Magno hic ingenio, sed res se tamen sic habet, ut nimis imperiosi philosophi sit vetare meminisse. vide ne ista sint Manliana vestra aut maiora etiam, si imperes quod facere non possim. quid, si etiam iucunda memoria est praeteritorum malorum? ut proverbia non nulla veriora sint quam vestra dogmata. vulgo enim dicitur: 'Iucundi acti labores', nec male Euripides— concludam, si potero, Latine; Graecum enim hunc versum nostis omnes—: Suavi/s laborum est praeteritorum me/moria. Sed ad bona praeterita redeamus. quae si a vobis talia dicerentur, qualibus Caius Marius uti poterat, ut expulsus, egens, in palude demersus tropaeorum recordatione levaret dolorem suum, audirem et plane probarem. nec enim absolvi beata vita sapientis neque ad exitum perduci poterit, si prima quaeque bene ab eo consulta atque facta ipsius oblivione obruentur.

magnus hic ingenium sed res sui tamen sic habeo ut nimis imperiosus philosophus sum vetaris memini video ne iste sum manlianus vester aut magnus etiam si impero qui facio non possum quis si etiam iucundus memoria sum praeteritor malus ut proverbium non nullus verus sum quam vester dogma vulgo enim dico jucundus ago labor neque malus euripides concludo si possum latinum graecus enim hic verro nosco omnis suavis senatus labor sum praeteritor ego morion sed ad bonus praetereo redeo qui si ab tu talis dico qual gaius marius uti possum ut expello egeo in palus demergo tropaeum recordatio levo dolor suus audio et planus probaris neque enim absolvo beatus vito sapio neque ad exitus perduco possum si primus quisque bene ab is consulo atque facio ipse oblivio obruo


atque his tribus generibus honestorum notatis quartum sequitur et in eadem pulchritudine et aptum ex illis tribus, in quo inest ordo et moderatio. cuius similitudine perspecta in formarum specie ac dignitate transitum est ad honestatem dictorum atque factorum. nam ex his tribus laudibus, quas ante dixi, et temeritatem reformidat et non audet cuiquam aut dicto protervo aut facto nocere vereturque quicquam aut facere aut eloqui, quod parum virile videatur.

atque hic tres genus honestor notas quartus sequor et in idem pulchritudo et aptus ex ille tres in quo insum ordo et moderatio qui similitudo perspicio in formaris species atque dignitas transeo sum ad honestas dico atque factor nam ex hic tres laus qui ante dico et temeritas reformido et non audeo quisquam aut dico protervus aut facio noceo vereor quisquam aut facio aut eloquor qui parum virilis video


Sophocles poëta 156 29 eiusElectra 2 28 sq.


Scrupulum, inquam, abeunti; sed videbimus.


Siron Epicureus 86 6


Tusculanum Ciceronis praedium 89 6


Latina lingua comparata cumGraeca 53sqq. 88 15 sqq. 932sqq.

latinum lingua comparo cumgraeca sqq sqq sqq


Metapontum 157 15


Nec vero id satis est, neminem esse, qui ipse se oderit, sed illud quoque intellegendum est, neminem esse, qui, quo modo se habeat, nihil sua censeat interesse. tolletur enim appetitus animi, si, ut in iis rebus, inter quas nihil interest, neutram in partem propensiores sumus, item in nobismet ipsis quem ad modum affecti simus nihil nostra arbitrabimur interesse.

neque verus is satis sum nemo sum qui ipse sui odi sed ille quoque intellego sum nemo sum qui quo modo sui habeo nihil suus censeo intersum tollo enim appeto animus si ut in is res inter qui nihil intersum neuter in pars propendeo sum item in nos ipse qui ad modus afficio sum nihil noster arbitror intersum


Plato philosophus. de eius itineribus propter discendi cupiditatem facts 181 27 sqq.198 28sqq. primus disputaresolebat in Academia 15615sq. reprehenditur ab Epicureis, quod se in musicis,geometria, numeris, astriscontriverit 31 14sq. sententiae ex Platonis Phaedro 3317( 238 B sq.); 56 28 (250 D).ex eius legibus 185 25 (653 A).de Timaei Platonici obscuritate 38 31 sq. ex epistulisPlatonicis 74 9 (326 B) 54 15sqq. (358 A). Platonis auditores 120 32 147 5. eius horti156 17. — 74 120 31 129 17144 30 149 8. — de Platoneconvertendo Latine 3 4 sqq.3 23 sqq.

plato philosophus de is iter propter disco cupiditas facts sqq sqq primus disputaresolebat in academia sq reprehendo ab epicureus qui sui in musica geometria numerus astriscontriverit sq sententia ex plato phaedrus b sq d ex is lex ab de timaei platonicus obscuritas sq ex epistulisplatonicis b sqq ab plato auditor is hortus de platoneconvertendo latinum sqq sqq


Arcesilas Academicus, Polemonis auditor 202 27 de eiusdisserendi more 32 20 sqq.160 21 quomodo tulerit dolorem 202 25 sqq.

arcesilas academicus polemo auditor de eiusdisserendi mos sqq quomodo fero dolor sqq


Calatinus v. Atilius Calatinus


ut igitur illis, qui, recta et honesta quae sunt, ea statuunt per se expetenda, adeunda sunt saepe pericula decoris honestatisque causa, sic vestris, qui omnia voluptate metiuntur, pericula adeunda sunt, ut adipiscantur magnas voluptates. si magna res, magna hereditas agetur, cum pecunia voluptates pariantur plurimae, idem erit Epicuro vestro faciendum, si suum finem bonorum sequi volet, quod Scipioni magna gloria proposita, si Hannibalem in Africam retraxisset. itaque quantum adiit periculum! ad honestatem enim illum omnem conatum suum referebat, non ad voluptatem. sic vester sapiens magno aliquo emolumento commotus cicuta, si opus erit, dimicabit.

ut igitur ille qui recta et honestus qui sum is statuo per sui expeto adeo sum saepe periculum decor honesto causa sic vester qui omnis voluptas metior periculum adeo sum ut adipiscantur magnus voluptas si magnus res magnus hereditas ago cum pecunia voluptas pario multus idem sum epicurus vester facio si suus finis bonus sequor volo qui scipio magnus gloria propono si hannibal in africa retraho itaque quantus adeo periculum ad honestas enim ille omnis conor suus refero non ad voluptas sic vester sapio magnus aliquis emolumentum commoueo cicuta si opus sum dimico


Sed haec hactenus. nunc videamus, quaeso, de summo bono, quod continet philosophiam, quid tandem attulerit, quam ob rem ab inventoribus tamquam a parentibus dissentiret. hoc igitur loco, quamquam a te, Cato, diligenter est explicatum, finis hic bonorum et quis a Stoicis et quem ad modum diceretur, tamen ego quoque exponam, ut perspiciamus, si potuerimus, quidnam a Zenone novi sit allatum. cum enim superiores, e quibus planissime Polemo, secundum naturam vivere summum bonum esse dixissent, his verbis tria significari Stoici dicunt, unum eius modi, vivere adhibentem scientiam earum rerum, quae natura evenirent. hunc ipsum Zenonis aiunt esse finem declarantem illud, quod a te dictum est, convenienter naturae vivere.

sed hic hactenus nunc video quaeso de superus bonus qui contineo philosophia quis tandem affero quam ob res ab inventor tamquam ab parens dissentio hic igitur locus quamquam ab tu cato diligenter sum explicatus finis hic bonus et quis ab stoicus et qui ad modus dico tamen ego quoque expono ut perspicio si possum quisnam ab zeno nosco sum affero cum enim superus e qui planus polemo secundus natura vivo superus bonus sum dico hic verbum tres significo stoicus dico unus is modus vivo adhibeo scientia is res qui natura evenio hic ipse zeno aio sum finis declaro ille qui ab tu dico sum convenienter natura vivo


elicerem ex te cogeremque, ut responderes, nisi vererer ne Herculem ipsum ea, quae pro salute gentium summo labore gessisset, voluptatis causa gessisse diceres.

elices ex tu cogo ut respondeo nisi vereor ne herculis ipse is qui pro salus gens superus labor gero voluptas causa gero dico


Sp. Lucretius Tricipitinus (consul a. 509), Lucretiae pater62 23

spurius lucretius tricipitinus consul ab lucretius pater


Est, ut dicis, inquam. sed tamen omne, quod de re bona dilucide dicitur, mihi praeclare dici videtur. istius modi autem res dicere ornate velle puerile est, plane autem et perspicue expedire posse docti et intellegentis viri.

sum ut dico inquam sed tamen omnis qui de res bonus dilucidus dico ego praeclaris dico video iste modus autem res dico orno volo puerilis sum planus autem et perspicuus expedio possum doceo et intellego vir


Zenonis est, inquam, hoc Stoici. omnem vim loquendi, ut iam ante Aristoteles, in duas tributam esse partes, rhetoricam palmae, dialecticam pugni similem esse dicebat, quod latius loquerentur rhetores, dialectici autem compressius. obsequar igitur voluntati tuae dicamque, si potero, rhetorice, sed hac rhetorica philosophorum, non nostra illa forensi, quam necesse est, cum populariter loquatur, esse interdum paulo hebetiorem.

zeno sum inquam hic stoicus omnis vis loquor ut iam ante aristotelis in duo tribuo sum pars rhetorice palma dialectica pugnus similis sum dico qui fero loquor rhetor dialecticus autem compressus obsequor igitur voluntas tuus dico si possum rhetoricus sed hic rhetorica philosophus non noster ille forensis quam necesse sum cum popularis loquor sum interdum paulus hebetiorem


ad ea cum accedit, ut neque divinum numen horreat nec praeteritas voluptates effluere patiatur earumque assidua recordatione laetetur, quid est, quod huc possit, quod melius sit, accedere? Statue contra aliquem confectum tantis animi corporisque doloribus, quanti in hominem maximi cadere possunt, nulla spe proposita fore levius aliquando, nulla praeterea neque praesenti nec expectata voluptate, quid eo miserius dici aut fingi potest? quodsi vita doloribus referta maxime fugienda est, summum profecto malum est vivere cum dolore, cui sententiae consentaneum est ultimum esse bonorum cum voluptate vivere. nec enim habet nostra mens quicquam, ubi consistat tamquam in extremo, omnesque et metus et aegritudines ad dolorem referuntur, nec praeterea est res ulla, quae sua natura aut sollicitare possit aut angere.

ad is cum accedo ut neque divinus numen horreo neque praetereo voluptas effluo patior is assiduus recordatio laeto quis sum qui huc possum qui bonus sum accedo statuo contra aliquis conficio tantus animus corpus dolor quantus in homo magnus cado possum nullus spes propono sum levis aliquando nullus praeterea neque praesens neque expecto voluptas quis is miser dico aut fingo possum quodsi vito dolor refercio magnus fugio sum superus profecto malus sum vivo cum dolor qui sententia consentaneus sum ulter sum bonus cum voluptas vivo neque enim habeo noster mens quisquam ubi consisto tamquam in exter omnes et metus et aegritudo ad dolor refero neque praeterea sum res ullus qui suus natura aut sollicito possum aut ango


in eo autem voluptas omnium Latine loquentium more ponitur, cum percipitur ea, quae sensum aliquem moveat, iucunditas. hanc quoque iucunditatem, si vis, transfer in animum; iuvare enim in utroque dicitur, ex eoque iucundum, modo intellegas inter illum, qui dicat: 'Ta/nta laetitia au/ctus sum, ut nihil co/nstet', et eum, qui: 'Nunc demum mihi animus ardet', quorum alter laetitia gestiat, alter dolore crucietur, esse illum medium: 'Quamquam hae/c inter nos nu/per notitia a/dmodum est', qui nec laetetur nec angatur, itemque inter eum, qui potiatur corporis expetitis voluptatibus, et eum, qui crucietur summis doloribus, esse eum, qui utroque careat.

in is autem voluptas omnis latinum loquor mos pono cum percipio is qui sensus aliquis moveo jucunditas hic quoque iucunditas si volo transfero in animus iuvaris enim in uterque dico ex eo iucundus modo intellego inter ille qui dico ta nta laetitia au ctus sum ut nihil co nstet et is qui nunc demum ego animus ardeo qui alter laetitia gestio alter dolor crucio sum ille medius quamquam hic que inter nos nu per notitia ab dmodum sum qui neque laeto neque ango ito inter is qui potio corpus expeto voluptas et is qui crucio summus dolor sum is qui uterque careo


inest in eadem explicatione naturae insatiabilis quaedam e cognoscendis rebus voluptas, in qua una confectis rebus necessariis vacui negotiis honeste ac liberaliter possimus vivere. Ergo in hac ratione tota de maximis fere rebus Stoici illos secuti sunt, ut et deos esse et quattuor ex rebus omnia constare dicerent. cum autem quaereretur res admodum difficilis, num quinta quaedam natura videretur esse, ex qua ratio et intellegentia oriretur, in quo etiam de animis cuius generis essent quaereretur, Zeno id dixit esse ignem, non nulla deinde aliter, sed ea pauca; de maxima autem re eodem modo, divina mente atque natura mundum universum et eius maximas partis administrari. Materiam vero rerum et copiam apud hos exilem, apud illos uberrimam reperiemus.

insum in idem explicatio natura insatiabilis quidam e cognosco res voluptas in qui unus conficio res necessarius vacuus negotium honestus atque liberalis possum vivo ergo in hic ratio totus de magnus fere res stoicus ille sequor sum ut et deus sum et quattuor ex res omnis constaris dico cum autem quaero res admodum difficilis num quintus quidam natura video sum ex qui ratio et intellego orior in quo etiam de animus qui genus sum quaero zeno is dico sum ignis non nullus deinde aliter sed is paucus de maximus autem res idem modo divino mens atque natura mundus universus et is magnus pars administraris materia verus res et copia apud hic exilis apud ille uber reperio


Restatis igitur vos; nam cum Academicis incerta luctatio est, qui nihil affirmant et quasi desperata cognitione certi id sequi volunt, quodcumque veri simile videatur.

restas igitur tu nam cum academicus incertus luctatio sum qui nihil affirmo et quasi despero cognitio certus is sequor volo quicumque verus similis video


Accius poëta. ex eius Philocteta 75 14sqq. 171 13sqq.


