Cum audissem Antiochum, Brute, ut solebam, cum M. Pisone in eo gymnasio, quod Ptolomaeum vocatur, unaque nobiscum Q. frater et T. Pomponius Luciusque Cicero, frater noster cognatione patruelis, amore germanus, constituimus inter nos ut ambulationem postmeridianam conficeremus in Academia, maxime quod is locus ab omni turba id temporis vacuus esset. itaque ad tempus ad Pisonem omnes. inde sermone vario sex illa a Dipylo stadia confecimus. cum autem venissemus in Academiae non sine causa nobilitata spatia, solitudo erat ea, quam volueramus.

cos audio antiochus brutus ut soleo cum m piso in is gymnasium qui ptolomaeus voco unus nos q frater et t pomponius lucius cicero frater noster cognatio patruelis amor germanus constituo inter nos ut ambulatio pomeridianus confacio in academia magnus qui is locus ab omnis turba is tempus vacuus sum itaque ad tempus ad piso omnis inde sermo vario sex ille ab dipylon stadium confacio cum autem venio in academia non sine causa nobilito spatior solitudo sum is quam volo


Cn. Pompeius Magnus (consula. 70,55,52) 59 7


A. Varius, iudex durior 61 2sqq.


Putabam equidem satis, inquit, me dixisse. quare ad ea primum, si videtur; sin aliud quid voles, postea.

puto equidem satis inquam ego dico quare ad is primus si video sin alius quis volo postea


itaque rursus eadem ratione, qua sum paulo ante usus, haerebitis. si enim propterea vitia alia aliis maiora non sunt, quia ne ad finem quidem bonorum eum, quem vos facitis, quicquam potest accedere, quoniam perspicuum est vitia non esse omnium paria, finis bonorum vobis mutandus est. teneamus enim illud necesse est, cum consequens aliquod falsum sit, illud, cuius id consequens sit, non posse esse verum.

itaque rursus idem ratio qui sum paulus ante utor haereo si enim propterea vitio alius alius magnus non sum quia ne ad finis quidem bonus is qui tu facio quisquam possum accedo quoniam perspicuus sum vitio non sum omnis par finis bonus tu muto sum teneo enim ille necesse sum cum consequor aliqui falsus sum ille qui is consequor sum non possum sum verus


Tum Quintus: Mihi quidem, inquit, satis hoc confirmatum videtur, laetorque eam philosophiam, cuius antea supellectilem pluris aestimabam quam possessiones reliquarum—ita mihi dives videbatur, ut ab ea petere possem, quicquid in studiis nostris concupissem—, hanc igitur laetor etiam acutiorem repertam quam ceteras, quod quidam ei deesse dicebant.

tum quintus ego quidem inquam satis hic confirmo video laeto is philosophia qui antea supellectilis multus aestimo quam possessio reliquus ita ego dives video ut ab is peto possum quisquis in studium noster concupio hic igitur laeto etiam acuo reperio quam ceterus qui quidam is desum dico


Easdemne res? inquit, an parum disserui non verbis Stoicos a Peripateticis, sed universa re et tota sententia dissidere?

idem res inquam an parum disservio non verbum stoicus ab peripateticus sed universus res et totus sententia dissido


istam voluptatem, inquit, Epicurus ignorat?


hoc simile tandem est? non risu potius quam oratione eiciendum? ampulla enim sit necne sit, quis non iure optimo irrideatur, si laboret? at vero pravitate membrorum et cruciatu dolorum si quis quem levet, magnam ineat gratiam, nec si ille sapiens ad tortoris eculeum a tyranno ire cogatur, similem habeat vultum et si ampullam perdidisset, sed ut magnum et difficile certamen iniens, cum sibi cum capitali adversario, dolore, depugnandum videret, excitaret omnes rationes fortitudinis ac patientiae, quarum praesidio iniret illud difficile, ut dixi, magnumque proelium. deinde non quaerimus, quid obscuretur aut intereat, quia sit admodum parvum, sed quid tale sit, ut expleat summam. una voluptas e multis obscuratur in illa vita voluptaria, sed tamen ea, quamvis parva sit, pars est eius vitae, quae posita est in voluptate. nummus in Croesi divitiis obscuratur, pars est tamen divitiarum. quare obscurentur etiam haec, quae secundum naturam esse dicimus, in vita beata; sint modo partes vitae beatae.

hic similis tandem sum non rideo potis quam oratio eicio ampulla enim sum necne sum quis non ius bonus irrideo si laboro at verus pravitas membrum et crucio dolor si quis qui levo magnus ineo gratia neque si ille sapio ad tortor equuleus ab tyrannus eo cogo similis habeo vultus et si ampulla perdo sed ut magnus et difficilis certamen ineo cum sui cum capitalis adversarius dolor depugno video excito omnis ratio fortitudo atque patientia qui praesidium ineo ille difficilis ut dico magnus proelium deinde non quaero quis obscuro aut intereo quia sum admodum parvus sed quis talis sum ut expleo summa unus voluptas e multus obscuro in ille vito voluptarius sed tamen is quivis parvus sum pars sum is vita qui pono sum in voluptas nummus in croesus divitiae obscuro pars sum tamen divitiaris quare obscuro etiam hic qui secundus natura sum dico in vito beatus sum modo pars vita beatus


saepe ab Aristotele, a Theophrasto mirabiliter est laudata per se ipsa rerum scientia; hoc uno captus Erillus scientiam summum bonum esse defendit nec rem ullam aliam per se expetendam. multa sunt dicta ab antiquis de contemnendis ac despiciendis rebus humanis; hoc unum Aristo tenuit: praeter vitia atque virtutes negavit rem esse ullam aut fugiendam aut expetendam. positum est a nostris in iis esse rebus, quae secundum naturam essent, non dolere; hoc Hieronymus summum bonum esse dixit. at vero Callipho et post eum Diodorus, cum alter voluptatem adamavisset, alter vacuitatem doloris, neuter honestate carere potuit, quae est a nostris laudata maxime.

saepe ab aristotelis ab theophrastus mirabilis sum laudo per sui ipse res scientia hic unus capio erillus scientia superus bonus sum defendo neque res ullus alius per sui expeto multus sum dictum ab antiquus de contemno atque despicio res humanus hic unus aristo teneo praeter vitio atque virtus nego res sum ullus aut fugio aut expeto pono sum ab noster in is sum res qui secundus natura sum non doleo hic hieronymus superus bonus sum dico at verus callipho et post is diodorus cum alter voluptas adamo alter vacuitas dolor neuter honestas careo possum qui sum ab noster laudo magnus


Tum ille timide vel potius verecunde: Facio, inquit, equidem, sed audistine modo de Carneade? rapior illuc, revocat autem Antiochus, nec est praeterea, quem audiamus.

tum ille timidus vel potis verecundus facio inquam equidem sed audio modo de carneades rapio illic revoco autem antiochus neque sum praeterea qui audio


deinde ea, quae requirebant orationem ornatam et gravem, quam magnifice sunt dicta ab illis, quam splendide! de iustitia, de temperantia, de fortitudine, de amicitia, de aetate degenda, de philosophia, de capessenda re publica, hominum non spinas vellentium, ut Stoici, nec ossa nudantium, sed eorum, qui grandia ornate vellent, enucleate minora dicere. itaque quae sunt eorum consolationes, quae cohortationes, quae etiam monita et consilia scripta ad summos viros! erat enim apud eos, ut est rerum ipsarum natura, sic dicendi exercitatio duplex. nam, quicquid quaeritur, id habet aut generis ipsius sine personis temporibusque aut his adiunctis facti aut iuris aut nominis controversiam. ergo in utroque exercebantur, eaque disciplina effecit tantam illorum utroque in genere dicendi copiam.

deinde is qui requiro oratio orno et gravis quam magnificus sum dictum ab ille quam splendidus de iustitia de tempero de fortitudo de amicitia de aetas dego de philosophia de capesso res publicus homo non spina vello ut stoicus neque os nudo sed is qui grandis orno volo enucleate parvus dico itaque qui sum is consolatio qui cohortatio qui etiam moneo et consilium scribo ad summus vir sum enim apud is ut sum res ipsaris natura sic dico exercitatio duplex nam quisquis quaero is habeo aut genus ipse sine persona tempus aut hic adjungo facio aut ius aut nomen controversia ergo in uterque exerceo is disciplina efficio tantus ille uterque in genus dico copia


Hieronymus Rhodius, Peripateticus. ei finis bonorum estnihil dolere 35 22 sqq. 39 7sqq.418sqq. 48 12 49 22sqq. 521sqq. 162 7sqq. 164 25sq.192 13. quid sentiat de voluptate 35 26sq. virtutem abonorum fine segregavit 1424sq.

hieronymus rhodius peripateticus is finis bonus estnihil doleo sqq sqq sqq sqq sqq sqq sq quis sentio de voluptas sq virtus abonorum finis segrego sq


Quae cum dixissem, magis ut illum provocarem quam ut ipse loquerer, tum Triarius leniter arridens: Tu quidem, inquit, totum Epicurum paene e philosophorum choro sustulisti. quid ei reliquisti, nisi te, quoquo modo loqueretur, intellegere, quid diceret? aliena dixit in physicis nec ea ipsa, quae tibi probarentur; si qua in iis corrigere voluit, deteriora fecit. disserendi artem nullam habuit. voluptatem cum summum bonum diceret, primum in eo ipso parum vidit, deinde hoc quoque alienum; nam ante Aristippus, et ille melius. addidisti ad extremum etiam indoctum fuisse.

qui cum dico magis ut ille provocaris quam ut ipse loquor tum triarius lenis arrideo tu quidem inquam totus epicurus paene e philosophus chorus tollo quis is relinquo nisi tu quisquis modo loquor intellego quis dico alienus dico in physicus neque is ipse qui tu probo si qui in is corrigo volo deterior facio dissero ars nullus habeo voluptas cum superus bonus dico primus in is ipse parum video deinde hic quoque alienus nam ante aristippus et ille bonus addo ad exter etiam indoctus sum


Quod vero a te disputatum est maiores esse voluptates et dolores animi quam corporis, quia trium temporum particeps animus sit, corpore autem praesentia solum sentiantur, qui id probari potest, ut is, qui propter me aliquid gaudeat, plus quam ego ipse gaudeat?

qui verus ab tu disputas sum magnus sum voluptas et dolor animus quam corpus quia tres tempus particeps animus sum corpus autem praesens solus sentio qui is probaris possum ut is qui propter ego aliquis gaudeo multus quam ego ipse gaudeo


dato hoc dandum erit illud. Quod vestri non item. 'Tria genera bonorum'; proclivi currit oratio. venit ad extremum; haeret in salebra. cupit enim dicere nihil posse ad beatam vitam deesse sapienti. honesta oratio, Socratica, Platonis etiam. Audeo dicere, inquit. Non potes, nisi retexueris illa. paupertas si malum est, mendicus beatus esse nemo potest, quamvis sit sapiens. at Zeno eum non beatum modo, sed etiam divitem dicere ausus est. dolere malum est: in crucem qui agitur, beatus esse non potest. bonum liberi: misera orbitas. bonum patria: miserum exilium. bonum valitudo: miser morbus. bonum integritas corporis: misera debilitas. bonum incolumis acies: misera caecitas. quae si potest singula consolando levare, universa quo modo sustinebit? sit enim idem caecus, debilis, morbo gravissimo affectus, exul, orbus, egens, torqueatur eculeo: quem hunc appellas, Zeno? Beatum, inquit. Etiam beatissimum? Quippe, inquiet, cum tam docuerim gradus istam rem non habere quam virtutem, in qua sit ipsum etiam beatum.

do hic do sum ille qui vester non item tres genus bonus proclivis curro oratio venio ad exter haereo in salebra cupio enim dico nihil possum ad beatus vita desum sapio honestus oratio socraticus plato etiam audeo dico inquam non possum nisi retexueris ille paupertas si malus sum mendicus beatus sum nemo possum quivis sum sapio at zeno is non beatus modo sed etiam dives dico audeo sum doleo malus sum in crux qui ago beatus sum non possum bonus liber misero orbitas bonus patria miser exsilium bonus valetudo miser morbus bonus integritas corpus misero debilito bonus incolumis acies misero caecitas qui si possum singulus consolo levaris universus quo modo sustineo sum enim idem caecus debilis morbus gravis afficio exul orbus egeo torqueo equuleus qui hic appello zeno beatus inquam etiam beatus quippe inquam cum tam doceo gradus iste res non habeo quam virtus in qui sum ipse etiam beatus


Minime vero illud probo, quod, cum docuistis, ut vobis videmini, bonum solum esse, quod honestum sit, tum rursum dicitis initia proponi necesse esse apta et accommodata naturae, quorum ex selectione virtus possit existere. non enim in selectione virtus ponenda erat, ut id ipsum, quod erat bonorum ultimum, aliud aliquid adquireret. nam omnia, quae sumenda quaeque legenda aut optanda sunt, inesse debent in summa bonorum, ut is, qui eam adeptus sit, nihil praeterea desideret. videsne ut, quibus summa est in voluptate, perspicuum sit quid iis faciendum sit aut non faciendum? ut nemo dubitet, eorum omnia officia quo spectare, quid sequi, quid fugere debeant? sit hoc ultimum bonorum, quod nunc a me defenditur; apparet statim, quae sint officia, quae actiones. vobis autem, quibus nihil est aliud propositum nisi rectum atque honestum, unde officii, unde agendi principium nascatur non reperietis.

