atque ex hoc loco vel solo illud quoque apparet genuina Ciceronis verba hac via ad nos pervenisse. addi possunt multi velut p. 258,19: similitudines X initio recte suprascr. V2, vel p. 338,21 ubi Vc solus addit verba eas quae rebus percipluntur venereis detrahens, qualia Epicuro reddenda esse iam Usener fr. 67 cognovit.) non pauciores vero sunt loci ubi Ciceronis verba audacissime mutata invenias. atque hic illic interpolamenta fortasse ipsis correctoribus debentur (velut p. 236,22 ad verba: Platonem ferunt, ut Pythagoreos cognosceret, in Italiam venisse et didicisse Pythagorea in P s ex fin. 5,87 haec adscripta sunt: et in ea cum alios multas tum archytam timeumque cognovit, quam notam Vc ipse quoque signo addito in margine exhibet, sed ita cum Ciceronis verbis coniungit, ut post ferunt inserat qui ac postea scribat venit eddicisse)), in universum autem sine dubio ex eodem fonte atque genuinae illae lectiones fluxerunt. e recensione igitur liber ille e quo correcturae codicis V sumptae sunt (v) originem duxit facta a docto homine, qui praeter vulgatos libros aliis uteretur, sed etiam secundum suum iudicium Ciceronis verba constitueret. qui quam considerate egerit multi loci ostendunt. non enim modo formam orationis respexit, verba non iam intellecta aut delevit (302,1 age sis cf. Progr. 35) aut mutavit (324,12 aliquando pro si quando, 346,21 li- berorum pro liberum al.), sed rerum etiam rationem habuit; velut 218,15, cum verba qui fuit maior natu quam Plautus et Naevius ut multi quoque e posterioribus non ad Livium sed ad Ennium referret, pro maior suspicatus est minor; 263,18 recte ei offensioni fuit Latina, sed cum emendationem Litana non invenisset, nescio qua doctrina ductus hirpini interpolavit; 349,12 cum versum Qui miser in campis maerens errabat alienis (Aleis Beroaldus) non recte procedere intellexisset, errat correxit.) qua vero aetate fuerit, uno fortasse loco cognoscimus: 282,5 legitur: nisi (sc. philosophia) doctissimorum con- tentionibus dissensionibusque viguisset; ubi cur supra viguisset, quod verbum explicatione vix egebat, V2 scrip- serit crevisset, non facile per se intellegitur; itaque cum idem verbum legamus apud Boethium qui in comm. in Cic. Topica 372,31 libere locum affert, suspicio nascitur inde illud tamquam variam lectionem in Tusculanas assumptum esse.) quod si probabile est, Mavortii saeculo (vix postea) reensionem illam factam esse concludas. sed certum hoc non esse minime ignoro.

atque ex hic locus vel solum ille quoque appareo genuinus cicero verbum hic via ad nos pervenio addo possum multus velut p similitudo decem initium rectus suprascr v vel p ubi vc solus addo verbum is qui res percipluntur venereis detraho qualis epicurus reddo sum iam usener fr cognosco non paucus verus sum locus ubi cicero verbum audax muto invenio atque hic illic interpolamenta fortasse ipse corrector debeo velut p ad verbum plato fero ut pythagorei cognosco in italia venio et disco pythagoreus in p senatus ex fio hic adscribo sum et in is cum alius multus tum archytam timeumque cognosco quam nota vc ipse quoque signum addo in margo exhibeo sed ita cum cicero verbum conjungo ut post fero insero qui atque postea scribo venio eddicisse in universus autem sine dubius ex idem fons atque genuinae ille lectio fluo e recensio igitur liber ille e quo correcturae codico v sumo sum v origo duco facio ab doceo homo qui praeter vulgo liber alius uto sed etiam secundus suus iudicium cicero verbum constituo qui quam considero ago multus locus ostendo non enim modo forma oratio respicio verbum non iam intellego aut deleo ago sum cf progr aut muto aliquando pro si quando li berorum pro liber al sed res etiam ratio habeo velut cum verbum qui sum magnus natus quam plautus et naevius ut multus quoque e posterus non ad livius sed ad ennius refero pro magnus suspicor sum paruus rectus is offensio sum latinum sed cum emendatio litanasilva non invenio nescio qui doctrina duco hirpini interpolavit cum verro qui miser in campus maereo erro alienus aleus beroaldus non rectus procedo intellego erro corrigo qui verus aetas sum unus fortasse locus cognosco lego nisi sc philosophia doceo continuo tentio dissensio vigesco ubi cur supra vigesco qui verbum explicatio vix egeo v scrip sero cerno non facilis per sui intellego itaque cum idem verbum lego apud boethium qui in comm in cic topice libo locus affero suspicio nascor inde ille tamquam varia lectio in tusculanus assumo sum qui si probabilis sum mavortii saeculum vix postea reensio ille facio sum concludo sed certus hic non sum paruus ignoro


nam ut quaestuosa mercatura, fructuosa aratio dicitur, non si altera semper omni damno, altera omni tempestatis calamitate semper vacat, sed si multo maiore ex parte exstat in utraque felicitas, sic vita non solum si undique referta bonis est, sed si multo maiore et graviore ex parte bona propendent, beata recte dici potest.

nam ut quaestuosus mercor fructuosus aratio dico non si alter semper omnis damnum alter omnis tempestas calamitas semper vaco sed si multus magnus ex pars exsto in uter felicitas sic vito non solus si undique refercio bonus sum sed si multus magnus et gravis ex pars bonus propendeo beatus rectus dico possum


Adducis me, ut tibi adsentiar. sed tua quoque vide ne desideretur constantia.

adduco ego ut tu adsentio sed tuus quoque video ne desidero constantia


Theombrotus (rectius Cleombrotus) 260 2


sidera, stellae v. astra


mediocritas officiorum 322 9


Veientes 331 15


vitia enim adfectiones sunt manentes, perturbationes autem moventes, ut non possint adfectionum manentium partes esse. Atque ut in malis attingit animi naturam corporis similitudo, sic in bonis. sunt enim in corpore praecipua, pulchritudo, vires, valetudo, firmitas, velocitas, sunt item in animo. ut enim corporis temperatio, cum ea congruunt inter se e quibus constamus, sanitas, sic animi dicitur, cum eius iudicia opinionesque concordant, eaque animi est virtus, quam alii ipsam temperantiam dicunt esse, alii obtemperantem temperantiae praeceptis et eam subsequentem nec habentem ullam speciem suam, sed sive hoc sive illud sit, in solo esse sapiente. est autem quaedam animi sanitas, quae in insipientem etiam cadat, cum curatione et purgatione medicorum conturbatio mentis aufertur.

vitio enim adfectio sum maneo perturbatio autem moveo ut non possum adfectio maneo pars sum atque ut in malus attingo animus natura corpus similitudo sic in bonus sum enim in corpus praecipuus pulchritudo vireo valetudo firmitas velocitas sum item in animus ut enim corpus temperatio cum is congruo inter sui e qui consto sanitas sic animus dico cum is iudicium opinio concordo is animus sum virtus quam alius ipse temperantia dico sum alius obtempero temperantia praecipio et is subsequor neque habeo ullus species suus sed sive hic sive ille sum in solum sum sapio sum autem quidam animus sanitas qui in insipiens etiam cado cum curatio et purgatio medicus conturbatio mens aufero


Quamvis copiose haec diceremus, si res postularet, quam multa, quam varia, quanta spectacula animus in locis caelestibus esset habiturus.

quivis copiosus hic dico si res postulo quam multus quam vario quantus spectaculum animus in locus caelestis sum habeo


Alcibiades 356 26–357 9


Academia, Academici semper scripsi, etsi X nonnisi 284,15 364,4 (achad. Vc) hoc praebet, at 281,27 282,1 284,2 323,1 363,19 383,30 441,29 443,4 446,1 achad.; praeterea 319,17 achad. KRV cad. G (a add. G2), 438,23 achad. KR, acad. V1, acad. G.

academia academicus semper scribo etsi decem nonnisi achad vc hic praebeo at achad praeterea achad krv cad g ab add g achad kr acad v acad g


Cur? quaeso.


b) = kaqh=kon 287 23 309 9. 10 353 30 436 21 441 17 447 6 al. (cf. 392 10)


Nestor 407 12


Paulus v. Aemilius


Saturnius Iuppiter 292 3


c) aegritudinis species 370 7 dolore carere, non(nihil) dolere = a)poni/a 338 9 341 22sqq.

que aegritudo species dolor careo non nihil doleo ab pono ab sqq


sapientiae studium v. philosophia


“Tita/num suboles, so/cia nostri sa/nguinis,

tita num suboles so cichorium noster sa nguinis nserens


Theodorus Lysimacho mortem minitanti magnum vero inquit effecisti, si cantharidis vim consecutus es, Paulus Persi deprecanti, ne in triumpho duceretur, in tua id quidem potestate est. multa primo die, cum de ipsa morte quaereremus, non pauca etiam postero, cum ageretur de dolore, sunt dicta de morte, quae qui recordetur, haud sane periculum est ne non mortem aut optandam aut certe non timendam putet. mihi quidem in vita servanda videtur illa lex, quae in Graecorum conviviis optinetur: aut bibat inquit aut abeat. et recte. aut enim fruatur aliquis pariter cum aliis voluptate potandi aut, ne sobrius in violentiam vinolentorum incidat, ante discedat. sic iniurias fortunae, quas ferre nequeas, defugiendo relinquas. Haec eadem, quae Epicurus, totidem verbis dicit Hieronymus.

theodorus lysimachus mors minito magnus verus inquam efficio si cantharis vis consequor sum paulus perses deprecor ne in triumphus duco in tuus is quidem potestas sum multus primus dies cum de ipse mors quaero non paucus etiam posterus cum ago de dolor sum dictum de mors qui qui recordor haud sanus periculum sum ne non mors aut opto aut certus non timeo puto ego quidem in vito servo video ille lex qui in graecum convivium obtineo aut bibo inquam aut abeo et rectus aut enim fruor aliquis pariter cum alius voluptas poto aut ne sobrius in violentia vinolentor incido ante discedo sic injuria fortuna qui fero nequeo defugio relinquo hic idem qui epicurus totidem verbum dico hieronymus


Prorsus existimo.


Papirius Carbo, C. cos. 120 219 17


Praeterea necesse est, qui fortis sit, eundem esse magni animi; qui magni animi sit, invictum; qui invictus sit, eum res humanas despicere atque infra se positas arbitrari. despicere autem nemo potest eas res, propter quas aegritudine adfici potest; ex quo efficitur fortem virum aegritudine numquam adfici. omnes autem sapientes fortes: non cadit igitur in sapientem aegritudo. Et quem ad modum oculus conturbatus non est probe adfectus ad suum munus fungendum, et reliquae partes totumve corpus statu cum est motum, deest officio suo et muneri, sic conturbatus animus non est aptus ad exequendum munus suum. munus autem animi est ratione bene uti; et sapientis animus ita semper adfectus est, ut ratione optime utatur; numquam igitur est perturbatus. at aegritudo perturbatio est animi: semper igitur ea sapiens vacabit.

praeterea necesse sum qui fortis sum idem sum magnus animus qui magnus animus sum invictus qui invictus sum is res humanus despicio atque infra sui pono arbitraris despicio autem nemo possum is res propter qui aegritudo afficio possum ex quo efficio fortis vir aegritudo numquam afficio omnis autem sapio fortis non cado igitur in sapio aegritudo et qui ad modus oculus conturbo non sum probus affectus ad suus munus fungor et reliquus pars totus corpus status cum sum motus desum officium suus et munus sic conturbo animus non sum aptus ad exequendum munus suus munus autem animus sum ratio bene uti et sapio animus ita semper affectus sum ut ratio optume uto numquam igitur sum perturbo at aegritudo perturbatio sum animus semper igitur is sapio vaco


Et vero ita existimo.


nosce te 243 16 436 7


Non ego iam cum huius vita, qua taetrius miserius detestabilius excogitare nihil possum, Platonis aut Archytae vitam comparabo, doctorum hominum et plane sapientium:

non ego iam cum hic vito qui taeter miser detestabilis excogitaris nihil possum plato aut archytas vita comparo doctor homo et planus sapiens


haec igitur simplicia, illa mixta: tria genera bonorum, maxuma animi, secunda corporis, externa tertia, ut Peripatetici nec multo veteres Academici secus; voluptatem cum honestate Dinomachus et Callipho copulavit, indolentiam autem honestati Peripateticus Diodorus adiunxit. haec sunt sententiae, quae stabilitatis aliquid habeant; nam Aristonis Pyrrhonis Erilli non nullorumque aliorum evanuerunt. hi quid possint optinere, videamus omissis Stoicis, quorum satis videor defendisse sententiam.

hic igitur simplicia ille misceo tres genus bonus magnus animus secundus corpus externus tertius ut peripateticus neque multus vetus academicus secus voluptas cum honestas dinomachus et callipho copulo indolentia autem honestas peripateticus diodorus adjungo hic sum sententia qui stabilitas aliquis habeo nam aristo pyrrho erillus non nullus alius evanesco hic quis possum obtineo video omitto stoicus qui satis video defendo sententia


