Dicunt appetitionem animi moveri, cum aliquid ei secundum naturam esse videatur, omniaque, quae secundum naturam sint, aestimatione aliqua digna eaque pro eo, quantum in quoque sit ponderis, esse aestimanda, quaeque secundum naturam sint, partim nihil habere in sese eius appetitionis, de qua saepe iam diximus, quae nec honesta nec laudabilia dicantur, partim, quae voluptatem habeant in omni animante, sed in homine rationem etiam. ex ea quae sint apta, ea honesta, ea pulchra, ea laudabilia, illa autem superiora naturalia nominantur, quae coniuncta cum honestis vitam beatam perficiunt et absolvunt.

dico appetitio animus moveo cum aliquis is secundus natura sum video omne qui secundus natura sum aestimatio aliqui dignus is pro is quantus in quoque sum pondus sum aestimo quisque secundus natura sum pars nihil habeo in sui is appetitio de qui saepe iam dico qui neque honestus neque laudabile dico pars qui voluptas habeo in omnis animo sed in homo ratio etiam ex is qui sum apto is honestus is pulcher is laudabile ille autem superus naturale nomino qui conjungo cum honestus vita beatus perficio et absolvo


quem enim ardorem studii censetis fuisse in Archimede, qui dum in pulvere quaedam describit attentius, ne patriam quidem captam esse senserit? quantum Aristoxeni ingenium consumptum videmus in musicis? quo studio Aristophanem putamus aetatem in litteris duxisse? quid de Pythagora? quid de Platone aut de Democrito loquar? a quibus propter discendi cupiditatem videmus ultimas terras esse peragratas. quae qui non vident, nihil umquam magnum ac cognitione dignum amaverunt.

qui enim ardor studium censeo sum in archimedes qui dum in pulvis quidam describo attendo ne patria quidem capio sum sentio quantus aristoxenus ingenium consumo video in musica quo studium aristophanes puto aetas in littera duco quis de pythagoras quis de plato aut de democritus loquor ab qui propter disco cupiditas video ulter terra sum peragro qui qui non video nihil umquam magnus atque cognitio dignus amo


Scipio v. Cornelius Scipio


Synephebi v. Menander poëta;C. Caecilius Statius poëta

synephebi v menander poeta que caecilius sto poeta


C. Plotius, eques Romanus 5917 sq.


Quia voluptatem hanc esse sentiunt omnes, quam sensus accipiens movetur et iucunditate quadam perfunditur.

quia voluptas hic sum sentio omnis quam sensus accipio moveo et iucunditas quidam perfundo


Archytas Pythagoreus 199 1


Nos vero, inquit ille; nam quid possumus facere melius? et hanc quidem primam exigam a te operam, ut audias me quae a te dicta sunt refellentem. sed memento te, quae nos sentiamus, omnia probare, nisi quod verbis aliter utamur, mihi autem vestrorum nihil probari.

nos verus inquam ille nam quis possum facio bonus et hic quidem primus exigo ab tu opera ut audio ego qui ab tu dictum sum refello sed memento tu qui nos sentio omnis probaris nisi qui verbum aliter uto ego autem vester nihil probaris


Aristo Ceus Peripateticus, Lyconis auditor 162 2sqq.

aristo ceus peripateticus lyco auditor sqq


Equidem in omnibus istis conclusionibus hoc putarem philosophia nobisque dignum, et maxime, cum summum bonum quaereremus, vitam nostram, consilia, voluntates, non verba corrigi. quis enim potest istis, quae te, ut ais, delectant, brevibus et acutis auditis de sententia decedere? nam cum expectant et avent audire cur dolor malum non sit, dicunt illi asperum esse dolere, molestum, odiosum, contra naturam, difficile toleratu, sed, quia nulla sit in dolore nec fraus nec improbitas nec malitia nec culpa nec turpitudo, non esse illud malum. haec qui audierit, ut ridere non curet, discedet tamen nihilo firmior ad dolorem ferendum, quam venerat.

equidem in omnis iste conclusio hic puto philosophia nos dignus et magnus cum superus bonus quaero vita noster consilium voluntas non verbum corrigo quis enim possum iste qui tu ut aio delecto brevis et acuo audio de sententia decedo nam cum expecto et aveo audio cur dolor malus non sum dico ille asperum sum doleo molestus odiosus contra natura difficilis tolero sed quia nullus sum in dolor neque fraus neque improbitas neque malitia neque culpa neque turpitudo non sum ille malus hic qui audio ut rideo non curo discedo tamen nihilum firmus ad dolor fero quam venio


Ita prorsus, inquam; etsi ea quidem, quae adhuc dixisti, quamvis ad aetatem recte isto modo dicerentur.

ita prorsus inquam etsi is quidem qui adhuc dico quivis ad aetas rectus iste modo dico


Idaea sacra (i. e. sacra MagnaeMatris deum accepta a. 204)188 6

idaeus sacer eo e sacer magnaematris deus accipio ab


Idne consensisse de Calatino plurimas gentis arbitramur, primarium populi fuisse, quod praestantissimus fuisset in conficiendis voluptatibus? ergo in iis adolescentibus bonam spem esse dicemus et magnam indolem, quos suis commodis inservituros et quicquid ipsis expediat facturos arbitrabimur? nonne videmus quanta perturbatio rerum omnium consequatur, quanta confusio? tollitur beneficium, tollitur gratia, quae sunt vincla concordiae. nec enim, cum tua causa cui commodes, beneficium illud habendum est, sed faeneratio, nec gratia deberi videtur ei, qui sua causa commodaverit. maximas vero virtutes iacere omnis necesse est voluptate dominante. sunt etiam turpitudines plurimae, quae, nisi honestas natura plurimum valeat, cur non cadant in sapientem non est facile defendere.

is consentio de calatinus multus gens arbitror primarius populus sum qui praesto sum in confacio voluptas ergo in is adolesco bonus spes sum dico et magnus indoles qui suus commodus inservio et quisquis ipse expedio facio arbitror nonne video quantus perturbatio res omnis consequor quantus confusio tollo beneficium tollo gratia qui sum vinclum concordia neque enim cum tuus causa qui commodo beneficium ille habeo sum sed faeneratio neque gratia debeo video is qui suus causa commodo magnus verus virtus iacio omnis necesse sum voluptas dominor sum etiam turpitudo multus qui nisi honestus natura multus valeo cur non cado in sapio non sum facilis defendo


Caepio v. Servilius Caepio


Quo modo igitur, inquies, verum esse poterit omnia referri ad summum bonum, si amicitiae, si propinquitates, si reliqua externa summo bono non continentur? Hac videlicet ratione, quod ea, quae externa sunt, iis tuemur officiis, quae oriuntur a suo cuiusque genere virtutis. nam et amici cultus et parentis ei, qui officio fungitur, in eo ipso prodest, quod ita fungi officio in recte factis est, quae sunt orta a virtutibus. quae quidem sapientes sequuntur duce natura tanquam videntes; non perfecti autem homines et tamen ingeniis excellentibus praediti excitantur saepe gloria, quae habet speciem honestatis et similitudinem. quodsi ipsam honestatem undique perfectam atque absolutam. rem unam praeclarissimam omnium maximeque laudandam, penitus viderent, quonam gaudio complerentur, cum tantopere eius adumbrata opinione laetentur?

quo modo igitur inquam verus sum possum omnis refero ad superus bonus si amicitia si propinquitas si reliquus externus superus bonus non contineo hic videlicet ratio qui is qui externus sum is tueor officium qui orior ab suus quisque genus virtus nam et amicus cultus et parens is qui officium fungor in is ipse prodo qui ita fungor officium in rectus facio sum qui sum orior ab virtus qui quidem sapio sequor dux natura tamquam video non perficio autem homo et tamen ingenium excello praeditus excito saepe gloria qui habeo species honestas et similitudo quodsi ipse honestas undique perficio atque absolvo res unus praeclarus omnis magnus laudo penitus video quonam gaudium compleo cum tantopere is adumbro opinio laeto


Aegyptus 198 29 199 5


Timaeus Pythagoreus 199 2


de illis, cum volemus. Democriti autem securitas, quae est animi tamquam tranquillitas, quam appellant eu)qumi/an, eo separanda fuit ab hac disputatione, quia ea ipsa est beata vita; quaerimus autem, non quae sit, sed unde sit. Iam explosae eiectaeque sententiae Pyrrhonis, Aristonis, Erilli quod in hunc orbem, quem circumscripsimus, incidere non possunt, adhibendae omnino non fuerunt. nam cum omnis haec quaestio de finibus et quasi de extremis bonorum et malorum ab eo proficiscatur, quod diximus naturae esse aptum et accommodatum, quodque ipsum per se primum appetatur, hoc totum et ii tollunt, qui in rebus iis, in quibus nihil aut honestum aut turpe sit, negant esse ullam causam, cur aliud alii anteponatur, nec inter eas res quicquam omnino putant interesse, et Erillus, si ita sensit, nihil esse bonum praeter scientiam, omnem consilii capiendi causam inventionemque officii sustulit. Sic exclusis sententiis reliquorum cum praeterea nulla esse possit, haec antiquorum valeat necesse est. ergo instituto veterum, quo etiam Stoici utuntur, hinc capiamus exordium.

de ille cum volo democritus autem securitas qui sum animus tamquam tranquillitas quam appello eu qumi an is separo sum ab hic disputatio quia is ipse sum beatus vito quaero autem non qui sum sed unde sum iam explodo eicio sententia pyrrho aristo erillus qui in hic orbis qui circumscribo incido non possum adhibeo omnino non sum nam cum omnis hic quaestio de finis et quasi de exter bonus et malus ab is proficisco qui dico natura sum aptus et accommodo quisque ipse per sui primus appeto hic totus et is tollo qui in res is in qui nihil aut honestus aut turpis sum nego sum ullus causa cur alius alius antepono neque inter is res quisquam omnino puto intersum et erillus si ita sentio nihil sum bonus praeter scientia omnis consilium capio causa inventio officium tollo sic excludo sententia reliquus cum praeterea nullus sum possum hic antiquus valeo necesse sum ergo instituo vetus quo etiam stoicus uto hinc capio exordium


C. Lucilius poeta 3 31sqq. 420sqq. 43 15 44 1sqq. 44 15sqq. 201 18 sq. iudicium eiusde Atlio poëta 2 30

que lucilius poeta sqq sqq sqq sqq sq iudicium eiusde atlio poeta


Latinae litterae comparatae cumGraecis 2 18sqq. 4 12sqq.

latinus littera comparo cumgraecis sqq sqq


Ego vero isti, inquam, permitto. sed nonne meministi licere mihi ista probare, quae sunt a te dicta? quis enim potest ea, quae probabilia videantur ei, non probare?

ego verus iste inquam permitto sed nonne memini licet ego iste probaris qui sum ab tu dictum quis enim possum is qui probabilis video is non probaris


Q. Caecilius Metellus Macedonicus (consul a. 143) 196 11sqq. 199 26sqq.

q caecilius metellus macedonicus consul ab sqq sqq


Lemnium saxum 75 14


Cleanthes Stoicus. scripsit artem rhetoricam 122 19 eiustabuia verbis depicta, Voluptas cum Virtutibus ancillis 63 29 sqq.

cleanthes stoicus scribo ars rhetorice eiustabuia verbum depingo voluptas cum virtus ancilla sqq


Vidit Homerus probari fabulam non posse, si cantiunculis tantus irretitus vir teneretur; scientiam pollicentur, quam non erat mirum sapientiae cupido patria esse cariorem.

video homerus probaris fabula non possum si cantiunculis tantus irretio vir teneo scientia polliceo quam non sum mirus sapientia cupido patria sum carus


Sunt autem quidam Epicurei timidiores paulo contra vestra convicia, sed tamen satis acuti, qui verentur ne, si amicitiam propter nostram voluptatem expetendam putemus, tota amicitia quasi claudicare videatur. itaque primos congressus copulationesque et consuetudinum instituendarum voluntates fieri propter voluptatem; cum autem usus progrediens familiaritatem effecerit, tum amorem efflorescere tantum, ut, etiamsi nulla sit utilitas ex amicitia, tamen ipsi amici propter se ipsos amentur. etenim si loca, si fana, si urbes, si gymnasia, si campum, si canes, si equos, si ludicra exercendi aut venandi consuetudine adamare solemus, quanto id in hominum consuetudine facilius fieri poterit et iustius?

sum autem quidam epicureus timidus paulus contra vester convicior sed tamen satis acuo qui vereor ne si amicitia propter noster voluptas expeto puto totus amicitia quasi claudicaris video itaque primus congredior copulatio et consuetudo instituendaris voluntas fio propter voluptas cum autem utor progredior familiaritas efficio tum amor effloresco tantus ut etiamsi nullus sum utilitas ex amicitia tamen ipse amicus propter sui ipse amo etenim si locum si fanum si urbs si gymnasium si campus si canis si equus si ludicrum exerceo aut venor consuetudo adamaris solo quantus is in homo consuetudo facilis fio possum et iustus


