de Finibus Bonorum et Malorum

CC BY 4.0 (estate-derived fields); included text keeps its per-record source license

Reuse requires the attribution line above (CC BY 4.0). Text records carry their own license_id; only open-display licenses appear in this file.

Licensed lexica and citation-only authorities are excluded from bulk dumps by construction — cite the authority, never reprint it.


Sed finge non solum callidum eum, qui aliquid improbe faciat, verum etiam praepotentem, ut M. Crassus fuit, qui tamen solebat uti suo bono, ut hodie est noster Pompeius, cui recte facienti gratia est habenda; esse enim quam vellet iniquus iustus poterat inpune. quam multa vero iniuste fieri possunt, quae nemo possit reprehendere! si te amicus tuus moriens rogaverit, ut hereditatem reddas suae filiae, nec usquam id scripserit, ut scripsit Fadius, nec cuiquam dixerit, quid facies?

sed fingo non solus callidus is qui aliquis improbus facio verus etiam praepossum ut m crassus sum qui tamen soleo uti suus bonus ut hodie sum noster pompejus qui rectus facio gratia sum habeo sum enim quam volo iniquus iustus possum impunis quam multus verus injustus fio possum qui nemo possum reprehendo si tu amicus tuus morior rogo ut hereditas reddo suus filia neque usquam is scribo ut scribo fadius neque quisquam dico quis facies


Tu vero, inquam, ducas licet, si sequetur; erit enim mecum, si tecum erit.

tu verus inquam duco licet si sequor sum enim ego si tu sum


Attica pubes 40 30


quod si de artibus concedamus, virtutis tamen non sit eadem ratio, propterea quod haec plurimae commentationis et exercitationis indigeat, quod idem in artibus non sit, et quod virtus stabilitatem, firmitatem, constantiam totius vitae complectatur, nec haec eadem in artibus esse videamus.

qui si de ars concedo virtus tamen non sum idem ratio propterea qui hic multus commentatio et exercitatio indigeo qui idem in ars non sum et qui virtus stabilitas firmitas constantia totus vita complector neque hic idem in ars sum video


nisi autem rerum natura perspecta erit, nullo modo poterimus sensuum iudicia defendere. quicquid porro animo cernimus, id omne oritur a sensibus; qui si omnes veri erunt, ut Epicuri ratio docet, tum denique poterit aliquid cognosci et percipi. quos qui tollunt et nihil posse percipi dicunt, ii remotis sensibus ne id ipsum quidem expedire possunt, quod disserunt. praeterea sublata cognitione et scientia tollitur omnis ratio et vitae degendae et rerum gerendarum. sic e physicis et fortitudo sumitur contra mortis timorem et constantia contra metum religionis et sedatio animi omnium rerum occultarum ignoratione sublata et moderatio natura cupiditatum generibusque earum explicatis, et, ut modo docui, cognitionis regula et iudicio ab eadem illa constituto veri a falso distinctio traditur.

nisi autem res natura perspicio sum nullus modo possum sensus iudicium defendo quisquis porro animus cerno is omnis orior ab sensus qui si omnis verus sum ut epicurus ratio doceo tum denique possum aliquis cognosco et percipio qui qui tollo et nihil possum percipio dico is remoueo sensus ne is ipse quidem expedio possum qui dissero praeterea tollo cognitio et scientia tollo omnis ratio et vita dego et res gerendaris sic e physicus et fortitudo sumo contra mors timor et constantia contra metus religio et sedatio animus omnis res occultaris ignoratio tollo et moderatio natura cupiditas genus is explico et ut modo doceo cognitio regula et iudicium ab idem ille constituo verus ab fallo distinctio trado


Gorgias Leontinus 32 11sqq.


Alexander Magnus 84 23


M. Pupius Piso Frugi (consula. 61). irridebat Stoicos 15221 sqq. loquens inducitur inlibris de finibus (cf. praefat.p. XIII sq.) 155 28 sqq. — eiusavus (v. L. Calpurnius PisoFrugi) 156 24

m pupius piso frugi consula irrideo stoicus sqq loquor induco inlibris de finis cf praefat p xiii sq sqq eiusavus v l calpurnius pisofrugi


Pertinere autem ad rem arbitrantur intellegi natura fieri ut liberi a parentibus amentur. a quo initio profectam communem humani generis societatem persequimur. quod primum intellegi debet figura membrisque corporum, quae ipsa declarant procreandi a natura habitam esse rationem. neque vero haec inter se congruere possent, ut natura et procreari vellet et diligi procreatos non curaret. atque etiam in bestiis vis naturae perspici potest; quarum in fetu et in educatione laborem cum cernimus, naturae ipsius vocem videmur audire. quare ut perspicuum est natura nos a dolore abhorrere, sic apparet a natura ipsa, ut eos, quos genuerimus, amemus, inpelli.

pertineo autem ad res arbitror intellego natura fio ut liber ab parens amo ab quo initium proficio communis humanus genus societas persequor qui primus intellego debeo figuro membrum corpus qui ipse declaro procreo ab natura habeo sum ratio neque verus hic inter sui congruo possum ut natura et procrearis volo et diligo procreo non curo atque etiam in bestia volo natura perspicio possum qui in fetus et in educatio labor cum cerno natura ipse voco video audio quare ut perspicuus sum natura nos ab dolor abhorreo sic appareo ab natura ipse ut is qui gigno amo inpello


Haec igitur Epicuri non probo, inquam. De cetero vellem equidem aut ipse doctrinis fuisset instructior— est enim, quod tibi ita videri necesse est, non satis politus iis artibus, quas qui tenent, eruditi appellantur —aut ne deterruisset alios a studiis. quamquam te quidem video minime esse deterritum.

hic igitur epicurus non probo inquam de ceterus volo equidem aut ipse doctrina sum instruo sum enim qui tu ita video necesse sum non satis polio is ars qui qui teneo erudio appello aut ne deterreo alius ab studium quamquam tu quidem video paruus sum deterreo


Graeci passim


Principiis autem a natura datis amplitudines quaedam bonorum excitabantur partim profectae a contemplatione rerum occultiorum, quod erat insitus menti cognitionis amor, e quo etiam rationis explicandae disserendique cupiditas consequebatur; quodque hoc solum animal natum est pudoris ac verecundiae particeps appetensque coniunctionum hominum ad societatem animadvertensque in omnibus rebus, quas ageret aut diceret, ut ne quid ab eo fieret nisi honeste ac decore, his initiis, ut ante dixi, et seminibus a natura datis temperantia, modestia, iustitia et omnis honestas perfecte absoluta est.

principia autem ab natura do amplitudo quidam bonus excito pars proficio ab contemplatio res occulo qui sum inquiro mens cognitio amor e quo etiam ratio explico dissero cupiditas consequor quisque hic solus animal natus sum pudor atque verecundia particeps appeto coniunctio homo ad societas animadverto in omnis res qui ago aut dico ut ne quis ab is fio nisi honestus atque decus hic initium ut ante dico et semen ab natura do tempero modestia iustitia et omnis honestus perficio absolvo sum


Minime id quidem, inquam, alienum, multumque ad ea, quae quaerimus, explicatio tua ista profecerit.

paruus is quidem inquam alienus multus ad is qui quaero explicatio tuus iste proficio


Pericles 158 2


Africanus v. Cornelius ScipioAfricanus


Crassus v. Licinius Crassus


Eademne, quae restincta siti?


Diodorus, auditor Critolai Peripatetici, iuncta fecit ultimabonorum addens ad honestatem vacuitatem doloris 41 6sq. 49 14sqq. 49 24 142 7 sqq.162 13 sqq. 165 15 sq. 192 14sqq.

diodorus auditor critolaus peripateticus iungo facio ultimabonorum addo ad honestas vacuitas dolor sq sqq sqq sqq sq sqq


detrimentum (Stoice, bla/mma, ki/nhsis kata\ kaki/an116 19 sqq.

detrimentum stoicus bla mma ki nhsis kata kaki an sqq


Posidonius Stoicus 3 16


Et quidem, inquit, vehementer errat; nam, ut paulo ante docui, augendae voluptatis finis est doloris omnis amotio.

et quidem inquam vehemens erro nam ut paulus ante doceo augeo voluptas finis sum dolor omnis amotio


Praeclare, inquit, facis, cum et eorum memoriam tenes, quorum uterque tibi testamento liberos suos commendavit, et puerum diligis. quod autem meum munus dicis non equidem recuso, sed te adiungo socium. addo etiam illud, multa iam mihi dare signa puerum et pudoris et ingenii, sed aetatem vides.

praeclaris inquam facio cum et is memoria teneo qui uterque tu testamentum liber suus commendo et puer diligo qui autem meus munus dico non equidem recuso sed tu adjungo socius addo etiam ille multus iam ego do signum puer et pudor et ingenium sed aetas video


Ad easque virtutes, de quibus disputatum est, dialecticam etiam adiungunt et physicam, easque ambas virtutum nomine appellant, alteram, quod habeat rationem, ne cui falso adsentiamur neve umquam captiosa probabilitate fallamur, eaque, quae de bonis et malis didicerimus, ut tenere tuerique possimus. nam sine hac arte quemvis arbitrantur a vero abduci fallique posse. recte igitur, si omnibus in rebus temeritas ignoratioque vitiosa est, ars ea, quae tollit haec, virtus nominata est.

ad eo virtus de qui disputas sum dialectica etiam adjungo et physica eo ambo virtus nomen appello alter qui habeo ratio ne qui fallo adsentio neve umquam captiosus probabilitas fallo is qui de bonus et malus disco ut teneo tueor possum nam sine hic ars quivis arbitror ab verus abduco fallo possum rectus igitur si omnis in res temeritas ignoratio vitiosus sum ars is qui tollo hic virtus nomino sum


Quamquam quid est, quod magis perspicuum sit, quam non modo carum sibi quemque, verum etiam vehementer carum esse? quis est enim aut quotus quisque, cui, mors cum adpropinquet, non 'refugiat ti/mido sanguen a/tque exalbesca/t metu'? etsi hoc quidem est in vitio, dissolutionem naturae tam valde perhorrescere—quod item est reprehendendum in dolore—, sed quia fere sic afficiuntur omnes, satis argumenti est ab interitu naturam abhorrere; idque quo magis quidam ita faciunt, ut iure etiam reprehendantur, hoc magis intellegendum est haec ipsa nimia in quibusdam futura non fuisse, nisi quaedam essent modica natura. nec vero dico eorum metum mortis, qui, quia privari se vitae bonis arbitrentur, aut quia quasdam post mortem formidines extimescant, aut si metuant, ne cum dolore moriantur, idcirco mortem fugiant; in parvis enim saepe, qui nihil eorum cogitant, si quando iis ludentes minamur praecipitaturos alicunde, extimescunt. quin etiam 'ferae', inquit Pacuvius, 'qui/bus abest ad prae/cavendum inte/llegendi astu/tia', iniecto terrore mortis 'horrescunt'. quis autem de ipso sapiente aliter existimat, quin, etiam cum decreverit esse moriendum, tamen discessu a suis atque ipsa relinquenda luce moveatur?

quamquam quis sum qui magis perspicuus sum quam non modo caris sui quisque verus etiam vehemens caris sum quis sum enim aut quotus quisque qui mors cum appropinquo non refugio tiberius mido sanguen ab tque exalbesca t metus etsi hic quidem sum in vitio dissolutio natura tam validus perhorresco qui item sum reprehendo in dolor sed quia fere sic afficio omnis satis argumentum sum ab interitus natura abhorreo is quo magis quidam ita facio ut ius etiam reprehendo hic magis intellego sum hic ipse nimius in quidam sum non sum nisi quidam sum modicus natura neque verus dico is metus mors qui quia privaris sui vita bonus arbitror aut quia quidam post mors formido extimesco aut si metuo ne cum dolor morior idcirco mors fugio in parvus enim saepe qui nihil is cogito si quando is ludo mino praecipito alicunde extimesco quin etiam fera inquam pacuvius qui bus absum ad prae caveo inte llegendi astus tia injecto terror mors horresco quis autem de ipse sapio aliter existimo quin etiam cum decerno sum morior tamen discessus ab suus atque ipse relinquo lux moveo


Constituto autem illo, de quo ante diximus, quod honestum esset, id esse solum bonum, intellegi necesse est pluris id, quod honestum sit, aestimandum esse quam illa media, quae ex eo comparentur. stultitiam autem et timiditatem et iniustitiam et intemperantiam cum dicimus esse fugiendas propter eas res, quae ex ipsis eveniant, non ita dicimus, ut cum illo, quod positum est, solum id esse malum, quod turpe sit, haec pugnare videatur oratio, propterea quod ea non ad corporis incommodum referuntur, sed ad turpes actiones, quae oriuntur e vitiis. quas enim kaki/as Graeci appellant, vitia malo quam malitias nominare.