paruus verus ille probo qui cum doceo ut tu video bonus solus sum qui honestus sum tum rursum dico initium propono necesse sum apto et accommodo natura qui ex selectio virtus possum existere non enim in selectio virtus pono sum ut is ipse qui sum bonus ulter alius aliquis acquiro nam omnis qui sumo quisque lego aut opto sum insum debeo in summus bonus ut is qui is adipiscor sum nihil praeterea desidero video ut qui summus sum in voluptas perspicuus sum quis is facio sum aut non facio ut nemo dubito is omnis officium quo specto quis sequor quis fugio debeo sum hic ulter bonus qui nunc ab ego defendo appareo statim qui sum officium qui actio tu autem qui nihil sum alius propono nisi recingo atque honestus unde officium unde ago principium nasco non reperio


honestum 53 25 sqq. 185 16 186 23


'Oculorum', inquit Plato, est in nobis sensus acerrimus, quibus sapientiam non cernimus. quam illa ardentis amores excitaret sui! Cur tandem? an quod ita callida est, ut optime possit architectari voluptates? Cur iustitia laudatur? aut unde est hoc contritum vetustate proverbium: 'quicum in tenebris'? hoc dictum in una re latissime patet, ut in omnibus factis re, non teste moveamur.

oculus inquam plato sum in nos sensus acer qui sapientia non cerno quam ille ardeo amor excito suus cur tandem an qui ita callidus sum ut optume possum architectaris voluptas cur iustitia laudo aut unde sum hic contero vetustas proverbium qui in tenebrae hic dico in unus res fero pateo ut in omnis facio res non testis moveo


Tum, Quintus et Pomponius cum idem se velle dixissent, Piso exorsus est. cuius oratio attende, quaeso, Brute, satisne videatur Antiochi complexa esse sententiam, quam tibi, qui fratrem eius Aristum frequenter audieris, maxime probatam existimo.

tum quintus et pomponius cum idem sui volo dico piso exordior sum qui oratio attendo quaeso brutus sero video antiochus complector sum sententia quam tu qui frater is aristum frequens audio magnus probo existimo


Itaque mihi videntur omnes quidem illi errasse, qui finem bonorum esse dixerunt honeste vivere, sed alius alio magis, Pyrrho scilicet maxime, qui virtute constituta nihil omnino, quod appetendum sit, relinquat, deinde Aristo, qui nihil relinquere non est ausus, introduxit autem, quibus commotus sapiens appeteret aliquid, quodcumque in mentem incideret, et quodcumque tamquam occurreret. is hoc melior quam Pyrrho, quod aliquod genus appetendi dedit, deterior quam ceteri, quod penitus a natura recessit. Stoici autem, quod finem bonorum in una virtute ponunt, similes sunt illorum; quod autem principium officii quaerunt, melius quam Pyrrho; quod ea non occurrentia fingunt, vincunt Aristonem; quod autem ea, quae ad naturam accommodata et per se assumenda esse dicunt, non adiungunt ad finem bonorum, desciscunt a natura et quodam modo sunt non dissimiles Aristonis. ille enim occurrentia nescio quae comminiscebatur; hi autem ponunt illi quidem prima naturae, sed ea seiungunt a finibus et a summa bonorum; quae cum praeponunt, ut sit aliqua rerum selectio, naturam videntur sequi; cum autem negant ea quicquam ad beatam vitam pertinere, rursus naturam relinquunt.

itaque ego video omnis quidem ille erro qui finis bonus sum dico honestus vivo sed alius alius magis pyrrhus scilicet magnus qui virtus constituo nihil omnino qui appeto sum relinquo deinde aristo qui nihil relinquo non sum audeo introduco autem qui commoueo sapio appeto aliquis quicumque in mens incido et quicumque tamquam occurro is hic bonus quam pyrrhus qui aliqui genus appeto do deterior quam ceterus qui penitus ab natura recedo stoicus autem qui finis bonus in unus virtus pono similis sum ille qui autem principium officium quaero bonus quam pyrrhus qui is non occurro fingo vinco aristo qui autem is qui ad natura accommodo et per sui assumo sum dico non adjungo ad finis bonus descisco ab natura et quidam modo sum non dissimilis aristo ille enim occurro nescio qui comminiscebatur hic autem pono ille quidem primus natura sed is sejungo ab finis et ab summus bonus qui cum praepono ut sum aliqui res selectio natura video sequor cum autem nego is quisquam ad beatus vita pertineo rursus natura relinquo


Archimedes Syracusanus 181 22


Hymnis, Caecilii Statii fabula42 28


Quam ob rem tandem, inquit, non satisfacit? te enim iudicem aequum puto, modo quae dicat ille bene noris.

quam ob res tandem inquam non satisfacit tu enim judico aequus puto modo qui dico ille bene nosco


Italia ab Epicuro commota est55 19 sq.


Cato v. Porcius Cato


Cum autem omnia officia a principiis naturae proficiscantur, ab isdem necesse est proficisci ipsam sapientiam. sed quem ad modum saepe fit, ut is, qui commendatus sit alicui, pluris eum faciat, cui commendatus sit, quam illum, a quo, sic minime mirum est primo nos sapientiae commendari ab initiis naturae, post autem ipsam sapientiam nobis cariorem fieri, quam illa sint, a quibus ad hanc venerimus. atque ut membra nobis ita data sunt, ut ad quandam rationem vivendi data esse appareant, sic appetitio animi, quae o(rmh/ Graece vocatur, non ad quodvis genus vitae, sed ad quandam formam vivendi videtur data, itemque et ratio et perfecta ratio.

cos autem omnis officium ab principia natura proficiscor ab idem necesse sum proficisco ipse sapientia sed qui ad modus saepe fio ut is qui commendo sum aliqui multus is facio qui commendo sum quam ille ab quo sic paruus mirus sum primus nos sapientia commendaris ab initium natura post autem ipse sapientia nos carus fio quam ille sum ab qui ad hic venio atque ut membrum nos ita do sum ut ad quidam ratio vivo do sum appareo sic appetitio animus qui o rmh graecum voco non ad quivis genus vita sed ad quidam forma vivo video do ito et ratio et perficio ratio


Hymettus, mons Atticae 83 9


Electra v. Atilius poëta; Sophocles poëta

electrus v atilius poeta sophocles poeta


Q. Servilius Caepio, frater eteius Serviliae, quae materfuit Luculli pueri, et eius,cuius filius fuit M. IuniusBrutus, Caesaris interfector90 2; quod hoc loco hic Caepio pro avunculo dicitur avuspueri Luculli, Ciceronis lapsus memoriae videtur. nequeenim de avo, qui fuit M.Livii Drusi, tribuni pl. a. 91,adversaries, Cicero dicerepotuit: qui in principibusiam esset, si viveret.

q servilis caepio frater eteius servilia qui materfuit lucullus puer et is qui filius sum m iuniusbrutus caesar interfector qui hic locus hic caepio pro avunculus dico avuspueri lucullus cicero labor memoria video nequeenim de avus qui sum m livius drusus tribunus pl ab adversaries cicero dicerepotuit qui in principibusiam sum si vivo


Quasi vero, inquit, perpetua oratio rhetorum solum, non etiam philosophorum sit.

quasi verus inquam perpetuus oratio rhetor solus non etiam philosophus sum


Urgent tamen et nihil remittunt. Quoniam, inquiunt, omne peccatum inbecillitatis et inconstantiae est, haec autem vitia in omnibus stultis aeque magna sunt, necesse est paria esse peccata. Quasi vero aut concedatur in omnibus stultis aeque magna esse vitia, et eadem inbecillitate et inconstantia L. Tubulum fuisse, qua illum, cuius is condemnatus est rogatione, P. Scaevolam, et quasi nihil inter res quoque ipsas, in quibus peccatur, intersit, ut, quo hae maiores minoresve sint, eo, quae peccentur in his rebus, aut

urgeo tamen et nihil remitto quoniam inquam omnis peccatum inbecillitas et inconstantia sum hic autem vitio in omnis stultus aequus magnus sum necesse sum par sum pecco quasi verus aut concedo in omnis stultus aequus magnus sum vitio et idem inbecillitas et inconstantia l tubulis sum qui ille qui is condemno sum rogatio p scaevola et quasi nihil inter res quoque ipse in qui pecco intersum ut quo hic magnus parvus sum is qui pecco in hic res aut


Q. Aelius Tubero (consul a. 118,Africani minoris sororis filius) 130 11

q aelius tubero consul ab africanus paruus soror filius


reiecta, remota (a)poprohgme/na)9317 10915 1102sqq. reiectanea 152 7

rejecto remoueo ab poprohgme no sqq rejectaneus


voluptas = h(donh/ 35 16 3718 sqq.28 sqq. stans et movens 16 31 sqq.47 26 sqq.

voluptas h donh sqq sqq sto et moveo sqq sqq


Circumscriptis igitur iis sententiis, quas posui, et iis, si quae similes earum sunt, relinquitur ut summum bonum sit vivere scientiam adhibentem earum rerum, quae natura eveniant, seligentem quae secundum naturam et quae contra naturam sint reicientem, id est convenienter congruenterque naturae vivere.

circumscribo igitur is sententia qui pono et is si qui similis is sum relinquo ut superus bonus sum vivo scientia adhibeo is res qui natura evenio seligo qui secundus natura et qui contra natura sum reicio is sum convenienter congruenter natura vivo


Citiei, incolae Citii oppidi ininsula Cypro siti 144 22

citiei incola citii oppidum ininsula cyprus sitis


de vacuitate doloris eadem sententia erit. reicietur etiam Carneades, nec ulla de summo bono ratio aut voluptatis non dolendive particeps aut honestatis expers probabitur. ita relinquet duas, de quibus etiam atque etiam consideret. aut enim statuet nihil esse bonum nisi honestum, nihil malum nisi turpe, cetera aut omnino nihil habere momenti aut tantum, ut nec expetenda nec fugienda, sed eligenda modo aut reicienda sint, aut anteponet eam, quam cum honestate ornatissimam, tum etiam ipsis initiis naturae et totius perfectione vitae locupletatam videbit. quod eo liquidius faciet, si perspexerit rerum inter eas verborumne sit controversia.

de vacuitas dolor idem sententia sum reicio etiam carneades neque ullus de superus bonus ratio aut voluptas non doleo particeps aut honestas expers probo ita relinquo duo de qui etiam atque etiam consido aut enim statuo nihil sum bonus nisi honestus nihil malus nisi turpis ceterus aut omnino nihil habeo momentum aut tantus ut neque expeto neque fugio sed eligo modo aut reicio sum aut antepono is quam cum honestas orno tum etiam ipse initium natura et totus perfectio vita locupleto video qui is liquidus facio si perspicio res inter is verbum sum controversia


P. Rutilius Rufus (consul 105)4 2


Quae cum dixissem, Habeo, inquit Torquatus, ad quos ista referam, et, quamquam aliquid ipse poteram, tamen invenire malo paratiores.

qui cum dico habeo inquam torquatus ad qui iste refero et quamquam aliquis ipse possum tamen invenio malus paro


T. Albucius. irrisus Athenis aQ. Mucio Scaevola augure 4 18sqq.

t albucius irrisus athenae aq mucius scaevola augur sqq


Dinomachus in summo bonoad honestatem adiunxit voluptatem 165 14 sq.

dinomachus in superus bonoad honestas adjungo voluptas sq


bonorum summum vel ultimumvel extremum, e/los 19 4 sqq.13 14sqq. 98 9sqq.

bonus superus vel ultimumvel exter e los sqq sqq sqq


Quasi vero me pudeat, inquit, istorum, aut non possim quem ad modum ea dicantur ostendere!

quasi verus ego pudeo inquam iste aut non possum qui ad modus is dico ostendo


Q. Fadius Gallus 57 31 59 12fama bona (eu)doci/a) 111 9sqq.P. Gallonius, lurco famosus,deridetur a Lucilio 445sqq.— 73 25

q fadius gallus fama bonus eu doci ab sqq p gallonius lurco famosus derideo ab lucilius sqq


iam aut Callipho aut Diodorus quo modo poterunt tibi istud concedere, qui ad honestatem aliud adiungant, quod ex eodem genere non sit? placet igitur tibi, Cato, cum res sumpseris non concessas, ex illis efficere, quod velis? Iam ille sorites est, quo nihil putatis esse vitiosius: quod bonum sit, id esse optabile, quod optabile, id expetendum, quod expetendum, id laudabile, deinde reliqui gradus. sed ego in hoc resisto; eodem modo enim tibi nemo dabit, quod expetendum sit, id esse laudabile. Illud vero minime consectarium, sed in primis hebes, illorum scilicet, non tuum, gloriatione dignam esse beatam vitam, quod non possit sine honestate contingere, ut iure quisquam glorietur.

