Quibus expositis facilis est coniectura ea maxime esse expetenda ex nostris, quae plurimum habent dignitatis, ut optimae cuiusque partis, quae per se expetatur, virtus sit expetenda maxime. ita fiet, ut animi virtus corporis virtuti anteponatur animique virtutes non voluntarias vincant virtutes voluntariae, quae quidem proprie virtutes appellantur multumque excellunt, propterea quod ex ratione gignuntur, qua nihil est in homine divinius. etenim omnium rerum, quas et creat natura et tuetur, quae aut sine animo sunt aut non multo secus, earum summum bonum in corpore est, ut non inscite illud dictum videatur in sue, animum illi pecudi datum pro sale, ne putisceret. sunt autem bestiae quaedam, in quibus inest aliquid simile virtutis, ut in leonibus, ut in canibus, in equis, in quibus non corporum solum, ut in suibus, sed etiam animorum aliqua ex parte motus quosdam videmus. in homine autem summa omnis animi est et in animo rationis, ex qua virtus est, quae rationis absolutio definitur, quam etiam atque etiam explicandam putant.

qui expono facilis sum conicio is magnus sum expeto ex noster qui multus habeo dignitas ut bonus quisque pars qui per sui expeto virtus sum expeto magnus ita fio ut animus virtus corpus virtus antepono animus virtus non voluntarius vinco virtus voluntarius qui quidem proprius virtus appello multus excello propterea qui ex ratio gigno qui nihil sum in homo divinus etenim omnis res qui et creo natura et tueor qui aut sine animus sum aut non multus secus is superus bonus in corpus sum ut non inscitus ille dico video in sus animus ille pecus do pro sal ne putisceret sum autem bestia quidam in qui insum aliquis similis virtus ut in leo ut in canis in equus in qui non corpus solus ut in sus sed etiam animus aliqui ex pars moueo quidam video in homo autem summus omnis animus sum et in animus ratio ex qui virtus sum qui ratio absolutio definio quam etiam atque etiam explico puto


Quis, quaeso, inquit, est, qui quid sit voluptas nesciat, aut qui, quo magis id intellegat, definitionem aliquam desideret?

quis quaeso inquam sum qui quis sum voluptas nescio aut qui quo magis is intellego definitio aliqui desidero


Nec vero perturbationes animorum, quae vitam insipientium miseram acerbamque reddunt, quas Graeci pa/- qh appellant—poteram ego verbum ipsum interpretans morbos appellare, sed non conveniret ad omnia; quis enim misericordiam aut ipsam iracundiam morbum solet dicere? at illi dicunt pa/qos. sit igitur perturbatio, quae nomine ipso vitiosa declarari videtur . omnesque eae sunt genere quattuor, partibus plures, aegritudo, formido, libido, quamque Stoici communi nomine corporis et animi h(donh/n appellant, ego malo laetitiam appellare, quasi gestientis animi elationem voluptariam. perturbationes autem nulla naturae vi commoventur, omniaque ea sunt opiniones ac iudicia levitatis. itaque his sapiens semper vacabit.

neque verus perturbatio animus qui vita insipiens miser acerbus reddo qui graecum pa qh appello possum ego verbum ipse interpretor morbus appello sed non convenio ad omnis quis enim misericordia aut ipse iracundia morbus soleo dico at ille dico pa qos sum igitur perturbatio qui nomen ipse vitiosus declararis video omnes is sum genus quattuor pars multus aegritudo formido libido quisque stoicus communis nomen corpus et animus h donh n appello ego malus laetitia appello quasi gestio animus elatio voluptarius perturbatio autem nullus natura vis commoveo omne is sum opinio atque iudicium levitas itaque hic sapio semper vaco


ista similia non sunt, Cato, in quibus quamvis multum processeris tamen illud in eadem causa est, a quo abesse velis, donec evaseris; nec enim ille respirat, ante quam emersit, et catuli aeque caeci, prius quam dispexerunt, ac si ita futuri semper essent. illa sunt similia: hebes acies est cuipiam oculorum, corpore alius senescit; hi curatione adhibita levantur in dies, valet alter plus cotidie, alter videt. his similes sunt omnes, qui virtuti student; levantur vitiis, levantur erroribus, nisi forte censes Ti. Gracchum patrem non beatiorem fuisse quam filium, cum alter stabilire rem publicam studuerit, alter evertere. nec tamen ille erat sapiens— quis enim hoc aut quando aut ubi aut unde?—; sed quia studebat laudi et dignitati, multum in virtute processerat.

