hoc premendum etiam atque etiam est et urguendum confirmato illo, de quo, si mortales animi sunt, dubitare non possumus, quin tantus interitus in morte sit, ut ne minima quidem suspicio sensus relinquatur—hoc igitur probe stabilito et fixo illud excutiendum est, ut sciatur, quid sit carere, ne relinquatur aliquid erroris in verbo. carere igitur hoc significat: egere eo quod habere velis; inest enim velle in carendo, nisi cum sic tamquam in febri dicitur alia quadam notione verbi. dicitur enim alio modo etiam carere, cum aliquid non habeas et non habere te sentias, etiamsi id facile patiare. ita carere in morte non dicitur; nec enim esset dolendum; dicitur illud: bono carere, quod est malum. sed ne vivus quidem bono caret, si eo non indiget; sed in vivo intellegi tamen potest regno te carere—dici autem hoc in te satis subtiliter non potest; posset in Tarquinio, cum regno esset expulsus—: at in mortuo ne intellegi quidem. carere enim sentientis est; nec sensus in mortuo: ne carere quidem igitur in mortuo est.

hic premo etiam atque etiam sum et urgeo confirmo ille de quo si mortalis animus sum dubitaris non possum quin tantus intereo in mors sum ut ne minimus quidem suspicio sensus relinquo hic igitur probus stabilio et figo ille excutio sum ut scio quis sum careo ne relinquo aliquis error in verbum careo igitur hic significo ago is qui habeo velis insum enim volo in careo nisi cum sic tamquam in febris dico alius quidam notio verbum dico enim alius modo etiam careo cum aliquis non habeo et non habeo tu sentio etiamsi is facilis patior ita careo in mors non dico neque enim sum doleo dico ille bonus careo qui sum malus sed ne vivus quidem bonus careo si is non indigeo sed in vivo intellego tamen possum regnum tu careo dico autem hic in tu satis subtilis non possum possum in tarquinius cum regnum sum expello at in mortuus ne intellego quidem careo enim sentio sum neque sensus in mortuus ne careo quidem igitur in mortuus sum


Ern.Ernesti 1776sqq.


Aristogiton 278 6


sed tamen non agunt sic; nam et de honesto et de summo bono separatim libri sunt, et cum ex eo efficiatur satis magnam in virtute ad beate vivendum esse vim, nihilo minus hoc agunt separatim. propriis enim et suis argumentis et admonitionibus tractanda quaeque res est, tanta praesertim. cave enim putes ullam in philosophia vocem emissam clariorem ullumve esse philosophiae promissum uberius aut maius. Nam quid profitetur? o dii boni! perfecturam se, qui legibus suis paruisset, ut esset contra fortunam semper armatus, ut omnia praesidia haberet in se bene beateque vivendi, ut esset semper denique beatus.

sed tamen non ago sic nam et de honestus et de superus bonus separatim liber sum et cum ex is efficio satis magnus in virtus ad beatus vivo sum vis nihilum paruus hic ago separatim proprius enim et suus argumentum et admonitio tracto quisque res sum tantus praesertim caveo enim puto ullus in philosophia voco emitto clarus ullus sum philosophia promitto uber aut magnus nam quis profiteor o dius bonus perficio sui qui lex suus pareo ut sum contra fortuna semper armo ut omnis praesidium habeo in sui bene beatus vivo ut sum semper denique beatus


Quia, quoniam post mortem mali nihil est, ne mors quidem est malum, cui proxumum tempus est post mortem, in quo mali nihil esse concedis: ita ne moriendum quidem esse malum est; id est enim perveniendum esse ad id, quod non esse malum confitemur.

quia quoniam post mors malus nihil sum ne mors quidem sum malus qui proximus tempus sum post mors in quo malus nihil sum concedo ita ne morior quidem sum malus sum is sum enim pervenio sum ad is qui non sum malus confiteor


revocatio ad voluptates (Epicuri) 334 25 336 3–341 8


Italia (Italicus) 236 15. 22 361 19 362 6 364 15 408 23 449 16


Haecine igitur cadere in sapientem putas?


Lyco 357 6


exanimatio 370 18 (367 28)


b) animi dolor = aegritudo 329 1 348 19,


Attici (oratores Romani) 281 16


Va. = Vahlen


Veniet tempus, et quidem celeriter, sive retractabis sive properabis; volat enim aetas. tantum autem abest ab eo ut malum mors sit, quod tibi dudum videbatur, ut verear ne homini nihil sit non malum aliud certius, nihil bonum aliud potius, si quidem vel di ipsi vel cum dis futuri sumus

venio tempus et quidem celer sive retracto sive propero volo enim aetas tantus autem absum ab is ut malus mors sum qui tu dudum video ut vereor ne homo nihil sum non malus alius certus nihil bonus alius potis si quidem vel deus ipse vel cum deus sum sum


Ribb. = Ribbeck


Socratica disserendi ratio sim. 221 2 373 1 425 22


fit enim ad punctum temporis. Illud angit vel potius excruciat, discessus ab omnibus is quae sunt bona in vita. vide ne a malis dici verius possit. quid ego nunc lugeam vitam hominum? vere et iure possum; sed quid necesse est, cum id agam ne post mortem miseros nos putemus fore, etiam vitam efficere deplorando miseriorem? fecimus hoc in eo libro, in quo nosmet ipsos, quantum potuimus, consolati sumus. a malis igitur mors abducit, non a bonis, verum si quaerimus. et quidem hoc a Cyrenaico Hegesia sic copiose disputatur, ut is a rege Ptolomaeo prohibitus esse dicatur illa in scholis dicere, quod multi is auditis mortem sibi ipsi consciscerent.

fio enim ad pungo tempus ille ango vel potis excrucio discedo ab omnis is qui sum bonus in vito video ne ab malus dico verus possum quis ego nunc lugeo vita homo verus et ius possum sed quis necesse sum cum is ago ne post mors miser nos puto sum etiam vita efficio deploro miser facio hic in is liber in quo nos ipse quantus possum consolo sum ab malus igitur mors abduco non ab bonus verus si quaero et quidem hic ab cyrenaicus hegesias sic copiosus disputo ut is ab rex ptolomaeus prohibeo sum dico ille in schola dico qui multus is audio mors sui ipse conscisco


gestire v. h(donh/


Atreus 272 18 400 6 427 27


exempla(in consolatione)346 2348 8 393 22


gloria virtutis umbra 264 16 274 8 317 25


ignis, igneus 227 13 247 18.20 250 6 237 19 250 15 253 10


Num igitur ignobilitas aut humilitas aut etiam popularis offensio sapientem beatum esse prohibebit?

num igitur ignobilitas aut humilitas aut etiam popularis offensio sapio beatus sum prohibeo


Licinius Crassus, M. triumviri avus 334 2


a)nti/xqona, ceteras partis incultas, quod aut frigore rigeant aut urantur calore; hic autem, ubi habitamus, non intermittit suo tempore Caelu/m nitescere, a/rbores fronde/scere, Vite/s laetificae pa/mpinis pube/scere, Rami/ bacarum ube/rtate incurve/scere, Segete/s largiri fru/ges, florere o/mnia, Fonte/s scatere, herbis pra/ta convesti/rier, tum multitudinem pecudum partim ad vescendum, partim ad cultus agrorum, partim ad vehendum, partim ad corpora vestienda, hominemque ipsum quasi contemplatorem caeli ac deorum cultorem atque ho-

ab nti xqona ceterus pars incultus qui aut frigor rigeo aut uro calor hic autem ubi habito non intermitto suus tempus caelu m nitesco ab rbores frons scere vitis senatus laetificus pa mpinis pubes scere ramus bacaris ube rtas incurve scere seges senatus largior fru ges floreo o mnia fons senatus scateo herba pra ta convesti rier tum multitudo pecus pars ad vesco pars ad cultus ager pars ad veho pars ad corpus vestio homo ipse quasi contemplator caelum atque deus cultor atque ho


Has igitur secutus rationes, quas non omnino certas esse vix est quod dicam, formas i, is per totum librum restituendas putavi semelque hic moneo, ubicumque in pro- nominis demonstrativi nom. dat. abl. numeri pluralis hae formae legantur neque in apparatu critico quicquam adnotatum sit, in omnibus codicibus GKRV(H) hi his scriptum extare. )

hic igitur sequor ratio qui non omnino certo sum vix sum qui dico forma eo is per totus liber restituo puto semel hic moneo ubicumque in pro nomen demonstrativi nom do abl numerus plural hic forma lego neque in apparatus critico quisquam adnotas sum in omnis codicibus gkrv h hic hic scribo extaris


Hortensius Hortalus, Q. 247 11 (Ciceronis dialogus v. Tullius)

hortensius hortalus q cicero dialogus v tullius


intellegendum est igitur nec gloriam popularem ipsam per sese expetendam nec ignobilitatem extimescendam. veni Athenas inquit Democritus neque me quisquam ibi adgnovit. constantem hominem et gravem, qui glorietur a gloria se afuisse! an tibicines ique, qui fidibus utuntur, suo, non multitudinis arbitrio cantus numerosque moderantur, vir sapiens multo arte maiore praeditus non quid verissimum sit, sed quid velit vulgus, exquiret? an quicquam stultius quam, quos singulos sicut operarios barbarosque contemnas, eos aliquid putare esse universos? ille vero nostras ambitiones levitatesque contemnet honoresque populi etiam ultro delatos repudiabit; nos autem eos nescimus, ante quam paenitere coepit, contemnere. est apud Heraclitum physicum de principe Ephesiorum Hermodoro;

intellego sum igitur neque gloria popularis ipse per sui expeto neque ignobilitas extimesco venio athenae inquam democritus neque ego quisquam ibi agnosco consto homo et gravis qui glorior ab gloria sui asum an tibicino eo qui fides uto suus non multitudo arbitrium cantus numerus modero vir sapio multus ars magnus praeditus non quis verus sum sed quis volo vulgus exquiro an quisquam stultus quam qui singuli sicut operarius barbarus contemno is aliquis puto sum universi ille verus noster ambitio levitas contemno honoro populus etiam ultro defero repudio nos autem is nescio ante quam paeniteo coepio contemno sum apud heraclitus physicus de princeps ephesius hermodorus


vide ne plus commendatio in vulgus et haec, quae expetitur, gloria molestiae habeat quam voluptatis. leviculus sane noster Demosthenes, qui illo susurro delectari se dicebat aquam ferentis mulierculae, ut mos in Graecia est, insusurrantisque alteri: hic est ille Demosthenes. quid hoc levius? at quantus orator! sed apud alios loqui videlicet didicerat, non multum ipse secum.

video ne multus commendatio in vulgus et hic qui expeto gloria molestia habeo quam voluptas leviculus sanus noster demosthenes qui ille susurro delectaris sui dico aqua fero muliercula ut mos in graecia sum insusurro alter hic sum ille demosthenes quis hic levis at quantus orator sed apud alius loquor videlicet disco non multus ipse sui


Quidni possim? nam etiam in tormentis recte honeste laudabiliter et ob eam rem bene vivi potest, dum modo intellegas, quid nunc dicam bene. dico enim constanter graviter sapienter fortiter.

quis possum nam etiam in tormentum rectus honestus laudabilis et ob is res bene vivo possum dum modo intellego quis nunc dico bene dico enim consto gravis sapienter fortis


Democritii 259 12


probabile v. piqano/n


Dicaearchus autem in eo sermone, quem Corinthi habitum tribus libris exponit, doctorum hominum disputantium primo libro multos loquentes facit; duobus Pherecratem quendam Phthiotam senem, quem ait a Deucalione ortum, disserentem inducit nihil esse omnino animum, et hoc esse nomen totum inane, frustraque animalia et animantis appellari, neque in homine inesse animum vel animam nec in bestia, vimque omnem eam, qua vel agamus quid vel sentiamus, in omnibus corporibus vivis aequabiliter esse fusam nec separabilem a corpore esse, quippe quae nulla sit, nec sit quicquam nisi corpus unum et simplex, ita figuratum ut temperatione naturae vigeat et sentiat.

dicaearchus autem in is sermo qui corinthius habitus tres liber expono doctor homo disputo primus liber multus loquor facio duo pherecratem quidam phthiotes senex qui aio ab deucalio orior dissero induco nihil sum omnino animus et hic sum nomen totus inanis frustro animal et animo appello neque in homo insum animus vel anima neque in bestia vis omnis is qui vel ago quis vel sentio in omnis corpus vivo aequabilis sum fundo neque separabilis ab corpus sum quippe qui nullus sum neque sum quisquam nisi corpus unus et simplex ita figuro ut temperatio natura vigeo et sentio


Mausolus 355 8


viros commemoro: qualis tandem Lacaena? quae cum filium in proelium misisset et interfectum audisset, idcirco inquit genueram, ut esset, qui pro patria mortem non dubitaret occumbere. Esto: fortes et duri Spartiatae; magnam habet vim rei p. disciplina. quid? Cyrenaeum Theodorum, philosophum non ignobilem, nonne miramur? cui cum Lysimachus rex crucem minaretur, istis, quaeso inquit ista horribilia minitare purpuratis tuis: Theodori quidem nihil interest, humine an sublime putescat.

vir commemoro qualis tandem lacaena qui cum filius in proelium mitto et interficio audio idcirco inquam gigno ut sum qui pro patria mors non dubito occumbo sum fortis et durus spartiates magnus habeo vis res p disciplina quis cyrenaeus theodorus philosophus non ignobilis nonne miror qui cum lysimachus rex crux mino iste quaeso inquam iste horribilis minitaris purpuro tuus theodorus quidem nihil intersum humus an sublimis putesco


libra Critolai 427 13


fines bonorum et malorum 402 20


Phlius, Phliasius 407 21.23 408 23 (Phthia) Phthiota 228 6


Antisthenes 416 18


Sic faciemus tuisque optumis studiis obsequemur.