constituo autem ille de quo ante dico qui honestus sum is sum solus bonus intellego necesse sum multus is qui honestus sum aestimo sum quam ille medius qui ex is comparo stultitia autem et timiditas et injustitia et intemperantia cum dico sum fugio propter is res qui ex ipse evenio non ita dico ut cum ille qui pono sum solus is sum malus qui turpis sum hic pugno video oratio propterea qui is non ad corpus incommodus refero sed ad turpis actio qui orior e vitium qui enim kaki as graecum appello vitio malus quam malitia nominaris


lex Pompeia de ambitu 1205sq. (cf. praefat. p. XIII)

lex pompejus de ambitus sq cf praefat p xiii


Regulus v. Atilius Regulus


Erillus philosophus, nihil essebonum docuit praeter scientiam 166 23sqq. 53 1 sqq. 10011 192 6sqq. animi cognitionem amplexatus est, actionem reliquit 135 30sq. fecitduo seiuncta ultima bonorum 137 20sqq. eius sententia explosa 50 1 53 3 sqq. 16613 sq.

erillus philosophus nihil essebonum doceo praeter scientia sqq sqq sqq animus cognitio amplexor sum actio relinquo sq fecitduo sejungo ulter bonus sqq is sententia explodo sqq sq


Phaedrus Epicureus. cum au. divit Cicero 7 16 sqq. itemAtticus, qui eum etiam amabat 7 20sqq. 157 1sqq.

phaedrus epicureus cum au divit cicero sqq itematticus qui is etiam amo sqq sqq


hic loquebatur aliter atque omnes, sentiebat idem, quod ceteri. nec vero minoris aestimanda ducebat ea, quae ipse bona negaret esse, quam illi, qui ea bona esse dicebant. quid igitur voluit sibi, qui illa mutaverit? saltem aliquid de pondere detraxisset et paulo minoris aestimavisset ea quam Peripatetici, ut sentire quoque aliud, non solum dicere videretur. Quid? de ipsa beata vita, ad quam omnia referuntur, quae dicitis? negatis eam esse, quae expleta sit omnibus iis rebus, quas natura desideret, totamque eam in una virtute ponitis; cumque omnis controversia aut de re soleat aut de nomine esse, utraque earum nascitur, si aut res ignoratur aut erratur in nomine. quorum si neutrum est, opera danda est, ut verbis utamur quam usitatissimis et quam maxime aptis, id est rem declarantibus.

hic loquor aliter atque omnis sentio idem qui ceterus neque verus paruus aestimo duco is qui ipse bonus nego sum quam ille qui is bonus sum dico quis igitur volo sui qui ille muto saltem aliquis de pondus detraho et paulus paruus aestimo is quam peripateticus ut sentio quoque alius non solus dico video quis de ipse beatus vito ad quam omnis refero qui dico nego is sum qui expleta sum omnis is res qui natura desidero totus is in unus virtus pono cum omnis controversia aut de res soleo aut de nomen sum uter is nascor si aut res ignoro aut erro in nomen qui si neuter sum opus do sum ut verbum uto quam usitor et quam magnus aptus is sum res declaro


quoniam igitur omnis summa philosophiae ad beate vivendum refertur, idque unum expetentes homines se ad hoc studium contulerunt, beate autem vivere alii in alio, vos in voluptate ponitis, item contra miseriam omnem in dolore, id primum videamus, beate vivere vestrum quale sit. atque hoc dabitis, ut opinor, si modo sit aliquid esse beatum, id oportere totum poni in potestate sapientis. nam si amitti vita beata potest, beata esse non potest. quis enim confidit semper sibi illud stabile et firmum permansurum, quod fragile et caducum sit? qui autem diffidet perpetuitati bonorum suorum, timeat necesse est, ne aliquando amissis illis sit miser. beatus autem esse in maximarum rerum timore nemo potest. nemo igitur esse beatus potest.

quoniam igitur omnis summus philosophia ad beatus vivo refero is unus expeto homo sui ad hic studium confero beatus autem vivo alius in alius tu in voluptas pono item contra miseria omnis in dolor is primus video beatus vivo vester qualis sum atque hic do ut opinor si modo sum aliquis sum beatus is oportet totus pono in potestas sapio nam si amitto vito beatus possum beatus sum non possum quis enim confido semper sui ille stabilis et firmum permaneo qui fragilis et caducus sum qui autem diffido perpetuitas bonus suus timeo necesse sum ne aliquando amitto ille sum miser beatus autem sum in maximaris res timor nemo possum nemo igitur sum beatus possum


quid? T. Torquatus, is qui consul cum Cn. Octavio fuit, cum illam severitatem in eo filio adhibuit, quem in adoptionem D. Silano emancipaverat, ut eum Macedonum legatis accusantibus, quod pecunias praetorem in provincia cepisse arguerent, causam apud se dicere iuberet reque ex utraque parte audita pronuntiaret eum non talem videri fuisse in imperio, quales eius maiores fuissent, et in conspectum suum venire vetuit, numquid tibi videtur de voluptatibus suis cogitavisse?

quis t torquatus is qui consul cum cn octavius sum cum ille severitas in is filius adhibeo qui in adoptio d silanus emancipo ut is macedones legatus accuso qui pecunia praetor in provincia capio arguo causa apud sui dico iubeo reor ex uter pars audio pronuntio is non talis video sum in imperium qualis is magnus sum et in conspectus suus venio veto numquid tu video de voluptas suus cogito


Utrum igitur percurri omnem Epicuri disciplinam placet an de una voluptate quaeri, de qua omne certamen est?

utrum igitur percurro omnis epicurus disciplina placeo an de unus voluptas quaero de qui omnis certamen sum


L. Afranius poëta. a Menandromulta transtullt 3 30

l afranius poeta ab menandromulta transtullt


CritolausPeripateticus162 10 sqq.


officium (Stoice, kaqh=kon) 9526 sq. 111 29sq. in mediis rebus habitum 111 30sqq. 112 11 sqq.

officium stoicus kaqh kon sq sq in medius res habitus sqq sqq


Voluptatis alii primum appetitum putant et primam depulsionem doloris. vacuitatem doloris alii censent primum ascitam et primum declinatum dolorem.

voluptas alius primus appeto puto et primus depulsio dolor vacuitas dolor alius censeo primus ascio et primus declino dolor


Primum non saepe, deinde quae est ista relaxatio, cum et praeteriti doloris memoria recens est et futuri atque inpendentis torquet timor? 'Moriatur', inquit. Fortasse id optimum, sed ubi illud: 'Plus semper voluptatis'? si enim ita est, vide ne facinus facias, cum mori suadeas. potius ergo illa dicantur: turpe esse, viri non esse debilitari dolore, frangi, succumbere. nam ista vestra: Si gravis, brevis; si longus, levis dictata sunt. virtutis, magnitudinis animi, patientiae, fortitudinis fomentis dolor mitigari solet.

primus non saepe deinde qui sum iste relaxatio cum et praetereo dolor memoria recens sum et sum atque inpendeo torqueo timor morior inquam fortasse is bonus sed ubi ille multus semper voluptas si enim ita sum video ne facinus facio cum morior suadeo potis ergo ille dico turpis sum vir non sum debilitaris dolor frango succumbo nam iste vester si gravis brevis si longus levis dictata sum virtus magnitudo animus patientia fortitudo fomentum dolor mitigaris soleo


Nec tamen argumentum hoc Epicurus a parvis petivit aut etiam a bestiis, quae putat esse specula naturae, ut diceret ab iis duce natura hanc voluptatem expeti nihil dolendi. nec enim haec movere potest appetitum animi, nec ullum habet ictum, quo pellat animum, status hic non dolendi, itaque in hoc eodem peccat Hieronymus. at ille pellit, qui permulcet sensum voluptate. itaque Epicurus semper hoc utitur, ut probet voluptatem natura expeti, quod ea voluptas, quae in motu sit, et parvos ad se alliciat et bestias, non illa stabilis, in qua tantum inest nihil dolere. qui igitur convenit ab alia voluptate dicere naturam proficisci, in alia summum bonum ponere?

neque tamen argumentum hic epicurus ab parvus peto aut etiam ab bestia qui puto sum speculum natura ut dico ab is dux natura hic voluptas expeto nihil doleo neque enim hic moveo possum appeto animus neque ullus habeo ictus quo pello animus status hic non doleo itaque in hic idem pecco hieronymus at ille pello qui permulceo sensus voluptas itaque epicurus semper hic uto ut probo voluptas natura expeto qui is voluptas qui in motus sum et parvus ad sui allicio et bestia non ille stabilis in qui tantus insum nihil doleo qui igitur convenio ab alius voluptas dico natura proficisco in alius superus bonus pono


itaque et dialectici et physici verbis utuntur iis, quae ipsi Graeciae nota non sint, geometrae vero et musici, grammatici etiam more quodam loquuntur suo. ipsae rhetorum artes, quae sunt totae forenses atque populares, verbis tamen in docendo quasi privatis utuntur ac suis. atque ut omittam has artis elegantes et ingenuas, ne opifices quidem tueri sua artificia possent, nisi vocabulis uterentur nobis incognitis, usitatis sibi. quin etiam agri cultura, quae abhorret ab omni politiore elegantia, tamen eas res, in quibus versatur, nominibus notavit novis. quo magis hoc philosopho faciendum est. ars est enim philosophia vitae, de qua disserens arripere verba de foro non potest.

itaque et dialecticus et physicus verbum uto is qui ipse graecia nosco non sum geometres verus et musicus grammaticus etiam mos quidam loquor suus ipse rhetor ars qui sum totus forensis atque popularis verbum tamen in doceo quasi privo uto atque suus atque ut omitto hic ars elegens et ingenua ne opifex quidem tueor suus artificium possum nisi vocabulis uto nos incognitus usitas sui quin etiam ager cultura qui abhorreo ab omnis polio elegantia tamen is res in qui verso nomen noto novus quo magis hic philosophus facio sum ars sum enim philosophia vita de qui dissero arripio verbum de forum non possum


P. Cornelius Scipio Africanusminor. familiaris Panaetii 130 10 evertit Karthaginem 191 4.—42 156 23

p cornelius scipio africanusminor familiaris panaetius everto karthago


Sequitur disserendi ratio cognitioque naturae; nam de summo bono mox, ut dixi, videbimus et ad id explicandum disputationem omnem conferemus. in his igitur partibus duabus nihil erat, quod Zeno commutare gestiret. res enim se praeclare habebat, et quidem in utraque parte. quid enim ab antiquis ex eo genere, quod ad disserendum valet, praetermissum est? qui et definierunt plurima et definiendi artes reliquerunt, quodque est definitioni adiunctum, ut res in partes dividatur, id et fit ab illis et quem ad modum fieri oporteat traditur; item de contrariis, a quibus ad genera formasque generum venerunt. Iam argumenti ratione conclusi caput esse faciunt ea, quae perspicua dicunt, deinde ordinem sequuntur, tum, quid verum sit in singulis, extrema conclusio est.

sequor dissero ratio cognitio natura nam de superus bonus mox ut dico video et ad is explico disputatio omnis confero in hic igitur pars duo nihil sum qui zeno commutaris gestio res enim sui praeclaris habeo et quidem in uter pars quis enim ab antiquus ex is genus qui ad dissero valeo praetermitto sum qui et definio multus et definio ars relinquo quisque sum definitio adjungo ut res in pars divido is et fio ab ille et qui ad modus fio oportet trado item de contrarius ab qui ad genus formo gener venio iam argumentum ratio concludo caput sum facio is qui perspicuus dico deinde ordo sequor tum quis verus sum in singuli exter conclusio sum


Obscura, inquit, quaedam esse confiteor, nec tamen ab illis ita dicuntur de industria, sed inest in rebus ipsis obscuritas.

obscurus inquam quidam sum confiteor neque tamen ab ille ita dico de industria sed insum in res ipse obscuritas


Polyclitus statuarius 84 9


C. Persius, homo litteratus, quivixit Gracchorum temporibus 4 1

que permulceo homo litteratus quivixit gracchus tempus


Cn. Octavius (consul a. 165) 10 24Cn. Octavius M. f. (consul a.76) 74 29 sqq.

cn octavus consul ab cn octavus m f consul ab sqq


Et ille ridens: Video, inquit, quid agas; ne discipulum abducam, times.

et ille rideo video inquam quis ago ne discipulis abduco timeo


Non est ista, inquam, Piso, magna dissensio. nihil enim est aliud, quam ob rem mihi percipi nihil posse videatur, nisi quod percipiendi vis ita definitur a Stoicis, ut negent quicquam posse percipi nisi tale verum, quale falsum esse non possit. itaque haec cum illis est dissensio, cum Peripateticis nulla sane. sed haec omittamus; habent enim et bene longam et satis litigiosam disputationem.

non sum iste inquam piso magnus dissensio nihil enim sum alius quam ob res ego percipio nihil possum video nisi qui percipio volo ita definio ab stoicus ut nego quisquam possum percipio nisi talis verus qualis falsus sum non possum itaque hic cum ille sum dissensio cum peripateticus nullus sanus sed hic omitto habeo enim et bene longus et satis litigiosus disputatio


Manliana imperial, i. e. severa,qualia fuerunt T. ManliiTorquati Imperiosi (q.v.)79 31

manlianus imperial eo e severus qualis sum t manliitorquati imperiosus q v


ex cupiditatibus odia, discidia, discordiae, seditiones, bella nascuntur, nec eae se foris solum iactant nec tantum in alios caeco impetu incurrunt, sed intus etiam in animis inclusae inter se dissident atque discordant, ex quo vitam amarissimam necesse est effici, ut sapiens solum amputata circumcisaque inanitate omni et errore naturae finibus contentus sine aegritudine possit et sine metu vivere.