iste similis non sum cato in qui quivis multus procedo tamen ille in idem causa sum ab quo absum velis donec evado neque enim ille respiro ante quam emergo et catulis aequus caecus prior quam dispicio atque si ita sum semper sum ille sum similis hebeo acies sum qui oculus corpus alius senesco hic curatio adhibeo levo in dies valeo alter multus cottidie alter video hic similis sum omnis qui virtus studeo levo vitium levo error nisi fors censeo tiberius gracchus pater non beatus sum quam filius cum alter stabilio res publicus studeo alter everto neque tamen ille sum sapio quis enim hic aut quando aut ubi aut unde sed quia studeo laus et dignitas multus in virtus procedo


Familiares nostros, credo, Sironem dicis et Philodemum, cum optimos viros, tum homines doctissimos.

familiaris noster credo sironem dico et philodemus cum bonus vir tum homo doceo


'Si ea, quae sunt luxuriosis efficientia voluptatum, liberarent eos deorum et mortis et doloris metu docerentque qui essent fines cupiditatum, nihil haberemus quod reprehenderemus, cum undique complerentur voluptatibus nec haberent ulla ex parte aliquid aut dolens aut aegrum, id est autem malum.'

si is qui sum luxuriosus efficio voluptas libero is deus et mors et dolor metus doceo qui sum finis cupiditas nihil habeo qui reprehendo cum undique compleo voluptas neque habeo ullus ex pars aliquis aut doleo aut aeger is sum autem malus


infinitum inane, infinitio (a)peiria) 82 923sq.


Cum igitur ea sit, quam exposui, forma naturae, si, ut initio dixi, simul atque ortus esset, se quisque cognosceret iudicareque posset quae vis et totius esset naturae et partium singularum, continuo videret quid esset hoc, quod quaerimus, omnium rerum, quas expetimus, summum et ultimum nec ulla in re peccare posset. nunc vero a primo quidem mirabiliter occulta natura est nec perspici nec cognosci potest. progredientibus autem aetatibus sensim tardeve potius quasi nosmet ipsos cognoscimus. itaque prima illa commendatio, quae a natura nostri facta est nobis, incerta et obscura est, primusque appetitus ille animi tantum agit, ut salvi atque integri esse possimus. cum autem dispicere coepimus et sentire quid simus et quid ab animantibus ceteris differamus, tum ea sequi incipimus, ad quae nati sumus.

cos igitur is sum quam expono forma natura si ut initium dico simul atque ortus sum sui quisque cognosco judico possum qui volo et totus sum natura et pars singularis continuo video quis sum hic qui quaero omnis res qui expeto superus et ulter neque ullus in res peccaris possum nunc verus ab primus quidem mirabilis occulo natura sum neque perspicio neque cognosco possum progredio autem aetas sensim tardus potis quasi nos ipse cognosco itaque primus ille commendatio qui ab natura noster facio sum nos incertus et obscurus sum primus appeto ille animus tantus ago ut salvus atque integer sum possum cum autem dispicio coepio et sentio quis sum et quis ab animo ceterus differo tum is sequor incipio ad qui nascor sum


Theseus, amicus Pirithoi 28 27


Lacedaemonii 76 23 76 30


Omnis natura vult esse conservatrix sui, ut et salva sit et in genere conservetur suo. ad hanc rem aiunt artis quoque requisitas, quae naturam adiuvarent in quibus ea numeretur in primis, quae est vivendi ars, ut tueatur, quod a natura datum sit, quod desit, adquirat. idemque diviserunt naturam hominis in animum et corpus. cumque eorum utrumque per se expetendum esse dixissent, virtutes quoque utriusque eorum per se expetendas esse dicebant, et cum animum infinita quadam laude anteponerent corpori, virtutes quoque animi bonis corporis anteponebant.

omnis natura volo sum conservatrix suus ut et salvo sum et in genus conservo suus ad hic res aio ars quoque requaero qui natura adjuvo in qui is numero in primus qui sum vivo ars ut tueor qui ab natura do sum qui desum acquiro idem divido natura homo in animus et corpus cum is uterque per sui expeto sum dico virtus quoque uterque is per sui expeto sum dico et cum animus infinitus quidam laus antepono corpus virtus quoque animus bonus corpus antepono


Peripatetici. de eorum generedicendi 104 30sqq. 120 18 12215sq. 104 30sqq. de magnoin eorum disciplima ornatu 160 1sq. cf. 158 32 — 159 12de eorum investigatione naturae 1605sqq. de eorumdisserendi praeceptis 160 17sq. cf. 122 33sqq. inveniendiartem egregie tradiderunt123 33sqq. eorum finis bonorum 49 10sqq. de eorumbene vivendi praeceptis adrerum publicarum rectionemrelatis 160 23sqq. 147 19sqq.12123sqq. quae iis placueritvitae degendae ratio 161 1sqq. tria bonorum generastatuunt, animi, corporis, externa 63 20 sqq. 105 24 sq.cf. 14512sqq. 15214 de eorum cum Stoicis controversiain quaestione, quae est debonis et malis 104 29 sqq.120 20 sqq.