Tum Piso: Quoniam igitur aliquid omnes, quid Lucius noster? inquit. an eum locum libenter invisit, ubi Demosthenes et Aeschines inter se decertare soliti sunt? suo enim quisque studio maxime ducitur.

tum piso quoniam igitur aliquis omnis quis lucius noster inquam an is locus libet inviso ubi demosthenes et aeschines inter sui decertaris soleo sum suus enim quisque studium magnus duco


Haec, quae praeposita dicimus, partim sunt per se ipsa praeposita, partim quod aliquid efficiunt, partim utrumque, per se, ut quidam habitus oris et vultus, ut status, ut motus, in quibus sunt et praeponenda quaedam et reicienda; alia ob eam rem praeposita dicentur, quod ex se aliquid efficiant, ut pecunia, alia autem ob utramque rem, ut integri sensus, ut bona valitudo.

hic qui praepono dico pars sum per sui ipse praepono pars qui aliquis efficio pars uterque per sui ut quidam habitus ora et vultus ut status ut moueo in qui sum et praepono quidam et reicio alius ob is res praepono dico qui ex sui aliquis efficio ut pecunia alius autem ob uter res ut integer sensus ut bonus valetudo


Sequitur illa divisio, ut bonorum alia sint ad illud ultimum pertinentia (sic enim appello, quae telika/ dicuntur; nam hoc ipsum instituamus, ut placuit, pluribus verbis dicere, quod uno non poterimus, ut res intellegatur), alia autem efficientia, quae Graeci poihtika/, alia utrumque. de pertinentibus nihil est bonum praeter actiones honestas, de efficientibus nihil praeter amicum, sed et pertinentem et efficientem sapientiam volunt esse. nam quia sapientia est conveniens actio, est in illo pertinenti genere, quod dixi; quod autem honestas actiones adfert et efficit, efficiens dici potest.

sequor ille divisio ut bonus alius sum ad ille ulter pertineo sic enim appello qui telika dico nam hic ipse instituo ut placeo multus verbum dico qui unus non possum ut res intellego alius autem efficio qui graecum poihtika alius uterque de pertineo nihil sum bonus praeter actio honestus de efficio nihil praeter amicus sed et pertineo et efficio sapientia volo sum nam quia sapientia sum convenio actium sum in ille pertineo genus qui dico qui autem honestus actio affero et efficio efficio dico possum


Attici 157 11


quam vero utilitatem aut quem fructum petentes scire cupimus illa, quae occulta nobis sunt, quo modo moveantur quibusque de causis ea quae versantur in caelo? quis autem tam agrestibus institutis vivit, aut quis se contra studia naturae tam vehementer obduravit, ut a rebus cognitione dignis abhorreat easque sine voluptate aut utilitate aliqua non requirat et pro nihilo putet? aut quis est, qui maiorum, aut Africanorum aut eius, quem tu in ore semper habes, proavi mei, ceterorumque virorum fortium atque omni virtute praestantium facta, dicta, consilia cognoscens nulla animo afficiatur voluptate?

quam verus utilitas aut qui fructus peto scio cupio ille qui occulo nos sum quo modo moveo quisque de causa is qui verso in caelum quis autem tam agrestis institus vivo aut quis sui contra studium natura tam vehemens obduro ut ab res cognitio dignus abhorreo eo sine voluptas aut utilitas aliqui non requiro et pro nihilum puto aut quis sum qui magnus aut africanus aut is qui tu in os semper habeo proavus meus ceter vir fors atque omnis virtus praesto facio dictum consilium cognosco nullus animus afficio voluptas


Xenocrates, Academiae veteris philosophus 155 11 156 19 15832. Platonis auditor 120 32finis bonorum ab eo constitutus 126 18sqq., cf. 141 28sqq.

xenocrates academia veto philosophus plato auditor finis bonus ab is constituo sqq cf sqq


Facit igitur Lucius noster prudenter, qui audire de summo bono potissimum velit; hoc enim constituto in philosophia constituta sunt omnia. nam ceteris in rebus sive praetermissum sive ignoratum est quippiam, non plus incommodi est, quam quanti quaeque earum rerum est, in quibus neglectum est aliquid. summum autem bonum si ignoretur, vivendi rationem ignorari necesse est, ex quo tantus error consequitur, ut quem in portum se recipiant scire non possint. cognitis autem rerum finibus, cum intellegitur, quid sit et bonorum extremum et malorum, inventa vitae via est conformatioque omnium officiorum, cum quaeritur, quo quodque referatur;

facio igitur lucius noster prudens qui audio de superus bonus potis volo hic enim constituo in philosophia constituo sum omnis nam ceterus in res sive praetermitto sive ignoro sum quispiam non multus incommodus sum quam quantus quisque is res sum in qui neglego sum aliquis superus autem bonus si ignoro vivo ratio ignoraris necesse sum ex quo tantus error consequor ut qui in portus sui recipio scio non possum cognosco autem res finis cum intellego quis sum et bonus exter et malus invenio vita via sum conformatio omnis officium cum quaero quo quisque refero


Pyladea amicitia 71 4


Lucullus v. Licinius Lucullus.


itaque e contrario moderati aequabilesque habitus, affectiones ususque corporis apti esse ad naturam videntur.

itaque e contrarius moderor aequabilis habitus affectio utor corpus aptus sum ad natura video


Eiuro, inquit adridens, iniquum, hac quidem de re; tu enim ista lenius, hic Stoicorum more nos vexat.

ejuro inquam adrideo iniquus hic quidem de res tu enim iste lenis hic stoicus mos nos vexo


Sed ut omittam pericula, labores, dolorem etiam, quem optimus quisque pro patria et pro suis suscipit, ut non modo nullam captet, sed etiam praetereat omnes voluptates, dolores denique quosvis suscipere malit quam deserere ullam officii partem, ad ea, quae hoc non minus declarant, sed videntur leviora, veniamus. quid tibi, Torquate, quid huic Triario litterae, quid historiae cognitioque rerum, quid poe+tarum evolutio, quid tanta tot versuum memoria voluptatis affert?

sed ut omitto periculum labor dolor etiam qui bonus quisque pro patria et pro suus suscipio ut non modo nullus capto sed etiam praetereo omnis voluptas dolor denique quivis suscipio malo quam desero ullus officium pars ad is qui hic non paruus declaro sed video levis venio quis tu torquatus quis hic triarius littera quis historia cognitio res quis poe taris evolutio quis tantus tot versus memoria voluptas affero


Iam illud quidem perspicuum est, maximam animi aut voluptatem aut molestiam plus aut ad beatam aut ad miseram vitam afferre momenti quam eorum utrumvis, si aeque diu sit in corpore. Non placet autem detracta voluptate aegritudinem statim consequi, nisi in voluptatis locum dolor forte successerit, at contra gaudere nosmet omittendis doloribus, etiamsi voluptas ea, quae sensum moveat, nulla successerit, eoque intellegi potest quanta voluptas sit non dolere.

iam ille quidem perspicuus sum maximus animus aut voluptas aut molestia multus aut ad beatus aut ad miser vita affero momentum quam is utrum si aequus diu sum in corpus non placeo autem detraho voluptas aegritudo statim consequor nisi in voluptas locus dolor fors succedo at contra gaudeo nos omitto dolor etiamsi voluptas is qui sensus moveo nullus succedo eo intellego possum quantus voluptas sum non doleo


Tum Quintus: Est plane, Piso, ut dicis, inquit. nam me ipsum huc modo venientem convertebat ad sese Coloneus ille locus, cuius incola Sophocles ob oculos versabatur, quem scis quam admirer quamque eo delecter. me quidem ad altiorem memoriam Oedipodis huc venientis et illo mollissimo carmine quaenam essent ipsa haec loca requirentis species quaedam commovit, inaniter scilicet, sed commovit tamen.

tum quintus sum planus piso ut dico inquam nam ego ipse huc modo venio converto ad sui coloneus ille locus qui incola sophocles ob oculus verso qui scio quam admiror quisque is delecto ego quidem ad alo memoria oedipodes huc venio et ille mollis carmen quisnam sum ipse hic locum requiro species quidam commoveo inanis scilicet sed commoveo tamen


Quamquam philosophiae quidem vituperatoribus satis responsum est eo libro, quo a nobis philosophia defensa et collaudata est, cum esset accusata et vituperata ab Hortensio. qui liber cum et tibi probatus videretur et iis, quos ego posse iudicare arbitrarer, plura suscepi veritus ne movere hominum studia viderer, retinere non posse. Qui autem, si maxime hoc placeat, moderatius tamen id volunt fieri, difficilem quandam temperantiam postulant in eo, quod semel admissum coe+rceri reprimique non potest, ut propemodum iustioribus utamur illis, qui omnino avocent a philosophia, quam his, qui rebus infinitis modum constituant in reque eo meliore, quo maior sit, mediocritatem desiderent.

quamquam philosophia quidem vituperator satis responsum sum is liber quo ab nos philosophia defendo et collaudo sum cum sum accuso et vitupero ab hortensius qui liber cum et tu probo video et is qui ego possum iudicaris arbitror multus suscipio vereor ne moveo homo studium video retineo non possum qui autem si magnus hic placeo moderatus tamen is volo fio difficilis quidam temperantia postulo in is qui semel admitto coe rceri reprimo non possum ut propemodum justus uto ille qui omnino avoco ab philosophia quam hic qui res infinitus modus constituo in reor is bonus quo magnus sum mediocritas desidero


expositis iam igitur sex de summo bono sententiis trium proximarum hi principes: voluptatis Aristippus, non dolendi Hieronymus, fruendi rebus iis, quas primas secundum naturam esse diximus, Carneades non ille quidem auctor, sed defensor disserendi causa fuit. superiores tres erant, quae esse possent, quarum est una sola defensa, eaque vehementer. nam voluptatis causa facere omnia, cum, etiamsi nihil consequamur, tamen ipsum illud consilium ita faciendi per se expetendum et honestum et solum bonum sit, nemo dixit. ne vitationem quidem doloris ipsam per se quisquam in rebus expetendis putavit, nisi etiam evitare posset. at vero facere omnia, ut adipiscamur, quae secundum naturam sint, etiam si ea non assequamur, id esse et honestum et solum per se expetendum et solum bonum Stoici dicunt.

expono iam igitur sex de superus bonus sententia tres proximaris hic princeps voluptas aristippus non doleo hieronymus fruor res is qui primus secundus natura sum dico carneades non ille quidem auctor sed defenso dissero causa sum superus tres sum qui sum possum qui sum unus solus defendo is vehemens nam voluptas causa facio omnis cum etiamsi nihil consequor tamen ipse ille consilium ita facio per sui expeto et honestus et solus bonus sum nemo dico ne vitatio quidem dolor ipse per sui quisquam in res expeto puto nisi etiam evitaris possum at verus facio omnis ut adipiscamur qui secundus natura sum etiam si is non assequor is sum et honestus et solus per sui expeto et solus bonus stoicus dico


Talibus exemplis non fictae solum fabulae, verum etiam historiae refertae sunt, et quidem maxime nostrae. nos enim ad sacra Idaea accipienda optimum virum delegimus, nos tutores misimus regibus, nostri imperatores pro salute patriae sua capita voverunt, nostri consules regem inimicissimum moenibus iam adpropinquantem monuerunt, a veneno ut caveret, nostra in re publica et quae per vim oblatum stuprum voluntaria morte lueret inventa est et qui interficeret filiam, ne stupraretur. quae quidem omnia et innumerabilia praeterea quis est quin intellegat et eos qui fecerint dignitatis splendore ductos inmemores fuisse utilitatum suarum nosque, cum ea laudemus, nulla alia re nisi honestate duci?

tal exemplum non fingo solus fabula verus etiam historia refercio sum et quidem magnus noster nos enim ad sacer idaeus accipio bonus vir deligo nos tutor mitto rex noster imperator pro salus patria suus caput voveo noster consul rex inimicus moenia iam appropinquo moneo ab veneno ut caveo noster in res publicus et qui per vis offertor stuprum voluntarius mors luo invenio sum et qui interfacio filia ne stupro qui quidem omnis et innumerabilis praeterea quis sum quin intellego et is qui facio dignitas splendor duco immemor sum utilitas suus nos cum is laudo nullus alius res nisi honestas duco


Sed haec in pueris; expressa vero in iis aetatibus, quae iam confirmatae sunt. quis est tam dissimilis homini, qui non moveatur et offensione turpitudinis et comprobatione honestatis? quis est, qui non oderit libidinosam, protervam adolescentiam? quis contra in illa aetate pudorem, constantiam, etiamsi sua nihil intersit, non tamen diligat? quis Pullum Numitorium Fregellanum, proditorem, quamquam rei publicae nostrae profuit, non odit? quis suae urbis conservatorem Codrum, quis Erechthei filias non maxime laudat? cui Tubuli nomen odio non est? quis Aristidem non mortuum diligit? an obliviscimur, quantopere in audiendo in legendoque moveamur, cum pie, cum amice, cum magno animo aliquid factum cognoscimus?

