Dicet aliquis: quid ergo? tu Epicurum existimas ista voluisse, aut libidinosas eius fuisse sententias? ego vero minime; video enim ab eo dici multa severe, multa praeclare. itaque, ut saepe dixi, de acumine agitur eius, non de moribus; quamvis spernat voluptates eas quas modo laudavit, ego tamen meminero quod videatur ei summum bonum. non enim verbo solum posuit voluptatem, sed explanavit quid diceret: saporem inquit et corporum complexum et ludos atque cantus et formas eas quibus oculi iucunde moveantur. num fingo, num mentior? cupio refelli. quid enim laboro nisi ut veritas in omni quaestione explicetur?

dico aliquis quis ergo tu epicurus existimo iste volo aut libidinosus is sum sententia ego verus paruus video enim ab is dico multus sero multus praeclaris itaque ut saepe dico de acumen ago is non de mos quivis sperno voluptas is qui modo laudo ego tamen memini qui video is superus bonus non enim verbum solus pono voluptas sed explano quis dico sapor inquam et corpus complector et ludus atque cantus et forma is qui oculus jucundus moveo num fingo num mentior cupio refello quis enim laboro nisi ut vereor in omnis quaestio explico


Quonam tandem modo?


Diagoras 275 4. 6. 9


Sed cetera alias; nunc aegritudinem, si possumus, depellamus. id enim sit propositum, quandoquidem eam tu videri tibi in sapientem cadere dixisti, quod ego nullo modo existimo; taetra enim res est, misera, detestabilis, omni contentione, velis, ut ita dicam, remisque fugienda.

sed ceterus alius nunc aegritudo si possum depello is enim sum propono quandoquidem is tu video tu in sapio cado dico qui ego nullus modo existimo taeter enim res sum misero detestabilis omnis contentio velis ut ita dico remus fugio


Mors igitur ipsa, quae videtur notissima res esse, quid sit, primum est videndum. sunt enim qui discessum animi a corpore putent esse mortem; sunt qui nullum censeant fieri discessum, sed una animum et corpus occidere, animumque in corpore extingui. qui discedere animum censent, alii statim dissipari, alii diu permanere, alii semper. quid sit porro ipse animus aut ubi aut unde, magna dissensio est. aliis cor ipsum animus videtur, ex quo excordes, vecordes concordesque dicuntur et Nasica ille prudens bis consul Corculum et egregie cordatus homo, catus Aelius Sextus. Empedocles animum esse censet cordi suffusum sanguinem; aliis pars quaedam cerebri visa est animi principatum tenere; aliis nec cor ipsum placet nec cerebri quandam partem esse animum,

mors igitur ipse qui video nosco res sum quis sum primus sum video sum enim qui discedo animus ab corpus puto sum mors sum qui nullus censeo fio discedo sed unus animus et corpus occaedes animus in corpus extingui qui discedo animus censeo alius statim dissiparis alius diu permaneo alius semper quis sum porro ipse animus aut ubi aut unde magnus dissensio sum alius cor ipse animus video ex quo excordes vecordes concordo dico et nasica ille prudens bis consul corculis et egregius cordatus homo catus aelius sextus empedocles animus sum censeo chordus suffundo sanguis alius pars quidam cerebrum video sum animus principatus teneo alius neque cor ipse placeo neque cerebrum quidam pars sum animus


sapientiae 339 5


Dionysius Heracleotes (St. fr. I 432) 311 16(ib.434) 326 15


Niptra v. Pacuvius


Critias 267 6


Delphi 276 17 436 7


Aristoxenus 227 15 229 23 238 8 243 11


. . terrorem metum concutientem, ex quo fit ut pudorem rubor, terrorem pallor et tremor et dentium crepitus consequatur, timorem metum mali adpropinquantis, pavorem metum mentem loco moventem, ex quo illud Ennius: tum pavor sapientiam omnem mi exanimato expectorat , exanimationem metum subsequentem et quasi comitem pavoris, conturbationem metum excutientem cogitata, formidinem metum permanentem.

terror metus concutio ex quo fio ut pudor rubor terror pallor et tremor et dens crepo consequor timor metus malus appropinquo pavor metus mens locus moveo ex quo ille ennius tum pavor sapientia omnis ego exanimo expectoro exanimatio metus subsequor et quasi comes pavor conturbatio metus excutio cogito formido metus permaneo


Cur igitur divitiae desiderentur, aut ubi paupertas beatos esse non sinit? signis, credo, tabulis studes. si quis est qui his delectetur, nonne melius tenues homines fruuntur quam illi qui is abundant? est enim earum rerum omnium in nostra urbe summa in publico copia. quae qui privatim habent, nec tam multa et raro vident, cum in sua rura venerunt; quos tamen pungit aliquid, cum, illa unde habeant, recordantur. dies deficiat, si velim paupertatis causam defendere. aperta enim res est, et cotidie nos ipsa natura admonet, quam paucis, quam parvis rebus egeat, quam vilibus.

cur igitur divitiae desidero aut ubi paupertas beatus sum non sino signum credo tabula studeo si quis sum qui hic delecto nonne bonus tenuis homo fruor quam ille qui is abundo sum enim is res omnis in noster urbs summus in publicus copia qui qui privatim habeo neque tam multus et rarus video cum in suus rus venio qui tamen pungo aliquis cum ille unde habeo recordor dies deficio si volo paupertas causa defendo apertus enim res sum et cottidie nos ipse natura admoneo quam paucus quam parvus res egeo quam vilis


Cretum quidem leges, quas sive Iuppiter sive Minos sanxit de Iovis quidem sententia, ut poëtae ferunt, itemque Lycurgi laboribus erudiunt iuventutem, venando currendo, esuriendo sitiendo, algendo aestuando. Spartae vero pueri ad aram sic verberibus accipiuntur, ut multus e visceribus sanguis exeat, non numquam etiam, ut, cum ibi essem, audiebam, ad necem; quorum non modo nemo exclamavit umquam, sed ne ingemuit quidem. quid ergo? hoc pueri possunt, viri non poterunt? et mos valet, ratio non valebit?

cres quidem lex qui sive iuppiter sive minos sancio de iuppiter quidem sententia ut poetae fero ito lycurgus labor erudio iuventus venor curro exsurio sitio algendo aestuo sparta verus puer ad ara sic verber accipio ut multus e viscera sanguis exeo non numquam etiam ut cum ibi sum audio ad nex qui non modo nemo exclamo umquam sed ne ingemo quidem quis ergo hic puer possum vir non possum et mos valeo ratio non valeo


Thyestes 272 17 330 14.22 337 29 400 10


stulti (a)/frones) 320 16 367 18 368 2 380 21


Hieronymus Rhodius 287 15 442 26 444 8.14 457 2


quid? illa Lyconis qualia sunt? qui aegritudinem extenuans parvis ait eam rebus moveri, fortunae et corporis incommodis, non animi malis. quid ergo? illud, quod Alcibiades dolebat, non ex animi malis vitiisque constabat? ad Epicuri consolationem satis est ante dictum.

quis ille lyco qualis sum qui aegritudo extenuo parvus aio is res moveo fortuna et corpus incommodus non animus malus quis ergo ille qui alcibiades doleo non ex animus malus vitium consto ad epicurus consolatio satis sum ante dico


Euphorionis cantores 340 20


Tusculanum 220 21 279 21 280 16 284 11 319 13 364 25 409 13


malum v. bonum


Socrates, in pompa cum magna vis auri argentique ferretur, quam multa non desidero! inquit. Xenocrates, cum legati ab Alexandro quinquaginta ei talenta attulissent, quae erat pecunia temporibus illis, Athenis praesertim, maxuma, abduxit legatos ad cenam in Academiam; is apposuit tantum, quod satis esset, nullo apparatu. cum postridie rogarent eum, cui numerari iuberet, quid? vos hesterna inquit cenula non intellexistis me pecunia non egere? quos cum tristioris vidisset, triginta minas accepit, ne aspernari regis liberalitatem videretur.

socrates in pompa cum magnus volo aurum argentum fero quam multus non desidero inquam xenocrates cum legatus ab alexander quinquaginta is talentum affero qui sum pecunia tempus ille athenae praesertim magnus abduco legatus ad cena in academia is applumbo tantus qui satis sum nullus apparatus cum postridie rogo is qui numeraris iubeo quis tu hesternus inquam cenula non intellego ego pecunia non ago qui cum tristis video triginta minae accipio ne aspernaris rex liberalitas video


Quia disertus esse possem, si contra ista dicerem.

quia dissero sum possum si contra iste dico


Doctrina Graecia nos et omni litterarum genere superabat; in quo erat facile vincere non repugnantes. nam cum apud Graecos antiquissimum e doctis genus sit poëtarum, siquidem Homerus fuit et Hesiodus ante Romam conditam, Archilochus regnante Romulo, serius poëticam nos accepimus. annis fere cccccx post Romam conditam Livius fabulam dedit C. Claudio, Caeci filio, M. Tuditano cos. anno ante natum Ennium. qui fuit maior natu quam Plautus et Naevius. sero igitur a nostris poëtae vel cogniti vel recepti. quamquam est in Originibus solitos esse in epulis canere convivas ad tibicinem de clarorum hominum virtutibus; honorem tamen huic generi non fuisse declarat oratio Catonis, in qua obiecit ut probrum M. Nobiliori, quod is in provinciam poëtas duxisset; duxerat autem consul ille in Aetoliam, ut scimus, Ennium. quo minus igitur honoris erat poëtis, eo minora studia fuerunt, nec tamen, si qui magnis ingeniis in eo genere extiterunt,

doctrina graecia nos et omnis litteraris genus supero in quo sum facilis vinco non repugno nam cum apud graeci antiquus e doceo genus sum poetaris siquidem homerus sum et hesiodus ante roma condo archilochus regno romulus serus poeticam nos accipio annus fere cccccx post roma condo livius fabula do que claudius caecus filius m tuditanus cos annus ante natus ennius qui sum magnus natus quam plautus et naevius serus igitur ab noster poetae vel cognosco vel recipio quamquam sum in origo soleo sum in epulis cano convivo ad tibicino de clarus homo virtus honor tamen hic gener non sum declaro oratio cato in qui obiacio ut probrum m nobilior qui is in provincia poetas duco duco autem consul ille in aetolia ut scio ennius quo paruus igitur honor sum poetis is parvus studium sum neque tamen si qui magnus ingenium in is genus exsto


Quid, quod idem Peripatetici perturbationes istas, quas nos extirpandas putamus, non modo naturalis esse dicunt, sed etiam utiliter a natura datas?

quis qui idem peripateticus perturbatio iste qui nos extirpandas puto non modo natural sum dico sed etiam utilis ab natura do


Stoici 227 13 256 27 257 13 294 22 302 5 321 1 323 21 328 8 364 4 365 22 366 18 367 13 372 13. 15 377 14 379 12 384 2 386 12 387 15.27 410 16 413 4 425 18 439 1 441 13 442 4. 13. 16. 24 443 2. 10 458 11.13


mundus 251 18–253 1


cautlo, cavere (eu)la/beia) 367 26 395 21


quae quidem cogitans soleo saepe mirari non nullorum insolentiam philosophorum, qui naturae cognitionem admirantur eiusque inventori et principi gratias exultantes agunt eumque venerantur ut deum; liberatos enim se per eum dicunt gravissimis dominis, terrore sempiterno et diurno ac nocturno metu. quo terrore? quo metu? quae est anus tam delira quae timeat ista, quae vos videlicet, si physica non didicissetis, timeretis, Acherunsia templa alta Orci, pallida leti, nubila tenebris loca? non pudet philosophum in eo gloriari, quod haec non timeat et quod falsa esse cognoverit? e quo intellegi potest, quam acuti natura sint, quoniam haec sine doctrina credituri fuerunt.

qui quidem cogito soleo saepe miror non nullus insolentia philosophus qui natura cognitio admiror is inventor et princeps gratia exsulto ago is veneror ut deus libero enim sui per is dico gravis dominus terror sempiternus et diurnus atque nocturnus metus quo terror quo metus qui sum anus tam deliro qui timeo iste qui tu videlicet si physica non disco timeo acherunsia templum altus orcus pallidus letum nubila tenebrae locum non pudeo philosophus in is glorior qui hic non timeo et qui fallo sum cognosco e quo intellego possum quam acuo natura sum quoniam hic sine doctrina credo sum


nunc et haec loqui, quae sunt magni cuiusdam et alti viri, et eadem, quae vulgus, in malis et bonis numerare concedi nullo modo potest. qua gloria commotus Epicurus exoritur; cui etiam, si dis placet, videtur semper sapiens beatus. hic dignitate huius sententiae capitur, sed numquam id diceret, si ipse se audiret. quid est enim quod minus conveniat, quam ut is, qui vel summum vel solum malum dolorem esse dicat, idem censeat quam hoc suave est! tum, cum dolore crucietur, dicturum esse sapientem? non igitur ex singulis vocibus philosophi spectandi sunt, sed ex perpetuitate atque constantia.

nunc et hic loquor qui sum magnus quidam et alo vir et idem qui vulgus in malus et bonus numeraris concedo nullus modo possum qui gloria commoueo epicurus exorior qui etiam si deus placeo video semper sapio beatus hic dignitas hic sententia capio sed numquam is dico si ipse sui audio quis sum enim qui paruus convenio quam ut is qui vel superus vel solus malus dolor sum dico idem censeo quam hic suavis sum tum cum dolor crucio dico sum sapio non igitur ex singuli vox philosophus specto sum sed ex perpetuitas atque constantia


Malum mihi videtur esse mors.