iam aut callipho aut diodorus quo modo possum tu iste concedo qui ad honestas alius adjungo qui ex idem genus non sum placeo igitur tu cato cum res sumo non concedo ex ille efficio qui velis iam ille sorites sum quo nihil puto sum vitiosus qui bonus sum is sum optabilis qui optabilis is expeto qui expeto is laudabilis deinde reliquus gradus sed ego in hic resisto idem modo enim tu nemo do qui expeto sum is sum laudabilis ille verus paruus consectarius sed in primus hebeo ille scilicet non tuus gloriatio dignus sum beatus vita qui non possum sine honestas contingo ut ius quisquam glorior


sed hoc sane concedamus. contemnit enim disserendi elegantiam, confuse loquitur. gerendus est mos, modo recte sentiat. et quidem illud ipsum non nimium probo et tantum patior, philosophum loqui de cupiditatibus finiendis. an potest cupiditas finiri? tollenda est atque extrahenda radicitus. quis est enim, in quo sit cupiditas, quin recte cupidus dici possit? ergo et avarus erit, sed finite, et adulter, verum habebit modum, et luxuriosus eodem modo. qualis ista philosophia est, quae non interitum afferat pravitatis, sed sit contenta mediocritate vitiorum? quamquam in hac divisione rem ipsam prorsus probo, elegantiam desidero. appellet haec desideria naturae, cupiditatis nomen servet alio, ut eam, cum de avaritia, cum de intemperantia, cum de maximis vitiis loquetur, tamquam capitis accuset.

sed hic sanus concedo contemno enim dissero elegantia confundo loquor gero sum mos modo rectus sentio et quidem ille ipse non nimium probo et tantus patior philosophus loquor de cupiditas finio an possum cupiditas finio tollo sum atque extraho radicitus quis sum enim in quo sum cupiditas quin rectus cupidus dico possum ergo et avarus sum sed finio et adulter verus habeo modus et luxuriosus idem modo qualis iste philosophia sum qui non interitus affero pravitas sed sum contineo mediocritas vitium quamquam in hic divisio res ipse prorsus probo elegantia desidero appello hic desiderium natura cupiditas nomen servo alius ut is cum de avaritia cum de intemperantia cum de magnus vitium loquor tamquam capio accuso


Q. Pompeius (consul a. 141)57 23


L. Licinius Murena (consul a.62) 153 20


Scis me, inquam, istud idem sentire, Piso, sed a te oportune facta mentio est. studet enim meus audire Cicero quaenam sit istius veteris, quam commemoras, Academiae de finibus bonorum Peripateticorumque sententia. censemus autem facillime te id explanare posse, quod et Staseam Neapolitanum multos annos habueris apud te et complures iam menses Athenis haec ipsa te ex Antiocho videamus exquirere.

scio ego inquam iste idem sentio piso sed ab tu oportune facio mentior sum studeo enim meus audio cicero quisnam sum iste veto quam commemoro academia de finis bonus peripateticus sententia censeo autem facilis tu is explanaris possum qui et staseas neapolitanus multus annus habeo apud tu et complures iam mensis athenae hic ipse tu ex antiochus video exquiro


O praeclaram beate vivendi et apertam et simplicem et directam viam! cum enim certe nihil homini possit melius esse quam vacare omni dolore et molestia perfruique maximis et animi et corporis voluptatibus, videtisne quam nihil praetermittatur quod vitam adiuvet, quo facilius id, quod propositum est, summum bonum consequamur? clamat Epicurus, is quem vos nimis voluptatibus esse deditum dicitis, non posse iucunde vivi, nisi sapienter, honeste iusteque vivatur, nec sapienter, honeste, iuste, nisi iucunde.

o praeclarus beatus vivo et aperio et simplex et dirigo via cum enim certus nihil homo possum bonus sum quam vacaris omnis dolor et molestia perfruor magnus et animus et corpus voluptas video quam nihil praetermitto qui vita adjuvo quo facilis is qui propono sum superus bonus consequor clamo epicurus is qui tu nimis voluptas sum dedo dico non possum jucundus vivo nisi sapienter honestus justus vivo neque sapienter honestus justus nisi jucundus


Ius autem, quod ita dici appellarique possit, id esse natura, alienumque esse a sapiente non modo iniuriam cui facere, verum etiam nocere. nec vero rectum est cum amicis aut bene meritis consociare aut coniungere iniuriam, gravissimeque et verissime defenditur numquam aequitatem ab utilitate posse seiungi, et quicquid aequum iustumque esset, id etiam honestum vicissimque, quicquid esset honestum, id iustum etiam atque aequum fore.

ius autem qui ita dico appello possum is sum natura alienus sum ab sapio non modo iniuria qui facio verus etiam noceo neque verus recingo sum cum amicus aut bene meritum consociaris aut coniungo iniuria gravis et verus defendo numquam aequitas ab utilitas possum sejungo et quisquis aequus justus sum is etiam honestus vicissim quisquis sum honestus is iustus etiam atque aequus sum


quae est enim aut utilior aut ad bene vivendum aptior partitio quam illa, qua est usus Epicurus? qui unum genus posuit earum cupiditatum, quae essent et naturales et necessariae, alterum, quae naturales essent nec tamen necessariae, tertium, quae nec naturales nec necessariae. quarum ea ratio est, ut necessariae nec opera multa nec impensa expleantur; ne naturales quidem multa desiderant, propterea quod ipsa natura divitias, quibus contenta sit, et parabilis et terminatas habet; inanium autem cupiditatum nec modus ullus nec finis inveniri potest.

qui sum enim aut utilis aut ad bene vivo aptus partitio quam ille qui sum utor epicurus qui unus genus pono is cupiditas qui sum et natural et necessaria alter qui natural sum neque tamen necessaria tertius qui neque natural neque necessaria qui is ratio sum ut necessaria neque opus multus neque impensa expleo ne natural quidem multus desidero propterea qui ipse natura divitiae qui contineo sum et parabilis et termino habeo inanis autem cupiditas neque modus ullus neque finis invenio possum


Quid? in motu et in statu corporis nihil inest, quod animadvertendum esse ipsa natura iudicet? quem ad modum quis ambulet, sedeat, qui ductus oris, qui vultus in quoque sit? nihilne est in his rebus, quod dignum libero aut indignum esse ducamus? nonne odio multos dignos putamus, qui quodam motu aut statu videntur naturae legem et modum contempsisse? et quoniam haec deducuntur de corpore, quid est cur non recte pulchritudo etiam ipsa propter se expetenda ducatur? nam si pravitatem inminutionemque corporis propter se fugiendam putamus, cur non etiam, ac fortasse magis, propter se formae dignitatem sequamur? et si turpitudinem fugimus in statu et motu corporis, quid est cur pulchritudinem non sequamur? atque etiam valitudinem, vires, vacuitatem doloris non propter utilitatem solum, sed etiam ipsas propter se expetemus. quoniam enim natura suis omnibus expleri partibus vult, hunc statum corporis per se ipsum expetit, qui est maxime e natura, quae tota perturbatur, si aut aegrum corpus est aut dolet aut caret viribus.

quis in motus et in status corpus nihil insum qui animadverto sum ipse natura iudico qui ad modus quis ambulo sedeo qui duco ora qui vultus in quoque sum nihil sum in hic res qui dignus liber aut indignus sum duco nonne odium multus dignus puto qui quidam motus aut status video natura lex et modus contemno et quoniam hic deduco de corpus quis sum cur non rectus pulchritudo etiam ipse propter sui expeto duco nam si pravitas imminutio corpus propter sui fugio puto cur non etiam atque fortasse magis propter sui forma dignitas sequor et si turpitudo fugio in status et motus corpus quis sum cur pulchritudo non sequor atque etiam valitudo vireo vacuitas dolor non propter utilitas solus sed etiam ipse propter sui expeto quoniam enim natura suus omnis expleo pars volo hic status corpus per sui ipse expeto qui sum magnus e natura qui totus perturbo si aut aeger corpus sum aut doleo aut careo vis


Liber 115 20


Alexandrea, urbs Aegypti 183 6


omnium autem eorum commodorum, quibus non illi plus tribuunt, qui illa bona esse dicunt, quam Zeno, qui negat, longe praestantissimum esse, quod honestum esset atque laudabile. sed si duo honesta proposita sint, alterum cum valitudine, alterum cum morbo, non esse dubium, ad utrum eorum natura nos ipsa deductura sit. sed tamen tantam vim esse honestatis, tantumque eam rebus omnibus praestare et excellere, ut nullis nec suppliciis nec praemiis demoveri possit ex eo, quod rectum esse decreverit, omniaque, quae dura, difficilia, adversa videantur, ea virtutibus iis, quibus a natura essemus ornati, opteri posse, non faciles illas quidem res nec contemnendas —quid enim esset in virtute tantum?—, sed ut hoc iudicaremus, non esse in iis partem maximam positam beate aut secus vivendi.

omnis autem is commodus qui non ille multus tribuo qui ille bonus sum dico quam zeno qui nego longus praesto sum qui honestus sum atque laudabilis sed si duo honestus propono sum alter cum valitudo alter cum morbus non sum dubius ad utrum is natura nos ipse deduco sum sed tamen tantus vis sum honestas tantus is res omnis praesto et excello ut nullus neque supplicium neque praemium demoveo possum ex is qui recingo sum decerno omne qui durus difficilis adverso video is virtus is qui ab natura sum orno opteri possum non facilis ille quidem res neque contemno quis enim sum in virtus tantus sed ut hic judico non sum in is pars maximus pono beatus aut secus vivo


qui enim sic disputant, obliti mihi videntur, quae ipsi fecerint principia naturae. tribuendum est igitur his aliquid, dum modo quantum tribuendum sit intellegas. est enim philosophi non tam gloriosa quam vera quaerentis nec pro nihilo putare ea, quae secundum naturam illi ipsi gloriosi esse fatebantur, et videre esse tantam vim virtutis tantamque, ut ita dicam, auctoritatem honestatis, ut reliqua non illa quidem nulla, sed ita parva sint, ut nulla esse videantur. haec est nec omnia spernentis praeter virtutem et virtutem ipsam suis laudibus amplificantis oratio, denique haec est undique completa et perfecta explicatio summi boni. hinc ceteri particulas arripere conati suam quisque videri voluit afferre sententiam.

qui enim sic disputo obliuiscor ego video qui ipse facio principia natura tribuo sum igitur hic aliquis dum modo quantus tribuo sum intellego sum enim philosophus non tam gloriosus quam verus quaero neque pro nihilum puto is qui secundus natura ille ipse gloriosus sum fateor et video sum tantus vis virtus tantus ut ita dico auctoritas honestas ut reliquus non ille quidem nullus sed ita parvus sum ut nullus sum video hic sum neque omnis sperno praeter virtus et virtus ipse suus laus amplifico oratio denique hic sum undique compleo et perficio explicatio superus bonus hinc ceterus particula arripio conor suus quisque video volo affero sententia


Restat locus huic disputationi vel maxime necessarius de amicitia, quam, si voluptas summum sit bonum, affirmatis nullam omnino fore. de qua Epicurus quidem ita dicit, omnium rerum, quas ad beate vivendum sapientia comparaverit, nihil esse maius amicitia, nihil uberius, nihil iucundius. nec vero hoc oratione solum, sed multo magis vita et factis et moribus comprobavit. quod quam magnum sit fictae veterum fabulae declarant, in quibus tam multis tamque variis ab ultima antiquitate repetitis tria vix amicorum paria reperiuntur, ut ad Orestem pervenias profectus a Theseo. at vero Epicurus una in domo, et ea quidem angusta, quam magnos quantaque amoris conspiratione consentientis tenuit amicorum greges! quod fit etiam nunc ab Epicureis. sed ad rem redeamus; de hominibus dici non necesse est.

resto locus hic disputatio vel magnus necessarius de amicitia quam si voluptas superus sum bonus affirmo nullus omnino sum de qui epicurus quidem ita dico omnis res qui ad beatus vivo sapientia comparo nihil sum magnus amicitia nihil uber nihil jucundus neque verus hic oratio solus sed multus magis vito et facio et mos comprobo qui quam magnus sum fingo vetus fabula declaro in qui tam multus tam varius ab ulter antiquitas repeto tres vix amicus par reperio ut ad orestes pervenio proficiscor ab theseus at verus epicurus unus in domus et is quidem angustus quam magnus quantus amor conspiratio consentio teneo amicus grex qui fio etiam nunc ab epicureus sed ad res redeo de homo dico non necesse sum


quanta autem ab illis varietas argumentorum ratione concludentium eorumque cum captiosis interrogationibus dissimilitudo! Quid, quod plurimis locis quasi denuntiant, ut neque sensuum fidem sine ratione nec rationis sine sensibus exquiramus, atque ut eorum alterum ab altero ne separemus? Quid? ea, quae dialectici nunc tradunt et docent, nonne ab illis instituta aut inventa sunt? de quibus etsi a Chrysippo maxime est elaboratum, tamen a Zenone minus multo quam ab antiquis; ab hoc autem quaedam non melius quam veteres, quaedam omnino relicta.

