non ego iam Epaminondae, non Leonidae mortem huius morti antepono, quorum alter cum vicisset Lacedaemonios apud Mantineam atque ipse gravi vulnere exanimari se videret, ut primum dispexit, quaesivit salvusne esset clipeus. cum salvum esse flentes sui respondissent, rogavit essentne fusi hostes. cum id quoque, ut cupiebat, audivisset, evelli iussit eam, qua erat transfixus, hastam. ita multo sanguine profuso in laetitia et in victoria est mortuus. Leonidas autem, rex Lacedaemoniorum, se in Thermopylis trecentosque eos, quos eduxerat Sparta, cum esset proposita aut fuga turpis aut gloriosa mors, opposuit hostibus. praeclarae mortes sunt imperatoriae; philosophi autem in suis lectulis plerumque moriuntur. refert tamen, quo modo. beatus sibi videtur esse moriens. magna laus. 'Compensabatur', inquit, cum summis doloribus laetitia.

non ego iam epaminondas non leonidas mors hic mors antepono qui alter cum vinco lacedaemonii apud mantinea atque ipse gravis vulnus exanimaris sui video ut primus dispicio quaero salvus sum clipeus cum salvus sum fleo suus respondeo rogo edo fundo hostis cum is quoque ut cupio audio evello iubeo is qui sum transfigo hasta ita multus sanguis profundo in laetitia et in victoria sum mortuus leonidas autem rex lacedaemonius sui in thermopylae trecenti is qui educo spartum cum sum propono aut fuga turpis aut gloriosus mors oppono hostis praeclarus mors sum imperatorius philosophus autem in suus lectulis plerusque morior refero tamen quo modo beatus sui video sum morior magnus laus compenso inquam cum summus dolor laetitia


Age nunc, Luci noster, extrue animo altitudinem excellentiamque virtutum:

ago nunc lucius noster extrue animus altitudo excellentiamque virtus


Licet hic rursus ea commemores, quae optimis verbis ab Epicuro de laude amicitiae dicta sunt. non quaero, quid dicat, sed quid convenienter possit rationi et sententiae suae dicere. Utilitatis causa amicitia est quaesita. Num igitur utiliorem tibi hunc Triarium putas esse posse, quam si tua sint Puteolis granaria? collige omnia, quae soletis: Praesidium amicorum. Satis est tibi in te, satis in legibus, satis in mediocribus amicitiis praesidii. iam contemni non poteris. odium autem et invidiam facile vitabis. ad eas enim res ab Epicuro praecepta dantur. et tamen tantis vectigalibus ad liberalitatem utens etiam sine hac Pyladea amicitia multorum te benivolentia praeclare tuebere et munies. At quicum ioca seria, ut dicitur, quicum arcana, quicum occulta omnia?

licet hic rursus is commemoro qui bonus verbum ab epicurus de laus amicitia dictum sum non quaero quis dico sed quis convenienter possum ratio et sententia suus dico utilitas causa amicitia sum quaero num igitur utilis tu hic triarius puto sum possum quam si tuus sum puteoli granaria colligo omnis qui solo praesidium amicus satis sum tu in tu satis in lex satis in mediocris amicitia praesidium iam contemno non possum odium autem et invidia facilis vito ad is enim res ab epicurus praecipio do et tamen tantus vectigal ad liberalitas uto etiam sine hic pyladeus amicitia multus tu benevolens praeclaris tueor et munio at qui ioca seria ut dico qui arcanus qui occulo omnis


Natura igitur corpus quidem hominis sic et genuit et formavit, ut alia in primo ortu perficeret, alia progrediente aetate fingeret neque sane multum adiumentis externis et adventiciis uteretur. animum autem reliquis rebus ita perfecit, ut corpus; sensibus enim ornavit ad res percipiendas idoneis, ut nihil aut non multum adiumento ullo ad suam confirmationem indigerent; quod autem in homine praestantissimum atque optimum est, id deseruit. etsi dedit talem mentem, quae omnem virtutem accipere posset, ingenuitque sine doctrina notitias parvas rerum maximarum et quasi instituit docere et induxit in ea, quae inerant, tamquam elementa virtutis. sed virtutem ipsam inchoavit, nihil amplius.

natura igitur corpus quidem homo sic et gigno et formo ut alius in primus ortus perficio alius progredio aetas fingo neque sanus multus adjumentum externus et adventicius uto animus autem reliquus res ita perficio ut corpus sensus enim orno ad res percipio idoneus ut nihil aut non multus adjumentum ullus ad suus confirmatio indigeo qui autem in homo praesto atque bonus sum is desero etsi do talis mens qui omnis virtus accipio possum ingigno sine doctrina notitia parvus res maximaris et quasi instituo doceo et induco in is qui insum tamquam elementum virtus sed virtus ipse incoho nihil amplus


inquit; satisne vobis videor pro meo iure in vestris auribus commentatus?

inquam sero tu video pro meus ius in vester auris commento


appetitio naturalis (o(rmh/) 137 6sq. appetitus animi 163 19

appetitio natural o rmh sq appeto animus


Optime, inquam. quid enim mihi potest esse optatius quam cum Catone, omnium virtutum auctore, de virtutibus disputare?

optume inquam quis enim ego possum sum opto quam cum cato omnis virtus auctor de virtus disputaris


Quia, cum a Zenone, inquam, hoc magnifice tamquam ex oraculo editur: 'Virtus ad beate vivendum se ipsa contenta est', et Quare? inquit, respondet: Quia, nisi quod honestum est, nullum est aliud bonum. Non quaero iam verumne sit; illud dico, ea, quae dicat, praeclare inter se cohaerere.

quia cum ab zeno inquam hic magnificus tamquam ex oraculum edo virtus ad beatus vivo sui ipse contineo sum et quaris inquam respondeo quia nisi qui honestus sum nullus sum alius bonus non quaero iam verus sum ille dico is qui dico praeclaris inter sui cohaereo


sed primum positum sit nosmet ipsos commendatos esse nobis primamque ex natura hanc habere appetitionem, ut conservemus nosmet ipsos. hoc convenit; sequitur illud, ut animadvertamus qui simus ipsi, ut nos, quales oportet esse, servemus. sumus igitur homines. ex animo constamus et corpore, quae sunt cuiusdam modi, nosque oportet, ut prima appetitio naturalis postulat, haec diligere constituereque ex his finem illum summi boni atque ultimi. quem, si prima vera sunt, ita constitui necesse est: earum rerum, quae sint secundum naturam, quam plurima et quam maxima adipisci.

sed primus pono sum nos ipse commendo sum nos primus ex natura hic habeo appetitio ut conservo nos ipse hic convenio sequor ille ut animadverto qui sum ipse ut nos qualis oportet sum servo sum igitur homo ex animus consto et corpus qui sum quidam modus nos oportet ut primus appetitio natural postulo hic diligo constituo ex hic finis ille superus bonus atque ulter qui si primus verus sum ita constituo necesse sum is res qui sum secundus natura quam multus et quam maximus adipisci


Sirenes 180 27


Atque, si verum respondere velles, Cato, haec erant dicenda, non eos tibi non probatos, tantis ingeniis homines tantaque auctoritate, sed te animadvertisse, quas res illi propter antiquitatem parum vidissent, eas a Stoicis esse perspectas, eisdemque de rebus hos cum acutius disseruisse, tum sensisse gravius et fortius, quippe qui primum valitudinem bonam expetendam negent esse, eligendam dicant, nec quia bonum sit valere, sed quia sit non nihilo aestimandum—neque tamen pluris illis videtur, qui illud non dubitant bonum dicere—; hoc vero te ferre non potuisse, quod antiqui illi quasi barbati, ut nos de nostris solemus dicere, crediderint, eius, qui honeste viveret, si idem etiam bene valeret, bene audiret, copiosus esset, optabiliorem fore vitam melioremque et magis expetendam quam illius, qui aeque vir bonus multis modis esset, ut Ennii Alcmaeo, 'ci/rcumventus mo/rbo,

atque si verus respondeo volo cato hic sum dico non is tu non probo tantus ingenium homo tantus auctoritas sed tu animadverto qui res ille propter antiquitas parum video is ab stoicus sum perspicio idem de res hic cum acuo disseruio tum sentio gravis et fortis quippe qui primus valitudo bonus expeto nego sum eligo dico neque quia bonus sum valeo sed quia sum non nihilum aestimo neque tamen multus ille video qui ille non dubito bonus dico hic verus tu fero non possum qui antiquus ille quasi barbatus ut nos de noster solo dico credo is qui honestus vivo si idem etiam bene valeo bene audio copiosus sum optabilis sum vita bonus et magis expeto quam ille qui aequus vir bonus multus modus sum ut ennius alcmaeus cichorium rcumventus mo rbo


P. Decius Mus (consul a. 340) 60 20sqq.


L. Manlius Torquatus, antecedentis filius, Epicureus. P.Sullam accusavit de ambitu61 6 sqq. loquens induciturin libris de finibus (cf. praefat p. XIII) 6 21sqq.

l manlius torquatus antecedo filius epicureus p sulla accuso de ambitus sqq loquor induciturin liber de finis cf praefat p xiii sqq


cupiditates non Epicuri divisione finiebat, sed sua satietate. habebat tamen rationem valitudinis: utebatur iis exercitationibus, ut ad cenam et sitiens et esuriens veniret, eo cibo, qui et suavissimus esset et idem facillimus ad concoquendum, vino et ad voluptatem et ne noceret. cetera illa adhibebat, quibus demptis negat se Epicurus intellegere quid sit bonum. aberat omnis dolor, qui si adesset, nec molliter ferret et tamen medicis plus quam philosophis uteretur. color egregius, integra valitudo, summa gratia, vita denique conferta voluptatum omnium varietate.

cupiditas non epicurus divisio finio sed suus satietas habeo tamen ratio valitudo utor is exercitatio ut ad cena et sitio et esurio venio is cibus qui et suavis sum et idem facilis ad concoquo vinum et ad voluptas et ne noceo ceterus ille adhibeo qui deemo nego sui epicurus intellego quis sum bonus absum omnis dolor qui si adsum neque mollis fero et tamen medicus multus quam philosophus uto color egregius integer valetudo summus gratia vito denique confercio voluptas omnis varietas


Quod autem magnum dolorem brevem, longinquum levem esse dicitis, id non intellego quale sit. video enim et magnos et eosdem bene longinquos dolores, quorum alia toleratio est verior, qua uti vos non potestis, qui honestatem ipsam per se non amatis. fortitudinis quaedam praecepta sunt ac paene leges, quae effeminari virum vetant in dolore. quam ob rem turpe putandum est, non dico dolere—nam id quidem est interdum necesse—, sed saxum illud Lemnium clamore Philocteteo funestare, Quod éiulatu, quéstu, gemitu, frémitibus Resonándo mutum flébiles vocés refert. Huic Epicurus praecentet, si potest, cui E víperino mórsu venae víscerum Venéno inbutae taétros cruciatús cient!

qui autem magnus dolor brevis longinquus levo sum dico is non intellego qualis sum video enim et magnus et idem bene longinquus dolor qui alius toleratio sum verus qui uti tu non possum qui honestas ipse per sui non amo fortitudo quidam praecipio sum atque paene lex qui effeminaris vir veto in dolor quam ob res turpis puto sum non dico doleo nam is quidem sum interdum necesse sed saxum ille lemnius clamor philocteteo funestaris qui eiulatu questu gemitus fremitibus resonando mutus flebilis voces refero hic epicurus praecento si possum qui e viperino morsu vena viscerum veneno inbutae taetros cruciatus cieo


Miltiades 63 10


Amynomachus, heres Epicuri 78 18


ergo illi intellegunt quid Epicurus dicat, ego non intellego? ut scias me intellegere, primum idem esse dico voluptatem, quod ille h(donh/n. et quidem saepe quaerimus verbum Latinum par Graeco et quod idem valeat; hic nihil fuit, quod quaereremus. nullum inveniri verbum potest quod magis idem declaret Latine, quod Graece, quam declarat voluptas. huic verbo omnes, qui ubique sunt, qui Latine sciunt, duas res subiciunt, laetitiam in animo, commotionem suavem iucunditatis in corpore. nam et ille apud Trabeam voluptatem animi nimiam laetitiam dicit eandem, quam ille Caecilianus, qui omnibus laetitiis laetum esse se narrat. sed hoc interest, quod voluptas dicitur etiam in animo—vitiosa res, ut Stoici putant, qui eam sic definiunt: sublationem animi sine ratione opinantis se magno bono frui—, non dicitur laetitia nec gaudium in corpore.

ergo ille intellego quis epicurus dico ego non intellego ut scio ego intellego primus idem sum dico voluptas qui ille h donh n et quidem saepe quaero verbum latinus par graecum et qui idem valeo hic nihil sum qui quaero nullus invenio verbum possum qui magis idem declaro latinum qui graecum quam declaro voluptas hic verbum omnis qui ubique sum qui latinum scio duo res subicio laetitia in animus commotio suavis iucunditas in corpus nam et ille apud trabea voluptas animus nimius laetitia dico idem quam ille caecilianus qui omnis laetitia laetus sum sui narro sed hic intersum qui voluptas dico etiam in animus vitiosus res ut stoicus puto qui is sic definio sublatio animus sine ratio opinor sui magnus bonus fruor non dico laetitia neque gaudium in corpus