Divitias autem Diogenes censet eam modo vim habere, ut quasi duces sint ad voluptatem et ad valitudinem bonam;

divitiae autem diogenes censeo is modo vis habeo ut quasi dux sum ad voluptas et ad valitudo bonus


ita, quae mutat, ea corrumpit, quae sequitur sunt tota Democriti, atomi, inane, imagines, quae ei)/dwla nominant, quorum incursione non solum videamus, sed etiam cogitemus; infinitio ipsa, quam a)peiri/an vocant, tota ab illo est, tum innumerabiles mundi, qui et oriantur et intereant cotidie. quae etsi mihi nullo modo probantur, tamen Democritum laudatum a ceteris ab hoc, qui eum unum secutus esset, nollem vituperatum.

ita qui muto is corrumpo qui sequor sum totus democritus atomus inanis imago qui is dwla nomino qui incursio non solus video sed etiam cogito infinitio ipse quam ab peiri an voco totus ab ille sum tum innumerabilis mundus qui et orior et intereo cottidie qui etsi ego nullus modo probo tamen democritus laudo ab ceterus ab hic qui is unus sequor sum nolo vitupero


Hoc autem loco tantum explicemus haec honesta, quae dico, praeterquam quod nosmet ipsos diligamus, praeterea suapte natura per se esse expetenda. indicant pueri, in quibus ut in speculis natura cernitur. quanta studia decertantium sunt! quanta ipsa certamina! ut illi efferuntur laetitia, cum vicerunt! ut pudet victos! ut se accusari nolunt! quam cupiunt laudari! quos illi labores non perferunt, ut aequalium principes sint! quae memoria est in iis bene merentium, quae referendae gratiae cupiditas! atque ea in optima quaque indole maxime apparent, in qua haec honesta, quae intellegimus, a natura tamquam adumbrantur.

hic autem locus tantus explico hic honestus qui dico praeterquam qui nos ipse diligo praeterea suapte natura per sui sum expeto indico puer in qui ut in speculis natura cerno quantus studium decerto sum quantus ipse certamen ut ille effero laetitia cum vinco ut pudeo vinco ut sui accusaris nolo quam cupio laudo qui ille labor non perfero ut aequalis princeps sum qui memoria sum in is bene mereo qui refero gratia cupiditas atque is in bonus quisque indoles magnus appareo in qui hic honestus qui intellego ab natura tamquam adumbro


Atque perspicuum etiam illud est, in istis rebus mediis aliquid agere sapientem. iudicat igitur, cum agit, officium illud esse. quod quoniam numquam fallitur in iudicando, erit in mediis rebus officium. quod efficitur hac etiam conclusione rationis: Quoniam enim videmus esse quiddam, quod recte factum appellemus, id autem est perfectum officium, erit etiam inchoatum, ut, si iuste depositum reddere in recte factis sit, in officiis ponatur depositum reddere; illo enim addito iuste fit recte factum, per se autem hoc ipsum reddere in officio ponitur. quoniamque non dubium est quin in iis, quae media dicimus, sit aliud sumendum, aliud reiciendum, quicquid ita fit aut dicitur, omne officio continetur. ex quo intellegitur, quoniam se ipsi omnes natura diligant, tam insipientem quam sapientem sumpturum, quae secundum naturam sint, reiecturumque contraria. ita est quoddam commune officium sapientis et insipientis, ex quo efficitur versari in iis, quae media dicamus.

atque perspicuus etiam ille sum in iste res medius aliquis ago sapio iudico igitur cum ago officium ille sum qui quoniam numquam fallo in judico sum in medius res officium qui efficio hic etiam conclusio ratio quoniam enim video sum quidam qui rectus facio appello is autem sum perficio officium sum etiam incoho ut si justus depono reddo in rectus facio sum in officium pono depono reddo ille enim addo justus fio rectus facio per sui autem hic ipse reddo in officium pono quoniam non dubius sum quin in is qui medius dico sum alius sumo alius reicio quisquis ita fio aut dico omnis officium contineo ex quo intellego quoniam sui ipse omnis natura diligo tam insipiens quam sapio sumo qui secundus natura sum rejacio contrarius ita sum quidam communis officium sapio et insipiens ex quo efficio versaris in is qui medius dico


Habes undique expletam et perfectam, Torquate, formam honestatis, quae tota quattuor his virtutibus, quae a te quoque commemoratae sunt, continetur. hanc se tuus Epicurus omnino ignorare dicit quam aut qualem esse velint qui honestate summum bonum metiantur. Si enim ad honestatem omnia referant neque in ea voluptatem dicant inesse, ait eos voce inani sonare— his enim ipsis verbis utitur—neque intellegere nec videre sub hanc vocem honestatis quae sit subicienda sententia. ut enim consuetudo loquitur, id solum dicitur honestum, quod est populari fama gloriosum. 'Quod', inquit, quamquam voluptatibus quibusdam est saepe iucundius, tamen expetitur propter voluptatem. Videsne quam sit magna dissensio?

habeo undique expletam et perficio torquatus forma honestas qui totus quattuor hic virtus qui ab tu quoque commemoro sum contineo hic sui tuus epicurus omnino ignoro dico quam aut qual sum volo qui honestas superus bonus metior si enim ad honestas omnis refero neque in is voluptas dico insum aio is vox inanis sono hic enim ipse verbum uto neque intellego neque video sub hic voco honestas qui sum subicio sententia ut enim consuetudo loquor is solus dico honestus qui sum populor fama gloriosus qui inquam quamquam voluptas quidam sum saepe jucundus tamen expeto propter voluptas video quam sum magnus dissensio


Et ille ridens: Age, age, inquit,—satis enim scite me nostri sermonis principium esse voluisti—exponamus adolescenti, si quae forte possumus. dat enim id nobis solitudo, quod si qui deus diceret, numquam putarem me in Academia tamquam philosophum disputaturum. sed ne, dum huic obsequor, vobis molestus sim.

et ille rideo ago ago inquam satis enim scio ego noster sermo principium sum volo expono adolesco si qui fors possum do enim is nos solitudo qui si qui deus dico numquam puto ego in academia tamquam philosophus disputo sed ne dum hic obsequor tu molestus sum


Videamus nunc, quam sint praeclare illa his, quae iam posui, consequentia. cum enim hoc sit extremum —sentis enim, credo, me iam diu, quod te/los Graeci dicant, id dicere tum extremum, tum ultimum, tum summum; licebit etiam finem pro extremo aut ultimo dicere—, cum igitur hoc sit extremum, congruenter naturae convenienterque vivere, necessario sequitur omnes sapientes semper feliciter, absolute, fortunate vivere, nulla re impediri, nulla prohiberi, nulla egere. quod autem continet non magis eam disciplinam, de qua loquor, quam vitam fortunasque nostras, id est ut, quod honestum sit, id solum bonum iudicemus, potest id quidem fuse et copiose et omnibus electissimis verbis gravissimisque sententiis rhetorice et augeri et ornari, sed consectaria me Stoicorum brevia et acuta delectant. concluduntur igitur eorum argumenta sic:

video nunc quam sum praeclaris ille hic qui iam pono consequor cum enim hic sum exter sentio enim credo ego iam diu qui tu los graecum dico is dico tum exter tum ulter tum superus liceo etiam finis pro exter aut ultimo dico cum igitur hic sum exter congruenter natura convenienterque vivo necessarius sequor omnis sapio semper feliciter absolvo fortuno vivo nullus res impedio nullus prohibeo nullus ago qui autem contineo non magis is disciplina de qui loquor quam vita fortuno noster is sum ut qui honestus sum is solus bonus judico possum is quidem fundo et copiosus et omnis eligo verbum gravis sententia rhetoricus et augeo et ornaris sed consectarius ego stoicus brevio et acutus delecto concludo igitur is argumentum sic


non enim actionis aut officii ratio impellit ad ea, quae secundum naturam sunt, petenda, sed ab iis et appetitio et actio commovetur.

non enim actio aut officium ratio impello ad is qui secundus natura sum peto sed ab is et appetitio et actium commoveo


M. Pacuvius eius Antiopa 224 verba ex eius Duloreste187 25 sqq. versus eius extragoedia incerta 171 4 sqq.

m pacuvius is antiopa verbum ex is duloreste sqq verro is extragoedia incertus sqq


namque horum posteri meliores illi quidem mea sententia quam reliquarum philosophi disciplinarum, sed ita degenerant, ut ipsi ex se nati esse videantur. primum Theophrasti, Strato, physicum se voluit; in quo etsi est magnus, tamen nova pleraque et perpauca de moribus. huius, Lyco, oratione locuples, rebus ipsis ieiunior. concinnus deinde et elegans huius, Aristo, sed ea, quae desideratur a magno philosopho, gravitas, in eo non fuit; scripta sane et multa et polita, sed nescio quo pacto auctoritatem oratio non habet.

namque hic posterus bonus ille quidem meus sententia quam reliquus philosophus disciplinaris sed ita degenero ut ipse ex sui nascor sum video primus theophrastus stratum physicus sui volo in quo etsi sum magnus tamen novo plerusque et perpaucus de mos hic lycus oratio locuples res ipse jejunus concinnus deinde et elego hic aristo sed is qui desidero ab magnus philosophus gravitas in is non sum scribo sanus et multus et polio sed nescio quo pacisco auctoritas oratio non habeo


de quibus cupio scire quid sentias.


Quapropter si ea, quae dixi, sole ipso illustriora et clariora sunt, si omnia dixi hausta e fonte naturae, si tota oratio nostra omnem sibi fidem sensibus confirmat, id est incorruptis atque integris testibus, si infantes pueri, mutae etiam bestiae paene loquuntur magistra ac duce natura nihil esse prosperum nisi voluptatem, nihil asperum nisi dolorem, de quibus neque depravate iudicant neque corrupte, nonne ei maximam gratiam habere debemus, qui hac exaudita quasi voce naturae sic eam firme graviterque comprehenderit, ut omnes bene sanos in viam placatae, tranquillae, quietae, beatae vitae deduceret? Qui quod tibi parum videtur eruditus, ea causa est, quod nullam eruditionem esse duxit, nisi quae beatae vitae disciplinam iuvaret.

quapropter si is qui dico sol ipse illustris et clarus sum si omnis dico haurio e fons natura si totus oratio noster omnis sui fides sensus confirmo is sum incorruptus atque integer testis si infer puer mutus etiam bestia paene loquor magistro atque dux natura nihil sum prosper nisi voluptas nihil asperum nisi dolor de qui neque depravo judico neque corrumpo nonne is maximus gratia habeo debeo qui hic exaudio quasi vox natura sic is firmus gravis comprehendo ut omnis bene sanus in via placo tranquillus quiesco beatus vita deduco qui qui tu parum video erudio is causa sum qui nullus eruditio sum duco nisi qui beatus vita disciplina juvo


Stoica 3 14


prima est enim conciliatio hominis ad ea, quae sunt secundum naturam. simul autem cepit intellegentiam vel notionem potius, quam appellant e)/nnoian illi, viditque rerum agendarum ordinem et, ut ita dicam, concordiam, multo eam pluris aestimavit quam omnia illa, quae prima dilexerat, atque ita cognitione et ratione collegit, ut statueret in eo collocatum summum illud hominis per se laudandum et expetendum bonum, quod cum positum sit in eo, quod o(mologi/an Stoici, nos appellemus convenientiam, si placet,—cum igitur in eo sit id bonum, quo omnia referenda sint, honeste facta ipsumque honestum, quod solum in bonis ducitur, quamquam post oritur, tamen id solum vi sua et dignitate expetendum est; eorum autem, quae sunt prima naturae, propter se nihil est expetendum.

primus sum enim conciliatio homo ad is qui sum secundus natura simul autem capio intellegentia vel notio potis quam appello e nnoian ille video res agendaris ordo et ut ita dico concordia multus is multus aestimo quam omnis ille qui primus diligo atque ita cognitio et ratio colligo ut statuo in is colloco superus ille homo per sui laudo et expeto bonus qui cum pono sum in is qui o mologi an stoicus nos appello convenientia si placeo cum igitur in is sum is bonus quo omnis refero sum honestus facio ipse honestus qui solus in bonus duco quamquam post orior tamen is solus vis suus et dignitas expeto sum is autem qui sum primus natura propter sui nihil sum expeto


Latini 10 19 60 22


Sed dum efficere vultis beatum sapientem, cum maximas animo voluptates percipiat omnibusque partibus maiores quam corpore, quid occurrat non videtis. animi enim quoque dolores percipiet omnibus partibus maiores quam corporis. ita miser sit aliquando necesse est is, quem vos beatum semper vultis esse, nec vero id, dum omnia ad voluptatem doloremque referetis, efficietis umquam.

sed dum efficio volo beatus sapio cum magnus animus voluptas percipio omne pars magnus quam corpus quis occurro non video animus enim quoque dolor percipio omnis pars magnus quam corpus ita miser sum aliquando necesse sum is qui tu beatus semper volo sum neque verus is dum omnis ad voluptas dolor refero efficio umquam


Hercules 115 20 eius aerumnae85 26 sqq.


