quodsi qui satis sibi contra hominum conscientiam saepti esse et muniti videntur, deorum tamen horrent easque ipsas sollicitudines, quibus eorum animi noctesque diesque exeduntur, a diis inmortalibus supplicii causa importari putant. quae autem tanta ex improbis factis ad minuendas vitae molestias accessio potest fieri, quanta ad augendas, cum conscientia factorum, tum poena legum odioque civium? et tamen in quibusdam neque pecuniae modus est neque honoris neque imperii nec libidinum nec epularum nec reliquarum cupiditatum, quas nulla praeda umquam improbe parta minuit, sed potius inflammat, ut coe+rcendi magis quam dedocendi esse videantur.

quodsi qui satis sui contra homo conscientia saepio sum et munio video deus tamen horreo eo ipse sollicitudo qui is animus nox dies exedo ab diuus immortalis supplicium causa importaris puto qui autem tantus ex improbus facio ad minuo vita molestia accessio possum fio quantus ad augeo cum conscientia factor tum poena lex odium civis et tamen in quidam neque pecunia modus sum neque honor neque imperium neque libido neque epularis neque reliquus cupiditas qui nullus praeda umquam improbus pario minuo sed potis inflammo ut coe rcendi magis quam dedoceo sum video


C. Laelius Sapiens (consul a.140). voluptatem secernens abono suavitatem neglegebt43 23—44 27. adolescens audivit Diogenem BabyloniumStoicum 43 23sq. auditor etfamiliaris fuit Panaetii 4324sq. 130 10. cf. 60 2.—156 24

que laelius sapio consul ab voluptas secerno abono suavitas neglegebt adolesco audio diogenes babyloniumstoicum sq auditor etfamiliaris sum panaetius sq cf


docent enim nos, ut scis, dialectici, si ea, quae rem aliquam sequantur, falsa sint, falsam illam ipsam esse, quam sequantur. ita fit illa conclusio non solum vera, sed ita perspicua, ut dialectici ne rationem quidem reddi putent oportere: si illud, hoc; non autem hoc; igitur ne illud quidem. sic consequentibus vestris sublatis prima tolluntur. quae sequuntur igitur? omnes, qui non sint sapientes, aeque miseros esse, sapientes omnes summe beatos, recte facta omnia aequalia, omnia peccata paria; quae cum magnifice primo dici viderentur, considerata minus probabantur. sensus enim cuiusque et natura rerum atque ipsa veritas clamabat quodam modo non posse se adduci, ut inter eas res, quas Zeno exaequaret, nihil interesset.

doceo enim nos ut scio dialecticus si is qui res aliqui sequor fallo sum falsus ille ipse sum quam sequor ita fio ille conclusio non solus verus sed ita perspicuus ut dialecticus ne ratio quidem reddo puto oportet si ille hic non autem hic igitur ne ille quidem sic consequor vester tollo primus tollo qui sequor igitur omnis qui non sum sapio aequus miser sum sapio omnis summus beatus rectus facio omnis aequalis omnis pecco par qui cum magnificus primus dico video considero paruus probo sensus enim quisque et natura res atque ipse vereor clamo quidam modo non possum sui adduco ut inter is res qui zeno exaequo nihil intersum


exilio atque i/nopia'. illi igitur antiqui non tam acute optabiliorem illam vitam putant, praestantiorem, beatiorem, Stoici autem tantum modo praeponendam in seligendo, non quo beatior ea vita sit, sed quod ad naturam accommodatior.

exsilium atque eo nopia ille igitur antiquus non tam acuo optabilis ille vita puto praesto beatus stoicus autem tantus modo praepono in seligo non quo beo is vito sum sed qui ad natura accommodo


Ne tu, inquam, Cato, verbis illustribus et id, quod vis, declarantibus! itaque mihi videris Latine docere philosophiam et ei quasi civitatem dare. quae quidem adhuc peregrinari Romae videbatur nec offerre sese nostris sermonibus, et ista maxime propter limatam quandam et rerum et verborum tenuitatem. scio enim esse quosdam, qui quavis lingua philosophari possint; nullis enim partitionibus, nullis definitionibus utuntur ipsique dicunt ea se modo probare, quibus natura tacita adsentiatur. itaque in rebus minime obscuris non multus est apud eos disserendi labor. quare attendo te studiose et, quaecumque rebus iis, de quibus hic sermo est, nomina inponis, memoriae mando; mihi enim erit isdem istis fortasse iam utendum. Virtutibus igitur rectissime mihi videris et ad consuetudinem nostrae orationis vitia posuisse contraria. quod enim vituperabile est per se ipsum, id eo ipso vitium nominatum puto, vel etiam a vitio dictum vituperari. sin kaki/an malitiam dixisses, ad aliud nos unum certum vitium consuetudo Latina traduceret. nunc omni virtuti vitium contrario nomine opponitur.

ne tu inquam cato verbum illustris et is qui volo declaro itaque ego video latinum doceo philosophia et is quasi civitas do qui quidem adhuc peregrinaris roma video neque offero sui noster sermo et iste magnus propter limo quidam et res et verbum tenuitas scio enim sum quidam qui quivis lingua philosopharis possum nullus enim partitio nullus definitio uto ipse dico is sui modo probaris qui natura taceo adsentio itaque in res paruus obscurus non multus sum apud is dissero labor quare attendo tu studiosus et quicumque res is de qui hic sermo sum nomen inpono memoria mando ego enim sum idem iste fortasse iam utor virtus igitur recingo ego video et ad consuetudo noster oratio vitio pono contrarius qui enim vituperabilis sum per sui ipse is is ipse vitium nomino puto vel etiam ab vitio dico vituperaris sin kaki an malitia dico ad alius nos unus certus vitium consuetudo latinum traduco nunc omnis virtus vitium contrarius nomen oppono


Quamquam ex omnibus philosophis Stoici plurima novaverunt, Zenoque, eorum princeps, non tam rerum inventor fuit quam verborum novorum. quodsi in ea lingua, quam plerique uberiorem putant, concessum a Graecia est ut doctissimi homines de rebus non pervagatis inusitatis verbis uterentur, quanto id nobis magis est concedendum, qui ea nunc primum audemus attingere? et quoniam saepe diximus, et quidem cum aliqua querela non Graecorum modo, sed eorum etiam, qui se Graecos magis quam nostros haberi volunt, nos non modo non vinci a Graecis verborum copia, sed esse in ea etiam superiores, elaborandum est ut hoc non in nostris solum artibus, sed etiam in illorum ipsorum adsequamur. quamquam ea verba, quibus instituto veterum utimur pro Latinis, ut ipsa philosophia, ut rhetorica, dialectica, grammatica, geometria, musica, quamquam Latine ea dici poterant, tamen, quoniam usu percepta sunt, nostra ducamus.

quamquam ex omnis philosophus stoicus multus novo zeno is princeps non tam res inventor sum quam verbum novum quodsi in is lingua quam plerusque uber puto concedo ab graecia sum ut doceo homo de res non pervagor inusitas verbum uto quantus is nos magis sum concedo qui is nunc primus audeo attingo et quoniam saepe dico et quidem cum aliqui querela non graecum modo sed is etiam qui sui graeci magis quam noster habeo volo nos non modo non vinco ab graecum verbum copia sed sum in is etiam superus elaboro sum ut hic non in noster solus ars sed etiam in ille ipse assequor quamquam is verbum qui instituo vetus utor pro latinum ut ipse philosophia ut rhetorica dialectica grammatica geometria musica quamquam latinum is dico possum tamen quoniam usus percipio sum noster duco


Iis igitur est difficilius satis facere, qui se Latina scripta dicunt contemnere. in quibus hoc primum est in quo admirer, cur in gravissimis rebus non delectet eos sermo patrius, cum idem fabellas Latinas ad verbum e Graecis expressas non inviti legant. quis enim tam inimicus paene nomini Romano est, qui Ennii Medeam aut Antiopam Pacuvii spernat aut reiciat, quod se isdem Euripidis fabulis delectari dicat, Latinas litteras oderit? Synephebos ego, inquit, potius Caecilii aut Andriam Terentii quam utramque Menandri legam? A quibus tantum dissentio, ut, cum Sophocles vel optime scripserit Electram, tamen male conversam Atilii mihi legendam putem, de quo Lucilius:

ios igitur sum difficilis satis facio qui sui latinum scribo dico contemno in qui hic primus sum in quo admiror cur in gravis res non delecto is sermo patrius cum idem fabella latinae ad verbum e graecum exprimo non invitus lego quis enim tam inimicus paene nomen romanus sum qui ennius medea aut antiopa pacuvius sperno aut reicio qui sui idem euripides fabula delectaris dico latinae littera odi synephebi ego inquam potis caecilius aut andria terentius quam uter menandri lego ab qui tantus dissentio ut cum sophocles vel optume scribo electra tamen malus converro atilius ego lego puto de quo lucilius


Quae adhuc, Cato, a te dicta sunt, eadem, inquam, dicere posses, si sequerere Pyrrhonem aut Aristonem. nec enim ignoras his istud honestum non summum modo, sed etiam, ut tu vis, solum bonum videri. quod si ita est, sequitur id ipsum, quod te velle video, omnes semper beatos esse sapientes. hosne igitur laudas et hanc eorum, inquam, sententiam sequi nos censes oportere?

qui adhuc cato ab tu dictum sum idem inquam dico possum si sequor pyrrho aut aristo neque enim ignoro hic iste honestus non superus modo sed etiam ut tu volo solus bonus video qui si ita sum sequor is ipse qui tu volo video omnis semper beatus sum sapio hic igitur laudo et hic is inquam sententia sequor nos censeo oportet


Q. Hortensius (consul a. 69). Ciceronis liber, qui inscribiturHortensius 5 21 sqq.

q hortensius consul ab cicero liber qui inscribiturhortensius sqq


Ti. Sempronius Gracchus (consul a. 177 et 163) 149 20sqq.

tiberius sempronius gracchus consul ab et sqq


quos tu paulo ante cum memoriter, tum etiam erga nos amice et benivole collegisti, nec me tamen laudandis maioribus meis corrupisti nec segniorem ad respondendum reddidisti. quorum facta quem ad modum, quaeso, interpretaris? sicine eos censes aut in armatum hostem impetum fecisse aut in liberos atque in sanguinem suum tam crudelis fuisse, nihil ut de utilitatibus, nihil ut de commodis suis cogitarent? at id ne ferae quidem faciunt, ut ita ruant itaque turbent, ut earum motus et impetus quo pertineant non intellegamus, tu tam egregios viros censes tantas res gessisse sine causa?

qui tu paulus ante cum memoriter tum etiam erga nos amicus et benevolus colligo neque ego tamen laudo magnus meus conrumpo neque segnis ad respondeo reddo qui facio qui ad modus quaeso interpretaris sicine is censeo aut in armo hostis impetus facio aut in liber atque in sanguis suus tam crudelis sum nihil ut de utilitas nihil ut de commodus suus cogito at is ne fera quidem facio ut ita ruo itaque turbo ut is moueo et impetus quo pertineo non intellego tu tam egregius vir censeo tantus res gero sine causa


mundum autem censent regi numine deorum, eumque esse quasi communem urbem et civitatem hominum et deorum, et unum quemque nostrum eius mundi esse partem; ex quo illud natura consequi, ut communem utilitatem nostrae anteponamus. ut enim leges omnium salutem singulorum saluti anteponunt, sic vir bonus et sapiens et legibus parens et civilis officii non ignarus utilitati omnium plus quam unius alicuius aut suae consulit. nec magis est vituperandus proditor patriae quam communis utilitatis aut salutis desertor propter suam utilitatem aut salutem. ex quo fit, ut laudandus is sit, qui mortem oppetat pro re publica, quod deceat cariorem nobis esse patriam quam nosmet ipsos. quoniamque illa vox inhumana et scelerata ducitur eorum, qui negant se recusare quo minus ipsis mortuis terrarum omnium deflagratio consequatur—quod vulgari quodam versu Graeco pronuntiari solet—, certe verum est etiam iis, qui aliquando futuri sint, esse propter ipsos consulendum.

mundus autem censeo rex numen deus is sum quasi communis urbs et civitas homo et deus et unus quisque nos is mundus sum pars ex quo ille natura consequor ut communis utilitas noster antepono ut enim lex omnis salus singulus salus antepono sic vir bonus et sapio et lex parens et civilis officium non ignarus utilitas omnis multus quam unus aliquis aut suus consulo neque magis sum vitupero proditor patria quam communis utilitas aut salus desertor propter suus utilitas aut salus ex quo fio ut laudo is sum qui mors oppeto pro res publicus qui decet carus nos sum patria quam nos ipse quoniam ille vox inhumanus et scelero duco is qui nego sui recusaris quo paruus ipse morior terra omnis deflagratio consequor qui vulgaris quidam verro graecum pronuntiaris soleo certus verus sum etiam is qui aliquando sum sum sum propter ipse consulo


incommoda (Stoice, duscrhsth/mata 116 23sqq.