Voluptatem quidem, Brute, si ipsa pro se loquatur nec tam pertinaces habeat patronos, concessuram arbitror convictam superiore libro dignitati. etenim sit inpudens, si virtuti diutius repugnet, aut si honestis iucunda anteponat aut pluris esse contendat dulcedinem corporis ex eave natam laetitiam quam gravitatem animi atque constantiam. quare illam quidem dimittamus et suis se finibus tenere iubeamus, ne blanditiis eius inlecebrisque impediatur disputandi severitas.

voluptas quidem brutus si ipse pro sui loquor neque tam pertinax habeo patronus concedo arbitror convinco superus liber dignitas etenim sum impudens si virtus diu repugno aut si honestus iucundus antepono aut multus sum contendo dulcedo corpus ex is nata laetitia quam gravitas animus atque constantia quare ille quidem dimitto et suus sui finis teneo jubeo ne blanditia is illecebra impedio disputo severitas


itaque non facile est invenire qui quod sciat ipse non tradat alteri; ita non solum ad discendum propensi sumus, verum etiam ad docendum. Atque ut tauris natura datum est ut pro vitulis contra leones summa vi impetuque contendant, sic ii, qui valent opibus atque id facere possunt, ut de Hercule et de Libero accepimus, ad servandum genus hominum natura incitantur. Atque etiam Iovem cum Optimum et Maximum dicimus cumque eundem Salutarem, Hospitalem, Statorem, hoc intellegi volumus, salutem hominum in eius esse tutela. minime autem convenit, cum ipsi inter nos viles neglectique simus, postulare ut diis inmortalibus cari simus et ab iis diligamur. Quem ad modum igitur membris utimur prius, quam didicimus, cuius ea causa utilitatis habeamus, sic inter nos natura ad civilem communitatem coniuncti et consociati sumus. quod ni ita se haberet, nec iustitiae ullus esset nec bonitati locus.

itaque non facilis sum invenio qui qui scio ipse non trado alter ita non solus ad disco propendeo sum verus etiam ad doceo atque ut taurus natura do sum ut pro vitulis contra leo summus vis impetus contendo sic is qui valeo ops atque is facio possum ut de herculis et de liber accipio ad servo genus homo natura incito atque etiam iuppiter cum bonus et magnus dico cum idem salutaris hospital stator hic intellego volo salus homo in is sum tutela paruus autem convenio cum ipse inter nos vilis neglego sum postulo ut diuus immortalis carus sum et ab is diligo qui ad modus igitur membrum utor prior quam disco qui is causa utilitas habeo sic inter nos natura ad civilis communitas conjungo et consocio sum qui ni ita sui habeo neque justitia ullus sum neque bonitas locus


Non ignoranti tibi, inquit, quid sim dicturus, sed aliquid, ut ego suspicor, ex mea brevi responsione arripere cupienti non respondebo ad singula, explicabo potius, quoniam otiosi sumus, nisi alienum putas, totam Zenonis Stoicorumque sententiam.

non ignoro tu inquam quis sum dico sed aliquis ut ego suspicor ex meus brevis responsio arripio cupio non respondeo ad singulus explico potis quoniam otiosus sum nisi alienus puto totus zeno stoicus sententia


quaerendum est enim, ubi sit illud summum bonum, quod reperire volumus, quoniam et voluptas ab eo remota est, et eadem fere contra eos dici possunt, qui vacuitatem doloris finem bonorum esse voluerunt, nec vero ullum probetur oportet summum bonum, quod virtute careat, qua nihil potest esse praestantius. itaque quamquam in eo sermone, qui cum Torquato est habitus, non remissi fuimus, tamen haec acrior est cum Stoicis parata contentio. quae enim de voluptate dicuntur, ea nec acutissime nec abscondite disseruntur; neque enim qui defendunt eam versuti in disserendo sunt nec qui contra dicunt causam difficilem repellunt.

quaero sum enim ubi sum ille superus bonus qui reperio volo quoniam et voluptas ab is remoueo sum et idem fere contra is dico possum qui vacuitas dolor finis bonus sum volo neque verus ullus probo oportet superus bonus qui virtus careo qui nihil possum sum praesto itaque quamquam in is sermo qui cum torquatus sum habitus non remitto sum tamen hic acer sum cum stoicus paro contentio qui enim de voluptas dico is neque acuo neque abscondo dissero neque enim qui defendo is versutus in dissero sum neque qui contra dico causa difficilis repello


Atque omnia quidem scire, cuiuscumque modi sint, cupere curiosorum, duci vero maiorum rerum contemplatione ad cupiditatem scientiae summorum virorum est putandum.

atque omnis quidem scio quicumque modus sum cupio curiosor duco verus magnus res contemplatio ad cupiditas scientia summus vir sum puto


negarine ullo modo possit numquam quemquam stabili et firmo et magno animo, quem fortem virum dicimus, effici posse, nisi constitutum sit non esse malum dolorem? ut enim qui mortem in malis ponit non potest eam non timere, sic nemo ulla in re potest id, quod malum esse decreverit, non curare idque contemnere. quo posito et omnium adsensu adprobato illud adsumitur, eum, qui magno sit animo atque forti, omnia, quae cadere in hominem possint, despicere ac pro nihilo putare. quae cum ita sint, effectum est nihil esse malum, quod turpe non sit. Atque iste vir altus et excellens, magno animo, vere fortis, infra se omnia humana ducens, is, inquam, quem efficere volumus, quem quaerimus, certe et confidere sibi debet ac suae vitae et actae et consequenti et bene de sese iudicare statuens nihil posse mali incidere sapienti. ex quo intellegitur idem illud, solum bonum esse, quod honestum sit, idque esse beate vivere: honeste, id est cum virtute, vivere.

nego ullus modo possum numquam quisquam stabilis et firmus et magnus animus qui fortis vir dico efficio possum nisi constituo sum non sum malus dolor ut enim qui mors in malus pono non possum is non timeo sic nemo ullus in res possum is qui malus sum decerno non curo is contemno quo pono et omnis assensus adprobo ille adsumo is qui magnus sum animus atque fortis omnis qui cado in homo possum despicio atque pro nihilum puto qui cum ita sum efficio sum nihil sum malus qui turpis non sum atque iste vir altus et excello magnus animus verus fortis infra sui omnis humanus duco is inquam qui efficio volo qui quaero certus et confido sui debeo atque suus vita et ago et consequor et bene de sui iudicaris statuo nihil possum malus incido sapio ex quo intellego idem ille solus bonus sum qui honestus sum is sum beatus vivo honestus is sum cum virtus vivo


ex quo, id quod omnes expetunt, beate vivendi ratio inveniri et comparari potest. quod quoniam in quo sit magna dissensio est, Carneadea nobis adhibenda divisio est, qua noster Antiochus libenter uti solet. ille igitur vidit, non modo quot fuissent adhuc philosophorum de summo bono, sed quot omnino esse possent sententiae. negabat igitur ullam esse artem, quae ipsa a se proficisceretur; etenim semper illud extra est, quod arte comprehenditur. nihil opus est exemplis hoc facere longius. est enim perspicuum nullam artem ipsam in se versari, sed esse aliud artem ipsam, aliud quod propositum sit arti. quoniam igitur, ut medicina valitudinis, navigationis gubernatio, sic vivendi ars est prudentia, necesse est eam quoque ab aliqua re esse constitutam et profectam.

ex quo is qui omnis expeto beatus vivo ratio invenio et compararis possum qui quoniam in quo sum magnus dissensio sum carneadeus nos adhibeo divisio sum qui noster antiochus libet uti soleo ille igitur video non modo quot sum adhuc philosophus de superus bonus sed quot omnino sum possum sententia nego igitur ullus sum ars qui ipse ab sui proficiscor etenim semper ille extra sum qui ars comprehendo nihil opus sum exemplum hic facio longus sum enim perspicuus nullus ars ipse in sui versaris sed sum alius ars ipse alius qui propono sum artus quoniam igitur ut medicina valitudo navigatio gubernatio sic vivo ars sum prudentia necesse sum is quoque ab aliqui res sum constituo et proficio


Lege laudationes, Torquate, non eorum, qui sunt ab Homero laudati, non Cyri, non Agesilai, non Aristidi aut Themistocli, non Philippi aut Alexandri, lege nostrorum hominum, lege vestrae familiae; neminem videbis ita laudatum, ut artifex callidus comparandarum voluptatum diceretur. non elogia monimentorum id significant, velut hoc ad portam: Hunc unum plurimae consentiunt gentes populi primarium fuisse virum.

lex laudatio torquatus non is qui sum ab homerus laudo non cyrus non agesilaus non aristides aut themistocles non philippus aut alexander lex noster homo lex vester familia nemo video ita laudo ut artifex callidus comparandaris voluptas dico non elogium monimentor is significo velut hic ad porta hic unus multus consentio gens populus primarius sum vir


cuiuscumque enim modi animal constitueris, necesse est, etiamsi id sine corpore sit, ut fingimus, tamen esse in animo quaedam similia eorum, quae sunt in corpore, ut nullo modo, nisi ut exposui, constitui possit finis bonorum. Chrysippus autem exponens differentias animantium ait alias earum corpore excellere, alias autem animo, non nullas valere utraque re; deinde disputat, quod cuiusque generis animantium statui deceat extremum. cum autem hominem in eo genere posuisset, ut ei tribueret animi excellentiam, summum bonum id constituit, non ut excellere animus, sed ut nihil esse praeter animum videretur. uno autem modo in virtute sola summum bonum recte poneretur, si quod esset animal, quod totum ex mente constaret, id ipsum tamen sic, ut ea mens nihil haberet in se, quod esset secundum naturam, ut valitudo est.

quicumque enim modus animal constituo necesse sum etiamsi is sine corpus sum ut fingo tamen sum in animus quidam similis is qui sum in corpus ut nullus modo nisi ut expono constituo possum finis bonus chrysippus autem expono differentia animo aio alius is corpus excello alius autem animus non nullus valeo uter res deinde disputo qui quisque genus animo statuo decet exter cum autem homo in is genus pono ut is tribuo animus excellentiam superus bonus is constituo non ut excello animus sed ut nihil sum praeter animus video unus autem modo in virtus solus superus bonus rectus pono si qui sum animal qui totus ex mens consto is ipse tamen sic ut is mens nihil habeo in sui qui sum secundus natura ut valetudo sum


praeposita, praecipua, producta,promota (prohgme/na) 93 17109 14 109 25sqq. 152 3sqq.

praepono praecipuus produco promoveo prohgme no sqq sqq


P. Cornelius Sulla, de ambituaccusatus a L. Manlio Torquato 61 7

p cornelius sulla de ambituaccusatus ab l manlius torquatus


Quid paulo ante, inquit, dixerim nonne meministi, cum omnis dolor detractus esset, variari, non augeri voluptatem?

quis paulus ante inquam dico nonne memini cum omnis dolor detraho sum variaris non augeo voluptas


num igitur dubium est, quin, si in re ipsa nihil peccatur a superioribus, verbis illi commodius utantur? videamus igitur sententias eorum, tum ad verba redeamus.

num igitur dubius sum quin si in res ipse nihil pecco ab superus verbum ille commodus utor video igitur sententia is tum ad verbum redeo


Tum Torquatus: Prorsus, inquit, assentior; neque enim disputari sine reprehensione nec cum iracundia aut pertinacia recte disputari potest. sed ad haec, nisi molestum est, habeo quae velim.

tum torquatus prorsus inquam assentior neque enim disputaris sine reprehensio neque cum iracundia aut pertinacia rectus disputaris possum sed ad hic nisi molestus sum habeo qui volo


Pythagoras. ultimas terras peragravit 181 26sqq. 199 4sqq.Metaponti vitam edidit 157 17

pythagoras ulter terra peragro sqq sqq metapontum vita edo


sunt enim levia et perinfirma, quae dicebantur a te, animi conscientia improbos excruciari, tum etiam poenae timore, qua aut afficiantur aut semper sint in metu ne afficiantur aliquando. non oportet timidum aut inbecillo animo fingi non bonum illum virum, qui, quicquid fecerit, ipse se cruciet omniaque formidet, sed omnia callide referentem ad utilitatem, acutum, versutum, veteratorem, facile ut excogitet quo modo occulte, sine teste, sine ullo conscio fallat.

sum enim levis et perinfirmus qui dico ab tu animus conscientia improbus excruciaris tum etiam poena timor qui aut afficio aut semper sum in metus ne afficio aliquando non oportet timidus aut imbecillus animus fingo non bonus ille vir qui quisquis facio ipse sui crucio omne formido sed omnis callidus refero ad utilitas acutus versutus veterator facilis ut excogito quo modo occulte sine testis sine ullus conscio fallo