sed hic in puer exprimo verus in is aetas qui iam confirmo sum quis sum tam dissimilis homo qui non moveo et offensio turpitudo et comprobatio honestas quis sum qui non odi libidinosus protervus adulescentia quis contra in ille aetas pudor constantia etiamsi suus nihil intersum non tamen diligo quis pullus numitorius fregellanus proditor quamquam res publicus noster prosum non odi quis suus urbs conservator codrus quis erechtheus filia non magnus laudo qui tubulis nomen odium non sum quis aristides non mortuus diligo an obliviscor quantopere in audio in lego moveo cum pius cum amicus cum magnus animus aliquis facio cognosco


iam illa externa parce tu quidem; sed haec cum corporis bona sint, eorum conficientia certe in bonis numerabis, amicos, liberos, propinquos, divitias, honores, opes. contra hoc attende me nihil dicere, illud dicere, si ista mala sunt, in quae potest incidere sapiens, sapientem esse non esse ad beate vivendum satis.

iam ille externus parco tu quidem sed hic cum corpus bonus sum is confacio certus in bonus numero amicus liber propinquus divitiae honor ops contra hic attendo ego nihil dico ille dico si iste malus sum in qui possum incido sapio sapio sum non sum ad beatus vivo satis


Drusus v. Livius Drusus


Ptolomaeus (I), Lagi filius183 5


Illud autem ipsum qui optineri potest, quod dicitis, omnis animi et voluptates et dolores ad corporis voluptates ac dolores pertinere?

ille autem ipse qui obtineo possum qui dico omnis animus et voluptas et dolor ad corpus voluptas atque dolor pertineo


Haec dicuntur fortasse ieiunius; sunt enim quasi prima elementa naturae, quibus ubertas orationis adhiberi vix potest, nec equidem eam cogito consectari. verum tamen cum de rebus grandioribus dicas, ipsae res verba rapiunt; ita fit cum gravior, tum etiam splendidior oratio.

hic dico fortasse jejunus sum enim quasi primus elementum natura qui ubertas oratio adhibeo vix possum neque equidem is cogo consectaris verus tamen cum de res grandis dico ipse res verbum rapio ita fio cum gravis tum etiam splendidus oratio


Siculus tyrannus, i. e. Dionysius minor, Syracusanorumtyrannus 68 20 sq. (Cic. Tusc.V 63 hoc refertur ad Dionysium maiorem)

siculus tyrannus eo e dionysius paruus syracusanorumtyrannus sq cic tusc v hic refero ad dionysius magnus


Tum ille ridens: Hoc vero, inquit, optimum, ut is, qui finem rerum expetendarum voluptatem esse dicat, id extremum, id ultimum bonorum, id ipsum quid et quale sit, nesciat!

tum ille rideo hic verus inquam bonus ut is qui finis res expetendaris voluptas sum dico is exter is ulter bonus is ipse quis et qualis sum nescio


Hic ego: Pomponius quidem, inquam, noster iocari videtur, et fortasse suo iure. ita enim se Athenis collocavit, ut sit paene unus ex Atticis, ut id etiam cognomen videatur habiturus. Ego autem tibi, Piso, assentior usu hoc venire, ut acrius aliquanto et attentius de claris viris locorum admonitu cogitemus. scis enim me quodam tempore Metapontum venisse tecum neque ad hospitem ante devertisse, quam Pythagorae ipsum illum locum, ubi vitam ediderat, sedemque viderim. hoc autem tempore, etsi multa in omni parte Athenarum sunt in ipsis locis indicia summorum virorum, tamen ego illa moveor exhedra. modo enim fuit Carneadis, quem videre videor—est enim nota imago—, a sedeque ipsa tanta ingenii magnitudine orbata desiderari illam vocem puto.

hic ego pomponius quidem inquam noster iocor video et fortasse suus ius ita enim sui athenae colloco ut sum paene unus ex atticus ut is etiam cognomen video habeo ego autem tu piso assentior usus hic venio ut acer aliquantus et attendo de claris vis locus admoneo cogito scio enim ego quidam tempus metapontum venio tu neque ad hospes ante deverto quam pythagoras ipse ille locus ubi vita edo sedo video hic autem tempus etsi multus in omnis pars athenaris sum in ipse locus indicium summus vir tamen ego ille moveo exhedra modo enim sum carneades qui video video sum enim nosco imago ab sedeo ipse tantus ingenium magnitudo orbo desidero ille voco puto


Et ego: Piso, inquam, si est quisquam, qui acute in causis videre soleat quae res agatur, is es profecto tu. quare attende, quaeso. nam adhuc, meo fortasse vitio, quid ego quaeram non perspicis.

et ego piso inquam si sum quisquam qui acuo in causa video soleo qui res ago is sum profecto tu quare attendo quaeso nam adhuc meus fortasse vitio quis ego quaero non perspicio


Atque ego:


Ego quoque, inquit, didicerim libentius si quid attuleris, quam te reprehenderim.

ego quoque inquam disco libet si quis affero quam tu reprehendo


T. Pontius centurio 4 23


Inscite autem medicinae et gubernationis ultimum cum ultimo sapientiae comparatur. sapientia enim et animi magnitudinem complectitur et iustitiam, et ut omnia, quae homini accidant, infra se esse iudicet, quod idem ceteris artibus non contingit. tenere autem virtutes eas ipsas, quarum modo feci mentionem, nemo poterit, nisi statuerit nihil esse, quod intersit aut differat aliud ab alio, praeter honesta et turpia.

inscitus autem medicina et gubernatio ulter cum ultimo sapientia comparo sapientia enim et animus magnitudo complector et iustitia et ut omnis qui homo accido infra sui sum iudico qui idem ceterus ars non contingo teneo autem virtus is ipse qui modo facio mentio nemo possum nisi statuo nihil sum qui intersum aut differo alius ab alius praeter honestus et turpis


Quid dubitas igitur, inquam, summo bono a te ita constituto, ut id totum in non dolendo sit, id tenere unum, id tueri, id defendere?

quis dubito igitur inquam superus bonus ab tu ita constituo ut is totus in non doleo sum is teneo unus is tueor is defendo


Sulla v. Cornelius Sulla


M. Licinius Crassus (Agelastus)201 17 sqq.


ita fit, ut duo genera propter se expetendorum reperiantur, unum, quod est in iis, in quibus completur illud extremum, quae sunt aut animi aut corporis; haec autem, quae sunt extrinsecus, id est quae neque in animo insunt neque in corpore, ut amici, ut parentes, ut liberi, ut propinqui, ut ipsa patria, sunt illa quidem sua sponte cara, sed eodem in genere, quo illa, non sunt. nec vero umquam summum bonum assequi quisquam posset, si omnia illa, quae sunt extra, quamquam expetenda, summo bono continerentur.

ita fio ut duo genus propter sui expeto reperio unus qui sum in is in qui compleo ille exter qui sum aut animus aut corpus hic autem qui sum extrinsecus is sum qui neque in animus insum neque in corpus ut amicus ut parens ut liber ut propinquus ut ipse patria sum ille quidem suus sponte carus sed idem in genus quo ille non sum neque verus umquam superus bonus assequor quisquam possum si omnis ille qui sum extra quamquam expeto superus bonus contineo


Sed venio ad inconstantiae crimen, ne saepius dicas me aberrare; quam tu ponis in verbis, ego positam in re putabam. si satis erit hoc perceptum, in quo adiutores Stoicos optimos habemus, tantam vim esse virtutis, ut omnia, si ex altera parte ponantur, ne appareant quidem, cum omnia, quae illi commoda certe dicunt esse et sumenda et eligenda et praeposita —quae ita definiunt, ut satis magno aestimanda sint—, haec igitur cum ego tot nominibus a Stoicis appellata, partim novis et commenticiis, ut ista producta et 'reducta', partim idem significantibus—quid enim interest, expetas an eligas? mihi quidem etiam lautius videtur, quod eligitur, et ad quod dilectus adhibetur—, sed, cum ego ista omnia bona dixero, tantum refert quam magna dicam, cum expetenda, quam valde. sin autem nec expetenda ego magis quam tu eligenda, nec illa pluris aestimanda ego, qui bona, quam tu, producta qui appellas, omnia ista necesse est obscurari nec apparere et in virtutis tamquam in solis radios incurrere.

sed venio ad inconstantia crimen ne saepis dico ego aberraris quam tu pono in verbum ego pono in res puto si satis sum hic percipio in quo adiutor stoicus bonus habeo tantus vis sum virtus ut omnis si ex alter pars pono ne appareo quidem cum omnis qui ille commodus certus dico sum et sumo et eligo et praepono qui ita definio ut satis magnus aestimo sum hic igitur cum ego tot nomen ab stoicus appello pars novus et commenticius ut iste produco et reduco pars idem significo quis enim intersum expeto an eligo ego quidem etiam lavo video qui eligo et ad qui delectus adhibeo sed cum ego iste omnis bonus dico tantus refero quam magnus dico cum expeto quam validus sin autem neque expeto ego magis quam tu eligo neque ille multus aestimo ego qui bonus quam tu produco qui appello omnis iste necesse sum obscuraris neque appareo et in virtus tamquam in sol radius incurro


Triarius v. C. Valerius Triarius


Haec igitur est nostra ratio, quae tibi videtur inconstans, cum propter virtutis caelestem quandam et divinam tantamque praestantiam, ut, ubi virtus sit resque magnae et summe laudabiles virtute gestae, ibi esse miseria et aerumna non possit, tamen labor possit, possit molestia, non dubitem dicere omnes sapientes esse semper beatos, sed tamen fieri posse, ut sit alius alio beatior. atqui iste locus est, Piso, tibi etiam atque etiam confirmandus, inquam; quem si tenueris, non modo meum Ciceronem, sed etiam me ipsum abducas licebit.

hic igitur sum noster ratio qui tu video inconsto cum propter virtus caelestis quidam et divina tantus praestantia ut ubi virtus sum reor magnus et summus laudabilis virtus gero ibi sum miseria et aerumna non possum tamen labor possum possum molestia non dubito dico omnis sapio sum semper beatus sed tamen fio possum ut sum alius alius beo atqui iste locus sum piso tu etiam atque etiam confirmo inquam qui si teneo non modo meus cicero sed etiam ego ipse abduco liceo


Vos autem, Cato, quia virtus, ut omnes fatemur, altissimum locum in homine et maxime excellentem tenet, et quod eos, qui sapientes sunt, absolutos et perfectos putamus, aciem animorum nostrorum virtutis splendore praestringitis. in omni enim animante est summum aliquid atque optimum, ut in equis, in canibus, quibus tamen et dolore vacare opus est et valere; sic igitur in homine perfectio ista in eo potissimum, quod est optimum, id est in virtute, laudatur. itaque mihi non satis videmini considerare quod iter sit naturae quaeque progressio. non enim, quod facit in frugibus, ut, cum ad spicam perduxerit ab herba, relinquat et pro nihilo habeat herbam, idem facit in homine, cum eum ad rationis habitum perduxit. semper enim ita adsumit aliquid, ut ea, quae prima dederit, non deserat.

tu autem cato quia virtus ut omnis fateor alo locus in homo et magnus excello teneo et qui is qui sapio sum absolvo et perficio puto acies animus noster virtus splendor praestringo in omnis enim animo sum superus aliquis atque bonus ut in equus in canis qui tamen et dolor vacaris opus sum et valeo sic igitur in homo perfectio iste in is potis qui sum bonus is sum in virtus laudo itaque ego non satis video considero qui iter sum natura quisque progressio non enim qui facio in frugis ut cum ad spica perduco ab herba relinquo et pro nihilum habeo herba idem facio in homo cum is ad ratio habitus perduco semper enim ita adsumo aliquis ut is qui primus do non desero


est enim natura sic generata vis hominis, ut ad omnem virtutem percipiendam facta videatur, ob eamque causam parvi virtutum simulacris, quarum in se habent semina, sine doctrina moventur; sunt enim prima elementa naturae, quibus auctis virtutis quasi germen efficitur. nam cum ita nati factique simus, ut et agendi aliquid et diligendi aliquos et liberalitatis et referendae gratiae principia in nobis contineremus atque ad scientiam, prudentiam, fortitudinem aptos animos haberemus a contrariisque rebus alienos, non sine causa eas, quas dixi, in pueris virtutum quasi scintillas videmus, e quibus accendi philosophi ratio debet, ut eam quasi deum ducem subsequens ad naturae perveniat extremum. nam, ut saepe iam dixi, in infirma aetate inbecillaque mente vis naturae quasi per caliginem cernitur; cum autem progrediens confirmatur animus, agnoscit ille quidem naturae vim, sed ita, ut progredi possit longius, per se sit tantum inchoata.

sum enim natura sic genero volo homo ut ad omnis virtus percipio facio video ob eo causa parvus virtus simulacrum qui in sui habeo semen sine doctrina moveo sum enim primus elementum natura qui augeo virtus quasi germen efficio nam cum ita nascor facio sum ut et ago aliquis et diligo aliquis et liberalitas et refero gratia principia in nos contineo atque ad scientia prudentia fortitudo aptus animus habeo ab contrarius res alienus non sine causa is qui dico in puer virtus quasi scintillo video e qui accendo philosophus ratio debeo ut is quasi deus dux subsequor ad natura pervenio exter nam ut saepe iam dico in infirmo aetas imbecillus mens volo natura quasi per caligo cerno cum autem progredior confirmo animus agnosco ille quidem natura vis sed ita ut progredior possum longus per sui sum tantus incoho


