditas ingenero cognitio et scientia qui si licet ut is qui in iter deerro sic vita devius sequor corrigo error paeniteo facilis sum emendatio temeritas digladiaris autem semper depugnaris in facinorosus et audax quis non cum miser tum etiam stultus dico aliqui potestas sum vindico sui in libertas ego autem non modo ad sapientia caecus video sed ad is ipse qui aliqui ex pars cerno video hebeto et obtundo disputatio sui habeo cum m varro homo omnis facilis acuo et sine ullus dubitatio doceo figo


Brutus quidem noster excellens omni genere laudis sic philosophiam Latinis litteris persequitur nihil ut isdem de rebus Graeca desideres; et eandem quidem sententiam sequitur quam tu, nam Aristum Athenis audivit aliquamdiu, cuius tu fratrem Antiochum. quam ob rem da quaeso te huic etiam generi litterarum.”

brutus quidem noster excello omnis genus laus sic philosophia latinum littera persequor nihil ut idem de res graecum desidero et idem quidem sententia sequor quam tu nam aristum athenae audio aliquamdiu qui tu frater antiochus quam ob res do quaeso tu hic etiam gener litteraris


Atque in his fere commutatio constitit omnis dissensioque Zenonis a superioribus.”

atque in hic fere commutatio consto omnis dissensio zeno ab superus


itaque Arcesilas negabat esse quicquam quod sciri posset, ne illud quidem ipsum quod Socrates sibi reliquisset, ut nihil scire se sciret; sic omnia latere censebat in occulto neque esse quicquam quod cerni aut intellegi posset; quibus de causis nihil oportere neque profiteri neque affirmare quemquam neque assensione approbare, cohibereque semper et ab omni lapsu continere temeritatem, quae tum esset insignis cum aut falsa aut incognita res approbaretur, neque hoc quicquam esse turpius quam cognitioni et perceptioni assensionem approbationemque praecurrere. huic rationi quod erat consentaneum faciebat, ut contra omnium sententias disserens de sua plerosque deduceret, ut cum in eadem re paria contrariis in partibus momenta rationum invenirentur facilius ab utraque parte assensio sustineretur.

itaque arcesilas nego sum quisquam qui scio possum ne ille quidem ipse qui socrates sui relinquo ut nihil scio sui scio sic omnis lateo censeo in occulo neque sum quisquam qui cerno aut intellego possum qui de causa nihil oportet neque profiteor neque affirmaris quisquam neque assensio approbaris cohibeo semper et ab omnis lapsus contineo temeritas qui tum sum insignis cum aut fallo aut incognitus res approbo neque hic quisquam sum turpis quam cognitio et perceptio assensio approbatio praecurro hic ratio qui sum consentaneus facio ut contra omnis sententia dissero de suus plerus deduco ut cum in idem res par contrarius in pars momentum ratio invenio facilis ab uter pars assensio sustineo


Minime vero inquit ille; intemperantis enim arbitror esse scribere quod occultari velit; sed habeo magnum opus in manibus, quae iam pridem; ad hunc enim ipsum (me autem dicebat) quaedam institui, quae et sunt magna sane et limantur a me politius.

paruus verus inquam ille intemperans enim arbitror sum scribo qui occultaris volo sed habeo magnus opus in manus qui iam pridem ad hic enim ipse ego autem dico quidam instituo qui et sum magnus sanus et limo ab ego polio


Tum Atticus Tu vero inquit perge Varro; valde enim amo nostra atque nostros, meque ista delectant cum Latine dicuntur et isto modo.

tum atticus tu verus inquam pergo varro validus enim amo noster atque noster ego iste delecto cum latinum dico et iste modo


'Zeno igitur nullo modo is erat qui ut Theophrastus nervos virtutis inciderit, sed contra qui omnia quae ad beatam vitam pertinerent in una virtute poneret nec quicquam aliud numeraret in bonis idque appellaret honestum quod esset simplex quoddam et solum et unum bonum.

zeno igitur nullus modo is sum qui ut theophrastus nervus virtus incido sed contra qui omnis qui ad beatus vita pertineo in unus virtus pono neque quisquam alius numero in bonus is appello honestus qui sum simplex quidam et solus et unus bonus


Relictam a te veterem Academiam inquit, tractari autem novam.

relinquo ab tu vetus academia inquam tractaris autem novus


Immo vero et ista et totam veterem Academiam, a qua absum tam diu, renovari a te nisi molestum est velim, et simul adsidamus inquam si videtur.

immo verus et iste et totus vetus academia ab qui absum tam diu renovaris ab tu nisi molestus sum volo et simul assideo inquam si video


Quanam inquam de re?