Alcm. 23 (370 17) Andr. aechm. 85 (340 3) 86 (340 6) 92–99 (340 14–25 260 22sqq. 34415) 100 (271 22) 107 (242 4) Eum. 151 (252 16) Hect. lytr. 161172 (299 17–300 19) Iph. 222 (400 1) Med. 250 (240 23) 257 (349 20) 278 (397 4) Tel. 312 (332 9 = 346 26) Thyest. 349 (330 19) 354 (339 23) 357. 8 (330 14) 362 sqq. (272 20sqq.) sc. inc: 376 (280 1) 392 (318 20) 395 (397 17)

alcm andr aechm sqq eos hect lytr iph ego tel thyest sqq sqq sc inc


Liber 231 21


Zeno Citieus 287 17 294 24 311 17 312 2 355 3 417 5 419 8.10. 22 420 1 452 10


quam cum lego, nihil malo quam has res relinquere, his vero modo auditis multo magis.

quam cum lego nihil malus quam hic res relinquo hic verus modo audio multus magis


*eu)emptwsi/a v. proclivitas


Halicarnasus 355 9


humana condicio lexque vitae sim. 225 2 333 6 335 13 347 11348 8 356 15 379 19 391 29 393 14 — humana humane ferenda 335 24 346 19 321 29

humanus condicio lex vita sum humanus humanus fero


Aegritudine quidem hesterna disputatione videbatur, nisi forte temporis causa nobis adsentiebare.

aegritudo quidem hesternus disputatio video nisi fors tempus causa nos adsentiebaris


Stoicorum quidem facilis conclusio est; qui cum finem bonorum esse senserint congruere naturae cumque ea convenienter vivere, cum id sit in sapientis situm non officio solum, verum etiam potestate, sequatur necesse est, ut, cuius in potestate summum bonum, in eiusdem vita beata sit. ita fit semper vita beata sapientis.

stoicus quidem facilis conclusio sum qui cum finis bonus sum sentio congruo natura cum is convenienter vivo cum is sum in sapio sino non officium solus verus etiam potestas sequor necesse sum ut qui in potestas superus bonus in idem vito beatus sum ita fio semper vito beatus sapio


Non mihi videtur ad beate vivendum satis posse virtutem.

non ego video ad beatus vivo satis possum virtus


Bito 276 6


sec. Stoicos omnia recte facit 379 12 441 8, amaturus est 398 5 — omnia ad corpus refert sec. Epicurum 343 20 — in furorem incidere potest 322 13 — nondum visus 307 14

sec stoicus omnis rectus facio amo sum omnis ad corpus refero sec epicurus in furor incido possum nondum video


Geram tibi morem et ea quae vis, ut potero, explicabo, nec tamen quasi Pythius Apollo, certa ut sint et fixa, quae dixero, sed ut homunculus unus e multis probabilia coniectura sequens. ultra enim quo progrediar, quam ut veri similia videam, non habeo; certa dicent i, qui et percipi ea posse dicunt et se sapientis esse profitentur.

gero tu mos et is qui volo ut possum explico neque tamen quasi pythius apollo certus ut sum et figo qui dico sed ut homunculus unus e multus probabilis conicio sequor ultra enim quo progredio quam ut verus similis video non habeo certus dico eo qui et percipio is possum dico et sui sapio sum profiteor


animus quid sit sec. varios philosophos 226 27–229 8 cf. 237 24–239 4 — immortalis I § 26–35 50–71 77–81. — animorum post mortem sedes ac beata sors I § 36–49 72–76. — divinus I § 52 56–70 cf. 436 8. — in capite est 253 7. — animi bestiarum 258 7

animus quis sum sec varius philosophus cf immortal eo animus post mors sedes atque beatus sors eo divinus eo cf in caput sum animus bestia


atque ut haec tabificae mentis perturbationes sunt, aegritudinem dico et metum, sic hilariores illae, cupiditas avide semper aliquid expetens et inanis alacritas, id est laetitia gestiens, non multum differunt ab amentia. ex quo intellegitur, qualis ille sit, quem tum moderatum, alias modestum temperantem, alias constantem continentemque dicimus; non numquam haec eadem vocabula ad frugalitatis nomen tamquam ad caput referre volumus. quodnisi eo nomine virtutes continerentur, numquam ita pervolgatum illud esset, ut iam proverbii locum optineret, hominem frugi omnia recte facere. quod idem cum Stoici de sapiente dicunt, nimis admirabiliter nimisque magnifice dicere videntur.

atque ut hic tabificus mens perturbatio sum aegritudo dico et metus sic hilaris ille cupiditas avidus semper aliquis expeto et inanis alacritas is sum laetitia gestio non multus differo ab amentia ex quo intellego qualis ille sum qui tum modero alius modestus tempero alius consto contineo dico non numquam hic idem vocabulum ad frugalitas nomen tamquam ad caput refero volo quodnisi is nomen virtus contineo numquam ita pervulgo ille sum ut iam proverbium locus obtineo homo frugi omnis rectus facio qui idem cum stoicus de sapio dico nimis admirabilis nimis magnificus dico video


Cato v. Porcius


physica 232 7 242 4 253 15


Orcus 242 4


Nemeaeus leo 290 27 386 1


Contempto igitur honore, contempta etiam pecunia quid relinquitur quod extimescendum sit?

contemno igitur honor contemno etiam pecunia quis relinquo qui extimesco sum


* h)donh/ a) Epicuri voluptas 288 23 335–342; eius summum bonum 416 19 437 27 442 24 al. — h(donh\ katasthmatikh/ 338 9 341 22sqq. — singulae voluptates 446 25 447 23

h donh ab epicurus voluptas is superus bonus al h donh katasthmatikh sqq singulus voluptas


genu mehercule M. Antonium vidi, cum contente pro se ipse lege Varia diceret, terram tangere. ut enim ballistae lapidum et reliqua tormenta telorum eo graviores emissiones habent, quo sunt contenta atque adducta vehementius, sic vox, sic cursus, sic plaga hoc gravior, quo est missa contentius. cuius contentionis cum tanta vis sit, si gemitus in dolore ad confirmandum animum valebit, utemur; sin erit ille gemitus elamentabilis, si inbecillus, si abiectus, si flebilis, ei qui se dederit, vix eum virum dixerim. qui quidem gemitus si levationis aliquid adferret, tamen videremus, quid esset fortis et animosi viri; cum vero nihil imminuat doloris, cur frustra turpes esse volumus? quid est enim fletu muliebri viro turpius?

genu hercules m antonius video cum contendo pro sui ipse lex varius dico terra tango ut enim ballista lapis et reliquus tormentum telum is gravis emissio habeo quo sum contineo atque adduco vehemens sic vox sic curro sic plaga hic gravis quo sum mitto contendo qui contentio cum tantus volo sum si gemitus in dolor ad confirmo animus valeo uto sin sum ille gemitus elamentabilis si imbecillus si abicio si flebilis is qui sui do vix is vir dico qui quidem gemitus si levatio aliquis affero tamen video quis sum fortis et animosus vir cum verus nihil imminuo dolor cur frustra turpis sum volo quis sum enim fleo muliebris vir turpis


ratiunculae (conclusiunculae, laquei) Stoicorum 294 22 (cf. 382 1) 302 6 438 26

ratiunculae conclusiuncula laqueus stoicus cf


*do/ca plerumque = opinio, sed etiam = opinatio, v. opinio

do ca plerusque opinio sed etiam opinatio v opinio


Catulus v. Lutatius


gloria vera-falsa 274 21 317 18 sqq.


vertere-interpretari v. interpretari


Philosophi summi nequedum tamen sapientiam consecuti nonne intellegunt in summo se malo esse? sunt enim insipientes, neque insipientia ullum maius malum est. neque tamen lugent. quid ita? quia huic generi malorum non adfingitur illa opinio, rectum esse et aequum et ad officium pertinere aegre ferre, quod sapiens non sis, quod idem adfingimus huic aegritudini, in qua luctus inest, quae omnium maxuma est.

philosophus superus nequedum tamen sapientia consequor nonne intellego in superus sui malus sum sum enim insipiens neque insipiens ullus magnus malus sum neque tamen lugeo quis ita quia hic gener malus non affingo ille opinio recingo sum et aequus et ad officium pertineo aeger fero qui sapio non sum qui idem affingo hic aegritudo in qui luctus insum qui omnis magnus sum


Andromacha v. Ennius


adsciscere 295 16


a(rmoni/a intentio 227 18


Aeschines or. (de cor. 77) 349 3 (Aeschines Socr. fr. 10) 356 25 Aeschylus 291 13

aeschines or de cor aeschines socr fr aeschylus


huiusne vitae propositio et cogitatio aut Thyestem levare poterit aut Aeetam, de quo paulo ante dixi, aut Telamonem pulsum patria exulantem atque egentem? in quo haec admiratio fiebat: Hi/cine est ille Te/lamon, modo quem glo/ria ad caelum e/xtulit, Quem a/spectabant, cui/us ob os Grai o/ra obverteba/nt sua?

hic vita propositio et cogitatio aut thyestem levaris possum aut aeetes de quo paulus ante dico aut telamo pello patria exsulo atque egeo in quo hic admiratio fio hic cine sum ille tu lamon modo qui glo ria ad caelum e xtulit qui ab specto qui us ob os graius o ra obverteba nt suus


amor 396 15–399 26


hoc autem loco consideranti mihi studia doctrinae multa sane occurrunt, cur ea quoque arcessita aliunde neque solum expetita, sed etiam conservata et culta videantur. erat enim illis paene in conspectu praestanti sapientia et nobilitate Pythagoras, qui fuit in Italia temporibus isdem quibus L. Brutus patriam liberavit, praeclarus auctor nobilitatis tuae. Pythagorae autem doctrina cum longe lateque flueret, permanavisse mihi videtur in hanc civitatem, idque cum coniectura probabile est, tum quibusdam etiam vestigiis indicatur. quis enim est qui putet, cum floreret in Italia Graecia potentissumis et maximis urbibus, ea quae magna dicta est, in isque primum ipsius Pythagorae, deinde postea Pythagoreorum tantum nomen esset, nostrorum hominum ad eorum doctissimas voces aures clausas fuisse?

hic autem locus considero ego studium doctrina multus sanus occurro cur is quoque arcesso aliunde neque solus expeto sed etiam conservo et colo video sum enim ille paene in conspectus praesto sapientia et nobilitas pythagoras qui sum in italia tempus idem qui l brutus patria libero praeclarus auctor nobilitas tuus pythagoras autem doctrina cum longus fero fluo permano ego video in hic civitas is cum conicio probabilis sum tum quidam etiam vestigium indico quis enim sum qui puto cum floreo in italia graecia potens et magnus urbs is qui magnus dictum sum in eo primus ipse pythagoras deinde postea pythagoreus tantus nomen sum noster homo ad is doceo voco auris claudo sum


Nemo ergo non miser.


Graecia 218 3.7 219 4.7 231 28 232 3 282 3.8 294 3 298 4.8 306 10 332 12 361 4 362 6 408 5.24 430 8 433 25 450 21 455 16


hoc mihi latinis litteris inlus trandum putavi.

hic ego latinae littera inlus trandum puto


Ad ferendum igitur dolorem placide atque sedate plurimum proficit toto pectore, ut dicitur, cogitare, quam id honestum sit. sumus enim natura, ut ante dixi—dicendum est enim saepius—, studiosissimi adpetentissimique honestatis, cuius si quasi lumen aliquod aspeximus, nihil est quod, ut eo potiamur, non parati simus et ferre et perpeti. ex hoc cursu atque impetu animorum ad veram laudem atque honestatem illa pericula adeuntur in proeliis, non sentiunt viri fortes in acie volnera, vel sentiunt, sed mori malunt quam tantum modo de dignitatis gradu demoveri.

ad fero igitur dolor placidus atque sedo multus proficio totus pectus ut dico cogito quam is honestus sum sum enim natura ut ante dico dico sum enim saepis studiosus adpeto honestas qui si quasi lumen aliqui aspicio nihil sum qui ut is potio non paro sum et fero et perpetior ex hic cursus atque impetus animus ad verus laus atque honestas ille periculum adeo in proelium non sentio vir fortis in acies vulnero vel sentio sed morior malo quam tantus modo de dignitas gradus demoveo


Prorsus non arbitror.