Probabo, inquit, modo ista sis aequitate, quam ostendis. sed uti oratione perpetua malo quam interrogare aut interrogari.

probo inquam modo iste sum aequitas quam ostendo sed uti oratio perpetuus malus quam interrogo aut interrogo


quod cum accidisset ut alter alterum necopinato videremus, surrexit statim. deinde prima illa, quae in congressu solemus: Quid tu, inquit, huc? a villa enim, credo, et: Si ibi te esse scissem, ad te ipse venissem.

qui cum accido ut alter alter necopinatus video surgo statim deinde primus ille qui in congredior solo quis tu inquam huc ab villa enim credo et si ibi tu sum scio ad tu ipse venio


Alcmaeo v. Q. Ennius


An me, inquam, nisi te audire vellem, censes haec dicturum fuisse?

an ego inquam nisi tu audio volo censeo hic dico sum


At quam pulchre dicere videbare, cum ex altera parte ponebas cumulatum aliquem plurimis et maximis voluptatibus nullo nec praesenti nec futuro dolore, ex altera autem cruciatibus maximis toto corpore nulla nec adiuncta nec sperata voluptate, et quaerebas, quis aut hoc miserior aut superiore illo beatior; deinde concludebas summum malum esse dolorem, summum bonum voluptatem!

at quam pulcher dico videbaris cum ex alter pars pono cumulo aliquis multus et magnus voluptas nullus neque praesens neque sum dolor ex alter autem cruciatus magnus totus corpus nullus neque adjungo neque spero voluptas et quaero quis aut hic miser aut superus ille beo deinde concludo superus malus sum dolor superus bonus voluptas


Brutus v. Iunius Brutus


quid nunc honeste dicit? idemne, quod iucunde? ergo ita: non posse honeste vivi, nisi honeste vivatur? an nisi populari fama? sine ea igitur iucunde negat posse se vivere? quid turpius quam sapientis vitam ex insipientium sermone pendere? quid ergo hoc loco intellegit honestum? certe nihil nisi quod possit ipsum propter se iure laudari. nam si propter voluptatem, quae est ista laus, quae possit e macello peti? non is vir est, ut, cum honestatem eo loco habeat, ut sine ea iucunde neget posse vivi, illud honestum, quod populare sit, sentiat et sine eo neget iucunde vivi posse, aut quicquam aliud honestum intellegat, nisi quod sit rectum ipsumque per se sua vi, sua natura, sua sponte laudabile.

quis nunc honestus dico idem qui jucundus ergo ita non possum honestus vivo nisi honestus vivo an nisi populor fama sine is igitur jucundus nego possum sui vivo quis turpis quam sapio vita ex insipiens sermo pendeo quis ergo hic locus intellego honestus certus nihil nisi qui possum ipse propter sui ius laudo nam si propter voluptas qui sum iste laus qui possum e macellum peto non is vir sum ut cum honestas is locus habeo ut sine is jucundus nego possum vivo ille honestus qui popularis sum sentio et sine is nego jucundus vivo possum aut quisquam alius honestus intellego nisi qui sum recingo ipse per sui suus vis suus natura suus sponte laudabilis


Immo sit sane nihil melius, inquam—nondum enim id quaero—, num propterea idem voluptas est, quod, ut ita dicam, indolentia?

immo sum sanus nihil bonus inquam nondum enim is quaero num propterea idem voluptas sum qui ut ita dico indoles


Facete M. Piso, familiaris noster, et alia multa et hoc loco Stoicos irridebat: Quid enim? aiebat. 'Bonum negas esse divitias, praepositum esse dicis? quid adiuvas? avaritiamne minuis? quo modo? si verbum sequimur, primum longius verbum praepositum quam bonum'.—Nihil ad rem!—'Ne sit sane; at certe gravius. nam bonum ex quo appellatum sit, nescio, praepositum ex eo credo, quod praeponatur aliis. id mihi magnum videtur.' itaque dicebat plus tribui divitiis a Zenone, qui eas in praepositis poneret, quam ab Aristotele, qui bonum esse divitias fateretur, sed neque magnum bonum et prae rectis honestisque contemnendum ac despiciendum nec magnopere expetendum, omninoque de istis omnibus verbis a Zenone mutatis ita disputabat, et, quae bona negarentur ab eo esse et quae mala, illa laetioribus nominibus appellari ab eo quam a nobis, haec tristioribus. Piso igitur hoc modo, vir optimus tuique, ut scis, amantissimus. nos paucis ad haec additis finem faciamus aliquando; longum est enim ad omnia respondere, quae a te dicta sunt.

facetus m piso familiaris noster et alius multus et hic locus stoicus irrideo quis enim aio bonus nego sum divitiae praepono sum dico quis adjuvo avaritia minuo quo modo si verbum sequor primus longus verbum praepono quam bonus nihil ad res ne sum sanus at certus gravis nam bonus ex quo appello sum nescio praepono ex is credo qui praepono alius is ego magnus video itaque dico multus tribuo divitiae ab zeno qui is in praepono pono quam ab aristotelis qui bonus sum divitiae fateor sed neque magnus bonus et prae rectus honestus contemno atque despicio neque magnopere expeto omnino de iste omnis verbum ab zeno mutas ita disputo et qui bonus nego ab is sum et qui malus ille laetus nomen appello ab is quam ab nos hic tristis piso igitur hic modo vir bonus tu ut scio amo nos paucus ad hic addo finis facio aliquando longus sum enim ad omnis respondeo qui ab tu dictum sum


Mihi, inquam, qui te id ipsum rogavi?


Videamus animi partes, quarum est conspectus illustrior; quae quo sunt excelsiores, eo dant clariora indicia naturae. tantus est igitur innatus in nobis cognitionis amor et scientiae, ut nemo dubitare possit quin ad eas res hominum natura nullo emolumento invitata rapiatur. videmusne ut pueri ne verberibus quidem a contemplandis rebus perquirendisque deterreantur? ut pulsi recurrant? ut aliquid scire se gaudeant? ut id aliis narrare gestiant? ut pompa, ludis atque eius modi spectaculis teneantur ob eamque rem vel famem et sitim perferant? quid vero? qui ingenuis studiis atque artibus delectantur, nonne videmus eos nec valitudinis nec rei familiaris habere rationem omniaque perpeti ipsa cognitione et scientia captos et cum maximis curis et laboribus compensare eam, quam ex discendo capiant, voluptatem?

video animus pars qui sum conspicio illustris qui quo sum excello is do clarus indicium natura tantus sum igitur innascor in nos cognitio amor et scientia ut nemo dubitaris possum quin ad is res homo natura nullus emolumentum invito rapio video ut puer ne verber quidem ab contemplo res perquiro deterreo ut pello recurro ut aliquis scio sui gaudeo ut is alius narro gestio ut pompa ludus atque is modus spectaculis teneo ob eo res vel fames et sitis perfero quis verus qui ingenuus studium atque ars delecto nonne video is neque valitudo neque res familiaris habeo ratio omne perpetior ipse cognitio et scientia capio et cum magnus cura et labor compensaris is quam ex disco capio voluptas


Experiamur igitur, inquit, etsi habet haec Stoicorum ratio difficilius quiddam et obscurius. nam cum in Graeco sermone haec ipsa quondam rerum nomina novarum * * non videbantur, quae nunc consuetudo diuturna trivit; quid censes in Latino fore?

experior igitur inquam etsi habeo hic stoicus ratio difficilis quidam et obscurus nam cum in graecum sermo hic ipse quondam res nomen novaris non video qui nunc consuetudo diuturnus tero quis censeo in latinum sum


Si de re disceptari oportet, nulla mihi tecum, Cato, potest esse dissensio. nihil est enim, de quo aliter tu sentias atque ego, modo commutatis verbis ipsas res conferamus. nec hoc ille non vidit, sed verborum magnificentia est et gloria delectatus. qui si ea, quae dicit, ita sentiret, ut verba significant, quid inter eum et vel Pyrrhonem vel Aristonem interesset? sin autem eos non probabat, quid attinuit cum iis, quibuscum re concinebat, verbis discrepare?

si de res disceptaris oportet nullus ego tu cato possum sum dissensio nihil sum enim de quo aliter tu sentio atque ego modo commutas verbum ipse res confero neque hic ille non video sed verbum magnificentia sum et gloria delector qui si is qui dico ita sentio ut verbum significo quis inter is et vel pyrrho vel aristo intersum sin autem is non probo quis attineo cum is qui res concino verbum discreparis


Sunt autem quidam e nostris, qui haec subtilius velint tradere et negent satis esse quid bonum sit aut quid malum sensu iudicari, sed animo etiam ac ratione intellegi posse et voluptatem ipsam per se esse expetendam et dolorem ipsum per se esse fugiendum. itaque aiunt hanc quasi naturalem atque insitam in animis nostris inesse notionem, ut alterum esse appetendum, alterum aspernandum sentiamus. Alii autem, quibus ego assentior, cum a philosophis compluribus permulta dicantur, cur nec voluptas in bonis sit numeranda nec in malis dolor, non existimant oportere nimium nos causae confidere, sed et argumentandum et accurate disserendum et rationibus conquisitis de voluptate et dolore disputandum putant.

sum autem quidam e noster qui hic subtilis volo trado et nego satis sum quis bonus sum aut quis malus sentio iudico sed animus etiam atque ratio intellego possum et voluptas ipse per sui sum expeto et dolor ipse per sui sum fugio itaque aio hic quasi natural atque inquiro in animus noster insum notio ut alter sum appeto alter aspernor sentio alius autem qui ego assentior cum ab philosophus complures permultus dico cur neque voluptas in bonus sum numero neque in malus dolor non existimo oportet nimium nos causa confido sed et argumentor et accuro dissero et ratio conquaero de voluptas et dolor disputo puto


si enim idem dicit, quod Hieronymus, qui censet summum bonum esse sine ulla molestia vivere, cur mavult dicere voluptatem quam vacuitatem doloris, ut ille facit, qui quid dicat intellegit? sin autem voluptatem putat adiungendam eam, quae sit in motu—sic enim appellat hanc dulcem: 'in motu', illam nihil dolentis 'in stabilitate'—, quid tendit? cum efficere non possit ut cuiquam, qui ipse sibi notus sit, hoc est qui suam naturam sensumque perspexerit, vacuitas doloris et voluptas idem esse videatur. hoc est vim afferre, Torquate, sensibus, extorquere ex animis cognitiones verborum, quibus inbuti sumus. quis enim est, qui non videat haec esse in natura rerum tria? unum, cum in voluptate sumus, alterum, cum in dolore, tertium hoc, in quo nunc equidem sum, credo item vos, nec in dolore nec in voluptate; ut in voluptate sit, qui epuletur, in dolore, qui torqueatur. tu autem inter haec tantam multitudinem hominum interiectam non vides nec laetantium nec dolentium?

si enim idem dico qui hieronymus qui censeo superus bonus sum sine ullus molestia vivo cur malo dico voluptas quam vacuitas dolor ut ille facio qui quis dico intellego sin autem voluptas puto adjungo is qui sum in motus sic enim appello hic dulcis in motus ille nihil doleo in stabilitas quis tendo cum efficio non possum ut quisquam qui ipse sui notus sum hic sum qui suus natura sentio perspicio vacuitas dolor et voluptas idem sum video hic sum vis affero torquatus sensus extorqueo ex animus cognitio verbum qui inbuti sum quis enim sum qui non video hic sum in natura res tres unus cum in voluptas sum alter cum in dolor tertius hic in quo nunc equidem sum credo item tu neque in dolor neque in voluptas ut in voluptas sum qui epulor in dolor qui torqueo tu autem inter hic tantus multitudo homo interjacio non video neque laeto neque doleo


ut enim histrioni actio, saltatori motus non quivis, sed certus quidam est datus, sic vita agenda est certo genere quodam, non quolibet; quod genus conveniens consentaneumque dicimus. nec enim gubernationi aut medicinae similem sapientiam esse arbitramur, sed actioni illi potius, quam modo dixi, et saltationi, ut in ipsa insit, non foris petatur extremum, id est artis effectio. et tamen est etiam aliqua cum his ipsis artibus sapientiae dissimilitudo, propterea quod in illis quae recte facta sunt non continent tamen omnes partes, e quibus constant; quae autem nos aut recta aut recte facta dicamus, si placet, illi autem appellant katorqw/mata, omnes numeros virtutis continent. sola enim sapientia in se tota conversa est, quod idem in ceteris artibus non fit.