Pherecrates 228 5


Prometheus 291 14. 17 356 6.8 407 13


tum, ut paulo ante caecos ad aurium traducebamus voluptatem, sic licet surdos ad oculorum. etenim, qui secum loqui poterit, sermonem alterius non requiret.

tum ut paulus ante caecus ad auris traduco voluptas sic licet surdus ad oculus etenim qui sui loquor possum sermo alter non requiro


Aetolia 218 22


congruere v. o(mologoume/nws


nam si supremus ille dies non extinctionem, sed commutationem adfert loci, quid optabilius? sin autem perimit ac delet omnino, quid melius quam in mediis vitae laboribus obdormiscere et ita coniventem somno consopiri sempiterno? quod si fiat, melior Enni quam Solonis oratio. hic enim noster: nemo me lacrimis decoret inquit nec funera fletu faxit! at vero ille sapiens: Mors mea ne careat lacrimis: linquamus amicis Maerorem, ut celebrent funera cum gemitu.

nam si superus ille dies non extinctio sed commutatio affero locus quis optabilis sin autem perimo atque deleo omnino quis bonus quam in medius vita labor obdormisco et ita conivit somnus consopio sempiternus qui si fio bonus ennius quam solon oratio hic enim noster nemo ego lacrima decoro inquam neque funero fleo facio at verus ille sapio mors meus ne careo lacrima linquo amicus maeror ut celebro funero cum gemitus


Video plane, sed plus desidero.


Hispania 263 17


Furiae 292 7 330 4


Naevius, Cn. 218 16 (Hector prof. 15) 395 26


mediocritates (meso/thtes) Peripateticorum 328 14sqq. 354 23 383 25 389 24–390 15

mediocritas meso thtes peripateticus sqq


accedit ut eo facilius animus evadat ex hoc aëre, quem saepe iam appello, eumque perrumpat, quod nihil est animo velocius, nulla est celeritas quae possit cum animi celeritate contendere. qui si permanet incorruptus suique similis, necesse est ita feratur, ut penetret et dividat omne caelum hoc, in quo nubes imbres ventique coguntur, quod et umidum et caliginosum est propter exhalationes terrae.

accedo ut is facilis animus evado ex hic aere qui saepe iam appello is perrumpo qui nihil sum animus velox nullus sum celeritas qui possum cum animus celeritas contendo qui si permaneo incorruptus suo similis necesse sum ita fero ut penetro et divido omnis caelum hic in quo nubes imber venio cogo qui et umidus et caliginosus sum propter exhalatio terra


Cornelius Scipio Africanus (maior), P. 274 18 426 23


indigentia (spa/nis) 371 12. 17


Humanum id quidem, quod ita existumas. non enim silice nati sumus, sed est naturale in animis tenerum quiddam atque molle, quod aegritudine quasi tempestate quatiatur, nec absurde Crantor ille, qui in nostra Academia vel in primis fuit nobilis, minime inquit adsentior is qui istam nescio quam indolentiam magno opere laudant, quae nec potest ulla esse nec debet. ne aegrotus sim; si inquit fuero, sensus adsit, sive secetur quid sive avellatur a corpore. nam istuc nihil dolere non sine magna mercede contingit inmanitatis in animo, stuporis in corpore.

humanus is quidem qui ita existimo non enim silex nascor sum sed sum natural in animus tener quidam atque mollis qui aegritudo quasi tempestas quatio neque absurdus crantor ille qui in noster academia vel in primus sum nobilis paruus inquam adsentio is qui iste nescio quam indolentia magnus opus laudo qui neque possum ullus sum neque debeo ne aegrotus sum si inquam sum sensus adsum sive seco quis sive avello ab corpus nam iste nihil doleo non sine magnus merces contingo inmanitas in animus stupor in corpus


desperatio (a)qumi/a) 370 10


his et talibus auctoribus usi confirmant causam rebus a diis inmortalibus iudicatam. Alcidamas quidem, rhetor antiquus in primis nobilis, scripsit etiam laudationem mortis, quae constat ex enumeratione humanorum malorum; cui rationes eae quae exquisitius a philosophis colliguntur defuerunt, ubertas orationis non defuit. Clarae vero mortes pro patria oppetitae non solum gloriosae rhetoribus, sed etiam beatae videri solent. repetunt ab Erechtheo, cuius etiam filiae cupide mortem expetiverunt pro vita civium; commemorant Codrum, qui se in medios inmisit hostis veste famulari, ne posset adgnosci, si esset ornatu regio, quod oraculum erat datum, si rex interfectus esset, victrices Athenas fore; Menoeceus non praetermittitur, qui item oraculo edito largitus est patriae suum sanguinem; nam Iphigenia Aulide duci se immolandam iubet, ut hostium eliciatur suo. veniunt inde ad propiora: Harmodius in ore est et Aristogiton; Lacedaemonius Leonidas, Thebanus Epaminondas viget. nostros non norunt, quos enumerare magnum est: ita sunt multi, quibus videmus optabilis mortes fuisse cum gloria.

hic et talis auctor utor confirmo causa res ab diuus immortalis judico alcidamas quidem rhetor antiquus in primus nobilis scribo etiam laudatio mors qui consto ex enumeratio humani malus qui ratio is qui exquaero ab philosophus colligo desum ubertas oratio non desum clarus verus mors pro patria oppeto non solus gloriosus rhetor sed etiam beatus video soleo repeto ab erechtheus qui etiam filia cupidus mors expeto pro vito civis commemoro codrus qui sui in medius inmitto hostis vestis famularis ne possum agnosco si sum orno regius qui oraculis sum do si rex interficio sum victrix athenae sum menoeceus non praetermitto qui item oraculum edo largior sum patria suus sanguis nam iphigenia aulis duco sui immolo iubeo ut hostis elicio suus venio inde ad propiora harmodius in os sum et aristogiton lacedaemonius leonidas thebanus epaminondas vigeo noster non nosco qui enumero magnus sum ita sum multus qui video optabilis mors sum cum gloria


At etiam aemulari utile est, obtrectare, misereri. cur misereare potius quam feras opem, si id facere possis? an sine misericordia liberales esse non possumus? non enim suscipere ipsi aegritudines propter alios debemus, sed alios, si possumus, levare aegritudine. obtrectare vero alteri aut illa vitiosa aemulatione, quae rivalitati similis est, aemulari quid habet utilitatis, cum sit aemulantis angi alieno bono quod ipse non habeat, obtrectantis autem angi alieno bono, quod id etiam alius habeat? qui id adprobari possit, aegritudinem suscipere pro experientia, si quid habere velis? nam solum habere velle summa dementia est.

at etiam aemularis utilis sum obtrecto misereo cur miserearis potis quam ferus ops si is facio possum an sine misericordia liberalis sum non possum non enim suscipio ipse aegritudo propter alius debeo sed alius si possum levaris aegritudo obtrecto verus alter aut ille vitiosus aemulatio qui rivalitas similis sum aemularis quis habeo utilitas cum sum aemulo ango alienus bonus qui ipse non habeo obtrecto autem ango alienus bonus qui is etiam alius habeo qui is adprobaris possum aegritudo suscipio pro experientia si quis habeo velis nam solus habeo volo summus dementia sum


v. fama, gloria, offensio


inimicitia (ko/tos) 371 10


Peripatetici 284 2 328 12 355 19 364 3 365 26 380 12sqq. 381 25 384 1 419 9.12 438 23 441 28 443 4. 6.12 458 10. 11


Nullum vero id quidem argumentum est. nam ut agri non omnes frugiferi sunt qui coluntur, falsumque illud Acci: Probae e/tsi in segetem su/nt deteriore/m datae Fruge/s, tamen ipsae sua/pte natura e/nitent , sic animi non omnes culti fructum ferunt. atque, ut in eodem simili verser, ut ager quamvis fertilis sine cultura fructuosus esse non potest, sic sine doctrina animus; ita est utraque res sine altera debilis. cultura autem animi philosophia est; haec extrahit vitia radicitus et praeparat animos ad satus accipiendos eaque mandat is et, ut ita dicam, serit, quae adulta fructus uberrimos ferant. Agamus igitur, ut coepimus. dic, si vis, de quo disputari velis.

nullus verus is quidem argumentum sum nam ut ager non omnis frugifer sum qui colo fallo ille attius proba e tsi in seges su nt deterior m do frugis senatus tamen ipse suus pte natura e niteo sic animus non omnis colo fructus fero atque ut in idem similis verso ut ager quivis fertilis sine cultura fructuosus sum non possum sic sine doctrina animus ita sum uter res sine alter debilis cultura autem animus philosophia sum hic extraho vitio radicitus et praeparo animus ad sero accipio is mando is et ut ita dico sero qui adolesco fructus uber fero ago igitur ut coepio dico si volo de quo disputaris velis


Quid?


Licinius Crassus, L. cos. 95 222 4


Regium (Reginus) 397 29


Tyrus 350 28


ex perturbationibus autem primum morbi conficiuntur, quae vocant illi nosh/mata, eaque quae sunt eis morbis contraria, quae habent ad res certas vitiosam offensionem atque fastidium, deinde aegrotationes, quae appellantur a Stoicis a)rrwsth/mata, isque item oppositae contrariae offensiones. hoc loco nimium operae consumitur a Stoicis, maxime a Chrysippo, dum morbis corporum comparatur morborum animi similitudo; qua oratione praetermissa minime necessaria ea, quae rem continent, pertractemus.

ex perturbatio autem primus morbus confacio qui voco ille nosh mattus is qui sum is morbus contrarius qui habeo ad res certo vitiosus offensio atque fastidium deinde aegrotatio qui appello ab stoicus ab rrwsth mattus eo item oppono contrarius offensio hic locus nimium opera consumo ab stoicus magnus ab chrysippus dum morbus corpus comparo morbus animus similitudo qui oratio praetermitto paruus necessarius is qui res contineo pertracto


Habebis id quidem. ut enim heri feci, sic nunc rationem, quo ea me cumque ducet, sequar.

habeo is quidem ut enim heri facio sic nunc ratio quo is ego cum duco sequor


Levationem autem aegritudinis in duabus rebus ponit, avocatione a cogitanda molestia et revocatione ad contemplandas voluptates. parere enim censet animum rationi posse et, quo illa ducat, sequi. vetat igitur ratio intueri molestias, abstrahit ab acerbis cogitationibus, hebetem aciem ad miserias contemplandas facit; a quibus cum cecinit receptui, inpellit rursum et incitat ad conspiciendas totaque mente contrectandas varias voluptates, quibus ille et praeteritarum memoria et spe consequentium sapientis vitam refertam putat. Haec nostro more nos diximus, Epicurii dicunt suo; sed quae dicant, videamus, quo modo, neglegamus.

levatio autem aegritudo in duo res pono avocatio ab cogito molestia et revocatio ad contemplo voluptas pareo enim censeo animus ratio possum et quo ille duco sequor veto igitur ratio intueor molestia abstraho ab acerbus cogitatio hebeto acies ad miseria contemplo facio ab qui cum cano receptus inpello rursum et incito ad conspicio totus mens contrecto vario voluptas qui ille et praeteritaris memoria et spes consequor sapio vita refercio puto hic noster mos nos dico epicurii dico suus sed qui dico video quo modo neglego


Vellem id quidem, sed habeo paulum, quod requiram. ego enim adsentior eorum quae posuisti alterum alteri consequens esse, ut, quem ad modum, si, quod honestum sit, id solum sit bonum, sequatur vitam beatam virtute confici, sic, si vita beata in virtute sit, nihil esse nisi virtutem bonum. sed Brutus tuus auctore Aristo et Antiocho non sentit hoc; putat enim, etiamsi sit bonum aliquod praeter virtutem.

volo is quidem sed habeo paulus qui requiro ego enim adsentio is qui pono alter alter consequor sum ut qui ad modus si qui honestus sum is solus sum bonus sequor vita beatus virtus conficio sic si vito beatus in virtus sum nihil sum nisi virtus bonus sed brutus tuus auctor aristo et antiochus non sentio hic puto enim etiamsi sum bonus aliqui praeter virtus