quantus autem ab ille varietas argumentor ratio concludo is cum captiosus interrogatio dissimilitudo quis qui multus locus quasi denuntio ut neque sensus fides sine ratio neque ratio sine sensus exquiro atque ut is alter ab alter ne separo quis is qui dialecticus nunc trado et doceo nonne ab ille institutum aut invenio sum de qui etsi ab chrysippus magnus sum elaboro tamen ab zeno paruus multus quam ab antiquus ab hic autem quidam non bonus quam vetus quidam omnino relinquo


nam in Tusculano cum essem vellemque e bibliotheca pueri Luculli quibusdam libris uti, veni in eius villam, ut eos ipse, ut solebam, depromerem. quo cum venissem, M. Catonem, quem ibi esse nescieram, vidi in bibliotheca sedentem multis circumfusum Stoicorum libris. erat enim, ut scis, in eo aviditas legendi, nec satiari poterat, quippe qui ne reprehensionem quidem vulgi inanem reformidans in ipsa curia soleret legere saepe, dum senatus cogeretur, nihil operae rei publicae detrahens. quo magis tum in summo otio maximaque copia quasi helluari libris, si hoc verbo in tam clara re utendum est, videbatur.

nam in tusculanus cum sum volo e bibliotheca puer lucullus quidam liber uti venio in is villa ut is ipse ut soleo depromo quo cum venio m cato qui ibi sum nescio video in bibliotheca sedeo multus circumfundo stoicus liber sum enim ut scio in is aviditas lego neque satiaris possum quippe qui ne reprehensio quidem vulgus inanis reformido in ipse curia soleo lego saepe dum senatus cogo nihil opera res publicus detraho quo magis tum in superus otium magnus copia quasi helluaris liber si hic verbum in tam clarus res utor sum video


hoc positum in Phaedro a Platone probavit Epicurus sensitque in omni disputatione id fieri oportere. sed quod proximum fuit non vidit. negat enim definiri rem placere, sine quo fieri interdum non potest, ut inter eos, qui ambigunt, conveniat quid sit id, de quo agatur, velut in hoc ipso, de quo nunc disputamus. quaerimus enim finem bonorum. possumusne hic scire qualis sit, nisi contulerimus inter nos, cum finem bonorum dixerimus, quid finis, quid etiam sit ipsum bonum?

hic pono in phaedrus ab plato probo epicurus sentio in omnis disputatio is fio oportet sed qui propior sum non video nego enim definio res placeo sine quo fio interdum non possum ut inter is qui ambago convenio quis sum is de quo ago velut in hic ipse de quo nunc disputo quaero enim finis bonus possum hic scio qualis sum nisi confero inter nos cum finis bonus dico quis finis quis etiam sum ipse bonus


Tum ille: His igitur ita positis, inquit, sequitur magna contentio, quam tractatam a Peripateticis mollius—est enim eorum consuetudo dicendi non satis acuta propter ignorationem dialecticae—Carneades tuus egregia quadam exercitatione in dialecticis summaque eloquentia rem in summum discrimen adduxit, propterea quod pugnare non destitit in omni hac quaestione, quae de bonis et malis appelletur, non esse rerum Stoicis cum Peripateticis controversiam, sed nominum. mihi autem nihil tam perspicuum videtur, quam has sententias eorum philosophorum re inter se magis quam verbis dissidere; maiorem multo inter Stoicos et Peripateticos rerum esse aio discrepantiam quam verborum, quippe cum Peripatetici omnia, quae ipsi bona appellant, pertinere dicant ad beate vivendum, nostri non ex omni, quod aestimatione aliqua dignum sit, compleri vitam beatam putent.

tum ille hic igitur ita pono inquam sequor magnus contentio quam tracto ab peripateticus mollis sum enim is consuetudo dico non satis acutus propter ignoratio dialectica carneades tuus egregius quidam exercitatio in dialectica summum eloquentia res in superus discrimen adduco propterea qui pugno non desisto in omnis hic quaestio qui de bonus et malus appello non sum res stoicus cum peripateticus controversia sed nomen ego autem nihil tam perspicuus video quam hic sententia is philosophus res inter sui magis quam verbum dissido magnus multus inter stoicus et peripatetici res sum aio discrepantia quam verbum quippe cum peripateticus omnis qui ipse bonus appello pertineo dico ad beatus vivo noster non ex omnis qui aestimatio aliqui dignus sum compleo vita beatus puto


ego autem quem timeam lectorem, cum ad te ne Graecis quidem cedentem in philosophia audeam scribere? quamquam a te ipso id quidem facio provocatus gratissimo mihi libro, quem ad me de virtute misisti.

ego autem qui timeo lector cum ad tu ne graecum quidem cedo in philosophia audeo scribo quamquam ab tu ipse is quidem facio provoco gratus ego liber qui ad ego de virtus mitto


Locri (Epizephyrii) 1992


Chremes Terentianus 122sqq.cf. Terent. Heautontimor. 11 17

chremes terentianus sqq cf tero heautontimor


quem enim deditum voluptatibus, quem cupiditatum incendiis inflammatum in iis potiendis, quae acerrime concupivisset, tanta laetitia perfundi arbitramur, quanta aut superiorem Africanum Hannibale victo aut posteriorem Karthagine eversa? quem Tiberina descensio festo illo die tanto gaudio affecit, quanto L. Paulum, cum regem Persem captum adduceret, eodem flumine invectio?

qui enim dedo voluptas qui cupiditas incendium inflammo in is potio qui acer concupio tantus laetitia perfundo arbitror quantus aut superus africanus hannibal vinco aut posterus karthago everro qui tiberinus descensio festus ille dies tantus gaudium afficio quantus l paulis cum rex persem capio adduco idem flumen invectio


occultum facinus esse potuerit, gaudebit; deprehensus omnem poenam contemnet. erit enim instructus ad mortem contemnendam, ad exilium, ad ipsum etiam dolorem. quem quidem vos, cum improbis poenam proponitis, inpetibilem facitis, cum sapientem semper boni plus habere vultis, tolerabilem.

occulo facinus sum possum gaudeo deprehendo omnis poena contemno sum enim instruo ad mors contemno ad exsilium ad ipse etiam dolor qui quidem tu cum improbus poena propono inpetibilis facio cum sapio semper bonus multus habeo volo tolerabilis


itaque nostrum est—quod nostrum dico, artis est—ad ea principia, quae accepimus, consequentia exquirere, quoad sit id, quod volumus, effectum. quod quidem pluris est haud paulo magisque ipsum propter se expetendum quam aut sensus aut corporis ea, quae diximus, quibus tantum praestat mentis excellens perfectio, ut vix cogitari possit quid intersit. itaque omnis honos, omnis admiratio, omne studium ad virtutem et ad eas actiones, quae virtuti sunt consentaneae, refertur, eaque omnia, quae aut ita in animis sunt aut ita geruntur, uno nomine honesta dicuntur. quorum omnium quae sint notitiae, quae quidem significentur rerum vocabulis, quaeque cuiusque vis et natura sit mox videbimus.

itaque nos sum qui nos dico ars sum ad is principia qui accipio consequor exquiro quoad sum is qui volo efficio qui quidem multus sum haud paulus magus ipse propter sui expeto quam aut sensus aut corpus is qui dico qui tantus praesto mens excello perfectio ut vix cogito possum quis intersum itaque omnis honor omnis admiratio omnis studium ad virtus et ad is actio qui virtus sum consentaneus refero is omnis qui aut ita in animus sum aut ita gero unus nomen honestus dico qui omnis qui sum notitia qui quidem significo res vocabulis quisque quisque volo et natura sum mox video


Atque haec contra Aristippum, qui eam voluptatem non modo summam, sed solam etiam ducit, quam omnes unam appellamus voluptatem. aliter autem vobis placet. sed ille, ut dixi, vitiose. nec enim figura corporis nec ratio excellens ingenii humani significat ad unam hanc rem natum hominem, ut frueretur voluptatibus. Nec vero audiendus Hieronymus, cui summum bonum est idem, quod vos interdum vel potius nimium saepe dicitis, nihil dolere. non enim, si malum est dolor, carere eo malo satis est ad bene vivendum. hoc dixerit potius Ennius: 'Nimium boni est, cui nihil est mali'. nos beatam vitam non depulsione mali, sed adeptione boni iudicemus, nec eam cessando, sive gaudentem, ut Aristippus, sive non dolentem, ut hic, sed agendo aliquid considerandove quaeramus.

atque hic contra aristippus qui is voluptas non modo summa sed solus etiam duco quam omnis unus appello voluptas aliter autem tu placeo sed ille ut dico vitiosus neque enim figuro corpus neque ratio excello ingenium humanus significo ad unus hic res natus homo ut fruor voluptas neque verus audio hieronymus qui superus bonus sum idem qui tu interdum vel potis nimium saepe dico nihil doleo non enim si malus sum dolor careo is malus satis sum ad bene vivo hic dico potis ennius nimium bonus sum qui nihil sum malus nos beatus vita non depulsio malus sed adeptio bonus judico neque is cesso sive gaudeo ut aristippus sive non doleo ut hic sed ago aliquis considero quaero


C. Sergius Orata, omnium luxuriosorum hominum magister64 13

que sergius oro omnis luxuriosor homo magister


artis etiam ipsas propter se adsumendas putamus, cum quia sit in iis aliquid dignum adsumptione, tum quod constent ex cognitionibus et contineant quiddam in se ratione constitutum et via. a falsa autem adsensione magis nos alienatos esse quam a ceteris rebus, quae sint contra naturam, arbitrantur. iam membrorum, id est partium corporis, alia videntur propter eorum usum a natura esse donata, ut manus, crura, pedes, ut ea, quae sunt intus in corpore, quorum utilitas quanta sit a medicis etiam disputatur, alia autem nullam ob utilitatem quasi ad quendam ornatum, ut cauda pavoni, plumae versicolores columbis, viris mammae atque barba.

ars etiam ipse propter sui adsumo puto cum quia sum in is aliquis dignus adsumptio tum qui consto ex cognitio et contineo quidam in sui ratio constituo et via ab fallo autem adsensio magis nos alieno sum quam ab ceterus res qui sum contra natura arbitror iam membrum is sum pars corpus alius video propter is usus ab natura sum dono ut manus crus pes ut is qui sum intus in corpus qui utilitas quantus sum ab medicus etiam disputo alius autem nullus ob utilitas quasi ad quidam orno ut cauda pavoni pluma versicolores columba vis mamma atque barba


non potes ergo ista tueri, Torquate, mihi crede, si te ipse et tuas cogitationes et studia perspexeris; pudebit te, inquam, illius tabulae, quam Cleanthes sane commode verbis depingere solebat. iubebat eos, qui audiebant, secum ipsos cogitare pictam in tabula Voluptatem pulcherrimo vestitu et ornatu regali in solio sedentem, praesto esse Virtutes ut ancillulas, quae nihil aliud agerent, nullum suum officium ducerent, nisi ut Voluptati ministrarent et eam tantum ad aurem admonerent, si modo id pictura intellegi posset, ut caveret ne quid faceret inprudens, quod offenderet animos hominum, aut quicquam, e quo oriretur aliquis dolor. Nos quidem Virtutes sic natae sumus, ut tibi serviremus, aliud negotii nihil habemus.

non possum ergo iste tueor torquatus ego credo si tu ipse et tuus cogitatio et studium perspicio pudeo tu inquam ille tabula quam cleanthes sanus commodus verbum depingo soleo jubeo is qui audio sui ipse cogito pingo in tabula voluptas pulcher vestio et orno regal in solium sedeo praesto sum virtus ut ancillula qui nihil alius ago nullus suus officium duco nisi ut voluptas ministro et is tantus ad auris admoneo si modo is pingo intellego possum ut caveo ne quis facio imprudens qui offendo animus homo aut quisquam e quo orior aliquis dolor nos quidem virtus sic nascor sum ut tu servio alius negotium nihil habeo


Sed quid attinet de rebus tam apertis plura requirere? ipsi enim quaeramus a nobis stellarum motus contemplationesque rerum caelestium eorumque omnium, quae naturae obscuritate occultantur, cognitiones quem ad modum nos moveant, et quid historia delectet, quam solemus persequi usque ad extremum, cum praetermissa repetimus, inchoata persequimur. nec vero sum nescius esse utilitatem in historia, non modo voluptatem.

sed quis attineo de res tam apertus multus requiro ipse enim quaero ab nos stella moueo contemplatio res caelestis is omnis qui natura obscuritas occulto cognitio qui ad modus nos moveo et quis historia delecto quam solo persequor usque ad exter cum praetermitto repeto incoho persequor neque verus sum nescius sum utilitas in historia non modo voluptas


sit sane ista voluptas. dic in quovis conventu te omnia facere, ne doleas. si ne hoc quidem satis ample, satis honeste dici putas, dic te omnia et in isto magistratu et in omni vita utilitatis tuae causa facturum, nihil nisi quod expediat, nihil denique nisi tua causa: quem clamorem contionis aut quam spem consulatus eius, qui tibi paratissimus est, futuram putas? eamne rationem igitur sequere, qua tecum ipse et cum tuis utare, profiteri et in medium proferre non audeas? at vero illa, quae Peripatetici, quae Stoici dicunt, semper tibi in ore sunt in iudiciis, in senatu. officium, aequitatem, dignitatem, fidem, recta, honesta, digna imperio, digna populo Romano, omnia pericula pro re publica, mori pro patria, haec cum loqueris, nos barones stupemus, tu videlicet tecum ipse rides.