ut enim histrio actium saltator moueo non quivis sed certus quidam sum do sic vito ago sum certus genus quidam non quilibet qui genus convenio consentaneus dico neque enim gubernatio aut medicina similis sapientia sum arbitror sed actio ille potis quam modo dico et saltatio ut in ipse insum non foris peto exter is sum ars effectio et tamen sum etiam aliqui cum hic ipse ars sapientia dissimilitudo propterea qui in ille qui rectus facio sum non contineo tamen omnis pars e qui consto qui autem nos aut recta aut rectus facio dico si placeo ille autem appello katorqw mattus omnis numerus virtus contineo solus enim sapientia in sui totus converro sum qui idem in ceterus ars non fio


Sunt autem etiam clariora vel plane perspicua minimeque dubitanda indicia naturae, maxime scilicet in homine, sed in omni animali, ut appetat animus aliquid agere semper neque ulla condicione quietem sempiternam possit pati. facile est hoc cernere in primis puerorum aetatulis. quamquam enim vereor, ne nimius in hoc genere videar, tamen omnes veteres philosophi, maxime nostri, ad incunabula accedunt, quod in pueritia facillime se arbitrantur naturae voluntatem posse cognoscere. videmus igitur ut conquiescere ne infantes quidem possint. cum vero paulum processerunt, lusionibus vel laboriosis delectantur, ut ne verberibus quidem deterreri possint, eaque cupiditas agendi aliquid adolescit una cum aetatibus. itaque, ne si iucundissimis quidem nos somniis usuros putemus, Endymionis somnum nobis velimus dari, idque si accidat, mortis instar putemus.

sum autem etiam clarus vel planus perspicuus minimus dubito indicium natura magnus scilicet in homo sed in omnis animal ut appeto animus aliquis ago semper neque ullus condicio quies sempiternus possum patior facilis sum hic cerno in primus puer aetatulis quamquam enim vereor ne nimius in hic genus video tamen omnis vetus philosophus magnus noster ad incunabula accedo qui in pueritia facilis sui arbitror natura voluntas possum cognosco video igitur ut conquiesco ne infer quidem possum cum verus paulus procedo lusio vel laboriosus delecto ut ne verber quidem deterreo possum is cupiditas ago aliquis adolesco unus cum aetas itaque ne si jucundus quidem nos somnium utor puto endymio somnus nos volo do is si accido mors instar puto


Ergo in eadem voluptate eum, qui alteri misceat mulsum ipse non sitiens, et eum, qui illud sitiens bibat?

ergo in idem voluptas is qui alter misceo mulsum ipse non sitio et is qui ille sitio bibo


Age sane, inquam. sed erat aequius Triarium aliquid de dissensione nostra iudicare.

ago sanus inquam sed sum aequus triarius aliquis de dissensio noster iudicaris


Tarentum 198 30


hi non viderunt, ut ad cursum equum, ad arandum bovem, ad indagandum canem, sic hominem ad duas res, ut ait Aristoteles, ad intellegendum et agendum, esse natum quasi mortalem deum, contraque ut tardam aliquam et languidam pecudem ad pastum et ad procreandi voluptatem hoc divinum animal ortum esse voluerunt, quo nihil mihi videtur absurdius.

hic non video ut ad cursus equus ad aro bos ad indago canis sic homo ad duo res ut aio aristotelis ad intellego et ago sum natus quasi mortal deus contra ut tardus aliqui et languidus pecus ad pasco et ad procreo voluptas hic divinus animal orior sum volo quo nihil ego video absurdus


Roma 80 25


Existimo igitur, inquam, Cato, veteres illos Platonis auditores, Speusippum, Aristotelem, Xenocratem, deinde eorum, Polemonem, Theophrastum, satis et copiose et eleganter habuisse constitutam disciplinam, ut non esset causa Zenoni, cum Polemonem audisset, cur et ab eo ipso et a superioribus dissideret. quorum fuit haec institutio, in qua animadvertas velim quid mutandum putes nec expectes, dum ad omnia dicam, quae a te dicta sunt; universa enim illorum ratione cum tota vestra confligendum puto.

existimo igitur inquam cato vetus ille plato auditor speusippus aristotelis xenocrates deinde is polemo theophrastus satis et copiosus et eleganter habeo constituo disciplina ut non sum causa zeno cum polemo audio cur et ab is ipse et ab superus dissido qui sum hic institutio in qui animadverto volo quis muto puto neque expecto dum ad omnis dico qui ab tu dictum sum universus enim ille ratio cum totus vester confligo puto


alterum significari idem, ut si diceretur, officia media omnia aut pleraque servantem vivere. hoc sic expositum dissimile est superiori. illud enim rectum est—quod kato/rqwma dicebas—contingitque sapienti soli, hoc autem inchoati cuiusdam officii est, non perfecti, quod cadere in non nullos insipientes potest. tertium autem omnibus aut maximis rebus iis, quae secundum naturam sint, fruentem vivere. hoc non est positum in nostra actione. completur enim et ex eo genere vitae, quod virtute fruitur, et ex iis rebus, quae sunt secundum naturam neque sunt in nostra potestate. sed hoc summum bonum, quod tertia significatione intellegitur, eaque vita, quae ex summo bono degitur, quia coniuncta ei virtus est, in sapientem solum cadit, isque finis bonorum, ut ab ipsis Stoicis scriptum videmus, a Xenocrate atque ab Aristotele constitutus est. itaque ab iis constitutio illa prima naturae, a qua tu quoque ordiebare, his prope verbis exponitur:

alter significo idem ut si dico officium medius omnis aut plerusque servo vivo hic sic expono dissimilis sum superus ille enim recingo sum qui kato rqwma dico contingo sapio solus hic autem incoho quidam officium sum non perficio qui cado in non nullus insipiens possum tertius autem omnis aut magnus res is qui secundus natura sum fruor vivo hic non sum pono in noster actio compleo enim et ex is genus vita qui virtus fruor et ex is res qui sum secundus natura neque sum in noster potestas sed hic superus bonus qui tertius significatio intellego is vito qui ex superus bonus dego quia conjungo is virtus sum in sapio solus cado eo finis bonus ut ab ipse stoicus scribo video ab xenocrates atque ab aristotelis constituo sum itaque ab is constitutio ille primus natura ab qui tu quoque ordiebaris hic prope verbum expono


Q. Ennius. versus eius ex Annalibus 80 24 sqq. nonnullaab Homero transtulit 3 30 exEnnii Alcmaeone 148 19 sqq. 170 19sq. Ennii Medea 2 233 3 ex Ennii Hecuba 52 4 sq.

q ennius verro is ex annal sqq nonnullaab homerus transfero exennii alcmaeone sqq sq ennius medea ex ennius hecuba sq


Puteoli 70 25


hoc autem ipsum bonum non accessione neque crescendo aut cum ceteris comparando, sed propria vi sua et sentimus et appellamus bonum. ut enim mel, etsi dulcissimum est, suo tamen proprio genere saporis, non comparatione cum aliis dulce esse sentitur, sic bonum hoc, de quo agimus, est illud quidem plurimi aestimandum, sed ea aestimatio genere valet, non magnitudine. nam cum aestimatio, quae a)ci/a dicitur, neque in bonis numerata sit nec rursus in malis, quantumcumque eo addideris, in suo genere manebit. alia est igitur propria aestimatio virtutis, quae genere, non crescendo valet.

hic autem ipse bonus non accessio neque cresco aut cum ceterus comparo sed proprius vis suus et sentio et appello bonus ut enim mel etsi dulcis sum suus tamen proprius genus sapor non comparatio cum alius dulcis sum sentio sic bonus hic de quo ago sum ille quidem plurimus aestimo sed is aestimatio genus valeo non magnitudo nam cum aestimatio qui ab cichorium ab dico neque in bonus numero sum neque rursus in malus quantus is addo in suus genus maneo alius sum igitur proprius aestimatio virtus qui genus non cresco valeo


Agesilaus, rex Lacedaemoniorum 84 22


Qualem igitur hominem natura inchoavit?


commoda (Stoice, eu)xrhsh/mata) 116 23sqq.


Quae cum dixisset, Explicavi, inquit, sententiam meam, et eo quidem consilio, tuum iudicium ut cognoscerem, quoniam mihi ea facultas, ut id meo arbitratu facerem, ante hoc tempus numquam est data.

qui cum dico explicavi inquam sententia meus et is quidem consilium tuus iudicium ut cognosco quoniam ego is facultas ut is meus arbitratus facio ante hic tempus numquam sum do


esto, fecerit, si ita vis, Torquatus propter suas utilitates— malo enim dicere quam voluptates, in tanto praesertim viro—, num etiam eius collega P. Decius, princeps in ea familia consulatus, cum se devoverat et equo admisso in mediam aciem Latinorum irruebat, aliquid de voluptatibus suis cogitabat? ubi ut eam caperet aut quando? cum sciret confestim esse moriendum eamque mortem ardentiore studio peteret, quam Epicurus voluptatem petendam putat. quod quidem eius factum nisi esset iure laudatum, non esset imitatus quarto consulatu suo filius, neque porro ex eo natus cum Pyrrho bellum gerens consul cecidisset in proelio seque e continenti genere tertiam victimam rei publicae praebuisset.

sum facio si ita volo torquatus propter suus utilitas malus enim dico quam voluptas in tantus praesertim vir num etiam is collega p decius princeps in is familia consulatus cum sui devoveo et equus admitto in medius acies latinum irruo aliquis de voluptas suus cogito ubi ut is capio aut quando cum scio confestim sum morior eo mors ardeo studium peto quam epicurus voluptas peto puto qui quidem is facio nisi sum ius laudo non sum imitor quartum consulatus suus filius neque porro ex is nascor cum pyrrhus bellum gero consul cado in proelium sequor e contineo genus tertius victima res publicus praebeo


cum vero illa, quae officia esse dixi, proficiscantur ab initiis naturae, necesse est ea ad haec referri, ut recte dici possit omnia officia eo referri, ut adipiscamur principia naturae, nec tamen ut hoc sit bonorum ultimum, propterea quod non inest in primis naturae conciliationibus honesta actio; consequens enim est et post oritur, ut dixi. est tamen ea secundum naturam multoque nos ad se expetendam magis hortatur quam superiora omnia.

cum verus ille qui officium sum dico proficiscor ab initium natura necesse sum is ad hic refero ut rectus dico possum omnis officium is refero ut adipiscamur principia natura neque tamen ut hic sum bonus ulter propterea qui non insum in primus natura conciliatio honestus actium consequor enim sum et post orior ut dico sum tamen is secundus natura multus nos ad sui expeto magis hortor quam superus omnis


hunc igitur finem illi tenuerunt, quodque ego pluribus verbis, illi brevius secundum naturam vivere, hoc iis bonorum videbatur extremum.

hic igitur finis ille teneo quisque ego multus verbum ille brevis secundus natura vivo hic is bonus video exter


convenientia (Stoice, o(mologi/a)96, 11


etsi qui potest intellegi aut cogitari esse aliquod animal, quod se oderit? res enim concurrent contrariae. nam cum appetitus ille animi aliquid ad se trahere coeperit consulto, quod sibi obsit, quia sit sibi inimicus, cum id sua causa faciet, et oderit se et simul diliget, quod fieri non potest. necesseque est, si quis sibi ipsi inimicus est, eum quae bona sunt mala putare, bona contra quae mala, et quae appetenda fugere, quae fugienda appetere, quae sine dubio vitae est eversio. neque enim, si non nulli reperiuntur, qui aut laqueos aut alia exitia quaerant aut ut ille apud Terentium, qui 'decrevit tantisper se minus iniuriae suo nato facere', ut ait ipse, 'dum fiat miser', inimicus ipse sibi putandus est.

etsi qui possum intellego aut cogito sum aliqui animal qui sui odi res enim concurro contrarius nam cum appeto ille animus aliquis ad sui traho coepio consultum qui sui obsum quia sum sui inimicus cum is suus causa facio et odi sui et simul diligo qui fio non possum necesse sum si quis sui ipse inimicus sum is qui bonus sum malus puto bonus contra qui malus et qui appeto fugio qui fugio appeto qui sine dubius vita sum eversio neque enim si non nullus reperio qui aut laqueus aut alius exitium quaero aut ut ille apud terentius qui decerno tantisper sui paruus iniuria suus natus facio ut aio ipse dum fio miser inimicus ipse sui puto sum


L. Licinius Lucullus (consul a.74) 89 29 90 3 sqq. 81 14 eiusfilius, Lucullus puer 89 6sq.24sqq.

l licinius lucullus consul ab sqq eiusfilius lucullus puer sq sqq


itaque consentaneum est his, quae dicta sunt, ratione illorum, qui illum bonorum finem, quod appellamus extremum, quod ultimum, crescere putent posse—isdem placere esse alium alio et sapientiorem itemque alium magis alio vel peccare vel recte facere, quod nobis non licet dicere, qui crescere bonorum finem non putamus. ut enim qui demersi sunt in aqua nihilo magis respirare possunt, si non longe absunt a summo, ut iam iamque possint emergere, quam si etiam tum essent in profundo, nec catulus ille, qui iam adpropinquat ut videat, plus cernit quam is, qui modo est natus, item qui processit aliquantum ad virtutis habitum nihilo minus in miseria est quam ille, qui nihil processit.