ex cupiditas odium discidium discordia seditio bellum nascor neque is sui foris solus iacto neque tantus in alius caecus impetus incurro sed intus etiam in animus includo inter sui dissideo atque discordo ex quo vita amarus necesse sum efficio ut sapio solus amputo circumcido inanitas omnis et error natura finis contineo sine aegritudo possum et sine metus vivo


in principiis autem naturalibus plerique Stoici non putant voluptatem esse ponendam. quibus ego vehementer adsentior, ne, si voluptatem natura posuisse in iis rebus videatur, quae primae appetuntur, multa turpia sequantur. satis esse autem argumenti videtur quam ob rem illa, quae prima sunt adscita natura, diligamus, quod est nemo, quin, cum utrumvis liceat, aptas malit et integras omnis partis corporis quam, eodem usu, inminutas aut detortas habere. rerum autem cognitiones, quas vel comprehensiones vel perceptiones vel, si haec verba aut minus placent aut minus intelleguntur, katalh/yeis appellemus licet, eas igitur ipsas propter se adsciscendas arbitramur, quod habeant quiddam in se quasi complexum et continens veritatem. id autem in parvis intellegi potest, quos delectari videamus, etiamsi eorum nihil intersit, si quid ratione per se ipsi invenerint.

in principia autem natural plerusque stoicus non puto voluptas sum pono qui ego vehemens adsentio ne si voluptas natura pono in is res video qui primus appeto multus turpis sequor satis sum autem argumentum video quam ob res ille qui primus sum adscio natura diligo qui sum nemo quin cum utrum licet apto malo et integer omnis pars corpus quam idem usus imminutus aut detorqueo habeo res autem cognitio qui vel comprehensio vel perceptio vel si hic verbum aut paruus placeo aut paruus intellego katalh yeis appello licet is igitur ipse propter sui adscisco arbitror qui habeo quidam in sui quasi complector et contineo veritas is autem in parvus intellego possum qui delectaris video etiamsi is nihil intersum si quis ratio per sui ipse invenio


Id quaeris, inquam, in quo, utrum respondero, verses te huc atque illuc necesse est.

is quaero inquam in quo utrum respondeo verso tu huc atque illic necesse sum


Hanc ego cum teneam sententiam, quid est cur verear, ne ad eam non possim accommodare Torquatos nostros?

hic ego cum teneo sententia quis sum cur vereor ne ad is non possum accommodaris torquatus noster


Cynical 116 15


Ut enim, inquit, gubernator aeque peccat, si palearum navem evertit et si auri, item aeque peccat, qui parentem et qui servum iniuria verberat.—Hoc non videre, cuius generis onus navis vehat, id ad gubernatoris artem nil pertinere! itaque aurum paleamne portet, ad bene aut ad male gubernandum nihil interesse! at quid inter parentem et servulum intersit, intellegi et potest et debet. ergo in gubernando nihil, in officio plurimum interest, quo in genere peccetur. et si in ipsa gubernatione neglegentia est navis eversa, maius est peccatum in auro quam in palea. omnibus enim artibus volumus attributam esse eam, quae communis appellatur prudentia, quam omnes, qui cuique artificio praesunt, debent habere. ita ne hoc quidem modo paria peccata sunt.

ut enim inquam gubernator aequus pecco si palearis navo everto et si aurum item aequus pecco qui parens et qui servus iniuria verbero hic non video qui genus onus navus veho is ad gubernator ars nihil pertineo itaque aurum palea porto ad bene aut ad malus guberno nihil intersum at quis inter parens et servulis intersum intellego et possum et debeo ergo in guberno nihil in officium multus intersum quo in genus pecco et si in ipse gubernatio neglegentia sum navus everro magnus sum peccatum in aurum quam in palea omnis enim ars volo attribuo sum is qui communis appello prudentia quam omnis qui quisque artificium praesum debeo habeo ita ne hic quidem modo par pecco sum


Iam in altera philosophiae parte, quae est quaerendi ac disserendi, quae logikh/ dicitur, iste vester plane, ut mihi quidem videtur, inermis ac nudus est. tollit definitiones, nihil de dividendo ac partiendo docet, non quo modo efficiatur concludaturque ratio tradit, non qua via captiosa solvantur ambigua distinguantur ostendit; iudicia rerum in sensibus ponit, quibus si semel aliquid falsi pro vero probatum sit, sublatum esse omne iudicium veri et falsi putat.

iam in alter philosophia pars qui sum quaero atque dissero qui logikh dico iste vester planus ut ego quidem video inermis atque nudus sum tollo definitio nihil de divido atque partio doceo non quo modo efficio concludo ratio trado non qui via captiosus solvo ambiguus distinguo ostendo iudicium res in sensus pono qui si semel aliquis fallo pro verus probo sum tollo sum omnis iudicium verus et fallo puto


Antiochus Ascalonita. Athenisdocebat, quo tempore sermolibri quinti habitus fingitur(cf. praefat. p. XIII): 155 28 sqq. 158 21 sqq. 159 20.eius sententiam complectiturin 1. V oratio Pisonis 159 30sqq. 162 16sqq. 163 4 193 13 196 6

antiochus ascalonita athenisdocebat quo tempus sermolibri quintus habitus fingo cf praefat p xiii sqq sqq is sententia complectiturin v oratio piso sqq sqq


ut quidam philosophi, cum a sensibus profecti maiora quaedam et diviniora vidissent, sensus reliquerunt, sic isti, cum ex appetitione rerum virtutis pulchritudinem aspexissent, omnia, quae praeter virtutem ipsam viderant, abiecerunt obliti naturam omnem appetendarum rerum ita late patere, ut a principiis permanaret ad fines, neque intellegunt se rerum illarum pulchrarum atque admirabilium fundamenta subducere.

ut quidam philosophus cum ab sensus proficiscor magnus quidam et divinus video sensus relinquo sic iste cum ex appetitio res virtus pulchritudo aspicio omnis qui praeter virtus ipse video abicio obliuiscor natura omnis appetendaris res ita latus pateo ut ab principia permano ad finis neque intellego sui res ille pulchraris atque admirabilis fundamentum subduco


Quod est bonum, omne laudabile est; quod autem laudabile est, omne est honestum; bonum igitur quod est, honestum est. satisne hoc conclusum videtur? certe; quod enim efficiebatur ex iis duobus, quae erant sumpta, in eo vides esse conclusum. duorum autem, e quibus effecta conclusio est, contra superius dici solet non omne bonum esse laudabile. nam quod laudabile sit honestum esse conceditur. illud autem perabsurdum, bonum esse aliquid, quod non expetendum sit, aut expetendum, quod non placens, aut, si id, non etiam diligendum; ergo et probandum; ita etiam laudabile; id autem honestum. ita fit, ut, quod bonum sit, id etiam honestum sit.

qui sum bonus omnis laudabilis sum qui autem laudabilis sum omnis sum honestus bonus igitur qui sum honestus sum sero hic concludo video certus qui enim efficio ex is duo qui sum sumo in is video sum concludo duo autem e qui efficio conclusio sum contra superus dico soleo non omnis bonus sum laudabilis nam qui laudabilis sum honestus sum concedo ille autem perabsurdus bonus sum aliquis qui non expeto sum aut expeto qui non placeo aut si is non etiam diligo ergo et probo ita etiam laudabilis is autem honestus ita fio ut qui bonus sum is etiam honestus sum


atque haec coniunctio confusioque virtutum tamen a philosophis ratione quadam distinguitur. nam cum ita copulatae conexaeque sint, ut omnes omnium participes sint nec alia ab alia possit separari, tamen proprium suum cuiusque munus est, ut fortitudo in laboribus periculisque cernatur, temperantia in praetermittendis voluptatibus, prudentia in dilectu bonorum et malorum, iustitia in suo cuique tribuendo. quando igitur inest in omni virtute cura quaedam quasi foras spectans aliosque appetens atque complectens, existit illud, ut amici, ut fratres, ut propinqui, ut affines, ut cives, ut omnes denique—quoniam unam societatem hominum esse volumus—propter se expetendi sint. atqui eorum nihil est eius generis, ut sit in fine atque extremo bonorum.

atque hic conjunctio confusio virtus tamen ab philosophus ratio quidam distinguo nam cum ita copulo conecto sum ut omnis omnis particeps sum neque alius ab alius possum separaris tamen proprius suus quisque munus sum ut fortitudo in labor periculum cerno tempero in praetermitto voluptas prudentia in delectus bonus et malus iustitia in suus quisque tribuo quando igitur insum in omnis virtus cura quidam quasi foras specto alius appeto atque complector existit ille ut amicus ut frater ut propinquus ut affinis ut civis ut omnis denique quoniam unus societas homo sum volo propter sui expeto sum atqui is nihil sum is genus ut sum in finis atque exter bonus


Non eram nescius, Brute, cum, quae summis ingeniis exquisitaque doctrina philosophi Graeco sermone tractavissent, ea Latinis litteris mandaremus, fore ut hic noster labor in varias reprehensiones incurreret. nam quibusdam, et iis quidem non admodum indoctis, totum hoc displicet philosophari. quidam autem non tam id reprehendunt, si remissius agatur, sed tantum studium tamque multam operam ponendam in eo non arbitrantur. erunt etiam, et ii quidem eruditi Graecis litteris, contemnentes Latinas, qui se dicant in Graecis legendis operam malle consumere. postremo aliquos futuros suspicor, qui me ad alias litteras vocent, genus hoc scribendi, etsi sit elegans, personae tamen et dignitatis esse negent.

non sum nescius brutus cum qui summus ingenium exquaero doctrina philosophus graecum sermo tracto is latinum littera mando sum ut hic noster labor in vario reprehensio incurro nam quidam et is quidem non admodum indoctus totus hic displiceo philosopharis quidam autem non tam is reprehendo si remitto ago sed tantus studium tam multa opera pono in is non arbitror sum etiam et is quidem erudio graecum littera contemno latinae qui sui dico in graecum lego opera malo consumo postremo aliquis sum suspicor qui ego ad alius littera voco genus hic scribo etsi sum elego persona tamen et dignitas sum nego


Quid me istud rogas? inquam. Stoicos roga.


P. Cornelius Scipio Africanusmaior. honestatis causa, nonvoluptatis, summum adiltpericulum 58 25 sqq. vicitHannibalem 191 3 formulatriumphi ei decreti 129 33sq.cum patria loquentem eumfacit Ennius 80 23 sqq.

p cornelius scipio africanusmaior honestas causa nonvoluptas superus adiltpericulis sqq vicithannibal formulatriumphi is decerno sq cum patria loquor eumfacit ennius sqq


Quid loquor de nobis, qui ad laudem et ad decus nati, suscepti, instituti sumus? qui clamores vulgi atque imperitorum excitantur in theatris, cum illa dicuntur: 'Ego sum Orestes', contraque ab altero: Immo enimvero ego sum, inquam, Orestes! cum autem etiam exitus ab utroque datur conturbato errantique regi, ambo ergo se una necari cum precantur, quotiens hoc agitur, ecquandone nisi admirationibus maximis? nemo est igitur, quin hanc affectionem animi probet atque laudet, qua non modo utilitas nulla quaeritur, sed contra utilitatem etiam conservatur fides.

quis loquor de nos qui ad laus et ad decus nascor suscipio institus sum qui clamor vulgus atque imperitor excito in theatrum cum ille dico ego sum orestes contra ab alter immo enimvero ego sum inquam orestes cum autem etiam exitus ab uterque do conturbo erro rex ambo ergo sui unus neco cum preco quotiens hic ago ecquandone nisi admiratio magnus nemo sum igitur quin hic affectio animus probo atque laudo qui non modo utilitas nullus quaero sed contra utilitas etiam conservo fides


atque ut odia, invidiae, despicationes adversantur voluptatibus, sic amicitiae non modo fautrices fidelissimae, sed etiam effectrices sunt voluptatum tam amicis quam sibi, quibus non solum praesentibus fruuntur, sed etiam spe eriguntur consequentis ac posteri temporis. quod quia nullo modo sine amicitia firmam et perpetuam iucunditatem vitae tenere possumus neque vero ipsam amicitiam tueri, nisi aeque amicos et nosmet ipsos diligamus, idcirco et hoc ipsum efficitur in amicitia, et amicitia cum voluptate conectitur. nam et laetamur amicorum laetitia aeque atque nostra et pariter dolemus angoribus.

atque ut odium invidia despicatio adverso voluptas sic amicitia non modo fautrix fidelis sed etiam effectrix sum voluptas tam amicus quam sui qui non solus praesens fruor sed etiam spes erigo consequor atque posterus tempus qui quia nullus modo sine amicitia firmus et perpetuus iucunditas vita teneo possum neque verus ipse amicitia tueor nisi aequus amicus et nos ipse diligo idcirco et hic ipse efficio in amicitia et amicitia cum voluptas conecto nam et laeto amicus laetitia aequus atque noster et pariter doleo angor