Audi, ne longe abeam, moriens quid dicat Epicurus, ut intellegas facta eius cum dictis discrepare: 'Epicurus Hermarcho salutem. Cum ageremus', inquit, vitae beatum et eundem supremum diem, scribebamus haec. tanti autem aderant vesicae et torminum morbi, ut nihil ad eorum magnitudinem posset accedere. Miserum hominem! Si dolor summum malum est, dici aliter non potest. sed audiamus ipsum: 'Compensabatur', inquit, tamen cum his omnibus animi laetitia, quam capiebam memoria rationum inventorumque nostrorum. sed tu, ut dignum est tua erga me et philosophiam voluntate ab adolescentulo suscepta, fac ut Metrodori tueare liberos.

audio ne longus abeo morior quis dico epicurus ut intellego facio is cum dictum discreparis epicurus hermarchus salus cos ago inquam vita beatus et idem superus dies scribo hic tantus autem adsum vesica et tormina morbus ut nihil ad is magnitudo possum accedo miser homo si dolor superus malus sum dico aliter non possum sed audio ipse compenso inquam tamen cum hic omnis animus laetitia quam capio memoria ratio invenio noster sed tu ut dignus sum tuus erga ego et philosophia voluntas ab adulescentulus suscipio facio ut metrodorus tuearis liber


Transfer idem ad modestiam vel temperantiam, quae est moderatio cupiditatum rationi oboediens. satisne ergo pudori consulat, si quis sine teste libidini pareat? an est aliquid per se ipsum flagitiosum, etiamsi nulla comitetur infamia?

transfero idem ad modestia vel temperantia qui sum moderatio cupiditas ratio oboedio sero ergo pudor consulo si quis sine testis libido pareo an sum aliquis per sui ipse flagitiosus etiamsi nullus comito infamia


Huc et illuc, Torquate, vos versetis licet, nihil in hac praeclara epistula scriptum ab Epicuro congruens et conveniens decretis eius reperietis. ita redarguitur ipse a sese, convincunturque scripta eius probitate ipsius ac moribus. nam ista commendatio puerorum, memoria et caritas amicitiae, summorum officiorum in extremo spiritu conservatio indicat innatam esse homini probitatem gratuitam, non invitatam voluptatibus nec praemiorum mercedibus evocatam. quod enim testimonium maius quaerimus, quae honesta et recta sint, ipsa esse optabilia per sese, cum videamus tanta officia morientis?

huc et illic torquatus tu verso licet nihil in hic praeclarus epistula scribo ab epicurus congruo et convenio decretum is reperio ita redarguo ipse ab sui convinco scribo is probitas ipse atque mos nam iste commendatio puer memoria et careo amicitia summus officium in exter spiritus conservatio indico innascor sum homo probitas gratuitus non invito voluptas neque praemium merces evoco qui enim testimonium magnus quaero qui honestus et recta sum ipse sum optabilis per sui cum video tantus officium morior


Lucius Thorius Balbus fuit, Lanuvinus, quem meminisse tu non potes. is ita vivebat, ut nulla tam exquisita posset inveniri voluptas, qua non abundaret. erat et cupidus voluptatum et eius generis intellegens et copiosus, ita non superstitiosus, ut illa plurima in sua patria sacrificia et fana contemneret, ita non timidus ad mortem, ut in acie sit ob rem publicam interfectus.

lucius thorius balbus sum lanuvinus qui memini tu non possum is ita vivo ut nullus tam exquaero possum invenio voluptas qui non abundo sum et cupidus voluptas et is genus intellego et copiosus ita non superstitiosus ut ille multus in suus patria sacrificium et fanum contemno ita non timidus ad mors ut in acies sum ob res publicus interficio


T. Manlius Torquatus Imperiosus (consul a. 347, 344, 340).ad Anienem Galli, quem abeo provocatus occiderat, torque detracto cognomen invenit 10 16sqq. 16 6sqq. 65 5 sq. 19 sq. cum Latinis tertio consulatu conflixit apudVeserim 10 19sq. secure percussit filium 10 20 sq. — 15 23sqq. 60 11 sqq.

t manlius torquatus imperiosus consul ab ad anienem gallus qui abeo provoco occido torquis detraho cognomen invenio sqq sqq sq sq cum latinum tertius consulatus confligo apudveserim sq securus percutio filius sq sqq sqq


Invitat igitur vera ratio bene sanos ad iustitiam, aequitatem, fidem, neque homini infanti aut inpotenti iniuste facta conducunt, qui nec facile efficere possit, quod conetur, nec optinere, si effecerit, et opes vel fortunae vel ingenii liberalitati magis conveniunt, qua qui utuntur, benivolentiam sibi conciliant et, quod aptissimum est ad quiete vivendum, caritatem, praesertim cum omnino nulla sit causa peccandi.

invito igitur verus ratio bene sanus ad iustitia aequitas fides neque homo infans aut impotens injustus facio conduco qui neque facilis efficio possum qui conor neque obtineo si efficio et ops vel fortuna vel ingenium liberalitas magis convenio qui qui uto benevolentia sui concilio et qui aptus sum ad quiesco vivo caritas praesertim cum omnino nullus sum causa pecco


Orcus 4229


Quae cum essent dicta, finem fecimus et ambulandi et disputandi.

qui cum sum dictum finis facio et ambulo et disputo


maxime autem in hoc quidem genere vis est perspicua naturae, cum et mendicitatem multi perpetiantur, ut vivant, et angantur adpropinquatione mortis confecti homines senectute et ea perferant, quae Philoctetam videmus in fabulis. qui cum cruciaretur non ferendis doloribus, propagabat tamen vitam aucupio, 'sagittarum ictu configebat tardus celeres, stans volantis', ut apud Accium est, pennarumque contextu corpori tegumenta faciebat.

magnus autem in hic quidem genus volo sum perspicuus natura cum et mendicitas multus perpetior ut vivo et ango adpropinquatio mors confacio homo senectus et is perfero qui philocteta video in fabula qui cum crucio non fero dolor propago tamen vita aucupium sagittaris ictus configo tardus celer sto volo ut apud attius sum penna contexo corpus tegumentum facio


Sedulo, inquam, faciam. sed 'fortuna fortis'; quare conare, quaeso. quid enim possumus hoc agere divinius?

sedulus inquam facio sed fortuna fortis quare conor quaeso quis enim possum hic ago divinus


Torquatus, Torquati (15 23 119) v. Manlius Torquatus


sed vobis voluptatum perceptarum recordatio vitam beatam facit, et quidem corpore perceptarum. nam si quae sunt aliae, falsum est omnis animi voluptates esse e corporis societate. corporis autem voluptas si etiam praeterita delectat, non intellego, cur Aristoteles Sardanapalli epigramma tantopere derideat, in quo ille rex Syriae glorietur se omnis secum libidinum voluptates abstulisse. Quod enim ne vivus quidem, inquit, diutius sentire poterat, quam dum fruebatur, quo modo id potuit mortuo permanere? effluit igitur voluptas corporis et prima quaeque avolat saepiusque relinquit causam paenitendi quam recordandi. itaque beatior Africanus cum patria illo modo loquens: Desine, Roma, tuos hostes reliquaque praeclare: Nam tibi moenimenta mei peperere labores. Laboribus hic praeteritis gaudet, tu iubes voluptatibus, et hic se ad ea revocat, e quibus nihil umquam rettulerit ad corpus, tu totus haeres in corpore.

sed tu voluptas perceptaris recordatio vita beatus facio et quidem corpus perceptaris nam si qui sum alius falsus sum omnis animus voluptas sum e corpus societas corpus autem voluptas si etiam praetereo delecto non intellego cur aristotelis sardanapalli epigramma tantopere derideo in quo ille rex syria glorior sui omnis sui libido voluptas aufero qui enim ne vivus quidem inquam diu sentio possum quam dum fruor quo modo is possum mortuus permaneo effluo igitur voluptas corpus et primus quisque avolo saepis relinquo causa paeniteo quam recordor itaque beo africanus cum patria ille modo loquor desino roma tuus hostis reliquus praeclaris nam tu munimentum meus pario labor labor hic praetereo gaudeo tu iubeo voluptas et hic sui ad is revoco e qui nihil umquam refero ad corpus tu totus haereo in corpus


Non prorsus, inquit, omnisque, qui sine dolore sint, in voluptate, et ea quidem summa, esse dico.

non prorsus inquam omne qui sine dolor sum in voluptas et is quidem summus sum dico


Lycurgus 63 9


patronusne causae in epilogo pro reo dicens negaret esse malum exilium, publicationem bonorum? haec reicienda esse, non fugienda? nec misericordem iudicem esse oportere? in contione autem si loqueretur, si Hannibal ad portas venisset murumque iaculo traiecisset, negaret esse in malis capi, venire, interfici, patriam amittere? an senatus, cum triumphum Africano decerneret, quod eius virtute aut felicitate posset dicere, si neque virtus in ullo nisi in sapiente nec felicitas vere dici potest? quae est igitur ista philosophia, quae communi more in foro loquitur, in libellis suo? praesertim cum, quod illi suis verbis significent, in eo nihil novetur, eaedem res maneant alio modo.

patronus causa in epilogus pro reor dico nego sum malus exsilium publicatio bonus hic reicio sum non fugio neque misericordem judico sum oportet in contio autem si loquor si hannibal ad porta venio murus jaculus transjacio nego sum in malus capio venio interficio patria amitto an senatus cum triumphus africanus decerno qui is virtus aut felicitas possum dico si neque virtus in ullus nisi in sapio neque felicitas verus dico possum qui sum igitur iste philosophia qui communis mos in forum loquor in libellus suus praesertim cum qui ille suus verbum significo in is nihil novo idem res maneo alius modo


L. Manlius Torquatus (consula. 65), Ciceronis familiaris 618 sqq.

l manlius torquatus consula cicero familiaris sqq


Sic, et quidem diligentius saepiusque ista loquemur inter nos agemusque communiter. sed residamus, inquit, si placet. Itaque fecimus.

sic et quidem diligo saepis iste loquor inter nos ago communis sed resido inquam si placeo itaque facio


Zeno, Stoicorum princeps 88 9ut Citieus dicitur Poenulus144 22 dicendi copiam reliquit 122 16 sqq. verborumnovorum inventor 88 10 936sqq. audivit Polemonem 1213 140 5 sq. 147 10 sq. eius desummo bono sententiae 4925 sqq. 125 28 sqq. 128 5 sqq.141 1—147 4 152 13 sqq. quidsenserit de vita beata 1957 sqq. 197 16sq. 199 20sqq.quid prohlme/non contraquequid a)oprohlme/non nominaverit 109 14 sqq.sententiaeelus de quinta quadam natura praeter quattuor res, exquibus omnia constare dicebant Stoici 124 31 sqq. quomodo tractaverit dialectica123 28 sqq. rhetoricam palmae, dialecticam pugni similem esse dicebat 40 10. –121 20 123 10 202 19

zeno stoicus princeps ut citieus dico poenulus dico copia relinquo sqq verborumnovorum inventor sqq audio polemo sq sq is desummo bonus sententia sqq sqq sqq sqq quidsenserit de vito beatus sqq sq sqq quis prohlme non contraquequid ab oprohlme non nominaverit sqq sententiaeelus de quintus quidam natura praeter quattuor res exquibus omnis constaris dico stoicus sqq quomodo tracto dialectica sqq rhetorice palma dialectica pugnus similis sum dico


Omne animal se ipsum diligit ac, simul et ortum est, id agit, se ut conservet, quod hic ei primus ad omnem vitam tuendam appetitus a natura datur, se ut conservet atque ita sit affectum, ut optime secundum naturam affectum esse possit. hanc initio institutionem confusam habet et incertam, ut tantum modo se tueatur, qualecumque sit, sed nec quid sit nec quid possit nec quid ipsius natura sit intellegit. cum autem processit paulum et quatenus quicquid se attingat ad seque pertineat perspicere coepit, tum sensim incipit progredi seseque agnoscere et intellegere quam ob causam habeat eum, quem diximus, animi appetitum coeptatque et ea, quae naturae sentit apta, appetere et propulsare contraria. ergo omni animali illud, quod appetit, positum est in eo, quod naturae est accommodatum. ita finis bonorum existit secundum naturam vivere sic affectum, ut optime affici possit ad naturamque accommodatissime.

omnis animal sui ipse diligo atque simul et orior sum is ago sui ut conservo qui hic is primus ad omnis vita tueor appeto ab natura do sui ut conservo atque ita sum afficio ut optume secundus natura afficio sum possum hic initium institutio confundo habeo et incertus ut tantus modo sui tueor qualis sum sed neque quis sum neque quis possum neque quis ipse natura sum intellego cum autem procedo paulus et quatenus quisquis sui attingo ad sequor pertineo perspicio coepio tum sensim incipio progredior sesequor agnosco et intellego quam ob causa habeo is qui dico animus appeto coepto et is qui natura sentio apto appeto et propulsaris contrarius ergo omnis animal ille qui appeto pono sum in is qui natura sum accommodo ita finis bonus existit secundus natura vivo sic afficio ut optume afficio possum ad natura accommodo


'ferreum scriptorem', verum, opinor, scriptorem tamen, ut legendus sit. rudem enim esse omnino in nostris poe+tis aut inertissimae segnitiae est aut fastidii delicatissimi. mihi quidem nulli satis eruditi videntur, quibus nostra ignota sunt. an Utina/m ne in nemore nihilo minus legimus quam hoc idem Graecum, quae autem de bene beateque vivendo a Platone disputata sunt, haec explicari non placebit Latine?

ferreus scriptor verus opinor scriptor tamen ut lego sum rudis enim sum omnino in noster poe tis aut iners segnitiae sum aut fastidio delicatus ego quidem nullus satis erudio video qui noster ignotus sum an utina m ne in nemus nihilum paruus lego quam hic idem graecus qui autem de bene beatus vivo ab plato disputo sum hic explicaris non placeo latinum


Ulixes 181 2sqq.