Clazomenae 271 11


kathgo/rhma 371 15


Militiam vero—nostram dico, non Spartiatarum, quorum procedit ad modum acies ac tibiam, nec adhibetur ulla sine anapaestis pedibus hortatio—, nostri exercitus primum unde nomen habeant, vides; deinde qui labor, quantus agminis: ferre plus dimidiati mensis cibaria, ferre, si quid ad usum velint, ferre vallum (nam scutum gladium galeam in onere nostri milites non plus numerant quam umeros lacertos manus: arma enim membra militis esse dicunt; quae quidem ita geruntur apte, ut, si usus fuerit, abiectis oneribus expeditis armis ut membris pugnare possint). quid? exercitatio legionum, quid? ille cursus concursus clamor quanti laboris est! ex hoc ille animus in proeliis paratus ad volnera. adduc pari animo inexercitatum militem:

militia verus noster dico non spartiataris qui procedo ad modus acies atque tibia neque adhibeo ullus sine anapaestus pes hortatio noster exercitus primus unde nomen habeo video deinde qui labor quantus agmen fero multus dimidio mensis cibaria fero si quis ad usus volo fero valles nam scutum gladius galea in onus noster miles non multus numero quam umerus lacertus manus arma enim membrum miles sum dico qui quidem ita gero aptus ut si utor sum abicio onus expeditus arma ut membrum pugno possum quis exercitatio legio quis ille curro concursus clamor quantus labor sum ex hic ille animus in proelium paro ad vulnero adduco par animus inexercitas miles


Sparta 26918. 25 297 16


Ita iocaris, quasi ego dicam eos miseros, qui nati non sint, et non eos miseros, qui mortui sunt.

ita iocaris quasi ego dico is miser qui nascor non sum et non is miser qui mortuus sum


moderator mundi 251 18 253 3 — deorum vita 249 25 — deos esse omnes consentiunt, quales sint, ratione discendum est 232 12 235 5 243 9 — pravae vulgi de dis sententiae 232 15 — di olim homines 231 15 233 23, etiam di maiorum gentium 232 1 — deorum iudicia de morte 276 3

moderator mundus deus vito deus sum omnis consentio qualis sum ratio disco sum pravus vulgus de deus sententia deus olim homo etiam deus magnus gens deus iudicium de mors


Ut porro firmissimum hoc adferri videtur cur deos esse credamus, quod nulla gens tam fera, nemo omnium tam sit inmanis, cuius mentem non imbuerit deorum opinio (multi de diis prava sentiunt—id enim vitioso more effici solet—, omnes tamen esse vim et naturam divinam arbitrantur, nec vero id conlocutio hominum aut consessus efficit, non institutis opinio est confirmata, non legibus; omni autem in re consensio omnium gentium lex naturae putanda est)—quis est igitur, qui suorum mortem primum non eo lugeat, quod eos orbatos vitae commodis arbitretur? tolle hanc opinionem, luctum sustuleris. nemo enim maeret suo incommodo: dolent fortasse et anguntur, sed illa lugubris lamentatio fletusque maerens ex eo est, quod eum, quem dileximus, vitae commodis privatum arbitramur idque sentire. atque haec ita sentimus natura duce, nulla ratione nullaque doctrina. Maxumum vero argumentum est naturam ipsam de inmortalitate animorum tacitam iudicare, quod omnibus curae sunt, et maxumae quidem, quae post mortem futura sint. serit arbores, quae alteri saeclo prosint, ut ait Statius in Synephebis, quid spectans nisi etiam postera saecula ad se pertinere? ergo arbores seret diligens agricola, quarum aspiciet bacam ipse numquam; vir magnus leges instituta rem publicam non seret? quid procreatio liberorum, quid propagatio nominis, quid adoptationes filiorum, quid testamentorum diligentia, quid ipsa sepulcrorum monumenta elogia significant nisi nos futura etiam cogitare?

ut porro firmus hic affero video cur deus sum credo qui nullus gens tam ferus nemo omnis tam sum immanis qui mens non imbuo deus opinio multus de diuus pravus sentio is enim vitiosus mos efficio soleo omnis tamen sum vis et natura divina arbitror neque verus is collocutio homo aut consido efficio non institus opinio sum confirmo non lex omnis autem in res consensio omnis gens lex natura puto sum quis sum igitur qui suus mors primus non is lugeo qui is orbo vita commodus arbitror tollo hic opinio luctus tollo nemo enim maereo suus incommodus doleo fortasse et ango sed ille lugubris lamentatio fleo maereo ex is sum qui is qui diligo vita commodus privo arbitror is sentio atque hic ita sentio natura dux nullus ratio nullus doctrina magnus verus argumentum sum natura ipse de inmortalitas animus taceo iudicaris qui omnis cura sum et magnus quidem qui post mors sum sum sero arbor qui alter saeculum prosum ut aio sto in synephebi quis specto nisi etiam posterus saeculum ad sui pertineo ergo arbor sero diligo agricola qui aspicio baca ipse numquam vir magnus lex institutum res publicus non sero quis procreatio liberi quis propagatio nomen quis adoptatio filius quis testamentor diligentia quis ipse sepulcrum monumentum elogium significo nisi nos sum etiam cogito


qua est sententia in Cresphonte usus Euripides: Nam no/s decebat coe/tus celebranti/s domum Luge/re, ubi esset a/liquis in lucem e/ditus, Huma/nae vitae va/ria reputanti/s mala; At, qui/ labores mo/rte finisse/t gravis, Hunc o/mni amicos lau/de et laetitia e/xsequi. simile quiddam est in Consolatione Crantoris: ait enim Terinaeum quendam Elysium, cum graviter filii mortem maereret, venisse in psychomantium quaerentem, quae fuisset tantae calamitatis causa; huic in tabellis tris huius modi versiculos datos: Ignaris homines in vita mentibus errant: Euthynous potitur fatorum numine leto. Sic fuit utilius finiri ipsique tibique.

qui sum sententia in cresphonte utor euripides nam no senatus decet coe tus celebro senatus domus luge res ubi sum ab liquis in lux e ditus humo nautilus vita va ria reputo senatus malus at qui labor mo rte finio t gravis hic o mni amicus lau de et laetitia e xsequi similis quidam sum in consolatio crantor aio enim terinaeus quidam elysius cum gravis filius mors maereo venio in psychomantium quaero qui sum tantus calamitas causa hic in tabella tres hic modus versiculus do ignaris homo in vito mens erro euthynous potio fatum numen letum sic sum utilis finio ipse tu


licuit esse otioso Themistocli, licuit Epaminondae, licuit, ne et vetera et externa quaeram, mihi; sed nescio quo modo inhaeret in mentibus quasi saeclorum quoddam augurium futurorum, idque in maximis ingeniis altissimisque animis et existit maxime et apparet facillime. quo quidem dempto quis tam esset amens, qui semper in laboribus et periculis viveret?

licet sum otiosus themistocles licet epaminondas licet ne et vetero et externus quaero ego sed nescio quo modo inhaereo in mens quasi saeculum quidam augurium sum is in magnus ingenium alo animus et existit magnus et appareo facilis quo quidem dempto quis tam sum amens qui semper in labor et periculum vivo


Litana 263 18


codex membr. s. IX, 28:21,5 cm., binas columnas 27 versuum in pag. exhibens 97 foliis solas Tusculanas continet. foliorum 96 et 97 cum et margines laesae essent et multae litterae evanuissent, s. XV haec pars (inde a p. 453,13 aegritudinisque) ex alio codice, qui nullius pretii erat, denuo descripta est (Vb).

codex membr senatus ix cm bini columna versus in pag exhibeo folium solo tusculanus contineo folium et cum et margo laedo sum et multus littera evanuissent senatus xv hic pars inde ab p aegritudinisque ex alius codico qui nullus pretium sum denuo describo sum vb


Ordiamur ab eo, si placet, quem mollem, quem voluptarium dicimus. quid? is tibi mortemne videtur aut dolorem timere, qui eum diem, quo moritur, beatum appellat maxumisque doloribus adfectus eos ipsos inventorum suorum memoria et recordatione confutat? nec haec sic agit, ut ex tempore quasi effuttire videatur. de morte enim ita sentit, ut dissoluto animante sensum extinctum putet, quod autem sensu careat, nihil ad nos id iudicet pertinere. item in dolore certa habet quae sequatur, cuius magnitudinem brevitate consolatur, longinquitatem levitate.

ordior ab is si placeo qui mollis qui voluptarius dico quis is tu mors video aut dolor timeo qui is dies quo morior beatus appello magnus dolor affectus is ipse inventor suus memoria et recordatio confuto neque hic sic ago ut ex tempus quasi effuttire video de mors enim ita sentio ut dissolvo animo sensus exstinctus puto qui autem sentio careo nihil ad nos is iudico pertineo item in dolor certus habeo qui sequor qui magnitudo brevitas consolo longinquitas levitas


Sed quid poëtis irascimur?


b) = urgens (Antiocho fere = pro/sfatos cf. Rabbow 149, Pohlenz G. g. A. 1916 p. 555) 348 15 344 27

b urgeo antiochus fere pro sfatos cf rabbow pohlenz g g ab p


Ennius, Q. 218 15.23 Ann. 24 (231 6) 115 (231 17) 302 (240 25) 331 (227 3)


Pythagorae (Pythagoreorum) nomen in X plerumque recte scriptum fuisse videtur. recte enim legitur in GKRV 248,16 (pytag. H) 361,19 (pytag. G1) 362,2.8.11 (piyth. G1) 12.17.18 363,8 388,25 408,2 (pytag. K) 21 434,11, uno tantum loco (336,15) pytagoras scribitur (corr. Rc). in singulis autem codicibus nomen saepe corruptum esse non miraberis. rectam tamen scripturam servaverunt R praeter 366,11 418,11 (pithag.), V praeter 383,1 (pithag.) 242,14 291,13 407,19 (pitag.), G ubi ab X discrepat plerumque pytag. habet: 227,24 242,14 362,8 (alt. loco) 366,11 418,11 (phytag.) 432,13 454,22 (= H), phytag. 383,1, phitag. (= H) 407,19. K denique habet phitag. 227,24 236,14. 21. 22 237,2 242,14 291,13 454,22(phitag.), pithag. 366,11 (=R), pitag. 362,13.

pythagoras pythagoreus nomen in decem plerusque rectus scribo sum video rectus enim lego in gkrv pytag h pytag g piyth g pytag k unus tantus locus pytagoras scribo corr rc in singuli autem codicibus nomen saepe corrumpo sum non miro recingo tamen scribo servo romanus praeter pithag v praeter pithag pitag g ubi ab decem discrepo plerusque pytag habeo alt locus phytag h phytag phitag h k denique habeo phitag phitag pithag romanus pitag


et e recentioribus codicibus (s)


quae propter incertos casus cotidie imminet, propter brevitatem vitae numquam potest longe abesse, quo minus in omne tempus rei p. suisque consulat, cum posteritatem ipsam, cuius sensum habiturus non sit, ad se putet pertinere. quare licet etiam mortalem esse animum iudicantem aeterna moliri, non gloriae cupiditate, quam sensurus non sis, sed virtutis, quam necessario gloria, etiamsi tu id non agas, consequatur.

qui propter incertus casus cottidie immineo propter brevitas vita numquam possum longus absum quo paruus in omnis tempus res p suo consulo cum posteritas ipse qui sensus habeo non sum ad sui puto pertineo quare licet etiam mortal sum animus judico aeternus molior non gloria cupiditas quam sentio non sum sed virtus quam necessarius gloria etiamsi tu is non ago consequor


xrh/simos 325 13


ide/a (species) 246 21 249 25


sed tamen in vita occupata atque, ut Neoptolemi tum erat, militari pauca ipsa multum saepe prosunt et ferunt fructus, si non tantos quanti ex universa philosophia percipi possunt, tamen eos quibus aliqua ex parte interdum aut cupiditate aut aegritudine aut metu liberemur. velut ex ea disputatione, quae mihi nuper habita est in Tusculano, magna videbatur mortis effecta contemptio, quae non minimum valet ad animum metu liberandum. nam qui id quod vitari non potest metuit, is vivere animo quieto nullo modo potest; sed qui non modo quia necesse est mori, verum etiam quia nihil habet mors quod sit horrendum, mortem non timet, magnum is sibi praesidium ad beatam vitam comparavit.

sed tamen in vito occupo atque ut neoptolemus tum sum militaris paucus ipse multus saepe prosum et fero fructus si non tantus quantus ex universus philosophia percipio possum tamen is qui aliqui ex pars interdum aut cupiditas aut aegritudo aut metus libero velut ex is disputatio qui ego nuper habeo sum in tusculanus magnus video mors efficio contemptio qui non paruus valeo ad animus metus libero nam qui is qui vitaris non possum metuo is vivo animus quiesco nullus modo possum sed qui non modo quia necesse sum morior verus etiam quia nihil habeo mors qui sum horreo mors non timeo magnus is sui praesidium ad beatus vita comparo


* au)ta/rkhs v. contentus


quid enim deest ad beate vivendum ei, qui confidit suis bonis? aut, qui diffidit, beatus esse qui potest? at diffidat necesse est, qui bona dividit tripertito. qui enim poterit aut corporis firmitate aut fortunae stabilitate confidere? atqui nisi stabili et fixo et permanente bono beatus esse nemo potest. quid ergo eius modi istorum est? ut mihi Laconis illud dictum in hos cadere videatur, qui glorianti cuidam mercatori, quod multas navis in omnem oram maritimam demisisset, non sane optabilis quidem ista inquit rudentibus apta fortuna. an dubium est quin nihil sit habendum in eo genere, quo vita beata compleatur, si id possit amitti? nihil enim interarescere, nihil extingui, nihil cadere debet eorum, in quibus vita beata consistit. nam qui timebit ne quid ex is deperdat, beatus esse non poterit.

quis enim desum ad beatus vivo is qui confido suus bonus aut qui diffido beatus sum qui possum at diffido necesse sum qui bonus divido tripertito qui enim possum aut corpus firmitas aut fortuna stabilitas confido atqui nisi stabilis et figo et permaneo bonus beatus sum nemo possum quis ergo is modus iste sum ut ego laco ille dico in hic cado video qui glorior quidam mercator qui multus navus in omnis ora maritimus demitto non sanus optabilis quidem iste inquam rudo apto fortuna an dubius sum quin nihil sum habeo in is genus quo vito beatus compleo si is possum amitto nihil enim interaresco nihil extingui nihil cado debeo is in qui vito beatus consisto nam qui timeo ne quis ex is deperdo beatus sum non possum