Tum ille: 'Istuc quidem considerabo, nec vero sine te. sed de te ipso quid est' inquit quod audio?

tum ille iste quidem considero neque verus sine tu sed de tu ipse quis sum inquam qui audio


Ex hac descriptione agendi quoque aliquid in vita et officii ipsius initium reperiebatur, quod erat in conservatione sui et in appetitione earum rerum quas natura praescriberet. hinc gignebatur fuga desidiae voluptatumque contemptio, ex quo laborum dolorumque susceptio multorum magnorumque recti honestique causa et earum rerum quae erant congruentes cum praescriptione naturae; unde et amicitia exsistebat et iustitia atque aequitas, eaeque et voluptatibus et multis vitae commodis anteponebantur. Haec quidem fuit apud eos morum institutio et eius partis quam primam posui forma atque descriptio.

ex hic descriptio ago quoque aliquis in vito et officium ipse initium reperio qui sum in conservatio suus et in appetitio is res qui natura praescribo hinc gigno fuga desidia voluptas contemptio ex quo labor dolor susceptio multus magnus recingo honestus causa et is res qui sum congruo cum praescriptio natura unde et amicitia exsisto et iustitia atque aequitas is et voluptas et multus vita commodus antepono hic quidem sum apud is mos institutio et is pars quam primus pono forma atque descriptio


hic in omnibus fere sermonibus, qui ab is qui illum audierunt perscripti varie copioseque sunt, ita disputat ut nihil affirmet ipse refellat alios, nihil se scire dicat nisi id ipsum, eoque praestare ceteris, quod illi quae nesciant scire se putent, ipse se nihil scire id unum sciat, ob eamque rem se arbitrari ab Apolline omnium sapientissimum esse dictum, quod haec esset una hominis sapientia, non arbitrari sese scire quod nesciat. quae cum diceret constanter et in ea sententia permaneret, omnis eius oratio tantum in virtute laudanda et in hominibus ad virtutis studium cohortandis consumebatur, ut e Socraticorum libris maximeque Platonis intellegi potest.

hic in omnis fere sermo qui ab is qui ille audio perscribo varius copiosus sum ita disputo ut nihil affirmo ipse refello alius nihil sui scio dico nisi is ipse eo praesto ceterus qui ille qui nescio scio sui puto ipse sui nihil scio is unus scio ob eo res sui arbitraris ab apollo omnis sapio sum dico qui hic sum unus homo sapientia non arbitraris sui scio qui nescio qui cum dico consto et in is sententia permaneo omnis is oratio tantus in virtus laudo et in homo ad virtus studium cohorto consumo ut e socraticus liber magnus plato intellego possum


sensus autem omnis hebetes et tardos esse arbitrabantur nec percipere ullo modo res eas quae subiectae sensibus viderentur, quod essent aut ita parvae ut sub sensum cadere non possent, aut ita mobiles et concitatae ut nihil umquam unum esset et constans, ne idem quidem, quia continenter laberentur et fluerent omnia. itaque hanc omnem partem rerum opinabilem appellabant;

sensus autem omnis hebeto et tardus sum arbitror neque percipio ullus modo res is qui subjacio sensus video qui sum aut ita parvus ut sub sensus cado non possum aut ita mobilis et concito ut nihil umquam unus sum et consto ne idem quidem quia contineo labor et fluo omnis itaque hic omnis pars res opinabilis appello


Causam autem probabilem tu quidem affers: aut enim Graeca legere malent qui erunt eruditi, aut ne haec quidem qui illa nescient. sed eam mihi non sane probas; immo vero et haec qui illa non poterunt, et qui Graeca poterunt non contemnent sua. quid enim causae est cur poetas Latinos Graecis litteris eruditi legant, philosophos non legant? an quia delectat Ennius Pacuvius Accius multi alii, qui non verba sed vim Graecorum expresserunt poetarum—quanto magis philosophi delectabunt, si ut illi Aeschylum Sophoclem Euripidem sic hi Platonem imitentur Aristotelem Theophrastum. oratores quidem laudari video si qui e nostris Hyperidem sint aut Demosthenem imitati.