peripateticus de is generedicendi sqq sq sqq de magnoin is disciplima orno sq cf de is investigatio natura sqq de eorumdisserendi praecipio sq cf sqq inveniendiartem egregius trado sqq is finis bonus sqq de eorumbene vivo praecipio adrerum publicaris rectionemrelatis sqq sqq sqq qui is placueritvitae dego ratio sqq tres bonus generastatuunt animus corpus externus sqq sq cf sqq de is cum stoicus controversiain quaestio qui sum debonis et malus sqq sqq


quodsi non hominis summum bonum quaereremus, sed cuiusdam animantis, is autem esset nihil nisi animus —liceat enim fingere aliquid eius modi, quo verum facilius reperiamus—, tamen illi animo non esset hic vester finis. desideraret enim valitudinem, vacuitatem doloris, appeteret etiam conservationem sui earumque rerum custodiam finemque sibi constitueret secundum naturam vivere, quod est, ut dixi, habere ea, quae secundum naturam sint, vel omnia vel plurima et maxima.

quodsi non homo superus bonus quaero sed quidam animo is autem sum nihil nisi animus licet enim fingo aliquis is modus quo verus facilis reperio tamen ille animus non sum hic vester finis desidero enim valitudo vacuitas dolor appeto etiam conservatio suus is res custodia finis sui constituo secundus natura vivo qui sum ut dico habeo is qui secundus natura sum vel omnis vel multus et maximus


ex quo perspicuum est, quoniam ipsi a nobis diligamur omniaque et in animo et in corpore perfecta velimus esse, ea nobis ipsa cara esse propter se et in iis esse ad bene vivendum momenta maxima. nam cui proposita sit conservatio sui, necesse est huic partes quoque sui caras esse carioresque, quo perfectiores sint et magis in suo genere laudabiles. ea enim vita expetitur, quae sit animi corporisque expleta virtutibus, in eoque summum bonum poni necesse est, quandoquidem id tale esse debet, ut rerum expetendarum sit extremum. quo cognito dubitari non potest, quin, cum ipsi homines sibi sint per se et sua sponte cari, partes quoque et corporis et animi et earum rerum, quae sunt in utriusque motu et statu, sua caritate colantur et per se ipsae appetantur.

ex quo perspicuus sum quoniam ipse ab nos diligo omne et in animus et in corpus perficio volo sum is nos ipse carus sum propter sui et in is sum ad bene vivo momentum maximus nam qui propono sum conservatio suus necesse sum hic pars quoque suus caveo sum carus quo perficio sum et magis in suus genus laudabilis is enim vito expeto qui sum animus corpus expleta virtus in eo superus bonus pono necesse sum quandoquidem is talis sum debeo ut res expetendaris sum exter quo cognosco dubitaris non possum quin cum ipse homo sui sum per sui et suus sponte carus pars quoque et corpus et animus et is res qui sum in uterque motus et status suus caritas colo et per sui ipse appeto


sed sunt tamen perabsurdi et ii, qui cum scientia vivere ultimum bonorum, et qui nullam rerum differentiam esse dixerunt, atque ita sapientem beatum fore, nihil aliud alii momento ullo anteponentem, et qui, ut quidam Academici constituisse dicuntur, extremum bonorum et summum munus esse sapientis obsistere visis adsensusque suos firme sustinere. his singulis copiose responderi solet, sed quae perspicua sunt longa esse non debent. quid autem apertius quam, si selectio nulla sit ab iis rebus, quae contra naturam sint, earum rerum, quae sint secundum naturam, fore ut tollatur omnis ea, quae quaeratur laudeturque, prudentia?

sed sum tamen perabsurdus et is qui cum scientia vivo ulter bonus et qui nullus res differentia sum dico atque ita sapio beatus sum nihil alius alius momentum ullus antepono et qui ut quidam academicus constituo dico exter bonus et superus munus sum sapio obsisto video assensus suus firmus sustineo hic singuli copiosus respondeo soleo sed qui perspicuus sum longus sum non debeo quis autem aperio quam si selectio nullus sum ab is res qui contra natura sum is res qui sum secundus natura sum ut tollo omnis is qui quaero laudo prudentia


sed, etiam uti ea contineant, non idem facere eas in virtute neque in ceteris artibus, ad quas esse dux pecunia potest, continere autem non potest, itaque, si voluptas aut si bona valitudo sit in bonis, divitias quoque in bonis esse ponendas, at, si sapientia bonum sit, non sequi ut etiam divitias bonum esse dicamus. neque ab ulla re, quae non sit in bonis, id, quod sit in bonis, contineri potest, ob eamque causam, quia cognitiones comprehensionesque rerum, e quibus efficiuntur artes, adpetitionem movent, cum divitiae non sint in bonis, nulla ars divitiis contineri potest.