At etiam Athenis, ut e patre audiebam facete et urbane Stoicos irridente, statua est in Ceramico Chrysippi sedentis porrecta manu, quae manus significet illum in hac esse rogatiuncula delectatum: 'Numquidnam manus tua sic affecta, quem ad modum affecta nunc est, desiderat?'—Nihil sane.—'At, si voluptas esset bonum, desideraret.'—Ita credo.— Non est igitur voluptas bonum. Hoc ne statuam quidem dicturam pater aiebat, si loqui posset. conclusum est enim contra Cyrenaicos satis acute, nihil ad Epicurum. nam si ea sola voluptas esset, quae quasi titillaret sensus, ut ita dicam, et ad eos cum suavitate afflueret et illaberetur, nec manus esse contenta posset nec ulla pars vacuitate doloris sine iucundo motu voluptatis. sin autem summa voluptas est, ut Epicuro placet, nihil dolere, primum tibi recte, Chrysippe, concessum est nihil desiderare manum, cum ita esset affecta, secundum non recte, si voluptas esset bonum, fuisse desideraturam. idcirco enim non desideraret, quia, quod dolore caret, id in voluptate est.

at etiam athenae ut e pater audio facetus et urbanus stoicus irrideo statua sum in ceramicus chrysippus sedeo porrigo manus qui manus significo ille in hic sum rogatiuncula delectas numquidnam manus tuus sic afficio qui ad modus afficio nunc sum desidero nihil sanus at si voluptas sum bonus desidero ita credo non sum igitur voluptas bonus hic ne statua quidem dico pater aio si loquor possum concludo sum enim contra cyrenaici satis acuo nihil ad epicurus nam si is solus voluptas sum qui quasi titillo sensus ut ita dico et ad is cum suavitas affluo et illabor neque manus sum contineo possum neque ullus pars vacuitas dolor sine jucundus motus voluptas sin autem summus voluptas sum ut epicurus placeo nihil doleo primus tu rectus chrysippus concedo sum nihil desideraris manus cum ita sum afficio secundus non rectus si voluptas sum bonus sum desidero idcirco enim non desidero quia qui dolor careo is in voluptas sum


Homerus 84 8. 22 ab eo nonnulla transtulit Ennius 3 30cantus Sirenum (Od.m 184—191) 180 25sqq.

homerus ab is nonnullus transfero ennius cantus sirenum od m sqq


Quid? si in ipso corpore multa voluptati praeponenda sunt, ut vires, valitudo, velocitas, pulchritudo, quid tandem in animis censes? in quibus doctissimi illi veteres inesse quiddam caeleste et divinum putaverunt.

quis si in ipse corpus multus voluptas praepono sum ut vireo valetudo velocitas pulchritudo quis tandem in animus censeo in qui doceo ille vetus insum quidam caelestis et divinus puto


Sardanapallus, rex Assyriac80 16


Itaque, Torquate, cum diceres clamare Epicurum non posse iucunde vivi, nisi honeste et sapienter et iuste viveretur, tu ipse mihi gloriari videbare. tanta vis inerat in verbis propter earum rerum, quae significabantur his verbis, dignitatem, ut altior fieres, ut interdum insisteres, ut nos intuens quasi testificarere laudari honestatem et iustitiam aliquando ab Epicuro. quam te decebat iis verbis uti, quibus si philosophi non uterentur, philosophia omnino non egeremus! istorum enim verborum amore, quae perraro appellantur ab Epicuro, sapientiae, fortitudinis, iustitiae, temperantiae, praestantissimis ingeniis homines se ad philosophiae studium contulerunt.

itaque torquatus cum dico clamo epicurus non possum jucundus vivo nisi honestus et sapienter et justus vivo tu ipse ego glorior videbaris tantus volo insum in verbum propter is res qui significo hic verbum dignitas ut alo fio ut interdum insisto ut nos intueor quasi testificor laudo honestas et iustitia aliquando ab epicurus quam tu decet is verbum uti qui si philosophus non uto philosophia omnino non egeo iste enim verbum amor qui perrarus appello ab epicurus sapientia fortitudo justitia temperantia praesto ingenium homo sui ad philosophia studium confero


Aeschines, orator Atticus 157 26


Aristippus philosophus, princeps eorum, qui voluptatemfinem esse voluerunt 10 11 12 5 40 25sqq. 41 8sqq. 4916sqq. 51 17sqq. 52 7 164 25

aristippus philosophus princeps is qui voluptatemfinem sum volo sqq sqq sqq sqq


Timocrates, frater MetrodoriEpicurei, heres Epicuri 78 18

timocrates frater metrodoriepicurei heres epicurus


Ego vero, quoniam forensibus operis, laboribus, periculis non deseruisse mihi videor praesidium, in quo a populo Romano locatus sum, debeo profecto, quantumcumque possum, in eo quoque elaborare, ut sint opera, studio, labore meo doctiores cives mei, nec cum istis tantopere pugnare, qui Graeca legere malint, modo legant illa ipsa, ne simulent, et iis servire, qui vel utrisque litteris uti velint vel, si suas habent, illas non magnopere desiderent.

ego verus quoniam forensis opus labor periculum non desero ego video praesidium in quo ab populus romanus loco sum debeo profecto quantus possum in is quoque elaboraris ut sum opus studium labor meus doceo civis meus neque cum iste tantopere pugno qui graecum lego malo modo lego ille ipse ne simulo et is servio qui vel uterque littera uti volo vel si suus habeo ille non magnopere desidero


Egone quaeris, inquit, quid sentiam? quos bonos viros, fortes, iustos, moderatos aut audivimus in re publica fuisse aut ipsi vidimus, qui sine ulla doctrina naturam ipsam secuti multa laudabilia fecerunt, eos melius a natura institutos fuisse, quam institui potuissent a philosophia, si ullam aliam probavissent praeter eam, quae nihil aliud in bonis haberet nisi honestum, nihil nisi turpe in malis; ceterae philosophorum disciplinae, omnino alia magis alia, sed tamen omnes, quae rem ullam virtutis expertem aut in bonis aut in malis numerent, eas non modo nihil adiuvare arbitror neque firmare, quo meliores simus, sed ipsam depravare naturam. nam nisi hoc optineatur, id solum bonum esse, quod honestum sit, nullo modo probari possit beatam vitam virtute effici. quod si ita sit, cur opera philosophiae sit danda nescio. si enim sapiens aliquis miser esse possit, ne ego istam gloriosam memorabilemque virtutem non magno aestimandam putem.

ego quaero inquam quis sentio qui bonus vir fortis iustus modero aut audio in res publicus sum aut ipse video qui sine ullus doctrina natura ipse sequor multus laudabile facio is bonus ab natura instituo sum quam instituo possum ab philosophia si ullus alius probo praeter is qui nihil alius in bonus habeo nisi honestus nihil nisi turpis in malus ceterus philosophus disciplina omnino alius magis alius sed tamen omnis qui res ullus virtus expers aut in bonus aut in malus numero is non modo nihil adiuvaris arbitror neque firmaris quo bonus sum sed ipse depravaris natura nam nisi hic obtineo is solus bonus sum qui honestus sum nullus modo probaris possum beatus vita virtus efficio qui si ita sum cur opus philosophia sum do nescio si enim sapio aliquis miser sum possum ne ego iste gloriosus memorabilis virtus non magnus aestimo puto


De bona autem fama—quam enim appellant eu)doci/an, aptius est bonam famam hoc loco appellare quam gloriam—Chrysippus quidem et Diogenes detracta utilitate ne digitum quidem eius causa porrigendum esse dicebant; quibus ego vehementer assentior. qui autem post eos fuerunt, cum Carneadem sustinere non possent, hanc, quam dixi, bonam famam ipsam propter se praepositam et sumendam esse dixerunt, esseque hominis ingenui et liberaliter educati velle bene audire a parentibus, a propinquis, a bonis etiam viris, idque propter rem ipsam, non propter usum, dicuntque, ut liberis consultum velimus, etiamsi postumi futuri sint, propter ipsos, sic futurae post mortem famae tamen esse propter rem, etiam detracto usu, consulendum.

de bonus autem fama quam enim appello eu doci an aptus sum bonus fama hic locus appello quam gloria chrysippus quidem et diogenes detraho utilitas ne digitus quidem is causa porrigo sum dico qui ego vehemens assentior qui autem post is sum cum carneades sustineo non possum hic quam dico bonus fama ipse propter sui praepono et sumo sum dico edo homo ingenuus et liberalis educo volo bene audio ab parens ab propinquus ab bonus etiam vis is propter res ipse non propter usus dico ut liber consulo volo etiamsi postumus sum sum propter ipse sic sum post mors fama tamen sum propter res etiam detraho usus consulo


Aliud igitur esse censet gaudere, aliud non dolere.

alius igitur sum censeo gaudeo alius non doleo


Si quidem, inquit, tollerem, sed relinquo.


Hermarchus Mytilenaeus, Epicuri discipulus 76 11 78 19Herodotus 72 11

hermarchus mytilenaeus epicurus discipulus herodotus


Eademque ratione ne temperantiam quidem propter se expetendam esse dicemus, sed quia pacem animis afferat et eos quasi concordia quadam placet ac leniat. temperantia est enim, quae in rebus aut expetendis aut fugiendis ut rationem sequamur monet. nec enim satis est iudicare quid faciendum non faciendumve sit, sed stare etiam oportet in eo, quod sit iudicatum. plerique autem, quod tenere atque servare id, quod ipsi statuerunt, non possunt, victi et debilitati obiecta specie voluptatis tradunt se libidinibus constringendos nec quid eventurum sit provident ob eamque causam propter voluptatem et parvam et non necessariam et quae vel aliter pararetur et qua etiam carere possent sine dolore tum in morbos gravis, tum in damna, tum in dedecora incurrunt, saepe etiam legum iudiciorumque poenis obligantur.

idem ratio ne temperantia quidem propter sui expeto sum dico sed quia pax animus affero et is quasi concordia quidam placeo atque lenio tempero sum enim qui in res aut expeto aut fugio ut ratio sequor moneo neque enim satis sum iudicaris quis facio non facio sum sed sto etiam oportet in is qui sum iudico plerusque autem qui teneo atque servaris is qui ipse statuo non possum vinco et debilito objecto species voluptas trado sui libido constringo neque quis evenio sum provideo ob eo causa propter voluptas et parvus et non necessaria et qui vel aliter paro et qui etiam careo possum sine dolor tum in morbus gravis tum in damno tum in dedecus incurro saepe etiam lex judicium poenio obligo


terram, mihi crede, ea lanx et maria deprimet. semper enim ex eo, quod maximas partes continet latissimeque funditur, tota res appellatur. dicimus aliquem hilare vivere; ergo, si semel tristior effectus est, hilara vita amissa est? at hoc in eo M. Crasso, quem semel ait in vita risisse Lucilius, non contigit, ut ea re minus a)ge/lastos, ut ait idem, vocaretur. Polycratem Samium felicem appellabant. nihil acciderat ei, quod nollet, nisi quod anulum, quo delectabatur, in mari abiecerat. ergo infelix una molestia, felix rursus, cum is ipse anulus in praecordiis piscis inventus est? ille vero, si insipiens—quod certe, quoniam tyrannus—, numquam beatus; si sapiens, ne tum quidem miser, cum ab Oroete, praetore Darei, in crucem actus est. At multis malis affectus. Quis negat? sed ea mala virtutis magnitudine obruebantur.

terra ego credo is lanx et mare deprimo semper enim ex is qui magnus pars contineo fero fundo totus res appello dico aliquis hilaris vivo ergo si semel tristis efficio sum hilaro vito amitto sum at hic in is m crassus qui semel aio in vito rideo lucilius non contingo ut is res paruus ab ge lastos ut aio idem voco polycrates samia felix appello nihil accido is qui nolo nisi qui anulus quo delecto in mare abicio ergo infelix unus molestia felix rursus cum is ipse anulus in praecordia piscis invenio sum ille verus si insipiens qui certus quoniam tyrannus numquam beatus si sapio ne tum quidem miser cum ab oroetes praetor darei in crux ago sum at multus malus afficio quis nego sed is malus virtus magnitudo obruo


Tum Lucius: Mihi vero ista valde probata sunt, quod item fratri puto.