causa autem probabilis tu quidem affero aut enim graecum lego malo qui sum erudio aut ne hic quidem qui ille nescio sed is ego non sanus probo immo verus et hic qui ille non possum et qui graecum possum non contemno suus quis enim causa sum cur poeta latini graecum littera erudio lego philosophus non lego an quia delecto ennius pacuvius attius multus alius qui non verbum sed vis graecum exprimo poetaris quantus magis philosophus delecto si ut ille aeschylus sophoclem euripides sic hic plato imito aristotelis theophrastus orator quidem laudo video si qui e noster hyperides sum aut demosthenes imitor


Et ego Ista quidem inquam Varro iam diu expectans non audeo tamen flagitare; audivi enim e Libone nostro, cuius nosti studium (nihil enim eius modi celare possumus), non te ea intermittere sed accuratius tractare nec de manibus umquam deponere. illud autem mihi ante hoc tempus numquam in mentem venit a te requirere. sed nunc postea quam sum ingressus res eas quas tecum simul didici mandare monumentis philosophiamque veterem illam a Socrate ortam Latinis litteris illustrare, quaero quid sit cur cum multa scribas genus hoc praetermittas, praesertim cum et ipse in eo excellas et id studium totaque ea res longe ceteris et studiis et artibus antecedat.

et ego iste quidem inquam varro iam diu expectans non audeo tamen flagito audio enim e libo noster qui nosco studium nihil enim is modus celaris possum non tu is intermitto sed accuro tractaris neque de manus umquam depono ille autem ego ante hic tempus numquam in mens venio ab tu requiro sed nunc postea quam sum ingredior res is qui tu simul disco mando monumentum philosophia vetus ille ab socrates orior latinum littera illustraris quaero quis sum cur cum multus scribo genus hic praetermitto praesertim cum et ipse in is excello et is studium totus is res longus ceterus et studium et ars antecedo


'Tu vero' inquam Varro bene etiam meriturus mihi videris de tuis civibus, si eos non modo copia rerum auxeris, ut effecisti, sed etiam verborum. Audebimus ergo inquit 'novis verbis uti te auctore, si necesse erit.—earum igitur qualitatum sunt aliae principes aliae ex his ortae. principes sunt unius modi et simplices; ex his autem ortae variae sunt et quasi multiformes. itaque aer (hoc quoque utimur enim pro Latino) et ignis et aqua et terra prima sunt; ex his autem ortae animantium formae earumque rerum quae gignuntur e terra. ergo illa initia et ut e Graeco vertam elementa dicuntur; e quibus aer et ignis movendi vim habent et efficiendi, reliquae partes accipiendi et quasi patiendi, aquam dico et terram. quintum genus, e quo essent astra mentesque, singulare eorumque quattuor quae supra dixi dissimile Aristoteles quoddam esse rebatur.

tu verus inquam varro bene etiam mereo ego video de tuus civis si is non modo copia res augeo ut efficio sed etiam verbum audeo ergo inquam novus verbum uti tu auctor si necesse sum is igitur qualitas sum alius princeps alius ex hic orior princeps sum unus modus et simplex ex hic autem orior varia sum et quasi multiformis itaque aer hic quoque utor enim pro latinum et ignis et aqua et terra primus sum ex hic autem orior animo forma is res qui gigno e terra ergo ille initium et ut e graecum verto elementum dico e qui aer et ignis moveo vis habeo et efficio reliquus pars accipio et quasi patior aqua dico et terra quintus genus e quo sum astrum mens singularis is quattuor qui supra dico dissimilis aristotelis quidam sum reor


Nos vero inquit Atticus; quin etiam Graecis licebit utare cum voles, si te Latina forte deficient. Bene sane facis; sed enitar ut Latine loquar, nisi in huiusce modi verbis ut philosophiam aut rhetoricam aut physicam aut dialecticam appellem, quibus ut aliis multis consuetudo iam utitur pro Latinis. qualitates igitur appellavi quas poio/thtas Graeci vocant, quod ipsum apud Graecos non est vulgi verbum sed philosophorum, atque id in multis; dialecticorum vero verba nulla sunt publica, suis utuntur. et id quidem commune omnium fere est artium; aut enim nova sunt rerum novarum facienda nomina aut ex aliis transferenda. quod si Graeci faciunt qui in his rebus tot iam saecla versantur, quanto id nobis magis concedendum est, qui haec nunc primum tractare conamur.