Metrodorus Epicureus. sapiensappellatus est ab Epicuro 359 sqq. quomodo describatbeatum 74 13 sqq. eius liberosEpicurus moriens commendat Hermarcho 76 20 77 17.— 11 1o 78 24

metrodorus epicureus sapiensappellatus sum ab epicurus sqq quomodo describatbeatum sqq is liberosepicurus morior commendo hermarchus o


Apollo Pythius 178 8


recta, recte facta (kaorqw/matta) 97 28sq. 96 1 126 7


L. Hostilius Tubulus (praetora. 142) 57 14 sqq. 154 24187 18


Sed in ceteris artibus cum dicitur artificiose, posterum quodam modo et consequens putandum est, quod illi e)pigennhmatiko/n appellant; cum autem in quo sapienter dicimus, id a primo rectissime dicitur. quicquid enim a sapientia proficiscitur, id continuo debet expletum esse omnibus suis partibus; in eo enim positum est id, quod dicimus esse expetendum. nam ut peccatum est patriam prodere, parentes violare, fana depeculari, quae sunt in effectu, sic timere, sic maerere, sic in libidine esse peccatum est etiam sine effectu. verum ut haec non in posteris et in consequentibus, sed in primis continuo peccata sunt, sic ea, quae proficiscuntur a virtute, susceptione prima, non perfectione recta sunt iudicanda.

sed in ceterus ars cum dico artificiosus posterus quidam modo et consequor puto sum qui ille e pigennhmatiko n appello cum autem in quo sapienter dico is ab primus recingo dico quisquis enim ab sapientia proficisco is continuo debeo expletum sum omnis suus pars in is enim pono sum is qui dico sum expeto nam ut peccatum sum patria prodo parens violaris fanum depecularis qui sum in effectus sic timeo sic maereo sic in libido sum peccatum sum etiam sine effectus verus ut hic non in posterus et in consequor sed in primus continuo pecco sum sic is qui proficisco ab virtus susceptio primus non perfectio recta sum judico


ipse etiam dicit Epicurus ne argumentandum quidem esse de voluptate, quod sit positum iudicium eius in sensibus, ut commoneri nos satis sit, nihil attineat doceri. quare illa nobis simplex fuit in utramque partem disputatio. nec enim in Torquati sermone quicquam implicatum aut tortuosum fuit, nostraque, ut mihi videtur, dilucida oratio. Stoicorum autem non ignoras quam sit subtile vel spinosum potius disserendi genus, idque cum Graecis tum magis nobis, quibus etiam verba parienda sunt inponendaque nova rebus novis nomina. quod quidem nemo mediocriter doctus mirabitur cogitans in omni arte, cuius usus vulgaris communisque non sit, multam novitatem nominum esse, cum constituantur earum rerum vocabula, quae in quaque arte versentur.

ipse etiam dico epicurus ne argumentor quidem sum de voluptas qui sum pono iudicium is in sensus ut commoneo nos satis sum nihil attineo doceo quare ille nos simplex sum in uter pars disputatio neque enim in torquatus sermo quisquam implicatum aut tortuosus sum noster ut ego video dilucidus oratio stoicus autem non ignoro quam sum subtilis vel spinosus potis dissero genus is cum graecum tum magis nos qui etiam verbum pario sum inpono novo res novus nomen qui quidem nemo mediocris doceo miro cogito in omnis ars qui utor vulgaris communio non sum multa novitas nomen sum cum constituo is res vocabulum qui in quisque ars verso


Aristo Chius, philosophus Stoicus. ei honestum non summum modo, sed etiam solumbonum videtur 91 28sq. cf.141 27 147 2. virtute constituta aliquod genus appetendidedit 138 31 sqq. praeter honestum et turpe omnia exaequat 91 6sq. 91 27sqq. 100 12sqq. 108 24sqq. 141 5 sqq.cf. 52 23sqq. 151 3 et 10sqq.152 13 155 3 192 9sqq. 137 18.elus sententia explosa 50 1 52 23sqq. 141 5 166 13sq.

aristo chius philosophus stoicus is honestus non superus modo sed etiam solumbonum video sq cf virtus constituo aliqui genus appetendidedit sqq praeter honestus et turpis omnis exaequo sq sqq sqq sqq sqq cf sqq et sqq sqq elus sententia explodo sqq sq


itaque ut quisque optime natus institutusque est, esse omnino nolit in vita, si gerendis negotiis orbatus possit paratissimis vesci voluptatibus. nam aut privatim aliquid gerere malunt aut, qui altiore animo sunt, capessunt rem publicam honoribus imperiisque adipiscendis aut totos se ad studia doctrinae conferunt. qua in vita tantum abest ut voluptates consectentur, etiam curas, sollicitudines, vigilias perferunt optimaque parte hominis, quae in nobis divina ducenda est, ingenii et mentis acie fruuntur nec voluptatem requirentes nec fugientes laborem. nec vero intermittunt aut admirationem earum rerum, quae sunt ab antiquis repertae, aut investigationem novarum. quo studio cum satiari non possint, omnium ceterarum rerum obliti nihil abiectum, nihil humile cogitant; tantaque est vis talibus in studiis, ut eos etiam, qui sibi alios proposuerunt fines bonorum, quos utilitate aut voluptate dirigunt, tamen in rebus quaerendis explicandisque naturis aetates conterere videamus.

itaque ut quisque optume nascor instituo sum sum omnino nolo in vito si gero negotium orbo possum paro vesco voluptas nam aut privatim aliquis gero malo aut qui alo animus sum capesso res publicus honor imperium adipiscendis aut totus sui ad studium doctrina confero qui in vito tantus absum ut voluptas consector etiam cura sollicitudo vigilia perfero bonus pars homo qui in nos divino duco sum ingenium et mens acies fruor neque voluptas requiro neque fugio labor neque verus intermitto aut admiratio is res qui sum ab antiquus reperio aut investigatio novaris quo studium cum satiaris non possum omnis ceteraris res obliuiscor nihil abicio nihil humilis cogito tantus sum volo talis in studium ut is etiam qui sui alius propono finis bonus qui utilitas aut voluptas dirigo tamen in res quaero explico natura aetas contero video


Mihi vero, inquit, placet agi subtilius et, ut ipse dixisti, pressius. quae enim adhuc protulisti, popularia sunt, ego autem a te elegantiora desidero.

ego verus inquam placeo ago subtilis et ut ipse dico premo qui enim adhuc profero popularis sum ego autem ab tu elego desidero


Tum Pomponius: At ego, quem vos ut deditum Epicuro insectari soletis, sum multum equidem cum Phaedro, quem unice diligo, ut scitis, in Epicuri hortis, quos modo praeteribamus, sed veteris proverbii admonitu vivorum memini, nec tamen Epicuri licet oblivisci, si cupiam, cuius imaginem non modo in tabulis nostri familiares, sed etiam in poculis et in anulis habent.

tum pomponius at ego qui tu ut dedo epicurus insectaris solo sum multus equidem cum phaedrus qui unicus diligo ut scio in epicurus hortus qui modo praetereo sed veto proverbium admoneo vivus memini neque tamen epicurus licet obliviscor si cupio qui imago non modo in tabula noster familiaris sed etiam in poculum et in anulus habeo


et quoniam eadem natura cupiditatem ingenuit homini veri videndi, quod facillime apparet, cum vacui curis etiam quid in caelo fiat scire avemus, his initiis inducti omnia vera diligimus, id est fidelia, simplicia, constantia, tum vana, falsa, fallentia odimus, ut fraudem, periurium, malitiam, iniuriam. eadem ratio habet in se quiddam amplum atque magnificum, ad imperandum magis quam ad parendum accommodatum, omnia humana non tolerabilia solum, sed etiam levia ducens, altum quiddam et excelsum, nihil timens, nemini cedens, semper invictum.

et quoniam idem natura cupiditas ingigno homo verus video qui facilis appareo cum vacuus cura etiam quis in caelum fio scio aveo hic initium induco omnis verus diligo is sum fidelis simplicia constantia tum vanus fallo fallo odi ut fraudo perjurium malitia iniuria idem ratio habeo in sui quidam amplus atque magnificus ad impero magis quam ad pareo accommodo omnis humanus non tolerabilis solus sed etiam levis duco altus quidam et excello nihil timeo nemo cedo semper invictus


Ac veteres quidem philosophi in beatorum insulis fingunt qualis futura sit vita sapientium, quos cura omni liberatos, nullum necessarium vitae cultum aut paratum requirentis, nihil aliud esse acturos putant, nisi ut omne tempus inquirendo ac discendo in naturae cognitione consumant. Nos autem non solum beatae vitae istam esse oblectationem videmus, sed etiam levamentum miseriarum. itaque multi, cum in potestate essent hostium aut tyrannorum, multi in custodia, multi in exilio dolorem suum doctrinae studiis levaverunt.

atque vetus quidem philosophus in beator insula fingo qualis sum sum vito sapiens qui cura omnis libero nullus necessarius vita cultus aut paro requiro nihil alius sum ago puto nisi ut omnis tempus inquiro atque disco in natura cognitio consumo nos autem non solus beatus vita iste sum oblectatio video sed etiam levamentum miseriaris itaque multus cum in potestas sum hostis aut tyrannus multus in custodia multus in exsilium dolor suus doctrina studium levo


Tamen aberramus a proposito, et, ne longius, prorsus, inquam, Piso, si ista mala sunt, placet.

tamen aberro ab propono et ne longus prorsus inquam piso si iste malus sum placeo


quod enim sapientia, pedem ubi poneret, non habebat sublatis officiis omnibus, officia autem tollebantur dilectu omni et discrimine remoto, quae esse non poterant rebus omnibus sic exaequatis, ut inter eas nihil interesset, ex his angustiis ista evaserunt deteriora quam Aristonis. illa tamen simplicia, vestra versuta. roges enim Aristonem, bonane ei videantur haec: vacuitas doloris, divitiae, valitudo; neget. quid? quae contraria sunt his, malane? nihilo magis. Zenonem roges; respondeat totidem verbis. admirantes quaeramus ab utroque, quonam modo vitam agere possimus, si nihil interesse nostra putemus, valeamus aegrine simus, vacemus an cruciemur dolore, frigus, famem propulsare possimus necne possimus. Vives, inquit Aristo, magnifice atque praeclare, quod erit cumque visum ages, numquam angere, numquam cupies, numquam timebis.

qui enim sapientia pedis ubi pono non habeo tollo officium omnis officium autem tollo delectus omnis et discrimen removeo qui sum non possum res omnis sic exaequo ut inter is nihil intersum ex hic angustia iste evado deterior quam aristo ille tamen simplicia vester versutus rogo enim aristo bonus is video hic vacuitas dolor divitiae valetudo nego quis qui contrarius sum hic malum nihilum magis zeno rogo respondeo totidem verbum admiror quaero ab uterque quonam modo vita ago possum si nihil intersum noster puto valeo aeger sum vaco an crucio dolor frigus fames propulsaris possum necne possum vivo inquam aristo magnificus atque praeclaris qui sum cum video ago numquam ango numquam cupio numquam timeo


etenim, si et sapere expetendum sit et valere, coniunctum utrumque magis expetendum sit quam sapere solum, neque tamen, si utrumque sit aestimatione dignum, pluris sit coniunctum quam sapere ipsum separatim. nam qui valitudinem aestimatione aliqua dignam iudicamus neque eam tamen in bonis ponimus, idem censemus nullam esse tantam aestimationem, ut ea virtuti anteponatur. quod idem Peripatetici non tenent, quibus dicendum est, quae et honesta actio sit et sine dolore, eam magis esse expetendam, quam si esset eadem actio cum dolore. nobis aliter videtur, recte secusne, postea; sed potestne rerum maior esse dissensio?

etenim si et sapio expeto sum et valeo conjungo uterque magis expeto sum quam sapio solus neque tamen si uterque sum aestimatio dignus multus sum conjungo quam sapio ipse separatim nam qui valitudo aestimatio aliqui dignus judico neque is tamen in bonus pono idem censeo nullus sum tantus aestimatio ut is virtus antepono qui idem peripateticus non teneo qui dico sum qui et honestus actium sum et sine dolor is magis sum expeto quam si sum idem actium cum dolor nos aliter video rectus secus postea sed possum res magnus sum dissensio


Numantinum foedus a Q. Pompeio proconsule a. 140 factum 57 23

numantinus foedus ab q pompejus proconsulis ab facio


Pythagoreus ille, i. e. Damon,Phlntiae amicus 68 20. Pythagorei 199 1sqq.

pythagoreus ille eo e damon phlntiae amicus pythagoreus sqq


Satisne igitur videor vim verborum tenere, an sum etiam nunc vel Graece loqui vel Latine docendus? et tamen vide, ne, si ego non intellegam quid Epicurus loquatur, cum Graece, ut videor, luculenter sciam, sit aliqua culpa eius, qui ita loquatur, ut non intellegatur. quod duobus modis sine reprehensione fit, si aut de industria facias, ut Heraclitus, 'cognomento qui skoteino/s perhibetur, quia de natura nimis obscure memoravit', aut cum rerum obscuritas, non verborum, facit ut non intellegatur oratio, qualis est in Timaeo Platonis. Epicurus autem, ut opinor, nec non vult, si possit, plane et aperte loqui, nec de re obscura, ut physici, aut artificiosa, ut mathematici, sed de illustri et facili et iam in vulgus pervagata loquitur.