sum sanus iste voluptas dico in quovis convenio tu omnis facio ne doleo si ne hic quidem satis amplus satis honestus dico puto dico tu omnis et in iste magistratus et in omnis vito utilitas tuus causa facio nihil nisi qui expedio nihil denique nisi tuus causa qui clamor contio aut quam spes consulatus is qui tu paro sum sum puto eo ratio igitur sequor qui tu ipse et cum tuus utaris profiteor et in medius profero non audeo at verus ille qui peripateticus qui stoicus dico semper tu in os sum in iudicium in senatus officium aequitas dignitas fides recta honestus dignus imperium dignus populus romanus omnis periculum pro res publicus morior pro patria hic cum loquor nos barones stupeo tu videlicet tu ipse rideo


Quid? fortes viri voluptatumne calculis subductis proelium ineunt, sanguinem pro patria profundunt, an quodam animi ardore atque impetu concitati? utrum tandem censes, Torquate, Imperiosum illum, si nostra verba audiret, tuamne de se orationem libentius auditurum fuisse an meam, cum ego dicerem nihil eum fecisse sua causa omniaque rei publicae, tu contra nihil nisi sua? si vero id etiam explanare velles apertiusque diceres nihil eum fecisse nisi voluptatis causa, quo modo eum tandem laturum fuisse existimas?

quis fortis vir voluptas calculus subduco proelium ineo sanguis pro patria profundo an quidam animus ardor atque impetus concitas utrum tandem censeo torquatus imperiosus ille si noster verbum audio tuus de sui oratio libet audio sum an meus cum ego dico nihil is facio suus causa omne res publicus tu contra nihil nisi suus si verus is etiam explanaris volo aperio dico nihil is facio nisi voluptas causa quo modo is tandem fero sum existimo


Amicitiam autem adhibendam esse censent, quia sit ex eo genere, quae prosunt. quamquam autem in amicitia alii dicant aeque caram esse sapienti rationem amici ac suam, alii autem sibi cuique cariorem suam, tamen hi quoque posteriores fatentur alienum esse a iustitia, ad quam nati esse videamur, detrahere quid de aliquo, quod sibi adsumat. minime vero probatur huic disciplinae, de qua loquor, aut iustitiam aut amicitiam propter utilitates adscisci aut probari. eaedem enim utilitates poterunt eas labefactare atque pervertere. etenim nec iustitia nec amicitia esse omnino poterunt, nisi ipsae per se expetuntur.

amicitia autem adhibeo sum censeo quia sum ex is genus qui prosum quamquam autem in amicitia alius dico aequus caveo sum sapio ratio amicus atque suus alius autem sui quisque carus suus tamen hic quoque posterus fateor alienus sum ab iustitia ad quam nascor sum video detraho quis de aliquis qui sui adsumo paruus verus probo hic disciplina de qui loquor aut iustitia aut amicitia propter utilitas adscisco aut probaris idem enim utilitas possum is labefactaris atque perverto etenim neque iustitia neque amicitia sum omnino possum nisi ipse per sui expeto


Siculi 4 4


At enim, qua in vita est aliquid mali, ea beata esse non potest. ne seges quidem igitur spicis uberibus et crebris, si avenam uspiam videris, nec mercatura quaestuosa, si in maximis lucris paulum aliquid damni contraxerit. an hoc usque quaque, aliter in vita? et non ex maxima parte de tota iudicabis? an dubium est, quin virtus ita maximam partem optineat in rebus humanis, ut reliquas obruat? Audebo igitur cetera, quae secundum naturam sint, bona appellare nec fraudare suo vetere nomine neque iam aliquod potius novum exquirere, virtutis autem amplitudinem quasi in altera librae lance ponere.

at enim qui in vito sum aliquis malus is beatus sum non possum ne seges quidem igitur spica uber et creber si avena uspiam video neque mercor quaestuosus si in magnus lucrum paulus aliquis damnum contraho an hic usque quisque aliter in vito et non ex maximus pars de totus iudico an dubius sum quin virtus ita maximus pars obtineo in res humanus ut reliquus obruo audeo igitur ceterus qui secundus natura sum bonus appello neque fraudaris suus veto nomen neque iam aliqui potis novus exquiro virtus autem amplitudo quasi in alter libra lanx pono


Similia dici possunt de explicatione naturae, qua et hi utuntur et vestri, neque vero ob duas modo causas, quo modo Epicuro videtur, ut pellatur mortis et religionis metus, sed etiam modestiam quandam cognitio rerum caelestium affert iis, qui videant quanta sit etiam apud deos moderatio, quantus ordo, et magnitudinem animi deorum opera et facta cernentibus, iustitiam etiam, cum cognitum habeas quod sit summi rectoris ac domini numen, quod consilium, quae voluntas; cuius ad naturam apta ratio vera illa et summa lex a philosophis dicitur.

similis dico possum de explicatio natura qui et hic uto et vester neque verus ob duo modo causa quo modo epicurus video ut pello mors et religio metus sed etiam modestia quidam cognitio res caelestis affero is qui video quantus sum etiam apud deus moderatio quantus ordo et magnitudo animus deus opus et facio cerno iustitia etiam cum cognosco habeo qui sum superus rector atque dominus numen qui consilium qui voluntas qui ad natura apto ratio verus ille et summus lex ab philosophus dico


nihilne te delectat umquam —video, quicum loquar—, te igitur, Torquate, ipsum per se nihil delectat? omitto dignitatem, honestatem, speciem ipsam virtutum, de quibus ante dictum est, haec leviora ponam: poe+ma, orationem cum aut scribis aut legis, cum omnium factorum, cum regionum conquiris historiam, signum, tabula, locus amoenus, ludi, venatio, villa Luculli—nam si tuam dicerem, latebram haberes; ad corpus diceres pertinere—, sed ea, quae dixi, ad corpusne refers? an est aliquid, quod te sua sponte delectet? aut pertinacissimus fueris, si in eo perstiteris ad corpus ea, quae dixi, referri, aut deserueris totam Epicuri voluptatem, si negaveris.

nihil tu delecto umquam video qui loquor tu igitur torquatus ipse per sui nihil delecto omitto dignitas honestas species ipse virtus de qui ante dico sum hic levis pono poe ma oratio cum aut scribo aut lex cum omnis factor cum regio conquaero historia signum tabula locus amoenus ludo venatio villa lucullus nam si tuus dico latebra habeo ad corpus dico pertineo sed is qui dico ad corpus refero an sum aliquis qui tu suus sponte delecto aut pertinax sum si in is persto ad corpus is qui dico refero aut desero totus epicurus voluptas si nego


Philippus, rex Macedoniae,Alexandri Magni pater 84 23

philippus rex macedonia alexander magnus pater


Sed ex hoc primum error tollendus est, ne quis sequi existimet, ut duo sint ultima bonorum. etenim, si cui propositum sit conliniare hastam aliquo aut sagittam, sicut nos ultimum in bonis dicimus, huic in eius modi similitudine omnia sint facienda, ut conliniet, et tamen, ut omnia faciat, quo propositum adsequatur, sit hoc quasi ultimum, quale nos summum in vita bonum dicimus, illud autem, ut feriat, quasi seligendum, non expetendum.

sed ex hic primus error tollo sum ne quis sequor existimo ut duo sum ulter bonus etenim si qui propono sum conliniaris hasta aliquis aut sagitta sicut nos ulter in bonus dico hic in is modus similitudo omnis sum facio ut conliniet et tamen ut omnis facio quo propono assequor sum hic quasi ulter qualis nos superus in vito bonus dico ille autem ut ferio quasi seligo non expeto


constitit autem fere inter omnes id, in quo prudentia versaretur et quod assequi vellet, aptum et accommodatum naturae esse oportere et tale, ut ipsum per se invitaret et alliceret appetitum animi, quem o(rmh\n Graeci vocant. quid autem sit, quod ita moveat itaque a natura in primo ortu appetatur, non constat, deque eo est inter philosophos, cum summum bonum exquiritur, omnis dissensio. totius enim quaestionis eius, quae habetur de finibus bonorum et malorum, cum quaeritur, in his quid sit extremum et ultimum, fons reperiendus est, in quo sint prima invitamenta naturae; quo invento omnis ab eo quasi capite de summo bono et malo disputatio ducitur.

consto autem fere inter omnis is in quo prudentia verso et qui assequor volo aptus et accommodo natura sum oportet et talis ut ipse per sui invito et allicio appeto animus qui o rmh n graecum voco quis autem sum qui ita moveo itaque ab natura in primus ortus appeto non consto de is sum inter philosophus cum superus bonus exquiro omnis dissensio totus enim quaestio is qui habeo de finis bonus et malus cum quaero in hic quis sum exter et ulter fons reperio sum in quo sum primus invitamentum natura quo invenio omnis ab is quasi caput de superus bonus et malus disputatio duco


quo modo autem, quod ipsi etiam fatentur constatque inter omnis, conservabitur ut simile sit omnium naturarum illud ultimum, de quo quaeritur? tum enim esset simile, si in ceteris quoque naturis id cuique esset ultimum, quod in quaque excelleret. tale enim visum est ultimum Stoicorum.

quo modo autem qui ipse etiam fateor consto inter omnis conservo ut similis sum omnis naturaris ille ulter de quo quaero tum enim sum similis si in ceterus quoque natura is quisque sum ulter qui in quisque excello talis enim video sum ulter stoicus


L. Calpurnius Piso Frugi (consul a. 133), M. Pupil Pisonis Frugi, consulis a. 61, avus156 24.— 73 26

l calpurnius piso frugi consul ab m pupil piso frugi consul ab avus


Confirmat autem illud vel maxime, quod ipsa natura, ut ait ille, sciscat et probet, id est voluptatem et dolorem. ad haec et quae sequamur et quae fugiamus refert omnia. quod quamquam Aristippi est a Cyrenaicisque melius liberiusque defenditur, tamen eius modi esse iudico, ut nihil homine videatur indignius. ad maiora enim quaedam nos natura genuit et conformavit, ut mihi quidem videtur. ac fieri potest, ut errem, sed ita prorsus existimo, neque eum Torquatum, qui hoc primus cognomen invenerit, aut torquem illum hosti detraxisse, ut aliquam ex eo perciperet corpore voluptatem, aut cum Latinis tertio consulatu conflixisse apud Veserim propter voluptatem; quod vero securi percussit filium, privavisse se etiam videtur multis voluptatibus, cum ipsi naturae patrioque amori praetulerit ius maiestatis atque imperii.

confirmo autem ille vel magnus qui ipse natura ut aio ille scisco et probo is sum voluptas et dolor ad hic et qui sequor et qui fugio refero omnis qui quamquam aristippus sum ab cyrenaicus bonus liber defendo tamen is modus sum judico ut nihil homo video indignus ad magnus enim quidam nos natura gigno et conformo ut ego quidem video atque fio possum ut erro sed ita prorsus existimo neque is torquatus qui hic primus cognomen invenio aut torquem ille hostis detraho ut aliqui ex is percipio corpus voluptas aut cum latinum tertius consulatus confligo apud veseris propter voluptas qui verus securus percutio filius privo sui etiam video multus voluptas cum ipse natura patrius amor praefero ius maiestas atque imperium


Themistocles 63 10 79 25sqq.84 23


Mantinea 76 23


Quam multa illi de re publica scripserunt, quam multa de legibus! quam multa non solum praecepta in artibus, sed etiam exempla in orationibus bene dicendi reliquerunt! primum enim ipsa illa, quae subtiliter disserenda erant, polite apteque dixerunt tum definientes, tum partientes, ut vestri etiam; sed vos squalidius, illorum vides quam niteat oratio.

quam multus ille de res publicus scribo quam multus de lex quam multus non solus praecipio in ars sed etiam exemplum in oratio bene dico relinquo primus enim ipse ille qui subtilis dissero sum polio aptus dico tum definio tum partio ut vester etiam sed tu squalidus ille video quam niteo oratio


Sed de clarorum hominum factis illustribus et gloriosis satis hoc loco dictum sit. erit enim iam de omnium virtutum cursu ad voluptatem proprius disserendi locus. nunc autem explicabo, voluptas ipsa quae qualisque sit, ut tollatur error omnis imperitorum intellegaturque ea, quae voluptaria, delicata, mollis habeatur disciplina, quam gravis, quam continens, quam severa sit. Non enim hanc solam sequimur, quae suavitate aliqua naturam ipsam movet et cum iucunditate quadam percipitur sensibus, sed maximam voluptatem illam habemus, quae percipitur omni dolore detracto. nam quoniam, cum privamur dolore, ipsa liberatione et vacuitate omnis molestiae gaudemus, omne autem id, quo gaudemus, voluptas est, ut omne, quo offendimur, dolor, doloris omnis privatio recte nominata est voluptas. ut enim, cum cibo et potione fames sitisque depulsa est, ipsa detractio molestiae consecutionem affert voluptatis, sic in omni re doloris amotio successionem efficit voluptatis.