tum lucius ego verus iste validus probo sum qui item frater puto


ut, si Xerxes, cum tantis classibus tantisque equestribus et pedestribus copiis Hellesponto iuncto Athone perfosso mari ambulavisset terra navigavisset, si, cum tanto impetu in Graeciam venisset, causam quis ex eo quaereret tantarum copiarum tantique belli, mel se auferre ex Hymetto voluisse diceret, certe sine causa videretur tanta conatus, sic nos sapientem plurimis et gravissimis artibus atque virtutibus instructum et ornatum non, ut illum, maria pedibus peragrantem, classibus montes, sed omne caelum totamque cum universo mari terram mente complexum voluptatem petere si dicemus, mellis causa dicemus tanta molitum.

ut si xerxes cum tantus classis tantus equester et pedestribus copia hellespontus jungo athos perfodio mare ambulo terra navigo si cum tantus impetus in graecia venio causa quis ex is quaero tantaris copia tantus bellum mel sui aufero ex hymettus volo dico certus sine causa video tantus conor sic nos sapio multus et gravis ars atque virtus instruo et orno non ut ille mare pes peragro classis mons sed omnis caelum totus cum universus mare terra mens complector voluptas peto si dico mel causa dico tantus molio


C. Postumius, homo luxuriosus 64 13


O magnam vim ingenii causamque iustam, cur nova existeret disciplina! Perge porro. sequuntur enim ea, quae tu scientissime complexus es, omnium insipientiam, iniustitiam, alia vitia similia esse, omniaque peccata esse paria, eosque, qui natura doctrinaque longe ad virtutem processissent, nisi eam plane consecuti essent, summe esse miseros, neque inter eorum vitam et improbissimorum quicquam omnino interesse, ut Plato, tantus ille vir, si sapiens non fuerit, nihilo melius quam quivis improbissimus nec beatius vixerit. haec videlicet est correctio philosophiae veteris et emendatio, quae omnino aditum habere nullum potest in urbem, in forum, in curiam. quis enim ferre posset ita loquentem eum, qui se auctorem vitae graviter et sapienter agendae profiteretur, nomina rerum commutantem, cumque idem sentiret quod omnes, quibus rebus eandem vim tribueret, alia nomina inponentem, verba modo mutantem, de opinionibus nihil detrahentem?

o magnus vis ingenium causa iustus cur novo exsisto disciplina pergus porro sequor enim is qui tu scio complexus sum omnis insipientia injustitia alius vitio similis sum omne pecco sum par is qui natura doctrina longus ad virtus procedo nisi is planus consequor sum summus sum miser neque inter is vita et improbus quisquam omnino intersum ut plato tantus ille vir si sapio non sum nihilum bonus quam quivis improbus neque beatus vivo hic videlicet sum correctio philosophia veto et emendatio qui omnino aditus habeo nullus possum in urbs in forum in curia quis enim fero possum ita loquor is qui sui auctor vita gravis et sapienter ago profiteor nomen res commuto cum idem sentio qui omnis qui res idem vis tribuo alius nomen inpono verbum modo muto de opinio nihil detraho


Tum ille: Finem, inquit, interrogandi, si videtur, quod quidem ego a principio ita me malle dixeram hoc ipsum providens, dialecticas captiones.

tum ille finis inquam interrogo si video qui quidem ego ab principium ita ego malo dico hic ipse provideo dialectica captio


itaque non placuit Epicuro medium esse quiddam inter dolorem et voluptatem; illud enim ipsum, quod quibusdam medium videretur, cum omni dolore careret, non modo voluptatem esse, verum etiam summam voluptatem. quisquis enim sentit, quem ad modum sit affectus, eum necesse est aut in voluptate esse aut in dolore. omnis autem privatione doloris putat Epicurus terminari summam voluptatem, ut postea variari voluptas distinguique possit, augeri amplificarique non possit.

itaque non placeo epicurus medius sum quidam inter dolor et voluptas ille enim ipse qui quidam medius video cum omnis dolor careo non modo voluptas sum verus etiam summa voluptas quisquis enim sentio qui ad modus sum afficio is necesse sum aut in voluptas sum aut in dolor omnis autem privatio dolor puto epicurus terminaris summa voluptas ut postea variaris voluptas distinguo possum augeo amplifico non possum


Age nunc isti doceant, vel tu potius—quis enim ista melius?—, quonam modo ab isdem principiis profecti efficiatis, ut honeste vivere—id est enim vel e virtute vel naturae congruenter vivere—summum bonum sit, et quonam modo aut quo loco corpus subito deserueritis omniaque ea, quae, secundum naturam cum sint, absint a nostra potestate, ipsum denique officium. quaero igitur, quo modo hae tantae commendationes a natura profectae subito a sapientia relictae sint.

ago nunc iste doceo vel tu potis quis enim iste bonus quonam modo ab idem principia proficiscor efficio ut honestus vivo is sum enim vel e virtus vel natura congruenter vivo superus bonus sum et quonam modo aut quo locus corpus subeo desero omne is qui secundus natura cum sum absum ab noster potestas ipse denique officium quaero igitur quo modo hic tantus commendatio ab natura proficio subeo ab sapientia relinquo sum


Tenesne igitur, inquam, Hieronymus Rhodius quid dicat esse summum bonum, quo putet omnia referri oportere?

teneo igitur inquam hieronymus rhodius quis dico sum superus bonus quo puto omnis refero oportet


an ille tempus aut in poe+tis evolvendis, ut ego et Triarius te hortatore facimus, consumeret, in quibus nulla solida utilitas omnisque puerilis est delectatio, aut se, ut Plato, in musicis, geometria, numeris, astris contereret, quae et a falsis initiis profecta vera esse non possunt et, si essent vera, nihil afferrent, quo iucundius, id est quo melius viveremus, eas ergo artes persequeretur, vivendi artem tantam tamque et operosam et perinde fructuosam relinqueret? non ergo Epicurus ineruditus, sed ii indocti, qui, quae pueros non didicisse turpe est, ea putant usque ad senectutem esse discenda.

an ille tempus aut in poe tis evolvo ut ego et triarius tu hortator facio consumo in qui nullus solidus utilitas omne puerilis sum delectatio aut sui ut plato in musica geometria numerus astrum contero qui et ab falsum initium proficio verus sum non possum et si sum verus nihil affero quo jucundus is sum quo bonus vivo is ergo ars persequor vivo ars tantus tam et operosus et perinde fructuosus relinquo non ergo epicurus ineruditus sed is indoceo qui qui puer non disco turpis sum is puto usque ad senectus sum disco


Quo igitur, inquit, modo?


Nonne igitur tibi videntur, inquit, mala?


Quid? idem iste, inquam, de voluptate quid sentit?

quis idem iste inquam de voluptas quis sentio


Quodsi corporis gravioribus morbis vitae iucunditas impeditur, quanto magis animi morbis impediri necesse est! animi autem morbi sunt cupiditates inmensae et inanes divitiarum, gloriae, dominationis, libidinosarum etiam voluptatum. accedunt aegritudines, molestiae, maerores, qui exedunt animos conficiuntque curis hominum non intellegentium nihil dolendum esse animo, quod sit a dolore corporis praesenti futurove seiunctum. nec vero quisquam stultus non horum morborum aliquo laborat, nemo igitur est non miser.

quodsi corpus gravis morbus vita jucunditas impedio quantus magis animus morbus impedio necesse sum animus autem morbus sum cupiditas immensus et inanis divitiaris gloria dominatio libidinosaris etiam voluptas accedo aegritudo molestia maeror qui exedo animus confacio cura homo non intellego nihil doleo sum animus qui sum ab dolor corpus praesens sum sejungo neque verus quisquam stultus non hic morbus aliquis laboro nemo igitur sum non miser


Immo alio genere; restincta enim sitis stabilitatem voluptatis habet, inquit, illa autem voluptas ipsius restinctionis in motu est.

immo alius genus restinguo enim sum stabilitas voluptas habeo inquam ille autem voluptas ipse restinctio in motus sum


Circeii 122 25


vestri autem progressionem ad virtutem fieri aiunt, levationem vitiorum fieri negant. at quo utantur homines acuti argumento ad probandum, operae pretium est considerare. quarum, inquit, artium summae crescere possunt, earum etiam contrariorum summa poterit augeri; ad virtutis autem summam accedere nihil potest; ne vitia quidem igitur crescere poterunt, quae sunt virtutum contraria. utrum igitur tandem perspicuisne dubia aperiuntur, an dubiis perspicua tolluntur? atqui hoc perspicuum est, vitia alia aliis esse maiora, illud dubium, ad id, quod summum bonum dicitis, ecquaenam possit fieri accessio. vos autem cum perspicuis dubia debeatis illustrare, dubiis perspicua conamini tollere.

vester autem progressio ad virtus fio aio levatio vitium fio nego at quo utor homo acuo argumentum ad probo opera pretium sum considero qui inquam ars summa cresco possum is etiam contrarius summus possum augeo ad virtus autem summa accedo nihil possum ne vitio quidem igitur cresco possum qui sum virtus contrarius utrum igitur tandem perspicuus dubius aperio an dubius perspicuus tollo atqui hic perspicuus sum vitio alius alius sum magnus ille dubius ad is qui superus bonus dico ecquaenam possum fio accessio tu autem cum perspicuus dubius debeo illustraris dubius perspicuus conor tollo


Rhetorice igitur, inquam, nos mavis quam dialectice disputare?

rhetoricus igitur inquam nos malo quam dialecticus disputaris


Plane idem, inquit, et maxima quidem, qua fieri nulla maior potest.

planus idem inquam et maximus quidem qui fio nullus magnus possum


Id qui in una virtute ponunt et splendore nominis capti quid natura postulet non intellegunt, errore maximo, si Epicurum audire voluerint, liberabuntur. istae enim vestrae eximiae pulchraeque virtutes nisi voluptatem efficerent, quis eas aut laudabilis aut expetendas arbitraretur? ut enim medicorum scientiam non ipsius artis, sed bonae valetudinis causa probamus, et gubernatoris ars, quia bene navigandi rationem habet, utilitate, non arte laudatur, sic sapientia, quae ars vivendi putanda est, non expeteretur, si nihil efficeret; nunc expetitur, quod est tamquam artifex conquirendae et

is qui in unus virtus pono et splendor nomen capio quis natura postulo non intellego error maximus si epicurus audio volo libero iste enim vester eximius pulcher virtus nisi voluptas efficio quis is aut laudabilis aut expeto arbitror ut enim medicus scientia non ipse ars sed bonus valetudo causa probo et gubernator ars quia bene navigo ratio habeo utilitas non ars laudo sic sapientia qui ars vivo puto sum non expeto si nihil efficio nunc expeto qui sum tamquam artifex conquaero et


omne animal, simul atque natum sit, voluptatem appetere eaque gaudere ut summo bono, dolorem aspernari ut summum malum et, quantum possit, a se repellere, idque facere nondum depravatum ipsa natura incorrupte atque integre iudicante. itaque negat opus esse ratione neque disputatione, quam ob rem voluptas expetenda, fugiendus dolor sit. sentiri haec putat, ut calere ignem, nivem esse albam, dulce mel. quorum nihil oportere exquisitis rationibus confirmare, tantum satis esse admonere. interesse enim inter argumentum conclusionemque rationis et inter mediocrem animadversionem atque admonitionem. altera occulta quaedam et quasi involuta aperiri, altera prompta et aperta iudicari. etenim quoniam detractis de homine sensibus reliqui nihil est, necesse est quid aut ad naturam aut contra sit a natura ipsa iudicari. ea quid percipit aut quid iudicat, quo aut petat aut fugiat aliquid, praeter voluptatem et dolorem?

omnis animal simul atque natus sum voluptas appeto is gaudeo ut superus bonus dolor aspernaris ut superus malus et quantus possum ab sui repello is facio nondum depravo ipse natura incorruptus atque integer judico itaque nego opus sum ratio neque disputatio quam ob res voluptas expeto fugio dolor sum sentio hic puto ut caleo ignis nix sum alba dulcis mel qui nihil oportet exquaero ratio confirmo tantus satis sum admoneo intersum enim inter argumentum conclusio ratio et inter mediocris animadversio atque admonitio alter occulo quidam et quasi involvo aperio alter promptus et apertus iudico etenim quoniam detraho de homo sensus reliquus nihil sum necesse sum quis aut ad natura aut contra sum ab natura ipse iudico is quis percipio aut quis iudico quo aut peto aut fugio aliquis praeter voluptas et dolor


Echecrates Pythagoreus 199 1


Erechtheus, Atheniensium rex187 17


Aut haec tibi, Torquate, sunt vituperanda aut patrocinium voluptatis repudiandum. quod autem patrocinium aut quae ista causa est voluptatis, quae nec testes ullos e claris viris nec laudatores poterit adhibere? ut enim nos ex annalium monimentis testes excitamus eos, quorum omnis vita consumpta est in laboribus gloriosis, qui voluptatis nomen audire non possent, sic in vestris disputationibus historia muta est. numquam audivi in Epicuri schola Lycurgum, Solonem, Miltiadem, Themistoclem, Epaminondam nominari, qui in ore sunt ceterorum omnium philosophorum. nunc vero, quoniam haec nos etiam tractare coepimus, suppeditabit nobis Atticus noster e thesauris suis quos et quantos viros! nonne melius est de his aliquid quam tantis voluminibus de Themista loqui?