M. Iunius Brutus iuris peritus6 5


Vide igitur ne non debeas verbis nostris uti, sententiis tuis. quodsi vultum tibi, si incessum fingeres, quo gravior viderere, non esses tui similis; verba tu fingas et ea dicas, quae non sentias? aut etiam, ut vestitum, sic sententiam habeas aliam domesticam, aliam forensem, ut in fronte ostentatio sit, intus veritas occultetur? vide, quaeso, rectumne sit. mihi quidem eae verae videntur opiniones, quae honestae, quae laudabiles, quae gloriosae, quae in senatu, quae apud populum, quae in omni coetu concilioque profitendae sint, ne id non pudeat sentire, quod pudeat dicere.

video igitur ne non debeo verbum noster uti sententia tuus quodsi vultus tu si incedo fingo quo gravis video non sum tuus similis verbum tu fingo et is dico qui non sentio aut etiam ut vestio sic sententia habeo alius domesticus alius forensis ut in frons ostentatio sum intus vereor occulto video quaeso recingo sum ego quidem is verus video opinio qui honestus qui laudabilis qui gloriosus qui in senatus qui apud populus qui in omnis coitus concilio profiteor sum ne is non pudeo sentio qui pudeo dico


ex eo autem, quod statuerit esse, quo primum natura moveatur, existet recti etiam ratio atque honesti, quae cum uno aliquo ex tribus illis congruere possit, ut aut id honestum sit, facere omnia voluptatis causa, etiam si eam non consequare, aut non dolendi, etiam si id assequi nequeas, aut eorum, quae secundum naturam sunt, adipiscendi, etiam si nihil consequare. ita fit ut, quanta differentia est in principiis naturalibus, tanta sit in finibus bonorum malorumque dissimilitudo. alii rursum isdem a principiis omne officium referent aut ad voluptatem aut ad non dolendum aut ad prima illa secundum naturam optinenda.

ex is autem qui statuo sum quo primus natura moveo existet recingo etiam ratio atque honestus qui cum unus aliquis ex tres ille congruo possum ut aut is honestus sum facio omnis voluptas causa etiam si is non consequaris aut non doleo etiam si is assequor nequeo aut is qui secundus natura sum adipiscendi etiam si nihil consequaris ita fio ut quantus differentia sum in principia natural tantus sum in finis bonus malus dissimilitudo alius rursum idem ab principia omnis officium refero aut ad voluptas aut ad non doleo aut ad primus ille secundus natura obtineo


quae fuerit causa, mox videro; interea hoc tenebo, si ob aliquam causam ista, quae sine dubio praeclara sunt, fecerint, virtutem iis per se ipsam causam non fuisse.—Torquem detraxit hosti.—Et quidem se texit, ne interiret.—At magnum periculum adiit.—In oculis quidem exercitus.—Quid ex eo est consecutus?—Laudem et caritatem, quae sunt vitae sine metu degendae praesidia firmissima.—Filium morte multavit.—Si sine causa, nollem me ab eo ortum, tam inportuno tamque crudeli; sin, ut dolore suo sanciret militaris imperii disciplinam exercitumque in gravissimo bello animadversionis metu contineret, saluti prospexit civium, qua intellegebat contineri suam.

qui sum causa mox video interea hic teneo si ob aliqui causa iste qui sine dubius praeclarus sum facio virtus is per sui ipse causa non sum torquem detraho hostis et quidem sui tego ne intereo at magnus periculum adeo in oculus quidem exercitus quis ex is sum consequor laus et caritas qui sum vita sine metus dego praesidium firmus filius mors multo si sine causa nolo ego ab is orior tam importunus tam crudelis sin ut dolor suus sancio militaris imperium disciplina exerceo in gravis bellum animadversio metus contineo salus prospicio civis qui intellego contineo suus


hoc ille tuus non vult omnibusque ex rebus voluptatem quasi mercedem exigit. sed ad illum redeo. si voluptatis causa cum Gallo apud Anienem depugnavit provocatus et ex eius spoliis sibi et torquem et cognomen induit ullam aliam ob causam, nisi quod ei talia facta digna viro videbantur, fortem non puto. iam si pudor, si modestia, si pudicitia, si uno verbo temperantia poenae aut infamiae metu coe+rcebuntur, non sanctitate sua se tuebuntur, quod adulterium, quod stuprum, quae libido non se proripiet ac proiciet aut occultatione proposita aut inpunitate aut licentia?

hic ille tuus non volo omne ex res voluptas quasi merces exigo sed ad ille redeo si voluptas causa cum gallus apud anienem depugno provoco et ex is spolium sui et torquem et cognomen induo ullus alius ob causa nisi qui is talis facio dignus vir video fortis non puto iam si pudor si modestia si pudicitia si unus verbum tempero poena aut infamia metus coe rcebuntur non sanctitas suus sui tueor qui adulterium qui stuprum qui libido non sui proripio atque proicio aut occultatio propono aut impunitas aut licentia


Pyrrho, scepticae philosophiaeprinceps. ei honestum nonsummum modo, sed etiamsolum bonum videtur 91 28sq.138 29sqq. cf. 141 27 147 2praeter honestum et turpeomnia exaequat 91 6sq. 9127sqq. 100 12sqq. cf. 52 23sqq, eius sententia explosa50 1 52 23sqq. 166 13

pyrrhus scepticae philosophiaeprinceps is honestus nonsummum modo sed etiamsolum bonus video sq sqq cf praeter honestus et turpeomnia exaequo sq sqq sqq cf sqq is sententia explodo sqq


tum Piso: Naturane nobis hoc, inquit, datum dicam an errore quodam, ut, cum ea loca videamus, in quibus memoria dignos viros acceperimus multum esse versatos, magis moveamur, quam si quando eorum ipsorum aut facta audiamus aut scriptum aliquod legamus? velut ego nunc moveor. venit enim mihi Platonis in mentem, quem accepimus primum hic disputare solitum; cuius etiam illi hortuli propinqui non memoriam solum mihi afferunt, sed ipsum videntur in conspectu meo ponere. hic Speusippus, hic Xenocrates, hic eius auditor Polemo, cuius illa ipsa sessio fuit, quam videmus. Equidem etiam curiam nostram—Hostiliam dico, non hanc novam, quae minor mihi esse videtur, posteaquam est maior—solebam intuens Scipionem, Catonem, Laelium, nostrum vero in primis avum cogitare; tanta vis admonitionis inest in locis; ut non sine causa ex iis memoriae ducta sit disciplina.

tum piso natura nos hic inquam do dico an error quidam ut cum is locum video in qui memoria dignus vir accipio multus sum verso magis moveo quam si quando is ipse aut facio audio aut scribo aliqui lego velut ego nunc moveo venio enim ego plato in mens qui accipio primus hic disputaris soleo qui etiam ille hortulis propinquus non memoria solus ego affero sed ipse video in conspectus meus pono hic speusippus hic xenocrates hic is auditor polemo qui ille ipse sessio sum quam video equidem etiam curia noster hostilius dico non hic novus qui paruus ego sum video posteaquam sum magnus soleo intueor scipio cato laelius nos verus in primus avus cogito tantus volo admonitio insum in locus ut non sine causa ex is memoria duco sum disciplina


Hic ego: Etsi facit hic quidem, inquam, Piso, ut vides, ea, quae praecipis, tamen mihi grata hortatio tua est.

hic ego etsi facio hic quidem inquam piso ut video is qui praecipio tamen ego gratus hortatio tuus sum


Sex igitur hae sunt simplices de summo bonorum malorumque sententiae, duae sine patrono, quattuor defensae. iunctae autem et duplices expositiones summi boni tres omnino fuerunt, nec vero plures, si penitus rerum naturam videas, esse potuerunt. nam aut voluptas adiungi potest ad honestatem, ut Calliphonti Dinomachoque placuit, aut doloris vacuitas, ut Diodoro, aut prima naturae, ut antiquis, quos eosdem Academicos et Peripateticos nominavimus. sed quoniam non possunt omnia simul dici, haec in praesentia nota esse debebunt, voluptatem semovendam esse, quando ad maiora quaedam, ut iam apparebit, nati sumus. de vacuitate doloris eadem fere dici solent, quae de voluptate.

sex igitur hic sum simplex de superus bonus malus sententia duo sine patronus quattuor defendo jungo autem et duplex expositio superus bonus tres omnino sum neque verus multus si penitus res natura video sum possum nam aut voluptas adjungo possum ad honestas ut calliphonti dinomachus placeo aut dolor vacuitas ut diodorus aut primus natura ut antiquus qui idem academicus et peripatetici nomino sed quoniam non possum omnis simul dico hic in praesens nosco sum debeo voluptas semoveo sum quando ad magnus quidam ut iam appareo nascor sum de vacuitas dolor idem fere dico soleo qui de voluptas


quaero autem quid sit, quod, cum dissolutione, id est morte, sensus omnis extinguatur, et cum reliqui nihil sit omnino, quod pertineat ad nos, tam accurate tamque diligenter caveat et sanciat ut Amynomachus et Timocrates, heredes sui, de Hermarchi sententia dent quod satis sit ad diem agendum natalem suum quotannis mense Gamelione itemque omnibus mensibus vicesimo die lunae dent ad eorum epulas, qui una secum philosophati sint, ut et sui et Metrodori memoria colatur.

quaero autem quis sum qui cum dissolutio is sum mors sensus omnis extinguatur et cum reliquus nihil sum omnino qui pertineo ad nos tam accuro tam diligenter caveat et sancio ut amynomachus et timocrates heres suus de hermarchus sententia do qui satis sum ad dies ago natal suus quot mensis gamelio ito omnis mensis vicesimus dies luna do ad is epulae qui unus sui philosophor sum ut et suus et metrodorus memoria colo


nec mihi illud dixeris: Haec enim ipsa mihi sunt voluptati, et erant illa Torquatis. Numquam hoc ita defendit Epicurus neque Metrodorus aut quisquam eorum, qui aut saperet aliquid aut ista didicisset. et quod quaeritur saepe, cur tam multi sint Epicurei, sunt aliae quoque causae, sed multitudinem haec maxime allicit, quod ita putant dici ab illo, recta et honesta quae sint, ea facere ipsa per se laetitiam, id est voluptatem. homines optimi non intellegunt totam rationem everti, si ita res se habeat. nam si concederetur, etiamsi ad corpus nihil referatur, ista sua sponte et per se esse iucunda, per se esset et virtus et cognitio rerum, quod minime ille vult, expetenda.

neque ego ille dico hic enim ipse ego sum voluptas et sum ille torquatus numquam hic ita defendo epicurus neque metrodorus aut quisquam is qui aut sapio aliquis aut iste disco et qui quaero saepe cur tam multus sum epicureus sum alius quoque causa sed multitudo hic magnus allicio qui ita puto dico ab ille recta et honestus qui sum is facio ipse per sui laetitia is sum voluptas homo bonus non intellego totus ratio everto si ita res sui habeo nam si concedo etiamsi ad corpus nihil refero iste suus sponte et per sui sum iucundus per sui sum et virtus et cognitio res qui paruus ille volo expeto


naturales divitias dixit parabiles esse, quod parvo esset natura contenta. Certe, nisi voluptatem tanti aestimaretis. Non minor, inquit, voluptas percipitur ex vilissimis rebus quam ex pretiosissimis. Hoc est non modo cor non habere, sed ne palatum quidem. qui enim voluptatem ipsam contemnunt, iis licet dicere se acupenserem maenae non anteponere. cui vero in voluptate summum bonum est, huic omnia sensu, non ratione sunt iudicanda, eaque dicenda optima, quae sint suavissima.

natural divitiae dico parabilis sum qui parvus sum natura contineo certus nisi voluptas tantus aestimo non paruus inquam voluptas percipio ex vilis res quam ex pretiosus hic sum non modo cor non habeo sed ne palo quidem qui enim voluptas ipse contemno is licet dico sui acupenserem maena non antepono qui verus in voluptas superus bonus sum hic omnis sentio non ratio sum judico is dico bonus qui sum suavis


Vide, ne magis, inquam, tuum fuerit, cum re idem tibi, quod mihi, videretur, non nova te rebus nomina inponere. ratio enim nostra consentit, pugnat oratio.

video ne magis inquam tuus sum cum res idem tu qui ego video non novo tu res nomen inpono ratio enim noster consentio pugno oratio


aestimabilia s.aestimanda(a)ci/an e)/xonta) 109 5 sqq. nullaaestimatione digna(a)paci/an e)/xonta 109 10 sqq.

aestimabilis senatus aestimo ab cichorium an e xonta sqq nullaaestimatio dignus ab pax an e xonta sqq


Poenulus v. Zeno, Stoicorumprinceps


Charmides Epicureus 202 28sqq.