sed etiam uti is contineo non idem facio is in virtus neque in ceterus ars ad qui sum dux pecunia possum contineo autem non possum itaque si voluptas aut si bonus valetudo sum in bonus divitiae quoque in bonus sum pono at si sapientia bonus sum non sequor ut etiam divitiae bonus sum dico neque ab ullus res qui non sum in bonus is qui sum in bonus contineo possum ob eo causa quia cognitio comprehensio res e qui efficio ars adpetitio moveo cum divitiae non sum in bonus nullus ars divitiae contineo possum


hunc vos beatum; ratio quidem vestra sic cogit. at ego quem huic anteponam non audeo dicere; dicet pro me ipsa virtus nec dubitabit isti vestro beato M. Regulum anteponere, quem quidem, cum sua voluntate, nulla vi coactus praeter fidem, quam dederat hosti, ex patria Karthaginem revertisset, tum ipsum, cum vigiliis et fame cruciaretur, clamat virtus beatiorem fuisse quam potantem in rosa Thorium. bella magna gesserat, bis consul fuerat, triumpharat nec tamen sua illa superiora tam magna neque tam praeclara ducebat quam illum ultimum casum, quem propter fidem constantiamque susceperat, qui nobis miserabilis videtur audientibus, illi perpetienti erat voluptarius. non enim hilaritate nec lascivia nec risu aut ioco, comite levitatis, saepe etiam tristes firmitate et constantia sunt beati.

hic tu beatus ratio quidem vester sic cogo at ego qui hic antepono non audeo dico dico pro ego ipse virtus neque dubito iste vester beatus m regulis antepono qui quidem cum suus voluntas nullus vis cogo praeter fides quam do hostis ex patria karthago revorto tum ipse cum vigilia et fames crucio clamo virtus beatus sum quam poto in rodo thorius bellum magnus gero bis consul sum triumpho neque tamen suus ille superus tam magnus neque tam praeclarus duco quam ille ulter casus qui propter fides constantia suscipio qui nos miserabilis video audio ille perpetior sum voluptarius non enim hilaritas neque lascivia neque rideo aut iocus comes levitas saepe etiam tristis firmitas et constantia sum beati


Ap. Claudius (decemvir a. 451) 62 27sq.


Principio, inquam, in physicis, quibus maxime gloriatur, primum totus est alienus. Democritea dicit perpauca mutans, sed ita, ut ea, quae corrigere vult, mihi quidem depravare videatur. ille atomos quas appellat, id est corpora individua propter soliditatem, censet in infinito inani, in quo nihil nec summum nec infimum nec medium nec ultimum nec extremum sit, ita ferri, ut concursionibus inter se cohaerescant, ex quo efficiantur ea, quae sint quaeque cernantur, omnia, eumque motum atomorum nullo a principio, sed ex aeterno tempore intellegi convenire.

principium inquam in physicus qui magnus glorior primus totus sum alienus democriteus dico perpaucus muto sed ita ut is qui corrigo volo ego quidem depravaris video ille atomus qui appello is sum corpus individuus propter soliditas censeo in infinitus inanis in quo nihil neque superus neque infimus neque medius neque ulter neque exter sum ita fero ut concursio inter sui cohaeresco ex quo efficio is qui sum quisque cerno omnis is motus atomus nullus ab principium sed ex aeternus tempus intellego convenio


Strato, Theophrasti auditor161 31 sqq.


Quid ergo?


nam si beatus umquam fuisset, beatam vitam usque ad illum a Cyro extructum rogum pertulisset. quod si ita est, ut neque quisquam nisi bonus vir et omnes boni beati sint, quid philosophia magis colendum aut quid est virtute divinius?

nam si beatus umquam sum beatus vita usque ad ille ab cyrus extructum rogus perfero qui si ita sum ut neque quisquam nisi bonus vir et omnis bonus beati sum quis philosophia magis colo aut quis sum virtus divinus


nam inter ista tam magnifica verba tamque praeclara non habet ullum voluptas locum, non modo illa, quam in motu esse dicitis, quam omnes urbani rustici, omnes, inquam, qui Latine loquuntur, voluptatem vocant, sed ne haec quidem stabilis, quam praeter vos nemo appellat voluptatem.

nam inter iste tam magnificus verbum tam praeclarus non habeo ullus voluptas locus non modo ille quam in motus sum dico quam omnis urbanus rusticus omnis inquam qui latinum loquor voluptas voco sed ne hic quidem stabilis quam praeter tu nemo appello voluptas


Commentarios quosdam, inquam, Aristotelios, quos hic sciebam esse, veni ut auferrem, quos legerem, dum essem otiosus; quod quidem nobis non saepe contingit.