sero igitur video vis verbum teneo an sum etiam nunc vel graecum loquor vel latinum doceo et tamen video ne si ego non intellego quis epicurus loquor cum graecum ut video luculenter scio sum aliqui culpa is qui ita loquor ut non intellego qui duo modus sine reprehensio fio si aut de industria facio ut heraclitus cognomentum qui skoteino senatus perhibeo quia de natura nimis obscurus memoro aut cum res obscuritas non verbum facio ut non intellego oratio qualis sum in timaeus plato epicurus autem ut opinor neque non volo si possum planus et apertus loquor neque de res obscurus ut physicus aut artificiosus ut mathematicus sed de illustris et facilis et iam in vulgus pervagor loquor


Semovenda est igitur voluptas, non solum ut recta sequamini, sed etiam ut loqui deceat frugaliter. possumusne ergo in vita summum bonum dicere, cum id ne in cena quidem posse videamur? Quo modo autem philosophus loquitur? Tria genera cupiditatum, naturales et necessariae, naturales et non necessariae, nec naturales nec necessariae. primum divisit ineleganter; duo enim genera quae erant, fecit tria. hoc est non dividere, sed frangere. qui haec didicerunt, quae ille contemnit, sic solent: Duo genera cupiditatum, naturales et inanes, naturalium duo, necessariae et non necessariae. confecta res esset. vitiosum est enim in dividendo partem in genere numerare.

semoveo sum igitur voluptas non solus ut recta sequor sed etiam ut loquor decet frugalis possum ergo in vito superus bonus dico cum is ne in cena quidem possum video quo modo autem philosophus loquor tres genus cupiditas natural et necessaria natural et non necessaria neque natural neque necessaria primus divido ineleganter duo enim genus qui sum facio tres hic sum non divido sed frango qui hic disco qui ille contemno sic soleo duo genus cupiditas natural et inanis naturalis duo necessaria et non necessaria conficio res sum vitiosus sum enim in divido pars in genus numeraris


Non igitur potestis voluptate omnia dirigentes aut tueri aut retinere virtutem. nam nec vir bonus ac iustus haberi debet qui, ne malum habeat, abstinet se ab iniuria. nosti, credo, illud: 'Ne/mo pius est, qui/ pietatem—'; cave putes quicquam esse verius. nec enim, dum metuit, iustus est, et certe, si metuere destiterit, non erit; non metuet autem, sive celare poterit, sive opibus magnis quicquid fecerit optinere, certeque malet existimari bonus vir, ut non sit, quam esse, ut non putetur. ita, quod certissimum est, pro vera certaque iustitia simulationem nobis iustitiae traditis praecipitisque quodam modo ut nostram stabilem conscientiam contemnamus, aliorum errantem opinionem aucupemur.

non igitur possum voluptas omnis dirigo aut tueor aut retineo virtus nam neque vir bonus atque iustus habeo debeo qui ne malus habeo abstineo sui ab iniuria nosco credo ille ne mo pius sum qui pietas caveo puto quisquam sum verus neque enim dum metuo iustus sum et certus si metuo desisto non sum non metuo autem sive celaris possum sive ops magnus quisquis facio obtineo certus malo existimo bonus vir ut non sum quam sum ut non puto ita qui certus sum pro verus certo iustitia simulatio nos justitia trado praecipio quidam modo ut noster stabilis conscientia contemno alius erro opinio aucupo


qui autem alia malunt scribi a nobis, aequi esse debent, quod et scripta multa sunt, sic ut plura nemini e nostris, et scribentur fortasse plura, si vita suppetet; et tamen, qui diligenter haec, quae de philosophia litteris mandamus, legere assueverit, iudicabit nulla ad legendum his esse potiora. quid est enim in vita tantopere quaerendum quam cum omnia in philosophia, tum id, quod his libris quaeritur, qui sit finis, quid extremum, quid ultimum, quo sint omnia bene vivendi recteque faciendi consilia referenda, quid sequatur natura ut summum ex rebus expetendis, quid fugiat ut extremum malorum? qua de re cum sit inter doctissimos summa dissensio, quis alienum putet eius esse dignitatis, quam mihi quisque tribuat, quid in omni munere vitae optimum et verissimum sit, exquirere?

qui autem alius malo scribo ab nos aequum sum debeo qui et scribo multus sum sic ut multus nemo e noster et scribo fortasse multus si vito suppeto et tamen qui diligenter hic qui de philosophia littera mando lego assuesco iudico nullus ad lego hic sum potis quis sum enim in vito tantopere quaero quam cum omnis in philosophia tum is qui hic liber quaero qui sum finis quis exter quis ulter quo sum omnis bene vivo recingo facio consilium refero quis sequor natura ut superus ex res expeto quis fugio ut exter malus qui de res cum sum inter doceo summus dissensio quis alienus puto is sum dignitas quam ego quisque tribuo quis in omnis munus vita bonus et verus sum exquiro


quodsi vitam omnem perturbari videmus errore et inscientia, sapientiamque esse solam, quae nos a libidinum impetu et a formidinum terrore vindicet et ipsius fortunae modice ferre doceat iniurias et omnis monstret vias, quae ad quietem et ad tranquillitatem ferant, quid est cur dubitemus dicere et sapientiam propter voluptates expetendam et insipientiam propter molestias esse fugiendam?

quodsi vita omnis perturbaris video error et insciens sapientia sum solus qui nos ab libido impetus et ab formido terror vindico et ipse fortuna modicus fero doceo injuria et omnis monstro via qui ad quies et ad tranquillitas fero quis sum cur dubito dico et sapientia propter voluptas expeto et insipientia propter molestia sum fugio


Polycrates Samius 201 19 sqq.


sed primum illud vide, gravissimam illam vestram sententiam, quae familiam ducit, honestum quod sit, id esse bonum solum honesteque vivere bonorum finem, communem fore vobis cum omnibus, qui in una virtute constituunt finem bonorum, quodque dicitis, informari non posse virtutem, si quicquam, nisi quod honestum sit, numeretur, idem dicetur ab illis, modo quos nominavi. mihi autem aequius videbatur Zenonem cum Polemone disceptantem, a quo quae essent principia naturae acceperat, a communibus initiis progredientem videre ubi primum insisteret et unde causa controversiae nasceretur, non stantem cum iis, qui ne dicerent quidem sua summa bona esse a natura profecta, uti isdem argumentis, quibus illi uterentur, isdemque sententiis.

sed primus ille video gravis ille vester sententia qui familia duco honestus qui sum is sum bonus solus honestus vivo bonus finis communis sum tu cum omnis qui in unus virtus constituo finis bonus quisque dico informaris non possum virtus si quisquam nisi qui honestus sum numero idem dico ab ille modo qui nomino ego autem aequus video zeno cum polemo discepto ab quo qui sum principia natura accipio ab communis initium progredio video ubi primus insisto et unde causa controversia nascor non sto cum is qui ne dico quidem suus summus bonus sum ab natura proficio uti idem argumentum qui ille uto idem sententia


Staseas Neapolitanus, Peripateticus 159 18 193 8


ex hac animorum affectione testamenta commendationesque morientium natae sunt. quodque nemo in summa solitudine vitam agere velit ne cum infinita quidem voluptatum abundantia, facile intellegitur nos ad coniunctionem congregationemque hominum et ad naturalem communitatem esse natos. Inpellimur autem natura, ut prodesse velimus quam plurimis in primisque docendo rationibusque prudentiae tradendis.

ex hic animus affectio testamentum commendatio morior nascor sum quisque nemo in summus solitudo vita ago volo ne cum infinitus quidem voluptas abundantia facilis intellego nos ad coniunctio congregatio homo et ad natural communitas sum nascor inpello autem natura ut prosum volo quam multus in primus doceo ratio prudentia trado


Videsne igitur Zenonem tuum cum Aristone verbis concinere, re dissidere, cum Aristotele et illis re consentire, verbis discrepare? cur igitur, cum de re conveniat, non malumus usitate loqui? aut doceat paratiorem me ad contemnendam pecuniam fore, si illam in rebus praepositis quam si in bonis duxero, fortioremque in patiendo dolore, si eum asperum et difficilem perpessu et contra naturam esse quam si malum dixero.

video igitur zeno tuus cum aristo verbum concino res dissido cum aristotelis et ille res consentio verbum discreparis cur igitur cum de res convenio non malo usitas loquor aut doceo paro ego ad contemno pecunia sum si ille in res praepono quam si in bonus duco fortis in patior dolor si is asperum et difficilis perpetior et contra natura sum quam si malus dico


Deinceps videndum est, quoniam satis apertum est sibi quemque natura esse carum, quae sit hominis natura. id est enim, de quo quaerimus. atqui perspicuum est hominem e corpore animoque constare, cum primae sint animi partes, secundae corporis. deinde id quoque videmus, et ita figuratum corpus, ut excellat aliis, animumque ita constitutum, ut et sensibus instructus sit et habeat praestantiam mentis, cui tota hominis natura pareat, in qua sit mirabilis quaedam vis rationis et cognitionis et scientiae virtutumque omnium. iam quae corporis sunt, ea nec auctoritatem cum animi partibus comparandam et cognitionem habent faciliorem. itaque ab his ordiamur.

deinceps video sum quoniam satis aperio sum sui quisque natura sum caris qui sum homo natura is sum enim de quo quaero atqui perspicuus sum homo e corpus animo constaris cum primus sum animus pars secundus corpus deinde is quoque video et ita figuro corpus ut excello alius animus ita constituo ut et sensus instruo sum et habeo praestantia mens qui totus homo natura pareo in qui sum mirabilis quidam volo ratio et cognitio et scientia virtus omnis iam qui corpus sum is neque auctoritas cum animus pars comparo et cognitio habeo facilis itaque ab hic ordior


At quanta conantur! mundum hunc omnem oppidum esse nostrum! incendi igitur eos, qui audiunt, vides. quantam rem agas, ut Circeiis qui habitet totum hunc mundum suum municipium esse existimet?

at quantus conor mundus hic omnis oppidum sum nos incendo igitur is qui audio video quantus res ago ut circeii qui habito totus hic mundus suus municipium sum existimo


Academici veteres 158 30 sqq. 165 16 sq. eorum finis bonorum 49 10sqq. locum civilem, quem Graeci politiko/n appellant, graviter etcopiose tractaverunt 121 23sqq.

academicus vetus sqq sq is finis bonus sqq locus civilis qui graecum politiko n appello gravis etcopiose tracto sqq


Praeterea et appetendi et refugiendi et omnino rerum gerendarum initia proficiscuntur aut a voluptate aut a dolore. quod cum ita sit, perspicuum est omnis rectas res atque laudabilis eo referri, ut cum voluptate vivatur. quoniam autem id est vel summum bonorum vel ultimum vel extremum—quod Graeci te/los nominant—, quod ipsum nullam ad aliam rem, ad id autem res referuntur omnes, fatendum est summum esse bonum iucunde vivere.

praeterea et appeto et refugio et omnino res gerendaris initium proficisco aut ab voluptas aut ab dolor qui cum ita sum perspicuus sum omnis recingo res atque laudabilis is refero ut cum voluptas vivo quoniam autem is sum vel superus bonus vel ulter vel exter qui graecum tu los nomino qui ipse nullus ad alius res ad is autem res refero omnis fateor sum superus sum bonus jucundus vivo


Heraclitus Ephesius, philosophus. de eius loquendi obscuritate 38 29 sqq.

heraclitus ephesius philosophus de is loquor obscuritas sqq


Aristoteles 3 18. 23 120 32 159 1sqq. 161 21. de studiis eiusad animantia pertinentibus160 12sq. de eius disserendiratione 160 19 sqq. cf. 40 8 sqq.quae ei visa sint prima naturae (re vera Aristoteles eonomine non usus est) 499sq. de eius studiis ad rerum publicarum rectionempertinentibus 160 26 sqq. eiusde moribus libri 161 21 sqq.eius de ultimis bonorum etde bonis sententia 41 3sqq.cf. 51 22sqq. 141 28sqq. 152 10sqq. 126 19. dictum eius deSardanaalli epigrammate 8015 sqq. — 7 4 120 32 192 4 sqq.— Aristotelii commenarii90 20.

aristotelis sqq de studium eiusad animo pertineo sq de is disserendiratio sqq cf sqq qui is video sum primus natura res verus aristotelis eonomine non utor sum sq de is studium ad res publicaris rectionempertinentibus sqq eiusde mos liber sqq is de ulter bonus etde bonus sententia sqq cf sqq sqq sqq dico is desardanaalli epigramma sqq sqq aristotelii commenarii


Quae quod Aristoni et Pyrrhoni omnino visa sunt pro nihilo, ut inter optime valere et gravissime aegrotare nihil prorsus dicerent interesse, recte iam pridem contra eos desitum est disputari. dum enim in una virtute sic omnia esse voluerunt, ut eam rerum selectione expoliarent nec ei quicquam, aut unde oriretur, darent, aut ubi niteretur, virtutem ipsam, quam amplexabantur, sustulerunt. Erillus autem ad scientiam omnia revocans unum quoddam bonum vidit, sed nec optimum nec quo vita gubernari possit. itaque hic ipse iam pridem est reiectus; post enim Chrysippum contra eum non sane est disputatum.