Sic est igitur locutus: Quantus ornatus in Peripateticorum disciplina sit satis est a me, ut brevissime potuit, paulo ante dictum. sed est forma eius disciplinae, sicut fere ceterarum, triplex: una pars est naturae, disserendi altera, vivendi tertia. Natura sic ab iis investigata est, ut nulla pars caelo, mari, terra, ut poe+tice loquar, praetermissa sit; quin etiam, cum de rerum initiis omnique mundo locuti essent, ut multa non modo probabili argumentatione, sed etiam necessaria mathematicorum ratione concluderent, maximam materiam ex rebus per se investigatis ad rerum occultarum cognitionem attulerunt.

sic sum igitur loquor quantus orno in peripateticus disciplina sum satis sum ab ego ut brevis possum paulus ante dico sed sum forma is disciplina sicut fere ceteraris triplex unus pars sum natura dissero alter vivo tertius natura sic ab is investigo sum ut nullus pars caelum mare terra ut poe tice loquor praetermitto sum quin etiam cum de res initium omne mundus loquor sum ut multus non modo probabilis argumentatio sed etiam necessarius mathematicus ratio concludo maximus materia ex res per sui investigo ad res occultaris cognitio affero


Argolicum decus (i. e. Ulixes) 181 4


Earum etiam rerum, quas terra gignit, educatio quaedam et perfectio est non dissimilis animantium. itaque et vivere vitem et mori dicimus arboremque et novellam et vetulam et vigere et 'senescere'. ex quo non est alienum, ut animantibus, sic illis et apta quaedam ad naturam putare et aliena earumque augendarum et alendarum quandam cultricem esse, quae sit scientia atque ars agricolarum, quae circumcidat, amputet, erigat, extollat, adminiculet, ut, quo natura ferat, eo possint ire, ut ipsae vites, si loqui possint, ita se tractandas tuendasque esse fateantur. et nunc quidem quod eam tuetur, ut de vite potissimum loquar, est id extrinsecus; in ipsa enim parum magna vis inest, ut quam optime se habere possit, si nulla cultura adhibeatur.

earis etiam res qui terra gigno educatio quidam et perfectio sum non dissimilis animo itaque et vivo vito et morior dico arbor et novella et vetula et vigeo et senesco ex quo non sum alienus ut animo sic ille et apto quidam ad natura puto et alienus is augendaris et alendaris quidam cultrix sum qui sum scientia atque ars agricolaris qui circumcido amputo erigo extollo adminiculo ut quo natura fero is possum eo ut ipse vito si loquor possum ita sui tracto tueor sum fateor et nunc quidem qui is tueor ut de vitis potis loquor sum is extrinsecus in ipse enim parum magnus volo insum ut quam optume sui habeo possum si nullus cultura adhibeo


Non quam nostram quidem, inquit Pomponius iocans; sed mehercule pergrata mihi oratio tua. quae enim dici Latine posse non arbitrabar, ea dicta sunt a te verbis aptis nec minus plane quam dicuntur a Graecis. Sed tempus est, si videtur, et recta quidem ad me.

non quam noster quidem inquam pomponius iocor sed hercules pergratus ego oratio tuus qui enim dico latinum possum non arbitror is dictum sum ab tu verbum aptus neque paruus planus quam dico ab graecum sed tempus sum si video et recta quidem ad ego


quin etiam inertissimos homines nescio qua singulari segnitia praeditos videmus tamen et corpore et animo moveri semper et, cum re nulla impediantur necessaria, aut alveolum poscere aut quaerere quempiam ludum aut sermonem aliquem requirere, cumque non habeant ingenuas ex doctrina oblectationes, circulos aliquos et sessiunculas consectari. quin ne bestiae quidem, quas delectationis causa concludimus, cum copiosius alantur, quam si essent liberae, facile patiuntur sese contineri motusque solutos et vagos a natura sibi tributos requirunt.

quin etiam iners homo nescio qui singularis segnitia praeditus video tamen et corpus et animus moveo semper et cum res nullus impedio necessarius aut alveolus posco aut quaero qui ludus aut sermo aliquis requiro cum non habeo ingenua ex doctrina oblectatio circulus aliquis et sessiuncula consectaris quin ne bestia quidem qui delectatio causa concludo cum copiosus alo quam si sum liber facilis patior sui contineo moveo solvo et vagus ab natura sui tribuo requiro


quocirca eodem modo sapiens erit affectus erga amicum, quo in se ipsum, quosque labores propter suam voluptatem susciperet, eosdem suscipiet propter amici voluptatem. quaeque de virtutibus dicta sunt, quem ad modum eae semper voluptatibus inhaererent, eadem de amicitia dicenda sunt. praeclare enim Epicurus his paene verbis: 'Eadem', inquit, scientia confirmavit animum, ne quod aut sempiternum aut diuturnum timeret malum, quae perspexit in hoc ipso vitae spatio amicitiae praesidium esse firmissimum.

quocirca idem modo sapio sum afficio erga amicus quo in sui ipse quisque labor propter suus voluptas suscipio idem suscipio propter amicus voluptas quisque de virtus dictum sum qui ad modus is semper voluptas inhaereo idem de amicitia dico sum praeclaris enim epicurus hic paene verbum idem inquam scientia confirmo animus ne qui aut sempiternus aut diuturnus timeo malus qui perspicio in hic ipse vita spatium amicitia praesidium sum firmus


Quamquam, si plane sic verterem Platonem aut Aristotelem, ut verterunt nostri poe+tae fabulas, male, credo, mererer de meis civibus, si ad eorum cognitionem divina illa ingenia transferrem. sed id neque feci adhuc nec mihi tamen, ne faciam, interdictum puto. locos quidem quosdam, si videbitur, transferam, et maxime ab iis, quos modo nominavi, cum inciderit, ut id apte fieri possit, ut ab Homero Ennius, Afranius a Menandro solet. Nec vero, ut noster Lucilius, recusabo, quo minus omnes mea legant. utinam esset ille Persius, Scipio vero et Rutilius multo etiam magis, quorum ille iudicium reformidans Tarentinis ait se et Consentinis et Siculis scribere. facete is quidem, sicut alia; sed neque tam docti tum erant, ad quorum iudicium elaboraret, et sunt illius scripta leviora, ut urbanitas summa appareat, doctrina mediocris.

quamquam si planus sic verto plato aut aristotelis ut verto noster poe taos fabula malus credo mereo de meus civis si ad is cognitio divino ille ingenium transfero sed is neque facio adhuc neque ego tamen ne facio interdictum puto locus quidem quidam si video transfero et magnus ab is qui modo nomino cum incido ut is aptus fio possum ut ab homerus ennius afranius ab menandro soleo neque verus ut noster lucilius recuso quo paruus omnis meus lego utinam sum ille permulceo scipio verus et rutilus multus etiam magis qui ille iudicium reformido tarentinus aio sui et consentinus et siculis scribo facetus is quidem sicut alius sed neque tam doceo tum sum ad qui iudicium elaboro et sum ille scribo levis ut urbanitas summus appareo doctrina mediocris


Paulus v. Aemilius Paulus


Minime vero istorum quidem, inquit. cum enim virtutis hoc proprium sit, earum rerum, quae secundum naturam sint, habere delectum, qui omnia sic exaequaverunt, ut in utramque partem ita paria redderent, uti nulla selectione uterentur, hi virtutem ipsam sustulerunt.

paruus verus iste quidem inquam cum enim virtus hic proprius sum is res qui secundus natura sum habeo deligo qui omnis sic exaequo ut in uter pars ita par reddo uti nullus selectio uto hic virtus ipse tollo


quam similitudinem videmus in bestiis, quae primo, in quo loco natae sunt, ex eo se non commovent, deinde suo quaeque appetitu movetur. serpere anguiculos, nare anaticulas, evolare merulas, cornibus uti videmus boves, nepas aculeis, suam denique cuique naturam esse ad vivendum ducem. quae similitudo in genere etiam humano apparet. parvi enim primo ortu sic iacent, tamquam omnino sine animo sint. cum autem paulum firmitatis accessit, et animo utuntur et sensibus conitunturque, ut sese erigant, et manibus utuntur et eos agnoscunt, a quibus educantur. deinde aequalibus delectantur libenterque se cum iis congregant dantque se ad ludendum fabellarumque auditione ducuntur deque eo, quod ipsis superat, aliis gratificari volunt animadvertuntque ea, quae domi fiunt, curiosius incipiuntque commentari aliquid et discere et eorum, quos vident, volunt non ignorare nomina, quibusque rebus cum aequalibus decertant, si vicerunt, efferunt se laetitia, victi debilitantur animosque demittunt. quorum sine causa fieri nihil putandum est.

quam similitudo video in bestia qui primus in quo locus nascor sum ex is sui non commoveo deinde suus quisque appeto moveo serpo anguiculus naris anaticula evolaris merula cornu uti video bos nepas aculeus suus denique quisque natura sum ad vivo dux qui similitudo in genus etiam humanus appareo parvus enim primus ortus sic iaceo tamquam omnino sine animus sum cum autem paulus firmitas accedo et animus uto et sensus conitor ut sui erigo et manus uto et is agnosco ab qui educo deinde aequal delecto libet sui cum is congrego do sui ad ludo fabella auditio duco de is qui ipse supero alius gratificaris volo animadverto is qui domus fio curiosus incipio commentaris aliquis et disco et is qui video volo non ignoro nomen quisque res cum aequal decerto si vinco effero sui laetitia vinco debilito animus demitto qui sine causa fio nihil puto sum


si bona valitudo pluris aestimanda sit longa quam brevis, sapientiae quoque usus longissimus quisque sit plurimi. non intellegunt valitudinis aestimationem spatio iudicari, virtutis oportunitate, ut videantur qui illud dicant idem hoc esse dicturi, bonam mortem et bonum partum meliorem longum esse quam brevem. non vident alia brevitate pluris aestimari, alia diuturnitate.

si bonus valetudo multus aestimo sum longus quam brevis sapientia quoque utor longus quisque sum plurimus non intellego valitudo aestimatio spatium iudico virtus oportunitas ut video qui ille dico idem hic sum dico bonus mors et bonus pario bonus longus sum quam brevis non video alius brevitas multus aestimaris alius diuturnitas


emolumentum (Stoice, w)fe/lhma, kat' a)reth\n ki/nhsiscf. 101 19: ,,motus aut status enatura absoluto, ki/nhsis h)\ sxe/sis kata\ to\ fu/sei te/leion) 11619 sqq.

emolumentum stoicus w fe lhma kat ab reth n ki nhsiscf moueo aut status enatura absolvo ki nhsis h sxe sum kata to fu seeo tu leion sqq


ego autem mirari satis non queo unde hoc sit tam insolens domesticarum rerum fastidium. non est omnino hic docendi locus; sed ita sentio et saepe disserui, Latinam linguam non modo non inopem, ut vulgo putarent, sed locupletiorem etiam esse quam Graecam. quando enim nobis, vel dicam aut oratoribus bonis aut poe+tis, postea quidem quam fuit quem imitarentur, ullus orationis vel copiosae vel elegantis ornatus defuit?

ego autem miror satis non queo unde hic sum tam insoleo domesticaris res fastidium non sum omnino hic doceo locus sed ita sentio et saepe disservio latinus lingua non modo non inops ut vulgo puto sed locupletiorem etiam sum quam graece quando enim nos vel dico aut orator bonus aut poe tis postea quidem quam sum qui imito ullus oratio vel copiosus vel elego orno desum


Quae cum dixisset, finem ille. ego autem: Ne tu, inquam, Cato, ista exposuisti, ut tam multa memoriter, ut tam obscura, dilucide. itaque aut omittamus contra omnino velle aliquid aut spatium sumamus ad cogitandum; tam enim diligenter, etiam si minus vere— nam nondum id quidem audeo dicere—, sed tamen accurate non modo fundatam, verum etiam extructam disciplinam non est facile perdiscere.

qui cum dico finis ille ego autem ne tu inquam cato iste expono ut tam multus memoriter ut tam obscurus dilucidus itaque aut omitto contra omnino volo aliquis aut spatium sumo ad cogito tam enim diligenter etiam si paruus verus nam nondum is quidem audeo dico sed tamen accuro non modo fundo verus etiam exstruo disciplina non sum facilis perdisco


Sed in rebus apertissimis nimium longi sumus. perfecto enim et concluso neque virtutibus neque amicitiis usquam locum esse, si ad voluptatem omnia referantur, nihil praeterea est magnopere dicendum. ac tamen, ne cui loco non videatur esse responsum, pauca etiam nunc dicam ad reliquam orationem tuam.

sed in res aperio nimium longus sum perficio enim et concludo neque virtus neque amicitia usquam locus sum si ad voluptas omnis refero nihil praeterea sum magnopere dico atque tamen ne qui locus non video sum responsum paucus etiam nunc dico ad reliquus oratio tuus


Terentius poëta. elus Andria2 27 versus ex elus Heautontimorumeno 38 17sq. (I 1 1)2 14 (I 1 17) 169 18sq. (I 128)169 12sqq. (I 1 95sq.)

tero poeta elus andrius verro ex elus heautontimorumenos sq eo eo sq eo sqq eo sq


Cincinnatus v. Quinctius Cincinnatus


Cn. Servilius Caepio (consula. 141) 57 19


P. Mucius Scaevoia (tribunusplebis a. 141, consul a. 133)6 4 57 17 154 25sq.

p mucius scaevoia tribunusplebis ab consul ab sq


Recte, inquit, intellegis.