nos verus inquam atticus quin etiam graecum liceo utaris cum volo si tu latinum fors deficio bene sanus facio sed enitor ut latinum loquor nisi in hic modus verbum ut philosophia aut rhetorice aut physica aut dialectica appello qui ut alius multus consuetudo iam uto pro latinum qualitas igitur appello qui poio thtas graecum voco qui ipse apud graeci non sum vulgus verbum sed philosophus atque is in multus dialectica verus verbum nullus sum publicus suus uto et is quidem communis omnis fere sum ars aut enim novo sum res novaris facio nomen aut ex alius transfero qui si graecum facio qui in hic res tot iam saeculum verso quantus is nos magis concedo sum qui hic nunc primus tractaris conor


Plurima autem in illa tertia philosophiae parte mutavit. in qua primum de sensibus ipsis quaedam dixit nova, quos iunctos esse censuit e quadam quasi impulsione oblata extrinsecus, quam ille fantasi/an, nos visum appellemus licet, et teramus hoc quidem verbum, erit enim utendum in reliquo sermone saepius— sed ad haec quae visa sunt et quasi accepta sensibus assensionem adiungit animorum, quam esse vult in nobis positam et voluntariam.

multus autem in ille tertius philosophia pars muto in qui primus de sensus ipse quidam dico novo qui jungo sum censeo e quidam quasi impulsio offertor extrinsecus quam ille fantasi an nos video appello licet et tero hic quidem verbum sum enim utor in reliquus sermo saepis sed ad hic qui video sum et quasi accipio sensus assensio adjungo animus quam sum volo in nos pono et voluntarius


Platonis autem auctoritate, qui varius et multiplex et copiosus fuit, una et consentiens duobus vocabulis philosophiae forma instituta est Academicorum et Peripateticorum, qui rebus congruentes nominibus differebant. nam cum Speusippum sororis filium Plato philosophiae quasi heredem reliquisset, duo autem praestantissimo studio atque doctrina, Xenocratem Calchedonium et Aristotelem Stagiritem, qui erant cum Aristotele Peripatetici dicti sunt, quia disputabant inambulantes in Lycio, illi autem, quia Platonis instituto in Academia, quod est alterum gymnasium, coetus erant et sermones habere soliti, e loci vocabulo nomen habuerunt. sed utrique Platonis ubertate completi certam quandam disciplinae formulam composuerunt et eam quidem plenam ac refertam, illam autem Socraticam dubitanter de omnibus rebus et nulla affirmatione adhibita consuetudinem disserendi reliquerunt. ita facta est, quod minime Socrates probabat, ars quaedam philosophiae et rerum ordo et descriptio disciplinae.

plato autem auctoritas qui varius et multiplex et copiosus sum unus et consentio duo vocabulis philosophia forma institutum sum academicus et peripateticus qui res congruo nomen differo nam cum speusippus soror filius plato philosophia quasi heres relinquo duo autem praesto studium atque doctrina xenocrates calchedonium et aristotelis stagiritem qui sum cum aristotelis peripateticus dictum sum quia disputo inambulo in lycium ille autem quia plato instituo in academia qui sum alter gymnasium coitus sum et sermo habeo soleo e locus vocabulum nomen habeo sed uterque plato ubertas compleo certus quidam disciplina formula compono et is quidem plenus atque refercio ille autem socraticus dubitanter de omnis res et nullus affirmatio adhibeo consuetudo dissero relinquo ita facio sum qui paruus socrates probo ars quidam philosophia et res ordo et descriptio disciplina


Quae cum dixisset , Breviter sane minimeque obscure exposita est inquam a te Varro et veteris Academiae ratio et Stoicorum. horum esse autem arbitror, ut Antiocho nostro familiari placebat, correctionem veteris Academiae potius quam aliquam novam disciplinam putandam.