aut hic tu torquatus sum vitupero aut patrocinium voluptas repudio qui autem patrocinium aut qui iste causa sum voluptas qui neque testis ullus e claris vis neque laudator possum adhibeo ut enim nos ex annalis monumentum testis excito is qui omnis vito consumo sum in labor gloriosus qui voluptas nomen audio non possum sic in vester disputatio historia muto sum numquam audio in epicurus schola lycurgus solon miltiades themistoclem epaminondas nominaris qui in os sum ceterus omnis philosophus nunc verus quoniam hic nos etiam tractaris coepio suppedito nos atticus noster e thesaurus suus qui et quantus vir nonne bonus sum de hic aliquis quam tantus volumen de themista loquor


Piso Frugi v. Calpurnius PisoFrugi


Qui autem ita frui volunt voluptatibus, ut nulli propter eas consequantur dolores, et qui suum iudicium retinent, ne voluptate victi faciant id, quod sentiant non esse faciendum, ii voluptatem maximam adipiscuntur praetermittenda voluptate. idem etiam dolorem saepe perpetiuntur, ne, si id non faciant, incidant in maiorem. ex quo intellegitur nec intemperantiam propter se esse fugiendam temperantiamque expetendam, non quia voluptates fugiat, sed quia maiores consequatur.

qui autem ita fruor volo voluptas ut nullus propter is consequor dolor et qui suus iudicium retineo ne voluptas vinco facio is qui sentio non sum facio is voluptas maximus adipiscuntur praetermitto voluptas idem etiam dolor saepe perpetior ne si is non facio incido in magnus ex quo intellego neque intemperantia propter sui sum fugio temperantia expeto non quia voluptas fugio sed quia magnus consequor


A mene tu? inquam. sed tamen enitar et, si minus multa mihi occurrent, non fugiam ista popularia.

ab ego tu inquam sed tamen enitor et si paruus multus ego occurro non fugio iste popularis


si scieris, inquit Carneades, aspidem occulte latere uspiam, et velle aliquem inprudentem super eam assidere, cuius mors tibi emolumentum futura sit, improbe feceris, nisi monueris ne assidat, sed inpunite tamen; scisse enim te quis coarguere possit? Sed nimis multa. perspicuum est enim, nisi aequitas, fides, iustitia proficiscantur a natura, et si omnia haec ad utilitatem referantur, virum bonum non posse reperiri; deque his rebus satis multa in nostris de re publica libris sunt dicta a Laelio.

si scio inquam carneades aspis occulte lateo uspiam et volo aliquis imprudens super is assideo qui mors tu emolumentum sum sum improbus facio nisi moneo ne assideo sed impunis tamen scio enim tu quis coarguo possum sed nimis multus perspicuus sum enim nisi aequitas fides iustitia proficiscor ab natura et si omnis hic ad utilitas refero vir bonus non possum reperio de hic res satis multus in noster de res publicus liber sum dictum ab laelius


anapaestum (i. e. carmen anapaestis scriptum) 40 31

anapaestus eo e carmen anapaestus scribo


inquam. si una virtus, unum istud, quod honestum appellas, rectum, laudabile, decorum— erit enim notius quale sit pluribus notatum vocabulis idem declarantibus—, id ergo, inquam, si solum est bonum, quid habebis praeterea, quod sequare? aut, si nihil malum, nisi quod turpe, inhonestum, indecorum, pravum, flagitiosum, foedum—ut hoc quoque pluribus nominibus insigne faciamus—, quid praeterea dices esse fugiendum?

inquam si unus virtus unus iste qui honestus appello recingo laudabilis decorus sum enim nosco qualis sum multus notas vocabulis idem declaro is ergo inquam si solus sum bonus quis habeo praeterea qui sequaris aut si nihil malus nisi qui turpis inhonestus indecorus pravus flagitiosus foedus ut hic quoque multus nomen insignis facio quis praeterea dico sum fugio


Q. Tullius Cicero, Marci frater,loquentes inducuntur in quinto de finibus libro 156 1 sqq.

q tullius cicero marcius frater loquor induco in quintus de finis liber sqq


Si alia sentit, inquam, alia loquitur, numquam intellegam quid sentiat; sed plane dicit quod intellegit. idque si ita dicit, non esse reprehendendos luxuriosos, si sapientes sint, dicit absurde, similiter et si dicat non reprehendendos parricidas, si nec cupidi sint nec deos metuant nec mortem nec dolorem. et tamen quid attinet luxuriosis ullam exceptionem dari aut fingere aliquos, qui, cum luxuriose viverent, a summo philosopho non reprehenderentur eo nomine dumtaxat, cetera caverent?

si alius sentio inquam alius loquor numquam intellego quis sentio sed planus dico qui intellego is si ita dico non sum reprehendo luxuriosus si sapio sum dico absurdus similis et si dico non reprehendo parricida si neque cupidus sum neque deus metuo neque mors neque dolor et tamen quis attineo luxuriosus ullus exceptio do aut fingo aliquis qui cum luxuriosus vivo ab superus philosophus non reprehendo is nomen dumtaxat ceterus caveo


Intrandum est igitur in rerum naturam et penitus quid ea postulet pervidendum; aliter enim nosmet ipsos nosse non possumus. quod praeceptum quia maius erat, quam ut ab homine videretur, idcirco assignatum est deo. iubet igitur nos Pythius Apollo noscere nosmet ipsos. cognitio autem haec est una nostri, ut vim corporis animique norimus sequamurque eam vitam, quae rebus iis ipsis perfruatur. quoniam autem is animi appetitus a principio fuit, ut ea, quae dixi, quam perfectissima natura haberemus, confitendum est, cum id adepti simus, quod appetitum sit, in eo quasi in ultimo consistere naturam, atque id esse summum bonum; quod certe universum sua sponte ipsum expeti et propter se necesse est, quoniam ante demonstratum est etiam singulas eius partes esse per se expetendas.

intro sum igitur in res natura et penitus quis is postulo pervideo aliter enim nos ipse nosco non possum qui praeceptum quia magnus sum quam ut ab homo video idcirco assigno sum deus iubeo igitur nos pythius apollo nosco nos ipse cognitio autem hic sum unus noster ut vis corpus animus norimus sequor is vita qui res is ipse perfruor quoniam autem is animus appeto ab principium sum ut is qui dico quam perficio natura habeo confiteor sum cum is adipiscor sum qui appeto sum in is quasi in ultimo consisto natura atque is sum superus bonus qui certus universus suus sponte ipse expeto et propter sui necesse sum quoniam ante demonstro sum etiam singulus is pars sum per sui expeto


sive enim ad sapientiam perveniri potest, non paranda nobis solum ea, sed fruenda etiam est; sive hoc difficile est, tamen nec modus est ullus investigandi veri, nisi inveneris, et quaerendi defatigatio turpis est, cum id, quod quaeritur, sit pulcherrimum. etenim si delectamur, cum scribimus, quis est tam invidus, qui ab eo nos abducat? sin laboramus, quis est, qui alienae modum statuat industriae? nam ut Terentianus Chremes non inhumanus, qui novum vicinum non vult 'fodere au/t arare aut a/liquid ferre de/nique'— non enim illum ab industria, sed ab inliberali labore deterret—, sic isti curiosi, quos offendit noster minime nobis iniucundus labor.

sive enim ad sapientia pervenio possum non paro nos solus is sed fruor etiam sum sive hic difficilis sum tamen neque modus sum ullus investigo verus nisi invenio et quaero defatigatio turpis sum cum is qui quaero sum pulcher etenim si delecto cum scribo quis sum tam invidus qui ab is nos abduco sin laboro quis sum qui alienus modus statuo industria nam ut terentianus chremes non inhumanus qui novus vicinus non volo fodio au t araris aut ab liquid fero de ni non enim ille ab industria sed ab inliberal labor deterreo sic iste curiosus qui offendo noster paruus nos injucundus labor


contra quos omnis dicendum breviter existimo.


physicae quoque non sine causa tributus idem est honos, propterea quod, qui convenienter naturae victurus sit, ei proficiscendum est ab omni mundo atque ab eius procuratione. nec vero potest quisquam de bonis et malis vere iudicare nisi omni cognita ratione naturae et vitae etiam deorum, et utrum conveniat necne natura hominis cum universa. quaeque sunt vetera praecepta sapientium, qui iubent tempori parere et sequi deum et se noscere et nihil nimis, haec sine physicis quam vim habeant—et habent maximam— videre nemo potest. atque etiam ad iustitiam colendam, ad tuendas amicitias et reliquas caritates quid natura valeat haec una cognitio potest tradere. nec vero pietas adversus deos nec quanta iis gratia debeatur sine explicatione naturae intellegi potest.

physica quoque non sine causa tributus idem sum honor propterea qui qui convenienter natura vinco sum is proficisco sum ab omnis mundus atque ab is procuratio neque verus possum quisquam de bonus et malus verus iudicaris nisi omnis cognosco ratio natura et vita etiam deus et utrum convenio necne natura homo cum universus quisque sum vetero praecipio sapiens qui iubeo tempus pareo et sequor deus et sui nosco et nihil nimis hic sine physicus quam vis habeo et habeo maximus video nemo possum atque etiam ad iustitia colo ad tueor amicitia et reliquus caritas quis natura valeo hic unus cognitio possum trado neque verus pietas adverro deus neque quantus is gratia debeo sine explicatio natura intellego possum


Verum hoc loco sumo verbis his eandem certe vim voluptatis Epicurum nosse quam ceteros. omnes enim iucundum motum, quo sensus hilaretur. Graece h(donh/n, Latine voluptatem vocant.

verus hic locus sumo verbum hic idem certus vis voluptas epicurus nosco quam ceterus omnis enim iucundus motus quo sensus hilaro graecum h donh n latinum voluptas voco


Inde igitur, inquit, ordiendum est.


C. Valerius Triarius. loquensinducitur in primo et alterode finibus libro (cf. praefat.p. XIII) 6 24 sqq.

que valerius triarius loquensinducitur in primus et alterode finis liber cf praefat p xiii sqq


quae possunt eadem contra Carneadeum illud summum bonum dici, quod is non tam, ut probaret, protulit, quam ut Stoicis, quibuscum bellum gerebat, opponeret. id autem eius modi est, ut additum ad virtutem auctoritatem videatur habiturum et expleturum cumulate vitam beatam, de quo omnis haec quaestio est. nam qui ad virtutem adiungunt vel voluptatem, quam unam virtus minimi facit, vel vacuitatem doloris, quae etiamsi malo caret, tamen non est summum bonum, accessione utuntur non ita probabili, nec tamen, cur id tam parce tamque restricte faciant, intellego. quasi enim emendum eis sit, quod addant ad virtutem, primum vilissimas res addunt, dein singulas potius, quam omnia, quae prima natura approbavisset, ea cum honestate coniungerent.

qui possum idem contra carneadeus ille superus bonus dico qui is non tam ut probo profero quam ut stoicus qui bellum gero oppono is autem is modus sum ut addo ad virtus auctoritas video habeo et expleturum cumulo vita beatus de quo omnis hic quaestio sum nam qui ad virtus adjungo vel voluptas quam unus virtus minimus facio vel vacuitas dolor qui etiamsi malus careo tamen non sum superus bonus accessio uto non ita probabilis neque tamen cur is tam parco tam restringo facio intellego quasi enim emo is sum qui addo ad virtus primus vilis res addo deinde singulus potis quam omnis qui primus natura approbo is cum honestas conjungo


A. Manlius Torquatus (praetora. 52). Ciceronis amicus 658 sqq.

ab manlius torquatus praetora cicero amicus sqq


Macedones 10 26


Ptolomaeum gymnasium, a Ptolomaeo Philadelpho extructum 155 29

ptolomaeus gymnasium ab ptolomaeus philadelphus extructum


Ego vero non dubito, inquam, quin facile possis, nec est quod te pudeat sapienti adsentiri, qui se unus, quod sciam, sapientem profiteri sit ausus. nam Metrodorum non puto ipsum professum, sed, cum appellaretur ab Epicuro, repudiare tantum beneficium noluisse; septem autem illi non suo, sed populorum suffragio omnium nominati sunt.

ego verus non dubito inquam quin facilis possum neque sum qui tu pudeo sapio adsentio qui sui unus qui scio sapio profiteor sum audeo nam metrodorus non puto ipse profiteor sed cum appello ab epicurus repudiaris tantus beneficium nolo septem autem ille non suus sed populus suffragium omnis nomino sum


Animadverti, inquam, te isto modo paulo ante ponere, et scio ab Antiocho nostro dici sic solere; sed quid minus probandum quam esse aliquem beatum nec satis beatum? quod autem satis est, eo quicquid accessit, nimium est; et nemo nimium beatus est; ita nemo beato beatior.

animadverto inquam tu iste modo paulus ante pono et scio ab antiochus noster dico sic soleo sed quis paruus probo quam sum aliquis beatus neque satis beatus qui autem satis sum is quisquis accedo nimium sum et nemo nimium beatus sum ita nemo beatus beo