Fabius Maximus, Q. Allobrogici filius 258 21


doctrina ap. Romanos 218 7 361 15


Harmodius 278 6


quare demus hoc sane Bruto, ut sit beatus semper sapiens—quam sibi conveniat, ipse viderit; gloria quidem huius sententiae quis est illo viro dignior?—, nos tamen teneamus, ut sit idem beatissimus.

quare do hic sanus brutus ut sum beatus semper sapio quam sui convenio ipse video gloria quidem hic sententia quis sum ille vir dignus nos tamen teneo ut sum idem beatus


terror 370 13


catervae veniunt contra dicentium, nec solum Epicureorum, quos equidem non despicio, sed nescio quo modo doctissimus quisque , acerrume autem deliciae meae Dicaearchus contra hanc inmortalitatem disseruit. is enim tris libros scripsit, qui Lesbiaci vocantur quod Mytilenis sermo habetur, in quibus volt efficere animos esse mortalis. Stoici autem usuram nobis largiuntur tamquam cornicibus: diu mansuros aiunt animos, semper negant. num non vis igitur audire, cur, etiamsi ita sit, mors tamen non sit in malis?

caterva venio contra dico neque solus epicureus qui equidem non despicio sed nescio quo modo doceo quisque acerrume autem deliciae meus dicaearchus contra hic inmortalitas disseruio is enim tres liber scribo qui lesbiacus voco qui mytilenae sermo habeo in qui volo efficio animus sum mortalis stoicus autem usura nos largior tamquam cornix diu maneo aio animus semper nego num non volo igitur audio cur etiamsi ita sum mors tamen non sum in malus


Non dubito, nec id nunc agitur, tu illum quantum ames, sed hoc, quod mihi dixi videri, quale sit, de quo a te disputari volo.

non dubito neque is nunc ago tu ille quantus amo sed hic qui ego dico video qualis sum de quo ab tu disputaris volo


praeclarum autem nescio quid adepti sunt, quod didicerunt se, cum tempus mortis venisset, totos esse perituros. quod ut ita sit —nihil enim pugno—, quid habet ista res aut laetabile aut gloriosum? Nec tamen mihi sane quicquam occurrit, cur non Pythagorae sit et Platonis vera sententia. ut enim rationem Plato nullam adferret—vide, quid homini tribuam—, ipsa auctoritate me frangeret: tot autem rationes attulit, ut velle ceteris, sibi certe persuasisse videatur.

praeclaris autem nescio quis adipiscor sum qui disco sui cum tempus mors venio totus sum pereo qui ut ita sum nihil enim pugno quis habeo iste res aut laetabilis aut gloriosus neque tamen ego sanus quisquam occurro cur non pythagoras sum et plato verus sententia ut enim ratio plato nullus affero video quis homo tribuo ipse auctoritas ego frango tot autem ratio affero ut volo ceterus sui certus persuadeo video


Lb. = Lambinus 1566


trahit Hectorem ad currum religatum Achilles: lacerari eum et sentire, credo, putat. ergo hic ulciscitur, ut quidem sibi videtur; at illa sicut acerbissimam rem maeret: Vidi/, videre quo/d me passa aege/rrume, Hecto/rem curru qua/driiugo rapta/rier. quem Hectorem, aut quam diu ille erit Hector? melius Accius et aliquando sapiens Achilles: Immo enimvero co/rpus Priamo re/ddidi, Hectora a/bstuli. non igitur Hectora traxisti, sed corpus quod fuerat Hectoris.

traho hector ad currus religo achilles lacero is et sentio credo puto ergo hic ulciscor ut quidem sui video at ille sicut acerbus res maereo video video quo d ego patior aegeo rrume hecto res currus qui driiugo rapio rier qui hector aut quam diu ille sum hector bonus attius et aliquando sapio achilles immo enimvero co rpus priamus res ddidi hector ab bstulis non igitur hector traho sed corpus qui sum hector


Schue. = Schuetz


Atque cum perturbationes animi miseriam, sedationes autem vitam efficiant beatam, duplexque ratio perturbationis sit, quod aegritudo et metus in malis opinatis, in bonorum autem errore laetitia gestiens libidoque versetur, quae omnia cum consilio et ratione pugnent, his tu tam gravibus concitationibus tamque ipsis inter se dissentientibus atque distractis quem vacuum solutum liberum videris, hunc dubitabis beatum dicere? atqui sapiens semper ita adfectus est; semper igitur sapiens beatus est.

atque cum perturbatio animus miseria sedatio autem vita efficio beatus duplex ratio perturbatio sum qui aegritudo et metus in malus opinor in bonus autem error laetitia gestio libido verso qui omnis cum consilium et ratio pugno hic tu tam gravis concitatio tam ipse inter sui dissentio atque distraho qui vacuus soluo liber video hic dubito beatus dico atqui sapio semper ita affectus sum semper igitur sapio beatus sum


Oenomaus 330 15


Diogenes Sinopensis 271 3 346 3 446 6


Minime vero, meque biduo duarum rerum, quas maxime timebam, spero liberatum metu.

paruus verus ego biduus duaris res qui magnus timeo spero libero metus


cupiditas v. e)piqumi/a


b) Stoicorum pa/qos 329 15 voluptas gestiens, id est praetermodum elata laetitia, 328 27 inmoderata laetitia, quae est voluptas animi elata et gestiens

b stoicus pa qos voluptas gestio is sum praetermodum effero laetitia immoderatus laetitia qui sum voluptas animus effero et gestio


Neapolis, Neapolitani 261 8


(Ambracia) Ambraciota 260 2


gloria popularis 317 18 450 24 (450 15–451 24)


v. etiam commoda


Interest aliquid inter laborem et dolorem. sunt finitima omnino, sed tamen differt aliquid. labor est functio quaedam vel animi vel corporis gravioris operis et muneris, dolor autem motus asper in corpore alienus a sensibus. haec duo Graeci illi, quorum copiosior est lingua quam nostra, uno nomine appellant. itaque industrios homines illi studiosos vel potius amantis doloris appellant, nos commodius laboriosos: aliud est enim laborare, aliud dolere. o verborum inops interdum, quibus abundare te semper putas, Graecia! aliud, inquam, est dolere, aliud laborare. cum varices secabantur C. Mario, dolebat; cum aestu magno ducebat agmen, laborabat. est inter haec quaedam tamen similitudo: consuetudo enim laborum perpessionem dolorum efficit faciliorem.

intersum aliquis inter labor et dolor sum finitimus omnino sed tamen differo aliquis labor sum functio quidam vel animus vel corpus gravis opus et munus dolor autem moueo asper in corpus alienus ab sensus hic duo graecum ille qui copiosus sum lingua quam noster unus nomen appello itaque industrius homo ille studiosi vel potis amo dolor appello nos commodus laboriosus alius sum enim laboro alius doleo o verbum inops interdum qui abundaris tu semper puto graecia alius inquam sum doleo alius laboro cum varix seco que marius doleo cum aestus magnus duco agmen laboro sum inter hic quidam tamen similitudo consuetudo enim labor perpessio dolor efficio facilis


Dic quaeso:


Posidonius 312 3. 6 452 12


Callanus Indus 308 2


poetae Graecorum 218 9, Romanorum 218 6 363 12


= logiko/n 305 23, = nou=s (Platonis) 227 26 — ratio divina 436 14


Ubi sunt ergo i, quos miseros dicis, aut quem locum incolunt? si enim sunt, nusquam esse non possunt.

ubius sum ergo eo qui miser dico aut qui locus incolo si enim sum nusquam sum non possum


nervi animi, virtutis 376 15 293 29


(Sicilia) Siculus 225 8


Caria 265 2 355 9


Troia 268 13 332 11


cod. membr. s. X ut videtur, 18:14,8 cm.; 136 foliis 20 versuum solas Tusculanas continet. praeter ipsum librarium codicem emendavit corrector G2. qui ut a librario diversus est (qua de re Sey. iniuria dubitavit), ita eiusdem aetatis fuit eodemque exemplari usus est. id quod cum multis locis tum p. 368,14 apparet. ibi enim in fol. 82v verba 'laetitia-videatur' in contextu propter homoioteleuton omissa sunt. in inferiore autem margine et haec verba et lemmata Metus addita sunt, ita tamen ut lemmata a manu 1, ipsa verba a G2 scripta sint, qui etiam omittendi signum in contextu verborum posuit. iam igitur in archetypo e quo G descriptus est verba illa in margine extitisse videntur; cum autem nescio quo casu factum esset, ut librarius ipse lemmata tantum describeret, G2 ex codem libro verba omissa transtulit.) alio codice G2 usus non est neque suo arbitrio verba mutavit.

cod membr senatus decem ut video cm folium versus solo tusculanus contineo praeter ipse librarius codico emendo corrector g qui ut ab librarius diverto sum qui de res sey iniuria dubito ita idem aetas sum idem exemplaris utor sum is qui cum multus locus tum p appareo ibi enim in fol v verbum laetitia video in contexo propter homoioteleuton omitto sum in inferus autem margo et hic verbum et lemma metus addo sum ita tamen ut lemma ab manus ipse verbum ab g scribo sum qui etiam omitto signum in contexo verbum pono iam igitur in archetypus e quo g describo sum verbum ille in margo extitisse video cum autem nescio quo casus facio sum ut librarius ipse lemma tantus describo g ex codem liber verbum omitto transfero alius codico g utor non sum neque suus arbitrium verbum muto


Simonides 247 7 269 24 (f. 92)


(Terina) Terinaeus 277 9


Quid cuique igitur consentaneum sit, alio loco. nam ista mihi et cum Antiocho saepe et cum Aristo nuper, cum Athenis imperator apud eum deversarer, dissensio fuit. mihi enim non videbatur quisquam esse beatus posse, cum in malis esset; in malis autem sapientem esse posse, si essent ulla corporis aut fortunae mala. dicebantur haec, quae scripsit etiam Antiochus locis pluribus, virtutem ipsam per se beatam vitam efficere posse neque tamen beatissimam; deinde ex maiore parte plerasque res nominari, etiamsi quae pars abesset, ut vires, ut valetudinem, ut divitias, ut honorem, ut gloriam, quae genere, non numero cernerentur; item beatam vitam, etiamsi ex aliqua parte clauderet, tamen ex multo maiore parte optinere nomen suum.

quis quisque igitur consentaneus sum alius locus nam iste ego et cum antiochus saepe et cum aristo nuper cum athenae imperator apud is deversor dissensio sum ego enim non video quisquam sum beatus possum cum in malus sum in malus autem sapio sum possum si sum ullus corpus aut fortuna malus dico hic qui scribo etiam antiochus locus multus virtus ipse per sui beatus vita efficio possum neque tamen beatus deinde ex magnus pars plerusque res nominaris etiamsi qui pars absum ut vireo ut valetudo ut divitiae ut honor ut gloria qui genus non numerus cerno item beatus vita etiamsi ex aliqui pars claudeo tamen ex multus magnus pars obtineo nomen suus


contractiuncula 359 8


ergo etiam carere mortuos vitae commodis idque esse miserum? certe ita dicant necesse est. an potest is, qui non est, re ulla carere? triste enim est nomen ipsum carendi, quia subicitur haec vis: habuit, non habet; desiderat requirit indiget. haec, opinor, incommoda sunt carentis: caret oculis, odiosa caecitas; liberis, orbitas. valet hoc in vivis, mortuorum autem non modo vitae commodis, sed ne vita quidem ipsa quisquam caret. de mortuis loquor, qui nulli sunt: nos, qui sumus, num aut cornibus caremus aut pinnis? ecquis id dixerit? certe nemo. quid ita? quia, cum id non habeas quod tibi nec usu nec natura sit aptum, non careas, etiamsi sentias te non habere.

ergo etiam careo mortuus vita commodus is sum miser certus ita dico necesse sum an possum is qui non sum res ullus careo tristis enim sum nomen ipse careo quia subicio hic volo habeo non habeo desidero requiro indigeo hic opinor incommodus sum careo careo oculus odiosus caecitas liber orbitas valeo hic in vivo morior autem non modo vita commodus sed ne vito quidem ipse quisquam careo de morior loquor qui nullus sum nos qui sum num aut cornu careo aut pinna ecquis is dico certus nemo quis ita quia cum is non habeo qui tu neque usus neque natura sum aptus non careo etiamsi sentio tu non habeo