itaque consentaneus sum hic qui dictum sum ratio ille qui ille bonus finis qui appello exter qui ulter cresco puto possum idem placeo sum alius alius et sapio ito alius magis alius vel peccaris vel rectus facio qui nos non licet dico qui cresco bonus finis non puto ut enim qui demergo sum in aqua nihilum magis respiraris possum si non longus absum ab superus ut iam iam possum emergo quam si etiam tum sum in profundo neque catulus ille qui iam appropinquo ut video multus cerno quam is qui modo sum nascor item qui procedo aliquantus ad virtus habitus nihilum paruus in miseria sum quam ille qui nihil procedo


sed et illum, quem nominavi, et ceteros sophistas, ut e Platone intellegi potest, lusos videmus a Socrate. is enim percontando atque interrogando elicere solebat eorum opiniones, quibuscum disserebat, ut ad ea, quae ii respondissent, si quid videretur, diceret. qui mos cum a posterioribus non esset retentus, Arcesilas eum revocavit instituitque ut ii, qui se audire vellent, non de se quaererent, sed ipsi dicerent, quid sentirent; quod cum dixissent, ille contra. sed eum qui audiebant, quoad poterant, defendebant sententiam suam. apud ceteros autem philosophos, qui quaesivit aliquid, tacet; quod quidem iam fit etiam in Academia. ubi enim is, qui audire vult, ita dixit: 'Voluptas mihi videtur esse summum bonum', perpetua oratione contra disputatur, ut facile intellegi possit eos, qui aliquid sibi videri dicant, non ipsos in ea sententia esse, sed audire velle contraria. Nos commodius agimus.

sed et ille qui nomino et ceterus sophistes ut e plato intellego possum ludo video ab socrates is enim perconto atque interrogo elices soleo is opinio qui dissero ut ad is qui is respondeo si quis video dico qui mos cum ab posterus non sum retendo arcesilas is revoco instituo ut is qui sui audio volo non de sui quaero sed ipse dico quis sentio qui cum dico ille contra sed is qui audio quoad possum defendo sententia suus apud ceterus autem philosophus qui quaero aliquis taceo qui quidem iam fio etiam in academia ubi enim is qui audio volo ita dico voluptas ego video sum superus bonus perpetuus oratio contra disputo ut facilis intellego possum is qui aliquis sui video dico non ipse in is sententia sum sed audio volo contrarius nos commodus ago


Croesus, rex Lydiae 72 11 106 19 119 15 132 25 133 24


Iam illud quale tandem est, bona praeterita non effluere sapienti, mala meminisse non oportere? primum in nostrane potestate est, quid meminerimus? Themistocles quidem, cum ei Simonides an quis alius artem memoriae polliceretur, 'Oblivionis', inquit, mallem. Nam memini etiam quae nolo, oblivisci non possum quae volo.

iam ille qualis tandem sum bonus praetereo non effluo sapio malus memini non oportet primus in noster potestas sum quis memini themistocles quidem cum is simonides an quis alius ars memoria polliceo oblivio inquam malo nam memini etiam qui nolo obliviscor non possum qui volo


qua igitur re ab deo vincitur, si aeternitate non vincitur? in qua quid est boni praeter summam voluptatem, et eam sempiternam? quid ergo attinet gloriose loqui, nisi constanter loquare? In voluptate corporis—addam, si vis, 'animi', dum ea ipsa, ut vultis, sit e corpore—situm est vivere beate. Quid? istam voluptatem perpetuam quis potest praestare sapienti? nam quibus rebus efficiuntur voluptates, eae non sunt in potestate sapientis. non enim in ipsa sapientia positum est beatum esse, sed in iis rebus, quas sapientia comparat ad voluptatem. totum autem id externum est, et quod externum, id in casu est. ita fit beatae vitae domina fortuna, quam Epicurus ait exiguam intervenire sapienti.

qui igitur res ab deus vincio si aeternitas non vincio in qui quis sum bonus praeter summa voluptas et is sempiternus quis ergo attineo gloriosus loquor nisi consto loquaris in voluptas corpus addo si volo animus dum is ipse ut volo sum e corpus sino sum vivo beatus quis iste voluptas perpetuus quis possum praesto sapio nam qui res efficio voluptas is non sum in potestas sapio non enim in ipse sapientia pono sum beatus sum sed in is res qui sapientia comparo ad voluptas totus autem is externus sum et qui externus is in casus sum ita fio beatus vita domina fortuna quam epicurus aio exiguus intervenio sapio


Ti. Sempronius Gracchus, antecedeniis filius (trib. pl. a. 133)149 21 sq.

tiberius sempronius gracchus antecedeniis filius trib pl ab sq


Immo vero, inquit, ad beatissime vivendum parum est, ad beate vero satis.

immo verus inquam ad beatus vivo parum sum ad beatus verus satis


sed tamen nonne reprehenderes, Epicure, luxuriosos ob eam ipsam causam, quod ita viverent, ut persequerentur cuiusque modi voluptates, cum esset praesertim, ut ais tu, summa voluptas nihil dolere? atqui reperiemus asotos primum ita non religiosos, ut edint de patella, deinde ita mortem non timentes, ut illud in ore habeant ex Hymnide: 'Mihi sex menses sa/tis sunt vitae, se/ptimum Orco spo/ndeo'. iam doloris medicamenta illa Epicurea tamquam de narthecio proment: Si gravis, brevis; si longus, levis. Unum nescio, quo modo possit, si luxuriosus sit, finitas cupiditates habere.

sed tamen nonne reprehendo epicurus luxuriosus ob is ipse causa qui ita vivo ut persequor quisque modus voluptas cum sum praesertim ut aio tu summus voluptas nihil doleo atqui reperio asotus primus ita non religiosus ut edo de patella deinde ita mors non timeo ut ille in os habeo ex hymnis ego sex mensis sa tis sum vita sui ptimum orcus spo ndeo iam dolor medicamentum ille epicureus tamquam de narthecium promo si gravis brevis si longus levis unus nescio quo modo possum si luxuriosus sum finio cupiditas habeo


At ille non pertimuit saneque fidenter: Istis quidem ipsis verbis, inquit; sed quid sentiat, non videtis.

at ille non pertimesco sanus fidenter iste quidem ipse verbum inquam sed quis sentio non video


Atqui si, ut convenire debet inter nos, est quaedam appetitio naturalis ea, quae secundum naturam sunt, appetens, eorum omnium est aliquae summa facienda. quo constituto tum licebit otiose ista quaerere, de magnitudine rerum, de excellentia, quanta in quoque sit ad beate vivendum, de istis ipsis obscurationibus, quae propter exiguitatem vix aut ne vix quidem appareant. quid, de quo nulla dissensio est? nemo enim est, qui aliter dixerit quin omnium naturarum simile esset id, ad quod omnia referrentur, quod est ultimum rerum appetendarum. omnis enim est natura diligens sui. quae est enim, quae se umquam deserat aut partem aliquam sui aut eius partis habitum aut vim aut ullius earum rerum, quae secundum naturam sunt, aut motum aut statum? quae autem natura suae primae institutionis oblita est? nulla profecto est, quin suam vim retineat a primo ad extremum. quo modo igitur evenit, ut hominis natura sola esset, quae hominem relinqueret, quae oblivisceretur corporis, quae summum bonum non in toto homine, sed in parte hominis poneret?

atqui si ut convenio debeo inter nos sum quidam appetitio natural is qui secundus natura sum appeto is omnis sum aliqui summus facio quo constituo tum liceo otiosus iste quaero de magnitudo res de excello quantus in quoque sum ad beatus vivo de iste ipse obscuratio qui propter exiguitas vix aut ne vix quidem appareo quis de quo nullus dissensio sum nemo enim sum qui aliter dico quin omnis naturaris similis sum is ad qui omnis refero qui sum ulter res appetendaris omnis enim sum natura diligo suus qui sum enim qui sui umquam desero aut pars aliqui suus aut is pars habitus aut vis aut ullus is res qui secundus natura sum aut motus aut status qui autem natura suus primus institutio obliviscor sum nullus profecto sum quin suus vis retineo ab primus ad exter quo modo igitur evenio ut homo natura solus sum qui homo relinquo qui obliviscor corpus qui superus bonus non in totus homo sed in pars homo pono


Noli enim mihi fingere asotos, ut soletis, qui in mensam vomant, et qui de conviviis auferantur crudique postridie se rursus ingurgitent, qui solem, ut aiunt, nec occidentem umquam viderint nec orientem, qui consumptis patrimoniis egeant. nemo nostrum istius generis asotos iucunde putat vivere. mundos, elegantis, optimis cocis, pistoribus, piscatu, aucupio, venatione, his omnibus exquisitis, vitantes cruditatem, quibus vinum defusum e pleno sit chrysizon, ut ait Lucilius, cui nihildum situlus et sacculus abstulerit, adhibentis ludos et quae sequuntur, illa, quibus detractis clamat Epicurus se nescire quid sit bonum; adsint etiam formosi pueri, qui ministrent, respondeat his vestis, argentum, Corinthium, locus ipse, aedificium—hos ergo asotos bene quidem vivere aut beate numquam dixerim.

nolo enim ego fingo asotus ut solo qui in mensa vomo et qui de convivium aufero crudus postridie sui rursus ingurgito qui sol ut aio neque occaedes umquam video neque orior qui consumo patrimonium egeo nemo nos iste genus asotus jucundus puto vivo mundus elego bonus coquus pistor piscor aucupium venatio hic omnis exquaero vito cruditas qui vinum defundo e plenus sum chrysizon ut aio lucilius qui nihildum situlus et sacculus aufero adhibeo ludus et qui sequor ille qui detraho clamo epicurus sui nescio quis sum bonus adsum etiam formosus puer qui ministro respondeo hic vestio argentum corinthius locus ipse aedificium hic ergo asotus bene quidem vivo aut beatus numquam dico


prima naturae, prima naturaliata\ prw=ta kata\ fn/sin) 492sqq. 94 9

primus natura primus naturaliata prw ta kata fn sin sqq


quodsi dies notandus fuit, eumne potius, quo natus, an eum, quo sapiens factus est? Non potuit, inquies, fieri sapiens, nisi natus esset. Isto modo, ne si avia quidem eius nata non esset. res tota, Torquate, non doctorum hominum, velle post mortem epulis celebrari memoriam sui nominis. quos quidem dies quem ad modum agatis et in quantam hominum facetorum urbanitatem incurratis, non dico— nihil opus est litibus—; tantum dico, magis fuisse vestrum agere Epicuri diem natalem, quam illius testamento cavere ut ageretur.

quodsi dies noto sum is potis quo nascor an is quo sapio facio sum non possum inquam fio sapio nisi nascor sum iste modo ne si avia quidem is nata non sum res totus torquatus non doctor homo volo post mors epulis celebraris memoria suus nomen qui quidem dies qui ad modus ago et in quantus homo facetor urbanitas incurro non dico nihil opus sum lis tantus dico magis sum vester ago epicurus dies natal quam ille testamentum caveo ut ago


dixerit hoc idem Epicurus, semper beatum esse sapientem—quod quidem solet ebullire non numquam—, quem quidem, cum summis doloribus conficiatur, ait dicturum: 'Quam suave est! quam nihil curo!'; non pugnem cum homine, cur tantum habeat in natura boni; illud urgueam, non intellegere eum quid sibi dicendum sit, cum dolorem summum malum esse dixerit. Eadem nunc mea adversum te oratio est. dicis eadem omnia et bona et mala, quae quidem dicunt ii, qui numquam philosophum pictum, ut dicitur, viderunt: valitudinem, vires, staturam, formam, integritatem unguiculorum omnium bona, deformitatem, morbum, debilitatem mala.

dico hic idem epicurus semper beatus sum sapio qui quidem soleo ebullio non numquam qui quidem cum summus dolor confacio aio dico quam suavis sum quam nihil curo non pugno cum homo cur tantus habeo in natura bonus ille urgeo non intellego is quis sui dico sum cum dolor superus malus sum dico idem nunc meus adverro tu oratio sum dico idem omnis et bonus et malus qui quidem dico is qui numquam philosophus pingo ut dico video valitudo vireo sto forma integritas unguiculus omnis bonus deformitas morbus debilitas malus


Tum ego: Non mehercule, inquam, soleo temere contra Stoicos, non quo illis admodum assentiar, sed pudore impedior; ita multa dicunt, quae vix intellegam.

tum ego non hercules inquam soleo temere contra stoicus non quo ille admodum assentior sed pudor impedio ita multus dico qui vix intellego


atque hoc loco similitudines eas, quibus illi uti solent, dissimillimas proferebas. quis enim ignorat, si plures ex alto emergere velint, propius fore eos quidem ad respirandum, qui ad summam iam aquam adpropinquent, sed nihilo magis respirare posse quam eos, qui sint in profundo? nihil igitur adiuvat procedere et progredi in virtute, quo minus miserrimus sit, ante quam ad eam pervenerit, quoniam in aqua nihil adiuvat, et, quoniam catuli, qui iam dispecturi sunt, caeci aeque et ii, qui modo nati, Platonem quoque necesse est, quoniam nondum videbat sapientiam, aeque caecum animo ac Phalarim fuisse?