qui cum dico brevis sanus minimus obscurus expono sum inquam ab tu varro et veto academia ratio et stoicus hic sum autem arbitror ut antiochus noster familiaris placeo correctio veto academia potis quam aliqui novus disciplina puto


quam vim animum esse dicunt mundi, eandemque esse mentem sapientiamque perfectam, quem deum appellant, omniumque rerum quae sunt ei subiectae quasi prudentiam quandam procurantem caelestia maxime, deinde in terris ea quae pertineant ad homines; quam interdum eandem necessitatem appellant, quia nihil aliter possit atque ab ea constitutum sit, interdum * * * quasi fatalem et immutabilem continuationem ordinis sempiterni, non numquam quidem eandem fortunam, quod efficiat multa improvisa et necopinata nobis propter obscuritatem ignorationemque causarum.

quam vis animus sum dico mundus idem sum mens sapientia perficio qui deus appello omne res qui sum is subjacio quasi prudentia quidam procuro caelestis magnus deinde in terra is qui pertineo ad homo quam interdum idem necessitas appello quia nihil aliter possum atque ab is constituo sum interdum quasi fatal et immutabilis continuatio ordo sempiternus non numquam quidem idem fortuna qui efficio multus improvide et necopinatus nos propter obscuritas ignoratio causaris


Et recte quidem inquit respondes; praeclare enim explicatur Peripateticorum et Academiae veteris auctoritas.

et rectus quidem inquam respondeo praeclaris enim explico peripateticus et academia veto auctoritas


cumque eas perturbationes antiqui naturales esse dicerent et rationis expertes aliaque in parte animi cupiditatem alia rationem collocarent, ne his quidem assentiebatur; nam et perturbationes voluntarias esse putabat opinionisque iudicio suscipi et omnium perturbationum matrem esse arbitrabatur immoderatam quandam intemperantiam. Haec fere de moribus.

cum is perturbatio antiquus natural sum dico et ratio expers alius in pars animus cupiditas alius ratio colloco ne hic quidem assentior nam et perturbatio voluntarius sum puto opinio iudicium suscipio et omnis perturbatio mater sum arbitror immoderatus quidam intemperantia hic fere de mos


Tertia deinde philosophiae pars, quae erat in ratione et in disserendo, sic tractabatur ab utrisque. Quamquam oriretur a sensibus tamen non esse iudicium veritatis in sensibus. mentem volebant rerum esse iudicem, solam censebant idoneam cui crederetur, quia sola cerneret id quod semper esset simplex et unius modi et tale quale esset (hanc illi i)de/an appellabant, iam a Platone ita nominatam, nos recte speciem possumus dicere).

tertius deinde philosophia pars qui sum in ratio et in dissero sic tracto ab uterque quamquam orior ab sensus tamen non sum iudicium veritas in sensus mens volo res sum judico solus censeo idoneus qui credo quia solus cerno is qui semper sum simplex et unus modus et talis qualis sum hic ille eo de an appello iam ab plato ita nomino nos rectus species possum dico


Quae quidem erat primo duobus ut dixi nominibus una; nihil enim inter Peripateticos et illam veterem Academiam differebat. abundantia quadam ingenii praestabat, ut mihi quidem videtur, Aristoteles, sed idem fons erat utrisque et eadem rerum expetendarum fugiendarumque partitio.

qui quidem sum primus duo ut dico nomen unus nihil enim inter peripatetici et ille vetus academia differo abundantia quidam ingenium praesto ut ego quidem video aristotelis sed idem fons sum uterque et idem res expetendaris fugio partitio


sed inter scientiam et inscientiam comprehensionem illam quam dixi collocabat, eamque neque in rectis neque in pravis numerabat, sed soli credendum esse dicebat. E quo sensibus etiam fidem tribuebat, quod ut supra dixi comprehensio facta sensibus et vera esse illi et fidelis videbatur, non quod omnia quae essent in re comprehenderet, sed quia nihil quod cadere in eam posset relinqueret, quodque natura quasi normam scientiae et principium sui dedisset unde postea notiones rerum in animis imprimerentur; e quibus non principia solum sed latiores quaedam ad rationem inveniendam viae reperiuntur. errorem autem et temeritatem et ignorantiam et opinationem et suspicionem et uno nomine omnia quae essent aliena firmae et constantis assensionis a virtute sapientiaque removebat.

sed inter scientia et inscientia comprehensio ille quam dico colloco eo neque in rectus neque in pravus numero sed solus credo sum dico e quo sensus etiam fides tribuo qui ut supra dico comprehensio facio sensus et verus sum ille et fidelis video non qui omnis qui sum in res comprehendo sed quia nihil qui cado in is possum relinquo quisque natura quasi norma scientia et principium suus do unde postea notio res in animus imprimo e qui non principia solus sed fero quidam ad ratio invenio via reperio error autem et temeritas et ignorantia et opinatio et suspicio et unus nomen omnis qui sum alienus firmus et consto assensio ab virtus sapio removeo