*ki/nhsis motus 329 10 362 2 al. motio 229 2 338 24


etiam novo quidam amore veterem amorem tamquam clavo clavum eiciendum putant; maxume autem admonendus est, quantus sit furor amoris. omnibus enim ex animi perturbationibus est profecto nulla vehementior, ut, si iam ipsa illa accusare nolis, stupra dico et corruptelas et adulteria, incesta denique, quorum omnium accusabilis est turpitudo,—sed ut haec omittas, perturbatio ipsa mentis in amore foeda per se est.

etiam novo quidam amor vetus amor tamquam clavus clavus eicio puto magnus autem admoneo sum quantus sum furor amor omnis enim ex animus perturbatio sum profecto nullus vehemens ut si iam ipse ille accuso nolo stuprum dico et corruptela et adulterium incesto denique qui omnis accusabilis sum turpitudo sed ut hic omitto perturbatio ipse mens in amor foedus per sui sum


Olympionices 375 4. 10


itaque dierum quinque scholas, ut Graeci appellant, in totidem libros contuli. fiebat autem ita ut, cum is qui audire vellet dixisset, quid sibi videretur, tum ego contra dicerem. haec est enim, ut scis, vetus et Socratica ratio contra alterius opinionem disserendi. nam ita facillime, quid veri simillimum esset, inveniri posse Socrates arbitrabatur. Sed quo commodius disputationes nostrae explicentur, sic eas exponam, quasi agatur res, non quasi narretur. ergo ita nascetur exordium:

itaque dies quinque schola ut graecum appello in totidem liber contulis fio autem ita ut cum is qui audio volo dico quis sui video tum ego contra dico hic sum enim ut scio vetus et socraticus ratio contra alter opinio dissero nam ita facilis quis verus similis sum invenio possum socrates arbitror sed quo commodus disputatio noster explico sic is expono quasi ago res non quasi narro ergo ita nasco exordium


nequitia (a)kolasi/a) 326 5. 6, (= vitium) 294 29


Latinus, Latine 225 11–13 293 23 321 8. 16 327 15 332 18 456 10


nam ut illa praeteream, quae sunt furoris, haec ipsa per sese quam habent levitatem, quae videntur esse mediocria, Iniu/riae Suspi/ciones i/nimicitiae indu/tiae Bellu/m pax rursum! ince/rta haec si tu po/stules Ratio/ne certa fa/cere, nihilo plu/s agas, Quam si/ des operam, ut cu/m ratione insa/nias. haec inconstantia mutabilitasque mentis quem non ipsa pravitate deterreat? est etiam illud, quod in omni perturbatione dicitur, demonstrandum, nullam esse nisi opinabilem, nisi iudicio susceptam, nisi voluntariam. etenim si naturalis amor esset, et amarent omnes et semper amarent et idem amarent, neque alium pudor, alium cogitatio, alium satietas deterreret.

nam ut ille praetereo qui sum furor hic ipse per sui quam habeo levitas qui video sum mediocris iniu riae suspi cio eo nimicitiae indu tiae bellu m pax rursum ince rta hic si tu other stulis ratio ne certus for cere nihilum plu senatus ago quam si do opera ut cu m ratio insa nias hic inconstantia mutabilitas mens qui non ipse pravitas deterreo sum etiam ille qui in omnis perturbatio dico demonstro nullus sum nisi opinabilis nisi iudicium suscipio nisi voluntarius etenim si natural amor sum et amo omnis et semper amo et idem amo neque alius pudor alius cogitatio alius satietas deterreo


Aelius Paetus Catus, Sex. cos. 198 227 3


timor 37015, dist. a timiditate 389 27, a cautione 395 22


terrae situs 237 12 240 29 252 6 436 2


quod si est, beata vita glorianda et praedicanda et prae se ferenda est; nihil est enim aliud quod praedicandum et prae se ferendum sit. quibus positis intellegis quid sequatur. Et quidem, nisi ea vita beata est, quae est eadem honesta, sit aliud necesse est melius vita beata; quod erit enim honestum, certe fatebuntur esse melius. ita erit beata vita melius aliquid; quo quid potest dici perversius? Quid? cum fatentur satis magnam vim esse in vitiis ad miseram vitam, nonne fatendum est eandem vim in virtute esse ad beatam vitam? contrariorum enim contraria sunt consequentia.

qui si sum beatus vito glorior et praedico et prae sui fero sum nihil sum enim alius qui praedico et prae sui fero sum qui pono intellego quis sequor et quidem nisi is vito beatus sum qui sum idem honestus sum alius necesse sum bonus vito beatus qui sum enim honestus certus fateor sum bonus ita sum beatus vito bonus aliquis quo quis possum dico perverto quis cum fateor satis magnus vis sum in vitium ad miser vita nonne fateor sum idem vis in virtus sum ad beatus vita contrarius enim contrarius sum consequor


hoc propemodum verbo Graeci omnem animi perturbationem appellant; vocant enim pa/qos, id est morbum, quicumque est motus in animo turbidus. nos melius: aegris enim corporibus simillima animi est aegritudo, at non similis aegrotationis est libido, non inmoderata laetitia, quae est voluptas animi elata et gestiens. ipse etiam metus non est morbi admodum similis, quamquam aegritudini est finitimus, sed proprie, ut aegrotatio in corpore, sic aegritudo in animo nomen habet non seiunctum a dolore. doloris huius igitur origo nobis explicanda est, id est causa efficiens aegritudinem in animo tamquam aegrotationem in corpore. nam ut medici causa morbi inventa curationem esse inventam putant, sic nos causa aegritudinis reperta medendi facultatem reperiemus.

hic propemodum verbum graecum omnis animus perturbatio appello voco enim pa qos is sum morbus quicumque sum moueo in animus turbidus nos bonus aeger enim corpus similis animus sum aegritudo at non similis aegrotatio sum libido non immoderatus laetitia qui sum voluptas animus effero et gestio ipse etiam metus non sum morbus admodum similis quamquam aegritudo sum finitimus sed proprius ut aegrotatio in corpus sic aegritudo in animus nomen habeo non sejungo ab dolor dolor hic igitur origo nos explico sum is sum causa efficio aegritudo in animus tamquam aegrotatio in corpus nam ut medicus causa morbus invenio curatio sum invenio puto sic nos causa aegritudo reperio medeor facultas reperio


haec laetitia quam turpis sit, satis est diligenter attendentem penitus videre.

hic laetitia quam turpis sum satis sum diligenter attendo penitus video


Persae, Perses 270 1 273 10 420 11 446 10 448 21


*sugkata/qesis v. adsensio


constantia doctrinae 415 2 416 11.16 417 16 419 1–29 438 20


sed quid duces et principes nominem, cum legiones scribat Cato saepe alacris in eum locum profectas, unde redituras se non arbitrarentur? pari animo Lacedaemonii in Thermopylis occiderunt, in quos Simonides: Dic, hospes, Spartae nos te hic vidisse iacentis, Dum sanctis patriae legibus obsequimur. quid ille dux Leonidas dicit? pergite animo forti, Lacedaemonii, hodie apud inferos fortasse cenabimus. fuit haec gens fortis, dum Lycurgi leges vigebant. e quibus unus, cum Perses hostis in conloquio dixisset glorians: solem prae iaculorum multitudine et sagittarum non videbitis, in umbra igitur inquit pugnabimus.

sed quis dux et princeps nomino cum legio scribo cato saepe alacer in is locus proficio unde redeo sui non arbitror par animus lacedaemonius in thermopylae occido in qui simonides dico hospes sparta nos tu hic video iaceo dum sanctus patria lex obsequor quis ille dux leonidas dico pergo animus fortis lacedaemonius hodie apud inferi fortasse ceno sum hic gens fortis dum lycurgus lex vigeo e qui unus cum perses hostis in colloquium dico glorior sol prae jaculus multitudo et sagittaris non video in umbra igitur inquam pugno


— gymnasium in Tusculano situm 284 15 319 16


Olympia (locus) 275 5 304 15 (ludi) 301 6


praesentis autem mali sapientis adfectio nulla est, stultorum aegritudo est, eaque adficiuntur in malis opinatis animosque demittunt et contrahunt rationi non obtemperantes. itaque haec prima definitio est, ut aegritudo sit animi adversante ratione contractio. sic quattuor perturbationes sunt, tres constantiae, quoniam aegritudini nulla constantia opponitur.

praesum autem malus sapio affectio nullus sum stultor aegritudo sum is afficio in malus opinor animus demitto et contraho ratio non obtempero itaque hic primus definitio sum ut aegritudo sum animus adverso ratio contractio sic quattuor perturbatio sum tres constantia quoniam aegritudo nullus constantia oppono


Latinae litterae sim. 217 8 219 21.25 282 15 283 11 364 6


Sed omnes perturbationes iudicio censent fieri et opinione. itaque eas definiunt pressius, ut intellegatur, non modo quam vitiosae, sed etiam quam in nostra sint potestate. est ergo aegritudo opinio recens mali praesentis, in quo demitti contrahique animo rectum esse videatur, laetitia opinio recens boni praesentis, in quo ecferri rectum esse videatur, metus opinio impendentis mali, quod intolerabile esse videatur, libido opinio venturi boni, quod sit ex usu iam praesens esse atque adesse.

sed omnis perturbatio iudicium censeo fio et opinio itaque is definio premo ut intellego non modo quam vitiosus sed etiam quam in noster sum potestas sum ergo aegritudo opinio recens malus praesum in quo demitto contraho animus recingo sum video laetitia opinio recens bonus praesum in quo ecferri recingo sum video metus opinio impendeo malus qui intolerabilis sum video libido opinio venio bonus qui sum ex usus iam praesens sum atque adsum


Hercules 231 20 233 23 288 13 289 4.6.15 291 12 385 26


quo cum patefactus esset aditus, ad adversam basim accessimus. apparebat epigramma exesis posterioribus partibus versiculorum dimidiatum fere. ita nobilissima Graeciae civitas, quondam vero etiam doctissima, sui civis unius acutissimi monumentum ignorasset, nisi ab homine Arpinate didicisset. sed redeat, unde aberravit oratio: quis est omnium, qui modo cum Musis, id est cum humanitate et cum doctrina, habeat aliquod commercium, qui se non hunc mathematicum malit quam illum tyrannum? si vitae modum actionemque quaerimus, alterius mens rationibus agitandis exquirendisque alebatur cum oblectatione sollertiae, qui est unus suavissimus pastus animorum, alterius in caede et iniuriis cum et diurno et nocturno metu. age confer Democritum Pythagoram, Anaxagoram: quae regna, quas opes studiis eorum et delectationibus antepones?

quo cum patefacio sum aditus ad adverro basim accedo appareo epigramma exedo posterus pars versiculus dimidio fere ita nobilis graecia civitas quondam verus etiam doceo suus civis unus acuo monumentum ignoro nisi ab homo arpinas disco sed redeo unde aberro oratio quis sum omnis qui modo cum musa is sum cum humanitas et cum doctrina habeo aliqui commercium qui sui non hic mathematicus malo quam ille tyrannus si vita modus actio quaero alter mens ratio agito exquiro alo cum oblectatio sollertia qui sum unus suavis pasco animus alter in caedes et iniuria cum et diurnus et nocturnus metus ago confero democritus pythagoras anaxagoras qui regnum qui ops studium is et delectatio antepono


civitates quaedam universae more doctae parsimonia delectantur, ut de Lacedaemoniis paulo ante diximus. Persarum a Xenophonte victus exponitur, quos negat ad panem adhibere quicquam praeter nasturcium. quamquam, si quaedam etiam suaviora natura desideret, quam multa ex terra arboribusque gignuntur cum copia facili, tum suavitate praestanti! adde siccitatem, quae consequitur hanc continentiam in victu, adde integritatem valetudinis; confer sudantis ructantis refertos epulis tamquam opimos boves:

civitas quidam universus mos doceo parsimonia delecto ut de lacedaemonius paulus ante dico persaris ab xenophon vinco expono qui nego ad panis adhibeo quisquam praeter nasturcium quamquam si quidam etiam suavis natura desidero quam multus ex terra arbor gigno cum copia facilis tum suavitas praesto addo siccitas qui consequor hic continentia in vinco addo integritas valetudo confero sudo ructo refercio epulis tamquam opimus bos


Arcesilas 452 9 453 6 15


contractio, contrahi (sustolh/, suste/llesqai) 263 26 368 4.6. 13 395 15.24

contractio contraho sustolh suste llesqai


Qui fortis est, idem est fidens (quoniam confidens mala consuetudine loquendi in vitio ponitur, ductum verbum a confidendo, quod laudis est). qui autem est fidens, is profecto non extimescit; discrepat enim a timendo confidere. atqui, in quem cadit aegritudo, in eundem timor; quarum enim rerum praesentia sumus in aegritudine, easdem inpendentes et venientes timemus. ita fit ut fortitudini aegritudo repugnet. veri simile est igitur, in quem cadat aegritudo, cadere in eundem timorem et infractionem quidem animi et demissionem. quae in quem cadunt, in eundem cadit, ut serviat, ut victum, si quando, se esse fateatur. quae qui recipit, recipiat idem necesse est timiditatem et ignaviam. non cadunt autem haec in virum fortem: igitur ne aegritudo quidem. at nemo sapiens nisi fortis: non cadet ergo in sapientem aegritudo.