Teucer 452 21


mathematici 219 10 237 12 412 26 434 5


sed alii in corde, alii in cerebro dixerunt animi esse sedem et locum; animum autem alii animam, ut fere nostri— declarat nomen: nam et agere animam et efflare dicimus et animosos et bene animatos et ex animi sententia; ipse autem animus ab anima dictus est—; Zenoni Stoico animus ignis videtur. sed haec quidem quae dixi, cor, cerebrum, animam, ignem volgo, reliqua fere singuli. ut multo ante veteres, proxime autem Aristoxenus, musicus idemque philosophus, ipsius corporis intentionem quandam, velut in cantu et fidibus quae a(rmoni/a dicitur: sic ex corporis totius natura et figura varios motus cieri tamquam in cantu sonos.

sed alius in cor alius in cerebrum dico animus sum sedes et locus animus autem alius anima ut fere noster declaro nomen nam et ago anima et efflaris dico et animosus et bene animo et ex animus sententia ipse autem animus ab anima dico sum zeno stoicus animus ignis video sed hic quidem qui dico cor cerebrum anima ignis vulgo reliquus fere singuli ut multus ante vetus propior autem aristoxenus musicus idem philosophus ipse corpus intentio quidam velut in cantus et fides qui ab rmoni ab dico sic ex corpus totus natura et figuro varius moueo cieo tamquam in cantus sonus


interea, unde isti versus? non enim adgnosco.

interea unde iste verro non enim agnosco


Antipater Tarsensis 452 11


vel ut dominus servo vel ut imperator militi vel ut parens filio. si turpissime se illa pars animi geret, quam dixi esse mollem, si se lamentis muliebriter lacrimisque dedet, vinciatur et constringatur amicorum propinquorumque custodiis; saepe enim videmus fractos pudore, qui ratione nulla vincerentur. ergo hos quidem ut famulos vinclis prope ac custodia, qui autem erunt firmiores nec tamen robustissimi, hos admonitu oportebit ut bonos milites revocatos dignitatem tueri. non nimis in Niptris ille sapientissimus Graeciae saucius lamentatur vel modice potius: pedetemptim, inquit, ite et sedato/ nisu Ne su/ccussu arripia/t maior Dolor (Pacuvius hoc melius quam Sophocles;

vel ut dominus servo vel ut imperator miles vel ut parens filius si turpis sui ille pars animus gero quam dico sum mollis si sui lamentum muliebris lacrima dedo vincio et constringo amicus propinquus custodia saepe enim video frango pudor qui ratio nullus vinco ergo hic quidem ut famulus vinclum prope atque custodia qui autem sum firmus neque tamen robustus hic admoneo oportet ut bonus miles revoco dignitas tueor non nimis in niptra ille sapio graecia saucius lamento vel modicus potis pedetemptim inquam eo et sedo nisus ne su ccussu arripia t magnus dolor pacuvius hic bonus quam sophocles


quocirca corpus gaudere tam diu, dum praesentem sentiret voluptatem, animum et praesentem percipere pariter cum corpore et prospicere venientem nec praeteritam praeterfluere sinere. ita perpetuas et contextas voluptates in sapiente fore semper, cum expectatio speratarum voluptatum cum perceptarum memoria iungeretur.

quocirca corpus gaudeo tam diu dum praesens sentio voluptas animus et praesens percipio pariter cum corpus et prospicio venio neque praetereo praeterfluo sino ita perpetuus et contexo voluptas in sapio sum semper cum expectatio sperataris voluptas cum perceptaris memoria jungo


Aristoteles 220 11 228 15 238 18 250 9 253 1 284 7 418 7 422 5 444 2 452 10 — (552 b 18) 266 8 (Probl. 30 1)258 12 (fr. 53)351 25 (fr. 90)449 23


lex Sempronia 342 21


Cum defensionum laboribus senatoriisque muneribus aut omnino aut magna ex parte essem aliquando liberatus, rettuli me, Brute, te hortante maxime ad ea studia, quae retenta animo, remissa temporibus, longo intervallo intermissa revocavi, et cum omnium artium, quae ad rectam vivendi viam pertinerent, ratio et disciplina studio sapientiae, quae philosophia dicitur, contineretur, hoc mihi Latinis litteris inlustrandum putavi, non quia philosophia Graecis et litteris et doctoribus percipi non posset, sed meum semper iudicium fuit omnia nostros aut invenisse per se sapientius quam Graecos aut accepta ab illis fecisse meliora, quae quidem digna statuissent, in quibus elaborarent.

cos defensio labor senatorius munus aut omnino aut magnus ex pars sum aliquando libero rettulis ego brutus tu horto magnus ad is studium qui retineo animus remitto tempus longus intervallum intermissus revoco et cum omnis ars qui ad recingo vivo via pertineo ratio et disciplina studium sapientia qui philosophia dico contineo hic ego latinum littera inlustro puto non quia philosophia graecum et littera et doctor percipio non possum sed meus semper iudicium sum omnis noster aut invenio per sui sapio quam graeci aut accipio ab ille facio bonus qui quidem dignus statuo in qui elaboro


Kaki/a 378 4


Experiar equidem; sed magna res est, animoque mihi opus est non repugnante.

experior equidem sed magnus res sum animo ego opus sum non repugno


Atqui pleni libri sunt contra ista ipsa disserentium philosophorum.

atqui plenus liber sum contra iste ipse dissero philosophus


Cypselus 453 9 (Cyrene) Cyrenaeus 270 9 363 22


morbi animi — corporis 318 17 sqq. 356 6 372 15 374 5–375 23 376 3 405 15


Anaxagoras 271 9 408 28 434 11 455 22 — (A 33) 332 26 = 346 28


Galba v. Sulpicius


Ira vero, quae quam diu perturbat animum, dubitationem insaniae non habet, cuius inpulsu existit etiam inter fratres tale iurgium:

ira verus qui quam diu perturbo animus dubitatio insania non habeo qui impulsus existit etiam inter frater talis iurgium


Quid? Stoici, qui omnes insipientes insanos esse dicunt, nonne ista conligunt? remove perturbationes maxumeque iracundiam: iam videbuntur monstra dicere. nunc autem ita disserunt, sic se dicere omnes stultos insanire, ut male olere omne caenum. at non semper. commove: senties. sic iracundus non semper iratus est; lacesse: iam videbis furentem. Quid? ista bellatrix iracundia, cum domum rediit, qualis est cum uxore, cum liberis, cum familia? an tum quoque est utilis? est igitur aliquid quod perturbata mens melius possit facere quam constans? an quisquam potest sine perturbatione mentis irasci? bene igitur nostri, cum omnia essent in moribus vitia, quod nullum erat iracundia foedius, iracundos solos morosos nominaverunt.

quis stoicus qui omnis insipiens insanus sum dico nonne iste conligunt removeo perturbatio magnus iracundia iam video monstrum dico nunc autem ita dissero sic sui dico omnis stultus insanio ut malus oleo omnis caenum at non semper commoveo sentio sic iracundus non semper irascor sum lacesso iam video furo quis iste bellatrix iracundia cum domus redeo qualis sum cum uxor cum liber cum familia an tum quoque sum utilis sum igitur aliquis qui perturbo mens bonus possum facio quam consto an quisquam possum sine perturbatio mens irascor bene igitur noster cum omnis sum in mos vitio qui nullus sum iracundia foedus iracundus solus morosus nomino


Pompeio, nostro familiari, cum graviter aegrotaret Neapoli, melius est factum. coronati Neapolitani fuerunt, nimirum etiam Puteolani; volgo ex oppidis publice gratulabantur: ineptum sane negotium et Graeculum, sed tamen fortunatum. utrum igitur, si tum esset extinctus, a bonis rebus an a malis discessisset? certe a miseris. non enim cum socero bellum gessisset, non inparatus arma sumpsisset, non domum reliquisset, non ex Italia fugisset, non exercitu amisso nudus in servorum ferrum et manus incidisset, †non liberi defleti, non fortunae omnes a victoribus possiderentur. qui, si mortem tum obisset, in amplissimis fortunis occidisset, is propagatione vitae quot, quantas, quam incredibilis hausit calamitates! haec morte effugiuntur, etiamsi non evenerunt, tamen, quia possunt evenire; sed homines ea sibi accidere posse non cogitant: Metelli sperat sibi quisque fortunam, proinde quasi aut plures fortunati sint quam infelices aut certi quicquam sit in rebus humanis aut sperare sit prudentius quam timere.

pompejus noster familiaris cum gravis aegroto neapolis bonus sum facio corono neapolitanus sum nimirum etiam puteolanus vulgo ex oppidum publicus gratulor ineptus sanus negotium et graeculis sed tamen fortuno utrum igitur si tum sum exstinctus ab bonus res an ab malus discedo certus ab miser non enim cum socer bellum gero non imparatus arma sumo non domus relinquo non ex italia fugio non exercitus amitto nudus in servus ferrum et manus incido non liber defleo non fortuna omnis ab victor possideo qui si mors tum obeo in amplus fortuna occido is propagatio vita quot quantus quam incredibilis haurio calamitas hic mors effugio etiamsi non evenio tamen quia possum evenio sed homo is sui accido possum non cogito metellus spero sui quisque fortuna proinde quasi aut multus fortuno sum quam infelix aut certus quisquam sum in res humanus aut spero sum prudens quam timeo


humatio 235 11 270 14–273 25


Cinna v. Cornelius


Harum sententiarum quae vera sit, deus aliqui viderit; quae veri simillima, magna quaestio est. utrum igitur inter has sententias diiudicare malumus an ad propositum redire?

haris sententiaris qui verus sum deus aliqui video qui verus similis magnus quaestio sum utrum igitur inter hic sententia diiudicaris malo an ad propono redeo


*a)/logos = rationis expers (de bestiarum animo) 2588, (de animi motibus) 329 11 386 5

ab logos ratio expers de bestia animus de animus motus


nonne respondebis?


Terentius Afer, P. (Eun. 5963) 399 15–19 (Heaut. 147.8. 135) 3506–9 (Phormio 241–6) 333 11–23


lu/ph 348 11 v. aegritudo


Dionysius, Syracusanorum tyrannus (maior) 448 11


Perses Macedonum rex 344 13 457 8


Afranius, L. com. (fr. 409) 383 12 389 4


Fulvius Nobilior, M. cos. 189 218 21


Maximus v. Fabius


a)ci/wma, pronuntiatum 224 18


moderatio, -us 325 10 336 23 378 13 379 6 449 22


anima (elementum) 227 9–12 229 22 239 1. 22 247 18. 20 250 9 cf. animalis 237 19 238 23


Satis tu quidem in Consolatione es lamentatus;

satis tu quidem in consolatio sum lamento


officia consolantium 355 14


v. etiam Aristo Chrysippus Cleanthes Dionysius Erillus Sphaerus Zeno

v etiam aristo chrysippus cleanthes dionysius erillus sphaerus zeno


eius laudes 405 27–40616 — vitam hominum excoluit 406 5–10 249 15–23 (mater artium 249 16) — magistra vitae 28527 28722 36328 4069. cultura animi 286 12 — animi medicina 279 23 2851.2 3035 316–3197 329 4 34428 358 21 360 2 390 19–25 403 9 — vitam beatam pollicetur 413 20

is laus vita homo excolo mater ars magistro vita cultura animus animus medicina vita beatus polliceor


desiderium (= po/qos) 371 12 275 15 al.


Pyrrhus 247 9 263 15


Cyrenaici 332 4 334 7 343 24sqq. 355 22


cf. bonus, virtus


quorum controversiam solebat tamquam honorarius arbiter iudicare Carneades. nam cum, quaecumque bona Peripateticis, eadem Stoicis commoda viderentur neque tamen Peripatetici plus tribuerent divitiis bonae valetudini ceteris rebus generis eiusdem quam Stoici, cum ea re, non verbis ponderarentur, causam esse dissidendi negabat. quare hunc locum ceterarum disciplinarum philosophi quem ad modum optinere possint, ipsi viderint; mihi tamen gratum est, quod de sapientium perpetua bene vivendi facultate dignum quiddam philosophorum voce profitentur.

qui controversia soleo tamquam honorarius arbiter iudicaris carneades nam cum quicumque bonus peripateticus idem stoicus commodus video neque tamen peripateticus multus tribuo divitiae bonus valetudo ceterus res genus idem quam stoicus cum is res non verbum pondero causa sum dissido nego quare hic locus ceteraris disciplinaris philosophus qui ad modus obtineo possum ipse video ego tamen gratus sum qui de sapiens perpetuus bene vivo facultas dignus quidam philosophus vox profiteor


ratio (doctrinaque) opp. natura v. natura — opp. ipsa res 345 2 (354 17) — opp. mos (consuetudo) 297 21 300 24 302 1 — opp. studium 314 8

ratio doctrina opp natura v natura opp ipse res opp mos consuetudo opp studium


Quia, si mors etiam mortuis miserum esset, infinitum quoddam et sempiternum malum haberemus in vita; nunc video calcem, ad quam cum sit decursum, nihil sit praeterea extimescendum. sed tu mihi videris Epicharmi, acuti nec insulsi hominis ut Siculi, sententiam sequi.

quia si mors etiam morior miser sum infinitus quidam et sempiternus malus habeo in vito nunc video calx ad quam cum sum decurro nihil sum praeterea extimesco sed tu ego video epicharmus acuo neque insulsus homo ut siculis sententia sequor