Maeror 370 6


sed in hoc me ipse castigo, quod ex aliorum et ex nostra fortasse mollitia, non ex ipsa virtute de virtutis robore existumo. illa enim, si modo est ulla virtus, quam dubitationem avunculus tuus, Brute, sustulit, omnia, quae cadere in hominem possunt, subter se habet eaque despiciens casus contemnit humanos culpaque omni carens praeter se ipsam nihil censet ad se pertinere. nos autem omnia adversa cum venientia metu augentes, tum maerore praesentia rerum naturam quam errorem nostrum damnare malumus.

sed in hic ego ipse castigo qui ex alius et ex noster fortasse mollitia non ex ipse virtus de virtus robur existimo ille enim si modo sum ullus virtus quam dubitatio avunculus tuus brutus tollo omnis qui cado in homo possum subter sui habeo is despicio casus contemno humani culpo omnis careo praeter sui ipse nihil censeo ad sui pertineo nos autem omnis adverso cum venio metus augeo tum maeror praesens res natura quam error nos damnaris malo


Pacuvius, M. Iliona 197 sqq. (272 1–12) 202 (303 11) Niptra 247 (425 14) 256–69 (306 10307 11)


Postumius Albinus, L. cos. 234. 229 263 18


patria 452 22, (patriae eversio) 344 25 358 16


Ciceronis liber IV de finibus 419 6 (cf. 458 24)


Cynicus 271 4 446 7


virtus ex viro appellata 302 25


Tusculanas disputationes a se confectas editasque esse Cicero ipse div. 2,2 testatur. Ibi enim postquam quinque libros de finibus a se conscriptos esse commemoravit, sic pergit: Totidem subsecuti libri Tusculanarum disputatio- num res ad beate vivendum maxime necessarias aperue- runt. primus enim est de contemnenda morte, secundus de tolerando dolore, de aegritudine lenienda tertius, quar- tus de reliquis animi perturbationibus, quintus eum lo- cum conplexus est, qui totam philosophiam maxime in- lustrat; docet enim ad beate vivendum virtutem se ipsa esse contentam. quibus rebus editis tres libri perfecti sunt de natura deorum eqs. atque consilium quidem certe primae disputationis condendae eum a. 45 iam ante mensem Quintilem, quo libri de finibus Bruto missi sunt (Schiche praef. XII), cepisse apparet, si quidem iam in epistula a. d. IV. Kal. Iun. anni 45 Attico data (13, 32,2 cf. 31,2 33,2) ab eo petit ut Dicaearchi libros peri\ yuxh=s sibi mittat, quibus sine dubio in disputatione de immortalitate animae uti volebat (p. 228,2 256,23). quo vero tempore opus ad umbilicum adduxerit, non constat. nam qugd ineunte mense Sextili ab Attico libros petit ad quaestiones de natura deorum pertinentes (13, 39, 2), inde minime concludere licet Tusculanas disputationes iam tum absolutas fuisse. perfectos enim libros de natura deorum esse Tusculanis disputationibus editis cum div. 2,2 non sine certo consilio dicere videatur), ultro eo deducimur ut coeptos eos iam antea esse putemus, neque quicquam impedit quominus Ciceronem in utroque opere condendo simul occupatum fuisse statuamus.) etsi autem mutationum rei publicae Caesaris morte factarum nusquam in Tusculanis ratio habetur, tamen casui tribui vix potest quod a. d. XV. Kal. Iun. a. 44 demum Cicero Attico scribit (15, 2, 4): 'quod prima disputatio Tusculana te confirmat, sane gaudeo' paucisque diebus post (a. d. IX. Kal. Iun. epist. 15,4,2. 3) Atticum Tusculanas disputationes saepe usurpare commemorat. cum igitur tum demum Atticus eas cum otio ac studio legisse videatur, vix errabimus si non fere ante initium a. 44 eas absolutas esse concludemus.

tusculanus disputatio ab sui confacio editasque sum cicero ipse div testor ibi enim postquam quinque liber de finis ab sui conscribo sum commemoro sic pergo totidem subsequor liber tusculanaris disputatio num res ad beatus vivo magnus necessaria aperue runt primus enim sum de contemno mors secundus de tolero dolor de aegritudo lenio tertius quar tus de reliquus animus perturbatio quintus is lo cum complector sum qui totus philosophia magnus in lustro doceo enim ad beatus vivo virtus sui ipse sum contendo qui res edo tres liber perficio sum de natura deus eqs atque consilium quidem certus primus disputatio condo is ab iam ante mensis quintilis quo liber de finis brutus mitto sum schiche praef duodecim capio appareo si quidem iam in epistula ab d iv kal jus annus atticus do cf ab is peto ut dicaearchus liber other yuxh senatus sui mitto qui sine dubius in disputatio de immortalitas anima uti volo p quo verus tempus opus ad umbilicus adduco non consto nam qugd ineo mensis sextilis ab atticus liber peto ad quaestio de natura deus pertineo inde paruus concludo licet tusculanus disputatio iam tum absolvo sum perficio enim liber de natura deus sum tusculanus disputatio edo cum div non sine certus consilium dico video ultro is deduco ut coepio is iam antea sum puto neque quisquam impedio quominus cicero in uterque opus condo simul occupo sum statuo etsi autem mutatio res publicus caesar mors factaris nusquam in tusculanus ratio habeo tamen casus tribuo vix possum qui ab d xv kal jus ab demum cicero atticus scribo qui primus disputatio tusculanus tu confirmo sanus gaudeo paucus dies post ab d ix kal jus epist atticus tusculanus disputatio saepe usurparis commemoro cum igitur tum demum atticus is cum otium atque studium lego video vix erro si non fere ante initium ab is absolvo sum concludemus


opinio do/ca 332 2 (Epicuri), 308 6 ac passim per libr. III. IV. (sec. Stoicos).

opinio do ca epicurus atque passim per libr iii iv sec stoicus


— ad officium pertinet v. kaqh/kei — mediocritas officiorum 322 9

ad officium pertineo v kaqh kei mediocritas officium


atque erat facile sequentem eam rationem, quae maxume probatur de bonis et malis, negare umquam laetitia adfici posse insipientem, quod nihil umquam haberet boni; sed loquimur nunc more communi. sint sane ista bona, quae putantur, honores divitiae voluptates cetera, tamen in eis ipsis potiundis exultans gestiensque laetitia turpis est, ut, si ridere concessum sit, vituperetur tamen cachinnatio. eodem enim vitio est ecfusio animi in laetitia quo in dolore contractio, eademque levitate cupiditas est in appetendo qua laetitia in fruendo, et ut nimis adflicti molestia, sic nimis elati laetitia iure iudicantur leves; et, cum invidere aegritudinis sit, malis autem alienis voluptatem capere laetitiae, utrumque immanitate et feritate quadam proponenda castigari solet; atque ut cavere decet, timere non decet, sic gaudere decet, laetari non decet, quoniam docendi causa a gaudio laetitiam distinguimus;

atque sum facilis sequor is ratio qui magnus probo de bonus et malus nego umquam laetitia afficio possum insipiens qui nihil umquam habeo bonus sed loquor nunc mos communis sum sanus iste bonus qui puto honor divitiae voluptas ceterus tamen in is ipse potio exultans gestio laetitia turpis sum ut si rideo concedo sum vitupero tamen cachinnatio idem enim vitio sum ecfusio animus in laetitia quo in dolor contractio idem levitas cupiditas sum in appeto qui laetitia in fruor et ut nimis affligo molestia sic nimis effero laetitia ius judico levo et cum invideo aegritudo sum malus autem alienus voluptas capio laetitia uterque immanitas et feritas quidam propono castigaris soleo atque ut caveo decet timeo non decet sic gaudeo decet laetor non decet quoniam doceo causa ab gaudium laetitia distinguo


Diodotus Stoicus caecus multos annos nostrae domi vixit. is vero, quod credibile vix esset, cum in philosophia multo etiam magis assidue quam antea versaretur et cum fidibus Pythagoreorum more uteretur cumque ei libri noctes et dies legerentur, quibus in studiis oculis non egebat, tum, quod sine oculis fieri posse vix videtur, geometriae munus tuebatur verbis praecipiens discentibus, unde quo quamque lineam scriberent. Asclepiadem ferunt, non ignobilem Eretricum philosophum, cum quidam quaereret, quid ei caecitas attulisset, respondisse, puero ut uno esset comitatior. ut enim vel summa paupertas tolerabilis sit, si liceat quod quibusdam Graecis cotidie, sic caecitas ferri facile possit, si non desint subsidia valetudinum.

diodotus stoicus caecus multus annus noster domus vivo is verus qui credibilis vix sum cum in philosophia multus etiam magis assiduus quam antea verso et cum fides pythagoreus mos uto cum is liber nox et dies lego qui in studium oculus non egeo tum qui sine oculus fio possum vix video geometria munus tueor verbum praecipio disco unde quo quisque linea scribo asclepias fero non ignobilis eretrix philosophus cum quidam quaero quis is caecitas affero respondeo puer ut unus sum comitatus ut enim vel summus paupertas tolerabilis sum si licet qui quidam graecum cottidie sic caecitas fero facilis possum si non desum subsidium valetudo


quod quidem nisi fit, virtutum interitus consequetur. nam in quem cadit aegritudo, in eundem metum cadere necesse est (est enim metus futurae aegritudinis sollicita expectatio); in quem autem metus, in eundem formido timiditas pavor ignavia; ergo, ut idem vincatur interdum nec putet ad se praeceptum illud Atrei pertinere: Proinde i/ta parent se in vi/ta, ut vinci ne/sciant. hic autem vincetur, ut dixi, nec modo vincetur, sed etiam serviet; at nos virtutem semper liberam volumus, semper invictam; quae nisi sunt, sublata virtus est.

qui quidem nisi fio virtus intereo consequor nam in qui cado aegritudo in idem metus cado necesse sum sum enim metus sum aegritudo sollicito expectatio in qui autem metus in idem formido timiditas pavor ignavia ergo ut idem vinco interdum neque puto ad sui praeceptum ille atreus pertineo proinde eo ta pareo sui in vis ta ut vinco ne scio hic autem vinco ut dico neque modo vinco sed etiam servio at nos virtus semper liber volo semper invictus qui nisi sum tollo virtus sum


Et Peripateticorum quidem explicata causa est praeter Theophrastum et si qui illum secuti imbecillius horrent dolorem et reformidant; reliquis quidem licet facere id quod fere faciunt, ut gravitatem dignitatemque virtutis exaggerent. quam cum ad caelum extulerunt, quod facere eloquentes homines copiose solent, reliqua ex conlatione facile est conterere atque contemnere. nec enim licet is, qui laudem cum dolore petendam esse dicant, negare eos esse beatos, qui illam adepti sunt. quamquam enim sint in quibusdam malis, tamen hoc nomen beati longe et late patet.

et peripateticus quidem explicata causa sum praeter theophrastus et si qui ille sequor imbecillis horreo dolor et reformido reliquus quidem licet facio is qui fere facio ut gravitas dignitas virtus exaggero quam cum ad caelum effero qui facio eloquor homo copiosus soleo reliquus ex conlatio facilis sum contero atque contemno neque enim licet is qui laus cum dolor peto sum dico nego is sum beatus qui ille adipiscor sum quamquam enim sum in quidam malus tamen hic nomen beati longus et latus pateo


Isto modo vero; erit enim hoc totum, quod quaero, ex utroque perfectius.

iste modo verus sum enim hic totus qui quaero ex uterque perficio


Cepheus 407 14


Quis enim non in eius modi causa? aut quid negotii est haec poëtarum et pictorum portenta convincere?

quis enim non in is modus causa aut quis negotium sum hic poetaris et pictor portentum convinco


Neoptolemus quidem apud Ennium philosophari sibi ait necesse esse, sed paucis; nam omnino haud placere: ego autem, Brute, necesse mihi quidem esse arbitror philosophari—nam quid possum, praesertim nihil agens, agere melius?—sed non paucis, ut ille. difficile est enim in philosophia pauca esse ei nota, cui non sint aut pleraque aut omnia. nam nec pauca nisi e multis eligi possunt nec, qui pauca perceperit, non idem reliqua eodem studio persequetur.