commentarius quidam inquam aristotelius qui hic scio sum venio ut aufero qui lego dum sum otiosus qui quidem nos non saepe contingo


quare cum dicimus omnibus animalibus extremum esse secundum naturam vivere, non ita accipiendum est, quasi dicamus unum esse omnium extremum, sed ut omnium artium recte dici potest commune esse, ut in aliqua scientia versentur, scientiam autem suam cuiusque artis esse, sic commune animalium omnium secundum naturam vivere, sed naturas esse diversas, ut aliud equo sit e natura, aliud bovi, aliud homini. et tamen in omnibus est summa communis, et quidem non solum in animalibus, sed etiam in rebus omnibus iis, quas natura alit, auget, tuetur, in quibus videmus ea, quae gignuntur e terra, multa quodam modo efficere ipsa sibi per se, quae ad vivendum crescendumque valeant, ut in suo genere perveniant ad extremum; ut iam liceat una comprehensione omnia complecti non dubitantemque dicere omnem naturam esse servatricem sui idque habere propositum quasi finem et extremum, se ut custodiat quam in optimo sui generis statu; ut necesse sit omnium rerum, quae natura vigeant, similem esse finem, non eundem. ex quo intellegi debet homini id esse in bonis ultimum, secundum naturam vivere, quod ita interpretemur: vivere ex hominis natura undique perfecta et nihil requirente.

quare cum dico omnis animal exter sum secundus natura vivo non ita accipio sum quasi dico unus sum omnis exter sed ut omnis ars rectus dico possum communis sum ut in aliqui scientia verso scientia autem suus quisque ars sum sic communis animal omnis secundus natura vivo sed natura sum diverto ut alius equus sum e natura alius bos alius homo et tamen in omnis sum summus communis et quidem non solus in animal sed etiam in res omnis is qui natura alo augeo tueor in qui video is qui gigno e terra multus quidam modo efficio ipse sui per sui qui ad vivo cresco valeo ut in suus genus pervenio ad exter ut iam licet unus comprehensio omnis complector non dubito dico omnis natura sum servatrix suus is habeo propono quasi finis et exter sui ut custodio quam in bonus suus genus status ut necesse sum omnis res qui natura vigeo similis sum finis non idem ex quo intellego debeo homo is sum in bonus ulter secundus natura vivo qui ita interpretor vivo ex homo natura undique perficio et nihil requiro


et quod est munus, quod opus sapientiae? quid est, quod ab ea absolvi et perfici debeat? si est nihil in eo, quod perficiendum est, praeter motum ingenii quendam, id est rationem, necesse est huic ultimum esse ex virtute agere; rationis enim perfectio est virtus; si est nihil nisi corpus, summa erunt illa: valitudo, vacuitas doloris, pulchritudo, cetera.

et qui sum munus qui opus sapientia quis sum qui ab is absolvo et perficio debeo si sum nihil in is qui perficio sum praeter motus ingenium quidam is sum ratio necesse sum hic ulter sum ex virtus ago ratio enim perfectio sum virtus si sum nihil nisi corpus summus sum ille valetudo vacuitas dolor pulchritudo ceterus


Amicitiae vero locus ubi esse potest aut quis amicus esse cuiquam, quem non ipsum amet propter ipsum?

amicitia verus locus ubi sum possum aut quis amicus sum quisquam qui non ipse amo propter ipse


imagines (ei)/dwla) 922


In enumerandis autem corporis commodis si quis praetermissam a nobis voluptatem putabit, in aliud tempus ea quaestio differatur. utrum enim sit voluptas in iis rebus, quas primas secundum naturam esse diximus, necne sit ad id, quod agimus, nihil interest. si enim, ut mihi quidem videtur, non explet bona naturae voluptas, iure praetermissa est; sin autem est in ea, quod quidam volunt, nihil impedit hanc nostram comprehensionem summi boni. quae enim constituta sunt prima naturae, ad ea si voluptas accesserit, unum aliquod accesserit commodum corporis neque eam constitutionem summi boni, quae est proposita, mutaverit.

in enumero autem corpus commodus si quis praetermitto ab nos voluptas puto in alius tempus is quaestio differo utrum enim sum voluptas in is res qui primus secundus natura sum dico necne sum ad is qui ago nihil intersum si enim ut ego quidem video non expleo bonus natura voluptas ius praetermitto sum sin autem sum in is qui quidam volo nihil impedio hic noster comprehensio superus bonus qui enim constituo sum primus natura ad is si voluptas accedo unus aliqui accedo commodus corpus neque is constitutio superus bonus qui sum propono muto


A primo, ut opinor, animantium ortu petitur origo summi boni. Simul atque natum animal est, gaudet voluptate et eam appetit ut bonum, aspernatur dolorem ut malum. De malis autem et bonis ab iis animalibus, quae nondum depravata sint, ait optime iudicari. haec et tu ita posuisti, et verba vestra sunt. quam multa vitiosa! summum enim bonum et malum vagiens puer utra voluptate diiudicabit, stante an movente? quoniam, si dis placet, ab Epicuro loqui discimus. si stante, hoc natura videlicet vult, salvam esse se, quod concedimus; si movente, quod tamen dicitis, nulla turpis voluptas erit, quae praetermittenda sit, et simul non proficiscitur animal illud modo natum a summa voluptate, quae est a te posita in non dolendo.