Timaeus Platonis 38 32


Atqui, inquam, aut Epicurus quid sit voluptas aut omnes mortales, qui ubique sunt, nesciunt.

atqui inquam aut epicurus quis sum voluptas aut omnis mortalis qui ubique sum nescio


Phaelericus portus 157 29


Atqui reperies, inquit, in hoc quidem pertinacem; dici enim nihil potest verius.

atqui reperio inquam in hic quidem pertinax dico enim nihil possum verus


Pylades v. Orestes et Pylades


ut mihi quidem Homerus huius modi quiddam vidisse videatur in iis, quae de Sirenum cantibus finxerit. neque enim vocum suavitate videntur aut novitate quadam et varietate cantandi revocare eos solitae, qui praetervehebantur, sed quia multa se scire profitebantur, ut homines ad earum saxa discendi cupiditate adhaerescerent. ita enim invitant Ulixem—nam verti, ut quaedam Homeri, sic istum ipsum locum—: O decus Argolicum, quin puppim flectis, Ulixes, Auribus ut nostros possis agnoscere cantus! Nam nemo haec umquam est transvectus caerula cursu, Quin prius adstiterit vocum dulcedine captus, Post variis avido satiatus pectore musis Doctior ad patrias lapsus pervenerit oras. Nos grave certamen belli clademque tenemus, Graecia quam Troiae divino numine vexit, Omniaque e latis rerum vestigia terris.

ut ego quidem homerus hic modus quidam video video in is qui de sirenum cantus fingo neque enim vox suavitas video aut novitas quidam et varietas canto revocaris is soleo qui praetervehor sed quia multus sui scio profiteor ut homo ad is saxum disco cupiditas adhaeresco ita enim invito ulixes nam verto ut quidam homerus sic iste ipse locus o decus argolicus quin puppis flecto ulixes auris ut noster possum agnosco cantus nam nemo hic umquam sum transveho caerulus cursus quin prior assisto vox dulcedo capio post varius avidus satio pectus musis doceo ad patria labor pervenio ora nos gravis certamen bellum clades teneo graecia quam troius divino numen veho omne e fero res vestigium terra


indolentia 37 5 41 14


Tum ille: Tu autem cum ipse tantum librorum habeas, quos hic tandem requiris?

tum ille tu autem cum ipse tantus liber habeo qui hic tandem requiro


quam multa ab iis conquisita et collecta sunt de omnium animantium genere, ortu, membris, aetatibus! quam multa de rebus iis, quae gignuntur e terra! quam multae quamque de variis rebus et causae, cur quidque fiat, et demonstrationes, quem ad modum quidque fiat! qua ex omni copia plurima et certissima argumenta sumuntur ad cuiusque rei naturam explicandam. Ergo adhuc, quantum equidem intellego, causa non videtur fuisse mutandi nominis. non enim, si omnia non sequebatur, idcirco non erat ortus illinc. equidem etiam Epicurum, in physicis quidem, Democriteum puto. pauca mutat vel plura sane; at cum de plurimis eadem dicit, tum certe de maximis. quod idem cum vestri faciant, non satis magnam tribuunt inventoribus gratiam.

quam multus ab is conquaero et colligo sum de omnis animo genus ortus membrum aetas quam multus de res is qui gigno e terra quam multus quisque de varius res et causa cur quisque fio et demonstratio qui ad modus quisque fio qui ex omnis copia multus et certus argumentum sumo ad quisque res natura explico ergo adhuc quantus equidem intellego causa non video sum muto nomen non enim si omnis non sequor idcirco non sum ortus illinc equidem etiam epicurus in physicus quidem democriteus puto paucus muto vel multus sanus at cum de multus idem dico tum certus de magnus qui idem cum vester facio non satis magnus tribuo inventor gratia


Xenophon (Cyropaed. I 2 8) 747sq.


disserendi ars, loyikh/ 122 altera philosophiae pars, quaeest quaerendi ac disserendi 9 29 sq. 160 5 disserendi praecepta 16017 sqq. disserendiratio 123 7

dissero ars loyikh alter philosophia pars quaeest quaero atque dissero sq dissero praecipio sqq disserendiratio


Alia quaedam dicent, credo, magna antiquorum esse peccata, quae ille veri investigandi cupidus nullo modo ferre potuerit. quid enim perversius, quid intolerabilius, quid stultius quam bonam valitudinem, quam dolorum omnium vacuitatem, quam integritatem oculorum reliquorumque sensuum ponere in bonis potius, quam dicerent nihil omnino inter eas res iisque contrarias interesse? ea enim omnia, quae illi bona dicerent, praeposita esse, non bona, itemque illa, quae in corpore excellerent, stulte antiquos dixisse per se esse expetenda; sumenda potius quam expetenda. ea denique omni vita, quae in una virtute consisteret, illam vitam, quae etiam ceteris rebus, quae essent secundum naturam, abundaret, magis expetendam non esse. sed magis sumendam. cumque ipsa virtus efficiat ita beatam vitam, ut beatior esse non possit, tamen quaedam deesse sapientibus tum, cum sint beatissimi; itaque eos id agere, ut a se dolores, morbos, debilitates repellant.

alius quidam dico credo magnus antiquus sum pecco qui ille verus investigo cupidus nullus modo fero possum quis enim perverto quis intolerabilis quis stultus quam bonus valitudo quam dolor omnis vacuitas quam integritas oculus reliquus sensus pono in bonus potis quam dico nihil omnino inter is res is contrarius intersum is enim omnis qui ille bonus dico praepono sum non bonus ito ille qui in corpus excello stultus antiqui dico per sui sum expeto sumo potis quam expeto is denique omnis vito qui in unus virtus consisto ille vita qui etiam ceterus res qui sum secundus natura abundo magis expeto non sum sed magis sumo cum ipse virtus efficio ita beatus vita ut beo sum non possum tamen quidam desum sapio tum cum sum beatus itaque is is ago ut ab sui dolor morbus debilitas repello


haec dicuntur inconstantissime. cum enim summum bonum in voluptate ponat, negat infinito tempore aetatis voluptatem fieri maiorem quam finito atque modico. qui bonum omne in virtute ponit, is potest dicere perfici beatam vitam perfectione virtutis; negat enim summo bono afferre incrementum diem. qui autem voluptate vitam effici beatam putabit, qui sibi is conveniet, si negabit voluptatem crescere longinquitate? igitur ne dolorem quidem. an dolor longissimus quisque miserrimus, voluptatem non optabiliorem diuturnitas facit? quid est igitur, cur ita semper deum appellet Epicurus beatum et aeternum? dempta enim aeternitate nihilo beatior Iuppiter quam Epicurus; uterque enim summo bono fruitur, id est voluptate. At enim hic etiam dolore. At eum nihili facit; ait enim se, si uratur, Quam hoc suave! dicturum.

hic dico inconsto cum enim superus bonus in voluptas pono nego infinitus tempus aetas voluptas fio magnus quam finio atque modicus qui bonus omnis in virtus pono is possum dico perficio beatus vita perfectio virtus nego enim superus bonus affero incrementum dies qui autem voluptas vita efficio beatus puto qui sui is convenio si nego voluptas cresco longinquitas igitur ne dolor quidem an dolor longus quisque miser voluptas non optabilis diuturnitas facio quis sum igitur cur ita semper deus appello epicurus beatus et aeternus dempta enim aeternitas nihilum beo iuppiter quam epicurus uterque enim superus bonus fruor is sum voluptas at enim hic etiam dolor at is nihilis facio aio enim sui si uro quam hic suavis dico


Mnesarchus Stoicus 3 15


M. Iunius Brutus, Caesaris interfector, praetor a. 44. eiCicero libros de finibus despondit (cf. praefat. p. XII)1 5 86 22 88 27 155 28 159 31scripsit librum de virtute 410sq. nominatur etiam Caepio 89 29; adoptatus enimtestamento videtur a matrissuae fratre Q. Servilio Caepione

m junius brutus caesar interfector praetor ab eicicero liber de finis despondeo cf praefat p duodecim scribo liber de virtus sq nomino etiam caepio adopto enimtestamento video ab matrissuae frater q servilius caepio


Ego vero volo in virtute vim esse quam maximam; sed quanta sit alias; nunc tantum possitne esse tanta, si quicquam extra virtutem habeatur in bonis.

ego verus volo in virtus vis sum quam maximus sed quantus sum alius nunc tantus possum sum tantus si quisquam extra virtus habeo in bonus


intellegentia vel notio (Stoice, e)/nnoia) 96 4


Age, inquies, ista parva sunt. Sapientem locupletat ipsa natura, cuius divitias Epicurus parabiles esse docuit. Haec bene dicuntur, nec ego repugno, sed inter sese ipsa pugnant. negat enim tenuissimo victu, id est contemptissimis escis et potionibus, minorem voluptatem percipi quam rebus exquisitissimis ad epulandum. huic ego, si negaret quicquam interesse ad beate vivendum quali uteretur victu, concederem, laudarem etiam; verum enim diceret, idque Socratem, qui voluptatem nullo loco numerat, audio dicentem, cibi condimentum esse famem, potionis sitim. sed qui ad voluptatem omnia referens vivit ut Gallonius, loquitur ut Frugi ille Piso, non audio nec eum, quod sentiat, dicere existimo.

ago inquam iste parvus sum sapio locupleto ipse natura qui divitiae epicurus parabilis sum doceo hic bene dico neque ego repugno sed inter sui ipse pugno nego enim tenuis vinco is sum contemno esca et potio paruus voluptas percipio quam res exquaero ad epulor hic ego si nego quisquam intersum ad beatus vivo qual uto vinco concedo laudaris etiam verus enim dico is socrates qui voluptas nullus locus numero audio dico cibus condimentum sum fames potio sitis sed qui ad voluptas omnis refero vivo ut gallonius loquor ut frugi ille piso non audio neque is qui sentio dico existimo


An vero, inquit, quisquam potest probare, quod perceptum, quod comprehensum, quod cognitum non habet?

an verus inquam quisquam possum probaris qui percipio qui comprehendo qui cognosco non habeo


haec ego non possum dicere non esse hominis quamvis et belli et humani, sapientis vero nullo modo, physici praesertim, quem se ille esse vult, putare ullum esse cuiusquam diem natalem. quid? idemne potest esse dies saepius, qui semel fuit? certe non potest. an eiusdem modi? ne id quidem, nisi multa annorum intercesserint milia, ut omnium siderum eodem, unde profecta sint, fiat ad unum tempus reversio. nullus est igitur cuiusquam dies natalis. At habetur! Et ego id scilicet nesciebam! Sed ut sit, etiamne post mortem coletur? idque testamento cavebit is, qui nobis quasi oraculum ediderit nihil post mortem ad nos pertinere? haec non erant eius, qui innumerabilis mundos infinitasque regiones, quarum nulla esset ora, nulla extremitas, mente peragravisset. num quid tale Democritus? ut alios omittam, hunc appello, quem ille unum secutus est.

hic ego non possum dico non sum homo quivis et bellum et humanus sapio verus nullus modo physicus praesertim qui sui ille sum volo puto ullus sum quisquam dies natal quis idem possum sum dies saepis qui semel sum certus non possum an idem modus ne is quidem nisi multus annus intercedo mille ut omnis sidus idem unde proficio sum fio ad unus tempus reversio nullus sum igitur quisquam dies natal at habeo et ego is scilicet nescio sed ut sum etiam post mors colo is testamentum cavebit is qui nos quasi oraculis edo nihil post mors ad nos pertineo hic non sum is qui innumerabilis mundus infinitus regio qui nullus sum os nullus extremitas mens peragro num quis talis democritus ut alius omitto hic appello qui ille unus sequor sum


Tubulus v. Hostilius Tubulus


Quis istud possit, inquit, negare?


neque enim civitas in seditione beata esse potest nec in discordia dominorum domus; quo minus animus a se ipse dissidens secumque discordans gustare partem ullam liquidae voluptatis et liberae potest. atqui pugnantibus et contrariis studiis consiliisque semper utens nihil quieti videre, nihil tranquilli potest.

neque enim civitas in seditio beatus sum possum neque in discordia dominus domus quo paruus animus ab sui ipse dissideo sui discordo gusto pars ullus liquidus voluptas et liber possum atqui pugno et contrarius studium consilium semper uto nihil quiesco video nihil tranquillus possum


D. iunius Silanus 10 25


Zeuxis pictor 84 9


perceptiones (katalh/yeis) 9419. cf. 193 32 sqq.