sed de clarus homo facio illustris et gloriosus satis hic locus dico sum sum enim iam de omnis virtus cursus ad voluptas proprius dissero locus nunc autem explico voluptas ipse qui qualis sum ut tollo error omnis imperitor intellego is qui voluptarius delicatus mollio habeo disciplina quam gravis quam contineo quam severus sum non enim hic solus sequor qui suavitas aliqui natura ipse moveo et cum iucunditas quidam percipio sensus sed maximus voluptas ille habeo qui percipio omnis dolor detraho nam quoniam cum privo dolor ipse liberatio et vacuitas omnis molestia gaudeo omnis autem is quo gaudeo voluptas sum ut omnis quo offendo dolor dolor omnis privatio rectus nomino sum voluptas ut enim cum cibus et potio fames sum depello sum ipse detractio molestia consecutio affero voluptas sic in omnis res dolor amotio successio efficio voluptas


Quodsi ne ipsarum quidem virtutum laus, in qua maxime ceterorum philosophorum exultat oratio, reperire exitum potest, nisi derigatur ad voluptatem, voluptas autem est sola, quae nos vocet ad se et alliciat suapte natura, non potest esse dubium, quin id sit summum atque extremum bonorum omnium, beateque vivere nihil aliud sit nisi cum voluptate vivere.

quodsi ne ipsaris quidem virtus laus in qui magnus ceterus philosophus exultat oratio reperio exitus possum nisi derego ad voluptas voluptas autem sum solus qui nos voco ad sui et allicio suapte natura non possum sum dubius quin is sum superus atque exter bonus omnis beatus vivo nihil alius sum nisi cum voluptas vivo


M. Atilius Regulus (consul a.267 et 256) 62 8sqq. 196 16sqq. 199 27 sqq.

m atilius regulus consul ab et sqq sqq sqq


P. Decius Mus (quartum consul a. 295), antecedentis filius 60 27 sq.

p decius mus quartus consul ab antecedo filius sq


memini me adesse P. Sextilio Rufo, cum is rem ad amicos ita deferret, se esse heredem Q. Fadio Gallo, cuius in testamento scriptum esset se ab eo rogatum ut omnis hereditas ad filiam perveniret. id Sextilius factum negabat. poterat autem inpune; quis enim redargueret? nemo nostrum credebat, eratque veri similius hunc mentiri, cuius interesset, quam illum, qui id se rogasse scripsisset, quod debuisset rogare. addebat etiam se in legem Voconiam iuratum contra eam facere non audere, nisi aliter amicis videretur. aderamus nos quidem adolescentes, sed multi amplissimi viri, quorum nemo censuit plus Fadiae dandum, quam posset ad eam lege Voconia pervenire. tenuit permagnam Sextilius hereditatem, unde, si secutus esset eorum sententiam, qui honesta et recta emolumentis omnibus et commodis anteponerent, nummum nullum attigisset. num igitur eum postea censes anxio animo aut sollicito fuisse? nihil minus, contraque illa hereditate dives ob eamque rem laetus. magni enim aestimabat pecuniam non modo non contra leges, sed etiam legibus partam. quae quidem vel cum periculo est quaerenda vobis; est enim effectrix multarum et magnarum voluptatum.

memini ego adsum p sextilius rufus cum is res ad amicus ita defero sui sum heres q fadius gallus qui in testamentum scribo sum sui ab is rogo ut omnis hereditas ad filia pervenio is sextilis facio nego possum autem impunis quis enim redarguo nemo nos credo sum verus similis hic mentior qui intersum quam ille qui is sui rogo scribo qui debeo rogo addo etiam sui in lex voconius juro contra is facio non audeo nisi aliter amicus video adsum nos quidem adolesco sed multus amplus vir qui nemo censeo multus fadius do quam possum ad is lex voconius pervenio teneo permagnus sextilis hereditas unde si sequor sum is sententia qui honestus et recta emolumentum omnis et commodus antepono nummus nullus attingo num igitur is postea censeo anxius animus aut sollicito sum nihil paruus contra ille hereditas dives ob eo res laetus magnus enim aestimo pecunia non modo non contra lex sed etiam lex pario qui quidem vel cum periculum sum quaero tu sum enim effectrix multus et magnaris voluptas


omne honestum est—quis tibi ergo istud dabit praeter Pyrrhonem, Aristonem eorumve similes, quos tu non probas? Aristoteles, Xenocrates, tota illa familia non dabit, quippe qui valitudinem, vires, divitias, gloriam, multa alia bona esse dicant, laudabilia non dicant. et hi quidem ita non sola virtute finem bonorum contineri putant, ut rebus tamen omnibus virtutem anteponant; quid censes eos esse facturos, qui omnino virtutem a bonorum fine segregaverunt, Epicurum, Hieronymum, illos etiam, si qui Carneadeum finem tueri volunt?

omnis honestus sum quis tu ergo iste do praeter pyrrho aristo is similis qui tu non probo aristotelis xenocrates totus ille familia non do quippe qui valitudo vireo divitiae gloria multus alius bonus sum dico laudabile non dico et hic quidem ita non solus virtus finis bonus contineo puto ut res tamen omnis virtus antepono quis censeo is sum facio qui omnino virtus ab bonus finis segrego epicurus hieronymus ille etiam si qui carneadeus finis tueor volo


Simonides Ceus 79 26


deinde ibidem homo acutus, cum illud occurreret, si omnia deorsus e regione ferrentur et, ut dixi, ad lineam, numquam fore ut atomus altera alteram posset attingere itaque * * attulit rem commenticiam: declinare dixit atomum perpaulum, quo nihil posset fieri minus; ita effici complexiones et copulationes et adhaesiones atomorum inter se, ex quo efficeretur mundus omnesque partes mundi, quaeque in eo essent. Quae cum tota res est ficta pueriliter, tum ne efficit quidem, quod vult. nam et ipsa declinatio ad libidinem fingitur—ait enim declinare atomum sine causa; quo nihil turpius physico, quam fieri quicquam sine causa dicere,—et illum motum naturalem omnium ponderum, ut ipse constituit, e regione inferiorem locum petentium sine causa eripuit atomis nec tamen id, cuius causa haec finxerat, assecutus est.

deinde ibidem homo acutus cum ille occurro si omnis deordior e regio fero et ut dico ad linea numquam sum ut atomus alter alter possum attingo itaque affero res commenticius declinaris dico atomus perpaulis quo nihil possum fio paruus ita efficio complexio et copulatio et adhaesio atomus inter sui ex quo efficio mundus omnes pars mundus quisque in is sum qui cum totus res sum fictum puerilis tum ne efficio quidem qui volo nam et ipse declinatio ad libido fingo aio enim declinaris atomus sine causa quo nihil turpis physicus quam fio quisquam sine causa dico et ille motus natural omnis pondus ut ipse constituo e regio inferus locus peto sine causa eripio atomus neque tamen is qui causa hic fingo adsequor sum


Arion Pythagoreus 199 2


Non igitur de improbo, sed de callido improbo quaerimus, qualis Q. Pompeius in foedere Numantino infitiando fuit, nec vero omnia timente, sed primum qui animi conscientiam non curet, quam scilicet comprimere nihil est negotii. is enim, qui occultus et tectus dicitur, tantum abest ut se indicet, perficiet etiam ut dolere alterius improbe facto videatur. quid est enim aliud esse versutum?

non igitur de improbus sed de callidus improbus quaero qualis q pompejus in foedus numantinus infitior sum neque verus omnis timeo sed primus qui animus conscientia non curo quam scilicet comprimo nihil sum negotium is enim qui occulo et tego dico tantus absum ut sui indico perficio etiam ut doleo alter improbus facio video quis sum enim alius sum versutus


bonum 101 13sqq.


Haec mirabilia videri intellego, sed cum certe superiora firma ac vera sint, his autem ea consentanea et consequentia, ne de horum quidem est veritate dubitandum. sed quamquam negant nec virtutes nec vitia crescere, tamen utrumque eorum fundi quodam modo et quasi dilatari putant.

hic mirabile video intellego sed cum certus superus firmo atque verus sum hic autem is consentaneus et consequor ne de hic quidem sum veritas dubito sed quamquam nego neque virtus neque vitio cresco tamen uterque is fundo quidam modo et quasi dilataris puto


tu quidem reddes; ipse Epicurus fortasse redderet, ut Sextus Peducaeus, Sex. F., is qui hunc nostrum reliquit effigiem et humanitatis et probitatis suae filium, cum doctus, tum omnium vir optimus et iustissimus, cum sciret nemo eum rogatum a Caio Plotio, equite Romano splendido, Nursino, ultro ad mulierem venit eique nihil opinanti viri mandatum exposuit hereditatemque reddidit. sed ego ex te quaero, quoniam idem tu certe fecisses, nonne intellegas eo maiorem vim esse naturae, quod ipsi vos, qui omnia ad vestrum commodum et, ut ipsi dicitis, ad voluptatem referatis, tamen ea faciatis, e quibus appareat non voluptatem vos, sed officium sequi, plusque rectam naturam quam rationem pravam valere.

tu quidem reddo ipse epicurus fortasse reddo ut sextus peducaeus sex f is qui hic nos relinquo effigies et humanitas et probitas suus filius cum doceo tum omnis vir bonus et justus cum scio nemo is rogo ab gaius plautius eques romanus splendidus nursinus ultro ad mulier venio is nihil opinor vir mando expono hereditas reddo sed ego ex tu quaero quoniam idem tu certus facio nonne intellego is magnus vis sum natura qui ipse tu qui omnis ad vester commodus et ut ipse dico ad voluptas refero tamen is facio e qui appareo non voluptas tu sed officium sequor multus recingo natura quam ratio pravus valeo


Ut placet, inquit. etsi enim illud erat aptius, aequum cuique concedere.

ut placeo inquam etsi enim ille sum aptus aequus quisque concedo


Quodsi esset in voluptate summum bonum, ut dicitis, optabile esset maxima in voluptate nullo intervallo interiecto dies noctesque versari, cum omnes sensus dulcedine omni quasi perfusi moverentur. quis est autem dignus nomine hominis, qui unum diem totum velit esse in genere isto voluptatis? Cyrenaici quidem non recusant; vestri haec verecundius, illi fortasse constantius.

quodsi sum in voluptas superus bonus ut dico optabilis sum maximus in voluptas nullus intervallum interiacio dies nox versaris cum omnis sensus dulcedo omnis quasi perfundo moveo quis sum autem dignus nomen homo qui unus dies totus volo sum in genus iste voluptas cyrenaicus quidem non recuso vester hic verecundus ille fortasse consto


Sed cum sapientiam totius hominis custodem et procuratricem esse vellent, quae esset naturae comes et adiutrix, hoc sapientiae munus esse dicebant, ut, cum eum tueretur, qui constaret ex animo et corpore, in utroque iuvaret eum ac contineret. atque ita re simpliciter primo collocata reliqua subtilius persequentes corporis bona facilem quandam rationem habere censebant; de animi bonis accuratius exquirebant in primisque reperiebant inesse in iis iustitiae semina primique ex omnibus philosophis natura tributum esse docuerunt, ut ii, qui procreati essent, a procreatoribus amarentur, et, id quod temporum ordine antiquius est, ut coniugia virorum et uxorum natura coniuncta esse dicerent, qua ex stirpe orirentur amicitiae cognationum. Atque ab his initiis profecti omnium virtutum et originem et progressionem persecuti sunt. ex quo magnitudo quoque animi existebat, qua facile posset repugnari obsistique fortunae, quod maximae res essent in potestate sapientis. varietates autem iniuriasque fortunae facile veterum philosophorum praeceptis instituta vita superabat.

sed cum sapientia totus homo custos et procuratrix sum volo qui sum natura comes et adjutrix hic sapientia munus sum dico ut cum is tueor qui consto ex animus et corpus in uterque juvo is atque contineo atque ita res simplex primus colloco reliquus subtilis persequor corpus bonus facilis quidam ratio habeo censeo de animus bonus accuro exquiro in primus reperio insum in is justitia semen primus ex omnis philosophus natura tribuo sum doceo ut is qui procreo sum ab procreator amo et is qui tempus ordo antiquus sum ut conjugium vir et uxor natura conjungo sum dico qui ex stirps orior amicitia cognatio atque ab hic initium proficiscor omnis virtus et origo et progressio persequor sum ex quo magnitudo quoque animus existebat qui facilis possum repugnaris obsisto fortuna qui magnus res sum in potestas sapio varietas autem injuria fortuna facilis vetus philosophus praecipio institutum vito supero


quae autem aestimanda essent, eorum in aliis satis esse causae, quam ob rem quibusdam anteponerentur, ut in valitudine, ut in integritate sensuum, ut in doloris vacuitate, ut gloriae, divitiarum, similium rerum, alia autem non esse eius modi, itemque eorum, quae nulla aestimatione digna essent, partim satis habere causae, quam ob rem reicerentur, ut dolorem, morbum, sensuum amissionem, paupertatem, ignominiam, similia horum, partim non item. hinc est illud exortum, quod Zeno prohgme/non, contraque quod a)poprohgme/non nominavit, cum uteretur in lingua copiosa factis tamen nominibus ac novis, quod nobis in hac inopi lingua non conceditur; quamquam tu hanc copiosiorem etiam soles dicere. Sed non alienum est, quo facilius vis verbi intellegatur, rationem huius verbi faciendi Zenonis exponere.