ab primus ut opinor animo ortus peto origo superus bonus simul atque natus animal sum gaudeo voluptas et is appeto ut bonus aspernor dolor ut malus de malus autem et bonus ab is animal qui nondum depravo sum aio optume iudico hic et tu ita pono et verbum vester sum quam multus vitiosus superus enim bonus et malus vagio puer uter voluptas diiudico sto an moveo quoniam si deus placeo ab epicurus loquor disco si sto hic natura videlicet volo salvus sum sui qui concedo si moveo qui tamen dico nullus turpis voluptas sum qui praetermitto sum et simul non proficisco animal ille modo natus ab summus voluptas qui sum ab tu pono in non doleo


Lucretia, Tricipitini filia, Tarquinii Collatini uxor 62 20sqq. 188 11sq.

lucretius tricipitinus filia tarquinius collatinus uxor sqq sq


Quid Zeno? Portenta haec esse dicit, neque ea ratione ullo modo posse vivi; se dicere inter honestum et turpe nimium quantum, nescio quid inmensum, inter ceteras res nihil omnino interesse. idem adhuc;

quis zeno portentum hic sum dico neque is ratio ullus modo possum vivo sui dico inter honestus et turpis nimium quantus nescio quis immensus inter ceterus res nihil omnino intersum idem adhuc


Quid? si nos non interpretum fungimur munere, sed tuemur ea, quae dicta sunt ab iis, quos probamus, eisque nostrum iudicium et nostrum scribendi ordinem adiungimus, quid habent, cur Graeca anteponant iis, quae et splendide dicta sint neque sint conversa de Graecis? nam si dicent ab illis has res esse tractatas, ne ipsos quidem Graecos est cur tam multos legant, quam legendi sunt. quid enim est a Chrysippo praetermissum in Stoicis? legimus tamen Diogenem, Antipatrum, Mnesarchum, Panaetium, multos alios in primisque familiarem nostrum Posidonium. quid? Theophrastus mediocriterne delectat, cum tractat locos ab Aristotele ante tractatos? quid? Epicurei num desistunt de isdem, de quibus et ab Epicuro scriptum est et ab antiquis, ad arbitrium suum scribere? quodsi Graeci leguntur a Graecis isdem de rebus alia ratione compositis, quid est, cur nostri a nostris non legantur?

quis si nos non interpres fungor munus sed tueor is qui dictum sum ab is qui probo is nos iudicium et nos scribo ordo adjungo quis habeo cur graecum antepono is qui et splendidus dictum sum neque sum converro de graecum nam si dico ab ille hic res sum tracto ne ipse quidem graeci sum cur tam multus lego quam lego sum quis enim sum ab chrysippus praetermitto in stoicus lego tamen diogenes antipater mnesarchus panaetius multus alius in primus familiaris nos posidonius quis theophrastus mediocris delecto cum tracto locus ab aristotelis ante tracto quis epicureus num desisto de idem de qui et ab epicurus scribo sum et ab antiquus ad arbitrium suus scribo quodsi graecum lego ab graecum idem de res alius ratio compono quis sum cur noster ab noster non lego


Euphrates 119 5


Aristoxenus Tareninus 181 24


atque haec ratio late patet. in quo enim maxime consuevit iactare vestra se oratio, tua praesertim, qui studiose antiqua persequeris, claris et fortibus viris commemorandis eorumque factis non emolumento aliquo, sed ipsius honestatis decore laudandis, id totum evertitur eo delectu rerum, quem modo dixi, constituto, ut aut voluptates omittantur maiorum voluptatum adipiscendarum causa aut dolores suscipiantur maiorum dolorum effugiendorum gratia.

atque hic ratio latus pateo in quo enim magnus consuesco iactaris vester sui oratio tuus praesertim qui studiosus antiquus persequor claris et fortis vis commemoro is facio non emolumentum aliquis sed ipse honestas decus laudo is totus everto is deligo res qui modo dico constituo ut aut voluptas omitto magnus voluptas adipiscendaris causa aut dolor suscipio magnus dolor effugio gratia


an, partus ancillae sitne in fructu habendus, disseretur inter principes civitatis, P. Scaevolam M'. que Manilium, ab iisque M. Brutus dissentiet—quod et acutum genus est et ad usus civium non inutile, nosque ea scripta reliquaque eiusdem generis et legimus libenter et legemus—, haec, quae vitam omnem continent, neglegentur? nam, ut sint illa vendibiliora, haec uberiora certe sunt. quamquam id quidem licebit iis existimare, qui legerint. nos autem hanc omnem quaestionem de finibus bonorum et malorum fere a nobis explicatam esse his litteris arbitramur, in quibus, quantum potuimus, non modo quid nobis probaretur, sed etiam quid a singulis philosophiae disciplinis diceretur, persecuti sumus.