Honestum igitur id intellegimus, quod tale est, ut detracta omni utilitate sine ullis praemiis fructibusve per se ipsum possit iure laudari. quod quale sit, non tam definitione, qua sum usus, intellegi potest, quamquam aliquantum potest, quam communi omnium iudicio et optimi cuiusque studiis atque factis, qui permulta ob eam unam causam faciunt, quia decet, quia rectum, quia honestum est, etsi nullum consecuturum emolumentum vident. homines enim, etsi aliis multis, tamen hoc uno plurimum a bestiis differunt, quod rationem habent a natura datam mentemque acrem et vigentem celerrimeque multa simul agitantem et, ut ita dicam, sagacem, quae et causas rerum et consecutiones videat et similitudines transferat et disiuncta coniungat et cum praesentibus futura copulet omnemque complectatur vitae consequentis statum. eademque ratio fecit hominem hominum adpetentem cumque iis natura et sermone et usu congruentem, ut profectus a caritate domesticorum ac suorum serpat longius et se implicet primum civium, deinde omnium mortalium societate atque, ut ad Archytam scripsit Plato, non sibi se soli natum meminerit, sed patriae, sed suis, ut perexigua pars ipsi relinquatur.

honestus igitur is intellego qui talis sum ut detraho omnis utilitas sine ullus praemium fructus per sui ipse possum ius laudo qui qualis sum non tam definitio qui sum utor intellego possum quamquam aliquantus possum quam communis omnis iudicium et bonus quisque studium atque facio qui permultus ob is unus causa facio quia decet quia recingo quia honestus sum etsi nullus consequor emolumentum video homo enim etsi alius multus tamen hic unus multus ab bestia differo qui ratio habeo ab natura do mens acer et vigeo celer multus simul agito et ut ita dico sagax qui et causa res et consecutio video et similitudo transfero et disjungo conjungo et cum praesens sum copulo omnis complector vita consequor status idem ratio facio homo homo adpeto cum is natura et sermo et usus congruo ut proficiscor ab caritas domesticus atque suus serpo longus et sui implico primus civis deinde omnis mortalis societas atque ut ad archytas scribo plato non sui sui solus natus memini sed patria sed suus ut perexiguus pars ipse relinquo


Dionysius tyrannus 145 1


nam cum sic hominis natura generata sit, ut habeat quiddam ingenitum quasi civile atque populare, quod Graeci politiko/n vocant, quicquid aget quaeque virtus, id a communitate et ea, quam exposui, caritate ac societate humana non abhorrebit, vicissimque iustitia, ut ipsa se fundet in ceteras virtutes, sic illas expetet. servari enim iustitia nisi a forti viro, nisi a sapiente non potest. qualis est igitur omnis haec, quam dico, conspiratio consensusque virtutum, tale est illud ipsum honestum, quandoquidem honestum aut ipsa virtus est aut res gesta virtute; quibus rebus vita consentiens virtutibusque respondens recta et honesta et constans et naturae congruens existimari potest.

nam cum sic homo natura genero sum ut habeo quidam ingenitus quasi civilis atque popularis qui graecum politiko n voco quisquis ago quisque virtus is ab communitas et is quam expono caritas atque societas humanus non abhorreo vicissim iustitia ut ipse sui fundo in ceterus virtus sic ille expeto servaris enim iustitia nisi ab fortis vir nisi ab sapio non possum qualis sum igitur omnis hic quam dico conspiratio consentio virtus talis sum ille ipse honestus quandoquidem honestus aut ipse virtus sum aut res gero virtus qui res vito consentio virtus respondeo recta et honestus et consto et natura congruo existimo possum


Deinceps explicatur differentia rerum, quam si non ullam esse diceremus, confunderetur omnis vita, ut ab Aristone, neque ullum sapientiae munus aut opus inveniretur, cum inter res eas, quae ad vitam degendam pertinerent, nihil omnino interesset, neque ullum dilectum adhiberi oporteret. itaque cum esset satis constitutum id solum esse bonum, quod esset honestum, et id malum solum, quod turpe, tum inter illa, quae nihil valerent ad beate misereve vivendum, aliquid tamen, quod differret, esse voluerunt, ut essent eorum alia aestimabilia, alia contra, alia neutrum.

deinceps explico differentia res quam si non ullus sum dico confundo omnis vito ut ab aristo neque ullus sapientia munus aut opus invenio cum inter res is qui ad vita dego pertineo nihil omnino intersum neque ullus dilectus adhibeo oportet itaque cum sum satis constituo is solus sum bonus qui sum honestus et is malus solus qui turpis tum inter ille qui nihil valeo ad beatus mitto vivo aliquis tamen qui differo sum volo ut sum is alius aestimabilis alius contra alius neuter


Est, ut dicis, inquit; sed haec ab Antiocho, familiari nostro, dicuntur multo melius et fortius, quam a Stasea dicebantur. quamquam ego non quaero, quid tibi a me probatum sit, sed huic Ciceroni nostro, quem discipulum cupio a te abducere.

sum ut dico inquam sed hic ab antiochus familiaris noster dico multus bonus et fortis quam ab staseas dico quamquam ego non quaero quis tu ab ego probo sum sed hic cicero noster qui discipulis cupio ab tu abduco


At coluit ipse amicitias. Quis, quaeso, illum negat et bonum virum et comem et humanum fuisse? de ingenio eius in his disputationibus, non de moribus quaeritur. sit ista in Graecorum levitate perversitas, qui maledictis insectantur eos, a quibus de veritate dissentiunt. sed quamvis comis in amicis tuendis fuerit, tamen, si haec vera sunt—nihil enim affirmo—, non satis acutus fuit. At multis se probavit.

at colo ipse amicitia quis quaeso ille nego et bonus vir et como et humanus sum de ingenium is in hic disputatio non de mos quaero sum iste in graecum levitas perversitas qui maledictum insecto is ab qui de veritas dissentio sed quivis como in amicus tueor sum tamen si hic verus sum nihil enim affirmo non satis acutus sum at multus sui probo


T. Pomponius Atticus, Ciceronis amicus 7 20 63 13 loquens inducitur in quintode finibus libro 156 1sqq.

t pomponius atticus cicero amicus loquor induco in quintode finis liber sqq


Dipylon Atheniense 156 7


Gamelion, mensis Atheniensium 78 21


ex hoc nascitur ut etiam communis hominum inter homines naturalis sit commendatio, ut oporteat hominem ab homine ob id ipsum, quod homo sit, non alienum videri. ut enim in membris alia sunt tamquam sibi nata, ut oculi, ut aures, alia etiam ceterorum membrorum usum adiuvant, ut crura, ut manus, sic inmanes quaedam bestiae sibi solum natae sunt, at illa, quae in concha patula pina dicitur, isque, qui enat e concha, qui, quod eam custodit, pinoteres vocatur in eandemque cum se recepit includitur, ut videatur monuisse ut caveret, itemque formicae, apes, ciconiae aliorum etiam causa quaedam faciunt. multo haec coniunctius homines. itaque natura sumus apti ad coetus, concilia, civitates.

ex hic nascor ut etiam communis homo inter homo natural sum commendatio ut oportet homo ab homo ob is ipse qui homo sum non alienus video ut enim in membrum alius sum tamquam sui nata ut oculus ut auris alius etiam ceterus membrum usus adjuvo ut crus ut manus sic immanis quidam bestia sui solus nascor sum at ille qui in concha patulus pina dico eo qui eno e concha qui qui is custodio pinoteres voco in idem cum sui recipio includo ut video moneo ut caveo ito formica apis ciconia alius etiam causa quidam facio multus hic conjungo homo itaque natura sum aptus ad coitus concilio civitas


L. Tullius Cicero, Marci fraterpatruelis, et

l tullius cicero marcius fraterpatruelis et


Ut autem a facillimis ordiamur, prima veniat in medium Epicuri ratio, quae plerisque notissima est. quam a nobis sic intelleges expositam, ut ab ipsis, qui eam disciplinam probant, non soleat accuratius explicari; verum enim invenire volumus, non tamquam adversarium aliquem convincere. accurate autem quondam a L. Torquato, homine omni doctrina erudito, defensa est Epicuri sententia de voluptate, a meque ei responsum, cum C. Triarius, in primis gravis et doctus adolescens, ei disputationi interesset.

ut autem ab facilis ordior primus venio in medius epicurus ratio qui plerusque nosco sum quam ab nos sic intellego expono ut ab ipse qui is disciplina probo non soleo accuro explicaris verus enim invenio volo non tamquam adversarius aliquis convinco accuro autem quondam ab l torquatus homo omnis doctrina erudio defendo sum epicurus sententia de voluptas ab ego is responsum cum que triarius in primus gravis et doceo adolesco is disputatio intersum


Quid? illud, Torquate, quale tandem videtur, te isto nomine, ingenio, gloria, quae facis, quae cogitas, quae contendis quo referas, cuius rei causa perficere quae conaris velis, quid optimum denique in vita iudices non audere in conventu dicere? quid enim mereri velis, iam cum magistratum inieris et in contionem ascenderis—est enim tibi edicendum quae sis observaturus in iure dicendo, et fortasse etiam, si tibi erit visum, aliquid de maioribus tuis et de te ipso dices more maiorum—, quid merearis igitur, ut dicas te in eo magistratu omnia voluptatis causa facturum esse, teque nihil fecisse in vita nisi voluptatis causa? 'An me', inquis, tam amentem putas, ut apud imperitos isto modo loquar? At tu eadem ista dic in iudicio aut, si coronam times, dic in senatu. numquam facies. cur, nisi quod turpis oratio est? mene ergo et Triarium dignos existimas, apud quos turpiter loquare?

quis ille torquatus qualis tandem video tu iste nomen ingenium gloria qui facio qui cogito qui contendo quo refero qui res causa perficio qui conaris velis quis bonus denique in vito iudex non audeo in convenio dico quis enim mereo velis iam cum magistratus ineo et in contio ascendo sum enim tu edico qui sum observo in ius dico et fortasse etiam si tu sum video aliquis de magnus tuus et de tu ipse dico mos magnus quis merearis igitur ut dico tu in is magistratus omnis voluptas causa facio sum tu nihil facio in vito nisi voluptas causa an ego inquam tam amens puto ut apud imperitus iste modo loquor at tu idem iste dico in iudicium aut si corona timeo dico in senatus numquam facies cur nisi qui turpis oratio sum ego ergo et triarius dignus existimo apud qui turpis loquaris


Quo tandem modo? inquit.


neque enim in aliqua parte, sed in perpetuitate temporis vita beata dici solet, nec appellatur omnino vita, nisi confecta atque absoluta, nec potest quisquam alias beatus esse, alias miser; qui enim existimabit posse se miserum esse beatus non erit. nam cum suscepta semel est beata vita, tam permanet quam ipsa illa effectrix beatae vitae sapientia neque expectat ultimum tempus aetatis, quod Croeso scribit Herodotus praeceptum a Solone. At enim, quem ad modum tute dicebas, negat Epicurus diuturnitatem quidem temporis ad beate vivendum aliquid afferre, nec minorem voluptatem percipi in brevitate temporis, quam si illa sit sempiterna.

neque enim in aliqui pars sed in perpetuitas tempus vito beatus dico soleo neque appello omnino vito nisi conficio atque absolvo neque possum quisquam alius beatus sum alius miser qui enim existimo possum sui miser sum beatus non sum nam cum suscipio semel sum beatus vito tam permaneo quam ipse ille effectrix beatus vita sapientia neque expecto ulter tempus aetas qui croesus scribo herodotus praeceptum ab solon at enim qui ad modus tueor dico nego epicurus diuturnitas quidem tempus ad beatus vivo aliquis affero neque paruus voluptas percipio in brevitas tempus quam si ille sum sempiternus


Totum genus hoc Zeno et qui ab eo sunt aut non potuerunt tueri aut noluerunt, certe reliquerunt. quamquam scripsit artem rhetoricam Cleanthes, Chrysippus etiam, sed sic, ut, si quis obmutescere concupierit, nihil aliud legere debeat. itaque vides, quo modo loquantur. nova verba fingunt, deserunt usitata.

totus genus hic zeno et qui ab is sum aut non possum tueor aut nolo certus relinquo quamquam scribo ars rhetorice cleanthes chrysippus etiam sed sic ut si quis obmutesco concupio nihil alius lego debeo itaque video quo modo loquor novo verbum fingo desero usitor


nobis Heracleotes ille Dionysius flagitiose descivisse videtur a Stoicis propter oculorum dolorem. quasi vero hoc didicisset a Zenone, non dolere, cum doleret! illud audierat nec tamen didicerat, malum illud non esse, quia turpe non esset, et esse ferendum viro. hic si Peripateticus fuisset, permansisset, credo, in sententia, qui dolorem malum dicunt esse, de asperitate autem eius fortiter ferenda praecipiunt eadem, quae Stoici. Et quidem Arcesilas tuus, etsi fuit in disserendo pertinacior, tamen noster fuit; erat enim Polemonis. is cum arderet podagrae doloribus visitassetque hominem Charmides Epicureus perfamiliaris et tristis exiret, Mane, quaeso, inquit, Charmide noster; nihil illinc huc pervenit. ostendit pedes et pectus. ac tamen hic mallet non dolere.