qui qui aristo et pyrrho omnino video sum pro nihilum ut inter optume valeo et gravis aegrotaris nihil prorsus dico intersum rectus iam pridem contra is desino sum disputaris dum enim in unus virtus sic omnis sum volo ut is res selectio expoliarent neque is quisquam aut unde orior do aut ubi niteo virtus ipse quam amplexor tollo erillus autem ad scientia omnis revoco unus quidam bonus video sed neque bonus neque quo vito gubernaris possum itaque hic ipse iam pridem sum rejectus post enim chrysippus contra is non sanus sum disputas


ecce autem alii minuti et angusti aut omnia semper desperantes aut malivoli, invidi, difficiles, lucifugi, maledici, monstruosi, alii autem etiam amatoriis levitatibus dediti, alii petulantes, alii audaces, protervi, idem intemperantes et ignavi, numquam in sententia permanentes, quas ob causas in eorum vita nulla est intercapedo molestiae. igitur neque stultorum quisquam beatus neque sapientium non beatus. Multoque hoc melius nos veriusque quam Stoici. illi enim negant esse bonum quicquam nisi nescio quam illam umbram, quod appellant honestum non tam solido quam splendido nomine, virtutem autem nixam hoc honesto nullam requirere voluptatem atque ad beate vivendum se ipsa esse contentam.

ecce autem alius minuo et angustus aut omnis semper despero aut malevolus invideo difficilis lucifugus maledico monstruosus alius autem etiam amatorius levitas dedo alius petulans alius audax protervus idem intempero et ignavus numquam in sententia permaneo qui ob causa in is vito nullus sum intercapedo molestia igitur neque stultor quisquam beatus neque sapiens non beatus multus hic bonus nos verus quam stoicus ille enim nego sum bonus quisquam nisi nescio quam ille umbra qui appello honestus non tam solidus quam splendidus nomen virtus autem nitor hic honestus nullus requiro voluptas atque ad beatus vivo sui ipse sum contendo


A. Atilius Calatinus (consul a.258 et 254) 8427sqq.


Iam vero animus non esse solum, sed etiam cuiusdam modi debet esse, ut et omnis partis suas habeat incolumis et de virtutibus nulla desit. atque in sensibus est sua cuiusque virtus, ut ne quid impediat quo minus suo sensus quisque munere fungatur in iis rebus celeriter expediteque percipiendis, quae subiectae sunt sensibus. animi autem et eius animi partis, quae princeps est, quaeque mens nominatur, plures sunt virtutes, sed duo prima genera, unum earum, quae ingenerantur suapte natura appellanturque non voluntariae, alterum autem earum, quae in voluntate positae magis proprio nomine appellari solent, quarum est excellens in animorum laude praestantia. prioris generis est docilitas, memoria; quae fere omnia appellantur uno ingenii nomine, easque virtutes qui habent, ingeniosi vocantur. alterum autem genus est magnarum verarumque virtutum, quas appellamus voluntarias, ut prudentiam, temperantiam, fortitudinem, iustitiam et reliquas eiusdem generis.

iam verus animus non sum solus sed etiam quidam modus debeo sum ut et omnis pars suus habeo incolumis et de virtus nullus desum atque in sensus sum suus quisque virtus ut ne quis impedio quo paruus suus sensus quisque munus fungor in is res celer expedio percipio qui subjacio sum sensus animus autem et is animus pars qui princeps sum quisque mens nomino multus sum virtus sed duo primus genus unus is qui ingenero suapte natura appello non voluntarius alter autem is qui in voluntas pono magis proprius nomen appello soleo qui sum excello in animus laus praesto prior genus sum docilitas memoria qui fere omnis appello unus ingenium nomen eo virtus qui habeo ingeniosus voco alter autem genus sum magnaris verus virtus qui appello voluntarius ut prudentia temperantia fortitudo iustitia et reliquus idem genus


Utrum igitur tibi non placet, inquit, virtutisne tantam esse vim, ut ad beate vivendum se ipsa contenta sit? an, si id probas, fieri ita posse negas, ut ii, qui virtutis compotes sint, etiam malis quibusdam affecti beati sint?

utrum igitur tu non placeo inquam virtus tantus sum vis ut ad beatus vivo sui ipse contineo sum an si is probo fio ita possum nego ut is qui virtus compotor sum etiam malus quidam afficio beati sum


Philoctetes 75 21 171 13 sqq.Philocteteus clamor 75 14


Tuo vero id quidem, inquam, arbitratu.


Nos vero, siquidem in voluptate sunt omnia, longe multumque superamur a bestiis, quibus ipsa terra fundit ex sese pastus varios atque abundantes nihil laborantibus, nobis autem aut vix aut ne vix quidem suppetunt multo labore quaerentibus. nec tamen ullo modo summum pecudis bonum et hominis idem mihi videri potest. quid enim tanto opus est instrumento in optimis artibus comparandis? quid tanto concursu honestissimorum studiorum, tanto virtutum comitatu, si ea nullam ad aliam rem nisi ad voluptatem conquiruntur?

nos verus siquidem in voluptas sum omnis longus multus supero ab bestia qui ipse terra fundo ex sui pasco varius atque abundo nihil laboro nos autem aut vix aut ne vix quidem suppeto multus labor quaero neque tamen ullus modo superus pecus bonus et homo idem ego video possum quis enim tantus opus sum instrumentum in bonus ars comparo quis tantus concursus honestus studium tantus virtus comito si is nullus ad alius res nisi ad voluptas conquaero


Quae est igitur causa istarum angustiarum? gloriosa ostentatio in constituendo summo bono. cum enim, quod honestum sit, id solum bonum esse confirmatur, tollitur cura valitudinis, diligentia rei familiaris, administratio rei publicae, ordo gerendorum negotiorum, officia vitae, ipsum denique illud honestum, in quo uno vultis esse omnia, deserendum est. quae diligentissime contra Aristonem dicuntur a Chrysippo. ex ea difficultate illae 'fallaciloquae', ut ait Accius, malitiae natae sunt.

qui sum igitur causa istaris angustiaris gloriosus ostentatio in constituo superus bonus cum enim qui honestus sum is solus bonus sum confirmo tollo cura valitudo diligentia res familiaris administratio res publicus ordo gero negotium officium vita ipse denique ille honestus in quo unus volo sum omnis desero sum qui diligens contra aristo dico ab chrysippus ex is difficultas ille fallaciloquus ut aio attius malitia nascor sum


Themista, femina in Epicurischola celebrata 63 15

themista femina in epicurischola celebro


quarum cum una sit, qua mores conformari putantur, differo eam partem, quae quasi stirps est huius quaestionis. qui sit enim finis bonorum, mox, hoc loco tantum dico, a veteribus Peripateticis Academicisque, qui re consentientes vocabulis differebant, eum locum, quem civilem recte appellaturi videmur, Graeci politiko/n, graviter et copiose esse tractatum.

qui cum unus sum qui mos conformaris puto differo is pars qui quasi stirps sum hic quaestio qui sum enim finis bonus mox hic locus tantus dico ab vetus peripateticus academicus qui res consentio vocabulis differo is locus qui civilis rectus appello video graecum politiko n gravis et copiosus sum tractas


Academici (recentiores) nihilafffirmant et id sequi volunt,quodcumque veri simile videatur 53 7 sqq. quid extremum bonorum constituissedicantur 100 14 sqq.

academicus recens nihilafffirmant et is sequor volo quicumque verus similis video sqq quis exter bonus constituissedicantur sqq


Et summatim quidem haec erant de corpore animoque dicenda, quibus quasi informatum est quid hominis natura postulet.

et summatim quidem hic sum de corpus animo dico qui quasi informo sum quis homo natura postulo


Murena v. L. Licinius Murena


Veseris fluvius 10 20


Quod cum ille dixisset et satis disputatum videretur, in oppidum ad Pomponium perreximus omnes.

qui cum ille dico et satis disputas video in oppidum ad pomponius pergo omnis


Carneades, auctor Academiaerecentioris 158 24 eius divisio omnium de summobono sententiarum 163 4sqq.cuius de summo bono sententiae fuerit defensor 16426sqq. 52 9sqq. 142 6 cf. 49 23 50 4 51 1 165 27 quid iudicaverit de Stoicorum et Peripateticorum de summo bonosententiis 104 29 sqq. de bonafama 111 14 sqq. de iustitia 5926sqq. eius exhedra 157 20sqq.

carneades auctor academiaerecentioris is divisio omnis de summobono sententiaris sqq qui de superus bonus sententia sum defenso sqq sqq cf quis judico de stoicus et peripateticus de superus bonosententiis sqq de bonafama sqq de iustitia sqq is exhedra sqq


Atque adhuc ea dixi, causa cur Zenoni non fuisset, quam ob rem a superiorum auctoritate discederet. nunc reliqua videamus, nisi aut ad haec, Cato, dicere aliquid vis aut nos iam longiores sumus.

atque adhuc is dico causa cur zeno non sum quam ob res ab superus auctoritas discedo nunc reliquus video nisi aut ad hic cato dico aliquis volo aut nos iam longus sum


Cum autem tertia pars bene vivendi praecepta quaereret, ea quoque est ab isdem non solum ad privatae vitae rationem, sed etiam ad rerum publicarum rectionem relata. omnium fere civitatum non Graeciae solum, sed etiam barbariae ab Aristotele mores, instituta, disciplinas, a Theophrasto leges etiam cognovimus. cumque uterque eorum docuisset qualem in re publica principem esse conveniret, pluribus praeterea conscripsisset qui esset optimus rei publicae status, hoc amplius Theophrastus: quae essent in re publica rerum inclinationes et momenta temporum, quibus esset moderandum, utcumque res postularet. vitae autem degendae ratio maxime quidem illis placuit quieta, in contemplatione et cognitione posita rerum, quae quia deorum erat vitae simillima, sapiente visa est dignissima. atque his de rebus et splendida est eorum et illustris oratio.

cos autem tertius pars bene vivo praecipio quaero is quoque sum ab idem non solus ad privo vita ratio sed etiam ad res publicaris rectio refero omnis fere civitas non graecia solus sed etiam barbaria ab aristotelis mos institutum disciplina ab theophrastus lex etiam cognosco cum uterque is doceo qual in res publicus princeps sum convenio multus praeterea conscribo qui sum bonus res publicus status hic amplus theophrastus qui sum in res publicus res inclinatio et momentum tempus qui sum modero utcumque res postulo vita autem dego ratio magnus quidem ille placeo quietus in contemplatio et cognitio pono res qui quia deus sum vita similis sapio video sum dignus atque hic de res et splendidus sum is et illustris oratio


videmus in quodam volucrium genere non nulla indicia pietatis, cognitionem, memoriam, in multis etiam desideria videmus. ergo in bestiis erunt secreta e voluptate humanarum quaedam simulacra virtutum, in ipsis hominibus virtus nisi voluptatis causa nulla erit? et homini, qui ceteris animantibus plurimum praestat, praecipue a natura nihil datum esse dicemus?

video in quidam volucris genus non nullus indicium pietas cognitio memoria in multus etiam desiderium video ergo in bestia sum secerno e voluptas humanus quidam simulacrum virtus in ipse homo virtus nisi voluptas causa nullus sum et homo qui ceterus animo multus praesto praecipuus ab natura nihil do sum dico


Oedipus 156 31


Tum mihi Piso: Quid ergo? inquit, dasne adolescenti veniam? an eum discere ea mavis, quae cum plane perdidicerit, nihil sciat?

tum ego piso quis ergo inquam do adolesco venio an is disco is malo qui cum planus perdisco nihil scio


Ut placet, inquam.


Caecilianus quidam 38 4 v.Caecilius Statius


Lyco Peripateticus, Stratonisauditor 162 1


securitas (Democriti, eu)qumi/a)166 9 sq.


Hellespontus, iunctus a Xerxe83 5


Et adhuc quidem ita nobis progressa ratio est, ut ea duceretur omnis a prima commendatione naturae. nunc autem aliud iam argumentandi sequamur genus, ut non solum quia nos diligamus, sed quia cuiusque partis naturae et in corpore et in animo sua quaeque vis sit, idcirco in his rebus summe nostra sponte moveamur. atque ut a corpore ordiar, videsne ut, si quae in membris prava aut debilitata aut inminuta sint, occultent homines? ut etiam contendant et elaborent, si efficere possint, ut aut non appareat corporis vitium aut quam minimum appareat? multosque etiam dolores curationis causa perferant, ut, si ipse usus membrorum non modo non maior, verum etiam minor futurus sit, eorum tamen species ad naturam revertatur? etenim, cum omnes natura totos se expetendos putent, nec id ob aliam rem, sed propter ipsos, necesse est eius etiam partis propter se expeti, quod universum propter se expetatur.

et adhuc quidem ita nos progredior ratio sum ut is duco omnis ab primus commendatio natura nunc autem alius iam argumentor sequor genus ut non solus quia nos diligo sed quia quisque pars natura et in corpus et in animus suus quisque volo sum idcirco in hic res summus noster sponte moveo atque ut ab corpus ordior video ut si qui in membrum pravus aut debilito aut imminutus sum occulto homo ut etiam contendo et elaboro si efficio possum ut aut non appareo corpus vitium aut quam paruus appareo multi etiam dolor curatio causa perfero ut si ipse utor membrum non modo non magnus verus etiam paruus sum sum is tamen species ad natura revorto etenim cum omnis natura totus sui expeto puto neque is ob alius res sed propter ipse necesse sum is etiam pars propter sui expeto qui universus propter sui expeto


verum hoc idem saepe faciamus.