Epicurea doloris medicamenta42 29 sqq.


quem quidem locum comit multa venustate et omni sale idem Lucilius, apud quem praeclare Scaevola: Graecum te, Albuci, quam Romanum atque Sabinum, municipem Ponti, Tritani, centurionum, praeclarorum hominum ac primorum signiferumque, maluisti dici. Graece ergo praetor Athenis, id quod maluisti, te, cum ad me accedis, saluto: 'chaere,' inquam, Tite! lictores, turma omnis chorusque: 'chaere, Tite!' hinc hostis mi Albucius, hinc inimicus.

qui quidem locus como multus venustas et omnis sal idem lucilius apud qui praeclaris scaevola graecus tu albucius quam romanus atque sabinus municipem pontus tritani centurio praeclarus homo atque prima signifer malo dico graecum ergo praetor athenae is qui malo tu cum ad ego accedo saluto chaere inquam titus lictor turma omnis chorus chaere titus hinc hostis ego albucius hinc inimicus


nunc de hominis summo bono quaeritur; quid igitur dubitamus in tota eius natura quaerere quid sit effectum? cum enim constet inter omnes omne officium munusque sapientiae in hominis cultu esse occupatum, alii—ne me existimes contra Stoicos solum dicere—eas sententias afferunt, ut summum bonum in eo genere ponant, quod sit extra nostram potestatem, tamquam de inanimo aliquo loquantur, alii contra, quasi corpus nullum sit hominis, ita praeter animum nihil curant, cum praesertim ipse quoque animus non inane nescio quid sit—neque enim id possum intellegere—, sed in quodam genere corporis, ut ne is quidem virtute una contentus sit, sed appetat vacuitatem doloris. quam ob rem utrique idem faciunt, ut si laevam partem neglegerent, dexteram tuerentur, aut ipsius animi, ut fecit Erillus, cognitionem amplexarentur, actionem relinquerent. eorum enim omnium multa praetermittentium, dum eligant aliquid, quod sequantur, quasi curta sententia; at vero illa perfecta atque plena eorum, qui cum de hominis summo bono quaererent, nullam in eo neque animi neque corporis partem vacuam tutela reliquerunt.

nunc de homo superus bonus quaero quis igitur dubito in totus is natura quaero quis sum efficio cum enim consto inter omnis omnis officium munus sapientia in homo cultus sum occupo alius ne ego existimo contra stoicus solus dico is sententia affero ut superus bonus in is genus pono qui sum extra noster potestas tamquam de inanimus aliquis loquor alius contra quasi corpus nullus sum homo ita praeter animus nihil curo cum praesertim ipse quoque animus non inanis nescio quis sum neque enim is possum intellego sed in quidam genus corpus ut ne is quidem virtus unus contineo sum sed appeto vacuitas dolor quam ob res uterque idem facio ut si laeva pars neglego dexter tueor aut ipse animus ut facio erillus cognitio amplexor actio relinquo is enim omnis multus praetermitto dum eligo aliquis qui sequor quasi curtus sententia at verus ille perficio atque plenus is qui cum de homo superus bonus quaero nullus in is neque animus neque corpus pars vacuus tutela relinquo


Sed ut perspiciatis, unde omnis iste natus error sit voluptatem accusantium doloremque laudantium, totam rem aperiam eaque ipsa, quae ab illo inventore veritatis et quasi architecto beatae vitae dicta sunt, explicabo. nemo enim ipsam voluptatem, quia voluptas sit, aspernatur aut odit aut fugit, sed quia consequuntur magni dolores eos, qui ratione voluptatem sequi nesciunt, neque porro quisquam est, qui dolorem ipsum, quia dolor sit, amet, consectetur, adipisci velit, sed quia non numquam eius modi tempora incidunt, ut labore et dolore magnam aliquam quaerat voluptatem. Ut enim ad minima veniam, quis nostrum exercitationem ullam corporis suscipit laboriosam, nisi ut aliquid ex ea commodi consequatur? quis autem vel eum iure reprehenderit, qui in ea voluptate velit esse, quam nihil molestiae consequatur, vel illum, qui dolorem eum fugiat, quo voluptas nulla pariatur?

sed ut perspicio unde omnis iste nascor error sum voluptas accuso dolor laudo totus res aperio is ipse qui ab ille inventor veritas et quasi architectus beatus vita dictum sum explico nemo enim ipse voluptas quia voluptas sum aspernor aut odi aut fugio sed quia consequor magnus dolor is qui ratio voluptas sequor nescio neque porro quisquam sum qui dolor ipse quia dolor sum amo consector adipisci volo sed quia non numquam is modus tempus incido ut labor et dolor magnus aliqui quaero voluptas ut enim ad minimus venio quis nos exercitatio ullus corpus suscipio laboriosus nisi ut aliquis ex is commodus consequor quis autem vel is ius reprehendo qui in is voluptas volo sum quam nihil molestia consequor vel ille qui dolor is fugio quo voluptas nullus pario


M.Porcius Cato (Uticensis),pronepos Catonis Censorii,(praetor a. 54) loquens inducitur in libris de finibus(cf. praefat. p. XIII) 89 9sqq.

m porcius cato uticensis pronepos cato censorius praetor ab loquor induco in liber de finis cf praefat p xiii sqq


Faceres tu quidem, Torquate, haec omnia; nihil enim arbitror esse magna laude dignum, quod te praetermissurum credam aut mortis aut doloris metu. non quaeritur autem quid naturae tuae consentaneum sit, sed quid disciplinae. ratio ista, quam defendis, praecepta, quae didicisti, quae probas, funditus evertunt amicitiam, quamvis eam Epicurus, ut facit, in caelum efferat laudibus.

facio tu quidem torquatus hic omnis nihil enim arbitror sum magnus laus dignus qui tu praetermitto credo aut mors aut dolor metus non quaero autem quis natura tuus consentaneus sum sed quis disciplina ratio iste quam defendo praecipio qui disco qui probo fundus everto amicitia quivis is epicurus ut facio in caelum effero laus


Polyaenus geometricorum peritus 9 15


Sed possunt haec quadam ratione dici non modo non repugnantibus, verum etiam approbantibus nobis. sic enim ab Epicuro sapiens semper beatus inducitur: finitas habet cupiditates, neglegit mortem, de diis inmortalibus sine ullo metu vera sentit, non dubitat, si ita melius sit, migrare de vita. his rebus instructus semper est in voluptate. neque enim tempus est ullum, quo non plus voluptatum habeat quam dolorum. nam et praeterita grate meminit et praesentibus ita potitur, ut animadvertat quanta sint ea quamque iucunda, neque pendet ex futuris, sed expectat illa, fruitur praesentibus ab iisque vitiis, quae paulo ante collegi, abest plurimum et, cum stultorum vitam cum sua comparat, magna afficitur voluptate. dolores autem si qui incurrunt, numquam vim tantam habent, ut non plus habeat sapiens, quod gaudeat, quam quod angatur.

sed possum hic quidam ratio dico non modo non repugno verus etiam approbo nos sic enim ab epicurus sapio semper beatus induco finio habeo cupiditas neglego mors de diuus immortalis sine ullus metus verus sentio non dubito si ita bonus sum migraris de vito hic res instruo semper sum in voluptas neque enim tempus sum ullus quo non multus voluptas habeo quam dolor nam et praetereo gratus memini et praesens ita potio ut animadverto quantus sum is quisque iucundus neque pendeo ex sum sed expecto ille fruor praesens ab is vitium qui paulus ante collegium absum multus et cum stultor vita cum suus comparo magnus afficio voluptas dolor autem si qui incurro numquam vis tantus habeo ut non multus habeo sapio qui gaudeo quam qui ango


Sed cum, quod honestum sit, id solum bonum esse dicamus, consentaneum tamen est fungi officio, cum id officium nec in bonis ponamus nec in malis. est enim aliquid in his rebus probabile, et quidem ita, ut eius ratio reddi possit, ergo ut etiam probabiliter acti ratio reddi possit. est autem officium, quod ita factum est, ut eius facti probabilis ratio reddi possit. ex quo intellegitur officium medium quiddam esse, quod neque in bonis ponatur neque in contrariis. quoniamque in iis rebus, quae neque in virtutibus sunt neque in vitiis, est tamen quiddam, quod usui possit esse, tollendum id non est. est autem eius generis actio quoque quaedam, et quidem talis, ut ratio postulet agere aliquid et facere eorum. quod autem ratione actum est, id officium appellamus. est igitur officium eius generis, quod nec in bonis ponatur nec in contrariis.

sed cum qui honestus sum is solus bonus sum dico consentaneus tamen sum fungor officium cum is officium neque in bonus pono neque in malus sum enim aliquis in hic res probabilis et quidem ita ut is ratio reddo possum ergo ut etiam probabilis ago ratio reddo possum sum autem officium qui ita facio sum ut is facio probabilis ratio reddo possum ex quo intellego officium medius quidam sum qui neque in bonus pono neque in contrarius quoniam in is res qui neque in virtus sum neque in vitium sum tamen quidam qui usus possum sum tollo is non sum sum autem is genus actium quoque quidam et quidem talis ut ratio postulo ago aliquis et facio is qui autem ratio ago sum is officium appello sum igitur officium is genus qui neque in bonus pono neque in contrarius


Pyrrhus, rex Epiri 60 28 188 9


Atqui, inquit, si Stoicis concedis ut virtus sola, si adsit, vitam efficiat beatam, concedis etiam Peripateticis. quae enim mala illi non audent appellare, aspera autem et incommoda et reicienda et aliena naturae esse concedunt, ea nos mala dicimus, sed exigua et paene minima. quare si potest esse beatus is, qui est in asperis reiciendisque rebus, potest is quoque esse, qui est in parvis malis.

atqui inquam si stoicus concedo ut virtus solus si adsum vita efficio beatus concedo etiam peripateticus qui enim malus ille non audeo appello asper autem et incommodus et reicio et alienus natura sum concedo is nos malus dico sed exiguus et paene minimus quare si possum sum beatus is qui sum in asper reicio res possum is quoque sum qui sum in parvus malus


Theophrastus 3 16 121 1 auditor Aristotelis 121 1 147 5Theophrasti auditor Demetrius Phalereus 183 7 sq.,itemque Strato 161 31 deTheophrasti studies stirpiumomniumque rerum, quae eterra gignuntur 160 14sq. deeius studiis ad rerum publicarum rectionem pertinentibus 160 23sqq. eius liber debeata vita 161 16 sqq. 198 7sq. cf. 1948—10 19823sqq.- 3 16 7 4 121 1 161 25sqq.192 4 sqq.

theophrastus auditor aristotelis theophrastus auditor demetrius phalereus sq ito stratum detheophrasti studies stirpiumomniumque res qui eterra gigno sq deeius studium ad res publicaris rectio pertineo sqq is liber debeata vito sqq sq cf sqq sqq sqq


Aristides 84 22 187 19


Nisi mihi Phaedrum, inquam, tu mentitum aut Zenonem putas, quorum utrumque audivi, cum mihi nihil sane praeter sedulitatem probarent, omnes mihi Epicuri sententiae satis notae sunt. atque eos, quos nominavi, cum Attico nostro frequenter audivi, cum miraretur ille quidem utrumque, Phaedrum autem etiam amaret, cotidieque inter nos ea, quae audiebamus, conferebamus, neque erat umquam controversia, quid ego intellegerem, sed quid probarem.

nisus ego phaedrus inquam tu mentior aut zeno puto qui uterque audio cum ego nihil sanus praeter sedulitas probo omnis ego epicurus sententia satis nosco sum atque is qui nomino cum atticus noster frequens audio cum miro ille quidem uterque phaedrus autem etiam amo cottidie inter nos is qui audio confero neque sum umquam controversia quis ego intellego sed quis probaris


Corinthium (aes) 43, 20


Ut enim, inquiunt, si hoc fingamus esse quasi finem et ultimum, ita iacere talum, ut rectus adsistat, qui ita talus erit iactus, ut cadat rectus, praepositum quiddam habebit ad finem, qui aliter, contra, neque tamen illa praepositio tali ad eum, quem dixi, finem pertinebit, sic ea, quae sunt praeposita, referuntur illa quidem ad finem, sed ad eius vim naturamque nihil pertinent.

ut enim inquam si hic fingo sum quasi finis et ulter ita iacio tal ut rectus assisto qui ita talus sum jacio ut cado rectus praepono quidam habeo ad finis qui aliter contra neque tamen ille praepositio talis ad is qui dico finis pertineo sic is qui sum praepono refero ille quidem ad finis sed ad is vis natura nihil pertineo