Ad summam ea, quae Zeno aestimanda et sumenda et apta naturae esse dixit, eadem illi bona appellant, vitam autem beatam illi eam, quae constaret ex iis rebus, quas dixi, aut plurimis aut gravissimis. Zeno autem, quod suam, quod propriam speciem habeat, cur appetendum sit, id solum bonum appellat, beatam autem vitam eam solam, quae cum virtute degatur.

ad summa is qui zeno aestimo et sumo et apto natura sum dico idem ille bonus appello vita autem beatus ille is qui consto ex is res qui dico aut multus aut gravis zeno autem qui suus qui proprius species habeo cur appeto sum is solus bonus appello beatus autem vita is solus qui cum virtus dego


—Quonam modo?—Quia nec honesto quicquam honestius nec turpi turpius.—Perge porro; nam de isto magna dissensio est. illa argumenta propria videamus, cur omnia sint paria peccata.—Ut, inquit, in fidibus pluribus, nisi nulla earum non ita contenta nervis sit, ut concentum servare possit, omnes aeque incontentae sint, sic peccata, quia discrepant, aeque discrepant; paria sunt igitur.—Hic ambiguo ludimur. aeque enim contingit omnibus fidibus, ut incontentae sint, illud non continuo, ut aeque incontentae. collatio igitur ista te nihil iuvat. nec enim, omnes avaritias si aeque avaritias esse dixerimus, sequetur, ut etiam aequas esse dicamus. Ecce aliud simile dissimile.

quonam modo quia neque honestus quisquam honestus neque turpis turpis pergus porro nam de iste magnus dissensio sum ille argumentum proprius video cur omnis sum par pecco ut inquam in fides multus nisi nullus is non ita contineo nervus sum ut concentus servaris possum omnis aequus incontentus sum sic pecco quia discrepo aequus discrepo par sum igitur hic ambiguus ludo aequus enim contingo omnis fides ut incontentus sum ille non continuo ut aequus incontentus collatio igitur iste tu nihil juvo neque enim omnis avaritia si aequus avaritia sum dico sequor ut etiam aequo sum dico ecce alius similis dissimilis


Crantor, Academiae veterisphilosophus 158 32


Q. Numitorius Pullus Fregellanus coniurationem Fregellanorum prodidit (a. 125)187 14sqq.

q numitorius pullus fregellanus coniuratio fregellanorum prodo ab sqq


Meteilus v. Caecllius Metellus


Socrates. de eius disserendiratione 32 15sqq. eum expressit Plato 199 2 — 32 973 22sqq. 199 19

socrates de is disserendiratio sqq is exprimo plato sqq


dabit hoc Zenoni Polemo, etiam magister eius et tota illa gens et reliqui, qui virtutem omnibus rebus multo anteponentes adiungunt ei tamen aliquid summo in bono finiendo. si enim virtus digna est gloriatione, ut est, tantumque praestat reliquis rebus, ut dici vix possit, et beatus esse poterit virtute una praeditus carens ceteris, nec tamen illud tibi concedetur, praeter virtutem nihil in bonis esse ducendum. illi autem, quibus summum bonum sine virtute est, non dabunt fortasse vitam beatam habere, in quo iure possit gloriari, etsi illi quidem etiam voluptates faciunt interdum gloriosas.

do hic zeno polemo etiam magister is et totus ille gens et reliquus qui virtus omnis res multus antepono adjungo is tamen aliquis superus in bonus finio si enim virtus dignus sum gloriatio ut sum tantus praesto reliquus res ut dico vix possum et beatus sum possum virtus unus praeditus careo ceterus neque tamen ille tu concedo praeter virtus nihil in bonus sum duco ille autem qui superus bonus sine virtus sum non do fortasse vita beatus habeo in quo ius possum glorior etsi ille quidem etiam voluptas facio interdum gloriosus


Ut vero conservetur omnis homini erga hominem societas, coniunctio, caritas, et emolumenta et detrimenta, quae w)felh/mata et bla/mmata appellant, communia esse voluerunt; quorum altera prosunt, nocent altera. neque solum ea communia, verum etiam paria esse dixerunt. incommoda autem et commoda—ita enim eu)xrhsth/mata et dusxrhsth/mata appello—communia esse voluerunt, paria noluerunt. illa enim, quae prosunt aut quae nocent, aut bona sunt aut mala, quae sint paria necesse est. commoda autem et incommoda in eo genere sunt, quae praeposita et reiecta diximus; ea possunt paria non esse. sed emolumenta communia esse dicuntur, recte autem facta et peccata non habentur communia.

ut verus conservo omnis homo erga homo societas conjunctio careo et emolumentum et detrimentum qui w felh mattus et bla mmata appello commune sum volo qui alter prosum noceo alter neque solus is commune verus etiam par sum dico incommodus autem et commodus ita enim eu xrhsth mattus et dusxrhsth mattus appello commune sum volo par nolo ille enim qui prosum aut qui noceo aut bonus sum aut malus qui sum par necesse sum commodus autem et incommodus in is genus sum qui praepono et rejecto dico is possum par non sum sed emolumentum commune sum dico rectus autem facio et pecco non habeo commune


Medea v. Q. Ennius; Euripides.Menander poëta. eius Andria

medea v q ennius euripides menander poeta is andrius


Tecum optime, deinde etiam cum mediocri amico. sed fac ista esse non inportuna; quid ad utilitatem tantae pecuniae? vides igitur, si amicitiam sua caritate metiare, nihil esse praestantius, sin emolumento, summas familiaritates praediorum fructuosorum mercede superari. me igitur ipsum ames oportet, non mea, si veri amici futuri sumus.

tu optume deinde etiam cum mediocris amicus sed facio iste sum non importunus quis ad utilitas tantus pecunia video igitur si amicitia suus caritas metiaris nihil sum praesto sin emolumentum superus familiaritas praedium fructuosor merces superaris ego igitur ipse amo oportet non meus si verus amicus sum sum


Imperiosus V. T. Manlius Torquatus Imperiosus

imperiosus v t manlius torquatus imperiosus


Quid dubitas igitur mutare principia naturae? quid enim dicis omne animal, simul atque sit ortum, applicatum esse ad se diligendum esseque in se conservando occupatum? quin potius ita dicis, omne animal applicatum esse ad id, quod in eo sit optimum, et in eius unius occupatum esse custodia, reliquasque naturas nihil aliud agere, nisi ut id conservent, quod in quaque optimum sit? quo modo autem optimum, si bonum praeterea nullum est? sin autem reliqua appetenda sunt, cur, quod est ultimum rerum appetendarum, id non aut ex omnium earum aut ex plurimarum et maximarum appetitione concluditur? ut Phidias potest a primo instituere signum idque perficere, potest ab alio inchoatum accipere et absolvere, huic est sapientia similis; non enim ipsa genuit hominem, sed accepit a natura inchoatum. hanc ergo intuens debet institutum illud quasi signum absolvere.

quis dubito igitur muto principia natura quis enim dico omnis animal simul atque sum orior applicatum sum ad sui diligo edo in sui conservo occupo quin potis ita dico omnis animal applicatum sum ad is qui in is sum bonus et in is unus occupo sum custodia reliquus natura nihil alius ago nisi ut is conservo qui in quisque bonus sum quo modo autem bonus si bonus praeterea nullus sum sin autem reliquus appeto sum cur qui sum ulter res appetendaris is non aut ex omnis is aut ex plurimaris et maximaris appetitio concludo ut phidias possum ab primus instituo signum is perficio possum ab alius incoho accipio et absolvo hic sum sapientia similis non enim ipse gigno homo sed accipio ab natura incoho hic ergo intueor debeo institus ille quasi signum absolvo


L. Cornelius Sulla Felix (dictator a. 82—79) 119 3sq.


iam non dubitabis, quin earum compotes homines magno animo erectoque viventes semper sint beati, qui omnis motus fortunae mutationesque rerum et temporum levis et inbecillos fore intellegant, si in virtutis certamen venerint. illa enim, quae sunt a nobis bona corporis numerata, complent ea quidem beatissimam vitam, sed ita, ut sine illis possit beata vita existere. ita enim parvae et exiguae sunt istae accessiones bonorum, ut, quem ad modum stellae in radiis solis, sic istae in virtutum splendore ne cernantur quidem.

iam non dubito quin is compotor homo magnus animus erigo vivo semper sum beati qui omnis moueo fortuna mutatio res et tempus levis et imbecillus sum intellego si in virtus certamen venio ille enim qui sum ab nos bonus corpus numero compleo is quidem beatus vita sed ita ut sine ille possum beatus vito existere ita enim parvus et exiguus sum iste accessio bonus ut qui ad modus stella in radius sol sic iste in virtus splendor ne cerno quidem


Pindarus poëta 84 9


ut enim oportunitas illa, sic haec, de quibus dixi, non fiunt temporis productione maiora, ob eamque causam Stoicis non videtur optabilior nec magis expetenda beata vita, si sit longa, quam si brevis, utunturque simili: ut, si cothurni laus illa esset, ad pedem apte convenire, neque multi cothurni paucis anteponerentur nec maiores minoribus, sic, quorum omne bonum convenientia atque oportunitate finitur, nec plura paucioribus nec longinquiora brevioribus anteponent. Nec vero satis acute dicunt:

ut enim oportunitas ille sic hic de qui dico non fio tempus productio magnus ob eo causa stoicus non video optabilis neque magis expeto beatus vito si sum longus quam si brevis uto similis ut si cothurnus laus ille sum ad pedis aptus convenio neque multus cothurnus paucus antepono neque magnus paruus sic qui omnis bonus convenio atque oportunitas finio neque multus paucus neque longinquus brevis antepono neque verus satis acuo dico


Contineo me ab exemplis. Graecis hoc modicum est: Leonidas, Epaminondas, tres aliqui aut quattuor; ego si nostros colligere coepero, perficiam illud quidem, ut se virtuti tradat constringendam voluptas, sed dies me deficiet, et, ut Aulus Varius, qui est habitus iudex durior, dicere consessori solebat, cum datis testibus alii tamen citarentur: Aut hoc testium satis est, aut nescio, quid satis sit, sic a me satis datum est testium. Quid enim? te ipsum, dignissimum maioribus tuis, voluptasne induxit, ut adolescentulus eriperes P. Sullae consulatum? quem cum ad patrem tuum rettulisses, fortissimum virum, qualis ille vel consul vel civis cum semper, tum post consulatum fuit! quo quidem auctore nos ipsi ea gessimus, ut omnibus potius quam ipsis nobis consuluerimus.

contineo ego ab exemplum graecum hic modicus sum leonidas epaminondas tres aliqui aut quattuor ego si noster colligo coepio perficio ille quidem ut sui virtus trado constringo voluptas sed dies ego deficio et ut aulus varius qui sum habitus iudex durus dico consessor soleo cum do testis alius tamen cito aut hic testis satis sum aut nescio quis satis sum sic ab ego satis do sum testis quis enim tu ipse dignus magnus tuus voluptas induco ut adulescentulus eripio p sulla consulatus qui cum ad pater tuus refero fortis vir qualis ille vel consul vel civis cum semper tum post consulatus sum quo quidem auctor nos ipse is gero ut omnis potis quam ipse nos consulo


Tiberina descensio (die FortisFortunae, VIII Kal. Quint.)191 4

tiberinus descensio dies fortisfortunae viii kal quint


notio naturalis atque in animisnostris insita (pro/lhyis) 149sq.

notio natural atque in animisnostris inquiro pro lhyis sq


qui cum viderent ita nos esse natos, ut et communiter ad eas virtutes apti essemus, quae notae illustresque sunt, iustitiam dico, temperantiam, ceteras generis eiusdem—quae omnes similes artium reliquarum materia tantum ad meliorem partem et tractatione differunt—, easque ipsas virtutes viderent nos magnificentius appetere et ardentius, habere etiam insitam quandam vel potius innatam cupiditatem scientiae natosque esse ad congregationem hominum et ad societatem communitatemque generis humani, eaque in maximis ingeniis maxime elucere, totam philosophiam tris in partis diviserunt, quam partitionem a Zenone esse retentam videmus.

qui cum video ita nos sum nascor ut et communis ad is virtus aptus sum qui nosco illustris sum iustitia dico temperantia ceterus genus idem qui omnis similis ars reliquus materia tantus ad bonus pars et tractatio differo eo ipse virtus video nos magnificentius appeto et ardeo habeo etiam inquiro quidam vel potis innascor cupiditas scientia nascor sum ad congregatio homo et ad societas communitas genus humanus is in magnus ingenium magnus eluceo totus philosophia tres in pars divido quam partitio ab zeno sum retendo video


Phidias statuarius 135 2 84 9


nam bonum illud et malum, quod saepe iam dictum est, postea consequitur, prima autem illa naturae sive secunda sive contraria sub iudicium sapientis et dilectum cadunt, estque illa subiecta quasi materia sapientiae. itaque et manendi in vita et migrandi ratio omnis iis rebus, quas supra dixi, metienda. nam neque virtute retinetur ille in vita, nec iis, qui sine virtute sunt, mors est oppetenda. et saepe officium est sapientis desciscere a vita, cum sit beatissimus, si id oportune facere possit, quod est convenienter naturae. sic enim censent, oportunitatis esse beate vivere. itaque a sapientia praecipitur se ipsam, si usus sit, sapiens ut relinquat. quam ob rem cum vitiorum ista vis non sit, ut causam afferant mortis voluntariae, perspicuum est etiam stultorum, qui idem miseri sint, officium esse manere in vita, si sint in maiore parte rerum earum, quas secundum naturam esse dicimus. et quoniam excedens e vita et manens aeque miser est nec diuturnitas magis ei vitam fugiendam facit, non sine causa dicitur iis, qui pluribus naturalibus frui possint, esse in vita manendum.