atque hic locus similitudo is qui ille uti soleo dissimilis profero quis enim ignoro si multus ex altus emergo volo propius sum is quidem ad respiro qui ad summa iam aqua appropinquo sed nihilum magis respiraris possum quam is qui sum in profundo nihil igitur adjuvo procedo et progredior in virtus quo paruus miser sum ante quam ad is pervenio quoniam in aqua nihil adjuvo et quoniam catulis qui iam dispicio sum caecus aequus et is qui modo nascor plato quoque necesse sum quoniam nondum video sapientia aequus caecus animus atque phalarim sum


Rogarem te, inquit, ut diceres pro me tu idem, qui illis orationem dictavisses, vel potius paulum loci mihi, ut iis responderem, dares, nisi et te audire nunc mallem et istis tamen alio tempore responsurus essem, tum scilicet, cum tibi.

rogaris tu inquam ut dico pro ego tu idem qui ille oratio dicto vel potis paulus locus ego ut is respondeo do nisi et tu audio nunc malo et iste tamen alius tempus respondeo sum tum scilicet cum tu


illud mihi a te nimium festinanter dictum videtur, sapientis omnis esse semper beatos; nescio quo modo praetervolavit oratio. quod nisi ita efficitur, quae Theophrastus de fortuna, de dolore, de cruciatu corporis dixit, cum quibus coniungi vitam beatam nullo modo posse putavit, vereor, ne vera sint. nam illud vehementer repugnat, eundem beatum esse et multis malis oppressum. haec quo modo conveniant, non sane intellego.

ille ego ab tu nimium festinanter dico video sapio omnis sum semper beatus nescio quo modo praetervolo oratio qui nisi ita efficio qui theophrastus de fortuna de dolor de crucio corpus dico cum qui conjungo vita beatus nullus modo possum puto vereor ne verus sum nam ille vehemens repugno idem beatus sum et multus malus opprimo hic quo modo convenio non sanus intellego


Memini vero, inquam; sed tu istuc dixti bene Latine, parum plane. varietas enim Latinum verbum est, idque proprie quidem in disparibus coloribus dicitur, sed transfertur in multa disparia: varium poe+ma, varia oratio, varii mores, varia fortuna, voluptas etiam varia dici solet, cum percipitur e multis dissimilibus rebus dissimilis efficientibus voluptates. eam si varietatem diceres, intellegerem, ut etiam non dicente te intellego; ista varietas quae sit non satis perspicio, quod ais, cum dolore careamus, tum in summa voluptate nos esse, cum autem vescamur iis rebus, quae dulcem motum afferant sensibus, tum esse in motu voluptatem, qui faciat varietatem voluptatum, sed non augeri illam non dolendi voluptatem, quam cur voluptatem appelles nescio.

memini verus inquam sed tu iste dixti bene latinum parum planus varietas enim latinus verbum sum is proprius quidem in dispar color dico sed transfero in multus dispario varius poe ma vario oratio varius mos vario fortuna voluptas etiam vario dico soleo cum percipio e multus dissimilis res dissimilis efficio voluptas is si varietas dico intellego ut etiam non dico tu intellego iste varietas qui sum non satis perspicio qui aio cum dolor careo tum in summus voluptas nos sum cum autem vesco is res qui dulcis motus affero sensus tum sum in motus voluptas qui facio varietas voluptas sed non augeo ille non doleo voluptas quam cur voluptas appello nescio


Nam ex eisdem verborum praestrigiis et regna nata vobis sunt et imperia et divitiae, et tantae quidem, ut omnia, quae ubique sint, sapientis esse dicatis. solum praeterea formosum, solum liberum, solum civem, stultos omnia contraria, quos etiam insanos esse vultis. haec para/doca illi, nos admirabilia dicamus. quid autem habent admirationis, cum prope accesseris? conferam tecum, quam cuique verbo rem subicias; nulla erit controversia. Omnia peccata paria dicitis. non ego tecum iam ita iocabor, ut isdem his de rebus, cum L. Murenam te accusante defenderem. apud imperitos tum illa dicta sunt, aliquid etiam coronae datum; nunc agendum est subtilius. Peccata paria.

nam ex idem verbum praestrigiis et regnum nata tu sum et imperium et divitiae et tantus quidem ut omnis qui ubique sum sapio sum dico solus praeterea formosus solus liber solus civis stultus omnis contrarius qui etiam insanus sum volo hic paro doca ille nos admirabilis dico quis autem habeo admiratio cum prope accedo confero tu quam quisque verbum res subicio nullus sum controversia omnis pecco par dico non ego tu iam ita jocor ut idem hic de res cum l murena tu accuso defendo apud imperitus tum ille dictum sum aliquis etiam corona do nunc ago sum subtilis pecco par


An potest, inquit ille, quicquam esse suavius quam nihil dolere?

an possum inquam ille quisquam sum suavis quam nihil doleo


Quibus ex omnibus iudicari potest non modo non impediri rationem amicitiae, si summum bonum in voluptate ponatur, sed sine hoc institutionem omnino amicitiae non posse reperiri.

qui ex omnis iudico possum non modo non impedio ratio amicitia si superus bonus in voluptas pono sed sine hic institutio omnino amicitia non possum reperio


an tu me de L. Tubulo putas dicere? qui cum praetor quaestionem inter sicarios exercuisset, ita aperte cepit pecunias ob rem iudicandam, ut anno proximo P. Scaevola tribunus plebis ferret ad plebem vellentne de ea re quaeri. quo plebiscito decreta a senatu est consuli quaestio Cn. Caepioni. profectus in exilium Tubulus statim nec respondere ausus; erat enim res aperta.

an tu ego de l tubulus puto dico qui cum praetor quaestio inter sicarius exerceo ita apertus capio pecunia ob res judico ut annus propior p scaevola tribunus plebs fero ad plebs volo de is res quaero quo plebiscito decretum ab senatus sum consul quaestio cn caepio proficiscor in exsilium tubulus statim neque respondeo audeo sum enim res apertus


itaque non discedit ab eorum curatione, quibus praeposita vitam omnem debet gubernare, ut mirari satis istorum inconstantiam non possim. naturalem enim appetitionem, quam vocant o(rmh/n, itemque officium, ipsam etiam virtutem tuentem volunt esse earum rerum, quae secundum naturam sunt. cum autem ad summum bonum volunt pervenire, transiliunt omnia et duo nobis opera pro uno relinquunt, ut alia sumamus, alia expetamus, potius quam uno fine utrumque concluderent.

itaque non discedo ab is curatio qui praepono vita omnis debeo gubernaris ut miror satis iste inconstantia non possum natural enim appetitio quam voco o rmh n ito officium ipse etiam virtus tueor volo sum is res qui secundus natura sum cum autem ad superus bonus volo pervenio transiliunt omnis et duo nos opus pro unus relinquo ut alius sumo alius expeto potis quam unus finis uterque concludo


Sed ut iis bonis erigimur, quae expectamus, sic laetamur iis, quae recordamur. stulti autem malorum memoria torquentur, sapientes bona praeterita grata recordatione renovata delectant. est autem situm in nobis ut et adversa quasi perpetua oblivione obruamus et secunda iucunde ac suaviter meminerimus. sed cum ea, quae praeterierunt, acri animo et attento intuemur, tum fit ut aegritudo sequatur, si illa mala sint, laetitia, si bona.

sed ut is bonus erigo qui exspecto sic laeto is qui recordor stultus autem malus memoria torqueo sapio bonus praetereo gratus recordatio renovo delecto sum autem sino in nos ut et adverso quasi perpetuus oblivio obruo et secundus jucundus atque suavis memini sed cum is qui praetereo acer animus et attendo intueor tum fio ut aegritudo sequor si ille malus sum laetitia si bonus


ab iis alii, quae prima secundum naturam nominant, proficiscuntur, in quibus numerant incolumitatem conservationemque omnium partium, valitudinem, sensus integros, doloris vacuitatem, viris, pulchritudinem, cetera generis eiusdem, quorum similia sunt prima in animis quasi virtutum igniculi et semina. Ex his tribus cum unum aliquid sit, quo primum natura moveatur vel ad appetendum vel ad repellendum, nec quicquam omnino praeter haec tria possit esse, necesse est omnino officium aut fugiendi aut sequendi ad eorum aliquid referri, ut illa prudentia, quam artem vitae esse diximus, in earum trium rerum aliqua versetur, a qua totius vitae ducat exordium.

ab is alius qui primus secundus natura nomino proficisco in qui numero incolumitas conservatio omnis pars valitudo sensus integer dolor vacuitas vis pulchritudo ceterus genus idem qui similis sum primus in animus quasi virtus igniculis et semen ex hic tres cum unus aliquis sum quo primus natura moveo vel ad appeto vel ad repello neque quisquam omnino praeter hic tres possum sum necesse sum omnino officium aut fugio aut sequor ad is aliquis refero ut ille prudentia quam ars vita sum dico in is tres res aliqui verso ab qui totus vita duco exordium


Graecia 181 12. a Xerxe petita 83 7 ab Epicuro commota 55 19 sq.

graecia ab xerxes peto ab epicurus commoveo sq


Ergo, inquit, tibi Q. Metellus, qui tris filios consules vidit, e quibus unum etiam et censorem et triumphantem, quartum autem praetorem, eosque salvos reliquit et tris filias nuptas, cum ipse consul, censor, etiam augur fuisset et triumphasset, ut sapiens fuerit, nonne beatior quam, ut item sapiens fuerit, qui in potestate hostium vigiliis et inedia necatus est, Regulus?

ergo inquam tu q metellus qui tres filius consul video e qui unus etiam et censor et triumpho quartus autem praetor is salvus relinquo et tres filia nubo cum ipse consul censor etiam augur sum et triumpho ut sapio sum nonne beo quam ut item sapio sum qui in potestas hostis vigilia et inedia neco sum regulus


Epicurus 3 19 6 17. 23. 29 7 18 11 9. 21. 29. 12 21 33 17sqq. 34 12sqq. 38 25 41 7 42 22 nonsatis eruditus 11 23sq. 31 9 sqq.eius oratio 7 7 sqq. 38 33 sqq.eius nobilitas 55 18 sqq. virbonus et comis et humanus69 5sq. se unus sapientemprofessus est 35 8sq. eius ku/riai do/cai i. e. quasimaxime ratae 41 27sqq. 78 6sqq. 29 27sqq. in physicisDemocritea dicit perpaucanon corrigens sed depravans7 27sqq. 11 31 sqq. 125 16sqq.cf. 12 26 sqq. utitur explicatione naturae, ut pellaturmortis et religionis metus124 15sqq. disserendi artemneglegit 9 29sqq. 12 2sq. 27 21 sqq. 40 16 sqq. quid sentiatde voluptate et dolore 108sqq. 12 3 sqq. 13 17sqq. 14 20sqq. 17 11sqq. 18 2sqq. 34 27 sqq. 43 17 sq. 49 22 50 5 sqq.53 9 sq. 58 22sqq. 61 32sqq.73 29sq. 87 13sqq. 132 18sq.cf. 49 21sq. de neglegendodolore 74 21sqq. de virtutibus 19 11sqq. 25 21 142 4sq.de honestate 55 7sqq.56 16 sqq.de sensibus 10 5sqq. 13 24sqq.28 3 sqq. de cupiditatibus 2012sqq. 61 27. cf. 73 14 sqq. deamicitia 28 19 sqq. 29 27 sqq.69 25 sqq. de beatitudine sapientis 27 3 sqq. 195 12sqq.de fortuna 27 17 73 12 sq.Epicurl morientis epistula adHermarchum 76 9 sqq. eiushorti 157 3 sqq. eius testamentum 78 4 sqq. — universaEpicuri de finibus bonorumet malorum sententia explicatur libro primo (13 10sqq.),refutatur libro altero (33 13sqq.).

epicurus sqq sqq nonsatis erudio sq sqq is oratio sqq sqq is nobilitas sqq virbonus et como et humanus sq sui unus sapientemprofessus sum sq is ku riai do cai eo e quasimaxime reor sqq sqq sqq in physicisdemocritea dico perpaucanon corrigo sed depravans sqq sqq sqq cf sqq uto explicatio natura ut pellaturmortis et religio metus sqq dissero artemneglegit sqq sq sqq sqq quis sentiatde voluptas et dolor sqq sqq sqq sqq sqq sqq sqq sq sqq sq sqq sqq sq sqq sq cf sq de neglegendodolore sqq de virtus sqq sq de honestas sqq sqq de sensus sqq sqq sqq de cupiditas sqq cf sqq deamicitia sqq sqq sqq de beatitudo sapio sqq sqq de fortuna sq epicurl morior epistula adhermarchum sqq eiushorti sqq is testamentum sqq universaepicuri de finis bonorumet malus sententia explico liber primus sqq refuto liber alter sqq