*xara/ (Stoicorum eu)pa/qeia) est gaudium 367 21 395 23 (docendi causa a gaudio laetitiam distinguimus), Epicuri

xara stoicus eu pa qeia sum gaudium doceo causa ab gaudium laetitia distinguo epicurus


Xerxes 413 25


Epicharmus (fr. 247) 225 8.16


nec vero Atlans sustinere caelum nec Prometheus adfixus Caucaso nec stellatus Cepheus cum uxore genero filia traderetur, nisi caelestium divina cognitio nomen eorum ad errorem fabulae traduxisset. a quibus ducti deinceps omnes, qui in rerum contemplatione studia ponebant, sapientes et habebantur et nominabantur, idque eorum nomen usque ad Pythagorae manavit aetatem. quem, ut scribit auditor Platonis Ponticus Heraclides, vir doctus in primis, Phliuntem ferunt venisse, eumque cum Leonte, principe Phliasiorum, docte et copiose disseruisse quaedam. cuius ingenium et eloquentiam cum admiratus esset Leon, quaesivisse ex eo, qua maxime arte confideret; at illum: artem quidem se scire nullam, sed esse philosophum. admiratum Leontem novitatem nominis quaesivisse, quinam essent philosophi, et quid inter eos et reliquos interesset;

neque verus atlans sustineo caelum neque prometheus affigo caucasus neque stellatus cepheus cum uxor gener filia trado nisi caelestis divino cognitio nomen is ad error fabula traduco ab qui duco deinceps omnis qui in res contemplatio studium pono sapio et habeo et nomino is is nomen usque ad pythagoras mano aetas qui ut scribo auditor plato ponticus heraclides vir doceo in primus phlius fero venio is cum leon princeps phliasii doceo et copiosus disseruio quidam qui ingenium et eloquentia cum admiror sum leo quaero ex is qui magnus ars confido at ille ars quidem sui scio nullus sed sum philosophus admiror leon novitas nomen quaero quisnam sum philosophus et quis inter is et reliquus intersum


inventio 248 13 253 4


Themistocles 219 5 234 1 274 13 382 19 388 24


voluntas et iudicium (To to\ e(kou/sion) 351 5 402 17 308 4 318 10 352 26 405 30 — voluntarius 358 10 3597 394 26 399 23 401 10 403 7

voluntas et iudicium to to e kou sion voluntarius


haec refelli possunt: sunt enim ignorantis, cum de aeternitate animorum dicatur, de mente dici, quae omni turbido motu semper vacet, non de partibus is, in quibus aegritudines irae libidinesque versentur, quas is, contra quem haec dicuntur, semotas a mente et disclusas putat. iam similitudo magis apparet in bestiis, quarum animi sunt rationis expertes; hominum autem similitudo in corporum figura magis exstat, et ipsi animi magni refert quali in corpore locati sint. multa enim e corpore existunt, quae acuant mentem, multa, quae obtundant. Aristoteles quidem ait omnis ingeniosos melancholicos esse, ut ego me tardiorem esse non moleste feram. enumerat multos, idque quasi constet, rationem cur ita fiat adfert. quod si tanta vis est ad habitum mentis in is quae gignuntur in corpore, ea sunt autem, quaecumque sunt, quae similitudinem faciant, nihil necessitatis adfert, cur nascantur animi, similitudo. omitto dissimilitudines.

hic refello possum sum enim ignoro cum de aeternitas animus dico de mens dico qui omnis turbidus motus semper vaco non de pars is in qui aegritudo ira libido verso qui is contra qui hic dico semoveo ab mens et discludo puto iam similitudo magis appareo in bestia qui animus sum ratio expers homo autem similitudo in corpus figuro magis exsto et ipse animus magnus refero qual in corpus loco sum multus enim e corpus existunt qui acuo mens multus qui obtundo aristotelis quidem aio omnis ingeniosus melancholicus sum ut ego ego tardus sum non molestus fero enumero multus is quasi consto ratio cur ita fio affero qui si tantus volo sum ad habitus mens in is qui gigno in corpus is sum autem quicumque sum qui similitudo facio nihil necessitas affero cur nasco animus similitudo omitto dissimilitudo


Minime vero; nam mihi egregie probata est oratio tua.

paruus verus nam ego egregius probo sum oratio tuus


a) Epicuri cupiditatum genera 446 15–24


Actum vero, et aliquantum quidem.


Aemilius Paulus, M. cos. 219. 216 263 17 274 1


Regulus v. Atilius


Calatinus v. Atilius


veri simile v. piqano/n


Archelaus Macedonum rex 420 6.


Democritus 229 4 238 23 383 1 388 26 434 11 455 23 — (A 22)455 5 (A 160)259 12 (B 116)450 26


Ut cum videmus speciem primum candoremque caeli, dein conversionis celeritatem tantam quantam cogitare non possumus, tum vicissitudines dierum ac noctium commutationesque temporum quadrupertitas ad maturitatem frugum et ad temperationem corporum aptas eorumque omnium moderatorem et ducem solem, lunamque adcretione et deminutione luminis quasi fastorum notantem et significantem dies, tum in eodem orbe in duodecim partes distributo quinque stellas ferri eosdem cursus constantissime servantis disparibus inter se motibus, nocturnamque caeli formam undique sideribus ornatam, tum globum terrae eminentem e mari, fixum in medio mundi universi loco, duabus oris distantibus habitabilem et cultum, quarum altera, quam nos incolimus, Sub a/xe posita ad ste/llas septem, unde ho/rrifer, Aquilo/nis stridor ge/lidas molitu/r nives, altera australis, ignota nobis, quam vocant Graeci

ut cum video species primus candor caelum deinde conversio celeritas tantus quantus cogito non possum tum vicissitudo dies atque nox commutatio tempus quadrupertitas ad maturitas frugum et ad temperatio corpus apto is omnis moderator et dux sol luna adcretio et deminutio lumen quasi fastor noto et significo dies tum in idem orbis in duodecim pars distribuo quinque stella fero idem curro consto servo dispar inter sui motus nocturnus caelum forma undique sidus orno tum globus terra emineo e mare figo in medium mundus universus locus duo ora disto habitabilis et cultus qui alter quam nos incolo sub ab xe pono ad ste llas septem unde ho rrifer aquilus nis strido ge lidas molitu romanus nix alter austral ignotus nos quam voco graecum


ipsum enim Herculem viderat in Oeta magnitudine dolorum eiulantem. nihil igitur hunc virum sagittae, quas ab Hercule acceperat, tum consolabantur, cum E vi/perino mo/rsu venae vi/scerum Vene/no inbutae tae/tros cruciatu/s cient. itaque exclamat auxilium expetens, mori cupiens; Heu, qui/ salsis flucti/bus mandet Me ex su/blimo verti/ce saxi! Iam iam a/bsumor; confi/cit animam Vis vo/lneris, ulceris ae/stus. difficile dictu videtur eum non in malo esse, et magno quidem, qui ita clamare cogatur.

ipse enim herculis video in oetum magnitudo dolor ejulo nihil igitur hic vir sagitta qui ab herculis accipio tum consolo cum e vis perino mo rsu vena vis scerum venum no inbutae taos tros crucio senatus cieo itaque exclamo auxilium expeto morior cupio heu qui salio flucti bus mando ego ex su blimo verto ce saxum iam iam ab bsumor conficio cit anima volo vo lneris ulcus ae stus difficilis dico video is non in malus sum et magnus quidem qui ita clamo cogo


Dicam, si potero, Latine. scis enim me Graece loqui in Latino sermone non plus solere quam in Graeco Latine.

dico si possum latinum scio enim ego graecum loquor in latinum sermo non multus soleo quam in graecum latinum


ex hoc et nostrorum opinione Romulus in caelo cum diis agit aevum , ut famae adsentiens dixit Ennius, et apud Graecos indeque perlapsus ad nos et usque ad Oceanum Hercules tantus et tam praesens habetur deus; hinc Liber Semela natus eademque famae celebritate Tyndaridae fratres, qui non modo adiutores in proeliis victoriae populi Romani, sed etiam nuntii fuisse perhibentur. quid? Ino Cadmi filia nonne *leukoqe/a nominata a Graecis Matuta habetur a nostris? quid? totum prope caelum, ne pluris persequar, nonne humano genere completum est?

ex hic et noster opinio romulus in caelum cum diuus ago aevum ut fama adsentio dico ennius et apud graeci indo perlabor ad nos et usque ad oceanus herculis tantus et tam praesens habeo deus hinc liber semela nascor idem fama celebritas tyndarides frater qui non modo adiutor in proelium victoria populus romanus sed etiam nuntius sum perhibeo quis ino cadmus filia nonne leukoqe ab nomino ab graecum matuta habeo ab noster quis totus prope caelum ne multus persequor nonne humanus genus compleo sum


Atque si in virtute satis est praesidii ad bene vivendum, satis est etiam ad beate; satis est enim certe in virtute, ut fortiter vivamus; si fortiter, etiam ut magno animo, et quidem ut nulla re umquam terreamur semperque simus invicti. sequitur, ut nihil paeniteat, nihil desit, nihil obstet; ergo omnia profluenter absolute prospere, igitur beate. satis autem virtus ad fortiter vivendum potest; satis ergo etiam ad beate.

atque si in virtus satis sum praesidium ad bene vivo satis sum etiam ad beatus satis sum enim certus in virtus ut fortis vivo si fortis etiam ut magnus animus et quidem ut nullus res umquam terreo semper sum invictus sequor ut nihil paeniteo nihil desum nihil obsto ergo omnis profluenter absolvo prosperus igitur beatus satis autem virtus ad fortis vivo possum satis ergo etiam ad beatus


(habitus aut adfectio e(/cis) 375 16


additur ad hanc definitionem a Zenone recte, ut illa opinio praesentis mali sit recens. hoc autem verbum sic interpretantur, ut non tantum illud recens esse velint, quod paulo ante acciderit, sed quam diu in illo opinato malo vis quaedam insit, ut vigeat et habeat quandam viriditatem, tam diu appelletur recens. ut Artemisia illa, Mausoli Cariae regis uxor, quae nobile illud Halicarnasi fecit sepulcrum, quam diu vixit, vixit in luctu eodemque etiam confecta contabuit. huic erat illa opinio cotidie recens; quae tum denique non appellatur recens, cum vetustate exaruit.

addo ad hic definitio ab zeno rectus ut ille opinio praesum malus sum recens hic autem verbum sic interpretor ut non tantus ille recens sum volo qui paulus ante accido sed quam diu in ille opinor malus volo quidam insum ut vigeo et habeo quidam viriditas tam diu appello recens ut artemisia ille mausolus caria rex uxor qui nobilis ille halicarnassus facio sepulcrum quam diu vivo vivo in luctus idem etiam conficio contabesco hic sum ille opinio cottidie recens qui tum denique non appello recens cum vetustas exaresco


pulchrum, honestum 434 18


Leon 407 22. 25. 27


Tantalus 221 31 330 14 378 24


Haec omnia definiunt Stoici, eaque verba quae dixi singularum rerum sunt, non, ut videntur, easdem res significant, sed aliquid differunt; quod alio loco fortasse tractabimus. haec sunt illae fibrae stirpium, quas initio dixi, persequendae et omnes eligendae, ne umquam ulla possit existere. magnum opus et difficile, quis negat? quid autem praeclarum non idem arduum? sed tamen id se effecturam philosophia profitetur, nos modo curationem eius recipiamus.

hic omnis definio stoicus is verbum qui dico singularis res sum non ut video idem res significo sed aliquis differo qui alius locus fortasse tracto hic sum ille fibra stirps qui initium dico persequor et omnis eligo ne umquam ullus possum existere magnus opus et difficilis quis nego quis autem praeclaris non idem arduus sed tamen is sui efficio philosophia profiteor nos modo curatio is recipio


itaque Aristoteles veteres philosophos accusans, qui existumavissent philosophiam suis ingeniis esse perfectam, ait eos aut stultissimos aut gloriosissimos fuisse; sed se videre, quod paucis annis magna accessio facta esset, brevi tempore philosophiam plane absolutam fore. Theophrastus autem moriens accusasse naturam dicitur, quod cervis et cornicibus vitam diuturnam, quorum id nihil interesset, hominibus, quorum maxime interfuisset, tam exiguam vitam dedisset; quorum si aetas potuisset esse longinquior, futurum fuisse ut omnibus perfectis artibus omni doctrina hominum vita erudiretur. querebatur igitur se tum, cum illa videre coepisset, extingui. quid? ex ceteris philosophis nonne optumus et gravissumus quisque confitetur multa se ignorare et multa sibi etiam atque etiam esse discenda?

itaque aristotelis vetus philosophus accuso qui existimo philosophia suus ingenium sum perficio aio is aut stultus aut gloriosus sum sed sui video qui paucus annus magnus accessio facio sum brevis tempus philosophia planus absolvo sum theophrastus autem morior accuso natura dico qui cervus et cornix vita diuturnus qui is nihil intersum homo qui magnus intersum tam exiguus vita do qui si aetas possum sum longinquus sum sum ut omnis perficio ars omnis doctrina homo vito erudio queror igitur sui tum cum ille video coepio extingui quis ex ceterus philosophus nonne bonus et gravis quisque confiteor multus sui ignoro et multus sui etiam atque etiam sum disco


offensio (opp. aegrotationi, cf. kata\ proskoph\n gino/mena St. fr. III 421) 372 11.14. 23

offensio opp aegrotatio cf kata proskoph n gino mena st fr iii


Empedocles 227 4 238 7


quod bonum igitur, id honestum. at quae isti bona numerant, ne ipsi quidem honesta dicunt; solum igitur bonum, quod honestum; ex quo efficitur honestate una vitam contineri beatam. Non sunt igitur ea bona dicenda nec habenda, quibus abundantem licet esse miserrimum.