qui fortis sum idem sum fido quoniam confido malus consuetudo loquor in vitio pono duco verbum ab confido qui laus sum qui autem sum fido is profecto non extimesco discrepo enim ab timeo confido atqui in qui cado aegritudo in idem timor qui enim res praesens sum in aegritudo idem inpendeo et venio timeo ita fio ut fortitudo aegritudo repugno verus similis sum igitur in qui cado aegritudo cado in idem timor et infractio quidem animus et demissio qui in qui cado in idem cado ut servio ut vinco si quando sui sum fateor qui qui recipio recipio idem necesse sum timiditas et ignavio non cado autem hic in vir fortis igitur ne aegritudo quidem at nemo sapio nisi fortis non cado ergo in sapio aegritudo


Quia nomen insaniae significat mentis aegrotationem et morbum, id est insanitatem et aegrotum animum, quam appellarunt insaniam.

quia nomen insania significo mens aegrotatio et morbus is sum insanitas et aegrotus animus quam appello insanio


Po. Pohlenz(libri I. II) 1912 (nonnunquam siglo 'Comm.' indicatus)

other pohlenz liber eo is nonnunquam siglo comm indico


nam cum ea causa impulerit eos qui primi se ad philosophiae studium contulerunt, ut omnibus rebus posthabitis totos se in optumo vitae statu exquirendo conlocarent, profecto spe beate vivendi tantam in eo studio curam operamque posuerunt. quodsi ab is inventa et perfecta virtus est, et si praesidii ad beate vivendum in virtute satis est, quis est qui non praeclare et ab illis positam et a nobis susceptam operam philosophandi arbitretur? sin autem virtus subiecta sub varios incertosque casus famula fortunae est nec tantarum virium est, ut se ipsa tueatur, vereor ne non tam virtutis fiducia nitendum nobis ad spem beate vivendi quam vota facienda videantur.

nam cum is causa impello is qui primus sui ad philosophia studium confero ut omnis res postho totus sui in bonus vita status exquiro conloco profecto spes beatus vivo tantus in is studium cura opera pono quodsi ab is invenio et perficio virtus sum et si praesidium ad beatus vivo in virtus satis sum quis sum qui non praeclaris et ab ille pono et ab nos suscipio opera philosophor arbitror sin autem virtus subiectum sub varius incertus casus famulo fortuna sum neque tantaris vis sum ut sui ipse tueor vereor ne non tam virtus fiducia niteo nos ad spes beatus vivo quam veto facio video


Aesculapius 299 24


Octavius, Cn. cos. 87 428 27


sapiens idem qui bonus 417 18 (428 16 al.)


in animi autem cognitione dubitare non possumus, nisi plane in physicis plumbei sumus, quin nihil sit animis admixtum, nihil concretum, nihil copulatum, nihil coagmentatum, nihil duplex: quod cum ita sit, certe nec secerni nec dividi nec discerpi nec distrahi potest, ne interire quidem igitur. est enim interitus quasi discessus et secretio ac diremptus earum partium, quae ante interitum iunctione aliqua tenebantur.

in animus autem cognitio dubitaris non possum nisi planus in physicus plumbeus sum quin nihil sum animus admisceo nihil concretum nihil copulo nihil coagmentas nihil duplex qui cum ita sum certus neque secerno neque divido neque discerpo neque distraho possum ne intereo quidem igitur sum enim intereo quasi discedo et secretio atque disredimo is pars qui ante interitus iunctio aliqui teneo


De exercitatione et consuetudine et commentatione dixi. age sis, nunc de ratione videamus, nisi quid vis ad haec.

de exercitatio et consuetudo et commentatio dico ago sum nunc de ratio video nisi quis volo ad hic


non irascuntur 388 14


in definitionibus aegrotationum et offensionum 373 15374 1 ter opinatio, bis opinio legitur (St. fr. III 421 do/ca, 422 oi)/hsis). — do/ca in definitione vertitur opinatio 368 24

in definitio aegrotatio et offensio ter opinatio bis opinio lego st fr iii do ca oi hsis do ca in definitio verto opinatio


Verum haec quidem hactenus, cetera, quotienscumque voletis, et hoc loco et aliis parata vobis erunt.

verus hic quidem hactenus ceterus quotienscumque volo et hic locus et alius paro tu sum


Athenae 278 2 293 10 337 17 414 15 445 30 449 7 450 26 453 2.5


haec nunc enucleare non ita necesse est, quamquam non constantissime dici mihi videntur. nam et, qui beatus est, non intellego quid requirat, ut sit beatior—si est enim quod desit, ne beatus quidem est—, et quod ex maiore parte unam quamque rem appellari spectarique dicunt, est ubi id isto modo valeat; cum vero tria genera malorum esse dicant, qui duorum generum malis omnibus urgeatur, ut omnia advorsa sint in fortuna, omnibus oppressum corpus et confectum doloribus, huic paulumne ad beatam vitam deesse dicemus, non modo ad beatissimam?

hic nunc enuclearis non ita necesse sum quamquam non consto dico ego video nam et qui beatus sum non intellego quis requiro ut sum beo si sum enim qui desum ne beatus quidem sum et qui ex magnus pars unus quisque res appello specto dico sum ubi is iste modo valeo cum verus tres genus malus sum dico qui duo gener malus omnis urgeo ut omnis adverto sum in fortuna omnis opprimo corpus et conficio dolor hic paulus ad beatus vita desum dico non modo ad beatus


Sisyphus 222 1 268 13


Iam mallem Cerberum metueres quam ista tam inconsiderate diceres.

iam malo cerberus metuo quam iste tam inconsideratus dico


Natura vero si se sic habet, ut, quo modo initium nobis rerum omnium ortus noster adferat, sic exitum mors, ut nihil pertinuit ad nos ante ortum, sic nihil post mortem pertinebit. in quo quid potest esse mali, cum mors nec ad vivos pertineat nec ad mortuos?

natura verus si sui sic habeo ut quo modo initium nos res omnis ortus noster affero sic exitus mors ut nihil pertineo ad nos ante orior sic nihil post mors pertineo in quo quis possum sum malus cum mors neque ad vivus pertineo neque ad mortuus


farmido 370 20


atque haec quidem his verbis, quivis ut intellegat, quam voluptatem norit Epicurus. deinde paulo infra: saepe quaesivi inquit ex is qui appellabantur sapientes, quid haberent quod in bonis relinquerent, si illa detraxissent, nisi si vellent voces inanis fundere: nihil ab is potui cognoscere. qui si virtutes ebullire volent et sapientias, nihil aliud dicent nisi eam viam, qua efficiantur eae voluptates quas supra dixi. quae secuntur, in eadem sententia sunt, totusque liber, qui est de summo bono, refertus est et verbis et sententiis talibus.

atque hic quidem hic verbum quivis ut intellego quam voluptas nosco epicurus deinde paulus infra saepe quaero inquam ex is qui appello sapio quis habeo qui in bonus relinquo si ille detraho nisi si volo voco inanis fundo nihil ab is possum cognosco qui si virtus ebullio volo et sapientia nihil alius dico nisi is via qui efficio is voluptas qui supra dico qui secor in idem sententia sum totus liber qui sum de superus bonus refercio sum et verbum et sententia talis


corpus v. a)/tomoi, stoixei=on


(Scepsis) Scepsius 247 10


Reperiam fortasse, sed illud ante:


Man. = Manutius 1540 sqq.


Trachinlae (Sophoclis fabula) v. Sophocles


iracundia (o)rgilo/ths) et ira distinguuntur 374 11 389 26, confunduntur 321 18 ˜ 401 4 cf. 385 19. 25.27

iracundia o rgilo ths et ira distinguo confundo cf


summum malum dolor sec. Epicurum v. dolor

superus malus dolor sec epicurus v dolor


quare si, ut initio concessisti, turpitudo peius est quam dolor, nihil est plane dolor. nam dum tibi turpe nec dignum viro videbitur gemere, eiulare, lamentari, frangi, debilitari dolore, dum honestas, dum dignitas, dum decus aderit, tuque in ea intuens te continebis, cedet profecto virtuti dolor et animi inductione languescet.

quare si ut initium concedo turpitudo malus sum quam dolor nihil sum planus dolor nam dum tu turpis neque dignus vir video gemo eiularis lamentaris frango debilitaris dolor dum honestus dum dignitas dum decus adsum tu in is intueor tu contineo cedo profecto virtus dolor et animus inductio languesco


Pugnantia te loqui non vides? quid enim tam pugnat, quam non modo miserum, sed omnino quicquam esse, qui non sit? an tu egressus porta Capena cum Calatini Scipionum Serviliorum Metellorum sepulcra vides, miseros putas illos?

pugno tu loquor non video quis enim tam pugno quam non modo miser sed omnino quisquam sum qui non sum an tu egredior porto capena cum calatinus scipio servilius metellus sepulcrum video miser puto ille


Sol 33023


Tiresias 455 25


— disciplina Platonica 281 27 284 2 323 1 441 29


Academia, gymnasium Atheniense 446 1


Saepe e et ę (ae) confundi consentaneum est. velut quaeror pro queror, mereo meror pro maereo maeror haud raro scri- ptum legitur. cenare cena cenula recte praebent 269,28 GKR, 446,1.4 GV 448,11 V, 449,8 GK, caenare sim. 269,28 V, 446,1.4 KR, 448,11 GKR, 449,8 RV, 448,10 et 449,10 GKRV. — taeter plerumque recte in X scribitur; semel (383,5) in omnibus GKRV, saepius in singulis codicibus teter legitur; 267,6 in V deterri- mus pro taeterrimus extat littera d in rasura a m. 1 scripta. — paene in R fere semper recte legitur (pene 303,16 KRV, 306,21 et 361,18 K et e corr. R), in reliquis codicibus haud raro poene vel pene. — penitet habent 401,5.8 441,8 GKRV, 428,7.14 GKV, 385,11 V, poenitere 451,10 GRV.

saepe e et ae confundo consentaneus sum velut quaero pro queror mereo meror pro maereo maeror haud rarus scri ptum lego ceno cena cenula rectus praebeo gkr gv v gk caenaris sum v kr gkr rv et gkrv taeter plerusque rectus in decem scribo semel in omnis gkrv saepis in singuli codicibus teter lego in v deterri mus pro taeter extat littera d in rado ab m scribo paene in romanus fere semper rectus lego penis krv et k et e corr romanus in reliquus codicibus haud rarus poene vel penis penitet habeo gkrv gkv v poenitere grv


Aristo Chius 287 17 417 4 419 23 443 8


Venus (Venerius) 396 14 338 21 398 22. 23


Certe satis.


num te illa terrent, triceps apud inferos Cerberus, Cocyti fremitus, travectio Acherontis, mento summam aquam attingens enectus siti Tantalus? tum illud, quod Sisyphus versat saxum sudans nitendo neque proficit hilum? fortasse etiam inexorabiles iudices, Minos et Rhadamanthus? apud quos nec te L. Crassus defendet nec M. Antonius nec, quoniam apud Graecos iudices res agetur, poteris adhibere Demosthenen; tibi ipsi pro te erit maxima corona causa dicenda. haec fortasse metuis et idcirco mortem censes esse sempiternum malum.

num tu ille terreo triceps apud inferi cerberus cocytus fremo transvectio acheron mentum summa aqua attingo eneco sitis tantalus tum ille qui sisyphus verso saxum sudo niteo neque proficio hilis fortasse etiam inexorabilis iudex minos et rhadamanthus apud qui neque tu l crassus defendo neque m antonius neque quoniam apud graeci iudex res ago possum adhibeo demosthenes tu ipse pro tu sum maximus corona causa dico hic fortasse metuo et idcirco mors censeo sum sempiternus malus


prorsus haec divina mihi videtur vis, quae tot res efficiat et tantas. quid est enim memoria rerum et verborum? quid porro inventio? profecto id, quo ne in deo quidem quicquam maius intellegi potest. non enim ambrosia deos aut nectare aut Iuventate pocula ministrante laetari arbitror, nec Homerum audio, qui Ganymeden ab dis raptum ait propter formam, ut Iovi bibere ministraret; non iusta causa, cur Laomedonti tanta fieret iniuria. fingebat haec Homerus et humana ad deos transferebat: divina mallem ad nos. quae autem divina? vigere, sapere, invenire, meminisse. ergo animus qui ..., ut ego dico, divinus est, ut Euripides dicere audet, deus. Et quidem, si deus aut anima aut ignis est, idem est animus hominis. nam ut illa natura caelestis et terra vacat et umore, sic utriusque harum rerum humanus animus est expers; sin autem est quinta quaedam natura, ab Aristotele inducta primum, haec et deorum est et animorum. Hanc nos sententiam secuti his ipsis verbis in Consolatione hoc expressimus:

prorsus hic divino ego video volo qui tot res efficio et tantus quis sum enim memoria res et verbum quis porro inventio profecto is quo ne in deus quidem quisquam magnus intellego possum non enim ambrosius deus aut nectaris aut iuventas poculum ministro laetor arbitror neque homerus audio qui ganymedes ab deus rapio aio propter forma ut iuppiter bibo ministro non iustus causa cur laomedon tantus fio iniuria fingo hic homerus et humanus ad deus transfero divino malo ad nos qui autem divino vigeo sapio invenio memini ergo animus qui ut ego dico divinus sum ut euripides dico audeo deus et quidem si deus aut anima aut ignis sum idem sum animus homo nam ut ille natura caelestis et terra vaco et umor sic uterque haris res humanus animus sum expers sin autem sum quintus quidam natura ab aristotelis induco primus hic et deus sum et animus hic nos sententia sequor hic ipse verbum in consolatio hic exprimo