nos heracleotes ille dionysius flagitiosus descio video ab stoicus propter oculus dolor quasi verus hic disco ab zeno non doleo cum doleo ille audio neque tamen disco malus ille non sum quia turpis non sum et sum fero vir hic si peripateticus sum permaneo credo in sententia qui dolor malus dico sum de asperitas autem is fortis fero praecipio idem qui stoicus et quidem arcesilas tuus etsi sum in dissero pertinax tamen noster sum sum enim polemo is cum ardeo podagra dolor visito homo charmides epicureus perfamiliaris et tristis exeo mane quaeso inquam charmide noster nihil illinc huc pervenio ostendo pes et pectus atque tamen hic malo non doleo


Phalaris, tyrannus Agrigentinus149 10 eius taurus 198 4

phalaris tyrannus agrigentinus is taurus


in his primis naturalibus voluptas insit necne, magna quaestio est. nihil vero putare esse praeter voluptatem, non membra, non sensus, non ingenii motum, non integritatem corporis, non valitudinem , summae mihi videtur inscitiae.

in hic primus natural voluptas insum necne magnus quaestio sum nihil verus puto sum praeter voluptas non membrum non sensus non ingenium motus non integritas corpus non valitudo summa ego video inscitia


duae sunt enim res quoque, ne tu verba solum putes. unum est sine dolore esse, alterum cum voluptate. vos ex his tam dissimilibus rebus non modo nomen unum —nam id facilius paterer—, sed etiam rem unam ex duabus facere conamini, quod fieri nullo modo potest. hic, qui utrumque probat, ambobus debuit uti, sicut facit re, neque tamen dividit verbis. cum enim eam ipsam voluptatem, quam eodem nomine omnes appellamus, laudat locis plurimis, audet dicere ne suspicari quidem se ullum bonum seiunctum ab illo Aristippeo genere voluptatis, atque ibi hoc dicit, ubi omnis eius est oratio de summo bono. in alio vero libro, in quo breviter comprehensis gravissimis sententiis quasi oracula edidisse sapientiae dicitur, scribit his verbis, quae nota tibi profecto, Torquate, sunt—quis enim vestrum non edidicit Epicuri kuri/as do/cas, id est quasi maxime ratas, quia gravissimae sint ad beate vivendum breviter enuntiatae sententiae?—animadverte igitur rectene hanc sententiam interpreter:

duo sum enim res quoque ne tu verbum solus puto unus sum sine dolor sum alter cum voluptas tu ex hic tam dissimilis res non modo nomen unus nam is facilis pateo sed etiam res unus ex duo facio conor qui fio nullus modo possum hic qui uterque probo ambo debeo uti sicut facio res neque tamen divido verbum cum enim is ipse voluptas quam idem nomen omnis appello laudo locus multus audeo dico ne suspicaris quidem sui ullus bonus sejungo ab ille aristippeus genus voluptas atque ibi hic dico ubi omnis is sum oratio de superus bonus in alius verus liber in quo brevis comprehendo gravis sententia quasi oraculum edo sapientia dico scribo hic verbum qui nosco tu profecto torquatus sum quis enim vester non edisco epicurus kuri as do cas is sum quasi magnus reor quia gravis sum ad beatus vivo brevis enuntio sententia animadverto igitur recingo hic sententia interpretor


Cyrus maior, rex Persarum 84 22 119 16


At negat Epicurus—hoc enim vestrum lumen est— quemquam, qui honeste non vivat, iucunde posse vivere. quasi ego id curem, quid ille aiat aut neget. illud quaero, quid ei, qui in voluptate summum bonum ponat, consentaneum sit dicere. quid affers, cur Thorius, cur Caius Postumius, cur omnium horum magister, Orata, non iucundissime vixerit? ipse negat, ut ante dixi, luxuriosorum vitam reprehendendam, nisi plane fatui sint, id est nisi aut cupiant aut metuant. quarum ambarum rerum cum medicinam pollicetur, luxuriae licentiam pollicetur. his enim rebus detractis negat se reperire in asotorum vita quod reprehendat.

at nego epicurus hic enim vester lumen sum quisquam qui honestus non vivo jucundus possum vivo quasi ego is curo quis ille aio aut nego ille quaero quis is qui in voluptas superus bonus pono consentaneus sum dico quis affero cur thorius cur gaius postumus cur omnis hic magister oro non jucundus vivo ipse nego ut ante dico luxuriosor vita reprehendo nisi planus fatuus sum is sum nisi aut cupio aut metuo qui ambaris res cum medicina polliceor luxuria licentia polliceor hic enim res detraho nego sui reperio in asotor vito qui reprehendo


Huic certae stabilique sententiae quae sint coniuncta explicabo brevi. nullus in ipsis error est finibus bonorum et malorum, id est in voluptate aut in dolore, sed in his rebus peccant, cum e quibus haec efficiantur ignorant. animi autem voluptates et dolores nasci fatemur e corporis voluptatibus et doloribus—itaque concedo, quod modo dicebas, cadere causa, si qui e nostris aliter existimant, quos quidem video esse multos, sed imperitos—, quamquam autem et laetitiam nobis voluptas animi et molestiam dolor afferat, eorum tamen utrumque et ortum esse e corpore et ad corpus referri, nec ob eam causam non multo maiores esse et voluptates et dolores animi quam corporis. nam corpore nihil nisi praesens et quod adest sentire possumus, animo autem et praeterita et futura. ut enim aeque doleamus animo, cum corpore dolemus, fieri tamen permagna accessio potest, si aliquod aeternum et infinitum impendere malum nobis opinemur. quod idem licet transferre in voluptatem, ut ea maior sit, si nihil tale metuamus.

hic certus stabilio sententia qui sum conjungo explico brevis nullus in ipse error sum finis bonus et malus is sum in voluptas aut in dolor sed in hic res pecco cum e qui hic efficio ignoro animus autem voluptas et dolor nascor fateor e corpus voluptas et dolor itaque concedo qui modo dico cado causa si qui e noster aliter existimo qui quidem video sum multus sed imperitus quamquam autem et laetitia nos voluptas animus et molestia dolor affero is tamen uterque et orior sum e corpus et ad corpus refero neque ob is causa non multus magnus sum et voluptas et dolor animus quam corpus nam corpus nihil nisi praesens et qui adsum sentio possum animus autem et praetereo et sum ut enim aequus doleo animus cum corpus doleo fio tamen permagnus accessio possum si aliqui aeternus et infinitus impendeo malus nos opinor qui idem licet transfero in voluptas ut is magnus sum si nihil talis metuo


Quibus rebus expositis breviter—nec enim sum copiam, quam potui, quia dubitatio in re nulla erat, persecutus—sed his rebus concluditur profecto et virtutes omnes et honestum illud, quod ex iis oritur et in iis haeret, per se esse expetendum.

qui res expono brevis neque enim sum copia quam possum quia dubitatio in res nullus sum persequor sed hic res concludo profecto et virtus omnis et honestus ille qui ex is orior et in is haereo per sui sum expeto


Andria v. Menanter poëta; Terentius poëta


Iustitia restat, ut de omni virtute sit dictum. sed similia fere dici possunt. ut enim sapientiam, temperantiam, fortitudinem copulatas esse docui cum voluptate, ut ab ea nullo modo nec divelli nec distrahi possint, sic de iustitia iudicandum est, quae non modo numquam nocet cuiquam, sed contra semper afficit cum vi sua atque natura, quod tranquillat animos, tum spe nihil earum rerum defuturum, quas natura non depravata desiderat. Et quem ad modum temeritas et libido et ignavia semper animum excruciant et semper sollicitant turbulentaeque sunt, sic inprobitas si cuius in mente consedit, hoc ipso, quod adest, turbulenta est; si vero molita quippiam est, quamvis occulte fecerit, numquam tamen id confidet fore semper occultum. plerumque improborum facta primo suspicio insequitur, dein sermo atque fama, tum accusator, tum iudex; multi etiam, ut te consule, ipsi se indicaverunt.

iustitia resto ut de omnis virtus sum dico sed similis fere dico possum ut enim sapientia temperantia fortitudo copulo sum doceo cum voluptas ut ab is nullus modo neque divello neque distraho possum sic de iustitia judico sum qui non modo numquam noceo quisquam sed contra semper afficio cum vis suus atque natura qui tranquillo animus tum spes nihil is res desum qui natura non depravo desidero et qui ad modus temeritas et libido et ignavia semper animus excrucio et semper sollicito turbulentus sum sic improbitas si qui in mens consido hic ipse qui adsum turbulentus sum si verus molio quispiam sum quivis occulte facio numquam tamen is confido sum semper occulo plerusque improbus facio primus suspicio insequor deinde sermo atque fama tum accusator tum iudex multus etiam ut tu consul ipse sui indico


Panaetius Rhodius, Stoicus 315 scripsit ad Q. Tuberonemde dolore patiendo 130 9 sqq.de eius disputandi et scribendi genere 155 7 sqq. eumaudivit Laelius 43 24sq.

panaetius rhodius stoicus scribo ad q tuberonemde dolor patior sqq de is disputo et scribo genus sqq eumaudivit laelius sq


Tarentini 43


Thermopylae 76 30


Atque etiam illud si qui dicere velit, perabsurdum sit, ita diligi a sese quemque, ut ea vis diligendi ad aliam rem quampiam referatur, non ad eum ipsum, qui sese diligat. hoc cum in amicitiis, cum in officiis, cum in virtutibus dicitur, quomodocumque dicitur, intellegi tamen quid dicatur potest, in nobismet autem ipsis ne intellegi quidem, ut propter aliam quampiam rem, verbi gratia propter voluptatem, nos amemus; propter nos enim illam, non propter eam nosmet ipsos diligimus.

atque etiam ille si qui dico volo perabsurdus sum ita diligo ab sui quisque ut is volo diligo ad alius res qui refero non ad is ipse qui sui diligo hic cum in amicitia cum in officium cum in virtus dico quomodocumque dico intellego tamen quis dico possum in nos autem ipse ne intellego quidem ut propter alius qui res verbum gratia propter voluptas nos amo propter nos enim ille non propter is nos ipse diligo


Tubero v. Aelius Tubero


comparandae voluptatis—quam autem ego dicam voluptatem, iam videtis, ne invidia verbi labefactetur oratio mea—. nam cum ignoratione rerum bonarum et malarum maxime hominum vita vexetur, ob eumque errorem et voluptatibus maximis saepe priventur et durissimis animi doloribus torqueantur, sapientia est adhibenda, quae et terroribus cupiditatibusque detractis et omnium falsarum opinionum temeritate derepta certissimam se nobis ducem praebeat ad voluptatem. sapientia enim est una, quae maestitiam pellat ex animis, quae nos exhorrescere metu non sinat. qua praeceptrice in tranquillitate vivi potest omnium cupiditatum ardore restincto. cupiditates enim sunt insatiabiles, quae non modo singulos homines, sed universas familias evertunt, totam etiam labefactant saepe rem publicam.

comparo voluptas quam autem ego dico voluptas iam video ne invidia verbum labefacto oratio meus nam cum ignoratio res bonus et malus magnus homo vito vexo ob is error et voluptas magnus saepe privo et durus animus dolor torqueo sapientia sum adhibeo qui et terror cupiditas detraho et omnis falsaris opinio temeritas deripio certus sui nos dux praebeo ad voluptas sapientia enim sum unus qui maestitia pello ex animus qui nos exhorresco metus non sino qui praeceptrix in tranquillitas vivo possum omnis cupiditas ardor restinguo cupiditas enim sum insatiabilis qui non modo singuli homo sed universus familia everto totus etiam labefacto saepe res publicus


Cum autem ad tuendos conservandosque homines hominem natum esse videamus, consentaneum est huic naturae, ut sapiens velit gerere et administrare rem publicam atque, ut e natura vivat, uxorem adiungere et velle ex ea liberos. ne amores quidem sanctos a sapiente alienos esse arbitrantur. Cynicorum autem rationem atque vitam alii cadere in sapientem dicunt, si qui eius modi forte casus inciderit, ut id faciendum sit, alii nullo modo.

cos autem ad tueor conservo homo homo natus sum video consentaneus sum hic natura ut sapio volo gero et administraris res publicus atque ut e natura vivo uxor adiungo et volo ex is liber ne amor quidem sancio ab sapio alienus sum arbitror cynicus autem ratio atque vita alius cado in sapio dico si qui is modus fors casus incido ut is facio sum alius nullus modo


Et quidem iure fortasse, sed tamen non gravissimum est testimonium multitudinis. in omni enim arte vel studio vel quavis scientia vel in ipsa virtute optimum quidque rarissimum est. ac mihi quidem, quod et ipse bonus vir fuit et multi Epicurei et fuerunt et hodie sunt et in amicitiis fideles et in omni vita constantes et graves nec voluptate, sed officio consilia moderantes, hoc videtur maior vis honestatis et minor voluptatis. ita enim vivunt quidam, ut eorum vita refellatur oratio. atque ut ceteri dicere existimantur melius quam facere, sic hi mihi videntur facere melius quam dicere.