Archilochus poëta 84 8


M. Porcius Cato (consul a. 195),Catonis Uticensis proavus103 12 156 23

m porcius cato consul ab cato uticensis proavus


Cumanum Ciceronis praedium6 25


Verum esto; consequatur summas voluptates non modo parvo, sed per me nihilo, si potest; sit voluptas non minor in nasturcio illo, quo vesci Persas esse solitos scribit Xenophon, quam in Syracusanis mensis, quae a Platone graviter vituperantur; sit, inquam, tam facilis, quam vultis, comparatio voluptatis, quid de dolore dicemus? cuius tanta tormenta sunt, ut in iis beata vita, si modo dolor summum malum est, esse non possit. ipse enim Metrodorus, paene alter Epicurus, beatum esse describit his fere verbis: cum corpus bene constitutum sit et sit exploratum ita futurum. an id exploratum cuiquam potest esse, quo modo se hoc habiturum sit corpus, non dico ad annum, sed ad vesperum? dolor ergo, id est summum malum, metuetur semper, etiamsi non aderit; iam enim adesse poterit. qui potest igitur habitare in beata vita summi mali metus?

verus sum consequor superus voluptas non modo parvus sed per ego nihilum si possum sum voluptas non paruus in nasturcio ille quo vesco persa sum soleo scribo xenophon quam in syracusanus mensis qui ab plato gravis vitupero sum inquam tam facilis quam volo comparatio voluptas quis de dolor dico qui tantus tormentum sum ut in is beatus vito si modo dolor superus malus sum sum non possum ipse enim metrodorus paene alter epicurus beatus sum describo hic fere verbum cum corpus bene constituo sum et sum exploro ita sum an is exploro quisquam possum sum quo modo sui hic habeo sum corpus non dico ad annus sed ad vesperus dolor ergo is sum superus malus metuo semper etiamsi non adsum iam enim adsum possum qui possum igitur habito in beatus vito superus malus metus


quare hoc videndum est, possitne nobis hoc ratio philosophorum dare. pollicetur certe. nisi enim id faceret, cur Plato Aegyptum peragravit, ut a sacerdotibus barbaris numeros et caelestia acciperet? cur post Tarentum ad Archytam? cur ad reliquos Pythagoreos, Echecratem, Timaeum, Arionem, Locros, ut, cum Socratem expressisset, adiungeret Pythagoreorum disciplinam eaque, quae Socrates repudiabat, addisceret? cur ipse Pythagoras et Aegyptum lustravit et Persarum magos adiit? cur tantas regiones barbarorum pedibus obiit, tot maria transmisit? cur haec eadem Democritus? qui —vere falsone, quaerere mittimus—dicitur oculis se privasse; certe, ut quam minime animus a cogitationibus abduceretur, patrimonium neglexit, agros deseruit incultos, quid quaerens aliud nisi vitam beatam? quam si etiam in rerum cognitione ponebat, tamen ex illa investigatione naturae consequi volebat, bono ut esset animo. id enim ille summum bonum eu)qumi/an et saepe a)qambi/an appellat, id est animum terrore liberum.

quare hic video sum possum nos hic ratio philosophus do polliceor certus nisi enim is facio cur plato aegyptus peragro ut ab sacerdos barbaris numerus et caelestis accipio cur post tarentus ad archytas cur ad reliquus pythagorei echecratem timaeus ario locri ut cum socrates exprimo adjungo pythagoreus disciplina is qui socrates repudio addisco cur ipse pythagoras et aegyptus lustro et persaris magus adeo cur tantus regio barbarus pes obeo tot mare transmitto cur hic idem democritus qui verus fallo quaero mitto dico oculus sui privo certus ut quam paruus animus ab cogitatio abduco patrimonium neglego ager desero incultus quis quaero alius nisi vita beatus quam si etiam in res cognitio pono tamen ex ille investigatio natura consequor volo bonus ut sum animus is enim ille superus bonus eu qumi an et saepe ab qambi an appello is sum animus terror liber


curia Hostilia 156 21 nova, i. e.a L. Sulla dictatore amplificata 156 22

curia hostilius novo eo e ab l sulla dictator amplifico


Phoenice s. Phoenica 144 23


sed dum dialecticam, Torquate, contemnit Epicurus, quae una continet omnem et perspiciendi quid in quaque re sit scientiam et iudicandi quale quidque sit et ratione ac via disputandi, ruit in dicendo, ut mihi quidem videtur, nec ea, quae docere vult, ulla arte distinguit, ut haec ipsa, quae modo loquebamur. summum a vobis bonum voluptas dicitur. aperiendum est igitur, quid sit voluptas; aliter enim explicari, quod quaeritur, non potest. quam si explicavisset, non tam haesitaret. aut enim eam voluptatem tueretur, quam Aristippus, id est, qua sensus dulciter ac iucunde movetur, quam etiam pecudes, si loqui possent, appellarent voluptatem, aut, si magis placeret suo more loqui, quam ut Omnés Danai atque Mycénenses. Attica pubes reliquique Graeci, qui hoc anapaesto citantur, hoc non dolere solum voluptatis nomine appellaret, illud Aristippeum contemneret, aut, si utrumque probaret, ut probat, coniungeret doloris vacuitatem cum voluptate et duobus ultimis uteretur.

sed dum dialectica torquatus contemno epicurus qui unus contineo omnis et perspicio quis in quisque res sum scientia et iudico qualis quisque sum et ratio atque via disputo ruo in dico ut ego quidem video neque is qui doceo volo ullus ars distinguo ut hic ipse qui modo loquor superus ab tu bonus voluptas dico aperio sum igitur quis sum voluptas aliter enim explicaris qui quaero non possum quam si explicavisset non tam haesito aut enim is voluptas tueor quam aristippus is sum qui sensus dulcis atque jucundus moveo quam etiam pecus si loquor possum appello voluptas aut si magis placeo suus mos loquor quam ut omnes danaus atque mycenenses atticus pubes relinquo graecum qui hic anapaestus cito hic non doleo solus voluptas nomen appello ille aristippeus contemno aut si uterque probo ut probo conjungo dolor vacuitas cum voluptas et duo ulter uto


Habes, inquam, Cato, formam eorum, de quibus loquor, philosophorum. qua exposita scire cupio quae causa sit, cur Zeno ab hac antiqua constitutione desciverit, quidnam horum ab eo non sit probatum; quodne omnem naturam conservatricem sui dixerint, an quod omne animal ipsum sibi commendatum, ut se et salvum in suo genere et incolume vellet, an quod, cum omnium artium finis is esset, quem natura maxime quaereret, idem statui debere de totius arte vitae, an quod, cum ex animo constaremus et corpore, et haec ipsa et eorum virtutes per se esse sumendas. an vero displicuit ea, quae tributa est animi virtutibus tanta praestantia? an quae de prudentia, de cognitione rerum, de coniunctione generis humani, quaeque ab eisdem de temperantia, de modestia, de magnitudine animi, de omni honestate dicuntur? fatebuntur Stoici haec omnia dicta esse praeclare, neque eam causam Zenoni desciscendi fuisse.

habeo inquam cato forma is de qui loquor philosophus qui expono scio cupio qui causa sum cur zeno ab hic antiquus constitutio descio quisnam hic ab is non sum probo qui omnis natura conservatrix suus dico an qui omnis animal ipse sui commendo ut sui et salvus in suus genus et incolumis volo an qui cum omnis ars finis is sum qui natura magnus quaero idem statuo debeo de totus ars vita an qui cum ex animus consto et corpus et hic ipse et is virtus per sui sum sumo an verus displiceo is qui tribuo sum animus virtus tantus praesto an qui de prudentia de cognitio res de coniunctio genus humanus quisque ab idem de tempero de modestia de magnitudo animus de omnis honestas dico fateor stoicus hic omnis dictum sum praeclaris neque is causa zeno descisco sum


L. Iunius Brutus (consul a. 509)62 22


Facillimum id quidem est, inquam. si enim Zenoni licuit, cum rem aliquam invenisset inusitatam, inauditum quoque ei rei nomen inponere, cur non liceat Catoni? nec tamen exprimi verbum e verbo necesse erit, ut interpretes indiserti solent, cum sit verbum, quod idem declaret, magis usitatum. equidem soleo etiam quod uno Graeci, si aliter non possum, idem pluribus verbis exponere. et tamen puto concedi nobis oportere ut Graeco verbo utamur, si quando minus occurret Latinum, ne hoc ephippiis et acratophoris potius quam proe+gmenis et apoproe+gmenis concedatur; quamquam haec quidem praeposita recte et reiecta dicere licebit.

facilis is quidem sum inquam si enim zeno licet cum res aliqui invenio inusitatus inaudio quoque is res nomen inpono cur non licet cato neque tamen exprimo verbum e verbum necesse sum ut interpres indisertus soleo cum sum verbum qui idem declaro magis usitas equidem soleo etiam qui unus graecum si aliter non possum idem multus verbum expono et tamen puto concedo nos oportet ut graecum verbum uto si quando paruus occurro latinus ne hic ephippium et acratophorum potis quam proe gmenis et apoproe gmenis concedo quamquam hic quidem praepono rectus et rejecto dico liceo


philosophus nobilis, a quo non solum Graecia et Italia, sed etiam omnis barbaria commota est, honestum quid sit, si id non sit in voluptate, negat se intellegere, nisi forte illud, quod multitudinis rumore laudetur. ego autem hoc etiam turpe esse saepe iudico et, si quando turpe non sit, tum esse non turpe, cum id a multitudine laudetur, quod sit ipsum per se rectum atque laudabile, non ob eam causam tamen illud dici esse honestum, quia laudetur a multis, sed quia tale sit, ut, vel si ignorarent id homines, vel si obmutuissent, sua tamen pulchritudine esset specieque laudabile. itaque idem natura victus, cui obsisti non potest, dicit alio loco id, quod a te etiam paulo ante dictum est, non posse iucunde vivi nisi etiam honeste.

philosophus nobilis ab quo non solus graecia et italia sed etiam omnis barbaria commoveo sum honestus quis sum si is non sum in voluptas nego sui intellego nisi fors ille qui multitudo rumor laudo ego autem hic etiam turpis sum saepe judico et si quando turpis non sum tum sum non turpis cum is ab multitudo laudo qui sum ipse per sui recingo atque laudabilis non ob is causa tamen ille dico sum honestus quia laudo ab multus sed quia talis sum ut vel si ignoro is homo vel si obmutesco suus tamen pulchritudo sum species laudabilis itaque idem natura vinco qui obsisto non possum dico alius locus is qui ab tu etiam paulus ante dico sum non possum jucundus vivo nisi etiam honestus


cum Epicuro autem hoc plus est negotii, quod e duplici genere voluptatis coniunctus est, quodque et ipse et amici eius et multi postea defensores eius sententiae fuerunt, et nescio quo modo, is qui auctoritatem minimam habet, maximam vim, populus cum illis facit. quos nisi redarguimus, omnis virtus, omne decus, omnis vera laus deserenda est. ita ceterorum sententiis semotis relinquitur non mihi cum Torquato, sed virtuti cum voluptate certatio. quam quidem certationem homo et acutus et diligens, Chrysippus, non contemnit totumque discrimen summi boni in earum comparatione positum putat. ego autem existimo, si honestum esse aliquid ostendero, quod sit ipsum vi sua propter seque expetendum, iacere vestra omnia. itaque eo, quale sit, breviter, ut tempus postulat, constituto accedam ad omnia tua, Torquate, nisi memoria forte defecerit.

cum epicurus autem hic multus sum negotium qui e duplex genus voluptas conjungo sum quisque et ipse et amicus is et multus postea defensor is sententia sum et nescio quo modo is qui auctoritas minimus habeo maximus vis populus cum ille facio qui nisi redarguo omnis virtus omnis decus omnis verus laus desero sum ita ceterus sententia semoveo relinquo non ego cum torquatus sed virtus cum voluptas certatio quam quidem certatio homo et acutus et diligo chrysippus non contemno totus discrimen superus bonus in is comparatio pono puto ego autem existimo si honestus sum aliquis ostendo qui sum ipse vis suus propter sequor expeto iacio vester omnis itaque is qualis sum brevis ut tempus postulo constituo accedo ad omnis tuus torquatus nisi memoria fors deficio


L. Thorius Balbus Lanuvinus61 20 sqq. 64 12


Hoc loco tenere se Triarius non potuit. Obsecro, inquit, Torquate, haec dicit Epicurus? quod mihi quidem visus est, cum sciret, velle tamen confitentem audire Torquatum.

hic locus teneo sui triarius non possum obsecro inquam torquatus hic dico epicurus qui ego quidem video sum cum scio volo tamen confiteor audio torquatus


Quare aliud aliquod, Torquate, hominis summum bonum reperiendum est, voluptatem bestiis concedamus, quibus vos de summo bono testibus uti soletis. quid, si etiam bestiae multa faciunt duce sua quaeque natura partim indulgenter vel cum labore, ut in gignendo, in educando, perfacile ut appareat aliud quiddam iis propositum, non voluptatem? partim cursu et peragratione laetantur, congregatione aliae coetum quodam modo civitatis imitantur;

quaris alius aliqui torquatus homo superus bonus reperio sum voluptas bestia concedo qui tu de superus bonus testis uti solo quis si etiam bestia multus facio dux suus quisque natura pars indulgenter vel cum labor ut in gigno in educo perfacilis ut appareo alius quidam is propono non voluptas pars cursus et peragratio laeto congregatio alius coitus quidam modo civitas imito