Ac ne plura complectar—sunt enim innumerabilia—, bene laudata virtus voluptatis aditus intercludat necesse est. quod iam a me expectare noli. tute introspice in mentem tuam ipse eamque omni cogitatione pertractans percontare ipse te perpetuisne malis voluptatibus perfruens in ea, quam saepe usurpabas, tranquillitate degere omnem aetatem sine dolore, adsumpto etiam illo, quod vos quidem adiungere soletis, sed fieri non potest, sine doloris metu, an, cum de omnibus gentibus optime mererere, cum opem indigentibus salutemque ferres, vel Herculis perpeti aerumnas. sic enim maiores nostri labores non fugiendos tristissimo tamen verbo aerumnas etiam in deo nominaverunt.

atque ne multus complector sum enim innumerabilis bene laudo virtus voluptas aditus intercludo necesse sum qui iam ab ego expecto nolo tueor introspicio in mens tuus ipse eo omnis cogitatio pertracto percontaris ipse tu perpetuus malus voluptas perfruor in is quam saepe usurpo tranquillitas dego omnis aetas sine dolor adsumo etiam ille qui tu quidem adiungo solo sed fio non possum sine dolor metus an cum de omnis gens optume mereo cum ops indigeo saluto fero vel hercules perpetior aerumna sic enim magnus noster labor non fugio tristis tamen verbum aerumna etiam in deus nomino


Coloneus locus prope Athenas 156 29


Troia 181 12


Ceramicus 17 21


Corporis igitur nostri partes totaque figura et forma et statura quam apta ad naturam sit, apparet, neque est dubium, quin frons, oculi, aures et reliquae partes quales propriae sint hominis intellegatur. sed certe opus est ea valere et vigere et naturales motus ususque habere, ut nec absit quid eorum nec aegrum debilitatumve sit; id enim natura desiderat. est autem etiam actio quaedam corporis, quae motus et status naturae congruentis tenet; in quibus si peccetur distortione et depravatione quadam aut motu statuve deformi, ut si aut manibus ingrediatur quis aut non ante, sed retro, fugere plane se ipse et hominem ex homine exuens naturam odisse videatur. quam ob rem etiam sessiones quaedam et flexi fractique motus, quales protervorum hominum aut mollium esse solent, contra naturam sunt, ut, etiamsi animi vitio id eveniat, tamen in corpore immutari hominis natura videatur.

corpus igitur noster pars totus figuro et forma et sto quam apto ad natura sum appareo neque sum dubius quin frons oculus auris et reliquus pars qualis proprius sum homo intellego sed certus opus sum is valeo et vigeo et natural moueo utor habeo ut neque absum quis is neque aeger debilito sum is enim natura desidero sum autem etiam actium quidam corpus qui moueo et status natura congruo teneo in qui si pecco distortio et depravatio quidam aut motus sto deformis ut si aut manus ingredior quis aut non ante sed retro fugio planus sui ipse et homo ex homo exuo natura odi video quam ob res etiam sessio quidam et flecto frango moueo qualis protervus homo aut mollis sum soleo contra natura sum ut etiamsi animus vitio is evenio tamen in corpus immutaris homo natura video


lex Voconia a. 174 a Q. Voconio Saxa, tribuno plebis,de mulierum hereditatibuslata 58 4 sqq.

lex voconius ab ab q voconius saxa tribunus plebs de mulier hereditatibuslata sqq


Ergo hoc quidem apparet, nos ad agendum esse natos. actionum autem genera plura, ut obscurentur etiam minora maioribus, maximae autem sunt primum, ut mihi quidem videtur et iis, quorum nunc in ratione versamur, consideratio cognitioque rerum caelestium et earum, quas a natura occultatas et latentes indagare ratio potest, deinde rerum publicarum administratio aut administrandi scientia, tum prudens, temperata, fortis, iusta ratio reliquaeque virtutes et actiones virtutibus congruentes, quae uno verbo complexi omnia honesta dicimus; ad quorum et cognitionem et usum iam corroborati natura ipsa praeeunte deducimur. omnium enim rerum principia parva sunt, sed suis progressionibus usa augentur, nec sine causa; in primo enim ortu inest teneritas ac mollitia quaedam, ut nec res videre optimas nec agere possint. virtutis enim beataeque vitae, quae duo maxime expetenda sunt, serius lumen apparet, multo etiam serius, ut plane qualia sint intellegantur. praeclare enim Plato: Beatum, cui etiam in senectute contigerit, ut sapientiam verasque opiniones assequi possit! Quare, quoniam de primis naturae commodis satis dictum est, nunc de maioribus consequentibusque videamus.

ergo hic quidem appareo nos ad ago sum nascor actio autem genus multus ut obscuro etiam parvus magnus magnus autem sum primus ut ego quidem video et is qui nunc in ratio verso consideratio cognitio res caelestis et is qui ab natura occulto et lateo indagaris ratio possum deinde res publicaris administratio aut administro scientia tum prudens tempero fortis iustus ratio reliquus virtus et actio virtus congruo qui unus verbum complector omnis honestus dico ad qui et cognitio et usus iam corroboro natura ipse praeeo deduco omnis enim res principia parvus sum sed suus progressio utor augeo neque sine causa in primus enim ortus insum teneritas atque mollitia quidam ut neque res video bonus neque ago possum virtus enim beatus vita qui duo magnus expeto sum serus lumen appareo multus etiam serus ut planus qualis sum intellego praeclaris enim plato beatus qui etiam in senectus contingo ut sapientia verus opinio assequor possum quaris quoniam de primus natura commodus satis dico sum nunc de magnus consequor video


Extremum autem esse bonorum voluptatem ex hoc facillime perspici potest: Constituamus aliquem magnis, multis, perpetuis fruentem et animo et corpore voluptatibus nullo dolore nec impediente nec inpendente, quem tandem hoc statu praestabiliorem aut magis expetendum possimus dicere? inesse enim necesse est in eo, qui ita sit affectus, et firmitatem animi nec mortem nec dolorem timentis, quod mors sensu careat, dolor in longinquitate levis, in gravitate brevis soleat esse, ut eius magnitudinem celeritas, diuturnitatem allevatio consoletur.

exter autem sum bonus voluptas ex hic facilis perspicio possum constituo aliquis magnus multus perpetuus fruor et animus et corpus voluptas nullus dolor neque impedio neque inpendeo qui tandem hic status praestabilis aut magis expeto possum dico insum enim necesse sum in is qui ita sum afficio et firmitas animus neque mors neque dolor timeo qui mors sentio careo dolor in longinquitas levis in gravitas brevis soleo sum ut is magnitudo celeritas diuturnitas allevatio consolo


Diogenes Babylonius, Stoicus314 eius definitio boni 101 16 sq.quid senserit de divitiis 108 5sqq. de bona fama 111 9 sqq.eum audivit Laelius 43 23 sq.

diogenes babylonius stoicus is definitio bonus sq quis sentio de divitiae sqq de bonus fama sqq is audio laelius sq


in prima igitur constitutione Zeno tuus a natura recessit, cumque summum bonum posuisset in ingenii praestantia, quam virtutem vocamus, nec quicquam aliud bonum esse dixisset, nisi quod esset honestum, nec virtutem posse constare, si in ceteris rebus esset quicquam, quod aliud alio melius esset aut peius, his propositis tenuit prorsus consequentia. recte dicis; negare non possum. sed ita falsa sunt ea, quae consequuntur, ut illa, e quibus haec nata sunt, vera esse non possint.

in primus igitur constitutio zeno tuus ab natura recedo cum superus bonus pono in ingenium praesto quam virtus voco neque quisquam alius bonus sum dico nisi qui sum honestus neque virtus possum constaris si in ceterus res sum quisquam qui alius alius bonus sum aut malus hic propono teneo prorsus consequor rectus dico nego non possum sed ita fallo sum is qui consequor ut ille e qui hic nata sum verus sum non possum


ita tres sunt fines expertes honestatis, unus Aristippi vel Epicuri, alter Hieronymi, Carneadi tertius, tres, in quibus honestas cum aliqua accessione, Polemonis, Calliphontis, Diodori, una simplex, cuius Zeno auctor, posita in decore tota, id est in honestate; nam Pyrrho, Aristo, Erillus iam diu abiecti. reliqui sibi constiterunt, ut extrema cum initiis convenirent, ut Aristippo voluptas, Hieronymo doloris vacuitas, Carneadi frui principiis naturalibus esset extremum. Epicurus autem cum in prima commendatione voluptatem dixisset, si eam, quam Aristippus, idem tenere debuit ultimum bonorum, quod ille; sin eam, quam Hieronymus, ne fecisset idem, ut voluptatem illam Aristippi in prima commendatione poneret.

ita tres sum finis expers honestas unus aristippus vel epicurus alter hieronymus carneades tertius tres in qui honestus cum aliqui accessio polemo calliphontis diodorus unus simplex qui zeno auctor pono in decus totus is sum in honestas nam pyrrhus aristo erillus iam diu abicio reliquus sui consto ut exter cum initium convenio ut aristippus voluptas hieronymus dolor vacuitas carneades fruor principia natural sum exter epicurus autem cum in primus commendatio voluptas dico si is quam aristippus idem teneo debeo ulter bonus qui ille sin is quam hieronymus ne facio idem ut voluptas ille aristippus in primus commendatio pono


Sed haec quidem liberius ab eo dicuntur et saepius. quod equidem non reprehendo; est enim tanti philosophi tamque nobilis audacter sua decreta defendere. sed tamen ex eo, quod eam voluptatem, quam omnes gentes hoc nomine appellant, videtur amplexari saepe vehementius, in magnis interdum versatur angustiis, ut hominum conscientia remota nihil tam turpe sit, quod voluptatis causa non videatur esse facturus. deinde, ubi erubuit—vis enim est permagna naturae—, confugit illuc, ut neget accedere quicquam posse ad voluptatem nihil dolentis. at iste non dolendi status non vocatur voluptas. 'Non laboro', inquit, 'de nomine'. Quid, quod res alia tota est? Reperiam multos, vel innumerabilis potius, non tam curiosos nec tam molestos, quam vos estis, quibus, quid velim, facile persuadeam. quid ergo dubitamus, quin, si non dolere voluptas sit summa, non esse in voluptate dolor sit maximus? cur id non ita fit? Quia dolori non voluptas contraria est, sed doloris privatio.

sed hic quidem liber ab is dico et saepis qui equidem non reprehendo sum enim tantus philosophus tam nobilis audacter suus decretum defendo sed tamen ex is qui is voluptas quam omnis gens hic nomen appello video amplexaris saepe vehemens in magnus interdum verso angustia ut homo conscientia remoueo nihil tam turpis sum qui voluptas causa non video sum facio deinde ubi erubesco volo enim sum permagnus natura confugio illic ut nego accedo quisquam possum ad voluptas nihil doleo at iste non doleo status non voco voluptas non laboro inquam de nomen quis qui res alius totus sum reperio multus vel innumerabilis potis non tam curiosus neque tam molestus quam tu sum qui quis volo facilis persuadeo quis ergo dubito quin si non doleo voluptas sum summus non sum in voluptas dolor sum magnus cur is non ita fio quia dolor non voluptas contrarius sum sed dolor privatio


Euripides. eius Antiopa et Medea 2 23sq. versus ex eiusAndromeda 80 2 sqq.

euripides is antiopa et medea sq verro ex eiusandromeda sqq


De hominum genere aut omnino de animalium loquor, cum arborum et stirpium eadem paene natura sit? sive enim, ut doctissimis viris visum est, maior aliqua causa atque divinior hanc vim ingenuit, sive hoc ita fit fortuito, videmus ea, quae terra gignit, corticibus et radicibus valida servari, quod contingit animalibus sensuum distributione et quadam compactione membrorum. Qua quidem de re quamquam assentior iis, qui haec omnia regi natura putant, quae si natura neglegat, ipsa esse non possit, tamen concedo, ut, qui de hoc dissentiunt, existiment, quod velint, ac vel hoc intellegant, si quando naturam hominis dicam, hominem dicere me; nihil enim hoc differt. nam prius a se poterit quisque discedere quam appetitum earum rerum, quae sibi conducant, amittere. iure igitur gravissimi philosophi initium summi boni a natura petiverunt et illum appetitum rerum ad naturam accommodatarum ingeneratum putaverunt omnibus, quia continentur ea commendatione naturae, qua se ipsi diligunt.

de homo genus aut omnino de animal loquor cum arbor et stirps idem paene natura sum sive enim ut doceo vis video sum magnus aliqui causa atque divinus hic vis ingigno sive hic ita fio fortuitus video is qui terra gigno cortex et radix validus servaris qui contingo animal sensus distributio et quidam compactio membrum qui quidem de res quamquam assentior is qui hic omnis rex natura puto qui si natura neglego ipse sum non possum tamen concedo ut qui de hic dissentio existimo qui volo atque vel hic intellego si quando natura homo dico homo dico ego nihil enim hic differo nam prior ab sui possum quisque discedo quam appeto is res qui sui conduco amitto ius igitur gravis philosophus initium superus bonus ab natura peto et ille appeto res ad natura accommodataris ingenero puto omnis quia contineo is commendatio natura qui sui ipse diligo


Tum ille amicissime, ut solebat: Nos vero, inquit, omnes omnia ad huius adolescentiam conferamus, in primisque ut aliquid suorum studiorum philosophiae quoque impertiat, vel ut te imitetur, quem amat, vel ut illud ipsum, quod studet, facere possit ornatius. sed utrum hortandus es nobis, Luci, inquit, an etiam tua sponte propensus es? mihi quidem Antiochum, quem audis, satis belle videris attendere.