Auctoribus quidem ad istam sententiam, quam vis obtineri, uti optimis possumus, quod in omnibus causis et debet et solet valere plurimum, et primum quidem omni antiquitate, quae quo propius aberat ab ortu et divina progenie, hoc melius ea fortasse quae erant vera cernebant.

auctor quidem ad iste sententia quam volo obtineo uti bonus possum qui in omnis causa et debeo et soleo valeo multus et primus quidem omnis antiquitas qui quo propius absum ab ortus et divino progenies hic bonus is fortasse qui sum verus cerno


Furius Camillus, M. dict. 396 264 1.3


Luna 265 3


Arion 315 5


in multis etiam vitiis apparet, sed nomen res non habet. ergo et invidi et malivoli et libidinosi et timidi et misericordes, quia proclives ad eas perturbationes sunt , non quia semper feruntur. haec igitur proclivitas ad suum quodque genus a similitudine corporis aegrotatio dicatur, dum ea intellegatur ad aegrotandum proclivitas. sed haec in bonis rebus, quod alii ad alia bona sunt aptiores, facilitas nominetur, in malis proclivitas, ut significet lapsionem, in neutris habeat superius nomen. Quo modo autem in corpore est morbus, est aegrotatio, est vitium, sic in animo. morbum appellant totius corporis corruptionem, aegrotationem morbum cum imbecillitate, vitium, cum partes corporis inter se dissident, ex quo pravitas membrorum, distortio, deformitas.

in multus etiam vitium appareo sed nomen res non habeo ergo et invideo et malevolus et libidinosus et timidus et misericors quia proclivis ad is perturbatio sum non quia semper fero hic igitur proclivitas ad suus quisque genus ab similitudo corpus aegrotatio dico dum is intellego ad aegroto proclivitas sed hic in bonus res qui alius ad alius bonus sum aptus facilitas nomino in malus proclivitas ut significo lapsio in neuter habeo superus nomen quo modo autem in corpus sum morbus sum aegrotatio sum vitium sic in animus morbus appello totus corpus corruptio aegrotatio morbus cum imbecillitas vitium cum pars corpus inter sui dissideo ex quo pravitas membrum distortio deformitas


nos autem teneamus, ut nihil censeamus esse malum, quod sit a natura datum omnibus, intellegamusque, si mors malum sit, esse sempiternum malum. nam vitae miserae mors finis esse videtur; mors si est misera, finis esse nullus potest.

nos autem teneo ut nihil censeo sum malus qui sum ab natura do omnis intellego si mors malus sum sum sempiternus malus nam vita miser mors finis sum video mors si sum misero finis sum nullus possum


Medea 349 21 397 5


remedia morborum animi 390 19sqq.


(Tartarus) Tartareus 291 5


Verba graeca, quae in lemmate posita asterisco notata sunt, non nisi latine reddita leguntur.

verbum graecus qui in lemma pono asterisco noto sum non nisi latina reddo lego


caelum 239 18 247 22


Danai 387 3


Calpurnius Piso Frugi, L. cos. 133 325 21 342 14. 17


Numa 362 11


Menon (81 e) 246 2


sed videamus ne haec oratio sit hominum adsentantium nostrae inbecillitati et indulgentium mollitudini; nos autem audeamus non solum ramos amputare miseriarum, sed omnis radicum fibras evellere. tamen aliquid relinquetur fortasse; ita sunt altae stirpes stultitiae; sed relinquetur id solum quod erit necessarium. Illud quidem sic habeto, nisi sanatus animus sit, quod sine philosophia fieri non potest, finem miseriarum nullum fore. quam ob rem, quoniam coepimus, tradamus nos ei curandos: sanabimur, si volemus. et progrediar quidem longius: non enim de aegritudine solum, quamquam id quidem primum, sed de omni animi, ut ego posui, perturbatione, morbo, ut Graeci volunt, explicabo. et primo, si placet, Stoicorum more agamus, qui breviter astringere solent argumenta; deinde nostro instituto vagabimur.

sed video ne hic oratio sum homo assentor noster inbecillitas et indulgeo mollitudo nos autem audeo non solus ramus amputaris miseriaris sed omnis radix fibra evello tamen aliquis relinquo fortasse ita sum alo stirps stultitia sed relinquo is solus qui sum necessarius ille quidem sic habeo nisi sano animus sum qui sine philosophia fio non possum finis miseriaris nullus sum quam ob res quoniam coepio trado nos is curo sano si volo et progredio quidem longus non enim de aegritudo solus quamquam is quidem primus sed de omnis animus ut ego pono perturbatio morbus ut graecum volo explico et primus si placeo stoicus mos ago qui brevis astringo soleo argumentum deinde noster instituo vago


Quasi non necesse sit, quicquid isto modo pronunties, id aut esse aut non esse! an tu dialecticis ne imbutus quidem es?

quasi non necesse sum quisquis iste modo pronuntio is aut sum aut non sum an tu dialectica ne imbuo quidem sum


Parisinus Regius 6332, iam anno 1623 ab anonymo quo- dam adhibitus, cuius collatio in bibliothecam universitatis Haunianae pervenit (Tregder in ed. p. VI), postea inprimis ab Halmio collatus. nuper codicem a me rogatus Iohannes Stroux examinavit et 2,20–23 5,1–65 contulit; reliqua secundum photographa ipse a Theodoro Francksen phil. stud. adiutus denuo excussi.

parisinus regius iam annus ab anonymo quo dam adhibeo qui collatio in bibliotheca universitas haunianae pervenio tregder in ed p vis postea imprimis ab halmio confero nuper codico ab ego rogo iohannes stroux examinavit et confero reliquus secundus photographa ipse ab theodorus francksen phil stud adiutus denuo excutio


controversiae genus 357 23


Hypanis 266 7


Se. = Schiche2 1907 (cf. eun- dem in annalibus qui dic. Jahrb. d. phil. Vereins zu Berlin 24. 27. 29)

sui schiche cf eu do in annal qui dico jahrb d phil vereins zu berlin


quę enim tanta gravitas. quę tanta constantia magnitudo animi probitas fides quę tam excellens inomni gene re virtus inullis fuit ut sit cummaioribus nostris comparanda.

qu enim tantus gravitas qu tantus constantia magnitudo animus probitas fides qu tam excello inomni genus res virtus inullis sum ut sum cummaioribus noster comparo


at vero Diogenes liberius, ut Cynicus, Alexandro roganti, ut diceret, si quid opus esset, nunc quidem paululum inquit a sole. offecerat videlicet apricanti. et hic quidem disputare solebat, quanto regem Persarum vita fortunaque superaret; sibi nihil deesse, illi nihil satis umquam fore; se eius voluptates non desiderare, quibus numquam satiari ille posset, suas eum consequi nullo modo posse.

at verus diogenes liber ut cynicus alexander rogo ut dico si quis opus sum nunc quidem paululum inquam ab sol officio videlicet aprico et hic quidem disputaris soleo quantus rex persaris vito fortuno supero sui nihil desum ille nihil satis umquam sum sui is voluptas non desideraris qui numquam satiaris ille possum suus is consequor nullus modo possum


Ita plane.


inveteratio 402 12


Commemorat hanc scribendi rationem iam Hieronymus qui ad Isaiae versionem scribit: 'nemo cum prophetas uersibus viderit esse descriptos, metro eos exi- stimet apud Hebraeos ligari .....; sed quod in De- mosthene et Tullio solet fieri, ut per cola scribantur et commata, qui utique prosa et non versibus conscripse- runt, nos quoque utilitati legentium providentes inter- pretationem novam novo scribendi genere distinximus'. cum vero in profanis quidem libris Latinis tam raro adhibita sit ut e codicibus nunc extantibus praeter RVG vix unus alterve sic scriptus esse videatur), nimis audaces non erimus, si hos Tusculanarum codices aetate fere aequa- les ex eadem officina prodisse statuemus. porro cum inter menda communia haud pauca e falsa verborum separatione nata sint (velut illud appellat amputat 348, 12 (cf. refert amputat 335,6 G1R1V1, interitus ex pro interitu sex 429, 19, carnifici. nam pro carnificinam 440, 8, haec referre pro aegre ferre 328, 5, oportet ea pro oportere a 341, 6, atatam pro a tam 304, 21 al.), porro cum singulorum codicum errores non ita comparati sint ut commune archetypum difficile lectu fuisse sumendum sit, codices nostros hoc fere modo ortos esse verisimile est: Carolingorum aetate Tusculanae disputationes e libro per cola et commata scripto externa specie fideliter servata in novum exemplar translatae sunt e quo alii codices describerentur. atque hoc ex archetype (X) etiam GKRVH originem duxerunt.

commemoro hic scribo ratio iam hieronymus qui ad isaias versio scribo nemo cum propheta uersus video sum describo metrum is exeo stimet apud hebraei ligaris sed qui in de mosthene et tullius soleo fio ut per colo scribo et commeo qui utique prorsus et non versus conscripse runt nos quoque utilitas lego provideo inter pretatio novus novo scribo genus distinguo cum verus in profanus quidem liber latinum tam rarus adhibeo sum ut e codicibus nunc exsto praeter rvg vix unus alter sic scribo sum video nimis audax non sum si hic tusculanaris codico aetas fere aequus les ex idem officina proeo statuo porro cum inter menda commune haud paucus e fallo verbum separatio nata sum velut ille appello amputo cf refero amputo g romanus v intereo ex pro interitus sex carnifex nam pro carnificina hic refero pro aeger fero oportet is pro oportet ab atatam pro ab tam al porro cum singulus codicum error non ita comparo sum ut communis archetypus difficilis lego sum sumo sum codico noster hic fere modo orior sum verisimilis sum carolingorum aetas tusculanus disputatio e liber per colo et commeo scribo externus species fidelis servo in novus exemplar transfero sum e quo alius codico describerentur atque hic ex archetype decem etiam gkrvh origo duco


Pherecydes 236 11


Tr. = Tregder 1841


Voluptatis autem partes hoc modo describunt, ut malevolentia sit voluptas ex malo alterius sine emolumento suo, delectatio voluptas suavitate auditus animum deleniens; et qualis est haec aurium, tales sunt oculorum et tactionum et odorationum et saporum, quae sunt omnes unius generis ad perfundendum animum tamquam inliquefactae voluptates. iactatio est voluptas gestiens et se efferens insolentius.

voluptas autem pars hic modo describo ut malevolentia sum voluptas ex malus alter sine emolumentum suus delectatio voluptas suavitas audio animus delenio et qualis sum hic auris talis sum oculus et tactio et odoratio et sapor qui sum omnis unus genus ad perfundo animus tamquam illiquefactus voluptas jactatio sum voluptas gestio et sui effero insolens


definiunt autem animi aegrotationem opinationem vehementem de re non expetenda, tamquam valde expetenda sit, inhaerentem et penitus insitam. quod autem nascitur ex offensione, ita definiunt: opinionem vehementem de re non fugienda inhaerentem et penitus insitam tamquam fugienda; haec autem opinatio est iudicatio se scire, quod nesciat. aegrotationi autem talia quaedam subiecta sunt: avaritia, ambitio, mulierositas, pervicacia, ligurritio, vinulentia, cuppedia, et si qua similia. est autem avaritia opinatio vehemens de pecunia, quasi valde expetenda sit, inhaerens et penitus insita, similisque est eiusdem generis definitio reliquarum.

definio autem animus aegrotatio opinatio vehemens de res non expeto tamquam validus expeto sum inhaereo et penitus inquiro qui autem nascor ex offensio ita definio opinio vehemens de res non fugio inhaereo et penitus inquiro tamquam fugio hic autem opinatio sum judicatio sui scio qui nescio aegrotatio autem talis quidam subiectum sum avaritia ambitio mulierositas pervicacia liguritio vinulentia cuppedia et si qui similis sum autem avaritia opinatio vehemens de pecunia quasi validus expeto sum inhaereo et penitus inquiro similis sum idem genus definitio reliquus


Quid?