De summo autem bono, quia duo genera librorum sunt, unum populariter scriptum, quod e)cwteriko/n appellabant, alterum limatius, quod in commentariis reliquerunt, non semper idem dicere videntur, nec in summa tamen ipsa aut varietas est ulla apud hos quidem, quos nominavi, aut inter ipsos dissensio. sed cum beata vita quaeratur idque sit unum, quod philosophia spectare et sequi debeat, sitne ea tota sita in potestate sapientis an possit aut labefactari aut eripi rebus adversis, in eo non numquam variari inter eos et dubitari videtur. quod maxime efficit Theophrasti de beata vita liber, in quo multum admodum fortunae datur. quod si ita se habeat, non possit beatam praestare vitam sapientia. Haec mihi videtur delicatior, ut ita dicam, molliorque ratio, quam virtutis vis gravitasque postulat. quare teneamus Aristotelem et eius filium Nicomachum, cuius accurate scripti de moribus libri dicuntur illi quidem esse Aristoteli, sed non video, cur non potuerit patri similis esse filius. Theophrastum tamen adhibeamus ad pleraque, dum modo plus in virtute teneamus, quam ille tenuit, firmitatis et roboris. Simus igitur contenti his.

de superus autem bonus quia duo genus liber sum unus popularis scribo qui e cwteriko n appello alter limatus qui in commentarius relinquo non semper idem dico video neque in summus tamen ipse aut varietas sum ullus apud hic quidem qui nomino aut inter ipse dissensio sed cum beatus vito quaero is sum unus qui philosophia specto et sequor debeo sum is totus sino in potestas sapio an possum aut labefactaris aut eripio res adverro in is non numquam variaris inter is et dubitaris video qui magnus efficio theophrastus de beatus vito liber in quo multus admodum fortuna do qui si ita sui habeo non possum beatus praesto vita sapientia hic ego video delicatus ut ita dico mollio ratio quam virtus volo gravitas postulo quare teneo aristotelis et is filius nicomachum qui accuro scribo de mos liber dico ille quidem sum aristotelis sed non video cur non possum pater similis sum filius theophrastus tamen adhibeo ad plerusque dum modo multus in virtus teneo quam ille teneo firmitas et robur sum igitur contendo hic


Bonum autem, quod in hoc sermone totiens usurpatum est, id etiam definitione explicatur. sed eorum definitiones paulum oppido inter se differunt et tamen eodem spectant. ego adsentior Diogeni, qui bonum definierit id, quod esset natura absolutum. id autem sequens illud etiam, quod prodesset—w)fe/lhma enim sic appellemus—, motum aut statum esse dixit e natura absoluto. cumque rerum notiones in animis fiant, si aut usu aliquid cognitum sit aut coniunctione aut similitudine aut collatione rationis, hoc quarto, quod extremum posui, boni notitia facta est. cum enim ab iis rebus, quae sunt secundum naturam, ascendit animus collatione rationis, tum ad notionem boni pervenit.

bonus autem qui in hic sermo totiens usurpo sum is etiam definitio explico sed is definitio paulus oppidum inter sui differo et tamen idem specto ego adsentio diogenes qui bonus definio is qui sum natura absolvo is autem sequor ille etiam qui prosum w fe lhma enim sic appello motus aut status sum dico e natura absolvo cum res notio in animus fio si aut usus aliquis cognosco sum aut coniunctio aut similitudo aut collatio ratio hic quartum qui exter pono bonus notitia facio sum cum enim ab is res qui sum secundus natura ascendo animus collatio ratio tum ad notio bonus pervenio


At vero eos et accusamus et iusto odio dignissimos ducimus, qui blanditiis praesentium voluptatum deleniti atque corrupti, quos dolores et quas molestias excepturi sint, obcaecati cupiditate non provident, similique sunt in culpa, qui officia deserunt mollitia animi, id est laborum et dolorum fuga. et harum quidem rerum facilis est et expedita distinctio. nam libero tempore, cum soluta nobis est eligendi optio, cumque nihil impedit, quo minus id, quod maxime placeat, facere possimus, omnis voluptas assumenda est, omnis dolor repellendus. temporibus autem quibusdam et aut officiis debitis aut rerum necessitatibus saepe eveniet, ut et voluptates repudiandae sint et molestiae non recusandae. itaque earum rerum hic tenetur a sapiente delectus, ut aut reiciendis voluptatibus maiores alias consequatur aut perferendis doloribus asperiores repellat.

at verus is et accuso et justus odium dignus duco qui blanditia praesens voluptas delenio atque corrumpo qui dolor et qui molestia excipio sum obcaeco cupiditas non provideo similis sum in culpa qui officium desero mollitia animus is sum labor et dolor fuga et haris quidem res facilis sum et expedio distinctio nam liber tempus cum solvo nos sum eligo optio cum nihil impedio quo paruus is qui magnus placeo facio possum omnis voluptas assumo sum omnis dolor repello tempus autem quidam et aut officium debeo aut res necessitas saepe evenio ut et voluptas repudio sum et molestia non recuso itaque is res hic teneo ab sapio deligo ut aut reicio voluptas magnus alius consequor aut perfero dolor asper repello


quibus autem in rebus tanta obscuratio non fit, fieri tamen potest, ut id ipsum, quod interest, non sit magnum. ut ei, qui iucunde vixerit annos decem, si aeque vita iucunda menstrua addatur, quia momentum aliquod habeat ad iucundum accessio, bonum sit; si autem id non concedatur, non continuo vita beata tollitur. bona autem corporis huic sunt, quod posterius posui, similiora. habent enim accessionem dignam, in qua elaboretur, ut mihi in hoc Stoici iocari videantur interdum, cum ita dicant, si ad illam vitam, quae cum virtute degatur, ampulla aut strigilis accedat, sumpturum sapientem eam vitam potius, quo haec adiecta sint, nec beatiorem tamen ob eam causam fore.

qui autem in res tantus obscuratio non fio fio tamen possum ut is ipse qui intersum non sum magnus ut is qui jucundus vivo annus decem si aequus vito iucundus menstruus addo quia momentum aliqui habeo ad iucundus accessio bonus sum si autem is non concedo non continuo vito beatus tollo bonus autem corpus hic sum qui posterus pono similis habeo enim accessio dignus in qui elaboro ut ego in hic stoicus iocor video interdum cum ita dico si ad ille vita qui cum virtus dego ampulla aut strigilis accedo sumo sapio is vita potis quo hic adiicio sum neque beatus tamen ob is causa sum


optime vero Epicurus, quod exiguam dixit fortunam intervenire sapienti maximasque ab eo et gravissimas res consilio ipsius et ratione administrari neque maiorem voluptatem ex infinito tempore aetatis percipi posse, quam ex hoc percipiatur, quod videamus esse finitum. In dialectica autem vestra nullam existimavit esse nec ad melius vivendum nec ad commodius disserendum viam. In physicis plurimum posuit. ea scientia et verborum vis et natura orationis et consequentium repugnantiumve ratio potest perspici. omnium autem rerum natura cognita levamur superstitione, liberamur mortis metu, non conturbamur ignoratione rerum, e qua ipsa horribiles existunt saepe formidines. denique etiam morati melius erimus, cum didicerimus quid natura desideret. tum vero, si stabilem scientiam rerum tenebimus, servata illa, quae quasi delapsa de caelo est ad cognitionem omnium, regula, ad quam omnia iudicia rerum dirigentur, numquam ullius oratione victi sententia desistemus.

optume verus epicurus qui exiguus dico fortuna intervenio sapio magnus ab is et gravis res consilium ipse et ratio administraris neque magnus voluptas ex infinitus tempus aetas percipio possum quam ex hic percipio qui video sum finio in dialectica autem vester nullus existimo sum neque ad bonus vivo neque ad commodus dissero via in physicus multus pono is scientia et verbum volo et natura oratio et consequor repugno ratio possum perspicio omnis autem res natura cognosco levo superstitio libero mors metus non conturbo ignoratio res e qui ipse horribilis existunt saepe formido denique etiam moror bonus sum cum disco quis natura desidero tum verus si stabilis scientia res teneo servo ille qui quasi delabor de caelum sum ad cognitio omnis regula ad quam omnis iudicium res dirigo numquam ullus oratio vinco sententia desisto


Atilius poëta. convertit Sophoclis Electram 229

atilius poeta converto sophoclis electra


Nihilo beatiorem esse Metellum quam Regulum.

nihilum beatus sum metellus quam regulis


Minime vero, inquit ille, consentit. quicquid enim praeter id, quod honestum sit, expetendum esse dixeris in bonisque numeraveris, et honestum ipsum quasi virtutis lumen extinxeris et virtutem penitus everteris.

paruus verus inquam ille consentio quisquis enim praeter is qui honestus sum expeto sum dico in bonus numero et honestus ipse quasi virtus lumen extingo et virtus penitus everto


Polemo, Academiaeveteris philosophus 158 32 auditor Xenocratis 121 1 147 5 156 19eius auditor Zeno Stoicus121 3 item Arcesilas 20226 sq. quae Polemoni visasint prima naturalia (quo nomine Polemo non usus est)499sq. cf. 140 5sqq. eiusfinis bonorum 49 23sq. 12529sqq. 142 19sqq. 162 17sq.

polemo academiaeveteris philosophus auditor xenocrates is auditor zeno stoicus item arcesilas sq qui polemo visasint primus naturale quo nomen polemo non utor sum sq cf sqq eiusfinis bonus sq sqq sqq sq


Dionysius Heracleotes (o( metaqe/menosZenonis Stoici discipulus 202 17 sqq.

dionysius heracleotes o metaqe menoszenonis stoicus discipulus sqq


Bestiarum vero nullum iudicium puto. quamvis enim depravatae non sint, pravae tamen esse possunt. ut bacillum aliud est inflexum et incurvatum de industria, aliud ita natum, sic ferarum natura non est illa quidem depravata mala disciplina, sed natura sua. nec vero ut voluptatem expetat, natura movet infantem, sed tantum ut se ipse diligat, ut integrum se salvumque velit. omne enim animal, simul et ortum est, se ipsum et omnes partes suas diligit duasque, quae maximae sunt, in primis amplectitur, animum et corpus, deinde utriusque partes. nam sunt et in animo praecipua quaedam et in corpore, quae cum leviter agnovit, tum discernere incipit, ut ea, quae prima data sunt natura, appetat asperneturque contraria.

bestiaris verus nullus iudicium puto quivis enim depravo non sum pravus tamen sum possum ut bacillum alius sum inflecto et incurvo de industria alius ita natus sic ferus natura non sum ille quidem depravo malus disciplina sed natura suus neque verus ut voluptas expeto natura moveo infer sed tantus ut sui ipse diligo ut integer sui salvus volo omnis enim animal simul et orior sum sui ipse et omnis pars suus diligo duo qui magnus sum in primus amplector animus et corpus deinde uterque pars nam sum et in animus praecipuus quidam et in corpus qui cum levis anosco tum discerno incipio ut is qui primus do sum natura appeto aspernor contrarius


multi enim et magni philosophi haec ultima bonorum iuncta fecerunt, ut Aristoteles virtutis usum cum vitae perfectae prosperitate coniunxit, Callipho adiunxit ad honestatem voluptatem, Diodorus ad eandem honestatem addidit vacuitatem doloris. idem fecisset Epicurus, si sententiam hanc, quae nunc Hieronymi est, coniunxisset cum Aristippi vetere sententia. illi enim inter se dissentiunt. propterea singulis finibus utuntur et, cum uterque Graece egregie loquatur, nec Aristippus, qui voluptatem summum bonum dicit, in voluptate ponit non dolere, neque Hieronymus, qui summum bonum statuit non dolere, voluptatis nomine umquam utitur pro illa indolentia, quippe qui ne in expetendis quidem rebus numeret voluptatem.

multus enim et magnus philosophus hic ulter bonus iungo facio ut aristotelis virtus usus cum vita perficio prosperitas conjungo callipho adjungo ad honestas voluptas diodorus ad idem honestas addo vacuitas dolor idem facio epicurus si sententia hic qui nunc hieronymus sum conjungo cum aristippus veto sententia ille enim inter sui dissentio propterea singuli finis uto et cum uterque graecum egregius loquor neque aristippus qui voluptas superus bonus dico in voluptas pono non doleo neque hieronymus qui superus bonus statuo non doleo voluptas nomen umquam uto pro ille indoles quippe qui ne in expeto quidem res numero voluptas