et quidem ius fortasse sed tamen non gravis sum testimonium multitudo in omnis enim ars vel studium vel quivis scientia vel in ipse virtus bonus quisque rarus sum atque ego quidem qui et ipse bonus vir sum et multus epicureus et sum et hodie sum et in amicitia fidelis et in omnis vito consto et gravis neque voluptas sed officium consilium modero hic video magnus volo honestas et paruus voluptas ita enim vivo quidam ut is vito refello oratio atque ut ceterus dico existimo bonus quam facio sic hic ego video facio bonus quam dico


Quonam modo?


non enim solum Torquatus dixit quid sentiret, sed etiam cur. ego autem arbitror, quamquam admodum delectatus sum eius oratione perpetua, tamen commodius, cum in rebus singulis insistas et intellegas quid quisque concedat, quid abnuat, ex rebus concessis concludi quod velis et ad exitum perveniri. cum enim fertur quasi torrens oratio, quamvis multa cuiusque modi rapiat, nihil tamen teneas, nihil apprehendas, nusquam orationem rapidam cœrceas.

non enim solus torquatus dico quis sentio sed etiam cur ego autem arbitror quamquam admodum delector sum is oratio perpetuus tamen commodus cum in res singuli insisto et intellego quis quisque concedo quis abnuo ex res concedo concludo qui velis et ad exitus pervenio cum enim fero quasi torreo oratio quivis multus quisque modus rapio nihil tamen teneo nihil apprehendo nusquam oratio rapidus que rceas


Et ego: Tu vero, inquam, Piso, ut saepe alias, sic hodie ita nosse ista visus es, ut, si tui nobis potestas saepius fieret, non multum Graecis supplicandum putarem. quod quidem eo probavi magis, quia memini Staseam Neapolitanum, doctorem illum tuum, nobilem sane Peripateticum, aliquanto ista secus dicere solitum, assentientem iis, qui multum in fortuna secunda aut adversa, multum in bonis aut malis corporis ponerent.

et ego tu verus inquam piso ut saepe alius sic hodie ita nosco iste video sum ut si tuus nos potestas saepis fio non multus graecum supplico puto qui quidem is probo magis quia memini staseas neapolitanus doctor ille tuus nobilis sanus peripateticus aliquantus iste secus dico soleo assentior is qui multus in fortuna secundus aut adverso multus in bonus aut malus corpus pono


Respondebo me non quaerere, inquam, hoc tempore quid virtus efficere possit, sed quid constanter dicatur, quid ipsum a se dissentiat.

respondeo ego non quaero inquam hic tempus quis virtus efficio possum sed quis consto dico quis ipse ab sui dissentio


praetereo multos, in his doctum hominem et suavem, Hieronymum, quem iam cur Peripateticum appellem nescio. summum enim bonum exposuit vacuitatem doloris; qui autem de summo bono dissentit de tota philosophiae ratione dissentit. Critolaus imitari voluit antiquos, et quidem est gravitate proximus, et redundat oratio, ac tamen ne is quidem in patriis institutis manet. Diodorus, eius auditor, adiungit ad honestatem vacuitatem doloris. hic quoque suus est de summoque bono dissentiens dici vere Peripateticus non potest. antiquorum autem sententiam Antiochus noster mihi videtur persequi diligentissime, quam eandem Aristoteli fuisse et Polemonis docet.

praetereo multus in hic doceo homo et suavis hieronymus qui iam cur peripateticus appello nescio superus enim bonus expono vacuitas dolor qui autem de superus bonus dissentio de totus philosophia ratio dissentio critolaus imitor volo antiqui et quidem sum gravitas proximus et redundo oratio atque tamen ne is quidem in patrius institus maneo diodorus is auditor adjungo ad honestas vacuitas dolor hic quoque suus sum de summus bonus dissentio dico verus peripateticus non possum antiquus autem sententia antiochus noster ego video persequor diligens quam idem aristotelis sum et polemo doceo


Demosthenes, orator Atticus157 26 157 29sqq.


Epicurei 3 18 37 20 cur tammulti sint Epicurei 11 11 sqq.Epicuri imaginem habent in tabulis, poculis, anulis 157 6sqq. colunt amicitiam 28 30 69 17 sq. tribus modis de amicitia disputaverunt 28 32sqq.30 5sqq. 30 18sqq. cf.67 26sqq.

epicureus cur tammulti sum epicureus sqq epicurus imago habeo in tabula poculum anulus sqq colo amicitia sq tres modus de amicitia disputo sqq sqq sqq cf sqq


Quid est igitur, inquit, quod requiras?


L. Tarquinius Collatinus (consul a. 509), Lucretiae maritus 62 23sq.

l tarquinius collatinus consul ab lucretius maritus sq


Aristus, fraer Aniochi Ascaloniae 159 32


quid enim necesse est, tamquam meretricem in matronarum coetum, sic voluptatem in virtutum concilium adducere? invidiosum nomen est, infame, suspectum. itaque hoc frequenter dici solet a vobis, non intellegere nos, quam dicat Epicurus voluptatem. quod quidem mihi si quando dictum est—est autem dictum non parum saepe—, etsi satis clemens sum in disputando, tamen interdum soleo subirasci. egone non intellego, quid sit h(donh/ Graece, Latine voluptas? utram tandem linguam nescio? deinde qui fit, ut ego nesciam, sciant omnes, quicumque Epicurei esse voluerunt? quod vestri quidem vel optime disputant, nihil opus esse eum, qui philosophus futurus sit, scire litteras. itaque ut maiores nostri ab aratro adduxerunt Cincinnatum illum, ut dictator esset, sic vos de pagis omnibus colligitis bonos illos quidem viros, sed certe non pereruditos.

quis enim necesse sum tamquam meretrix in matronaris coitus sic voluptas in virtus concilium duco invidiosus nomen sum infamis suspicio itaque hic frequens dico soleo ab tu non intellego nos quam dico epicurus voluptas qui quidem ego si quando dico sum sum autem dico non parum saepe etsi satis clemens sum in disputo tamen interdum soleo subirascor ego non intellego quis sum h donh graecum latinum voluptas uter tandem lingua nescio deinde qui fio ut ego nescio scio omnis quicumque epicureus sum volo qui vester quidem vel optume disputo nihil opus sum is qui philosophus sum sum scio littera itaque ut magnus noster ab arater adduco cincinnatus ille ut dictator sum sic tu de pagus omnis colligo bonus ille quidem vir sed certus non pereruditus


sed quid ages tandem, si utilitas ab amicitia, ut fit saepe, defecerit? relinquesne? quae ista amicitia est? retinebis? qui convenit? quid enim de amicitia statueris utilitatis causa expetenda vides. Ne in odium veniam, si amicum destitero tueri. Primum cur ista res digna odio est, nisi quod est turpis? quodsi, ne quo incommodo afficiare, non relinques amicum, tamen, ne sine fructu alligatus sis, ut moriatur optabis. Quid, si non modo utilitatem tibi nullam afferet, sed iacturae rei familiaris erunt faciendae, labores suscipiendi, adeundum vitae periculum? ne tum quidem te respicies et cogitabis sibi quemque natum esse et suis voluptatibus? vadem te ad mortem tyranno dabis pro amico, ut Pythagoreus ille Siculo fecit tyranno? aut, Pylades cum sis, dices te esse Orestem, ut moriare pro amico? aut, si esses Orestes, Pyladem refelleres, te indicares et, si id non probares, quo minus ambo una necaremini non precarere?

sed quis ago tandem si utilitas ab amicitia ut fio saepe deficio relinquo qui iste amicitia sum retineo qui convenio quis enim de amicitia statuo utilitas causa expeto video ne in odium venio si amicus desisto tueor primus cur iste res dignus odium sum nisi qui sum turpis quodsi ne quo incommodus afficiaris non relinquo amicus tamen ne sine fructus alligo sum ut morior opto quis si non modo utilitas tu nullus affero sed jacio res familiaris sum facio labor suscipio adeo vita periculum ne tum quidem tu respicio et cogito sui quisque natus sum et suus voluptas vado tu ad mors tyrannus do pro amicus ut pythagoreus ille siculus facio tyrannus aut pylades cum sum dico tu sum orestes ut moriaris pro amicus aut si sum orestes pyladem refello tu indicaris et si is non probaris quo paruus ambo unus neco non preco


quae enim cupiditates a natura proficiscuntur, facile explentur sine ulla iniuria, quae autem inanes sunt, iis parendum non est. nihil enim desiderabile concupiscunt, plusque in ipsa iniuria detrimenti est quam in iis rebus emolumenti, quae pariuntur iniuria. Itaque ne iustitiam quidem recte quis dixerit per se ipsam optabilem, sed quia iucunditatis vel plurimum afferat. nam diligi et carum esse iucundum est propterea, quia tutiorem vitam et voluptatem pleniorem efficit. itaque non ob ea solum incommoda, quae eveniunt inprobis, fugiendam inprobitatem putamus, sed multo etiam magis, quod, cuius in animo versatur, numquam sinit eum respirare, numquam adquiescere.

qui enim cupiditas ab natura proficisco facilis expleo sine ullus iniuria qui autem inanis sum is pareo non sum nihil enim desiderabilis concupisco multus in ipse iniuria detrimentum sum quam in is res emolumentum qui pario iniuria itaque ne iustitia quidem rectus quis dico per sui ipse optabilis sed quia iucunditas vel multus affero nam diligo et caris sum iucundus sum propterea quia tueor vita et voluptas plenus efficio itaque non ob is solus incommodus qui evenio improbus fugio inprobitas puto sed multus etiam magis qui qui in animus verso numquam sino is respiraris numquam adquiesco


Consentini 4 3


Epicurus autem, in quibus sequitur Democritum, non fere labitur. quamquam utriusque cum multa non probo, tum illud in primis, quod, cum in rerum natura duo quaerenda sint, unum, quae materia sit, ex qua quaeque res efficiatur, alterum, quae vis sit, quae quidque efficiat, de materia disseruerunt, vim et causam efficiendi reliquerunt. sed hoc commune vitium, illae Epicuri propriae ruinae: censet enim eadem illa individua et solida corpora ferri deorsum suo pondere ad lineam, hunc naturalem esse omnium corporum motum.

epicurus autem in qui sequor democritus non fere labor quamquam uterque cum multus non probo tum ille in primus qui cum in res natura duo quaero sum unus qui materia sum ex qui quisque res efficio alter qui volo sum qui quisque efficio de materia disseruerunt vis et causa efficio relinquo sed hic communis vitium ille epicurus proprius ruina censeo enim idem ille individuus et solidus corpus fero deorsum suus pondus ad linea hic natural sum omnis corpus motus


Leonidas, rex Lacedaemoniorum 60 32 76 29sqq.


Ut enim obscuratur et offunditur luce solis lumen lucernae, et ut interit in magnitudine maris Aegaei stilla mellis, et ut in divitiis Croesi teruncii accessio et gradus unus in ea via, quae est hinc in Indiam, sic, cum sit is bonorum finis, quem Stoici dicunt, omnis ista rerum corporearum aestimatio splendore virtutis et magnitudine obscuretur et obruatur atque intereat necesse est. et quem ad modum oportunitas—sic enim appellemus eu)kairi/an—non fit maior productione temporis—habent enim suum modum, quae oportuna dicuntur—, sic recta effectio—kato/rqwsin enim ita appello, quoniam rectum factum kato/rqwma—, recta igitur effectio, item convenientia, denique ipsum bonum, quod in eo positum est, ut naturae consentiat, crescendi accessionem nullam habet.

ut enim obscuro et offundo lux sol lumen lucerna et ut intereo in magnitudo mare aegaeus stillo mel et ut in divitiae croesus teruncius accessio et gradus unus in is via qui sum hinc in india sic cum sum is bonus finis qui stoicus dico omnis iste res corporearis aestimatio splendor virtus et magnitudo obscuro et obruo atque intereo necesse sum et qui ad modus oportunitas sic enim appello eu kairi an non fio magnus productio tempus habeo enim suus modus qui opportunus dico sic recta effectio kato rqwsin enim ita appello quoniam recingo facio kato rqwma recta igitur effectio item convenio denique ipse bonus qui in is pono sum ut natura consentio cresco accessio nullus habeo


Quonam, inquit, modo?


audi reliqua et risum contine, si potes: Media illa, inquit, inter quae nihil interest, tamen eius modi sunt, ut eorum alia eligenda sint, alia reicienda, alia omnino neglegenda, hoc est, ut eorum alia velis, alia nolis, alia non cures.—At modo dixeras nihil in istis rebus esse, quod interesset.—Et nunc idem dico, inquiet, sed ad virtutes et ad vitia nihil interesse. —

audio reliquus et risus contineo si possum medius ille inquam inter qui nihil intersum tamen is modus sum ut is alius eligo sum alius reicio alius omnino neglego hic sum ut is alius velis alius nolo alius non curo at modo dico nihil in iste res sum qui intersum et nunc idem dico inquam sed ad virtus et ad vitio nihil intersum


sed id ne cogitari quidem potest quale sit, ut non repugnet ipsum sibi.

sed is ne cogito quidem possum qualis sum ut non repugno ipse sui


vides igitur te aut ea sumere, quae non concedantur, aut ea, quae etiam concessa te nihil iuvent.