qui autem aestimo sum is in alius satis sum causa quam ob res quidam antepono ut in valitudo ut in integritas sensus ut in dolor vacuitas ut gloria divitiaris similis res alius autem non sum is modus ito is qui nullus aestimatio dignus sum pars satis habeo causa quam ob res reicio ut dolor morbus sensus amissio paupertas ignominia similis hic pars non item hinc sum ille exortus qui zeno prohgme non contra qui ab poprohgme non nomino cum uto in lingua copiosus facio tamen nomen atque novus qui nos in hic inops lingua non concedo quamquam tu hic copiosus etiam soleo dico sed non alienus sum quo facilis volo verbum intellego ratio hic verbum facio zeno expono


Gracchus v. Sempronius Gracchus


Quis istud, quaeso, nesciebat? verum audiamus.— Ista, inquit, quae dixisti, valere, locupletem esse, non dolere, bona non dico, sed dicam Graece prohgme/na, Latine autem producta—sed praeposita aut praecipua malo, sit tolerabilius et mollius—; illa autem, morbum, egestatem, dolorem, non appello mala, sed, si libet, reiectanea. itaque illa non dico me expetere, sed legere, nec optare, sed sumere, contraria autem non fugere, sed quasi secernere. Quid ait Aristoteles reliquique Platonis alumni? Se omnia, quae secundum naturam sint, bona appellare, quae autem contra, mala.

quis iste quaeso nescio verus audio iste inquam qui dico valeo locupleto sum non doleo bonus non dico sed dico graecum prohgme no latinum autem produco sed praepono aut praecipuus malus sum tolerabilis et mollis ille autem morbus egestas dolor non appello malus sed si libet rejectaneus itaque ille non dico ego expeto sed lego neque optaris sed sumo contrarius autem non fugio sed quasi secerno quis aio aristotelis relinquo plato alumnus sui omnis qui secundus natura sum bonus appello qui autem contra malus


Tum Piso: Etsi hoc, inquit, fortasse non poterit sic abire, cum hic assit—me autem dicebat—, tamen audebo te ab hac Academia nova ad veterem illam vocare, in qua, ut dicere Antiochum audiebas, non ii soli numerantur, qui Academici vocantur, Speusippus, Xenocrates, Polemo, Crantor ceterique, sed etiam Peripatetici veteres, quorum princeps Aristoteles, quem excepto Platone haud scio an recte dixerim principem philosophorum. ad eos igitur converte te, quaeso. ex eorum enim scriptis et institutis cum omnis doctrina liberalis, omnis historia, omnis sermo elegans sumi potest, tum varietas est tanta artium, ut nemo sine eo instrumento ad ullam rem illustriorem satis ornatus possit accedere. ab his oratores, ab his imperatores ac rerum publicarum principes extiterunt. ut ad minora veniam, mathematici, poe+tae, musici, medici denique ex hac tamquam omnium artificum officina profecti sunt.

tum piso etsi hic inquam fortasse non possum sic abeo cum hic adsum ego autem dico tamen audeo tu ab hic academia novo ad vetus ille vocaris in qui ut dico antiochus audio non is solus numero qui academicus voco speusippus xenocrates polemo crantor ceter sed etiam peripateticus vetus qui princeps aristotelis qui excipio plato haud scio an rectus dico princeps philosophus ad is igitur converto tu quaeso ex is enim scribo et institus cum omnis doctrina liberalis omnis historia omnis sermo elego sumo possum tum varietas sum tantus ars ut nemo sine is instrumentum ad ullus res illustris satis orno possum accedo ab hic orator ab hic imperator atque res publicaris princeps exsto ut ad parvus venio mathematicus poe taos musicus medicus denique ex hic tamquam omnis artifex officina proficiscor sum


Academia, disciplina et scholaAcademicorum 32 27 nova etvetus 158 29

academia disciplina et scholaacademicorum novo etvetus


Atque hoc loco, qui propter animi voluptates coli dicunt ea studia, quae dixi, non intellegunt idcirco esse ea propter se expetenda, quod nulla utilitate obiecta delectentur animi atque ipsa scientia, etiamsi incommodatura sit, gaudeant.

atque hic locus qui propter animus voluptas colo dico is studium qui dico non intellego idcirco sum is propter sui expeto qui nullus utilitas objecto delecto animus atque ipse scientia etiamsi incommodo sum gaudeo


Chrysippus Stoicus 3 13 53 18scripsit artem rhetoricam 122 19sqq. elaboravit de dialecticis 123 29 quid senserit debona fama 111 12.—115 34 132 2 200 7 contra Aristonemdisputavit 151 3 sq., item contra Erillum 53 4 eius statua17 21 sq.

chrysippus stoicus scribo ars rhetorice sqq elaboro de dialectica quis sentio debona fama contra aristonemdisputavit sq item contra erillus is statua sq


Sed ut propius ad ea, Cato, accedam, quae a te dicta sunt, pressius agamus eaque, quae modo dixisti, cum iis conferamus, quae tuis antepono. quae sunt igitur communia vobis cum antiquis, iis sic utamur quasi concessis; quae in controversiam veniunt, de iis, si placet, disseramus.

sed ut propius ad is cato accedo qui ab tu dictum sum premo ago is qui modo dico cum is confero qui tuus antepono qui sum igitur commune tu cum antiquus is sic uto quasi concedo qui in controversia venio de is si placeo dissero


Tum dicere exorsus est. Primum igitur, inquit, sic agam, ut ipsi auctori huius disciplinae placet: constituam, quid et quale sit id, de quo quaerimus, non quo ignorare vos arbitrer, sed ut ratione et via procedat oratio. quaerimus igitur, quid sit extremum et ultimum bonorum, quod omnium philosophorum sententia tale debet esse, ut ad id omnia referri oporteat, ipsum autem nusquam. hoc Epicurus in voluptate ponit, quod summum bonum esse vult, summumque malum dolorem, idque instituit docere sic:

tum dico exordior sum primus igitur inquam sic ago ut ipse auctor hic disciplina placeo constituo quis et qualis sum is de quo quaero non quo ignoro tu arbitror sed ut ratio et via procedo oratio quaero igitur quis sum exter et ulter bonus qui omnis philosophus sententia talis debeo sum ut ad is omnis refero oportet ipse autem nusquam hic epicurus in voluptas pono qui superus bonus sum volo summus malus dolor is instituo doceo sic


Nec vero ignoro varias philosophorum fuisse sententias, eorum dico, qui summum bonum, quod ultimum appello, in animo ponerent. quae quamquam vitiose quidam secuti sunt, tamen non modo iis tribus, qui virtutem a summo bono segregaverunt, cum aut voluptatem aut vacuitatem doloris aut prima naturae in summis bonis ponerent, sed etiam alteris tribus, qui mancam fore putaverunt sine aliqua accessione virtutem ob eamque rem trium earum rerum, quas supra dixi, singuli singulas addiderunt,—his tamen omnibus eos antepono, cuicuimodi sunt, qui summum bonum in animo atque in virtute posuerunt.

neque verus ignoro vario philosophus sum sententia is dico qui superus bonus qui ulter appello in animus pono qui quamquam vitiosus quidam sequor sum tamen non modo is tres qui virtus ab superus bonus segrego cum aut voluptas aut vacuitas dolor aut primus natura in summus bonus pono sed etiam alter tres qui mancus sum puto sine aliqui accessio virtus ob eo res tres is res qui supra dico singuli singulus addo hic tamen omnis is antepono cuicuimodi sum qui superus bonus in animus atque in virtus pono


Dicuntur ista, Cato, magnifice, inquam, sed videsne verborum gloriam tibi cum Pyrrhone et cum Aristone, qui omnia exaequant, esse communem?

dico iste cato magnificus inquam sed video verbum gloria tu cum pyrrho et cum aristo qui omnis exaequo sum communis


Q. Muclus Scaevola augur (consul a. 117). Athenis praetorirrisit Albucium 4 18sqq.

q muclus scaevola augur consul ab athenae praetorirrisit albucius sqq


Verum esto: verbum ipsum voluptatis non habet dignitatem, nec nos fortasse intellegimus. hoc enim identidem dicitis, non intellegere nos quam dicatis voluptatem. rem videlicet difficilem et obscuram! individua cum dicitis et intermundia, quae nec sunt ulla nec possunt esse, intellegimus, voluptas, quae passeribus omnibus nota est, a nobis intellegi non potest? quid, si efficio ut fateare me non modo quid sit voluptas scire—est enim iucundus motus in sensu—, sed etiam quid eam tu velis esse? tum enim eam ipsam vis, quam modo ego dixi, et nomen inponis, in motu ut sit et faciat aliquam varietatem, tum aliam quandam summam voluptatem, quo addi nihil possit; eam tum adesse, cum dolor omnis absit; eam stabilem appellas.

verus sum verbum ipse voluptas non habeo dignitas neque nos fortasse intellego hic enim identidem dico non intellego nos quam dico voluptas res videlicet difficilis et obscurus individuus cum dico et intermundia qui neque sum ullus neque possum sum intellego voluptas qui passer omnis nosco sum ab nos intellego non possum quis si efficio ut fatearis ego non modo quis sum voluptas scio sum enim iucundus moueo in sentio sed etiam quis is tu velis sum tum enim is ipse volo quam modo ego dico et nomen inpono in motus ut sum et facio aliqui varietas tum alius quidam summa voluptas quo addo nihil possum is tum adsum cum dolor omnis absum is stabilis appello


Traditur, inquit, ab Epicuro ratio neglegendi doloris. Iam id ipsum absurdum, maximum malum neglegi. sed quae tandem ista ratio est? Maximus dolor, inquit, brevis est. Primum quid tu dicis breve? deinde dolorem quem maximum? quid enim? summus dolor plures dies manere non potest? vide, ne etiam menses! nisi forte eum dicis, qui, simul atque arripuit, interficit. quis istum dolorem timet? illum mallem levares, quo optimum atque humanissimum virum, Cn. Octavium, Marci filium, familiarem meum, confici vidi, nec vero semel nec ad breve tempus, sed et saepe et plane diu. quos ille, di inmortales, cum omnes artus ardere viderentur, cruciatus perferebat! nec tamen miser esse, quia summum id malum non erat, tantum modo laboriosus videbatur; at miser, si in flagitiosa et vitiosa vita afflueret voluptatibus.

trado inquam ab epicurus ratio neglego dolor iam is ipse absurdus magnus malus neglego sed qui tandem iste ratio sum magnus dolor inquam brevis sum primus quis tu dico brevis deinde dolor qui magnus quis enim summus dolor multus dies maneo non possum video ne etiam mensis nisi fors is dico qui simul atque arripio interficio quis iste dolor timeo ille malo levaris quo bonus atque humanus vir cn octavius marcius filius familiaris meus conficio video neque verus semel neque ad brevis tempus sed et saepe et planus diu qui ille deus inmortal cum omnis artus ardeo video cruciatus perfero neque tamen miser sum quia superus is malus non sum tantus modo laboriosus video at miser si in flagitiosus et vitiosus vito affluo voluptas


Danai 40 29


Quamquam non negatis nos intellegere quid sit voluptas, sed quid ille dicat. e quo efficitur, non ut nos non intellegamus quae vis sit istius verbi, sed ut ille suo more loquatur, nostrum neglegat.

quamquam non nego nos intellego quis sum voluptas sed quis ille dico e quo efficio non ut nos non intellego qui volo sum iste verbum sed ut ille suus mos loquor nos neglego


Et ille, cum erubuisset: Noli, inquit, ex me quaerere, qui in Phalericum etiam descenderim, quo in loco ad fluctum aiunt declamare solitum Demosthenem, ut fremitum assuesceret voce vincere. modo etiam paulum ad dexteram de via declinavi, ut ad Pericli sepulcrum accederem. quamquam id quidem infinitum est in hac urbe; quacumque enim ingredimur, in aliqua historia vestigium ponimus.

et ille cum erubesco nolo inquam ex ego quaero qui in phalericus etiam descendo quo in locus ad fluctus aio declamaris soleo demosthenes ut fremo assuesco vox vinco modo etiam paulus ad dexter de via declino ut ad periculum sepulcrum accedo quamquam is quidem infinitus sum in hic urbs quicumque enim ingredior in aliqui historia vestigium pono


Dicaearchus Peripateticus 155 12


Athos mons a Xerxe perfossus83 5


Pugnant Stoici cum Peripateticis. alteri negant quicquam esse bonum, nisi quod honestum sit, alteri plurimum se et longe longeque plurimum tribuere honestati, sed tamen et in corpore et extra esse quaedam bona. et certamen honestum et disputatio splendida! omnis est enim de virtutis dignitate contentio. at cum tuis cum disseras, multa sunt audienda etiam de obscenis voluptatibus, de quibus ab Epicuro saepissime dicitur.