Cyrenaici, qui sunt ab Aristippo Cyrenaeo 10 11 17 29 51 17sqq. 84 4

cyrenaicus qui sum ab aristippus cyrenaeus sqq


quam haec sunt contraria! hic si definire, si dividere didicisset, si loquendi vim, si denique consuetudinem verborum teneret, numquam in tantas salebras incidisset. nunc vides, quid faciat. quam nemo umquam voluptatem appellavit, appellat; quae duo sunt, unum facit. hanc in motu voluptatem —sic enim has suaves et quasi dulces voluptates appellat—interdum ita extenuat, ut M'. Curium putes loqui, interdum ita laudat, ut quid praeterea sit bonum neget se posse ne suspicari quidem. quae iam oratio non a philosopho aliquo, sed a censore opprimenda est. non est enim vitium in oratione solum, sed etiam in moribus. luxuriam non reprehendit, modo sit vacua infinita cupiditate et timore. hoc loco discipulos quaerere videtur, ut, qui asoti esse velint, philosophi ante fiant.

quam hic sum contrarius hic si definio si divido disco si loquor vis si denique consuetudo verbum teneo numquam in tantus salebra incido nunc video quis facio quam nemo umquam voluptas appello appello qui duo sum unus facio hic in motus voluptas sic enim hic suavis et quasi dulcis voluptas appello interdum ita extenuo ut m curiatii puto loquor interdum ita laudo ut quis praeterea sum bonus nego sui possum ne suspicaris quidem qui iam oratio non ab philosophus aliquis sed ab censor opprimo sum non sum enim vitium in oratio solus sed etiam in mos luxuria non reprehendo modo sum vacuus infinitus cupiditas et timor hic locus discipulus quaero video ut qui asotus sum volo philosophus ante fio


Atque ab isto capite fluere necesse est omnem rationem bonorum et malorum. Polemoni et iam ante Aristoteli ea prima visa sunt, quae paulo ante dixi. ergo nata est sententia veterum Academicorum et Peripateticorum, ut finem bonorum dicerent secundum naturam vivere, id est virtute adhibita frui primis a natura datis. Callipho ad virtutem nihil adiunxit nisi voluptatem, Diodorus vacuitatem doloris. * * his omnibus, quos dixi, consequentes fines sunt bonorum, Aristippo simplex voluptas, Stoicis consentire naturae, quod esse volunt e virtute, id est honeste, vivere, quod ita interpretantur: vivere cum intellegentia rerum earum, quae natura evenirent, eligentem ea, quae essent secundum naturam, reicientemque contraria.

atque ab iste caput fluo necesse sum omnis ratio bonus et malus polemo et iam ante aristotelis is primus video sum qui paulus ante dico ergo nata sum sententia vetus academicus et peripateticus ut finis bonus dico secundus natura vivo is sum virtus adhibeo fruor primus ab natura do callipho ad virtus nihil adjungo nisi voluptas diodorus vacuitas dolor hic omnis qui dico consequor finis sum bonus aristippus simplex voluptas stoicus consentio natura qui sum volo e virtus is sum honestus vivo qui ita interpretor vivo cum intellego res is qui natura evenio eligo is qui sum secundus natura reicio contrarius


P. Decius Mus (consul a. 279),antecedentis filius 60 28sqq.definitio 33 27

p decius mus consul ab antecedo filius sqq definitio


T. Manlius Torquatus (consula. 165). de eius in filium severitate 10 23sqq.

t manlius torquatus consula de is in filius severitas sqq


quid ergo attinet dicere: 'Nihil haberem, quod reprehenderem, si finitas cupiditates haberent'? hoc est dicere: Non reprehenderem asotos, si non essent asoti. isto modo ne improbos quidem, si essent boni viri. hic homo severus luxuriam ipsam per se reprehendendam non putat, et hercule, Torquate, ut verum loquamur, si summum bonum voluptas est, rectissime non putat.

quis ergo attineo dico nihil habeo qui reprehendo si finio cupiditas habeo hic sum dico non reprehendo asotus si non sum asotus iste modo ne improbus quidem si sum bonus vir hic homo severus luxuria ipse per sui reprehendo non puto et herculis torquatus ut verus loquor si superus bonus voluptas sum recingo non puto


in omni autem honesto, de quo loquimur, nihil est tam illustre nec quod latius pateat quam coniunctio inter homines hominum et quasi quaedam societas et communicatio utilitatum et ipsa caritas generis humani. quae nata a primo satu, quod a procreatoribus nati diliguntur et tota domus coniugio et stirpe coniungitur, serpit sensim foras, cognationibus primum, tum affinitatibus, deinde amicitiis, post vicinitatibus, tum civibus et iis, qui publice socii atque amici sunt, deinde totius complexu gentis humanae. quae animi affectio suum cuique tribuens atque hanc, quam dico, societatem coniunctionis humanae munifice et aeque tuens iustitia dicitur, cui sunt adiunctae pietas, bonitas, liberalitas, benignitas, comitas, quaeque sunt generis eiusdem. atque haec ita iustitiae propria sunt, ut sint virtutum reliquarum communia.

in omnis autem honestus de quo loquor nihil sum tam illustris neque qui fero pateo quam conjunctio inter homo homo et quasi quidam societas et communicatio utilitas et ipse careo genus humanus qui nata ab primus sero qui ab procreator nascor diligo et totus domus conjugium et stirps conjungo serpo sensim foras cognatio primus tum affinitas deinde amicitia post vicinitas tum civis et is qui publicus socius atque amicus sum deinde totus complexus gens humanus qui animus affectio suus quisque tribuo atque hic quam dico societas coniunctio humanus munificus et aequus tueor iustitia dico qui sum adjungo pietas bonitas liberalitas benignitas comito quisque sum genus idem atque hic ita justitia proprius sum ut sum virtus reliquus commune


quid enim interest, divitias, opes, valitudinem bona dicas anne praeposita, cum ille, qui ista bona dicit, nihilo plus iis tribuat quam tu, qui eadem illa praeposita nominas? itaque homo in primis ingenuus et gravis, dignus illa familiaritate Scipionis et Laelii, Panaetius, cum ad Q. Tuberonem de dolore patiendo scriberet, quod esse caput debebat, si probari posset, nusquam posuit, non esse malum dolorem, sed quid esset et quale, quantumque in eo inesset alieni, deinde quae ratio esset perferendi; cuius quidem, quoniam Stoicus fuit, sententia condemnata mihi videtur esse inanitas ista verborum.

quis enim intersum divitiae ops valitudo bonus dico annus praepono cum ille qui iste bonus dico nihilum multus is tribuo quam tu qui idem ille praepono nomino itaque homo in primus ingenuus et gravis dignus ille familiaritas scipio et laelius panaetius cum ad q tubero de dolor patior scribo qui sum caput debeo si probaris possum nusquam pono non sum malus dolor sed quis sum et qualis quantus in is insum alienus deinde qui ratio sum perfero qui quidem quoniam stoicus sum sententia condemno ego video sum inanio iste verbum


quin etiam ipsi voluptarii deverticula quaerunt et virtutes habent in ore totos dies voluptatemque primo dumtaxat expeti dicunt, deinde consuetudine quasi alteram quandam naturam effici, qua inpulsi multa faciant nullam quaerentes voluptatem. Stoici restant. ei quidem non unam aliquam aut alteram rem a nobis, sed totam ad se nostram philosophiam transtulerunt; atque ut reliqui fures earum rerum, quas ceperunt, signa commutant, sic illi, ut sententiis nostris pro suis uterentur, nomina tamquam rerum notas mutaverunt. ita relinquitur sola haec disciplina digna studiosis ingenuarum artium, digna eruditis, digna claris viris, digna principibus, digna regibus.

quin etiam ipse voluptarius deverticulum quaero et virtus habeo in os totus dies voluptas primus dumtaxat expeto dico deinde consuetudo quasi alter quidam natura efficio qui inpello multus facio nullus quaero voluptas stoicus resto is quidem non unus aliqui aut alter res ab nos sed totus ad sui noster philosophia transfero atque ut reliquus furo is res qui capio signum commuto sic ille ut sententia noster pro suus uto nomen tamquam res nosco muto ita relinquo solus hic disciplina dignus studiosus ingenuaris ars dignus erudio dignus claris vis dignus princeps dignus rex


Quoniam autem sua cuiusque animantis natura est, necesse est finem quoque omnium hunc esse, ut natura expleatur—nihil enim prohibet quaedam esse et inter se animalibus reliquis et cum bestiis homini communia, quoniam omnium est natura communis—, sed extrema illa et summa, quae quaerimus, inter animalium genera distincta et dispertita sint et sua cuique propria et ad id apta, quod cuiusque natura desideret.

quoniam autem suus quisque animo natura sum necesse sum finis quoque omnis hic sum ut natura expleo nihil enim prohibeo quidam sum et inter sui animal reliquus et cum bestia homo commune quoniam omnis sum natura communis sed exter ille et summus qui quaero inter animal genus distinguo et dispertior sum et suus quisque proprius et ad is apto qui quisque natura desidero


Istud quidem, inquam, optime dicis, sed quaero nonne tibi faciendum idem sit nihil dicenti bonum, quod non rectum honestumque sit, reliquarum rerum discrimen omne tollenti.

iste quidem inquam optume dico sed quaero nonne tu facio idem sum nihil dico bonus qui non recingo honestus sum reliquus res discrimen omnis tollo


Xerxes 83 4


Sed haec nihil sane ad rem; illa videamus, quae a te de amicitia dicta sunt. e quibus unum mihi videbar ab ipso Epicuro dictum cognoscere, amicitiam a voluptate non posse divelli ob eamque rem colendam esse, quod, quoniam sine ea tuto et sine metu vivi non posset, ne iucunde quidem posset. satis est ad hoc responsum. Attulisti aliud humanius horum recentiorum, numquam dictum ab ipso illo, quod sciam, primo utilitatis causa amicum expeti, cum autem usus accessisset, tum ipsum amari per se etiam omissa spe voluptatis. hoc etsi multimodis reprehendi potest, tamen accipio, quod dant. mihi enim satis est, ipsis non satis. nam aliquando posse recte fieri dicunt nulla expectata nec quaesita voluptate.

sed hic nihil sanus ad res ille video qui ab tu de amicitia dictum sum e qui unus ego video ab ipse epicurus dico cognosco amicitia ab voluptas non possum divello ob eo res colo sum qui quoniam sine is tueor et sine metus vivo non possum ne jucundus quidem possum satis sum ad hic responsum affero alius humanus hic recens numquam dico ab ipse ille qui scio primus utilitas causa amicus expeto cum autem utor accedo tum ipse amo per sui etiam omitto spes voluptas hic etsi multimodus reprehendo possum tamen accipio qui do ego enim satis sum ipse non satis nam aliquando possum rectus fio dico nullus expecto neque quaero voluptas


conciliatio s. commendatio prima (oi)kei/wsis) 50 5 93 27 96 2sq. 176 6 176 19sqq. 179 4

conciliatio senatus commendatio primus oi kei wsis sq sqq


collatio rationis (a)nalogi/a) 101 22sqq.


L. Tarquinius Superbus rex119 1


aequam igitur pronuntiabit sententiam ratio adhibita primum divinarum humanarumque rerum scientia, quae potest appellari rite sapientia, deinde adiunctis virtutibus, quas ratio rerum omnium dominas, tu voluptatum satellites et ministras esse voluisti. quarum adeo omnium sententia pronuntiabit primum de voluptate nihil esse ei loci, non modo ut sola ponatur in summi boni sede, quam quaerimus, sed ne illo quidem modo, ut ad honestatem applicetur.

aequus igitur pronuntio sententia ratio adhibeo primus divinaris humanus res scientia qui possum appello rite sapientia deinde adjungo virtus qui ratio res omnis domina tu voluptas satelles et ministro sum volo qui adeo omnis sententia pronuntio primus de voluptas nihil sum is locus non modo ut solus pono in superus bonus sedes quam quaero sed ne ille quidem modo ut ad honestas applico


persecutus est Aristoteles animantium omnium ortus, victus, figuras, Theophrastus autem stirpium naturas omniumque fere rerum, quae e terra gignerentur, causas atque rationes; qua ex cognitione facilior facta est investigatio rerum occultissimarum. Disserendique ab isdem non dialectice solum, sed etiam oratorie praecepta sunt tradita, ab Aristoteleque principe de singulis rebus in utramque partem dicendi exercitatio est instituta, ut non contra omnia semper, sicut Arcesilas, diceret, et tamen ut in omnibus rebus, quicquid ex utraque parte dici posset, expromeret.

persequor sum aristotelis animo omnis ortus vinco figura theophrastus autem stirps natura omne fere res qui e terra gigno causa atque ratio qui ex cognitio facilis facio sum investigatio res occultissimaris dissero ab idem non dialecticus solus sed etiam oratorius praecipio sum trado ab aristoteles princeps de singuli res in uter pars dico exercitatio sum institutum ut non contra omnis semper sicut arcesilas dico et tamen ut in omnis res quisquis ex uter pars dico possum expromo


Quae cum dixisset paulumque institisset, Quid est?