an pario ancilla sum in fructus habeo dissero inter princeps civitas p scaevola m que manilius ab is m brutus dissentio qui et acutus genus sum et ad utor civis non inutilis nos is scribo reliquus idem genus et lego libet et lego hic qui vita omnis contineo neglego nam ut sum ille vendibilis hic uber certus sum quamquam is quidem liceo is existimaris qui lego nos autem hic omnis quaestio de finis bonus et malus fere ab nos explicatam sum hic littera arbitror in qui quantus possum non modo quis nos probo sed etiam quis ab singuli philosophia disciplina dico persequor sum


at vero si ad vitem sensus accesserit, ut appetitum quendam habeat et per se ipsa moveatur, quid facturam putas? an ea, quae per vinitorem antea consequebatur, per se ipsa curabit? sed videsne accessuram ei curam, ut sensus quoque suos eorumque omnem appetitum et si qua sint adiuncta ei membra tueatur? sic ad illa, quae semper habuit, iunget ea, quae postea accesserint, nec eundem finem habebit, quem cultor eius habebat, sed volet secundum eam naturam, quae postea ei adiuncta erit, vivere. ita similis erit ei finis boni, atque antea fuerat, neque idem tamen; non enim iam stirpis bonum quaeret, sed animalis. quid, si non sensus modo ei sit datus, verum etiam animus hominis? non necesse est et illa pristina manere, ut tuenda sint, et haec multo esse cariora, quae accesserint, animique optimam quamque partem carissimam, in eaque expletione naturae summi boni finem consistere, cum longe multumque praestet mens atque ratio? sic, quod est extremum omnium appetendorum atque ductum a prima commendatione naturae, multis gradibus adscendit, ut ad summum perveniret, quod cumulatur ex integritate corporis et ex mentis ratione perfecta.

at verus si ad vito sensus accedo ut appeto quidam habeo et per sui ipse moveo quis factura puto an is qui per vinitor antea consequor per sui ipse curo sed video accedo is cura ut sensus quoque suus is omnis appeto et si qui sum adjungo is membrum tueor sic ad ille qui semper habeo jungo is qui postea accedo neque idem finis habeo qui cultor is habeo sed volo secundus is natura qui postea is adjungo sum vivo ita similis sum is finis bonus atque antea sum neque idem tamen non enim iam stirps bonus quaero sed animal quis si non sensus modo is sum do verus etiam animus homo non necesse sum et ille pristinus maneo ut tueor sum et hic multus sum carus qui accedo animus bonus quisque pars carus in is expletio natura superus bonus finis consisto cum longus multus praesto mens atque ratio sic qui sum exter omnis appeto atque duco ab primus commendatio natura multus gradus adscendit ut ad superus pervenio qui cumulo ex integritas corpus et ex mens ratio perficio


Bene facis, inquit, quod me adiuvas, et istis quidem, quae modo dixisti, utar potius Latinis, in ceteris subvenies, si me haerentem videbis.

bene facio inquam qui ego adjuvo et iste quidem qui modo dico uto potis latinum in ceterus subvenio si ego haereo video


perspicua (Stoice, pro/dha s.e)nargh=) 123 19

perspicuus stoicus pro dha senatus e nargh


Tum ille: Ain tandem? inquit, cum ego te hac nova lege videam eodem die accusatori respondere et tribus horis perorare, in hac me causa tempus dilaturum putas? quae tamen a te agetur non melior, quam illae sunt, quas interdum optines. quare istam quoque aggredere tractatam praesertim et ab aliis et a te ipso saepe, ut tibi deesse non possit oratio.

tum ille aio tandem inquam cum ego tu hic novo lex video idem dies accusator respondeo et tres hora peroraris in hic ego causa tempus differo puto qui tamen ab tu ago non bonus quam ille sum qui interdum obtineo quare iste quoque aggredio tracto praesertim et ab alius et ab tu ipse saepe ut tu desum non possum oratio


Neutrum vero, inquit ille. nam et a te perfici istam disputationem volo, nec tua mihi oratio longa videri potest.

neuter verus inquam ille nam et ab tu perficio iste disputatio volo neque tuus ego oratio longus video possum


Orata v. Sergius Orata


Huius ego nunc auctoritatem sequens idem faciam. quantum enim potero, minuam contentiones omnesque simplices sententias eorum, in quibus nulla inest virtutis adiunctio, omnino a philosophia semovendas putabo, primum Aristippi Cyrenaicorumque omnium, quos non est veritum in ea voluptate, quae maxima dulcedine sensum moveret, summum bonum ponere contemnentis istam vacuitatem doloris.