neoptolemus quidem apud ennius philosopharis sui aio necesse sum sed paucus nam omnino haud placeo ego autem brutus necesse ego quidem sum arbitror philosopharis nam quis possum praesertim nihil ago ago bonus sed non paucus ut ille difficilis sum enim in philosophia paucus sum is nosco qui non sum aut plerusque aut omnis nam neque paucus nisi e multus eligo possum neque qui paucus percipio non idem reliquus idem studium persequor


et tamen, ut medici toto corpore curando minimae etiam parti, si condoluit, medentur, sic philosophia cum universam aegritudinem sustulit, sustulit etiam, si quis error alicunde extitit, si paupertas momordit, si ignominia pupugit, si quid tenebrarum obfudit exilium, aut eorum quae modo dixi si quid extitit. etsi singularum rerum sunt propriae consolationes, de quibus audies tu quidem, cum voles. sed ad eundem fontem revertendum est, aegritudinem omnem procul abesse a sapiente, quod inanis sit, quod frustra suscipiatur, quod non natura exoriatur, sed iudicio, sed opinione, sed quadam invitatione ad dolendum, cum id decreverimus ita fieri oportere.

et tamen ut medicus totus corpus curo minimus etiam pario si condolesco medeor sic philosophia cum universus aegritudo tollo tollo etiam si quis error alicunde extitit si paupertas mordeo si ignominia pungo si quis tenebraris offundo exsilium aut is qui modo dico si quis extitit etsi singularis res sum proprius consolatio de qui audio tu quidem cum volo sed ad idem fons revorto sum aegritudo omnis procul absum ab sapio qui inanis sum qui frustra suscipio qui non natura exorior sed iudicium sed opinio sed quidam invitatio ad doleo cum is decerno ita fio oportet


Archimedes 249 3.9 433 9


contempno nonnumquam in X scriptum erat (303,14 336,22 GKRV, 346,13 453,20 GKV, 273,21 GKR), saepius in uno alterove codice legitur (394,10 in GV, saepius in GK, 451,6 in GKH).

contempno nonnumquam in decem scribo sum gkrv gkv gkr saepis in unus alter codico lego in gv saepis in gk in gkh


Quamquam hic quidem tyrannus ipse iudicavit, quam esset beatus. nam cum quidam ex eius adsentatoribus, Damocles, commemoraret in sermone copias eius, opes, maiestatem dominatus, rerum abundantiam, magnificentiam aedium regiarum negaretque umquam beatiorem quemquam fuisse, visne igitur inquit, o Damocle, quoniam te haec vita delectat, ipse eam degustare et fortunam experiri meam? cum se ille cupere dixisset, conlocari iussit hominem in aureo lecto strato pulcherrimo textili stragulo, magnificis operibus picto, abacosque compluris ornavit argento auroque caelato. tum ad mensam eximia forma pueros delectos iussit consistere eosque nutum illius intuentis diligenter ministrare.

quamquam hic quidem tyrannus ipse judico quam sum beatus nam cum quidam ex is adsentator damocles commemoro in sermo copia is ops maiestas dominor res abundantia magnificentia aedes regiaris nego umquam beatus quisquam sum volo igitur inquam o damocles quoniam tu hic vito delecto ipse is degustaris et fortuna experior meus cum sui ille cupio dico conlocaris iubeo homo in aureus lectus stratum pulcher textilis stragulum magnificus opus pingo abacosque complures orno argentum aurum caelo tum ad mensa eximius forma puer deligo iubeo consisto is nutus ille intueor diligenter ministraris


pravitas (diastrofh/) 3174.15


hoc igitur efficitur, ut ex illo necopinato plaga maior sit, non, ut illi putant, ut, cum duobus pares casus evenerint, is modo aegritudine adficiatur, cui ille necopinato casus evenerit.

hic igitur efficio ut ex ille necopinatus plaga magnus sum non ut ille puto ut cum duo par casus evenio is modo aegritudo afficio qui ille necopinatus casus evenio


pars philosophiae (= explicatio naturae) 435 3–436 15


offensionum autem definitiones sunt eius modi, ut inhospitalitas sit opinio vehemens valde fugiendum esse hospitem, eaque inhaerens et penitus insita; similiterque definitur et mulierum odium, ut Hippolyti, et, ut Timonis, generis humani.

offensio autem definitio sum is modus ut inhospitalitas sum opinio vehemens validus fugio sum hospes is inhaereo et penitus inquiro similis definio et mulier odium ut hippolytus et ut timon genus humanus


vacat aegritudine cf. l. III, inprimis p. 324–328,7, ira 326 15sqq., omnibus perturbationibus cf. l. IV, inprimis 379 14–380 11 423 21–424 4 426 7–12

vaco aegritudo cf l iii imprimis p ira sqq omnis perturbatio cf l iv imprimis


Non igitur existumas cadere in sapientem aegritudinem?

non igitur existimo cado in sapio aegritudo


Etiamne in cruciatu atque tormentis?


Lacedaemon 304 14 439 19


Titanes 291 22


Iphigenia 278 4


philosophorum vita discrepat a disciplina 285 10sqq.

philosophus vito discrepo ab disciplina sqq


sacerdos) 300 11 344 18


cf. constans 326 12 388 10 389 6 392 19 426 9 439 16 et v. o(mologou/menos


invidentia 327 10 328 2 368 28 369 12 395 19


Endymion 264 27


Quam rem antiquissimam cum videamus, nomen tamen esse confitemur recens. nam sapientiam quidem ipsam quis negare potest non modo re esse antiquam, verum etiam nomine? quae divinarum humanarumque rerum, tum initiorum causarumque cuiusque rei cognitione hoc pulcherrimum nomen apud antiquos adsequebatur. itaque et illos septem, qui a Graecis sofoi/, sapientes a nostris et habebantur et nominabantur, et multis ante saeculis Lycurgum, cuius temporibus Homerus etiam fuisse ante hanc urbem conditam traditur, et iam heroicis aetatibus Ulixem et Nestorem accepimus et fuisse et habitos esse sapientis.

quam res antiquus cum video nomen tamen sum confiteor recens nam sapientia quidem ipse quis nego possum non modo res sum antiquus verus etiam nomen qui divinaris humanus res tum ineo causa quisque res cognitio hic pulcher nomen apud antiqui assequor itaque et ille septem qui ab graecum sofoi sapio ab noster et habeo et nomino et multus ante saeculis lycurgus qui tempus homerus etiam sum ante hic urbs condo trado et iam heroicus aetas ulixes et nestor accipio et sum et habeo sum sapio


hoc loco multa ab Epicureis disputantur, eaeque voluptates singillatim extenuantur, quarum genera non contemnunt, non quaerunt tamen copiam. nam et obscenas voluptates, de quibus multa ab illis habetur oratio, facilis communis in medio sitas esse dicunt, easque si natura requirat, non genere aut loco aut ordine, sed forma aetate figura metiendas putant, ab isque abstinere minime esse difficile, si aut valetudo aut officium aut fama postulet, omninoque genus hoc voluptatum optabile esse, si non obsit, prodesse numquam.

hic locus multus ab epicureus disputo is voluptas singillatim extenuo qui genus non contemno non quaero tamen copia nam et obscenus voluptas de qui multus ab ille habeo oratio facilis communis in medium sino sum dico eo si natura requiro non genus aut locus aut ordo sed forma aetas figuro metior puto ab eo abstineo paruus sum difficilis si aut valetudo aut officium aut fama postulo omnino genus hic voluptas optabilis sum si non obsum prosum numquam


Sicyonii 344 18


intemperantia 371 20 381 20 392 3


frugalitas, frugi 325 12 326 5 336 24 379 8


quid loquar dere militari inqua cum virtute nostri multum va luerunt tum plus &iam disci plina.

quis loquor do militaris inqua cum virtus noster multus va luo tum multus iam disco plina


Sit igitur aliquis, qui nihil mali habeat, nullum a fortuna volnus acceperit: Metellus ille honoratis quattuor filiis aut quinquaginta Priamus, e quibus septemdecim iusta uxore natis; in utroque eandem habuit fortuna potestatem, sed usa in altero est: Metellum enim multi filii filiae nepotes neptes in rogum inposuerunt, Priamum tanta progenie orbatum, cum in aram confugisset, hostilis manus interemit. hic si vivis filiis incolumi regno occidisset asta/nte ope ba/rbarica Tecti/s caelatis la/queatis, utrum tandem a bonis an a malis discessisset? tum profecto videretur a bonis. at certe ei melius evenisset nec tam flebiliter illa canerentur: Haec o/mnia vidi infla/mmari, Priamo/ vi vitam evi/tari, Iovis a/ram sanguine tu/rpari. quasi vero ista vi quicquam tum potuerit ei melius accidere! quodsi ante occidisset, talem eventum omnino amisisset; hoc autem tempore sensum amisit malorum.

sum igitur aliquis qui nihil malus habeo nullus ab fortuna vulnus accipio metellus ille honoro quattuor filius aut quinquaginta priamus e qui septendecim iustus uxor obstino in uterque idem habeo fortuna potestas sed utor in alter sum metellus enim multus filius filia nepos neptis in rogus inpono priamus tantus progenies orbo cum in ara confugio hostilis manus interimo hic si vivo filius incolumis regnum occido asto nte ops ba rbarica tectum senatus caelo la queatis utrum tandem ab bonus an ab malus discedo tum profecto video ab bonus at certus is bonus evenio neque tam flebilis ille caneo hic o mnia video inflo mmaris priamus vis vita evi taris iuppiter ab ram sanguis tu rparis quasi verus iste vis quisquam tum possum is bonus accido quodsi ante occido talis evenio omnino amitto hic autem tempus sensus amitto malus


non satis Graecorum gloriae responderunt. an censemus, si Fabio, nobilissimo homini, laudi datum esset, quod pingeret, non multos etiam apud nos futuros Polyclitos et Parrhasios fuisse? honos alit artes, omnesque incenduntur ad studia gloria, iacentque ea semper, quae apud quosque improbantur. summam eruditionem Graeci sitam censebant in nervorum vocumque cantibus; igitur et Epaminondas, princeps meo iudicio Graeciae, fidibus praeclare cecinisse dicitur, Themistoclesque aliquot ante annos cum in epulis recusaret lyram, est habitus indoctior. ergo in Graecia musici floruerunt, discebantque id omnes, nec qui nesciebat satis excultus doctrina putabatur.

non satis graecum gloria respondeo an censeo si fabius nobilis homo laus do sum qui pingo non multus etiam apud nos sum polyclitus et parrhasius sum honor alo ars omnes incendo ad studium gloria jaceo is semper qui apud quisque improbo summa eruditio graecum sino censeo in nervus vox cantus igitur et epaminondas princeps meus iudicium graecia fides praeclaris cano dico themistocles aliquot ante annus cum in epulis recuso lyra sum habitus indoctus ergo in graecia musicus floreo disco is omnis neque qui nescio satis excolo doctrina puto


B = Bruxeliensis 5351. 2 raro allati


*filo/ponos 297 28


Polyclitus 218 28


necessitas 347 22sqq. 436 13


Cerberus 221 30 223 5 (291 6) (Chaeremon, Tr.gr.p.782) 416 8


necopinatum v. a)prosdo/khton ne/kuia 235 26


xara/ v. h(donh/


Personarum signa etsi per totum codicem X sine dubio non legebantur, tamen notae M et D, quibus s. VI primus Iunilius Africanus magistri et discipuli partes in libris dialogi forma compositis distinguere instituit, initio libri I et II nonnullis locis fortasse adspersae erant. ibi enim illae notae, quae alibi quoque in GKV hic illic adscriptae sunt, in GV certe non sine aliqua constantia adhibentur. quibus e notis postea in recentibus codicibus M — D (d) vel M–A effectum est (cf. quae exposui Herm. LXVI p. 627 sqq.).)

personaris signum etsi per totus codico decem sine dubius non lego tamen nosco m et d qui senatus vis primus iunilius africanus magister et discipulis pars in liber dialogus forma compono distinguo instituo initium liber eo et is nonnullus locus fortasse adspersae sum ibi enim ille nosco qui alibi quoque in gkv hic illic adscribo sum in gv certus non sine aliqui constantia adhibeo qui e nosco postea in recens codicibus m d d vel m ab efficio sum cf qui expono herm lxvi p sqq


Xenophon (Cyr. 1 2. 8) 448 21 (Cyr. 1 6.25) 313 2


Doug. = Dougan (libri I. II) Cambridge 1905


Habes, quae fortissime de beata vita dici putem et, quo modo nunc est, nisi quid tu melius attuleris, etiam verissime.

habeo qui fortis de beatus vito dico puto et quo modo nunc sum nisi quis tu bonus affero etiam verus


'at multantur bonis exules'. quid tum? parumne multa de toleranda paupertate dicuntur? iam vero exilium, si rerum naturam, non ignominiam nominis quaerimus, quantum tandem a perpetua peregrinatione differt? in qua aetates suas philosophi nobilissimi consumpserunt, Xenocrates Crantor Arcesilas Lacydes Aristoteles Theophrastus Zeno Cleanthes Chrysippus Antipater Carneades Clitomachus Philo Antiochus Panaetius Posidonius, innumerabiles alii, qui semel egressi numquam domum reverterunt. at enim sine ignominia. an potest exilium ignominia adficere sapientem? de sapiente enim haec omnis oratio est, cui iure id accidere non possit; nam iure exulantem consolari non oportet.