qui bonus igitur is honestus at qui iste bonus numero ne ipse quidem honestus dico solus igitur bonus qui honestus ex quo efficio honestas unus vita contineo beatus non sum igitur is bonus dico neque habeo qui abundo licet sum miser


—ergo haec duo genera, voluptas gestiens et libido, bonorum opinione turbantur, ut duo reliqua, metus et aegritudo, malorum. nam et metus opinio magni mali inpendentis et aegritudo est opinio magni mali praesentis, et quidem recens opinio talis mali, ut in eo rectum videatur esse angi, id autem est, ut is qui doleat oportere opinetur se dolere. his autem perturbationibus, quas in vitam hominum stultitia quasi quasdam Furias inmittit atque incitat, omnibus viribus atque opibus repugnandum est, si volumus hoc, quod datum est vitae, tranquille placideque traducere.

ergo hic duo genus voluptas gestio et libido bonus opinio turbo ut duo reliquus metus et aegritudo malus nam et metus opinio magnus malus inpendeo et aegritudo sum opinio magnus malus praesum et quidem recens opinio talis malus ut in is recingo video sum ango is autem sum ut is qui doleo oportet opinor sui doleo hic autem perturbatio qui in vita homo stultitia quasi quidam furius inmitto atque incito omnis vis atque ops repugno sum si volo hic qui do sum vita tranquillus placidus traduco


recuperatur e correcturis Vaticani (V1VcV2)

recuperatur e correcturis vaticanus v vcv


Opportunissime vero accidit quod Carolingorum aetate etiam alius codex supererat qui ad Ciceronis verba constituenda adhiberi posset. correcturas enim codicis V memoriam exhibere ab X plane diversam Ströbel, ubi ilium examinavit, statim recte dixit (Philol. IL). quas omnes iam in margine exemplaris e quo V descriptus est adscriptas fuisse supra suspicati sumus, ex alio vero codice illatas esse testantur p. 232,2, ubi a ante nobis inserit V2, quod habent Lact. inst. 1, 15,24 Aug. cons. evang. 1, 23,32, p. 274,22 si ita res feret idem cum Lact. 7,10,9 si ita refert X, p. 309,17, ubi verbum obsoletum lessus in codicibus glossemate fle- tus expulsum est, solus Vc addit pessus.

opportunus verus accido qui carolingorum aetas etiam alius codex supersum qui ad cicero verbum constituo adhibeo possum correcturas enim codico v memoria exhibeo ab decem planus diverto strobel ubi ille examinavit statim rectus dico philol il qui omnis iam in margo exemplaris e quo v describo sum adscribo sum supra suspicor sum ex alius verus codico illatas sum testo p ubi ab ante nos insero v qui habeo lact inst aug cons evang p si ita res fero idem cum lact si ita refero decem p ubi verbum obsolesco lessus in codicibus glossemate fleo tus expello sum solus vc addo pessus


Quid?


Silenus 276 25


Metelli 224 6


IIa/qos Latine perturbatio, non morbus 319 23sqq. 320 14 328 22 366 9.22 v. perturbatio

iia qos latinum perturbatio non morbus sqq v perturbatio


oratores Romani 219 13 282 12 363 16, 'Attici' 281 15


Sane quidem, sed ne accidat, providebo.


modum tu adhibes vitio? an vitium nullum est non parere rationi? an ratio parum praecipit nec bonum illud esse, quod aut cupias ardenter aut adeptus ecferas te insolenter, nec porro malum, quo aut oppressus iaceas aut, ne opprimare, mente vix constes? eaque omnia aut nimis tristia aut nimis laeta errore fieri, qui error stultis extenuetur die, ut, cum res eadem maneat, aliter ferant inveterata aliter recentia, sapientis ne attingat quidem omnino?

modus tu adhibeo vitio an vitium nullus sum non pareo ratio an ratio parum praecipio neque bonus ille sum qui aut cupio ardenter aut adipiscor ecferas tu insolenter neque porro malus quo aut opprimo jaceo aut ne opprimaris mens vix consto is omnis aut nimis tristis aut nimis laetus error fio qui error stultus extenuo dies ut cum res idem maneo aliter fero invetero aliter recens sapio ne attingo quidem omnino


Deorum inmortalium iudicia solent in scholis proferre de morte, nec vero ea fingere ipsi, sed Herodoto auctore aliisque pluribus. primum Argiae sacerdotis Cleobis et Bito filii praedicantur. nota fabula est. cum enim illam ad sollemne et statum sacrificium curru vehi ius esset satis longe ab oppido ad fanum morarenturque iumenta, tum iuvenes i quos modo nominavi veste posita corpora oleo perunxerunt, ad iugum accesserunt. ita sacerdos advecta in fanum, cum currus esset ductus a filiis, precata a dea dicitur, ut id illis praemii daret pro pietate, quod maxumum homini dari posset a deo; post epulatos cum matre adulescentis somno se dedisse, mane inventos esse mortuos.

deus immortalis iudicium soleo in schola profero de mors neque verus is fingo ipse sed herodotus auctor alius multus primus argia sacerdos cleobis et bito filius praedico nosco fabula sum cum enim ille ad sollemnis et status sacrificium currus veho ius sum satis longus ab oppidum ad fanum moror iumentum tum juvenis eo qui modo nomino vestis pono corpus oleum perungo ad iugum accedo ita sacerdos adveho in fanum cum currus sum duco ab filius preco ab dea dico ut is ille praemium do pro pietas qui magnus homo do possum ab deus post epulor cum mater adulescens somnus sui do mane invenio sum mortuus


pulchritudo animi 376 11


contra naturam 288 19 295 5.6 336 8 366 22 388 8 — alienum natura 314 20 — secundum naturam 401 1

contra natura alienus natura secundus natura


Ptolomaeus (incertum quis Acgyptiorum rex) 448 3

ptolomaeus incertus quis acgyptiorum rex


Sed singulis perturbationibus partes eiusdem generis plures subiciuntur, ut aegritudini invidentia— utendum est enim docendi causa verbo minus usitato, quoniam invidia non in eo qui invidet solum dicitur, sed etiam in eo cui invidetur—, aemulatio, obtrectatio, misericordia, angor, luctus, maeror, aerumna, dolor, lamentatio, sollicitudo, molestia, adflictatio, desperatio, et si quae sunt de genere eodem. sub metum autem subiecta sunt pigritia, pudor, terror, timor, pavor, exanimatio, conturbatio, formido, voluptati malivolentia laetans malo alieno, delectatio, iactatio et similia, lubidini ira, excandescentia, odium, inimicitia, discordia, indigentia, desiderium et cetera eius modi. Haec autem definiunt hoc modo: invidentiam esse dicunt aegritudinem susceptam propter alterius res secundas, quae nihil noceant invidenti.

sed singuli perturbatio pars idem genus multus subicio ut aegritudo invideo utor sum enim doceo causa verbum paruus usitor quoniam invidia non in is qui invideo solus dico sed etiam in is qui invideo aemulatio obtrectatio misericordia ango luctus maeror aerumna dolor lamentatio sollicitudo molestia afflictatio desperatio et si qui sum de genus idem sub metus autem subiectum sum pigritia pudor terror timor pavor exanimatio conturbatio formido voluptas malevolentia laeto malus alienus delectatio jactatio et similis libido ira excandesco odium inimicitia discordia indigeo desiderium et ceterus is modus hic autem definio hic modo invidentia sum dico aegritudo suscipio propter alter res secundus qui nihil noceo invideo


praestans 421 23. 24


Quod malle te intellego, id puto esse commodius; efficiet enim ratio ut, quaecumque vera sit earum sententiarum quas exposui, mors aut malum non sit aut sit bonum potius.

qui malo tu intellego is puto sum commodus efficio enim ratio ut quicumque verus sum is sententiaris qui expono mors aut malus non sum aut sum bonus potis


Quodsi talis nos natura genuisset, ut eam ipsam intueri et perspicere eademque optima duce cursum vitae conficere possemus, haut erat sane quod quisquam rationem ac doctrinam requireret. nunc parvulos nobis dedit igniculos, quos celeriter malis moribus opinionibusque depravati sic restinguimus, ut nusquam naturae lumen appareat. sunt enim ingeniis nostris semina innata virtutum, quae si adolescere liceret, ipsa nos ad beatam vitam natura perduceret. nunc autem, simul atque editi in lucem et suscepti sumus, in omni continuo pravitate et in summa opinionum perversitate versamur, ut paene cum lacte nutricis errorem suxisse videamur. cum vero parentibus redditi, dein magistris traditi sumus, tum ita variis imbuimur erroribus, ut vanitati veritas et opinioni confirmatae natura ipsa cedat.

quodsi talis nos natura gigno ut is ipse intueor et perspicio idem bonus dux cursus vita confacio possum haud sum sanus qui quisquam ratio atque doctrina requiro nunc parvulus nos do igniculus qui celer malus mos opinio depravo sic restinguo ut nusquam natura lumen appareo sum enim ingenium noster semen innato virtus qui si adolesco licet ipse nos ad beatus vita natura perduco nunc autem simul atque edo in lux et suscipio sum in omnis continuo pravitas et in summus opinio perversitas verso ut paene cum lac nutrix error sugo video cum verus parens reddo deinde magister trado sum tum ita varius imbuo error ut vanitas vereor et opinio confirmo natura ipse cedo


Tabulae v. signa


non mihi quidem. prior enim pars orationis tuae faciebat, ut mori cuperem, posterior, ut modo non nollem, modo non laborarem; omni autem oratione illud certe perfectum est, ut mortem non ducerem in malis.

non ego quidem prior enim pars oratio tuus facio ut morior cupio posterus ut modo non nolo modo non laboraris omnis autem oratio ille certus perficio sum ut mors non duco in malus


An malumus Epicurum imitari? qui multa praeclare saepe dicit; quam enim sibi constanter convenienterque dicat, non laborat. laudat tenuem victum. philosophi id quidem, sed si Socrates aut Antisthenes diceret, non is qui finem bonorum voluptatem esse dixerit. negat quemquam iucunde posse vivere, nisi idem honeste sapienter iusteque vivat. nihil gravius, nihil philosophia dignius, nisi idem hoc ipsum honeste sapienter iuste ad voluptatem referret. Quid melius quam: fortunam exiguam intervenire sapienti? sed hoc isne dicit, qui, cum dolorem non modo maxumum malum, sed solum malum etiam dixerit, toto corpore opprimi possit doloribus acerrumis tum, cum maxime contra fortunam glorietur? quod idem melioribus etiam verbis Metrodorus:

an malo epicurus imitor qui multus praeclaris saepe dico quam enim sui consto convenienterque dico non laboro laudo tenuis vinco philosophus is quidem sed si socrates aut antisthenis dico non is qui finis bonus voluptas sum dico nego quisquam jucundus possum vivo nisi idem honestus sapienter justus vivo nihil gravis nihil philosophia dignus nisi idem hic ipse honestus sapienter justus ad voluptas refero quis bonus quam fortuna exiguus intervenio sapio sed hic eo dico qui cum dolor non modo magnus malus sed solus malus etiam dico totus corpus opprimo possum dolor acerrumis tum cum magnus contra fortuna glorior qui idem bonus etiam verbum metrodorus


fulgentis gladios hostium videbant Decii, cum in aciem eorum inruebant. his levabat omnem volnerum metum nobilitas mortis et gloria. num tum ingemuisse Epaminondam putas, cum una cum sanguine vitam effluere sentiret? imperantem enim patriam Lacedaemoniis relinquebat, quam acceperat servientem. haec sunt solacia, haec fomenta summorum dolorum.

fulgeo gladius hostis video decius cum in acies is inruo hic levo omnis vulnus metus nobilitas mors et gloria num tum ingemo epaminondas puto cum unus cum sanguis vita effluo sentio impero enim patria lacedaemonius relinquo quam accipio servio hic sum solacium hic fomentum summus dolor


Venusia 263 17


misericordia est aegritudo ex miseria alterius iniuria laborantis (nemo enim parricidae aut proditoris supplicio misericordia commovetur); angor aegritudo premens, luctus aegritudo ex eius qui carus fuerit interitu acerbo, maeror aegritudo flebilis, aerumna aegritudo laboriosa, dolor aegritudo crucians, lamentatio aegritudo cum eiulatu, sollicitudo aegritudo cum cogitatione, molestia aegritudo permanens, adflictatio aegritudo cum vexatione corporis, desperatio aegritudo sine ulla rerum expectatione meliorum. Quae autem subiecta sunt sub metum, ea sic definiunt: pigritiam metum consequentis laboris,.

misericordia sum aegritudo ex miseria alter iniuria laboro nemo enim parricida aut proditor supplicium misericordia commoveo ango aegritudo premo luctus aegritudo ex is qui carus sum interitus acerbus maeror aegritudo flebilis aerumna aegritudo laboriosus dolor aegritudo crucio lamentatio aegritudo cum ejulo sollicitudo aegritudo cum cogitatio molestia aegritudo permaneo afflictatio aegritudo cum vexatio corpus desperatio aegritudo sine ullus res expectatio bonus qui autem subiectum sum sub metus is sic definio pigritia metus consequor labor