hic ego nunc auctoritas sequor idem facio quantus enim possum minuo contentio omnes simplex sententia is in qui nullus insum virtus adjunctio omnino ab philosophia semoveo puto primus aristippus cyrenaicus omnis qui non sum vereor in is voluptas qui maximus dulcedo sensus moveo superus bonus pono contemno iste vacuitas dolor


Zeno Epicureus. eum Cicerocum Attico audivit 7 16 sqq.

zeno epicureus is cicerocum atticus audio sqq


Sed ut epistulam laudandam arbitror eam, quam modo totidem fere verbis interpretatus sum, quamquam ea cum summa eius philosophia nullo modo congruebat, sic eiusdem testamentum non solum a philosophi gravitate, sed etiam ab ipsius sententia iudico discrepare. scripsit enim et multis saepe verbis et breviter arteque in eo libro, quem modo nominavi, mortem nihil ad nos pertinere. quod enim dissolutum sit, id esse sine sensu, quod autem sine sensu sit, id nihil ad nos pertinere omnino. hoc ipsum elegantius poni meliusque potuit. nam quod ita positum est, quod dissolutum sit, id esse sine sensu, id eius modi est, ut non satis plane dicat quid sit dissolutum. sed tamen intellego quid velit.

sed ut epistula laudo arbitror is quam modo totidem fere verbum interpretor sum quamquam is cum summus is philosophia nullus modo congruo sic idem testamentum non solus ab philosophus gravitas sed etiam ab ipse sententia judico discreparis scribo enim et multus saepe verbum et brevis artus in is liber qui modo nomino mors nihil ad nos pertineo qui enim dissoluo sum is sum sine sentio qui autem sine sentio sum is nihil ad nos pertineo omnino hic ipse elego pono bonus possum nam qui ita pono sum qui dissoluo sum is sum sine sentio is is modus sum ut non satis planus dico quis sum dissoluo sed tamen intellego quis volo


Hoc vero non videre, maximo argumento esse voluptatem illam, qua sublata neget se intellegere omnino quid sit bonum—eam autem ita persequitur: quae palato percipiatur, quae auribus; cetera addit, quae si appelles, honos praefandus sit—hoc igitur, quod solum bonum severus et gravis philosophus novit, idem non videt ne expetendum quidem esse, quod eam voluptatem hoc eodem auctore non desideremus, cum dolore careamus.

hic verus non video maximus argumentum sum voluptas ille qui tollo nego sui intellego omnino quis sum bonus is autem ita persequor qui palatum percipio qui auris ceterus addo qui si appello honor praefor sum hic igitur qui solus bonus severus et gravis philosophus nosco idem non video ne expeto quidem sum qui is voluptas hic idem auctor non desidero cum dolor careo


Exposita igitur, inquit, terminatione rerum expetendarum cur ista se res ita habeat, ut dixi, deinceps demonstrandum est. quam ob rem ordiamur ab eo, quod primum posui, quod idem reapse primum est, ut intellegamus omne animal se ipsum diligere. quod quamquam dubitationem non habet—est enim infixum in ipsa natura comprehenditurque suis cuiusque sensibus sic, ut, contra si quis dicere velit, non audiatur—, tamen, ne quid praetermittamus, rationes quoque, cur hoc ita sit, afferendas puto.

expono igitur inquam terminatio res expetendaris cur iste sui res ita habeo ut dico deinceps demonstro sum quam ob res ordior ab is qui primus pono qui idem reapse primus sum ut intellego omnis animal sui ipse diligo qui quamquam dubitatio non habeo sum enim infigo in ipse natura comprehenditurque suus quisque sensus sic ut contra si quis dico volo non audio tamen ne quis praetermitto ratio quoque cur hic ita sum affero puto


ad altiora quaedam et magnificentiora, mihi crede, Torquate, nati sumus, nec id ex animi solum partibus, in quibus inest memoria rerum innumerabilium, in te quidem infinita, inest coniectura consequentium non multum a divinatione differens, inest moderator cupiditatis pudor, inest ad humanam societatem iustitiae fida custodia, inest in perpetiendis laboribus adeundisque periculis firma et stabilis doloris mortisque contemptio—ergo haec in animis, tu autem etiam membra ipsa sensusque considera, qui tibi, ut reliquae corporis partes, non comites solum virtutum, sed ministri etiam videbuntur.

ad alo quidam et magnificentiora ego credo torquatus nascor sum neque is ex animus solus pars in qui insum memoria res innumerabilis in tu quidem infinitus insum conicio consequor non multus ab divinatio differo insum moderator cupiditas pudor insum ad humanus societas justitia fidus custodia insum in perpetior labor adeo periculum firmo et stabilis dolor mors contemptio ergo hic in animus tu autem etiam membrum ipse sentio considero qui tu ut reliquus corpus pars non comes solus virtus sed minister etiam video