Minerva 234 18


Tarquinius Priscus, L. 453 9


sequetur igitur horum ratione vel ad supplicium beata vita virtutem cumque ea descendet in taurum Aristotele Xenocrate Speusippo Polemone auctoribus nec eam minis blandimentisve corrupta deseret. Eadem Calliphontis erit Diodorique sententia, quorum uterque honestatem sic complectitur, ut omnia, quae sine ea sint, longe retro ponenda censeat. Reliqui habere se videntur angustius, enatant tamen, Epicurus Hieronymus et si qui sunt qui desertum illum Carneadeum finem curent defendere; nemo est enim eorum quin bonorum animum putet esse iudicem eumque condocefaciat, ut ea, quae bona malave videantur, possit contemnere.

sequor igitur hic ratio vel ad supplicium beatus vito virtus cum is descendo in taurus aristotelis xenocrates speusippus polemo auctor neque is minae blandimentum corrumpo desero idem calliphontis sum diodorus sententia qui uterque honestas sic complector ut omnis qui sine is sum longus retro pono censeo reliquus habeo sui video angustus enato tamen epicurus hieronymus et si qui sum qui desertum ille carneadeus finis curo defendo nemo sum enim is quin bonus animus puto sum judico is condocefacio ut is qui bonus malum video possum contemno


Status v. Caecilius


Iulius Caesar, L. cos. 90 428 28


'etiamne, si sensibus carebit oculorum, si aurium?' etiam; nam ista ipsa contemnit. primum enim horribilis ista caecitas quibus tandem caret voluptatibus? cum quidam etiam disputent ceteras voluptates in ipsis habitare sensibus, quae autem aspectu percipiantur, ea non versari in oculorum ulla iucunditate, ut ea, quae gustemus olfaciamus tractemus audiamus, in ea ipsa, ubi sentimus, parte versentur. in oculis tale nil fit; animus accipit, quae videmus. animo autem multis modis variisque delectari licet, etiamsi non adhibeatur aspectus. loquor enim de docto homine et erudito, cui vivere est cogitare. sapientis autem cogitatio non ferme ad investigandum adhibet oculos advocatos.

etiam si sensus careo oculus si auris etiam nam iste ipse contemno primus enim horribilis iste caecitas qui tandem careo voluptas cum quidam etiam disputo ceterus voluptas in ipse habito sensus qui autem aspectus percipio is non versaris in oculus ullus iucunditas ut is qui gusto olfaciamus tracto audio in is ipse ubi sentio pars verso in oculus talis nihil fio animus accipio qui video animus autem multus modus varius delectaris licet etiamsi non adhibeo aspicio loquor enim de doceo homo et erudio qui vivo sum cogito sapio autem cogitatio non ferme ad investigo adhibeo oculus advoco


loquor de principibus; quid? poëtae nonne post mortem nobilitari volunt? unde ergo illud: Aspicite, o cives, senis Enni imaginis formam: Hic vestrum panxit maxima facta patrum? mercedem gloriae flagitat ab is quorum patres adfecerat gloria, idemque: Nemo me lacrimis Cur? volito vivos per ora virum. sed quid poëtas? opifices post mortem nobilitari volunt. quid enim Phidias sui similem speciem inclusit in clupeo Minervae, cum inscribere nomen non liceret? quid? nostri philosophi nonne in is libris ipsis, quos scribunt de contemnenda gloria, sua nomina inscribunt?

loquor de princeps quis poetae nonne post mors nobilitaris volo unde ergo ille aspicio o civis senex ennius imago forma hic vester pango maximus facio pater merces gloria flagito ab is qui pater afficio gloria idem nemo ego lacrima cur volito vivus per os vir sed quis poetas opifex post mors nobilitaris volo quis enim phidias suus similis species includo in clipeus minerva cum inscribo nomen non licet quis noster philosophus nonne in is liber ipse qui scribo de contemno gloria suus nomen inscribo


Sed et huius culpae et ceterorum vitiorum peccatorumque nostrorum omnis a philosophia petenda correctio est. cuius in sinum cum a primis temporibus aetatis nostra voluntas studiumque nos compulisset, his gravissimis casibus in eundem portum, ex quo eramus egressi, magna iactati tempestate confugimus. o vitae philosophia dux, o virtutis indagatrix expultrixque vitiorum! quid non modo nos, sed omnino vita hominum sine te esse potuisset? tu urbis peperisti, tu dissipatos homines in societatem vitae convocasti, tu eos inter se primo domiciliis, deinde coniugiis, tum litterarum et vocum communione iunxisti, tu inventrix legum, tu magistra morum et disciplinae fuisti; ad te confugimus, a te opem petimus, tibi nos, ut antea magna ex parte, sic nunc penitus totosque tradimus. est autem unus dies bene et ex praeceptis tuis actus peccanti inmortalitati anteponendus.

sed et hic culpa et ceterus vitium pecco noster omnis ab philosophia peto correctio sum qui in sinum cum ab primus tempus aetas noster voluntas studium nos compello hic gravis casus in idem portus ex quo sum egredior magnus iactas tempestas confugio o vita philosophia dux o virtus indagatrix expultrix vitium quis non modo nos sed omnino vito homo sine tu sum possum tu urbs pario tu dissipatos homo in societas vita convoco tu is inter sui primus domicilium deinde conjugium tum litteraris et vox communio jungo tu inventrix lex tu magistro mos et disciplina sum ad tu confugio ab tu ops peto tu nos ut antea magnus ex pars sic nunc penitus totus trado sum autem unus dies bene et ex praecipio tuus ago pecco inmortalitas antepono


nec minus illud acute, quod animi adfectionem lumine mentis carentem nominaverunt amentiam eandemque dementiam. ex quo intellegendum est eos qui haec rebus nomina posuerunt sensisse hoc idem, quod a Socrate acceptum diligenter Stoici retinuerunt, omnis insipientes esse non sanos. qui est enim animus in aliquo morbo—morbos autem hos perturbatos motus, ut modo dixi, philosophi appellant—, non magis est sanus quam id corpus quod in morbo est. ita fit ut sapientia sanitas sit animi, insipientia autem quasi insanitas quaedam, quae est insania eademque dementia; multoque melius haec notata sunt verbis Latinis quam Graecis.

neque paruus ille acuo qui animus adfectio lumen mens careo nomino amentia idem dementia ex quo intellego sum is qui hic res nomen pono sentio hic idem qui ab socrates accipio diligenter stoicus retineo omnis insipiens sum non sanus qui sum enim animus in aliquis morbus morbus autem hic perturbo moueo ut modo dico philosophus appello non magis sum sanus quam is corpus qui in morbus sum ita fio ut sapientia sanitas sum animus insipiens autem quasi insanio quidam qui sum insania idem dementia multus bonus hic noto sum verbum latinum quam graecum


De codice X haec addo: inscriptiones habuisse videtur quales nunc GV1 praebent), initio M. TVLLII CICERONIS TVSCVLANARVM INCIPIT LIBER PRIMVS similiterque ante proximos libros nisi quod ibi LIBER SECVNDVS etc. ante INCIPIT legitur; ante ultimum denique librum extat M. TVLLII CICERONIS TVSCVLANARV LIB. IIII (QUARTI V) EX- PLICIT. INCIPIT LIBER V. subscriptionem totius operis solus addit V (cf. p. IX))

de codico decem hic addo inscriptio habeo video qualis nunc gv praebeo initium m tvllii cicero tvscvlanarvm incipio liber primvs similis ante propior liber nisi qui ibi liber secvndvs etc ante incipio lego ante ulter denique liber extat m tvllii cicero tvscvlanarv liber quattuor quartus v ex plicit incipio liber v subscriptio totus opus solus addo v cf p ix


indolentia (a)pa/qeia) 323 2


Polemo 418 8 422 5 444 3 453 6


sed quae iudicia quasque opiniones perturbationum esse dixi, non in eis perturbationes solum positas esse dicunt, verum illa etiam quae efficiuntur perturbationibus, ut aegritudo quasi morsum aliquem doloris efficiat, metus recessum quendam animi et fugam, laetitia profusam hilaritatem, libido effrenatam adpetentiam. opinationem autem, quam in omnis definitiones superiores inclusimus, volunt esse inbecillam adsensionem.

sed qui iudicium quisque opinio perturbatio sum dico non in is perturbatio solus pono sum dico verus ille etiam qui efficio perturbatio ut aegritudo quasi mordeo aliquis dolor efficio metus recedo quidam animus et fuga laetitia profundo hilaritas libido effreno appetentia opinatio autem quam in omnis definitio superus includo volo sum imbecillus adsensio


laetitia v. h9donh/(xara/


Sempronius Gracchus, C. tr. pl. 123.22 219 18 342 11–23


Melanippus v. Accius


Scythes, Scythicus 445 15.19


regiones, orae (za=nai) 240 29 252 8


Omnium autem perturbationum fontem esse dicunt intemperantiam, quae est tota mente a recta ratione defectio sic aversa a praescriptione rationis, ut nullo modo adpetitiones animi nec regi nec contineri queant. quem ad modum igitur temperantia sedat adpetitiones et efficit, ut eae rectae rationi pareant, conservatque considerata iudicia mentis, sic huic inimica intemperantia omnem animi statum inflammat conturbat incitat, itaque et aegritudines et metus et reliquae perturbationes omnes gignuntur ex ea.

omnis autem perturbatio fons sum dico intemperantia qui sum totus mens ab recta ratio defectio sic averto ab praescriptio ratio ut nullus modo adpetitio animus neque rex neque contineo queo qui ad modus igitur tempero sedo adpetitio et efficio ut is recingo ratio pareo conservo considero iudicium mens sic hic inimicus intemperantia omnis animus status inflammo conturbo incito itaque et aegritudo et metus et reliquus perturbatio omnis gigno ex is


aegritudo lu/ph (348 15). de aegritudine lenienda est l. III (div. II 2), § 24–75 kri/sis, 7683 i)atrei/a — definitio 329 23 368 5. 12 — species 35917 368 17 369 11–370 11 — iniuria a Peripateticis defenditur 383 5–19 ˜ 389 11–23 — curatio 391 12 39323 — cf. etiam 378 20 380 25 403 1

aegritudo lu ph de aegritudo lenio sum l iii div is kri sum eo atrei ab definitio species iniuria ab peripateticus defendo curatio cf etiam


quantum autem consuetudini famaeque dandum sit, id curent vivi, sed ita, ut intellegant nihil id ad mortuos pertinere.

quantus autem consuetudo fama do sum is curo vivo sed ita ut intellego nihil is ad mortuus pertineo


minis utilitati agros omnis et maria parentia—: haec igitur et alia innumerabilia cum cernimus, possumusne dubitare quin is praesit aliquis vel effector, si haec nata sunt, ut Platoni videtur, vel, si semper fuerunt, ut Aristoteli placet, moderator tanti operis et muneris? sic mentem hominis, quamvis eam non videas, ut deum non vides, tamen, ut deum adgnoscis ex operibus eius, sic ex memoria rerum et inventione et celeritate motus omnique pulchritudine virtutis vim divinam mentis adgnoscito.

minae utilitas ager omnis et mare pareo hic igitur et alius innumerabilis cum cerno possum dubitaris quin is praesum aliquis vel effector si hic nata sum ut plato video vel si semper sum ut aristotelis placeo moderator tantus opus et munus sic mens homo quivis is non video ut deus non video tamen ut deus agnosco ex opus is sic ex memoria res et inventio et celeritas moueo omne pulchritudo virtus vis divina mens agnosco


igniculi (rationis) 316 15


Lectiones codicis X cum e GKRV fere ubique ita recuperari possent ut nihil restaret dubii, necessarium non videbatur plures libros ex eodem ortos adhibere. itaque com- memoro tantum Palatinum 1514 P, cuius vetustior pars quae finitur fol. 95v verbis: Nom m videtur om~;i animi per- turbatione posse sapiens vacare IV, 8) s. X exeunte, ut P. Ehrle et Stroux iudicant, scripta satis sincere Ciceronis verba servavit proximeque ad KR accedit), porro Ambrosianum T. 56 sup M, qui in vetustiore parte s. XI exa- rata or. Philippicas, Tusculanas, 'Invectivam Salustii in Ciceronem' continet), et Bruxellensem 5351.2 B s. XII a Baitero collatum, quorum uterque praeter lectiones e X acceptas etiam correcturas praebet (raro M velut expul- trixque 406,4, saepe B)), denique codicem ilium vetustum Gryphianum (Gr) nunc deperditum, cuius initio mutili lectiones inde ab I, 59 I. M. Brutus in editione quae ap. Gryphium Lugduni a. 1579 prodiit in universum satis fideliter ut videtur promulgavit. qui liber etsi sine dubio ipse quo- que e X fluxit, tamen haud pauca habuisse dicitur quae a GKRV discreparent (velut 374,9 375,6 378,15 384,8 339,2); quae num omnia in ipso codice fuerint etsi dubitari potest, attuli, reliqua fere praetermisi.