at multo bonus exulis quis tum parus multus de tolero paupertas dico iam verus exsilium si res natura non ignominia nomen quaero quantus tandem ab perpetuus peregrinatio differo in qui aetas suus philosophus nobilis consumo xenocrates crantor arcesilas lacydes aristotelis theophrastus zeno cleanthes chrysippus antipater carneades clitomachus philus antiochus panaetius posidonius innumerabilis alius qui semel egredior numquam domus revorto at enim sine ignominia an possum exsilium ignominia afficio sapio de sapio enim hic omnis oratio sum qui ius is accido non possum nam ius exsulo consolaris non oportet


Inconstantiam quoque quam X praebet in formis maxu- mus-maximus, optinere-obtinere, dis-diis similibusque admittendis servandam putavi omninoque nonnisi certis in rebus ubi eum a scribendi ratione a Cicerone adhibita aberrare apertum erat ab eo recessi. e quibus nonnullas, ut et chartae parcam et legentium commodo inserviam, non per apparatum criticum dispergere sed hic in unum collatas tractare liceat.

inconstantia quoque quam decem praebeo in forma maxu mus magnus obtineo obtineo deus diuus similis admitto servo puto omnino nonnisi certus in res ubi is ab scribo ratio ab cicero adhibeo aberraris aperio sum ab is recedo e qui nonnullus ut et charta parco et lego commodum inserviam non per appario criticum dispergo sed hic in unus confero tractaris licet


Matuta v. Ino


inpotentia 378 12


*a)lupi/a (Hieronymi) dolore vacare 287 16 — vacuitas doloris 442 25

ab lupus ab hieronymus dolor vacaris vacuitas dolor


Natura omnia in suo genere perfecta creat 421 1–422 3 — naturae cognitio 241 28, explicatio 435 4 — naturae prima bona (Fischer p. 97) 442 26

natura omnis in suus genus perficio creo natura cognitio explicatio natura primus bonus fischer p


Laudo id quidem, etsi nihil nimis oportet confidere;

laudo is quidem etsi nihil nimis oportet confido


misa/nqrwpos 373 12


Amm.Ammon2 1912


Sed quid ego Socratem aut Theramenem, praestantis viros virtutis et sapientiae gloria, commemoro, cum Lacedaemonius quidam, cuius ne nomen quidem proditum est, mortem tantopere contempserit, ut, cum ad eam duceretur damnatus ab ephoris et esset voltu hilari atque laeto dixissetque ei quidam inimicus: contemnisne leges Lycurgi? , responderit: ego vero illi maximam gratiam habeo, qui me ea poena multaverit, quam sine mutuatione et sine versura possem dissolvere. o virum Sparta dignum! ut mihi quidem, qui tam magno animo fuerit, innocens damnatus esse videatur. talis innumerabilis nostra civitas tulit.

sed quis ego socrates aut theramenem praesto vir virtus et sapientia gloria commemoro cum lacedaemonius quidam qui ne nomen quidem prodeo sum mors tantopere contemno ut cum ad is duco damno ab ephorus et sum vultus hilaris atque laeto dico is quidam inimicus contemno lex lycurgus respondeo ego verus ille maximus gratia habeo qui ego is poena multo quam sine mutuatio et sine verro possum dissolvo o vir spartum dignus ut ego quidem qui tam magnus animus sum innocens damno sum video talis innumerabilis noster civitas fero


'Abla/beia (innocentia) 325 17


ultimum in malis 436 19


Quintus hic dies, Brute, finem faciet Tusculanarum disputationum, quo die est a nobis ea de re, quam tu ex omnibus maxime probas, disputatum. placere enim tibi admodum sensi et ex eo libro, quem ad me accuratissime scripsisti, et ex multis sermonibus tuis virtutem ad beate vivendum se ipsa esse contentam. quod etsi difficile est probatu propter tam varia et tam multa tormenta fortunae, tale tamen est, ut elaborandum sit, quo facilius probetur. nihil est enim omnium quae in philosophia tractantur, quod gravius magnificentiusque dicatur.

quintus hic dies brutus finis facio tusculanaris disputatio quo dies sum ab nos is de res quam tu ex omnis magnus probo disputas placeo enim tu admodum sentio et ex is liber qui ad ego accuro scribo et ex multus sermo tuus virtus ad beatus vivo sui ipse sum contendo qui etsi difficilis sum probo propter tam vario et tam multus tormentum fortuna talis tamen sum ut elaboro sum quo facilis probo nihil sum enim omnis qui in philosophia tracto qui gravis magnificentiusque dico


Hei.= Heine4 1892


Est igitur ambulantibus ad hunc modum sermo ille nobis institutus et a tali quodam ductus exordio:

sum igitur ambulo ad hic modus sermo ille nos instituo et ab talis quidam duco exordior


Drusus v, Livius


'cave turpe quicquam, languidum, non virile.' obversentur species honestae animo: Zeno proponatur Eleates, qui perpessus est omnia potius quam conscios delendae tyrannidis indicaret; de Anaxarcho Democritio cogitetur, qui cum Cypri in manus Timocreontis regis incidisset, nullum genus supplicii deprecatus est neque recusavit. Callanus Indus, indoctus ac barbarus, in radicibus Caucasi natus, sua voluntate vivus combustus est; nos, si pes condoluit, si dens , ferre non possumus. opinio est enim quaedam effeminata ac levis—nec in dolore magis quam eadem in voluptate—, qua cum liquescimus fluimusque mollitia, apis aculeum sine clamore ferre non possumus.

caveo turpis quisquam languidus non virilis obverso species honestus animus zeno propono eleates qui perpetior sum omnis potis quam conscius deleo tyrannis indico de anaxarchus democritio cogito qui cum cyprus in manus timocreontis rex incido nullus genus supplicium deprecor sum neque recuso callanus indus indoctus atque barbarus in radix caucasius nascor suus voluntas vivus comburo sum nos si pes condolesco si dens fero non possum opinio sum enim quidam effemino atque levis neque in dolor magis quam idem in voluptas qui cum liquesco fluo mollitia apis aculeus sine clamor fero non possum


Hermodorus 451 12.13


inveteratus (opp. recens) 331 5 336 9 344 28 373 4 380 22 371 10


Quando, ut aliis locis de virtute et diximus et saepe dicendum erit—pleraeque enim quaestiones, quae ad vitam moresque pertinent, a virtutis fonte ducuntur—, quando igitur virtus est adfectio animi constans conveniensque, laudabiles efficiens eos, in quibus est, et ipsa per se sua sponte separata etiam utilitate laudabilis, ex ea proficiscuntur honestae voluntates sententiae actiones omnisque recta ratio (quamquam ipsa virtus brevissume recta ratio dici potest). huius igitur virtutis contraria est vitiositas—sic enim malo quam malitiam appellare eam quam Graeci kaki/an appellant; nam malitia certi cuiusdam vitii nomen est, vitiositas omnium—; ex qua concitantur perturbationes, quae sunt, ut paulo ante diximus, turbidi animorum concitatique motus, aversi a ratione et inimicissimi mentis vitaeque tranquillae. inportant enim aegritudines anxias atque acerbas animosque adfligunt et debilitant metu; idem inflammant adpetitione nimia, quam tum cupiditatem tum libidinem dicimus, inpotentiam quandam animi a temperantia et moderatione plurimum dissidentem.

quando ut alius locus de virtus et dico et saepe dico sum plerus enim quaestio qui ad vita mos pertineo ab virtus fons duco quando igitur virtus sum affectio animus consto convenio laudabilis efficio is in qui sum et ipse per sui suus sponte separo etiam utilitas laudabilis ex is proficisco honestus voluntas sententia actio omne recta ratio quamquam ipse virtus brevis recta ratio dico possum hic igitur virtus contrarius sum vitiositas sic enim malus quam malitia appello is quam graecum kaki an appello nam malitia certus quidam vitium nomen sum vitiositas omnis ex qui concito perturbatio qui sum ut paulus ante dico turbidus animus concito moueo averto ab ratio et inimicus mens vita tranquillus inporto enim aegritudo anxius atque acerbus animus affligo et debilito metus idem inflammo adpetitio nimius quam tum cupiditas tum libido dico impotentia quidam animus ab tempero et moderatio multus dissido


intellegatur igitur perturbationem iactantibus se opinionibus inconstanter et turbide in motu esse semper; cum autem hic fervor concitatioque animi inveteraverit et tamquam in venis medullisque insederit, tum existet et morbus et aegrotatio et offensiones eae, quae sunt eis morbis aegrotationibusque contrariae. Haec, quae dico, cogitatione inter se differunt, re quidem copulata sunt, eaque oriuntur ex libidine et ex laetitia. nam cum est concupita pecunia nec adhibita continuo ratio quasi quaedam Socratica medicina, quae sanaret eam cupiditatem, permanat in venas et inhaeret in visceribus illud malum, existitque morbus et aegrotatio, quae evelli inveterata non possunt, eique morbo nomen est avaritia;

intellego igitur perturbatio jacto sui opinio inconstanter et turbidus in motus sum semper cum autem hic fervo concitatio animus inveterasco et tamquam in venio medulla insedeo tum existet et morbus et aegrotatio et offensio is qui sum is morbus aegrotatio contrarius hic qui dico cogitatio inter sui differo res quidem copulo sum is orior ex libido et ex laetitia nam cum sum concupio pecunia neque adhibeo continuo ratio quasi quidam socraticus medicina qui sano is cupiditas permano in vena et inhaereo in viscera ille malus existitque morbus et aegrotatio qui evello invetero non possum is morbus nomen sum avaritia


Mulciber 292 4


Brutus v. Iunius


quasi de verbo, non de re laboretur. quid me decipis, Zeno? nam cum id, quod mihi horribile videtur, tu omnino malum negas esse, capior et scire cupio, quo modo id, quod ego miserrimum existimem, ne malum quidem sit. nihil est inquit malum nisi quod turpe atque vitiosum est. ad ineptias redis; illud enim, quod me angebat, non eximis. scio dolorem non esse nequitiam; desine id me docere: hoc doce, doleam necne doleam, nihil interesse. numquam quicquam inquit ad beate quidem vivendum, quod est in una virtute positum; sed est tamen reiciendum. cur? asperum est, contra naturam, difficile perpessu, triste, durum.

quasi de verbum non de res laboro quis ego decipio zeno nam cum is qui ego horribilis video tu omnino malus nego sum capio et scio cupio quo modo is qui ego miser existimo ne malus quidem sum nihil sum inquam malus nisi qui turpis atque vitiosus sum ad ineptia redeo ille enim qui ego ango non eximo scio dolor non sum nequitia desino is ego doceo hic doceo doleo necne doleo nihil intersum numquam quisquam inquam ad beatus quidem vivo qui sum in unus virtus pono sed sum tamen reicio cur asperum sum contra natura difficilis perpetior tristis durus


Antipater philos. Cyrenaicus 454 6


Timaeus (39) 2495 (47 a) 249 16


(saepius 'vacare perturbatione' sim.)


lex vitae (coni. condicio humana) 335 13 393 14 (aliter 285 15)


Dav. = Davisius 1709 sqq.


astra, sidera, stellae 239 29 248 27 252 3 sqq. 435 12


Plautus v. Maccius


Utrisque.