Beatus notio 417 21 — beatus quis sec. Epicureos 288 6 337 18 al., sec. Stoicos 379 19, sec. Peripateticos 443 22 — beatus a)paqh/s 412 4–22 al. — beatus beatior esse non potest 415 2 – beata ˜ beatissima vita 414 20 sqq. 419 29 422 5 425 21 427 20 439 6 442 1 — beata vita in una virute posita 295 3 420 16 421 1423 11

beatus notio beatus quis sec epicurei al sec stoicus sec peripatetici beatus ab paqh senatus al beatus beo sum non possum beatus beatus vito sqq beatus vito in unus virute pono


partim esse naturales et necessarias, partim naturales et non necessarias, partim neutrum; necessarias satiari posse paene nihilo; divitias enim naturae esse parabiles; secundum autem genus cupiditatum nec ad potiendum difficile esse censet nec vero ad carendum; tertias, quod essent plane inanes neque necessitatem modo, sed ne naturam quidem attingerent, funditus eiciendas putavit.

pars sum natural et necessaria pars natural et non necessaria pars neuter necessaria satiaris possum paene nihilum divitiae enim natura sum parabilis secundus autem genus cupiditas neque ad potio difficilis sum censeo neque verus ad careo tertio qui sum planus inanis neque necessitas modo sed ne natura quidem attingo fundus eicio puto


sic igitur inflatus et tumens animus in vitio est. sapientis autem animus semper vacat vitio, numquam turgescit, numquam tumet; at irati animus eius modi est: numquam igitur sapiens irascitur. nam si irascitur, etiam concupiscit; proprium est enim irati cupere, a quo laesus videatur, ei quam maxumum dolorem inurere. qui autem id concupierit, eum necesse est, si id consecutus sit, magno opere laetari. ex quo fit, ut alieno malo gaudeat; quod quoniam non cadit in sapientem, ne ut irascatur quidem cadit. sin autem caderet in sapientem aegritudo, caderet etiam iracundia; qua quoniam vacat, aegritudine etiam vacabit.

sic igitur inflo et tumeo animus in vitio sum sapio autem animus semper vaco vitio numquam turgesco numquam tumeo at irascor animus is modus sum numquam igitur sapio irascor nam si irascor etiam concupisco proprius sum enim irascor cupio ab quo laedo video is quam magnus dolor inuro qui autem is concupio is necesse sum si is consequor sum magnus opus laetor ex quo fio ut alienus malus gaudeo qui quoniam non cado in sapio ne ut irasco quidem cado sin autem cado in sapio aegritudo cado etiam iracundia qui quoniam vaco aegritudo etiam vaco


Atqui, si ita est, profligata iam haec et paene ad exitum adducta quaestio est.

atqui si ita sum profligo iam hic et paene ad exitus adduco quaestio sum


Eurypylus 299 26 300 16


Clastidium 385 16


expetendum ai(reto/n 373 16.25 424 27 435 5 438 21 447 10 450 25


Phaedon v. Plato Phaedrus v. Plato


cod. membr. s. IX, binas columnas 28 versuum in pa- gina exhibens, fol. 1–75v Tusculanas disp., tum usque ad fol. 88v Catonem maiorem (desinit tamen in verbis § 78 quin ex; cf. Simbeckii praef.) continens. Chatelain Pal. des cl. Lat. 44, 1.

cod membr senatus ix bini columna versus in pa gina exhibeo fol v tusculanus disp tum usque ad fol v cato magnus desino tamen in verbum quin ex cf simbeckii praef contineo chatelain pal do cl lat


Elysius 277 9


sint enim tria genera bonorum, ut iam a laqueis Stoicorum, quibus usum me pluribus quam soleo intellego, recedamus, sint sane illa genera bonorum, dum corporis et externa iaceant humi et tantum modo, quia sumenda sint, appellentur bona, animi autem illa divina longe lateque se pandant caelumque contingant; ut, ea qui adeptus sit, cur eum beatum modo et non beatissimum etiam dixerim?

sum enim tres genus bonus ut iam ab laqueus stoicus qui usus ego multus quam soleo intellego recedo sum sanus ille genus bonus dum corpus et externus jaceo humus et tantus modo quia sumo sum appello bonus animus autem ille divino longus fero sui pando caelum contingo ut is qui adipiscor sum cur is beatus modo et non beatus etiam dico


opinio mentitur sim. 346 25 347 1 317 8.14 358 2.10, opp. natura (v. natura) vel res 334 10; at scientia quaedam et opinio gravis non temere adsentientis 401 15

opinio mentior sum opp natura v natura vel res at scientia quidam et opinio gravis non temere adsentio


Obtrectatio (zhlotupi/a) 369 23


Academici 363 19 364 4 383 30 438 23 443 4


Manlius Torquatus, T. cos. primum 347 385 14


temperatio (kra=sis) 228 14 251 22 3761 (de sonis 248 26) — civitatis 36111 (cf. 217 15)


nescio, ecquid ipsi nos fortiter in re p. fecerimus: si quid fecimus, certe irati non fecimus. an est quicquam similius insaniae quam ira? quam bene Ennius initium dixit insaniae. color, vox, oculi, spiritus, inpotentia dictorum ac factorum quam partem habent sanitatis? quid Achille Homerico foedius, quid Agamemnone in iurgio? nam Aiacem quidem ira ad furorem mortemque perduxit. non igitur desiderat fortitudo advocatam iracundiam; satis est instructa parata armata per sese. nam isto quidem modo licet dicere utilem vinulentiam ad fortitudinem, utilem etiam dementiam, quod et insani et ebrii multa faciunt saepe vehementius. semper Aiax fortis, fortissimus tamen in furore; nam Fa/cinus fecit ma/ximum, cum Da/nais inclina/ntibus Summa/m rem perfeci/t manu. proelium restituit insaniens:

nescio ecquis ipse nos fortis in res p facio si quis facio certus irascor non facio an sum quisquam similis insania quam ira quam bene ennius initium dico insania color vox oculus spiritus impotens dico atque factor quam pars habeo sanitas quis achilles homericus foedus quis agamemnon in iurgium nam ajax quidem ira ad furor mors perduco non igitur desidero fortitudo advoco iracundia satis sum instruo paro armo per sui nam iste quidem modo licet dico utilis vinulentiam ad fortitudo utilis etiam dementia qui et insanio et ebrius multus facio saepe vehemens semper ajax fortis fortis tamen in furor nam for cinus facio ma ximum cum do nautilus inclino ntibus summus m res perficio t manus proelium restituo insanio


virtutes inter se nexae (a)ntakolouqi/a) 296 19 325 28 — chorus virtutum 410 17

virtus inter sui necto ab ntakolouqi ab chorus virtus


Metrodorus Scepsius 247 10


(= cupiditas) 379 17 al.


mors de contemnenda morte est l. I cf. div. II 2 — mors quid sit 226 21 267 20sqq. — malum non.est, si interitum adfert I §9–16 82–111, bonum, si animi discessus a corpore est I § 26–81 — perfugium, portus est, aeternum nihil sentiendi receptaculum 457 4 279 10 315 2

mors de contemno mors sum l eo cf div is mors quis sum sqq malus non sum si interitus affero eo bonus si animus discedo ab corpus sum eo perfugium portus sum aeternus nihil sentio receptaculis


Quid, si te rogavero aliquid?


Potes igitur aut, qui male vivat, non eum miserum dicere aut, quem bene fateare, eum negare beate vivere?

possum igitur aut qui malus vivo non is miser dico aut qui bene fatearis is nego beatus vivo


Philippus Macedonum rex 423 11


Sapientes septem 407 8


Crantor 277 8 322 22 352 28 452 9


Aristoteles, longe omnibus—Platonem semper excipio—praestans et ingenio et diligentia, cum quattuor nota illa genera principiorum esset complexus, e quibus omnia orerentur, quintam quandam naturam censet esse, e qua sit mens; cogitare enim et providere et discere et docere et invenire aliquid et tam multa meminisse, amare odisse, cupere timere, angi laetari, haec et similia eorum in horum quattuor generum inesse nullo putat; quintum genus adhibet vacans nomine et sic ipsum animum e)ndele/xeian appellat novo nomine quasi quandam continuatam motionem et perennem.

aristotelis longus omnis plato semper excipio praesto et ingenium et diligentia cum quattuor nosco ille genus principia sum complexus e qui omnis orerentur quintus quidam natura censeo sum e qui sum mens cogito enim et provideo et disco et doceo et invenio aliquis et tam multus memini amo odi cupio timeo ango laetor hic et similis is in hic quattuor gener insum nullus puto quintus genus adhibeo vaco nomen et sic ipse animus e ndelis xeian appello novo nomen quasi quidam continuo motio et perenno


Cresphontes (Euripldis fabula) v. Euripides

cresphontes euripldis fabula v euripides


Zeno Epicureus 337 17.26


— definitur 305 24 (cf. 302 22) 377 25 378 2 421 29 — amitti non potest 296 20 — bonum mentis 434 17 — summum vel solum bonum v. bonum virtus Epicuri 339 5–343 2

definio cf amitto non possum bonus mens superus vel solus bonus v bonus virtus epicurus


somnus imago mortis 265 6 267 22 278 18


laudabilis 377 26.27 409 28 424 8–426 16 458 1


Dionysius, Syracusanorum tyrannus (minor) 331 10 429 22433 3


Egone ut te interpellem? ne hoc quidem vellem: ita me ad credendum tua ducit oratio.

ego ut tu interpello ne hic quidem volo ita ego ad credo tuus duco oratio


Argivus 240 23 276 5 (Argia


Aegyptus, Aegyptii 271 9 4407 448 4


ego a te non postulo, ut dolorem eisdem verbis adficias quibus voluptatem Epicurus, homo, ut scis, voluptarius. ille dixerit sane idem in Phalaridis tauro, quod, si esset in lectulo; ego tantam vim non tribuo sapientiae contra dolorem. si fortis est in perferendo, officio satis est; ut laetetur etiam, non postulo. tristis enim res est sine dubio, aspera, amara, inimica naturae, ad patiendum tolerandumque difficilis.

ego ab tu non postulo ut dolor idem verbum afficio qui voluptas epicurus homo ut scio voluptarius ille dico sanus idem in phalaris taurus qui si sum in lectulus ego tantus vis non tribuo sapientia contra dolor si fortis sum in perfero officium satis sum ut laeto etiam non postulo tristis enim res sum sine dubius asper amarus inimicus natura ad patior tolero difficilis


perturbatio v. pa/qos. lib. III est de aegritudine lenienda, l. IV de reliquis animi perturbationibus (div. II 2)

perturbatio v pa qos liber iii sum de aegritudo lenio l iv de reliquus animus perturbatio div is


Athenienses 363 20


sed quia, nec qui propter metum praesidium reliquit, quod est ignaviae, nec qui propter avaritiam clam depositum non reddidit, quod est iniustitiae, nec qui propter temeritatem male rem gessit, quod est stultitiae, frugi appellari solet, eo tris virtutes, fortitudinem iustitiam prudentiam, frugalitas complexa est (etsi hoc quidem commune est virtutum; omnes enim inter se nexae et iugatae sunt): reliqua igitur et quarta virtus sit ipsa frugalitas. eius enim videtur esse proprium motus animi adpetentis regere et sedare semperque adversantem libidini moderatam in omni re servare constantiam. cui contrarium vitium nequitia dicitur.

sed quia neque qui propter metus praesidium relinquo qui sum ignavia neque qui propter avaritia clam depono non reddo qui sum injustitia neque qui propter temeritas malus res gero qui sum stultitia frugi appello soleo is tres virtus fortitudo iustitia prudentia frugalitas complector sum etsi hic quidem communis sum virtus omnis enim inter sui necto et jugo sum reliquus igitur et quartus virtus sum ipse frugalitas is enim video sum proprius moueo animus adpeto rego et sedaris semper adverso libido modero in omnis res servaris constantia qui contrarius vitium nequitia dico


praemeditatio (cf. Rabbow 155, Pohlenz G. g. A. 1916 p.553) 332 15 334 6–336 2 390 10

praemeditatio cf rabbow pohlenz g g ab p


de Africano quidem, quia notior est nobis propter recentem memoriam, vel iurare possum non illum iracundia tum inflammatum fuisse, cum in acie M. Alliennium Paelignum scuto protexerit gladiumque hosti in pectus infixerit. de L. Bruto fortasse dubitarim, an propter infinitum odium tyranni ecfrenatius in Arruntem invaserit; video enim utrumque comminus ictu cecidisse contrario. quid igitur huc adhibetis iram? an fortitudo, nisi insanire coepit, impetus suos non habet? quid? Herculem, quem in caelum ista ipsa, quam vos iracundiam esse vultis, sustulit fortitudo, iratumne censes conflixisse cum Erymanthio apro aut leone Nemeaeo? an etiam Theseus Marathonii tauri cornua conprehendit iratus? vide ne fortitudo minime sit rabiosa sitque iracundia tota levitatis.

de africanus quidem quia nosco sum nos propter recens memoria vel iuro possum non ille iracundia tum inflammo sum cum in acies m alliennium peligni scutum protego gladius hostis in pectus infigo de l brutus fortasse dubito an propter infinitus odium tyrannus ecfrenatius in arruntem invado video enim uterque comminus ictus cado contrarius quis igitur huc adhibeo ira an fortitudo nisi insanio coepio impetus suus non habeo quis herculis qui in caelum iste ipse quam tu iracundia sum volo tollo fortitudo irascor censeo confligo cum erymanthius aper aut leo nemeaeus an etiam theseus marathonius taurus cornu comprehendo irascor video ne fortitudo paruus sum rabiosus sum iracundia totus levitas