Quia, si mala sunt, is, qui erit in iis, beatus non erit; si mala non sunt, iacet omnis ratio Peripateticorum.

quia si malus sum is qui sum in is beatus non sum si malus non sum iaceo omnis ratio peripateticus


Tum Piso: Atqui, Cicero, inquit, ista studia, si ad imitandos summos viros spectant, ingeniosorum sunt; sin tantum modo ad indicia veteris memoriae cognoscenda, curiosorum. te autem hortamur omnes, currentem quidem, ut spero, ut eos, quos novisse vis, imitari etiam velis.

tum piso atqui cicero inquam iste studium si ad imito summus vir specto ingeniosor sum sin tantus modo ad indicium veto memoria cognosco curiosor tu autem horto omnis curro quidem ut spero ut is qui nosco volo imitor etiam velis


Sin dicit obscurari quaedam nec apparere, quia valde parva sint, nos quoque concedimus; quod dicit Epicurus etiam de voluptate, quae minimae sint voluptates, eas obscurari saepe et obrui. sed non sunt in eo genere tantae commoditates corporis tamque productae temporibus tamque multae. itaque in quibus propter eorum exiguitatem obscuratio consequitur, saepe accidit, ut nihil interesse nostra fateamur, sint illa necne sint, ut in sole, quod a te dicebatur, lucernam adhibere nihil interest aut teruncium adicere Croesi pecuniae.

sin dico obscuraris quidam neque appareo quia validus parvus sum nos quoque concedo qui dico epicurus etiam de voluptas qui minimus sum voluptas is obscuraris saepe et obruo sed non sum in is genus tantus commoditas corpus tam produco tempus tam multus itaque in qui propter is exiguitas obscuratio consequor saepe accido ut nihil intersum noster fateor sum ille necne sum ut in sol qui ab tu dico lucerna adhibeo nihil intersum aut teruncius adicio croesus pecunia


atomi, id est corpora individua(a)/omoi) 730sqq.

atomus is sum corpus individuus ab omoi sqq


Sunt autem, qui dicant foedus esse quoddam sapientium, ut ne minus amicos quam se ipsos diligant. quod et posse fieri intellegimus et saepe etiam videmus, et perspicuum est nihil ad iucunde vivendum reperiri posse, quod coniunctione tali sit aptius.

sum autem qui dico foedus sum quidam sapiens ut ne paruus amicus quam sui ipse diligo qui et possum fio intellego et saepe etiam video et perspicuus sum nihil ad jucundus vivo reperio possum qui coniunctio talis sum aptus


Immo istud quidem, inquam, quo loco quidque, nisi iniquum postulo, arbitratu meo.

immo iste quidem inquam quo locus quisque nisi iniquus postulo arbitratus meus


Solon 63 9 72 11 119 14


stuprata per vim Lucretia a regis filio testata civis se ipsa interemit. hic dolor populi Romani duce et auctore Bruto causa civitati libertatis fuit, ob eiusque mulieris memoriam primo anno et vir et pater eius consul est factus. tenuis Lucius Verginius unusque de multis sexagesimo anno post libertatem receptam virginem filiam sua manu occidit potius, quam ea Ap. Claudii libidini, qui tum erat summo cum imperio, dederetur.

stupro per vis lucretius ab rex filius testo civis sui ipse interimo hic dolor populus romanus dux et auctor brutus causa civitas libertas sum ob is mulier memoria primus annus et vir et pater is consul sum facio tenuis lucius verginius unus de multus sexagesimus annus post libertas recipio virgo filia suus manus occido potis quam is ap claudius libido qui tum sum superus cum imperium dedo


quid, cum fictas fabulas, e quibus utilitas nulla elici potest, cum voluptate legimus? quid, cum volumus nomina eorum, qui quid gesserint, nota nobis esse, parentes, patriam, multa praeterea minime necessaria? quid, quod homines infima fortuna, nulla spe rerum gerendarum, opifices denique delectantur historia? maximeque eos videre possumus res gestas audire et legere velle, qui a spe gerendi absunt confecti senectute. quocirca intellegi necesse est in ipsis rebus, quae discuntur et cognoscuntur, invitamenta inesse, quibus ad discendum cognoscendumque moveamur.

quis cum fingo fabula e qui utilitas nullus elicio possum cum voluptas lego quis cum volo nomen is qui quis gero nosco nos sum parens patria multus praeterea paruus necessarius quis qui homo infimus fortuna nullus spes res gerendaris opifex denique delecto historia magnus is video possum res gero audio et lego volo qui ab spes gero absum confacio senectus quocirca intellego necesse sum in ipse res qui disco et cognosco invitamentum insum qui ad disco cognosco moveo


Academia, celeberrimum Athenis gymnasium 156 4 156 8 159 25


Decii 188 8


Atque haec quidem de rerum nominibus. de ipsis rebus autem saepenumero, Brute, vereor ne reprehendar, cum haec ad te scribam, qui cum in philosophia, tum in optimo genere philosophiae tantum processeris. quod si facerem quasi te erudiens, iure reprehenderer. sed ab eo plurimum absum neque, ut ea cognoscas, quae tibi notissima sunt, ad te mitto, sed quia facillime in nomine tuo adquiesco, et quia te habeo aequissimum eorum studiorum, quae mihi communia tecum sunt, existimatorem et iudicem. attendes igitur, ut soles, diligenter eamque controversiam diiudicabis, quae mihi fuit cum avunculo tuo, divino ac singulari viro.

atque hic quidem de res nomen de ipse res autem saepenumero brutus vereor ne reprehendo cum hic ad tu scribo qui cum in philosophia tum in bonus genus philosophia tantus procedo qui si facio quasi tu erudio ius reprehendo sed ab is multus absum neque ut is cognosco qui tu nosco sum ad tu mitto sed quia facilis in nomen tuus adquiesco et quia tu habeo aequus is studium qui ego commune tu sum existimator et judico attendo igitur ut soleo diligenter eo controversia diiudico qui ego sum cum avunculus tuus divino atque singularis vir


Scaevola v. Mucius Scaevola


Placet his, inquit, quorum ratio mihi probatur, simulatque natum sit animal—hinc enim est ordiendum—, ipsum sibi conciliari et commendari ad se conservandum et ad suum statum eaque, quae conservantia sint eius status, diligenda, alienari autem ab interitu iisque rebus, quae interitum videantur adferre. id ita esse sic probant, quod ante, quam voluptas aut dolor attigerit, salutaria appetant parvi aspernenturque contraria, quod non fieret, nisi statum suum diligerent, interitum timerent. fieri autem non posset ut appeterent aliquid, nisi sensum haberent sui eoque se diligerent. ex quo intellegi debet principium ductum esse a se diligendo.

placeo hic inquam qui ratio ego probo simulo natus sum animal hinc enim sum ordior ipse sui concilio et commendaris ad sui conservo et ad suus status is qui conservo sum is status diligo alienaris autem ab interitus is res qui interitus video affero is ita sum sic probo qui ante quam voluptas aut dolor attingo salutare appeto parvus aspernor contrarius qui non fio nisi status suus diligo interitus timeo fio autem non possum ut appeto aliquis nisi sensus habeo suus eo sui diligo ex quo intellego debeo principium duco sum ab sui diligo


Nam quod ait sensibus ipsis iudicari voluptatem bonum esse, dolorem malum, plus tribuit sensibus, quam nobis leges permittunt, cum privatarum litium iudices sumus. nihil enim possumus iudicare, nisi quod est nostri iudicii—in quo frustra iudices solent, cum sententiam pronuntiant, addere: 'si quid mei iudicii est'; si enim non fuit eorum iudicii, nihilo magis hoc non addito illud est iudicatum—. quid iudicant sensus? dulce amarum, leve asperum, prope longe, stare movere, quadratum rotundum.

nam qui aio sensus ipse iudico voluptas bonus sum dolor malus multus tribuo sensus quam nos lex permitto cum privataris lis iudex sum nihil enim possum iudicaris nisi qui sum noster iudicium in quo frustra iudex soleo cum sententia pronuntio addo si quis meus iudicium sum si enim non sum is iudicium nihilum magis hic non addo ille sum iudico quis judico sensus dulcis amaris levis asperum prope longus sto moveo quadro rotundus


Atqui, inquam, Cato, si istud optinueris, traducas me ad te totum licebit.

atqui inquam cato si iste obtineo traduco ego ad tu totus liceo


quoniam autem omne, quod est bonum, primum locum tenere dicimus, necesse est nec bonum esse nec malum hoc, quod praepositum vel praecipuum nominamus. idque ita definimus; quod sit indifferens cum aestimatione mediocri; quod enim illi a)dia/foron dicunt, id mihi ita occurrit, ut indifferens dicerem. neque enim illud fieri poterat ullo modo, ut nihil relinqueretur in mediis, quod aut secundum naturam esset aut contra, nec, cum id relinqueretur, nihil in his poni, quod satis aestimabile esset, nec hoc posito non aliqua esse praeposita. recte igitur haec facta distinctio est, atque etiam ab iis, quo facilius res perspici possit, hoc simile ponitur:

quoniam autem omnis qui sum bonus primus locus teneo dico necesse sum neque bonus sum neque malus hic qui praepono vel praecipuus nomino is ita definio qui sum indifferens cum aestimatio mediocris qui enim ille ab dius foron dico is ego ita occurro ut indifferens dico neque enim ille fio possum ullus modo ut nihil relinquo in medius qui aut secundus natura sum aut contra neque cum is relinquo nihil in hic pono qui satis aestimabilis sum neque hic pono non aliqui sum praepono rectus igitur hic facio distinctio sum atque etiam ab is quo facilis res perspicio possum hic similis pono


Theophrasti igitur, inquit, tibi liber ille placet de beata vita?

theophrastus igitur inquam tu liber ille placeo de beatus vito


Tibi hoc incredibile, quod beatissimum. quid? tuum credibile? si enim ad populum me vocas, eum, qui ita sit affectus, beatum esse numquam probabis; si ad prudentes, alterum fortasse dubitabunt, sitne tantum in virtute, ut ea praediti vel in Phalaridis tauro beati sint, alterum non dubitabunt, quin et Stoici convenientia sibi dicant et vos repugnantia.

tu hic incredibilis qui beatus quis tuus credibilis si enim ad populus ego voco is qui ita sum afficio beatus sum numquam probo si ad prudens alter fortasse dubito sum tantus in virtus ut is praeditus vel in phalaris taurus beati sum alter non dubito quin et stoicus convenio sui dico et tu repugno


Cur igitur, inquam, res tam dissimiles eodem nomine appellas?

cur igitur inquam res tam dissimilis idem nomen appello


quis autem honesta in familia institutus et educatus ingenue non ipsa turpitudine, etiamsi eum laesura non sit, offenditur? quis animo aequo videt eum, quem inpure ac flagitiose putet vivere? quis non odit sordidos, vanos, leves, futtiles? quid autem dici poterit, si turpitudinem non ipsam per se fugiendam esse statuemus, quo minus homines tenebras et solitudinem nacti nullo dedecore se abstineant, nisi eos per se foeditate sua turpitudo ipsa deterreat? Innumerabilia dici possunt in hanc sententiam, sed non necesse est. Nihil est enim, de quo minus dubitari possit, quam et honesta expetenda per se et eodem modo turpia per se esse fugienda.

quis autem honestus in familia instituo et educo ingenuus non ipse turpitudo etiamsi is laesura non sum offendo quis animus aequus video is qui impurus atque flagitiosus puto vivo quis non odi sordidus vanus levo futtilis quis autem dico possum si turpitudo non ipse per sui fugio sum statuo quo paruus homo tenebrae et solitudo nanciscor nullus dedecor sui abstineo nisi is per sui foeditas suus turpitudo ipse deterreo innumerabilis dico possum in hic sententia sed non necesse sum nihil sum enim de quo paruus dubitaris possum quam et honestus expeto per sui et idem modo turpis per sui sum fugio


M. Livius Drusus (trib. pl. a.122 cum C. Graccho), paterLiviae, quae mater fult Catonis Uticensis 149 25

m livius drusus trib pl ab cum que gracchus paterliviae qui mater fult cato uticensis


Sed cum ab his omnia proficiscantur officia, non sine causa dicitur ad ea referri omnes nostras cogitationes, in his et excessum e vita et in vita mansionem. in quo enim plura sunt quae secundum naturam sunt, huius officium est in vita manere; in quo autem aut sunt plura contraria aut fore videntur, huius officium est de vita excedere. ex quo apparet et sapientis esse aliquando officium excedere e vita, cum beatus sit, et stulti manere in vita, cum sit miser.

sed cum ab hic omnis proficiscor officium non sine causa dico ad is refero omnis noster cogitatio in hic et excedo e vito et in vito mansio in quo enim multus sum qui secundus natura sum hic officium sum in vito maneo in quo autem aut sum multus contrarius aut sum video hic officium sum de vito excedo ex quo appareo et sapio sum aliquando officium excedo e vito cum beatus sum et stultus maneo in vito cum sum miser