Sphaerus (fr. 628) 387 14


Demosthenes 222 5 349 4 382 22 388 25 459 19. 21


P = Palatinus 1514


Claudius Caecus, Ap. cos. 307. 296 363 6 454 9


sed quid hos, quibus Olympiorum victoria consulatus ille antiquus videtur? gladiatores, aut perditi homines aut barbari, quas plagas perferunt! quo modo illi, qui bene instituti sunt, accipere plagam malunt quam turpiter vitare! quam saepe apparet nihil eos malle quam vel domino satis facere vel populo! mittunt etiam volneribus confecti ad dominos, qui quaerant quid velint: si satis is factum sit, se velle decumbere. quis mediocris gladiator ingemuit, quis vultum mutavit umquam? quis non modo stetit, verum etiam decubuit turpiter? quis, cum decubuisset, ferrum recipere iussus collum contraxit? tantum exercitatio meditatio consuetudo valet. ergo hoc poterit Samnis, spurcus homo, vita illa dignus locoque ; vir natus ad gloriam ullam partem animi tam mollem habebit, quam non meditatione et ratione conroboret? crudele gladiatorum spectaculum et inhumanum non nullis videri solet, et haud scio an ita sit, ut nunc fit; cum vero sontes ferro depugnabant, auribus fortasse multae, oculis quidem nulla poterat esse fortior contra dolorem et mortem disciplina.

sed quis hic qui olympius victoria consulatus ille antiquus video gladiator aut perdo homo aut barbaris qui plaga perfero quo modo ille qui bene institus sum accipio plaga malo quam turpis vitaris quam saepe appareo nihil is malo quam vel dominus satis facio vel populus mitto etiam vulnus confacio ad dominus qui quaero quis volo si satis is facio sum sui volo decumbo quis mediocris gladiator ingemo quis vultus muto umquam quis non modo sto verus etiam decumbo turpis quis cum decumbo ferrum recipio iubeo collum contraho tantus exercitatio meditatio consuetudo valeo ergo hic possum samnis spurcus homo vito ille dignus loco vir nascor ad gloria ullus pars animus tam mollis habeo quam non meditatio et ratio conroboro crudelis gladiator spectaculum et inhumanus non nullus video soleo et haud scio an ita sum ut nunc fio cum verus sons ferrum depugno auris fortasse multus oculus quidem nullus possum sum fortis contra dolor et mors disciplina


Adsunt enim, qui haec non probent. ego autem numquam ita te in hoc sermone dimittam, ulla uti ratione mors tibi videri malum possit.

adsum enim qui hic non probo ego autem numquam ita tu in hic sermo dimitto ullus uti ratio mors tu video malus possum


Livius Drusus, C. iurisconsultus 454 13


potestas 400 16 in potestate est (e)f' h(mi=n) 350 19–21 368 12 441 17 (extra pot. est = ou)k e)f' h(mi=n 418 18) — exisse ex

potestas in potestas sum e f h ego n extra pot sum ou k e f h ego n exeo ex


Superbum id quidem est, sed, nisi quid necesse erit, malo non roges.

superbus is quidem sum sed nisi quis necesse sum malus non rogo


de scriptura conditio similibusque rebus vide p. XIII1.

de scribo condicio similis res video p xiii


Aeacus 268 4


Earum igitur perturbationum, quas exposui, variae sunt curationes. nam neque omnis aegritudo una ratione sedatur (alia est enim lugenti, alia miseranti aut invidenti adhibenda medicina); est etiam in omnibus quattuor perturbationibus illa distinctio, utrum ad universam perturbationem, quae est aspernatio rationis aut adpetitus vehementior, an ad singulas, ut ad metum lubidinem reliquas melius adhibeatur oratio, et utrum illudne non videatur aegre ferundum, ex quo suscepta sit aegritudo, an omnium rerum tollenda omnino aegritudo, ut, si quis aegre ferat se pauperem esse, idne disputes, paupertatem malum non esse, an hominem aegre ferre nihil oportere. nimirum hoc melius, ne, si forte de paupertate non persuaseris, sit aegritudini concedendum; aegritudine autem sublata propriis rationibus, quibus heri usi sumus, quodam modo etiam paupertatis malum tollitur.

earis igitur perturbatio qui expono varia sum curatio nam neque omnis aegritudo unus ratio sedo alius sum enim lugeo alius misero aut invideo adhibeo medicina sum etiam in omnis quattuor perturbatio ille distinctio utrum ad universus perturbatio qui sum aspernatio ratio aut appetitus vehemens an ad singulus ut ad metus libido reliquus bonus adhibeo oratio et utrum ille non video aeger fero ex quo suscipio sum aegritudo an omnis res tollo omnino aegritudo ut si quis aeger fero sui paupero sum is disputo paupertas malus non sum an homo aeger fero nihil oportet nimirum hic bonus ne si fors de paupertas non persuadeo sum aegritudo concedo aegritudo autem tollo proprius ratio qui heri utor sum quidam modo etiam paupertas malus tollo


melagxoli/a melancholicus 322 1 258 12


demntia 320 24 321 7 386 27


Et si fidentia, id est firma animi confisio, scientia quaedam est et opinio gravis non temere adsentientis, metus quoque est diffidentia expectati et impendentis mali, et si spes est expectatio boni, mali expectationem esse necesse est metum. ut igitur metus, sic reliquae perturbationes sunt in malo. ergo ut constantia scientiae, sic perturbatio erroris est. Qui autem natura dicuntur iracundi aut misericordes aut invidi aut tale quid, ei sunt constituti quasi mala valetudine animi, sanabiles tamen, ut Socrates dicitur: cum multa in conventu vitia conlegisset in eum Zopyrus, qui se naturam cuiusque ex forma perspicere profitebatur, derisus est a ceteris, qui illa in Socrate vitia non agnoscerent, ab ipso autem Socrate sublevatus, cum illa sibi sic nata, sed ratione a se deiecta diceret.

et si fido is sum firmo animus confisio scientia quidam sum et opinio gravis non temere adsentio metus quoque sum diffido expectas et impendeo malus et si spes sum expectatio bonus malus expectatio sum necesse sum metus ut igitur metus sic reliquus perturbatio sum in malus ergo ut constantia scientia sic perturbatio error sum qui autem natura dico iracundus aut misericors aut invideo aut talis quis is sum constituo quasi malus valetudo animus sanabilis tamen ut socrates dico cum multus in convenio vitio conlego in is zopyrus qui sui natura quisque ex forma perspicio profiteor derideo sum ab ceterus qui ille in socrates vitio non agnosco ab ipse autem socrates sublevo cum ille sui sic nata sed ratio ab sui deicio dico


Libya 240 25


Propemodum id quidem.


oportet v. kaqh/kei


Hippodamea 330 15


intentio animi 309 6. 19 314 1


Albucius, T. 453 1


Atilius, M. poeta (fr. 1) 373 10


ut enim si cui naviganti, praedones si insequantur, deus qui dixerit: eice te navi; praesto est qui excipiat: vel delphinus, ut Arionem Methymnaeum, vel equi Pelopis illi Neptunii, qui per undas currus suspensos rapuisse dicuntur, excipient te et quo velis perferent, omnem omittat timorem, sic urguentibus asperis et odiosis doloribus, si tanti sint, ut ferendi non sint, quo sit confugiendum, tu vides.

ut enim si qui navigo praedo si insequor deus qui dico eicio tu no praesto sum qui excipio vel delphinus ut ario methymnaeus vel equus pelops ille neptunius qui per unda currus suspendo rapio dico excipio tu et quo velis perfero omnis omitto timor sic urgeo asper et odiosus dolor si tantus sum ut fero non sum quo sum confugio tu video


at vero C. Marius, rusticanus vir, sed plane vir, cum secaretur, ut supra dixi, principio vetuit se alligari, nec quisquam ante Marium solutus dicitur esse sectus. cur ergo postea alii? valuit auctoritas. videsne igitur opinionis esse, non naturae malum? et tamen fuisse acrem morsum doloris idem Marius ostendit; crus enim alterum non praebuit. ita et tulit dolorem ut vir et ut homo maiorem ferre sine causa necessaria noluit.

at verus que marius rusticanus vir sed planus vir cum seco ut supra dico principium veto sui alligaris neque quisquam ante marius soluo dico sum seco cur ergo postea alius valeo auctoritas video igitur opinio sum non natura malus et tamen sum acer mordeo dolor idem marius ostendo crus enim alter non praebeo ita et fero dolor ut vir et ut homo magnus fero sine causa necessarius nolo


adsensio (rugkata/qesis) 368 26 401 16


Rem vero publicam ni maiores certe melioribus temperaver & institutis & legibus.

res verus publicus ni magnus certus bonus temperaver institus lex


de correcturis Stroux haec: Ich glaube, dab man die Korrekturen a) in die der ersten Hand selber, b) in die eines gleichzeitigen Korrektors zu zerlegen hat (Rc), zu denen c) seltener und mehr partienweise eine jüngere Hand tritt (R2). Daneben gibt es überall gelegentlich eine neue Hand, die ein Scholion schreibt oder auch verbessert. quae photographis confirmantur, etsi singulae manus hic nonnumquam distingui non possunt. ne in codice quidem ipso hoc semper fleri posse Stroux affirmat. Rc alio codice praeter exemplar ipsum usus esse non videtur), eruditione autem etsi non plane carebat, siquidem in rebus ad rectam verborum scribendorum rationem pertinentibus nonnumquam suo iudicio usus est (qua de re postea), tamen perraro verba tradita suo arbitratu mutavit velut 344, 19. R2 iam ex memoria interpolata hausit.

de correcturis stroux hic ich glaube dab man dies korrekturen ab in dies do ersten hand selber b in dies eines gleichzeitigen korrektors zu zerlegen hat rc zu denen que seltener und mehr partienweise is jungere hand tritt romanus daneben gibt sum uberall gelegentlich is neue hand dies is scholion schreibt oder auch verbessert qui photographis confirmo etsi singulus manus hic nonnumquam distinguo non possum ne in codico quidem ipse hic semper fleo possum stroux affirmo rc alius codico praeter exemplar ipse utor sum non video eruditio autem etsi non planus careo siquidem in res ad recingo verbum scribo ratio pertineo nonnumquam suus iudicium utor sum qui de res postea tamen perrarus verbum trado suus arbitratus muto velut romanus iam ex memoria interpolo haurio


Sed ut ad propositum redeat oratio, quam brevi tempore quot et quanti poëtae, qui autem oratores extiterunt! facile ut appareat nostros omnia consequi potuisse, simul ut velle coepissent.

sed ut ad propono redeo oratio quam brevis tempus quot et quantus poetae qui autem orator exsto facilis ut appareo noster omnis consequor possum simul ut volo coepio


Phidias 234 17


Aulis 278 4


Declamitare, declamatio 220 23


venit Epicurus, homo minime malus vel potius vir optimus; tantum monet, quantum intellegit. neglege inquit dolorem. quis hoc dicit? idem, qui dolorem summum malum? vix satis constanter. audiamus. si summus dolor est inquit, brevem necesse est esse. iteradum eadem ista mihi! non enim satis intellego, quid summum dicas esse, quid breve. summum, quo nihil sit superius, breve, quo nihil brevius. contemno magnitudinem doloris, a qua me brevitas temporis vindicabit ante paene quam venerit. sed si est tantus dolor, quantus Philoctetae? bene plane magnus mihi quidem videtur, sed tamen non summus; nihil enim dolet nisi pes: possunt oculi, potest caput latera pulmones, possunt omnia; longe igitur abest a summo dolore. ergo inquit dolor diuturnus habet laetitiae plus quam molestiae.

venio epicurus homo paruus malus vel potis vir bonus tantus moneo quantus intellego neglego inquam dolor quis hic dico idem qui dolor superus malus vix satis consto audio si summus dolor sum inquam brevis necesse sum sum iteradum idem iste ego non enim satis intellego quis superus dico sum quis brevis superus quo nihil sum superus brevis quo nihil brevis contemno magnitudo dolor ab qui ego brevitas tempus vindico ante paene quam venio sed si sum tantus dolor quantus philocteta bene planus magnus ego quidem video sed tamen non summus nihil enim doleo nisi pes possum oculus possum caput latus pulmo possum omnis longus igitur absum ab superus dolor ergo inquam dolor diuturnus habeo laetitia multus quam molestia


Alei campi (Z 201) 349 12


Centaurus 289 19 (Nessus) 290 6 (2913) cf. 263 30 (Hippocentaurum)


Cretes 297 12


Curius Dentatus, M'. cos. 290 274 17


pronuntiatum v. a)ci/wma


Prorsus nego.