(a)oxlhsi/a Diodori) 443 6


adest et urget malum) 332 1 adfectio (dia/qesis) 302 22 320 23 325 17 368 2 375 16–26 377 25 387 7 19 422 27

adsum et urgeo malus affectio dius qesis


In surditate vero quidnam est mali? erat surdaster M. Crassus, sed aliud molestius, quod male audiebat, etiamsi, ut mihi videbatur, iniuria. nostri Graece fere nesciunt nec Graeci Latine. ergo hi in illorum et illi in horum sermone surdi, omnesque item nos in is linguis quas non intellegimus, quae sunt innumerabiles, surdi profecto sumus. at vocem citharoedi non audiunt. ne stridorem quidem serrae, tum cum acuitur, aut grunditum, cum iugulatur, suis nec, cum quiescere volunt, fremitum murmurantis maris; et si cantus eos forte delectant, primum cogitare debent, ante quam hi sint inventi, multos beate vixisse sapientes, deinde multo maiorem percipi posse legendis his quam audiendis voluptatem.

in surditas verus quisnam sum malus sum surdaster m crassus sed alius molestus qui malus audio etiamsi ut ego video iniuria noster graecum fere nescio neque graecum latinum ergo hic in ille et ille in hic sermo surdus omnes item nos in is lingua qui non intellego qui sum innumerabilis surdus profecto sum at voco citharoedus non audio ne stridor quidem serra tum cum acuo aut grunditum cum jugulo suus neque cum quiesco volo fremo murmuror mare et si cantus is fors delecto primus cogito debeo ante quam hic sum invenio multus beatus vivo sapio deinde multus magnus percipio possum lego hic quam audio voluptas


flabile (a)erw=des) 250 15


= sine ratione 367 23. 27


Amafinius, C. 364 9.14 cf. etiam 219 25 sqq. 283 9sqq.


adpetentia (di/wcis) 368 24


modus adhibetur perturbationibus a Peripateticis 380 14sqq. — (moderatae perturbationes etc. 381 18)

modus adhibeo perturbatio ab peripateticus sqq modero perturbatio etc


negabat genus hoc orationis quicquam omnino ad levandam aegritudinem pertinere. id enim ipsum dolendum esse dicebat, quod in tam crudelem necessitatem incidissemus; nam illam quidem orationem ex commemoratione alienorum malorum ad malivolos consolandos esse accommodatam. Mihi vero longe videtur secus. nam et necessitas ferendae condicionis humanae quasi cum deo pugnare prohibet admonetque esse hominem, quae cogitatio magno opere luctum levat, et enumeratio exemplorum, non ut animum malivolorum oblectet, adfertur, sed ut ille qui maeret ferundum sibi id censeat, quod videat multos moderate et tranquille tulisse.

nego genus hic oratio quisquam omnino ad levo aegritudo pertineo is enim ipse doleo sum dico qui in tam crudelis necessitas incido nam ille quidem oratio ex commemoratio alienus malus ad malevolus consolo sum accommodo ego verus longus video secus nam et necessitas fero condicio humanus quasi cum deus pugno prohibeo admoneo sum homo qui cogitatio magnus opus luctus levo et enumeratio exemplum non ut animus malevolus oblecto affero sed ut ille qui maereo fero sui is censeo qui video multus modero et tranquillus fero


quo tandem igitur gaudio adfici necesse est sapientis animum cum his habitantem pernoctantemque curis! ut, cum totius mundi motus conversionesque perspexerit sideraque viderit innumerabilia caelo inhaerentia cum eius ipsius motu congruere certis infixa sedibus, septem alia suos quaeque tenere cursus multum inter se aut altitudine aut humilitate distantia, quorum vagi motus rata tamen et certa sui cursus spatia definiant—horum nimirum aspectus impulit illos veteres et admonuit, ut plura quaererent; inde est indagatio nata initiorum et tamquam seminum, unde essent omnia orta generata concreta, quaeque cuiusque generis vel inanimi vel animantis vel muti vel loquentis origo, quae vita, qui interitus quaeque ex alio in aliud vicissitudo atque mutatio, unde terra et quibus librata ponderibus, quibus cavernis maria sustineantur, qua omnia delata gravitate medium mundi locum semper expetant, qui est idem infimus in rutundo.

quo tandem igitur gaudium afficio necesse sum sapio animus cum hic habito pernocto cura ut cum totus mundus moueo conversio perspicio sidus video innumerabilis caelum inhaereo cum is ipse motus congruo certus infigo sedes septem alius suus quisque teneo curro multus inter sui aut altitudo aut humilitas disto qui vagus moueo reor tamen et certus suus curro spatior definio hic nimirum aspicio impello ille vetus et admoneo ut multus quaero inde sum indagatio nata ineo et tamquam semen unde sum omnis orior genero concretum quisque quisque genus vel inanimus vel animo vel mutus vel loquor origo qui vito qui intereo quisque ex alius in alius vicissitudo atque mutatio unde terra et qui libro pondus qui caverna mare sustineo qui omnis defero gravitas medius mundus locus semper expeto qui sum idem inferus in rotundus


Est miserum igitur, quoniam malum.


nihil admirari 339 9 441 10


post Amafinium autem multi eiusdem aemuli rationis multa cum scripsissent, Italiam totam occupaverunt, quodque maxumum argumentum est non dici illa subtiliter, quod et tam facile ediscantur et ab indoctis probentur, id illi firmamentum esse disciplinae putant.

post amafinius autem multus idem aemulis ratio multus cum scribo italia totus occupo quisque magnus argumentum sum non dico ille subtilis qui et tam facilis edisco et ab indoctus probo is ille firmamentum sum disciplina puto


Cleobis 276 6


Caelus 291 23


Quae cum ita sint, magna tamen eloquentia est utendum atque ita velut superiore e loco contionandum, ut homines mortem vel optare incipiant vel certe timere desistant?

qui cum ita sum magnus tamen eloquentia sum utor atque ita velut superus e locus contionor ut homo mors vel optaris incipio vel certus timeo desisto


amentia 320 24 379 5 402 26


Sed poëtas ludere sinamus, quorum fabulis in hoc flagitio versari ipsum videmus Iovem: ad magistros virtutis philosophos veniamus, qui amorem negant stupri esse et in eo litigant cum Epicuro non multum, ut opinio mea fert, mentiente. quis est enim iste amor amicitiae? cur neque deformem adulescentem quisquam amat neque formosum senem? mihi quidem haec in Graecorum gymnasiis nata consuetudo videtur, in quibus isti liberi et concessi sunt amores. bene ergo Ennius: Fla/giti princi/pium est nudare i/nter civis co/rpora. qui ut sint, quod fieri posse video, pudici, solliciti tamen et anxii sunt, eoque magis, quod se ipsi continent et coërcent.

sed poetas ludo sino qui fabula in hic flagitium versaris ipse video iuppiter ad magister virtus philosophus venio qui amor nego stuprum sum et in is litigo cum epicurus non multus ut opinio meus fero mentior quis sum enim iste amor amicitia cur neque deformo adulescens quisquam amo neque formosus senex ego quidem hic in graecum gymnasium nata consuetudo video in qui iste liber et concedo sum amor bene ergo ennius flo giti princi pius sum nudaris eo nter civis co rpora qui ut sum qui fio possum video pudicus sollicitus tamen et anxius sum eo magis qui sui ipse contineo et coercent


Oileus 352 29


Orestes 322 4


Nec vero Pythagoras nominis solum inventor, sed rerum etiam ipsarum amplificator fuit. qui cum post hunc Phliasium sermonem in Italiam venisset, exornavit eam Graeciam, quae magna dicta est, et privatim et publice praestantissumis et institutis et artibus. cuius de disciplina aliud tempus fuerit fortasse dicendi. sed ab antiqua philosophia usque ad Socratem, qui Archelaum, Anaxagorae discipulum, audierat, numeri motusque tractabantur, et unde omnia orerentur quove reciderent, studioseque ab is siderum magnitudines intervalla cursus anquirebantur et cuncta caelestia. Socrates autem primus philosophiam devocavit e caelo et in urbibus conlocavit et in domus etiam introduxit et coëgit de vita et moribus rebusque bonis et malis quaerere.

neque verus pythagoras nomen solus inventor sed res etiam ipsaris amplificator sum qui cum post hic phliasii sermo in italia venio exorno is graecia qui magnus dictum sum et privatim et publicus praesto et institus et ars qui de disciplina alius tempus sum fortasse dico sed ab antiquus philosophia usque ad socrates qui archelaus anaxagoras discipulis audio numerus moveo tracto et unde omnis orerentur quis recido studiosus ab is sidus magnitudo intervallum curro anquiro et cunctus caelestis socrates autem primus philosophia devoco e caelum et in urbs conloco et in domus etiam introduco et coegit de vito et mos res bonus et malus quaero


Fannius, C. histor. (fr. 6) 380 27


dies medetur dolori 336 11 344 9345 4 347 4 354 17 380 22


rhetores 275 28 277 23 284 9 349 5–7 384 14 389 9


sepulcranobilium 224 5, deorum 232 3 — sepulcrorum caerimoniae 231 9

sepulcranobilis deus sepulcrum caerimonia


illa tandem num leviora censes, quae declarant inesse in animis hominum divina quaedam? quae si cernerem quem ad modum nasci possent, etiam quem ad modum interirent viderem. nam sanguinem bilem pituitam ossa nervos venas, omnem denique membrorum et totius corporis figuram videor posse dicere unde concreta et quo modo facta sint: animum ipsum—si nihil esset in eo nisi id, ut per eum viveremus, tam natura putarem hominis vitam sustentari quam vitis, quam arboris; haec enim etiam dicimus vivere. item si nihil haberet animus hominis nisi ut appeteret aut fugeret, id quoque esset ei commune cum bestiis.

ille tandem num levis censeo qui declaro insum in animus homo divino quidam qui si cerno qui ad modus nascor possum etiam qui ad modus intereo video nam sanguis bilis pituita os nervus vena omnis denique membrum et totus corpus figura video possum dico unde concretum et quo modo facio sum animus ipse si nihil sum in is nisi is ut per is vivo tam natura puto homo vita sustentaris quam vita quam arbor hic enim etiam dico vivo item si nihil habeo animus homo nisi ut appeto aut fugio is quoque sum is communis cum bestia


alacritas v. h(donh/


Etrusci 263 15


Sed ad hanc opinionem magni mali cum illa etiam opinio accessit oportere, rectum esse, ad officium pertinere ferre illud aegre quod acciderit, tum denique efficitur illa gravis aegritudinis perturbatio.

sed ad hic opinio magnus malus cum ille etiam opinio accedo oportet recingo sum ad officium pertineo fero ille aeger qui accido tum denique efficio ille gravis aegritudo perturbatio


Africanus v. Cornelius Scipio


an dubitas quin praestans valetudine, viribus, forma, acerrumis integerrumisque sensibus, adde etiam, si lubet, pernicitatem et velocitatem, da divitias, honores, imperia, opes, gloriam—si fuerit is, qui haec habet, iniustus, intemperans, timidus, hebeti ingenio atque nullo, dubitabisne eum miserum dicere? qualia igitur ista bona sunt, quae qui habeat miserrimus esse possit? Videamus ne, ut acervus ex sui generis granis, sic beata vita ex sui similibus partibus effici debeat. quod si ita est, ex bonis, quae sola honesta sunt, efficiendum est beatum; ea mixta ex dissimilibus si erunt, honestum ex is effici nihil poterit; quo detracto quid poterit beatum intellegi? Etenim, quicquid est, quod bonum sit, id expetendum est; quod autem expetendum, id certe adprobandum; quod vero adprobaris, id gratum acceptumque habendum; ergo etiam dignitas ei tribuenda est. quod si ita est, laudabile sit necesse est; bonum igitur omne laudabile. ex quo efficitur, ut, quod sit honestum, id sit solum bonum.

an dubito quin praesto valetudo vis forma acerrumis integerrumisque sensus addo etiam si lubet pernicitas et velocitas do divitiae honor imperium ops gloria si sum is qui hic habeo injustus intempero timidus hebeti ingenium atque nullus dubito is miser dico qualis igitur iste bonus sum qui qui habeo miser sum possum video ne ut acervus ex suus genus granum sic beatus vito ex suus similis pars efficio debeo qui si ita sum ex bonus qui solus honestus sum efficio sum beatus is misceo ex dissimilis si sum honestus ex is efficio nihil possum quo detraho quis possum beatus intellego etenim quisquis sum qui bonus sum is expeto sum qui autem expeto is certus adprobo qui verus adprobaris is gratus accipio habeo ergo etiam dignitas is tribuo sum qui si ita sum laudabilis sum necesse sum bonus igitur omnis laudabilis ex quo efficio ut qui sum honestus is sum solus bonus


Camillus v. Furius


Ita prorsus existimo.


(kata/sthma Metrodori) 417 8 adfectus animi (h)=qos Plato Rep. 400d?) 42524–7

kata sthma metrodorus affectus animus h qos plato rep d


Pompeius Magnus Cn. 223 14 261 7 312 4 350 23