An vero certius quicquam potest esse quam illorum ratione, qui dolorem in malis ponunt, non posse sapientem beatum esse, cum eculeo torqueatur? eorum autem, qui dolorem in malis non habent, ratio certe cogit ut in omnibus tormentis conservetur beata vita sapienti. etenim si dolores eosdem tolerabilius patiuntur qui excipiunt eos pro patria quam qui leviore de causa, opinio facit, non natura, vim doloris aut maiorem aut minorem.

an verus certus quisquam possum sum quam ille ratio qui dolor in malus pono non possum sapio beatus sum cum equuleus torqueo is autem qui dolor in malus non habeo ratio certus cogo ut in omnis tormentum conservo beatus vito sapio etenim si dolor idem tolerabilis patior qui excipio is pro patria quam qui levis de causa opinio facio non natura vis dolor aut magnus aut paruus


Sabinus 4 22


Tribus igitur modis video esse a nostris de amicitia disputatum. alii cum eas voluptates, quae ad amicos pertinerent, negarent esse per se ipsas tam expetendas, quam nostras expeteremus, quo loco videtur quibusdam stabilitas amicitiae vacillare, tuentur tamen eum locum seque facile, ut mihi videtur, expediunt. ut enim virtutes, de quibus ante dictum est, sic amicitiam negant posse a voluptate discedere. nam cum solitudo et vita sine amicis insidiarum et metus plena sit, ratio ipsa monet amicitias comparare, quibus partis confirmatur animus et a spe pariendarum voluptatum seiungi non potest.

tres igitur modus video sum ab noster de amicitia disputas alius cum is voluptas qui ad amicus pertineo nego sum per sui ipse tam expeto quam noster expeto quo locus video quidam stabilio amicitia vacillaris tueor tamen is locus sequor facilis ut ego video expedio ut enim virtus de qui ante dico sum sic amicitia nego possum ab voluptas discedo nam cum solitudo et vito sine amicus insidiaris et metus plenus sum ratio ipse moneo amicitia comparo qui pars confirmo animus et ab spes pariendaris voluptas sejungo non possum


admirabilia (Stoice, para/doca)153 15


Silanus v. Iunius Silanus


quid bene? dicet Lucilius: 'cocto, condito', sed cedo caput cenae: 'sermone bono', quid ex eo? 'si quaeris, libenter'; veniebat enim ad cenam, ut animo quieto satiaret desideria naturae. recte ergo is negat umquam bene cenasse Gallonium, recte miserum, cum praesertim in eo omne studium consumeret. quem libenter cenasse nemo negat. cur igitur non bene? quia, quod bene, id recte, frugaliter, honeste; ille porro prave, nequiter, turpiter cenabat; non igitur bene. nec lapathi suavitatem acupenseri Galloni Laelius anteponebat, sed suavitatem ipsam neglegebat; quod non faceret, si in voluptate summum bonum poneret.

quis bene dico lucilius coquo condio sed cedo caput cena sermo bonus quis ex is si quaero libet venio enim ad cena ut animus quiesco satio desiderium natura rectus ergo is nego umquam bene ceno gallonius rectus miser cum praesertim in is omnis studium consumo qui libet ceno nemo nego cur igitur non bene quia qui bene is rectus frugalis honestus ille porro pravus nequiter turpis ceno non igitur bene neque lapathus suavitas acupenseri gallonius laelius antepono sed suavitas ipse neglego qui non facio si in voluptas superus bonus pono


Hoc igitur quaerentes omnes, et ii, qui quodcumque in mentem veniat aut quodcumque occurrat se sequi dicent, et vos ad naturam revertemini. quibus natura iure responderit non esse verum aliunde finem beate vivendi, a se principia rei gerendae peti; esse enim unam rationem, qua et principia rerum agendarum et ultima bonorum continerentur, atque ut Aristonis esset explosa sententia dicentis nihil differre aliud ab alio, nec esse res ullas praeter virtutes et vitia, inter quas quicquam omnino interesset, sic errare Zenonem, qui nulla in re nisi in virtute aut vitio propensionem ne minimi quidem momenti ad summum bonum adipiscendum esse diceret et, cum ad beatam vitam nullum momentum cetera haberent, ad appetitionem tamen rerum esse in iis momenta diceret; quasi vero haec appetitio non ad summi boni adeptionem pertineret! Quid autem minus consentaneum est quam quod aiunt cognito summo bono reverti se ad naturam, ut ex ea petant agendi principium, id est officii?

hic igitur quaero omnis et is qui quicumque in mens venio aut quicumque occurro sui sequor dico et tu ad natura revorto qui natura ius respondeo non sum verus aliunde finis beatus vivo ab sui principia res gero peto sum enim unus ratio qui et principia res agendaris et ulter bonus contineo atque ut aristo sum explodo sententia dico nihil differo alius ab alius neque sum res ullus praeter virtus et vitio inter qui quisquam omnino intersum sic erro zeno qui nullus in res nisi in virtus aut vitio propensio ne minimus quidem momentum ad superus bonus adipiscendum sum dico et cum ad beatus vita nullus momentum ceterus habeo ad appetitio tamen res sum in is momentum dico quasi verus hic appetitio non ad superus bonus adeptio pertineo quis autem paruus consentaneus sum quam qui aio cognosco superus bonus revorto sui ad natura ut ex is peto ago principium is sum officium


M'. Curius Dentatus (consula. 290, 275, 274) 47 11


physica (gudiks/) 7 27 12 1 1226 cognitio naturae 123 8explicatio naturae 124 15

physica gudiks cognitio natura explicatio natura


Et ais, si una littera commota sit, fore tota ut labet disciplina. utrum igitur tibi litteram videor an totas paginas commovere? ut enim sit apud illos, id quod est a te laudatum, ordo rerum conservatus et omnia inter se apta et conexa—sic enim aiebas—, tamen persequi non debemus, si a falsis principiis profecta congruunt ipsa sibi et a proposito non aberrant.

et aio si unus littera commoveo sum sum totus ut labo disciplina utrum igitur tu littera video an totus pagina commoveo ut enim sum apud ille is qui sum ab tu laudo ordo res conservo et omnis inter sui apto et conecto sic enim aio tamen persequor non debeo si ab falsum principia proficio congruo ipse sui et ab propono non aberro


ex quo efficitur, non ut voluptas ne sit voluptas, sed ut voluptas non sit summum bonum. Nec ille, qui Diogenem Stoicum adolescens, post autem Panaetium audierat, Laelius, eo dictus est sapiens, quod non intellegeret quid suavissimum esset—nec enim sequitur, ut, cui cor sapiat, ei non sapiat palatus—, sed quia parvi id duceret. O lapathe, ut iactare, nec es satis cognitu' qui sis! In quo Laelius clamores sofo\s ille solebat Edere compellans gumias ex ordine nostros. praeclare Laelius, et recte sofo/s, illudque vere: O Publi, o gurges, Galloni! es homo miser, inquit. Cenasti in vita numquam bene, cum omnia in ista Consumis squilla atque acupensere cum decimano. is haec loquitur, qui in voluptate nihil ponens negat eum bene cenare, qui omnia ponat in voluptate, et tamen non negat libenter cenasse umquam Gallonium— mentiretur enim—, sed bene. ita graviter et severe voluptatem secrevit a bono. ex quo illud efficitur, qui bene cenent omnis libenter cenare, qui libenter, non continuo bene. semper Laelius bene.

ex quo efficio non ut voluptas ne sum voluptas sed ut voluptas non sum superus bonus neque ille qui diogenes stoicus adolesco post autem panaetius audio laelius is dico sum sapio qui non intellego quis suavis sum neque enim sequor ut qui cor sapio is non sapio palo sed quia parvus is duco o lapathus ut iactaris neque sum satis cognitus qui sum in quo laelius clamor sofo senatus ille soleo edo compello gumia ex ordo noster praeclaris laelius et rectus sofo senatus ille verus o publius o gurges gallonius sum homo miser inquam ceno in vito numquam bene cum omnis in iste consumo squilla atque acupensere cum decimanus is hic loquor qui in voluptas nihil pono nego is bene ceno qui omnis pono in voluptas et tamen non nego libet ceno umquam gallonius mentior enim sed bene ita gravis et sero voluptas secerno ab bonus ex quo ille efficio qui bene ceno omnis libet ceno qui libet non continuo bene semper laelius bene


itaque sensibus rationem adiunxit et ratione effecta sensus non reliquit. Ut si cultura vitium, cuius hoc munus est, ut efficiat, ut vitis cum partibus suis omnibus quam optime se habeat—, sed sic intellegamus—licet enim, ut vos quoque soletis, fingere aliquid docendi causa—: si igitur illa cultura vitium in vite insit ipsa, cetera, credo, velit, quae ad colendam vitem attinebunt, sicut antea, se autem omnibus vitis partibus praeferat statuatque nihil esse melius in vite quam se. similiter sensus, cum accessit ad naturam, tuetur illam quidem, sed etiam se tuetur; cum autem assumpta ratio est, tanto in dominatu locatur, ut omnia illa prima naturae huius tutelae subiciantur.

itaque sensus ratio adjungo et ratio efficio sensus non relinquo ut si cultura vitium qui hic munus sum ut efficio ut vita cum pars suus omnis quam optume sui habeo sed sic intellego licet enim ut tu quoque solo fingo aliquis doceo causa si igitur ille cultura vitium in vitis insum ipse ceterus credo volo qui ad colo vito attineo sicut antea sui autem omnis vita pars praefero statuo nihil sum bonus in vitis quam sui similis sensus cum accedo ad natura tueor ille quidem sed etiam sui tueor cum autem assumo ratio sum tantus in dominor loco ut omnis ille primus natura hic tutela subicio


Epaminondas Thebanus 60 32 63 10 76 21 sqq.


C. Caecilius Statius, poëta comicus. versus eius ex Hymnide 42 28 sq. eius Synephebi2 26. verba ex fabul. Incert.38 4sq. 38 15sq. ('Nunc demum' cet.)

que caecilius sto poeta comicus verro is ex hymnis sq is synephebi verbum ex fabul incert sq sq nunc demum cet


L. Quinctius Cincinnatus (dictator a. 458) 37 24


Sex. Peducaeus (praetor a. 75)59 14 sqq.


Philodemus Epicureus 86 6


Omnis autem in quaerendo, quae via quadam et ratione habetur, oratio praescribere primum debet ut quibusdam in formulis ea res agetur, ut, inter quos disseritur, conveniat quid sit id, de quo disseratur.

omnis autem in quaero qui via quidam et ratio habeo oratio praescribo primus debeo ut quidam in formulis is res ago ut inter qui dissero convenio quis sum is de quo dissero


Eadem fortitudinis ratio reperietur. nam neque laborum perfunctio neque perpessio dolorum per se ipsa allicit nec patientia nec assiduitas nec vigiliae nec ea ipsa, quae laudatur, industria, ne fortitudo quidem, sed ista sequimur, ut sine cura metuque vivamus animumque et corpus, quantum efficere possimus, molestia liberemus. ut enim mortis metu omnis quietae vitae status perturbatur, et ut succumbere doloribus eosque humili animo inbecilloque ferre miserum est, ob eamque debilitatem animi multi parentes, multi amicos, non nulli patriam, plerique autem se ipsos penitus perdiderunt, sic robustus animus et excelsus omni est liber cura et angore, cum et mortem contemnit, qua qui affecti sunt in eadem causa sunt, qua ante quam nati, et ad dolores ita paratus est, ut meminerit maximos morte finiri, parvos multa habere intervalla requietis, mediocrium nos esse dominos, ut, si tolerabiles sint, feramus, si minus, animo aequo e vita, cum ea non placeat, tamquam e theatro exeamus. quibus rebus intellegitur nec timiditatem ignaviamque vituperari nec fortitudinem patientiamque laudari suo nomine, sed illas reici, quia dolorem pariant, has optari, quia voluptatem.

idem fortitudo ratio reperio nam neque labor perfunctio neque perpessio dolor per sui ipse allicio neque patientia neque assiduitas neque vigilia neque is ipse qui laudo industria ne fortitudo quidem sed iste sequor ut sine cura metus vivo animus et corpus quantus efficio possum molestia libero ut enim mors metus omnis quiesco vita status perturbo et ut succumbo dolor is humilis animus imbecillus fero miser sum ob eo debilitas animus multus parens multus amicus non nullus patria plerusque autem sui ipse penitus perdo sic robustus animus et excello omnis sum liber cura et angor cum et mors contemno qui qui afficio sum in idem causa sum qui ante quam nascor et ad dolor ita paro sum ut memini magnus mors finio parvus multus habeo intervallum requiesco mediocris nos sum dominus ut si tolerabilis sum fero si paruus animus aequus e vito cum is non placeo tamquam e theatrum exeo qui res intellego neque timiditas ignavio vituperaris neque fortitudo patientia laudo suus nomen sed ille reicio quia dolor pario hic optaris quia voluptas


sint ista Graecorum; quamquam ab iis philosophiam et omnes ingenuas disciplinas habemus; sed tamen est aliquid, quod nobis non liceat, liceat illis.

sum iste graecum quamquam ab is philosophia et omnis ingenua disciplina habeo sed tamen sum aliquis qui nos non licet licet ille