lectio codico decem cum e gkrv fere ubique ita recuperaris possum ut nihil resto dubius necessarius non video multus liber ex idem orior adhibeo itaque com memoro tantus palatinus p qui vetustus pars qui finio fol v verbum nom m video om eo animus per turbatio possum sapio vacaris iv senatus decem exeo ut p ehrle et stroux judico scribo satis sincerus cicero verbum servo proximus ad kr accedo porro ambrosianum t sup m qui in vetustus pars senatus xi exa reor or philippica tusculanus invectivam sallustius in cicero contineo et bruxellensem b senatus duodecim ab baitero confero qui uterque praeter lectio e decem accipio etiam correcturas praebeo rarus m velut expul trixque saepe b denique codico ille vetustus gryphianum gr nunc deperdo qui initium mutilis lectio inde ab eo eo m brutus in editio qui ap gryphium lugdunum ab prodeo in universus satis fidelis ut video promulgo qui liber etsi sine dubius ipse quo que e decem fluo tamen haud paucus habeo dico qui ab gkrv discreparent velut qui num omnis in ipse codico sum etsi dubitaris possum affero reliquus fere praetermitto


Sempronius Gracchus. Ti. cos. 215. 213 263 18


Dub. 222 1


— iniuria a Peripateticis defenditur 383 17 389 16


spes 401 17


Istos vero qui, quod tota in hac causa difficillimum est, suscipiant, posse animum manere corpore vacantem, illud autem, quod non modo facile ad credendum est, sed eo concesso, quod volunt, consequens, id vero non dant, ut, cum diu permanserit, ne intereat.

iste verus qui qui totus in hic causa difficilis sum suscipio possum animus maneo corpus vaco ille autem qui non modo facilis ad credo sum sed is concedo qui volo consequor is verus non do ut cum diu permaneo ne intereo


Melius equidem adferre nihil possum, sed a te impetrarim lubenter, ut, nisi molestum sit, quoniam te nulla vincula impediunt ullius certae disciplinae libasque ex omnibus, quodcumque te maxime specie veritatis movet,—quod paulo ante Peripateticos veteremque Academiam hortari videbare, ut sine retractatione libere dicere auderent sapientis esse semper beatissimos, id velim audire, quem ad modum his putes consentaneum esse id dicere. multa enim a te contra istam sententiam dicta sunt et Stoicorum ratione conclusa.

bonus equidem affero nihil possum sed ab tu impetro libet ut nisi molestus sum quoniam tu nullus vinculum impedio ullus certus disciplina libo ex omnis quicumque tu magnus species veritas moveo qui paulus ante peripatetici vetus academia hortor videbaris ut sine retractatio libo dico audeo sapio sum semper beatus is volo audio qui ad modus hic puto consentaneus sum is dico multus enim ab tu contra iste sententia dictum sum et stoicus ratio concludo


Dicam hercle; etenim recte requiris. videsne abundare me otio?

dico hercules etenim rectus requiro video abundaris ego otium


Zhlotupi/a (obtrectatio) 369 24


Callimachus ep. 23 (260,2) fr. 363 (265 22)


modestia, -us 325 11 379 6 cf. 249 20


Dionysius Stoicus 293 16


individuus v. a)/tomoi


adpetere (in universum = e)fi/esqai, diw/kein, o)re/gesqai) 245 26 310 28 326 3 367 24 395 16)

adpeto in universus e fio esqai diw kein o res gesqai


Sed adhibeat oratio modum et redeat illuc, unde deflexit. dabit, inquam, se in tormenta vita beata nec iustitiam temperantiam in primisque fortitudinem, magnitudinem animi, patientiam prosecuta, cum tortoris os viderit, consistet virtutibusque omnibus sine ullo animi terrore ad cruciatum profectis resistet extra fores, ut ante dixi, limenque carceris. quid enim ea foedius, quid deformius sola relicta, a comitatu pulcherrimo segregata? quod tamen fieri nullo pacto potest; nec enim virtutes sine beata vita cohaerere possunt nec illa sine virtutibus.

sed adhibeo oratio modus et redeo illic unde deflecto do inquam sui in tormentum vito beatus neque iustitia temperantia in primus fortitudo magnitudo animus patientia prosequor cum tortor os video consisto virtus omnis sine ullus animus terror ad cruciatus proficio resisto extra foris ut ante dico limen carcer quis enim is foedus quis deformis solus relinquo ab comito pulcher segrego qui tamen fio nullus pacisco possum neque enim virtus sine beatus vito cohaereo possum neque ille sine virtus


verbum-res v. res


quodsi cui, ut ait idem, simul animus cum re concidit , a gravibus illis antiquis philosophis petenda medicina est, non ab his voluptariis. quam enim isti bonorum copiam dicunt? fac sane esse summum bonum non dolere—quamquam id non vocatur voluptas, sed non necesse est nunc omnia—: idne est, quo traducti luctum levemus? sit sane summum malum dolere: in eo igitur qui non est, si malo careat, continuone fruitur summo bono?

quodsi qui ut aio idem simul animus cum res concido ab gravis ille antiquus philosophus peto medicina sum non ab hic voluptarius quam enim iste bonus copia dico facio sanus sum superus bonus non doleo quamquam is non voco voluptas sed non necesse sum nunc omnis is sum quo traduco luctus levo sum sanus superus malus doleo in is igitur qui non sum si malus careo continuo fruor superus bonus


nec vero umquam ne ingemescit quidem vir fortis ac sapiens, nisi forte ut se intendat ad firmitatem, ut in stadio cursores exclamant quam maxime possunt. faciunt idem, cum exercentur, athletae; pugiles vero, etiam cum feriunt adversarium, in iactandis caestibus ingemescunt, non quod doleant animove succumbant, sed quia profundenda voce omne corpus intenditur venitque plaga vehementior. quid? qui volunt exclamare maius, num satis habent latera fauces linguam intendere, e quibus elici vocem et fundi videmus? toto corpore atque omnibus ungulis, ut dicitur, contentioni vocis adserviunt.

neque verus umquam ne ingemescit quidem vir fortis atque sapio nisi fors ut sui intendo ad firmitas ut in stadium cursor exclamo quam magnus possum facio idem cum exerceo athleta pugil verus etiam cum ferio adversarius in jacto caestus ingemescunt non qui doleo animo succumbo sed quia profundo vox omnis corpus intendo venio plaga vehemens quis qui volo exclamaris magnus num satis habeo latus fauces lingua intendo e qui elicio voco et fundo video totus corpus atque omnis ungulis ut dico contentio vox adservio


Quorsus igitur haec spectat oratio? quae sit illa vis et unde sit, intellegendum puto. non est certe nec cordis nec sanguinis nec cerebri nec atomorum; animae sit ignisne nescio, nec me pudet ut istos fateri nescire quod nesciam: illud, si ulla alia de re obscura adfirmare possem, sive anima sive ignis sit animus, eum iurarem esse divinum. quid enim, obsecro te, terrane tibi hoc nebuloso et caliginoso caelo aut sata aut concreta videtur tanta vis memoriae? si quid sit hoc non vides, at quale sit vides; si ne id quidem, at quantum sit profecto vides.

quorsus igitur hic specto oratio qui sum ille volo et unde sum intellego puto non sum certus neque chordus neque sanguis neque cerebrum neque atomus anima sum ignis nescio neque ego pudeo ut iste fateor nescio qui nescio ille si ullus alius de res obscurus adfirmaris possum sive anima sive ignis sum animus is iuraris sum divinus quis enim obsecro tu terra tu hic nebulosus et caliginosus caelum aut sero aut concretum video tantus volo memoria si quis sum hic non video at qualis sum video si ne is quidem at quantus sum profecto video


Anacreon 397 28


Laomedon 249 30


sin vera sunt quae dicuntur, migrationem esse mortem in eas oras, quas qui e vita excesserunt incolunt, id multo iam beatius est. tene, cum ab is, qui se iudicum numero haberi volunt, evaseris, ad eos venire, qui vere iudices appellentur, Minoem Rhadamanthum Aeacum Triptolemum, convenireque eos qui iuste et cum fide vixerint— haec peregrinatio mediocris vobis videri potest? ut vero conloqui cum Orpheo Musaeo Homero Hesiodo liceat, quanti tandem aestimatis? equidem saepe emori, si fieri posset, vellem, ut ea quae dico mihi liceret invisere. quanta delectatione autem adficerer, cum Palamedem, cum Aiacem, cum alios iudicio iniquo circumventos convenirem! temptarem etiam summi regis, qui maximas copias duxit ad Troiam, et Ulixi Sisyphique prudentiam, nec ob eam rem, cum haec exquirerem sicut hic faciebam, capite damnarer.—Ne vos quidem, iudices i qui me absolvistis, mortem timueritis.

sin verus sum qui dico migratio sum mors in is ora qui qui e vito excedo incolo is multus iam beatus sum teneo cum ab is qui sui iudex numerus habeo volo evado ad is venio qui verus iudex appello minoem rhadamanthus aeacus triptolemus convenio is qui justus et cum fides vivo hic peregrinatio mediocris tu video possum ut verus colloquium cum orpheus musaeus homerus hesiodus licet quantus tandem aestimo equidem saepe emorior si fio possum volo ut is qui dico ego licet inviso quantus delectatio autem afficio cum palamedes cum ajax cum alius iudicium iniquus circumvenio convenio temptaris etiam superus rex qui magnus copia duco ad troius et ulixes sisyphus prudentia neque ob is res cum hic exquiro sicut hic facio caput damno ne tu quidem iudex eo qui ego absolvo mors timeo


Cornelius Scipio Africanus (minor), P. 219 15 258 20 274 18 313 2 363 18 385 17


expers rationis v. lo/gos


Peloponnesus 344 13


= yuxh/ 228 10 (animum vel animam), 236 1 et 289 12 in poetarum versibus

yuxh animus vel anima et in poetaris versus


Lacydes 452 10


Iactatio 371 5 (v. h(donh/)


* a)poni/a v. dolor


orbitas 346 20


ad te igitur mihi iam convertenda omnis oratio est; simulas enim quaerere te de sapiente, quaeris autem fortasse de te.

ad tu igitur ego iam converto omnis oratio sum simulo enim quaero tu de sapio quaero autem fortasse de tu


Agamemno 263 31 (346 17) 348 26 369 16 386 22


Xanthippe 333 27


M = Ambrosianus T. 56 sup. raro allati


Caucasus 291 20 293 2 308 3 407 14 439 24


moderatio, modestia v. swfrosu/nh


Oceanus 231 19 240 25


est profecto animi medicina, philosophia; cuius auxilium non ut in corporis morbis petendum est foris, omnibusque opibus viribus, ut nosmet ipsi nobis mederi possimus, elaborandum est. Quamquam de universa philosophia, quanto opere et expetenda esset et colenda, satis, ut arbitror, dictum est in Hortensio. de maxumis autem rebus nihil fere intermisimus postea nec disputare nec scribere. his autem libris exposita sunt ea quae a nobis cum familiaribus nostris in Tusculano erant disputata. sed quo niam duobus superioribus de morte et de dolore dictum est, tertius dies disputationis hoc tertium volumen efficiet.

sum profecto animus medicina philosophia qui auxilium non ut in corpus morbus peto sum foris omne ops vis ut nos ipse nos medeor possum elaboro sum quamquam de universus philosophia quantus opus et expeto sum et colo satis ut arbitror dico sum in hortensius de magnus autem res nihil fere intermitto postea neque disputaris neque scribo hic autem liber expono sum is qui ab nos cum familiaris noster in tusculanus sum disputo sed quo niam duo superus de mors et de dolor dico sum tertius dies disputatio hic tertius volumen efficio


Tu quidem tabellis obsignatis agis mecum et testificaris, quid dixerim aliquando aut scripserim. cum aliis isto modo, qui legibus impositis disputant: nos in diem vivimus; quodcumque nostros animos probabilitate percussit, id dicimus, itaque soli sumus liberi. verum tamen, quoniam de constantia paulo ante diximus, non ego hoc loco id quaerendum puto, verumne sit, quod Zenoni placuerit quodque eius auditori Aristoni, bonum esse solum, quod honestum esset, sed si ita esset, tum fueritne consentaneum, ut totum hoc beate vivere in una virtute poneret.

tu quidem tabella obsigno ago ego et testificaris quis dico aliquando aut scribo cum alius iste modo qui lex impono disputo nos in dies vivo quicumque noster animus probabilitas percutio is dico itaque solus sum liber verus tamen quoniam de constantia paulus ante dico non ego hic locus is quaero puto verus sum qui zeno placeo quisque is auditor aristo bonus sum solus qui honestus sum sed si ita sum tum sum consentaneus ut totus hic beatus vivo in unus virtus pono


Non mihi videtur omni animi perturbatione posse sapiens vacare.