Tum Varro Tuae sunt nunc partes inquit qui ab antiquorum ratione desciscis et ea quae ab Arcesila novata sunt probas, docere quod et qua de causa discidium factum sit, ut videamus satisne ista sit iusta defectio.

tum varro tuus sum nunc pars inquam qui ab antiquus ratio descisco et is qui ab arcesila novo sum probo doceo qui et qui de causa discidium facio sum ut video sero iste sum iustus defectio


sive enim Zenonem sequare, magnum est efficere ut quis intellegat quid sit illud verum et simplex bonum quod non possit ab honestate seiungi (quod bonum quale sit negat omnino Epicurus se sine voluptatibus sensum moventibus ne suspicari quidem ); si vero Academiam veterem persequemur, quam nos ut scis probamus, quam erit illa acute explicanda nobis, quam argute quam obscure etiam contra Stoicos disserendum. Totum igitur illud philosophiae studium mihi quidem ipse sumo et ad vitae constantiam quantum possum et ad delectationem animi, nec ullum arbitror, ut apud Platonem est, maius aut melius a diis datum munus homini;

sive enim zeno sequaris magnus sum efficio ut quis intellego quis sum ille verus et simplex bonus qui non possum ab honestas sejungo qui bonus qualis sum nego omnino epicurus sui sine voluptas sensus moveo ne suspicaris quidem si verus academia vetus persequor quam nos ut scio probo quam sum ille acuo explico nos quam arguo quam obscurus etiam contra stoicus dissero totus igitur ille philosophia studium ego quidem ipse sumo et ad vita constantia quantus possum et ad delectatio animus neque ullus arbitror ut apud plato sum magnus aut bonus ab diuus do munus homo


hic pauca primo, atque ea percunctantibus nobis ecquid forte Roma novi.

hic paucus primus atque is percuncto nos ecquis fors roma nosco


Quid me inquam putas, qui philosophiam iam professus sim populo nostro me exhibiturum.

quis ego inquam puto qui philosophia iam profiteor sum populus noster ego exhibeo


Tum ego Sunt inquam “ista Varro. nam nos in nostra urbe peregrinantis errantisque tamquam hospites tui libri quasi domum deduxerunt, ut possemus aliquando qui et ubi essemus agnoscere. tu aetatem patriae tu descriptiones temporum, tu sacrorum iura tu sacerdotum, tu domesticam tu bellicam disciplinam, tu sedum regionum locorum tu omnium divinarum humanarumque rerum nomina genera officia causas aperuisti; plurimum quidem poetis nostris omninoque Latinis et litteris luminis et verbis attulisti atque ipse varium et elegans omni fere numero poema fecisti, philosophiamque multis locis inchoasti, ad impellendum satis, ad edocendum parum.

tum ego sum inquam iste varro nam nos in noster urbs peregrinor erro tamquam hospes tuus liber quasi domus deduco ut possum aliquando qui et ubi sum agnosco tu aetas patria tu descriptio tempus tu sacer ius tu sacerdos tu domesticus tu bellicus disciplina tu sedes regio locus tu omnis divinaris humanus res nomen genus officium causa aperio multus quidem poeta noster omnino latinum et littera lumen et verbum affero atque ipse varius et elego omnis fere numerus poema facio philosophia multus locus incoho ad impello satis ad edoceo parum


Tum Atticus Omitte ista quae nec percunctari nec audire sine molestia possumus quaeso inquit et quaere potius ecquid ipse novi. silent enim diutius Musae Varronis quam solebant, nec tamen istum cessare sed celare quae scribat existimo.

tum atticus omitto iste qui neque percunctaris neque audio sine molestia possum quaeso inquam et quaero potis ecquis ipse nosco sileo enim diu musa varro quam soleo neque tamen iste cessaris sed celaris qui scribo existimo


Mihi vero ille; quid est enim quod malim quam ex Antiocho iam pridem audita recordari et simul videre satisne ea commode dici possint Latine?

ego verus ille quis sum enim qui malo quam ex antiochus iam pridem audio recordaris et simul video sero is commodus dico possum latinum