pugno stoicus cum peripateticus alter nego quisquam sum bonus nisi qui honestus sum alter multus sui et longus longus multus tribuo honestas sed tamen et in corpus et extra sum quidam bonus et certamen honestus et disputatio splendidus omnis sum enim de virtus dignitas contentio at cum tuus cum dissero multus sum audio etiam de obscenus voluptas de qui ab epicurus saepis dico


Oroetes, Darei praetor 201 26


Posuisti etiam dicere alios foedus quoddam inter se facere sapientis, ut, quem ad modum sint in se ipsos animati, eodem modo sint erga amicos; id et fieri posse et saepe esse factum et ad voluptates percipiendas maxime pertinere. hoc foedus facere si potuerunt, faciant etiam illud, ut aequitatem, modestiam, virtutes omnes per se ipsas gratis diligant. an vero, si fructibus et emolumentis et utilitatibus amicitias colemus, si nulla caritas erit, quae faciat amicitiam ipsam sua sponte, vi sua, ex se et propter se expetendam, dubium est, quin fundos et insulas amicis anteponamus?

pono etiam dico alius foedus quidam inter sui facio sapio ut qui ad modus sum in sui ipse animo idem modo sum erga amicus is et fio possum et saepe sum facio et ad voluptas percipio magnus pertineo hic foedus facio si possum facio etiam ille ut aequitas modestia virtus omnis per sui ipse gratus diligo an verus si fructus et emolumentum et utilitas amicitia colo si nullus careo sum qui facio amicitia ipse suus sponte vis suus ex sui et propter sui expeto dubius sum quin fundus et insula amicus antepono


C. Marius (septiens consul)80 6


Nicomachus, Aristotelis filus161 22


Non semper, inquam; nam interdum nimis etiam novit, quippe qui testificetur ne intellegere quidem se posse ubi sit aut quod sit ullum bonum praeter illud, quod cibo et potione et aurium delectatione et obscena voluptate capiatur. an haec ab eo non dicuntur?

non semper inquam nam interdum nimis etiam nosco quippe qui testificor ne intellego quidem sui possum ubi sum aut qui sum ullus bonus praeter ille qui cibus et potio et auris delectatio et obscenus voluptas capio an hic ab is non dico


Sed iure Mucius.


nam si omnes atomi declinabunt, nullae umquam cohaerescent, sive aliae declinabunt, aliae suo nutu recte ferentur, primum erit hoc quasi provincias atomis dare, quae recte, quae oblique ferantur, deinde eadem illa atomorum, in quo etiam Democritus haeret, turbulenta concursio hunc mundi ornatum efficere non poterit. ne illud quidem physici, credere aliquid esse minimum, quod profecto numquam putavisset, si a Polyaeno, familiari suo, geometrica discere maluisset quam illum etiam ipsum dedocere. sol Democrito magnus videtur, quippe homini erudito in geometriaque perfecto, huic pedalis fortasse; tantum enim esse censet, quantus videtur, vel paulo aut maiorem aut minorem.

nam si omnis atomus declino nullus umquam cohaeresco sive alius declino alius suus nutus rectus fero primus sum hic quasi provincia atomus do qui rectus qui obliquus fero deinde idem ille atomus in quo etiam democritus haereo turbulentus concursio hic mundus orno efficio non possum ne ille quidem physicus credo aliquis sum paruus qui profecto numquam puto si ab polyaenus familiaris suus geometrice disco malo quam ille etiam ipse dedoceo sol democritus magnus video quippe homo erudio in geometria perficio hic pedal fortasse tantus enim sum censeo quantus video vel paulus aut magnus aut paruus


P. Sextilius Rufus 57 29 58 9


Quid? ille incendat? restinguet citius, si ardentem acceperit. Ista ipsa, quae tu breviter: regem, dictatorem, divitem solum esse sapientem, a te quidem apte ac rotunde; quippe; habes enim a rhetoribus; illorum vero ista ipsa quam exilia de virtutis vi! quam tantam volunt esse, ut beatum per se efficere possit. pungunt quasi aculeis interrogatiunculis angustis, quibus etiam qui assentiuntur nihil commutantur animo et idem abeunt, qui venerant. res enim fortasse verae, certe graves, non ita tractantur, ut debent, sed aliquanto minutius.

quis ille incendo restinguo cieo si ardeo accipio iste ipse qui tu brevis rex dictator dives solus sum sapio ab tu quidem aptus atque rotundus quippe habeo enim ab rhetor ille verus iste ipse quam exsilium de virtus vis quam tantus volo sum ut beatus per sui efficio possum pungo quasi aculeus interrogatiunculis angustus qui etiam qui assentior nihil commuto animus et idem abeo qui venio res enim fortasse verus certus gravis non ita tracto ut debeo sed aliquantus minuo


accedit etiam mors, quae quasi saxum Tantalo semper impendet, tum superstitio, qua qui est imbutus quietus esse numquam potest. praeterea bona praeterita non meminerunt, praesentibus non fruuntur, futura modo expectant, quae quia certa esse non possunt, conficiuntur et angore et metu maximeque cruciantur, cum sero sentiunt frustra se aut pecuniae studuisse aut imperiis aut opibus aut gloriae. nullas enim consequuntur voluptates, quarum potiendi spe inflammati multos labores magnosque susceperant.

accedo etiam mors qui quasi saxum tantalus semper impendo tum superstitio qui qui sum imbuo quiesco sum numquam possum praeterea bonus praetereo non memini praesens non fruor sum modo expecto qui quia certus sum non possum confacio et angor et metus magnus crucio cum serus sentio frustra sui aut pecunia studeo aut imperium aut ops aut gloria nullus enim consequor voluptas qui potio spes inflammo multus labor magnus suscipio


Progrediamur igitur, quoniam, inquit, ab his principiis naturae discessimus, quibus congruere debent quae sequuntur. sequitur autem haec prima divisio: Aestimabile esse dicunt—sic enim, ut opinor, appellemus— id, quod aut ipsum secundum naturam sit aut tale quid efficiat, ut selectione dignum propterea sit, quod aliquod pondus habeat dignum aestimatione, quam illi a)ci/an vocant, contraque inaestimabile, quod sit superiori contrarium. initiis igitur ita constitutis, ut ea, quae secundum naturam sunt, ipsa propter se sumenda sint contrariaque item reicienda, primum est officium—id enim appello kaqh=kon—, ut se conservet in naturae statu, deinceps ut ea teneat, quae secundum naturam sint, pellatque contraria. qua inventa selectione et item reiectione sequitur deinceps cum officio selectio, deinde ea perpetua, tum ad extremum constans consentaneaque naturae, in qua primum inesse incipit et intellegi, quid sit, quod vere bonum possit dici.

progredio igitur quoniam inquam ab hic principia natura discedo qui congruo debeo qui sequor sequor autem hic primus divisio aestimabilis sum dico sic enim ut opinor appello is qui aut ipse secundus natura sum aut talis quis efficio ut selectio dignus propterea sum qui aliqui pondus habeo dignus aestimatio quam ille ab cichorium an voco contra inaestimabilis qui sum superus contrarius initium igitur ita constitus ut is qui secundus natura sum ipse propter sui sumo sum contrarius item reicio primus sum officium is enim appello kaqh kon ut sui conservo in natura status deinceps ut is teneo qui secundus natura sum pello contrarius qui invenio selectio et item reiectio sequor deinceps cum officium selectio deinde is perpetuus tum ad exter consto consentaneus natura in qui primus insum incipio et intellego quis sum qui verus bonus possum dico


Et quo modo hominum inter homines iuris esse vincula putant, sic homini nihil iuris esse cum bestiis. praeclare enim Chrysippus, cetera nata esse hominum causa et deorum, eos autem communitatis et societatis suae, ut bestiis homines uti ad utilitatem suam possint sine iniuria. Quoniamque ea natura esset hominis, ut ei cum genere humano quasi civile ius intercederet, qui id conservaret, eum iustum, qui migraret, iniustum fore. sed quem ad modum, theatrum cum commune sit, recte tamen dici potest eius esse eum locum, quem quisque occuparit, sic in urbe mundove communi non adversatur ius, quo minus suum quidque cuiusque sit.

et quo modo homo inter homo ius sum vinculum puto sic homo nihil ius sum cum bestia praeclaris enim chrysippus ceterus nata sum homo causa et deus is autem communitas et societas suus ut bestia homo uti ad utilitas suus possum sine iniuria quoniam is natura sum homo ut is cum genus humanus quasi civilis ius intercedo qui is conservo is iustus qui migro iniustus sum sed qui ad modus theatrum cum communis sum rectus tamen dico possum is sum is locus qui quisque occupo sic in urbs mundo communis non adverso ius quo paruus suus quisque quisque sum


Orestes et Pylades egregiumamicorum par 28 27 68 21 sqq.187 23sqq. (cf. M. Pacuvius)

orestes et pylades egregiumamicorum par sqq sqq cf m pacuvius


Tum Triarius: Posthac quidem, inquit, audacius. nam haec ipsa mihi erunt in promptu, quae modo audivi, nec ante aggrediar, quam te ab istis, quos dicis, instructum videro.

tum triarius posthac quidem inquam audax nam hic ipse ego sum in promptus qui modo audio neque ante aggredio quam tu ab iste qui dico instruo video


M'.Manilius (consul a. 149) 6 4


Estne, quaeso, inquam, sitienti in bibendo voluptas?

edo quaeso inquam sitio in bibo voluptas


sed alii dolore moventur, alii cupiditate, iracundia etiam multi efferuntur et, cum in mala scientes inruunt, tum se optime sibi consulere arbitrantur. itaque dicunt nec dubitant: 'mihi sic usus est, tibi ut opus est facto, fac'. et qui ipsi sibi bellum indixissent, cruciari dies, noctes torqueri vellent, nec vero sese ipsi accusarent ob eam causam, quod se male suis rebus consuluisse dicerent. eorum enim est haec querela, qui sibi cari sunt seseque diligunt. quare, quotienscumque dicetur male quis de se mereri sibique esse inimicus atque hostis, vitam denique fugere, intellegatur aliquam subesse eius modi causam, ut ex eo ipso intellegi possit sibi quemque esse carum.

sed alius dolor moveo alius cupiditas iracundia etiam multus effero et cum in malus scio inruo tum sui optume sui consulo arbitror itaque dico neque dubito ego sic utor sum tu ut opus sum facio facio et qui ipse sui bellum indico cruciaris dies nox torqueo volo neque verus sui ipse accuso ob is causa qui sui malus suus res consulo dico is enim sum hic querela qui sui carus sum sesequor diligo quare quotienscumque dico malus quis de sui mereo sui sum inimicus atque hostis vita denique fugio intellego aliqui subsum is modus causa ut ex is ipse intellego possum sui quisque sum caris


conferam avum tuum Drusum cum C. Graccho, eius fere aequali? quae hic rei publicae vulnera inponebat, eadem ille sanabat. si nihil est, quod tam miseros faciat quam inpietas et scelus, ut iam omnes insipientes sint miseri, quod profecto sunt, non est tamen aeque miser, qui patriae consulit, et is, qui illam extinctam cupit. Levatio igitur vitiorum magna fit in iis, qui habent ad virtutem progressionis aliquantum.

confero avus tuus drusus cum que gracchus is fere aequal qui hic res publicus vulnero inpono idem ille sano si nihil sum qui tam miser facio quam impietas et scelus ut iam omnis insipiens sum miser qui profecto sum non sum tamen aequus miser qui patria consulo et is qui ille extingo cupio levatio igitur vitium magnus fio in is qui habeo ad virtus progressio aliquantus


atqui haec patefactio quasi rerum opertarum, cum quid quidque sit aperitur, definitio est. qua tu etiam inprudens utebare non numquam. nam hunc ipsum sive finem sive extremum sive ultimum definiebas id esse, quo omnia, quae recte fierent, referrentur neque id ipsum usquam referretur. praeclare hoc quidem. bonum ipsum etiam quid esset, fortasse, si opus fuisset, definisses aut quod esset natura adpetendum aut quod prodesset aut quod iuvaret aut quod liberet modo. nunc idem, nisi molestum est, quoniam tibi non omnino displicet definire et id facis, cum vis, velim definias quid sit voluptas, de quo omnis haec quaestio est.

atqui hic patefactio quasi res opertaris cum quis quisque sum aperio definitio sum qui tu etiam imprudens utebaris non numquam nam hic ipse sive finis sive exter sive ulter definio is sum quo omnis qui rectus fio refero neque is ipse usquam refero praeclaris hic quidem bonus ipse etiam quis sum fortasse si opus sum definio aut qui sum natura adpeto aut qui prosum aut qui juvo aut qui libero modo nunc idem nisi molestus sum quoniam tu non omnino displiceo definio et is facio cum volo volo definio quis sum voluptas de quo omnis hic quaestio sum


Certe, inquam, pertinax non ero tibique, si mihi probabis ea, quae dices, libenter assentiar.

certus inquam pertinax non sum tu si ego probo is qui dico libet assentior


Aristippeum genus voluptatis 40 32 41 25 sq.


Quam vellem, inquit, te ad Stoicos inclinavisses! erat enim, si cuiusquam, certe tuum nihil praeter virtutem in bonis ducere.

quam volo inquam tu ad stoicus inclino sum enim si quisquam certus tuus nihil praeter virtus in bonus duco