video igitur tu aut is sumo qui non concedo aut is qui etiam concedo tu nihil juvo


M. Licinius Crassus Dives (con sul a. 70 et 55) 59 5sq. 1194sqq.

m licinius crassus dives continuo sul ab et sq sqq


At enim iam dicitis virtutem non posse constitui, si ea, quae extra virtutem sint, ad beate vivendum pertineant. quod totum contra est. introduci enim virtus nullo modo potest, nisi omnia, quae leget quaeque reiciet, unam referentur ad summam. nam si †omnino nos† neglegemus, in Aristonea vitia incidemus et peccata obliviscemurque quae virtuti ipsi principia dederimus; sin ea non neglegemus neque tamen ad finem summi boni referemus, non multum ab Erilli levitate aberrabimus. duarum enim vitarum nobis erunt instituta capienda. facit enim ille duo seiuncta ultima bonorum, quae ut essent vera, coniungi debuerunt; nunc ita separantur, ut disiuncta sint, quo nihil potest esse perversius.

at enim iam dico virtus non possum constituo si is qui extra virtus sum ad beatus vivo pertineo qui totus contra sum introduco enim virtus nullus modo possum nisi omnis qui lego quisque reicio unus refero ad summa nam si omnino nos neglego in aristoneus vitio incido et pecco obliviscor qui virtus ipse principia do sin is non neglego neque tamen ad finis superus bonus refero non multus ab erillus levitas aberro duaris enim vitaris nos sum institutum capio facio enim ille duo sejungo ulter bonus qui ut sum verus conjungo debeo nunc ita separo ut disjungo sum quo nihil possum sum perverto


princeps huius civitatis Phalereus Demetrius cum patria pulsus esset iniuria, ad Ptolomaeum se regem Alexandream contulit. qui cum in hac ipsa philosophia, ad quam te hortamur, excelleret Theophrastique esset auditor, multa praeclara in illo calamitoso otio scripsit non ad usum aliquem suum, quo erat orbatus, sed animi cultus ille erat ei quasi quidam humanitatis cibus. equidem e Cn. Aufidio, praetorio, erudito homine, oculis capto, saepe audiebam, cum se lucis magis quam utilitatis desiderio moveri diceret. somnum denique nobis, nisi requietem corporibus et medicinam quandam laboris afferret, contra naturam putaremus datum; aufert enim sensus actionemque tollit omnem. itaque si aut requietem natura non quaereret aut eam posset alia quadam ratione consequi, facile pateremur, qui etiam nunc agendi aliquid discendique causa prope contra naturam vigilias suscipere soleamus.

princeps hic civitas phalereus demetrius cum patria pello sum iniuria ad ptolomaeus sui rex alexandrea confero qui cum in hic ipse philosophia ad quam tu horto excello theophrastus sum auditor multus praeclarus in ille calamitosus otium scribo non ad usus aliquis suus quo sum orbo sed animus cultus ille sum is quasi quidam humanitas cibus equidem e cn aufidius praetorius erudio homo oculus capio saepe audio cum sui lucus magis quam utilitas desiderium moveo dico somnus denique nos nisi requies corpus et medicina quidam labor affero contra natura puto do aufero enim sensus actio tollo omnis itaque si aut requies natura non quaero aut is possum alius quidam ratio consequor facilis pateo qui etiam nunc ago aliquis disco causa prope contra natura vigilia suscipio soleo


Non dolere, inquam, istud quam vim habeat postea videro; aliam vero vim voluptatis esse, aliam nihil dolendi, nisi valde pertinax fueris, concedas necesse est.

non doleo inquam iste quam vis habeo postea video alius verus vis voluptas sum alius nihil doleo nisi validus pertinax sum concedo necesse sum


Dicam, inquam, et quidem discendi causa magis, quam quo te aut Epicurum reprehensum velim.

dico inquam et quidem disco causa magis quam quo tu aut epicurus reprehendo volo


Quae dici eadem de ceteris virtutibus possunt, quarum omnium fundamenta vos in voluptate tamquam in aqua ponitis. quid enim? fortemne possumus dicere eundem illum Torquatum?—delector enim, quamquam te non possum, ut ais, corrumpere, delector, inquam, et familia vestra et nomine. et hercule mihi vir optimus nostrique amantissimus, Aulus Torquatus, versatur ante oculos, cuius quantum studium et quam insigne fuerit erga me temporibus illis, quae nota sunt omnibus, scire necesse est utrumque vestrum. quae mihi ipsi, qui volo et esse et haberi gratus, grata non essent, nisi eum perspicerem mea causa mihi amicum fuisse, non sua, nisi hoc dicis sua, quod interest omnium recte facere. si id dicis, vicimus. id enim volumus, id contendimus, ut officii fructus sit ipsum officium.

qui dico idem de ceterus virtus possum qui omnis fundamentum tu in voluptas tamquam in aqua pono quis enim fortis possum dico idem ille torquatus delecto enim quamquam tu non possum ut aio corrumpo delecto inquam et familia vester et nomen et herculis ego vir bonus noster amo aulus torquatus verso ante oculus qui quantus studium et quam insignis sum erga ego tempus ille qui nosco sum omnis scio necesse sum uterque vester qui ego ipse qui volo et sum et habeo gratus gratus non sum nisi is perspicio meus causa ego amicus sum non suus nisi hic dico suus qui intersum omnis rectus facio si is dico vinco is enim volo is contendo ut officium fructus sum ipse officium


Ne illud quidem est consentaneum, ut, si, cum tria genera bonorum sint, quae sententia est Peripateticorum, eo beatior quisque sit, quo sit corporis aut externis bonis plenior, ut hoc idem adprobandum sit nobis, ut, qui plura habeat ea, quae in corpore magni aestimantur, sit beatior. illi enim corporis commodis compleri vitam beatam putant, nostri nihil minus. nam cum ita placeat, ne eorum quidem bonorum, quae nos bona vere appellemus, frequentia beatiorem vitam fieri aut magis expetendam aut pluris aestimandam, certe minus ad beatam vitam pertinet multitudo corporis commodorum.

ne ille quidem sum consentaneus ut si cum tres genus bonus sum qui sententia sum peripateticus is beo quisque sum quo sum corpus aut externus bonus plenus ut hic idem adprobo sum nos ut qui multus habeo is qui in corpus magnus aestimo sum beo ille enim corpus commodus compleo vita beatus puto noster nihil paruus nam cum ita placeo ne is quidem bonus qui nos bonus verus appello frequentia beatus vita fio aut magis expeto aut multus aestimo certus paruus ad beatus vita pertineo multitudo corpus commodus


sed lustremus animo non has maximas artis, quibus qui carebant inertes a maioribus nominabantur, sed quaero num existimes, non dico Homerum, Archilochum, Pindarum, sed Phidian, Polyclitum, Zeuxim ad voluptatem artes suas direxisse. ergo opifex plus sibi proponet ad formarum quam civis excellens ad factorum pulchritudinem? quae autem est alia causa erroris tanti tam longe lateque diffusi, nisi quod is, qui voluptatem summum bonum esse decernit, non cum ea parte animi, in qua inest ratio atque consilium, sed cum cupiditate, id est cum animi levissima parte, deliberat? Quaero enim de te, si sunt di, ut vos etiam putatis, qui possint esse beati, cum voluptates corpore percipere non possint, aut, si sine eo genere voluptatis beati sint, cur similem animi usum in sapiente esse nolitis.

sed lustro animus non hic magnus ars qui qui careo iners ab magnus nomino sed quaero num existimo non dico homerus archilochus pindaris sed phidias polyclitus zeuxim ad voluptas ars suus dirigo ergo opifex multus sui propono ad formaris quam civis excello ad factor pulchritudo qui autem sum alius causa error tantus tam longus fero diffundo nisi qui is qui voluptas superus bonus sum decerno non cum is pars animus in qui insum ratio atque consilium sed cum cupiditas is sum cum animus levis pars delibero quaero enim de tu si sum deus ut tu etiam puto qui possum sum beati cum voluptas corpus percipio non possum aut si sine is genus voluptas beati sum cur similis animus usus in sapio sum nolo


Antipater Tarsensis, Stoicus 3 15


Sed iam sentio me esse longius provectum, quam proposita ratio postularet. verum admirabilis compositio disciplinae incredibilisque rerum me traxit ordo; quem, per deos inmortales! nonne miraris? quid enim aut in natura, qua nihil est aptius, nihil descriptius, aut in operibus manu factis tam compositum tamque compactum et coagmentatum inveniri potest? quid posterius priori non convenit? quid sequitur, quod non respondeat superiori? quid non sic aliud ex alio nectitur, ut, si ullam litteram moveris, labent omnia? nec tamen quicquam est, quod moveri possit.

sed iam sentio ego sum longus proveho quam propono ratio postulo verus admirabilis compositio disciplina incredibilis res ego traho ordo qui per deus inmortal nonne miror quis enim aut in natura qui nihil sum aptus nihil describo aut in opus manus facio tam compono tam compaciscor et coagmentas invenio possum quis posterus prior non convenio quis sequor qui non respondeo superus quis non sic alius ex alius necto ut si ullus littera moveo labo omnis neque tamen quisquam sum qui moveo possum


Atque ipsa hominis institutio si loqueretur, hoc diceret, primos suos quasi coeptus appetendi fuisse, ut se conservaret in ea natura, in qua ortus esset. nondum autem explanatum satis erat, quid maxime natura vellet. explanetur igitur. quid ergo aliud intellegetur nisi uti ne quae pars naturae neglegatur? in qua si nihil est praeter rationem, sit in una virtute finis bonorum; sin est etiam corpus, ista explanatio naturae nempe hoc effecerit, ut ea, quae ante explanationem tenebamus, relinquamus. ergo id est convenienter naturae vivere, a natura discedere.

atque ipse homo institutio si loquor hic dico primus suus quasi coepio appeto sum ut sui conservo in is natura in qui ortus sum nondum autem explano satis sum quis magnus natura volo explano igitur quis ergo alius intellego nisi uti ne qui pars natura neglego in qui si nihil sum praeter ratio sum in unus virtus finis bonus sin sum etiam corpus iste explanatio natura nempe hic efficio ut is qui ante explanatio teneo relinquo ergo is sum convenienter natura vivo ab natura discedo


Quid igitur est? inquit; audire enim cupio, quid non probes.

quis igitur sum inquam audio enim cupio quis non probo


Fieri, inquam, Triari, nullo pacto potest, ut non dicas, quid non probes eius, a quo dissentias. quid enim me prohiberet Epicureum esse, si probarem, quae ille diceret? cum praesertim illa perdiscere ludus esset. quam ob rem dissentientium inter se reprehensiones non sunt vituperandae, maledicta, contumeliae, tum iracundiae, contentiones concertationesque in disputando pertinaces indignae philosophia mihi videri solent.

fio inquam triaris nullus pacisco possum ut non dico quis non probo is ab quo dissentio quis enim ego prohibeo epicureus sum si probaris qui ille dico cum praesertim ille perdisco ludus sum quam ob res dissentio inter sui reprehensio non sum vitupero maledico contumelia tum iracundia contentio concertatio in disputo pertinax indignus philosophia ego video soleo


nec vero alia sunt quaerenda contra Carneadeam illam sententiam. quocumque enim modo summum bonum sic exponitur, ut id vacet honestate, nec officia nec virtutes in ea ratione nec amicitiae constare possunt. coniunctio autem cum honestate vel voluptatis vel non dolendi id ipsum honestum, quod amplecti vult, id efficit turpe. ad eas enim res referre, quae agas, quarum una, si quis malo careat, in summo eum bono dicat esse, altera versetur in levissima parte naturae, obscurantis est omnem splendorem honestatis, ne dicam inquinantis. Restant Stoici, qui cum a Peripateticis et Academicis omnia transtulissent, nominibus aliis easdem res secuti sunt. hos contra singulos dici est melius. sed nunc, quod agimus;

neque verus alius sum quaero contra carneadeus ille sententia quicumque enim modo superus bonus sic expono ut is vaco honestas neque officium neque virtus in is ratio neque amicitia constaris possum conjunctio autem cum honestas vel voluptas vel non doleo is ipse honestus qui amplector volo is efficio turpis ad is enim res refero qui ago qui unus si quis malus careo in superus is bonus dico sum alter verso in levis pars natura obscuro sum omnis splendor honestas ne dico inquino resto stoicus qui cum ab peripateticus et academicus omnis transfero nomen alius idem res sequor sum hic contra singuli dico sum bonus sed nunc qui ago


et Synephebl 227 ab eoAfranius multa transtulit 3 30

et synephebl ab eoafranius multus transfero


tu autem negas fortem esse quemquam posse, qui dolorem malum putet. cur fortior sit, si illud, quod tute concedis, asperum et vix ferendum putabit? ex rebus enim timiditas, non ex vocabulis nascitur.

tu autem nego fortis sum quisquam possum qui dolor malus puto cur fortis sum si ille qui tueor concedo asperum et vix fero puto ex res enim timiditas non ex vocabulis nascor


Mycenenses 40 29