nam bonus ille et malus qui saepe iam dico sum postea consequor primus autem ille natura sive secundus sive contrarius sub iudicium sapio et dilectus cado edo ille subiectum quasi materia sapientia itaque et maneo in vito et migro ratio omnis is res qui supra dico metior nam neque virtus retineo ille in vito neque is qui sine virtus sum mors sum oppeto et saepe officium sum sapio descisco ab vito cum sum beatus si is oportune facio possum qui sum convenienter natura sic enim censeo oportunitas sum beatus vivo itaque ab sapientia praecipio sui ipse si utor sum sapio ut relinquo quam ob res cum vitium iste volo non sum ut causa affero mors voluntarius perspicuus sum etiam stultor qui idem miser sum officium sum maneo in vito si sum in magnus pars res is qui secundus natura sum dico et quoniam excedo e vito et maneo aequus miser sum neque diuturnitas magis is vita fugio facio non sine causa dico is qui multus natural fruor possum sum in vito maneo


quid, si reviviscant Platonis illi et deinceps qui eorum auditores fuerunt, et tecum ita loquantur? Nos cum te, M. Cato, studiosissimum philosophiae, iustissimum virum, optimum iudicem, religiosissimum testem, audiremus, admirati sumus, quid esset cur nobis Stoicos anteferres, qui de rebus bonis et malis sentirent ea, quae ab hoc Polemone Zeno cognoverat, nominibus uterentur iis, quae prima specie admirationem, re explicata risum moverent. tu autem, si tibi illa probabantur, cur non propriis verbis ea tenebas? sin te auctoritas commovebat, nobisne omnibus et Platoni ipsi nescio quem illum anteponebas? praesertim cum in re publica princeps esse velles ad eamque tuendam cum summa tua dignitate maxime a nobis ornari atque instrui posses. a nobis enim ista quaesita, a nobis descripta, notata, praecepta sunt, omniumque rerum publicarum rectionis genera, status, mutationes, leges etiam et instituta ac mores civitatum perscripsimus. eloquentiae vero, quae et principibus maximo ornamento est, et qua te audimus valere plurimum, quantum tibi ex monumentis nostris addidisses! Ea cum dixissent, quid tandem talibus viris responderes?

quis si reviviscant plato ille et deinceps qui is auditor sum et tu ita loquor nos cum tu m cato studiosus philosophia iustus vir bonus judico religiosus testo audio admiror sum quis sum cur nos stoicus antefero qui de res bonus et malus sentio is qui ab hic polemo zeno cognosco nomen uto is qui primus species admiratio res explicata risus moveo tu autem si tu ille probo cur non proprius verbum is teneo sin tu auctoritas commoveo nos omnis et plato ipse nescio qui ille antepono praesertim cum in res publicus princeps sum volo ad eo tueor cum summus tuus dignitas magnus ab nos ornaris atque instruo possum ab nos enim iste quaero ab nos describo noto praecipio sum omne res publicaris rectio genus status mutatio lex etiam et institutum atque mos civitas perscribo eloquentia verus qui et princeps maximus ornamentum sum et qui tu audio valeo multus quantus tu ex monumentum noster addo is cum dico quis tandem talis vis respondeo


Cumque duae sint artes, quibus perfecte ratio et oratio compleatur, una inveniendi, altera disserendi, hanc posteriorem et Stoici et Peripatetici, priorem autem illi egregie tradiderunt, hi omnino ne attigerunt quidem. nam e quibus locis quasi thesauris argumenta depromerentur, vestri ne suspicati quidem sunt, superiores autem artificio et via tradiderunt. quae quidem res efficit, ne necesse sit isdem de rebus semper quasi dictata decantare neque a commentariolis suis discedere. nam qui sciet ubi quidque positum sit quaque eo veniat, is, etiamsi quid obrutum erit, poterit eruere semperque esse in disputando suus. quod etsi ingeniis magnis praediti quidam dicendi copiam sine ratione consequuntur, ars tamen est dux certior quam natura. aliud est enim poe+tarum more verba fundere, aliud ea, quae dicas, ratione et arte distinguere.

cos duo sum ars qui perficio ratio et oratio compleo unus invenio alter dissero hic posterus et stoicus et peripateticus prior autem ille egregius trado hic omnino ne attingo quidem nam e qui locus quasi thesaurus argumentum depromo vester ne suspicor quidem sum superus autem artificium et via trado qui quidem res efficio ne necesse sum idem de res semper quasi dictata decantaris neque ab commentariolum suus discedo nam qui scio ubi quisque pono sum quisque is venio is etiamsi quis obruo sum possum eruo semper sum in disputo suus qui etsi ingenium magnus praeditus quidam dico copia sine ratio consequor ars tamen sum dux certus quam natura alius sum enim poe taris mos verbum fundo alius is qui dico ratio et ars distinguo


Nunc venio ad tua illa brevia, quae consectaria esse dicebas, et primum illud, quo nihil potest brevius: Bonum omne laudabile, laudabile autem honestum, bonum igitur omne honestum. O plumbeum pugionem! quis enim tibi primum illud concesserit?—quo quidem concesso nihil opus est secundo; si enim omne bonum laudabile est,

nunc venio ad tuus ille brevio qui consectarius sum dico et primus ille quo nihil possum brevis bonus omnis laudabilis laudabilis autem honestus bonus igitur omnis honestus o plumbeus pugio quis enim tu primus ille concedo quo quidem concedo nihil opus sum secundus si enim omnis bonus laudabilis sum


Deinde quaero, quis aut de misera vita possit gloriari aut de non beata. de sola igitur beata. ex quo efficitur gloriatione, ut ita dicam, dignam esse beatam vitam, quod non possit nisi honestae vitae iure contingere. ita fit, ut honesta vita beata vita sit. Et quoniam is, cui contingit ut iure laudetur, habet insigne quiddam ad decus et ad gloriam, ut ob ea, quae tanta sint, beatus dici iure possit, idem de vita talis viri rectissime dicetur. ita, si beata vita honestate cernitur, quod honestum est, id bonum solum habendum est. Quid vero?

deinde quaero quis aut de misero vito possum glorior aut de non beatus de solus igitur beatus ex quo efficio gloriatio ut ita dico dignus sum beatus vita qui non possum nisi honestus vita ius contingo ita fio ut honestus vito beatus vito sum et quoniam is qui contingo ut ius laudo habeo insignis quidam ad decus et ad gloria ut ob is qui tantus sum beatus dico ius possum idem de vito talis vir recingo dico ita si beatus vito honestas cerno qui honestus sum is bonus solus habeo sum quis verus


Syria (pro Assyria) 80 17


Iuppiter 115 22


Trltanius centurio 4 23


Q. Trabea, poëta comicus 38 3


Me ipsum esse dicerem, inquam, nisi mihi viderer habere bene cognitam voluptatem et satis firme conceptam animo atque comprehensam. Nunc autem dico ipsum Epicurum nescire et in eo nutare eumque, qui crebro dicat diligenter oportere exprimi quae vis subiecta sit vocibus, non intellegere interdum, quid sonet haec vox voluptatis, id est quae res huic voci subiciatur.

ego ipse sum dico inquam nisi ego video habeo bene cognosco voluptas et satis firmus concipio animus atque comprehendo nunc autem dico ipse epicurus nescio et in is nutaris is qui creber dico diligenter oportet exprimo qui volo subiectum sum vox non intellego interdum quis sono hic vox voluptas is sum qui res hic vox subicio


Sic faciam igitur, inquit: unam rem explicabo, eamque maximam, de physicis alias, et quidem tibi et declinationem istam atomorum et magnitudinem solis probabo et Democriti errata ab Epicuro reprehensa et correcta permulta. nunc dicam de voluptate, nihil scilicet novi, ea tamen, quae te ipsum probaturum esse confidam.

sic facio igitur inquam unus res explico eo maximus de physicus alius et quidem tu et declinatio iste atomus et magnitudo sol probo et democritus erro ab epicurus reprehendo et corrigo permultus nunc dico de voluptas nihil scilicet nosco is tamen qui tu ipse probo sum confido


Heri, inquam, ludis commissis ex urbe profectus veni ad vesperum. causa autem fuit huc veniendi ut quosdam hinc libros promerem. et quidem, Cato, hanc totam copiam iam Lucullo nostro notam esse oportebit; nam his libris eum malo quam reliquo ornatu villae delectari. est enim mihi magnae curae—quamquam hoc quidem proprium tuum munus est—, ut ita erudiatur, ut et patri et Caepioni nostro et tibi tam propinquo respondeat. laboro autem non sine causa; nam et avi eius memoria moveor—nec enim ignoras, quanti fecerim Caepionem, qui, ut opinio mea fert, in principibus iam esset, si viveret—, et Lucullus mihi versatur ante oculos, vir cum virtutibus omnibus excellens, tum mecum et amicitia et omni voluntate sententiaque coniunctus.

heri inquam ludus committo ex urbs proficiscor venio ad vesperus causa autem sum huc venio ut quidam hinc liber promo et quidem cato hic totus copia iam lucullus noster nota sum oportet nam hic liber is malus quam reliquus orno villa delectaris sum enim ego magnus cura quamquam hic quidem proprius tuus munus sum ut ita erudio ut et pater et caepio noster et tu tam propinquo respondeo laboro autem non sine causa nam et avus is memoria moveo neque enim ignoro quantus facio caepio qui ut opinio meus fero in princeps iam sum si vivo et lucullus ego verso ante oculus vir cum virtus omnis excello tum ego et amicitia et omnis voluntas sententia conjungo


Sed ex eo credo quibusdam usu venire, ut abhorreant a Latinis, quod inciderint in inculta quaedam et horrida, de malis Graecis Latine scripta deterius. quibus ego assentior, dum modo de isdem rebus ne Graecos quidem legendos putent. res vero bonas verbis electis graviter ornateque dictas quis non legat? nisi qui se plane Graecum dici velit, ut a Scaevola est praetore salutatus Athenis Albucius.

sed ex is credo quidam usus venio ut abhorreo ab latinum qui incido in incultus quidam et horridus de malus graecum latinum scribo deterior qui ego assentior dum modo de idem res ne graeci quidem lego puto res verus bonus verbum eligo gravis orno dico quis non lego nisi qui sui planus graecus dico volo ut ab scaevola sum praetor saluto athenae albucius


Istic sum, inquit, expectoque quid ad id, quod quaerebam, respondeas.

istic sum inquam expecto quis ad is qui quaero respondeo


Speusippus, Academiae veterisphilosophus 156 19 158 31Platonis auditor 120 32

speusippus academia veterisphilosophus plato auditor


Stoici 17 21 de novatis ab eisin philosophia verbis 88 8 sq.122 22 166 5sqq. de eorumgenere dicendi 87 20sq. 12013sqq. 122 5 disserendi artemtradiderunt, inveniendi nonattigerunt 123 32 sqq. rhetoricam reliquerunt 122 16sqq.quomodo definiant percipiendi vim 193 32sqq. eorumconsectaria brevia 98 21 sqq.141 20sqq. 122 16sqq. ad virtutes dialecticam et physicam adiungunt 117 20 sqq. de eorum explicatione naturae 124 15 sqq. qui sit eorum finis bonorum 49 17sqq. 6319sq. 154 31sqq. 165 5sqq.194 22sq. de rebus sumendisnec tamen beatiorem vitamefficientibus 133 4 sqq. deamicitia 116 32sqq. de iure117 11 sqq. universa Stoicorum de finibus bonorum etmalorum sententia explicatur libro tertio (93 25sqq.),refutatur libro quarto (12031 sqq.)

stoicus de novatis ab eisin philosophia verbum sq sqq de eorumgenere dico sq sqq dissero artemtradiderunt invenio nonattigerunt sqq rhetorice relinquo sqq quomodo definio percipio vis sqq eorumconsectaria brevio sqq sqq sqq ad virtus dialectica et physica adjungo sqq de is explicatio natura sqq qui sum is finis bonus sqq sq sqq sqq sq de res sumendisnec tamen beatus vitamefficientibus sqq deamicitia sqq de ius sqq universus stoicus de finis bonus etmalorum sententia explico liber tertius sqq refuto liber quartum sqq


sed haec etsi praeclare, nondum tamen perpolita. pauca enim, neque ea ipsa enucleate, ab hoc de virtute quidem dicta. post enim haec in hac urbe primum a Socrate quaeri coepta, deinde in hunc locum delata sunt, nec dubitatum, quin in virtute omnis ut bene, sic etiam beate vivendi spes poneretur. quae cum Zeno didicisset a nostris, ut in actionibus praescribi solet, 'de eadem re alio modo'. hoc tu nunc in illo probas. scilicet vocabulis rerum mutatis inconstantiae crimen ille effugit, nos effugere non possumus! ille Metelli vitam negat beatiorem quam Reguli, praeponendam tamen, nec magis expetendam, sed magis sumendam et, si optio esset, eligendam Metelli, Reguli reiciendam; ego, quam ille praeponendam et magis eligendam, beatiorem hanc appello nec ullo minimo momento plus ei vitae tribuo quam Stoici.