Et quidem, si tibi constare vis, omnes, quicumque nati sunt eruntve, non solum miseri, sed etiam semper miseri. nam si solos eos diceres miseros quibus moriendum esset, neminem tu quidem eorum qui viverent exciperes—moriendum est enim omnibus—, esset tamen miseriae finis in morte. quoniam autem etiam mortui miseri sunt, in miseriam nascimur sempiternam. necesse est enim miseros esse eos qui centum milibus annorum ante occiderunt, vel potius omnis, quicumque nati sunt.

et quidem si tu constaris volo omnis quicumque nascor sum sum non solus miser sed etiam semper miser nam si solus is dico miser qui morior sum nemo tu quidem is qui vivo excipio morior sum enim omnis sum tamen miseria finis in mors quoniam autem etiam mortuus miser sum in miseria nasco sempiternus necesse sum enim miser sum is qui centum mille annus ante occido vel potis omnis quicumque nascor sum


nihil adfirmare (Academicorum) 269 3


*ei(marme/nh 436 12


Archytas 40024 433 6


Tuditanus v. Sempronius


verum multitudinis iudicium de bonis bonum si quando est, magis laudandum est quam illi ob eam rem beati. non possum autem dicere, quoquo modo hoc accipietur, Lycurgum Solonem legum et publicae disciplinae carere gloria, Themistoclem Epaminondam bellicae virtutis. ante enim Salamina ipsam Neptunus obruet quam Salaminii tropaei memoriam, priusque e Boeotia Leuctra tollentur quam pugnae Leuctricae gloria. multo autem tardius fama deseret Curium Fabricium Calatinum, duo Scipiones duo Africanos, Maximum Marcellum Paulum, Catonem Laelium, innumerabilis alios; quorum similitudinem aliquam qui arripuerit, non eam fama populari, sed vera bonorum laude metiens, fidenti animo, si ita res feret, gradietur ad mortem; in qua aut summum bonum aut nullum malum esse cognovimus. secundis vero suis rebus volet etiam mori; non enim tam cumulus bonorum iucundus esse potest quam molesta decessio. hanc sententiam significare videtur Laconis illa vox, qui, cum Rhodius Diagoras, Olympionices nobilis, uno die duo suos filios victores Olympiae vidisset, accessit ad senem et gratulatus:

verus multitudo iudicium de bonus bonus si quando sum magis laudo sum quam ille ob is res beati non possum autem dico quisquis modo hic accipio lycurgus solon lex et publicus disciplina careo gloria themistoclem epaminondas bellicus virtus ante enim salamina ipse neptunus obruo quam salaminius tropaeum memoria prior e boeotius leuctra tollo quam pugna leuctricus gloria multus autem tardus fama desero curiatii fabricius calatinus duo scipio duo africanus magnus marcellus paulis cato laelius innumerabilis alius qui similitudo aliqui qui arripio non is fama populor sed verus bonus laus metior fido animus si ita res fero gradior ad mors in qui aut superus bonus aut nullus malus sum cognosco secundus verus suus res volo etiam morior non enim tam cumulus bonus iucundus sum possum quam molestus decessio hic sententia significaris video laco ille vox qui cum rhodius diagoras olympionices nobilis unus dies duo suus filius victor olympia video accedo ad senex et gratulor


'At id ipsum odiosum est, sine sensu esse.' odiosum, si id esset carere; cum vero perspicuum sit nihil posse in eo esse qui ipse non sit, quid potest esse in eo odiosum qui nec careat nec sentiat? quamquam hoc quidem nimis saepe, sed eo quod in hoc inest omnis animi contractio ex metu mortis. qui enim satis viderit, id quod est luce clarius, animo et corpore consumpto totoque animante deleto et facto interitu universo illud animal, quod fuerit, factum esse nihil, is plane perspiciet inter Hippocentaurum, qui numquam fuerit, et regem Agamemnonem nihil interesse, nec pluris nunc facere M. Camillum hoc civile bellum, quam ego illo vivo fecerim Romam captam. Cur igitur et Camillus doleret, si haec post trecentos et quinquaginta fere annos eventura putaret, et ego doleam, si ad decem milia annorum gentem aliquam urbe nostra potituram putem? quia tanta caritas patriae est, ut eam non sensu nostro, sed salute ipsius metiamur. itaque non deterret sapientem mors,

at is ipse odiosus sum sine sentio sum odiosus si is sum careo cum verus perspicuus sum nihil possum in is sum qui ipse non sum quis possum sum in is odiosus qui neque careo neque sentio quamquam hic quidem nimis saepe sed is qui in hic insum omnis animus contractio ex metus mors qui enim satis video is qui sum lux clarus animus et corpus consumo totus animo deleo et facio interitus universus ille animal qui sum facio sum nihil is planus perspicio inter hippocentaurus qui numquam sum et rex agamemnon nihil intersum neque multus nunc facio m camillus hic civilis bellum quam ego ille vivo facio roma capio cur igitur et camillus doleo si hic post trecenti et quinquaginta fere annus evenio puto et ego doleo si ad decem mille annus gens aliqui urbs noster potior puto quia tantus careo patria sum ut is non sentio noster sed salus ipse metior itaque non deterreo sapio mors


praesens malum a) simpliciter = paro/n 329 16.23 355 3 367 1.3 368 13. 15 al.


res opp. opinio, ratio v. opinio, ratio — opp. verba 419 13 458 13

res opp opinio ratio v opinio ratio opp verbum


Tusculanae disputationes 404 1 458 21


nostra vehitur oratio). sed haec et vetera et a Graecis; Cato autem sic abiit e vita, ut causam moriendi nactum se esse gauderet. vetat enim dominans ille in nobis deus iniussu hinc nos suo demigrare; cum vero causam iustam deus ipse dederit, ut tunc Socrati, nunc Catoni, saepe multis, ne ille me Dius Fidius vir sapiens laetus ex his tenebris in lucem illam excesserit, nec tamen ille vincla carceris ruperit—leges enim vetant—, sed tamquam a magistratu aut ab aliqua potestate legitima, sic a deo evocatus atque emissus exierit. Tota enim philosophorum vita, ut ait idem, commentatio mortis est.

noster veho oratio sed hic et vetero et ab graecum cato autem sic abeo e vito ut causa morior nanciscor sui sum gaudeo veto enim dominor ille in nos deus injussus hinc nos suus demigraris cum verus causa iustus deus ipse do ut tunc socrates nunc cato saepe multus ne ille ego dius fidus vir sapio laetus ex hic tenebrae in lux ille excedo neque tamen ille vinclum carcer rumpo lex enim veto sed tamquam ab magistratus aut ab aliqui potestas legitimus sic ab deus evoco atque emitto exeo totus enim philosophus vito ut aio idem commentatio mors sum


Cum multis locis nostrorum hominum ingenia virtutesque, Brute, soleo mirari, tum maxime in is studiis, quae sero admodum expetita in hanc civitatem e Graecia transtulerunt. nam cum a primo urbis ortu regiis institutis, partim etiam legibus auspicia, caerimoniae, comitia, provocationes, patrum consilium, equitum peditumque discriptio, tota res militaris divinitus esset constituta, tum progressio admirabilis incredibilisque cursus ad omnem excellentiam factus est dominatu regio re p. liberata. nec vero hic locus est, ut de moribus institutisque maiorum et disciplina ac temperatione civitatis loquamur; aliis haec locis satis accurate a nobis dicta sunt maximeque in is sex libris, quos de re publica scripsimus.

cos multus locus noster homo ingenium virtus brutus soleo miror tum magnus in is studium qui serus admodum expeto in hic civitas e graecia transfero nam cum ab primus urbs ortus regius institus pars etiam lex auspicium caerimonia comitium provocatio pater consilium eques pedes discriptio totus res militaris divinitus sum constituo tum progressio admirabilis incredibilis curro ad omnis excellentiam facio sum dominor regius res p libero neque verus hic locus sum ut de mos instituo magnus et disciplina atque temperatio civitas loquor alius hic locus satis accuro ab nos dictum sum magnus in is sex liber qui de res publicus scribo


b) veri simile 221 4 226 17 229 9 282 22 284 5 384 3–5 409 10 (cf. 441 27 veritatis specie movet)

b verus similis cf veritas species moveo


Doctrina gręcia nos. &omni lit terarum genere superabat. inquo erat facile vincere non)

doctrina gr cichorium nos omnis lit teraris genus supero inquo sum facilis vinco non


Cannae 263 17


nos vero, si quid tale acciderit, ut a deo denuntiatum videatur ut exeamus e vita, laeti et agentes gratias pareamus emittique nos e custodia et levari vinclis arbitremur, ut aut in aeternam et plane in nostram domum remigremus aut omni sensu molestiaque careamus; sin autem nihil denuntiabitur, eo tamen simus animo, ut horribilem illum diem aliis nobis faustum putemus nihilque in malis ducamus, quod sit vel a diis inmortalibus vel a natura parente omnium constitutum. non enim temere nec fortuito sati et creati sumus, sed profecto fuit quaedam vis, quae generi consuleret humano nec id gigneret aut aleret, quod cum exanclavisset omnes labores, tum incideret in mortis malum sempiternum: portum potius paratum nobis et perfugium putemus.

nos verus si quis talis accido ut ab deus denuntio video ut exeo e vito laetus et ago gratia pareo emitto nos e custodia et levaris vinclum arbitror ut aut in aeternus et planus in noster domus remigro aut omnis sentio molestia careo sin autem nihil denuntio is tamen sum animus ut horribilis ille dies alius nos faustus puto nihil in malus duco qui sum vel ab diuus immortalis vel ab natura pareo omnis constituo non enim temere neque fortuitus sero et creo sum sed profecto sum quidam volo qui gener consulo humanus neque is gigno aut alo qui cum exanclo omnis labor tum incido in mors malus sempiternus portus potis paro nos et perfugium puto


His aut subtrahendi sunt ei, in quos impetum conantur facere, dum se ipsi conligant, —quid est autem se ipsum colligere nisi dissupatas animi partis rursum in suum locum cogere?—aut rogandi orandique sunt, ut, si quam habent ulciscendi vim, differant in tempus aliud, dum defervescat ira. defervescere autem certe significat ardorem animi invita ratione excitatum. ex quo illud laudatur Archytae, qui cum vilico factus esset iratior, quo te modo inquit accepissem, nisi iratus essem!

hic aut subtraho sum is in qui impetus conor facio dum sui ipse conligo quis sum autem sui ipse colligo nisi dissupo animus pars rursum in suus locus cogo aut rogo oro sum ut si quam habeo ulciscor vis differo in tempus alius dum defervesco ira defervesco autem certus significo ardor animus invito ratio excitas ex quo ille laudo archytas qui cum vilicus facio sum irascor quo tu modo inquam accipio nisi irascor sum


remissione autem sic urgetur, ut se nequeat extollere. et si verum quaerimus, in omnibus officiis persequendis animi est adhibenda contentio; ea est sola officii tamquam custodia. sed hoc idem in dolore maxume est providendum, ne quid abiecte, ne quid timide, ne quid ignave, ne quid serviliter muliebriterve faciamus, in primisque refutetur ac reiciatur Philocteteus ille clamor. Ingemescere non numquam viro concessum est, idque raro, eiulatus ne mulieri quidem; et hic nimirum est lessus , quem duodecim tabulae in funeribus adhiberi vetuerunt.

remissio autem sic urgeo ut sui nequeo extollo et si verus quaero in omnis officium persequor animus sum adhibeo contentio is sum solus officium tamquam custodia sed hic idem in dolor magnus sum provideo ne quis abicio ne quis timidus ne quis ignavus ne quis servilis muliebris facio in primus refuto atque reicio philocteteus ille clamor ingemescere non numquam vir concedo sum is rarus ejulo ne mulier quidem et hic nimirum sum lessus qui duodecim tabula in funus adhibeo veto


frugi, frugalitas v. swfrosu/nh


Gorgias (470 d) 420 6


Revolveris eodem. sint enim oportet, si miseri sunt; tu autem modo negabas eos esse, qui mortui essent. Si igitur non sunt, nihil possunt esse; ita ne miseri quidem sunt.

revolvo idem sum enim oportet si miser sum tu autem modo nego is sum qui mortuus sum si igitur non sum nihil possum sum ita ne miser quidem sum


Quamquam non sumus ignari multos studiose contra esse dicturos; quod vitare nullo modo potuimus, nisi nihil omnino scriberemus. etenim si orationes, quas nos multitudinis iudicio probari volebamus (popularis est enim illa facultas, et effectus eloquentiae est audientium adprobatio)—sed si reperiebantur non nulli, qui nihil laudarent nisi quod se imitari posse confiderent, quemque sperandi sibi, eundem bene dicendi finem proponerent, et cum obruerentur copia sententiarum atque verborum, ieiunitatem et famem se malle quam ubertatem et copiam dicerent, unde erat exortum genus Atticorum is ipsis, qui id sequi se profitebantur, ignotum, qui iam conticuerunt paene ab ipso foro inrisi:

quamquam non sum ignaris multus studiosus contra sum dico qui vitaris nullus modo possum nisi nihil omnino scribo etenim si oratio qui nos multitudo iudicium probaris volo popularis sum enim ille facultas et efficio eloquentia sum audio approbatio sed si reperio non nullus qui nihil laudo nisi qui sui imitor possum confido quisque spero sui idem bene dico finis propono et cum obruo copia sententiaris atque verbum ieiunitas et fames sui malo quam ubertas et copia dico unde sum exortus genus atticus is ipse qui is sequor sui profiteor ignotus qui iam contaceo paene ab ipse forum irrideo


aerumna (o)du/nh St. fr. III 412?) 370 6


Chrysis 396 4


cum autem animum ab ista pictura imaginibusque virtutum ad rem veritatemque traduxeris, hoc nudum relinquitur, possitne quis beatus esse, quam diu torqueatur. quam ob rem hoc nunc quaeramus; virtutes autem noli vereri ne expostulent et querantur se a beata vita esse relictas. si enim nulla virtus prudentia vacat, prudentia ipsa hoc videt, non omnis bonos esse etiam beatos, multaque de M. Atilio Q. Caepione M'. Aquilio recordatur, beatamque vitam, si imaginibus potius uti quam rebus ipsis placet, conantem ire in eculeum retinet ipsa prudentia negatque ei cum dolore et cruciatu quicquam esse commune.

cum autem animus ab iste pingo imago virtus ad res veritas traduco hic nudus relinquo possum quis beatus sum quam diu torqueo quam ob res hic nunc quaero virtus autem nolo vereor ne expostulo et queror sui ab beatus vito sum relinquo si enim nullus virtus prudentia vaco prudentia ipse hic video non omnis bonus sum etiam beatus multo de m atilius q caepio m aquilius recordor beatus vita si imago potis uti quam res ipse placeo conor eo in equuleus retineo ipse prudentia nego is cum dolor et crucio quisquam sum communis