tum ille amicus ut soleo nos verus inquam omnis omnis ad hic adulescentia confero in primus ut aliquis suus studium philosophia quoque impertio vel ut tu imitor qui amo vel ut ille ipse qui studeo facio possum orno sed utrum horto sum nos lucius inquam an etiam tuus sponte propendeo sum ego quidem antiochus qui audio satis bellus video attendo


Itaque contra est, ac dicitis; nam constitui virtus nullo modo potest, nisi ea, quae sunt prima naturae, ut ad summam pertinentia tenebit. quaesita enim virtus est, non quae relinqueret naturam, sed quae tueretur. at illa, ut vobis placet, partem quandam tuetur, reliquam deserit.

itaque contra sum atque dico nam constituo virtus nullus modo possum nisi is qui sum primus natura ut ad summa pertineo teneo quaero enim virtus sum non qui relinquo natura sed qui tueor at ille ut tu placeo pars quidam tueor reliquus desero


Audi igitur, inquit, Luci; tecum enim mihi instituenda oratio est. Omnis auctoritas philosophiae, ut ait Theophrastus, consistit in beata vita comparanda; beate enim vivendi cupiditate incensi omnes sumus. hoc mihi cum tuo fratre convenit.

audio igitur inquam lucius tu enim ego instituo oratio sum omnis auctoritas philosophia ut aio theophrastus consisto in beatus vito comparo beatus enim vivo cupiditas incendo omnis sum hic ego cum tuus frater convenio


Sed ut ad propositum—de dolore enim cum diceremus, ad istam epistulam delati sumus—, nunc totum illud concludi sic licet: qui in summo malo est, is tum, cum in eo est, non est beatus; sapiens autem semper beatus est et est aliquando in dolore; non est igitur summum malum dolor.

sed ut ad propono de dolor enim cum dico ad iste epistula defero sum nunc totus ille concludo sic licet qui in superus malus sum is tum cum in is sum non sum beatus sapio autem semper beatus sum et sum aliquando in dolor non sum igitur superus malus dolor


Anio fluvius 65 20


nam cum ad me in Cumanum salutandi causa uterque venisset, pauca primo inter nos de litteris, quarum summum erat in utroque studium, deinde Torquatus: Quoniam nacti te, inquit, sumus aliquando otiosum, certe audiam, quid sit, quod Epicurum nostrum non tu quidem oderis, ut fere faciunt, qui ab eo dissentiunt, sed certe non probes, eum quem ego arbitror unum vidisse verum maximisque erroribus animos hominum liberavisse et omnia tradidisse, quae pertinerent ad bene beateque vivendum. sed existimo te, sicut nostrum Triarium, minus ab eo delectari, quod ista Platonis, Aristoteli, Theophrasti orationis ornamenta neglexerit. nam illud quidem adduci vix possum, ut ea, quae senserit ille, tibi non vera videantur.

nam cum ad ego in cumanum saluto causa uterque venio paucus primus inter nos de littera qui superus sum in uterque studium deinde torquatus quoniam nanciscor tu inquam sum aliquando otiosus certus audio quis sum qui epicurus nos non tu quidem odi ut fere facio qui ab is dissentio sed certus non probo is qui ego arbitror unus video verus magnus error animus homo libero et omnis trado qui pertineo ad bene beatus vivo sed existimo tu sicut nos triarius paruus ab is delectaris qui iste plato aristotelis theophrastus oratio ornamentum neglego nam ille quidem adduco vix possum ut is qui sentio ille tu non verus video


haec igitur nobis explicanda sunt, sed si enodatius, vos ignoscetis. huius enim aetati nunc haec primum fortasse audientis servire debemus.

hic igitur nos explico sum sed si enodo tu ignosco hic enim aetas nunc hic primus fortasse audio servio debeo


Atticus v. Pomponius AtticusCn. Aufidius praetorius 183 11

atticus v pomponius atticuscn aufidius praetorius


Sic Epicurus: Philocteta, st! brevis dolor. At iam decimum annum in spelunca iacet. Si longus, levis; dat enim intervalla et relaxat.

sic epicurus philocteta st brevis dolor at iam decimus annus in spelunca iaceo si longus levis do enim intervallum et relaxo


Audio equidem philosophi vocem, Epicure, sed quid tibi dicendum sit oblitus es. primum enim, si vera sunt ea, quorum recordatione te gaudere dicis, hoc est, si vera sunt tua scripta et inventa, gaudere non potes. nihil enim iam habes, quod ad corpus referas; est autem a te semper dictum nec gaudere quemquam nisi propter corpus nec dolere. 'Praeteritis', inquit, gaudeo. Quibusnam praeteritis? si ad corpus pertinentibus, rationes tuas te video compensare cum istis doloribus, non memoriam corpore perceptarum voluptatum; sin autem ad animum, falsum est, quod negas animi ullum esse gaudium, quod non referatur ad corpus. cur deinde Metrodori liberos commendas? quid in isto egregio tuo officio et tanta fide—sic enim existimo—ad corpus refers?

audio equidem philosophus voco epicurus sed quis tu dico sum obliuiscor sum primus enim si verus sum is qui recordatio tu gaudeo dico hic sum si verus sum tuus scribo et invenio gaudeo non possum nihil enim iam habeo qui ad corpus refero sum autem ab tu semper dico neque gaudeo quisquam nisi propter corpus neque doleo praeterita inquam gaudeo quisnam praetereo si ad corpus pertineo ratio tuus tu video compensaris cum iste dolor non memoria corpus perceptaris voluptas sin autem ad animus falsus sum qui nego animus ullus sum gaudium qui non refero ad corpus cur deinde metrodorus liber commendo quis in iste egregius tuus officium et tantus fides sic enim existimo ad corpus refero


Postea tuus ille Poenulus—scis enim Citieos, clientes tuos, e Phoenica profectos—, homo igitur acutus, causam non optinens repugnante natura verba versare coepit et primum rebus iis, quas nos bonas ducimus, concessit, ut haberentur aestimabiles et ad naturam accommodatae, faterique coepit sapienti, hoc est summe beato, commodius tamen esse si ea quoque habeat, quae bona non audet appellare, naturae accommodata esse concedit, negatque Platonem, si sapiens non sit, eadem esse in causa, qua tyrannum Dionysium; huic mori optimum esse propter desperationem sapientiae, illi propter spem vivere. peccata autem partim esse tolerabilia, partim nullo modo, propterea quod alia peccata plures, alia pauciores quasi numeros officii praeterirent. iam insipientes alios ita esse, ut nullo modo ad sapientiam possent pervenire, alios, qui possent, si id egissent, sapientiam consequi.

postea tuus ille poenulus scio enim citieus cliens tuus e phoenix proficio homo igitur acutus causa non obtineo repugno natura verbum versaris coepio et primus res is qui nos bonus duco concedo ut habeo aestimabilis et ad natura accommodo fateor coepio sapio hic sum summus beatus commodus tamen sum si is quoque habeo qui bonus non audeo appello natura accommodo sum concedo nego plato si sapio non sum idem sum in causa qui tyrannus dionysius hic morior bonus sum propter desperatio sapientia ille propter spes vivo pecco autem pars sum tolerabilis pars nullus modo propterea qui alius pecco multus alius paucus quasi numerus officium praetereo iam insipiens alius ita sum ut nullus modo ad sapientia possum pervenio alius qui possum si is ago sapientia consequor


Democriteus in physicis putatur Epicurus 125 16sqq.

democriteus in physicus puto epicurus sqq


quam gravis vero, quam magnifica, quam constans conficitur persona sapientis! qui, cum ratio docuerit, quod honestum esset, id esse solum bonum, semper sit necesse est beatus vereque omnia ista nomina possideat, quae irrideri ab inperitis solent. rectius enim appellabitur rex quam Tarquinius, qui nec se nec suos regere potuit, rectius magister populi—is enim est dictator—quam Sulla, qui trium pestiferorum vitiorum, luxuriae, avaritiae, crudelitatis, magister fuit, rectius dives quam Crassus, qui nisi eguisset, numquam Euphraten nulla belli causa transire voluisset. recte eius omnia dicentur, qui scit uti solus omnibus, recte etiam pulcher appellabitur— animi enim liniamenta sunt pulchriora quam corporis—, recte solus liber nec dominationi cuiusquam parens nec oboediens cupiditati, recte invictus, cuius etiamsi corpus constringatur, animo tamen vincula inici nulla possint, nec expectet ullum tempus aetatis, uti tum denique iudicetur beatusne fuerit, cum extremum vitae diem morte confecerit, quod ille unus e septem sapientibus non sapienter Croesum monuit;

quam gravis verus quam magnificus quam consto confacio persono sapio qui cum ratio doceo qui honestus sum is sum solus bonus semper sum necesse sum beatus verus omnis iste nomen possideo qui irrideo ab imperitus soleo rectus enim appello rex quam tarquinius qui neque sui neque suus rego possum rectus magister populus is enim sum dictator quam sulla qui tres pestifer vitium luxuria avaritia crudelitas magister sum rectus dives quam crassus qui nisi egeo numquam euphrates nullus bellum causa transeo volo rectus is omnis dico qui scio uti solus omnis rectus etiam pulcher appello animus enim lineamentum sum pulcher quam corpus rectus solus liber neque dominatio quisquam parens neque oboedio cupiditas rectus invictus qui etiamsi corpus constringo animus tamen vinculum inicio nullus possum neque expecto ullus tempus aetas uti tum denique judico beatus sum cum exter vita dies mors confacio qui ille unus e septem sapio non sapienter croesus moneo


Aristophanes Byzanius, grammaticus 181 25


Atque hoc ut vere dicitur, parva esse ad beate vivendum momenta ista corporis commodorum, sic nimis violentum est nulla esse dicere;

atque hic ut verus dico parvus sum ad beatus vivo momentum iste corpus commodus sic nimis violentus sum nullus sum dico


Hannibal 58 26 129 30 191 3


Democritus philosophus Abderites. ultimas terras peragravit 181 27sqq. 199 7 eum inphysicis sequitur Epicurus 727sqq. 79 5sq. nonnulla exiis mutat Epicurus 7 28sqq. 12 28sqq. eius summum bonum vel beata vita est securitas animi, eu)qumi/a, a)qambi/a 166 8 sqq. 199 14 sqq.quibus rebus vitam quaesiverit beatam 199 7 sqq.

democritus philosophus abderites ulter terra peragro sqq is inphysicis sequor epicurus sqq sq nonnullus exiis muto epicurus sqq sqq is superus bonus vel beatus vito sum securitas animus eu qumi ab ab qambi ab sqq sqq qui res vita quaero beatus sqq


Athenae 4 19. 25 17 20 157 10 157 19


Karthago 62 10 191 4


indifferens (a)dia/foron) 1108sqq.


Negat esse eam, inquit, propter se expetendam.


quid interest, nisi quod ego res notas notis verbis appello, illi nomina nova quaerunt, quibus idem dicant? ita, quem ad modum in senatu semper est aliquis, qui interpretem postulet, sic isti nobis cum interprete audiendi sunt. bonum appello quicquid secundum naturam est, quod contra malum, nec ego solus, sed tu etiam, Chrysippe, in foro, domi; in schola desinis. quid ergo? aliter homines, aliter philosophos loqui putas oportere? quanti quidque sit aliter docti et indocti, sed cum constiterit inter doctos quanti res quaeque sit—si homines essent, usitate loquerentur—, dum res maneant, verba fingant arbitratu suo.

quis intersum nisi qui ego res nosco nosco verbum appello ille nomen novo quaero qui idem dico ita qui ad modus in senatus semper sum aliquis qui interpres postulo sic iste nos cum interpres audio sum bonus appello quisquis secundus natura sum qui contra malus neque ego solus sed tu etiam chrysippus in forum domus in schola desino quis ergo aliter homo aliter philosophus loquor puto oportet quantus quisque sum aliter doceo et indoceo sed cum consto inter doceo quantus res quisque sum si homo sum usitas loquor dum res maneo verbum fingo arbitratus suus


Ut enim, inquit, nemo dicit in regia regem ipsum quasi productum esse ad dignitatem (id est enim prohgme/non), sed eos, qui in aliquo honore sunt, quorum ordo proxime accedit, ut secundus sit, ad regium principatum, sic in vita non ea, quae primo loco sunt, sed ea, quae secundum locum optinent, prohgme/na, id est producta, nominentur; quae vel ita appellemus—id erit verbum e verbo—vel promota et remota vel, ut dudum diximus, praeposita vel praecipua, et illa reiecta. re enim intellecta in verborum usu faciles esse debemus.

ut enim inquam nemo dico in regius rex ipse quasi produco sum ad dignitas is sum enim prohgme non sed is qui in aliquis honor sum qui ordo propior accedo ut secundus sum ad regius principatus sic in vito non is qui primus locus sum sed is qui secundus locus obtineo prohgme no is sum produco nomino qui vel ita appello is sum verbum e verbum vel promoveo et remoueo vel ut dudum dico praepono vel praecipuus et ille rejecto res enim intellego in verbum usus facilis sum debeo