sed hic etsi praeclaris nondum tamen perpolio paucus enim neque is ipse enucleate ab hic de virtus quidem dictum post enim hic in hic urbs primus ab socrates quaero coepio deinde in hic locus defero sum neque dubitas quin in virtus omnis ut bene sic etiam beatus vivo spes pono qui cum zeno disco ab noster ut in actio praescribo soleo de idem res alius modo hic tu nunc in ille probo scilicet vocabulis res mutas inconstantia crimen ille effugio nos effugio non possum ille metellus vita nego beatus quam regulis praepono tamen neque magis expeto sed magis sumo et si optio sum eligo metellus regulis reicio ego quam ille praepono et magis eligo beatus hic appello neque ullus paruus momentum multus is vita tribuo quam stoicus


Callipho iuncta fecit ultima bonorum adiungens ad honestatem voluptatem 41 5 49 14sqq. 49 24 142 6sqq. 165 14 sq. 192 14sqq.

callipho iungo facio ulter bonus adjungo ad honestas voluptas sqq sqq sq sqq


Vide, quantum, inquam, fallare, Torquate. oratio me istius philosophi non offendit; nam et complectitur verbis, quod vult, et dicit plane, quod intellegam; et tamen ego a philosopho, si afferat eloquentiam, non asperner, si non habeat, non admodum flagitem. re mihi non aeque satisfacit, et quidem locis pluribus. sed quot homines, tot sententiae; falli igitur possumus.

video quantus inquam fallaris torquatus oratio ego iste philosophus non offendo nam et complector verbum qui volo et dico planus qui intellego et tamen ego ab philosophus si affero eloquentia non aspernor si non habeo non admodum flagito res ego non aequus satisfacit et quidem locus multus sed quot homo tot sententia fallo igitur possum


Demetrius Phalereus, Theophrasti auditor 183 4 sqq.Democritea apud Epicurum 728 sqq.

demetrius phalereus theophrastus auditor sqq democriteus apud epicurus sqq


M. Piso v. M. Pupius PisoFrugi Calpurnianus

m piso v m pupius pisofrugi calpurnianus


quam illorum tristitiam atque asperitatem fugiens Panaetius nec acerbitatem sententiarum nec disserendi spinas probavit fuitque in altero genere mitior, in altero illustrior semperque habuit in ore Platonem, Aristotelem, Xenocratem, Theophrastum, Dicaearchum, ut ipsius scripta declarant. quos quidem tibi studiose et diligenter tractandos magnopere censeo. Sed quoniam et advesperascit et mihi ad villam revertendum est, nunc quidem hactenus;

quam ille tristitia atque asperitas fugio panaetius neque acerbitas sententiaris neque dissero spina probo sum in alter genus mitis in alter illustris semper habeo in os plato aristotelis xenocrates theophrastus dicaearchus ut ipse scribo declaro qui quidem tu studiosus et diligenter tracto magnopere censeo sed quoniam et advesperascit et ego ad villa revorto sum nunc quidem hactenus


quid autem est amare, e quo nomen ductum amicitiae est, nisi velle bonis aliquem affici quam maximis, etiamsi ad se ex iis nihil redundet? 'Prodest', inquit, mihi eo esse animo. Immo videri fortasse. esse enim, nisi eris, non potes. qui autem esse poteris, nisi te amor ipse ceperit? quod non subducta utilitatis ratione effici solet, sed ipsum a se oritur et sua sponte nascitur. At enim sequor utilitatem. Manebit ergo amicitia tam diu, quam diu sequetur utilitas, et, si utilitas amicitiam constituet, tollet eadem.

quis autem sum amo e quo nomen duco amicitia sum nisi volo bonus aliquis afficio quam magnus etiamsi ad sui ex is nihil redundo prodo inquam ego is sum animus immo video fortasse sum enim nisi sum non possum qui autem sum possum nisi tu amor ipse capio qui non subduco utilitas ratio efficio soleo sed ipse ab sui orior et suus sponte nascor at enim sequor utilitas maneo ergo amicitia tam diu quam diu sequor utilitas et si utilitas amicitia constituo tollo idem


Video equidem, inquam, sed tamen iam infici debet iis artibus, quas si, dum est tener, conbiberit, ad maiora veniet paratior.

video equidem inquam sed tamen iam inficio debeo is ars qui si dum sum tener conbibo ad magnus venio paro


maiora sint aut minora! Itaque—iam enim concludatur oratio—hoc uno vitio maxime mihi premi videntur tui Stoici, quod se posse putant duas contrarias sententias optinere. quid enim est tam repugnans quam eundem dicere, quod honestum sit, solum id bonum esse, qui dicat appetitionem rerum ad vivendum accommodatarum a natura profectam? ita cum ea volunt retinere, quae superiori sententiae conveniunt, in Aristonem incidunt; cum id fugiunt, re eadem defendunt, quae Peripatetici, verba tenent mordicus. quae rursus dum sibi evelli ex ordine nolunt, horridiores evadunt, asperiores, duriores et oratione et moribus.

magnus sum aut parvus itaque iam enim concludo oratio hic unus vitio magnus ego premo video tuus stoicus qui sui possum puto duo contrarius sententia obtineo quis enim sum tam repugno quam idem dico qui honestus sum solus is bonus sum qui dico appetitio res ad vivo accommodataris ab natura proficio ita cum is volo retineo qui superus sententia convenio in aristo incido cum is fugio res idem defendo qui peripateticus verbum teneo mordicus qui rursus dum sui evello ex ordo nolo horridus evado asper durus et oratio et mos


L. Verginius 62 24 188 13


Antiopa v. Euripides; M. Pacuvius


Endymion 184 6


Hic cum uterque me intueretur seseque ad audiendum significarent paratos, Primum, inquam, deprecor, ne me tamquam philosophum putetis scholam vobis aliquam explicaturum, quod ne in ipsis quidem philosophis magnopere umquam probavi. quando enim Socrates, qui parens philosophiae iure dici potest, quicquam tale fecit? eorum erat iste mos qui tum sophistae nominabantur, quorum e numero primus est ausus Leontinus Gorgias in conventu poscere quaestionem, id est iubere dicere, qua de re quis vellet audire. audax negotium, dicerem impudens, nisi hoc institutum postea translatum ad philosophos nostros esset.

hic cum uterque ego intueor sesequor ad audio significo paro primus inquam deprecor ne ego tamquam philosophus puteo schola tu aliqui explicaturum qui ne in ipse quidem philosophus magnopere umquam probo quando enim socrates qui parens philosophia ius dico possum quisquam talis facio is sum iste mos qui tum sophistes nomino qui e numerus primus sum audeo leontinus gorgias in convenio posco quaestio is sum iubeo dico qui de res quis volo audio audax negotium dico impudens nisi hic institus postea transfero ad philosophus noster sum


Codrus, Atheniensium rex 187 17


C. Sempronius Gracchus (trib.pl. a. 123 et 122) 149 25sqq.

que sempronius gracchus trib pl ab et sqq


Quid igitur, inquit, eos responsuros putas?


An ne hoc quidem Peripateticis concedis, ut dicant omnium bonorum virorum, id est sapientium omnibusque virtutibus ornatorum, vitam omnibus partibus plus habere semper boni quam mali? Quis hoc dicit? Stoici scilicet. Minime; sed isti ipsi, qui voluptate et dolore omnia metiuntur, nonne clamant sapienti plus semper adesse quod velit quam quod nolit? cum tantum igitur in virtute ponant ii, qui fatentur se virtutis causa, nisi ea voluptatem faceret, ne manum quidem versuros fuisse, quid facere nos oportet, qui quamvis minimam animi praestantiam omnibus bonis corporis anteire dicamus, ut ea ne in conspectu quidem relinquantur? quis est enim, qui hoc cadere in sapientem dicere audeat, ut, si fieri possit, virtutem in perpetuum abiciat, ut dolore omni liberetur? quis nostrum dixerit, quos non pudet ea, quae Stoici aspera dicunt, mala dicere, melius esse turpiter aliquid facere cum voluptate quam honeste cum dolore?

an ne hic quidem peripateticus concedo ut dico omnis bonus vir is sum sapiens omne virtus ornator vita omnis pars multus habeo semper bonus quam malus quis hic dico stoicus scilicet paruus sed iste ipse qui voluptas et dolor omnis metior nonne clamo sapio multus semper adsum qui volo quam qui nolo cum tantus igitur in virtus pono is qui fateor sui virtus causa nisi is voluptas facio ne manus quidem verro sum quis facio nos oportet qui quivis minimus animus praestantia omnis bonus corpus anteeo dico ut is ne in conspectus quidem relinquo quis sum enim qui hic cado in sapio dico audeo ut si fio possum virtus in perpetuus abicio ut dolor omnis libero quis nos dico qui non pudeo is qui stoicus asper dico malus dico bonus sum turpis aliquis facio cum voluptas quam honestus cum dolor


Et, qui sapientes non sint, omnes aeque esse miseros, Stoici hoc videlicet viderunt, illos autem id fugerat superiores, qui non arbitrabantur homines sceleribus et parricidiis inquinatos nihilo miseriores esse quam eos, qui, cum caste et integre viverent, nondum perfectam illam sapientiam essent consecuti.

et qui sapio non sum omnis aequus sum miser stoicus hic videlicet video ille autem is fugio superus qui non arbitror homo scelus et parricidium inquino nihilum miser sum quam is qui cum castus et integer vivo nondum perficio ille sapientia sum consequor


L. Aemilius Paulus Macedonicus (consul a. 182 et 168) 191 5

l aemilius paulus macedonicus consul ab et


Teneo, inquit, finem illi videri nihil dolere.

teneo inquam finis ille video nihil doleo


Tamen a proposito, inquam, aberramus. non enim quaero quid verum, sed quid cuique dicendum sit. utinam quidem dicerent alium alio beatiorem! iam ruinas videres. in virtute enim sola et in ipso honesto cum sit bonum positum, cumque nec virtus, ut placet illis, nec honestum crescat, idque bonum solum sit, quo qui potiatur, necesse est beatus sit, cum id augeri non possit, in quo uno positum est beatum esse, qui potest esse quisquam alius alio beatior? videsne, ut haec concinant? et hercule—fatendum est enim, quod sentio—mirabilis est apud illos contextus rerum. respondent extrema primis, media utrisque, omnia omnibus. quid sequatur, quid repugnet, vident. ut in geometria, prima si dederis, danda sunt omnia. concede nihil esse bonum, nisi quod honestum sit: concedendum est in virtute esse positam beatam vitam. vide rursus retro:

tamen ab propono inquam aberro non enim quaero quis verus sed quis quisque dico sum utinam quidem dico alius alius beatus iam ruina video in virtus enim solus et in ipse honestus cum sum bonus pono cum neque virtus ut placeo ille neque honestus cresco is bonus solus sum quo qui potio necesse sum beatus sum cum is augeo non possum in quo unus pono sum beatus sum qui possum sum quisquam alius alius beo video ut hic concino et herculis fateor sum enim qui sentio mirabilis sum apud ille contexo res respondeo exter primus medius uterque omnis omnis quis sequor quis repugno video ut in geometria primus si do do sum omnis concedo nihil sum bonus nisi qui honestus sum concedo sum in virtus sum pono beatus vita video rursus retro


Quae cum essent dicta, discessimus.


Cur igitur easdem res, inquam, Peripateticis dicentibus verbum nullum est, quod non intellegatur?

cur igitur idem res inquam peripateticus dico verbum nullus sum qui non intellego


Omne autem, quod honestum sit, id esse propter se expetendum commune nobis est cum multorum aliorum philosophorum sententiis. praeter enim tres disciplinas, quae virtutem a summo bono excludunt, ceteris omnibus philosophis haec est tuenda sententia, maxime tamen his , qui nihil aliud in bonorum numero nisi honestum esse voluerunt. sed haec quidem est perfacilis et perexpedita defensio. quis est enim, aut quis umquam fuit aut avaritia tam ardenti aut tam effrenatis cupiditatibus, ut eandem illam rem, quam adipisci scelere quovis velit, non multis partibus malit ad sese etiam omni inpunitate proposita sine facinore quam illo modo pervenire?

omnis autem qui honestus sum is sum propter sui expeto communis nos sum cum multus alius philosophus sententia praeter enim tres disciplina qui virtus ab superus bonus excludo ceterus omnis philosophus hic sum tueor sententia magnus tamen hic qui nihil alius in bonus numerus nisi honestus sum volo sed hic quidem sum perfacilis et perexpedio defensio quis sum enim aut quis umquam sum aut avaritia tam ardeo aut tam effreno cupiditas ut idem ille res quam adipisci scelus quovis volo non multus pars malo ad sui etiam omnis impunitas propono sine facinus quam ille modo pervenio