Athamas 322 3


Inc. 18 (386 19)


Leuctra, Leuctricus 274 16


Codrus 277 26


Heracleotes Dionysius v. Dionysius


magnitudo animi 218 5 253 25 266 17 249 20 et v. fortitudo


loquetur enim eorum voce Virtus ipsa tecum: tune, cum pueros Lacedaemone, adulescentis Olympiae, barbaros in harena videris excipientis gravissimas plagas et ferentis silentio, si te forte dolor aliquis pervellerit, exclamabis ut mulier, non constanter et sedate feres? fieri non potest; natura non patitur. audio. pueri ferunt gloria ducti, ferunt pudore alii, multi metu, et tamen veremur, ut hoc, quod a tam multis et quod tot locis perferatur, natura patiatur? illa vero non modo patitur, verum etiam postulat: nihil enim habet praestantius, nihil quod magis expetat quam honestatem, quam laudem, quam dignitatem, quam decus. hisce ego pluribus nominibus unam rem declarari volo, sed utor, ut quam maxime significem, pluribus. volo autem dicere illud homini longe optumum esse, quod ipsum sit optandum per se, a virtute profectum vel in ipsa virtute situm, sua sponte laudabile, quod idem citius dixerim solum quam non summum bonum. atque ut haec de honesto, sic de turpi contraria: nihil tam taetrum, nihil tam aspernandum, nihil homine indignius.

loquor enim is vox virtus ipse tu tu cum puer lacedaemon adulescens olympia barbarus in harena video excipio gravis plaga et fero silentium si tu fors dolor aliquis pervello exclamo ut mulier non consto et sedo fero fio non possum natura non patior audio puer fero gloria duco fero pudor alius multus metus et tamen vereor ut hic qui ab tam multus et qui tot locus perfero natura patior ille verus non modo patior verus etiam postulo nihil enim habeo praesto nihil qui magis expeto quam honestas quam laus quam dignitas quam decus hic ego multus nomen unus res declararis volo sed uto ut quam magnus significo multus volo autem dico ille homo longus bonus sum qui ipse sum opto per sui ab virtus proficiscor vel in ipse virtus sino suus sponte laudabilis qui idem cieo dico solus quam non superus bonus atque ut hic de honestus sic de turpis contrarius nihil tam taeter nihil tam aspernor nihil homo indignus


Optime, inquam. sed nunc quidem valetudini tribuamus aliquid, cras autem et quot dies erimus in Tusculano, agamus haec et ea potissimum, quae levationem habeant aegritudinum formidinum cupiditatum, qui omnis philosophiae est fructus uberrimus.

optume inquam sed nunc quidem valetudo tribuo aliquis creo autem et quot dies sum in tusculanus ago hic et is potis qui levatio habeo aegritudo formido cupiditas qui omnis philosophia sum fructus uber


Stoicus 227 13 293 16 363 19 417 4


videsne, quanta fuerit apud Academicos verecundia? plane enim dicunt, quod ad rem pertineat: Peripateticis respondetur a Stoicis; digladientur illi per me licet, cui nihil est necesse nisi, ubi sit illud, quod veri simillimum videatur, anquirere. quid est igitur quod occurrat in hac quaestione, e quo possit attingi aliquid veri simile, quo longius mens humana progredi non potest? definitio perturbationis, qua recte Zenonem usum puto. ita enim definit, ut perturbatio sit aversa a ratione contra naturam animi commotio, vel brevius, ut perturbatio sit adpetitus vehementior, vehementior autem intellegatur is qui procul absit a naturae constantia.

video quantus sum apud academicus verecundia planus enim dico qui ad res pertineo peripateticus respondeo ab stoicus digladior ille per ego licet qui nihil sum necesse nisi ubi sum ille qui verus similis video anquiro quis sum igitur qui occurro in hic quaestio e quo possum attingo aliquis verus similis quo longus mens humanus progredior non possum definitio perturbatio qui rectus zeno usus puto ita enim definio ut perturbatio sum averto ab ratio contra natura animus commotio vel brevis ut perturbatio sum appetitus vehemens vehemens autem intellego is qui procul absum ab natura constantia


vacare, vacuus saepe a) privativum reddit cf. a)paqh/s, a)lupi/a al.

vacaris vacuus saepe ab privativum reddo cf ab paqh senatus ab lupus ab al


Iam vero motus animi, sollicitudines aegritudinesque oblivione leniuntur traductis animis ad voluptatem. non sine causa igitur Epicurus ausus est dicere semper in pluribus bonis esse sapientem, quia semper sit in voluptatibus. ex quo effici putat ille, quod quaerimus, ut sapiens semper beatus sit.

iam verus moueo animus sollicitudo aegritudo oblivio lenio traduco animus ad voluptas non sine causa igitur epicurus audeo sum dico semper in multus bonus sum sapio quia semper sum in voluptas ex quo efficio puto ille qui quaero ut sapio semper beatus sum


Nonne verendum est igitur, si est ita, ut dicis, ne philosophiam falsa gloria exornes? quod est enim maius argumentum nihil eam prodesse, quam quosdam perfectos philosophos turpiter vivere?

nonne vereor sum igitur si sum ita ut dico ne philosophia fallo gloria exorno qui sum enim magnus argumentum nihil is prosum quam quidam perficio philosophus turpis vivo


Superbus v. Tarquinius


Mihi ita videtur.


haec igitur praemeditatio futurorum malorum lenit eorum adventum, quae venientia longe ante videris. itaque apud Euripiden a Theseo dicta laudantur; licet enim, ut saepe facimus, in Latinum illa convertere: Nam qui hae/c audita a do/cto meminisse/m viro, Futu/ras mecum co/mmentabar mi/serias: Aut mo/rtem acerbam aut e/xili maesta/m fugam Aut se/mper aliquam mo/lem meditaba/r mali, Ut, si/ qua invecta di/ritas casu/ foret, Ne me i/nparatum cu/ra lacerare/t repens.

hic igitur praemeditatio sum malus lenio is advenio qui venio longus ante video itaque apud euripides ab theseus dictum laudo licet enim ut saepe facio in latinus ille converto nam qui hic que audio ab do cto memini m vir futu ras ego co mmentabar ego seria aut mo rtem acerbus aut e xilis maestus m fuga aut sui mper aliqui mo lem meditaba romanus malus ut si qui inveho deus ritas casus sum ne ego eo nparatum cu ra lacero t repo


nam cum Archimedes lunae solis quinque errantium motus in sphaeram inligavit, effecit idem quod ille, qui in Timaeo mundum aedificavit, Platonis deus, ut tarditate et celeritate dissimillimos motus una regeret conversio. quod si in hoc mundo fieri sine deo non potest, ne in sphaera quidem eosdem motus Archimedes sine divino ingenio potuisset imitari.

nam cum archimedes luna sol quinque erro moueo in sphaera inligo efficio idem qui ille qui in timaeus mundus aedifico plato deus ut tarditas et celeritas dissimilis moueo unus rego conversio qui si in hic mundus fio sine deus non possum ne in sphaera quidem idem moueo archimedes sine divino ingenium possum imitor


Atque ut ad valetudinis similitudinem veniamus eaque conlatione utamur aliquando, sed parcius quam solent Stoici: ut sunt alii ad alios morbos procliviores —itaque dicimus gravidinosos quosdam, quosdam torminosos, non quia iam sint, sed quia saepe sint—, sic alii ad metum, alii ad aliam perturbationem; ex quo in aliis anxietas, unde anxii, in aliis iracundia dicitur. quae ab ira differt, estque aliud iracundum esse, aliud iratum, ut differt anxietas ab angore (neque enim omnes anxii, qui anguntur aliquando, nec, qui anxii, semper anguntur), ut inter ebrietatem et ebriositatem interest, aliudque est amatorem esse, aliud amantem. atque haec aliorum ad alios morbos proclivitas late patet; nam pertinet ad omnes perturbationes;

atque ut ad valetudo similitudo venio is conlatio uto aliquando sed parcus quam soleo stoicus ut sum alius ad alius morbus proclivis itaque dico gravidinosos quidam quidam torminosus non quia iam sum sed quia saepe sum sic alius ad metus alius ad alius perturbatio ex quo in alius anxietas unde anxius in alius iracundia dico qui ab ira differo edo alius iracundus sum alius irascor ut differo anxietas ab angor neque enim omnis anxius qui ango aliquando neque qui anxius semper ango ut inter ebrietas et ebriositas intersum alius sum amator sum alius amo atque hic alius ad alius morbus proclivitas latus pateo nam pertineo ad omnis perturbatio


Cornelius Scipio Nasica Serapio, P. cos. 138 386 11


surditas 4566–23


Nasica v. Cornelius


Orpheus 268 7


Charmadas 247 10


Lesbiaci (libri Dicaearchi) 256 25


Syracusiae mensae 449 16


Quare omnium philosophorum, ut ante dixi, una ratio est medendi, ut nihil, quale sit illud quod perturbet animum, sed de ipsa sit perturbatione dicendum. itaque primum in ipsa cupiditate, cum id solum agitur ut ea tollatur, non est quaerendum, bonum illud necne sit quod lubidinem moveat, sed lubido ipsa tollenda est, ut, sive, quod honestum est, id sit summum bonum sive voluptas sive horum utrumque coniunctum sive tria illa genera bonorum, tamen, etiamsi virtutis ipsius vehementior adpetitus sit, eadem sit omnibus ad deterrendum adhibenda oratio. continet autem omnem sedationem animi humana in conspectu posita natura; quae quo facilius expressa cernatur, explicanda est oratione communis condicio lexque vitae.

quaris omnis philosophus ut ante dico unus ratio sum medeor ut nihil qualis sum ille qui perturbo animus sed de ipse sum perturbatio dico itaque primus in ipse cupiditas cum is solus ago ut is tollo non sum quaero bonus ille necne sum qui libido moveo sed libido ipse tollo sum ut sive qui honestus sum is sum superus bonus sive voluptas sive hic uterque conjungo sive tres ille genus bonus tamen etiamsi virtus ipse vehemens appetitus sum idem sum omnis ad deterreo adhibeo oratio contineo autem omnis sedatio animus humanus in conspectus pono natura qui quo facilis exprimo cerno explico sum oratio communis condicio lex vita


At enim eadem Stoici praecipua vel producta dicunt, quae bona isti. dicunt illi quidem, sed is vitam beatam compleri negant; hi autem sine is esse nullam putant aut, si sit beata, beatissimam certe negant. nos autem volumus beatissimam, idque nobis Socratica illa conclusione confirmatur. sic enim princeps ille philosophiae disserebat: qualis cuiusque animi adfectus esset, talem esse hominem; qualis autem homo ipse esset, talem eius esse orationem; orationi autem facta similia, factis vitam. adfectus autem animi in bono viro laudabilis; et vita igitur laudabilis boni viri; et honesta ergo, quoniam laudabilis. ex quibus bonorum beatam vitam esse concluditur.

at enim idem stoicus praecipuus vel produco dico qui bonus iste dico ille quidem sed is vita beatus compleo nego hic autem sine is sum nullus puto aut si sum beatus beatus certus nego nos autem volo beatus is nos socraticus ille conclusio confirmo sic enim princeps ille philosophia dissero qualis quisque animus affectus sum talis sum homo qualis autem homo ipse sum talis is sum oratio oratio autem facio similis facio vita affectus autem animus in bonus vir laudabilis et vito igitur laudabilis bonus vir et honestus ergo quoniam laudabilis ex qui bonus beatus vita sum concludo


Crat. = Cratander 1528


hoc enim fere tum habemus in promptu, nihil oportere inopinatum videri. aut qui tolerabilius feret incommodum, qui cognoverit necesse esse homini tale aliquid accidere? haec enim oratio de ipsa summa mali nihil detrahit, tantum modo adfert, nihil evenisse quod non opinandum fuisset. neque tamen genus id orationis in consolando non valet, sed id haud sciam an plurimum. * ergo ista necopinata non habent tantam vim, ut aegritudo ex is omnis oriatur; feriunt enim fortasse gravius, non id efficiunt, ut ea, quae accidant maiora videantur: quia recentia sunt, maiora videntur, non quia repentina.

hic enim fere tum habeo in promptus nihil oportet inopinor video aut qui tolerabilis fero incommodus qui cognosco necesse sum homo talis aliquis accido hic enim oratio de ipse summus malus nihil detraho tantus modo affero nihil evenio qui non opinor sum neque tamen genus is oratio in consolo non valeo sed is haud scio an multus ergo iste necopinatus non habeo tantus vis ut aegritudo ex is omnis orior ferio enim fortasse gravis non is efficio ut is qui accido magnus video quia recens sum magnus video non quia repentinus


Bellerophon 349 11