non ego video omnis animus perturbatio possum sapio vacaris


Ego vero memineram, sed te de aeternitate dicentem aberrare a proposito facile patiebar.

ego verus memini sed tu de aeternitas dico aberraris ab propono facilis patior


est illud quidem vel maxumum animo ipso animum videre, et nimirum hanc habet vim praeceptum Apollinis, quo monet ut se quisque noscat. non enim credo id praecipit, ut membra nostra aut staturam figuramve noscamus; neque nos corpora sumus, nec ego tibi haec dicens corpori tuo dico. cum igitur nosce te dicit, hoc dicit: nosce animum tuum. nam corpus quidem quasi vas est aut aliquod animi receptaculum; ab animo tuo quicquid agitur, id agitur a te. hunc igitur nosse nisi divinum esset, non esset hoc acrioris cuiusdam animi praeceptum tributum deo .

sum ille quidem vel magnus animus ipse animus video et nimirum hic habeo vis praeceptum apollo quo moneo ut sui quisque nosco non enim credo is praecipio ut membrum noster aut sto figura nosco neque nos corpus sum neque ego tu hic dico corpus tuus dico cum igitur nosco tu dico hic dico nosco animus tuus nam corpus quidem quasi vas sum aut aliqui animus receptaculis ab animus tuus quisquis ago is ago ab tu hic igitur nosco nisi divinus sum non sum hic acer quidam animus praeceptum tribuo deus


Aquilius, M. cos. 101 410 29


Ti.-So. = Tischeret (post eum) Sorof8 1884


honestum (kalo/n) solum vel summum bonum v. bonum — honesta vita beata 425 23sqq., inprimis 427 4–8 434 23 443 11444 7 — libri de honesto 413 12

honestus kalo n solus vel superus bonus v bonus honestus vito beatus sqq imprimis liber de honestus


miso/gunos 373 10


Hos quattuor codices necnon Hadoardi exemplar ex eodem archetypo non nimis antiquo fluxisse declarant sescenta menda communia. plura etiam docet externa librorum species. qua de re ut iudices, primam codicis V paginam inspice, cuius effigiem in p. X reddendam curavi. plane eadem autem scribendi ratione Regii librarius usus est. nam ut taceam in minutiis saepe eum cum V consentire), ipse quoque non continua scriptura utitur sed Ciceronis verba secundum sensum in particulas distribuit isdemque locis novae particulae initium nova linea maioreque littera) significat; discrepat tantum eo quod iis locis, ubi in V nova linea incipit maior vero littera non adhibetur), puncto tantum verba distinguit, in eadem linea scribere pergit.) easdem

hic quattuor codico necnon hadoardi exemplar ex idem archetypus non nimis antiquus fluo declaro sescenti menda commune multus etiam doceo externus liber species qui de res ut iudex primus codico v pagina inspicio qui effigies in p decem reddo curo planus idem autem scribo ratio regium librarius utor sum nam ut taceo in minutiis saepe is cum v consentio ipse quoque non continuo scribo uto sed cicero verbum secundus sensus in particula distribuo idem locus novus particula initium novo lineus magnus littera significo discrepo tantus is qui is locus ubi in v novo lineus incipio magnus verus littera non adhibeo pungo tantus verbum distinguo in idem lineus scribo pergo idem


Duplex igitur, ut omnia comprehendam, memoria Tusculanarum est. altera servata est codice X e quo nostri codices omnes orti esse videntur, ex altera (Y), cuius exemplaria integra non iam extare videntur, lectiones haud paucae in recentiores codices receptae, plures correcturis Vaticani servatae sunt. ac tenendum quidem semper est has correcturas licet nullo alio codice confirmentur non minus quam consensum omnium reliquorum librorum vetustam atque genuinam lectionem continere posse; cum vero e recensione docti hominis fluxerint, non sine magna cautione adhibendae sunt.

duplex igitur ut omnis comprehendo memoria tusculanaris sum alter servo sum codico decem e quo noster codico omnis orior sum video ex alter y qui exemplaris integer non iam extaris video lectio haud paucus in recens codico recipio multus correcturis vaticanus servo sum atque teneo quidem semper sum hic correcturas licet nullus alius codico confirmo non paruus quam consensus omnis reliquus liber vetustus atque genuinus lectio contineo possum cum verus e recensio doceo homo fluo non sine magnus cautio adhibeo sum


principium (a)rxh/) 244 10–18 (a)rxh/, stoixei=on) 228 18 239 11


regiones (cw=nai) terrae v. terra


haec tractanti animo et noctes et dies cogitanti existit illa a deo Delphis praecepta cognitio, ut ipsa se mens agnoscat coniunctamque cum divina mente se sentiat, ex quo insatiabili gaudio compleatur. ipsa enim cogitatio de vi et natura deorum studium incendit illius aeternitatem imitandi, neque se in brevitate vitae conlocatam putat, cum rerum causas alias ex aliis aptas et necessitate nexas videt, quibus ab aeterno tempore fluentibus in aeternum ratio tamen mensque moderatur.

hic tracto animus et nox et dies cogito existit ille ab deus delphi praecipio cognitio ut ipse sui mens agnosco conjungo cum divino mens sui sentio ex quo insatiabilis gaudium compleo ipse enim cogitatio de vis et natura deus studium incendo ille aeternitas imito neque sui in brevitas vita conloco puto cum res causa alius ex alius apto et necessitas necto video qui ab aeternus tempus fluo in aeternus ratio tamen mens moderor


Etenim si sapiens in aegritudinem incidere posset, posset etiam in misericordiam, posset in invidentiam (non dixi invidiam, quae tum est, cum invidetur; ab invidendo autem invidentia recte dici potest, ut effugiamus ambiguum nomen invidiae. quod verbum ductum est a nimis intuendo fortunam alterius, ut est in Melanippo: quisnam florem liberum invidit meum? male Latine videtur, sed praeclare Accius; ut enim videre, sic invidere florem rectius quam flori. nos consuetudine prohibemur;

etenim si sapio in aegritudo incido possum possum etiam in misericordia possum in invidentia non dico invidia qui tum sum cum invideo ab invideo autem invideo rectus dico possum ut effugio ambiguus nomen invidia qui verbum duco sum ab nimis intueor fortuna alter ut sum in menalippus quisnam flos liber invideo meus malus latinum video sed praeclaris attius ut enim video sic invideo flos rectus quam florus nos consuetudo prohibeo


voluptarius 288 23 3387 444 17


Albinus v. Postumius


potest ea timens esse quisquam beatus? quid, qui non modo ea futura timet, verum etiam fert sustinetque praesentia—adde eodem exilia luctus orbitates: qui rebus his fractus aegritudine eliditur, potest tandem esse non miserrimus? quid vero? illum, quem libidinibus inflammatum et furentem videmus, omnia rabide adpetentem cum inexplebili cupiditate, quoque affluentius voluptates undique hauriat, eo gravius ardentiusque sitientem, nonne recte miserrimum dixeris? quid? elatus ille levitate inanique laetitia exultans et temere gestiens nonne tanto miserior, quanto sibi videtur beatior? ergo ut hi miseri, sic contra illi beati, quos nulli metus terrent, nullae aegritudines exedunt, nullae libidines incitant, nullae futtiles laetitiae exultantes languidis liquefaciunt voluptatibus. ut maris igitur tranquillitas intellegitur nulla ne minima quidem aura fluctus commovente, sic animi quietus et placatus status cernitur, cum perturbatio nulla est, qua moveri queat. quodsi est qui vim fortunae, qui omnia humana, quae cuique accidere possunt, tolerabilia ducat, ex quo nec timor eum nec angor attingat, idemque si nihil concupiscat, nulla ecferatur animi inani voluptate, quid est cur is non beatus sit?

possum is timeo sum quisquam beatus quis qui non modo is sum timeo verus etiam fero sustineo praesens addo idem exsilium luctus orbitas qui res hic frango aegritudo elido possum tandem sum non miser quis verus ille qui libido inflammo et furo video omnis rabidus adpeto cum inexplebilis cupiditas quoque affluo voluptas undique haurio is gravis ardeo sitio nonne rectus miser dico quis effero ille levitas inanis laetitia exultans et temere gestio nonne tantus miser quantus sui video beo ergo ut hic miser sic contra ille beati qui nullus metus terreo nullus aegritudo exedo nullus libido incito nullus futtilis laetitia exsulto languidus liquefacio voluptas ut mare igitur tranquillitas intellego nullus ne minimus quidem aura fluctus commoveo sic animus quiesco et placo status cerno cum perturbatio nullus sum qui moveo queo quodsi sum qui vis fortuna qui omnis humanus qui quisque accido possum tolerabilis duco ex quo neque timor is neque ango attingo idem si nihil concupisco nullus ecferatur animus inanis voluptas quis sum cur is non beatus sum


Herodotus (1 31) 276 4


cumque duas uxores haberet, Aristomachen civem suam, Doridem autem Locrensem, sic noctu ad eas ventitabat, ut omnia specularetur et perscrutaretur ante. et cum fossam latam cubiculari lecto circumdedisset eiusque fossae transitum ponticulo ligneo coniunxisset, eum ipsum, cum forem cubiculi clauserat, detorquebat. idemque cum in communibus suggestis consistere non auderet, contionari ex turri alta solebat.

cum duo uxor habeo aristomachen civis suus doris autem locrensis sic nox ad is ventito ut omnis speculor et perscrutor ante et cum fodio fero cubicularis lectus circumdo is fodio transeo ponticulus ligneus conjungo is ipse cum sum cubiculum claudo detorqueo idem cum in communis suggero consisto non audeo contionaris ex turris altus soleo


at non noster Posidonius; quem et ipse saepe vidi et id dicam, quod solebat narrare Pompeius, se, cum Rhodum venisset decedens ex Syria, audire voluisse Posidonium; sed cum audisset eum graviter esse aegrum, quod vehementer eius artus laborarent, voluisse tamen nobilissimum philosophum visere: quem ut vidisset et salutavisset honorificisque verbis prosecutus esset molesteque se dixisset ferre, quod eum non posset audire, at ille: tu vero inquit potes, nec committam, ut dolor corporis efficiat, ut frustra tantus vir ad me venerit. itaque narrabat eum graviter et copiose de hoc ipso, nihil esse bonum nisi quod esset honestum, cubantem disputavisse, cumque quasi faces ei doloris admoverentur, saepe dixisse:

at non noster posidonius qui et ipse saepe video et is dico qui soleo narro pompejus sui cum rhodos venio decedo ex syria audio volo posidonius sed cum audio is gravis sum aeger qui vehemens is artus laboro volo tamen nobilis philosophus viso qui ut video et saluto honorificus verbum prosequor sum molestus sui dico fero qui is non possum audio at ille tu verus inquam possum neque committo ut dolor corpus efficio ut frustra tantus vir ad ego venio itaque narro is gravis et copiosus de hic ipse nihil sum bonus nisi qui sum honestus cubo disputo cum quasi fax is dolor admoveo saepe dico


Servilius Geminus, Cn. cos. 217 263 17


Non esse miseros, quoniam ne sint quidem; iam istuc coacti a te paulo ante concessimus.

non sum miser quoniam ne sum quidem iam iste cogo ab tu paulus ante concedo


Ino 231 24


Damocles 431 15 432 5


Apollo 226 14 243 15 254 16 276 17.20 398 18


Sic prorsus intellego.


Spartiatae 270 8 298 10. 21 439 17


Epicurei 256 21 335 7 446 24


Democritius (Anaxarchus) 307 27


Dici non potest, quam sim hesterna disputatione tua delectatus vel potius adiutus. etsi enim mihi sum conscius numquam me nimis vitae cupidum fuisse, tamen interdum obiciebatur animo metus quidam et dolor cogitanti fore aliquando finem huius lucis et amissionem omnium vitae commodorum. hoc genere molestiae sic, mihi crede, sum liberatus, ut nihil minus curandum putem.

dico non possum quam sum hesternus disputatio tuus delector vel potis adiutus etsi enim ego sum conscius numquam ego nimis vita cupidus sum tamen interdum obicio animus metus quidam et dolor cogito sum aliquando finis hic lucus et amissio omnis vita commodus hic genus molestia sic ego credo sum libero ut nihil paruus curo puto


Sed plures sunt causae suscipiendi doloris: primum illa opinio mali, quo viso atque persuaso aegritudo insequitur necessario. deinde etiam gratum mortuis se facere, si graviter eos lugeant, arbitrantur. accedit superstitio muliebris quaedam; existumant enim diis inmortalibus se facilius satis facturos, si eorum plaga perculsi adflictos se et stratos esse fateantur. sed haec inter se quam repugnent, plerique non vident. laudant enim eos, qui aequo animo moriantur; qui alterius mortem aequo animo ferant, eos putant vituperandos. quasi fieri ullo modo possit, quod in amatorio sermone dici solet, ut quisquam plus alterum diligat quam se.

sed multus sum causa suscipio dolor primus ille opinio malus quo video atque persuadeo aegritudo insequor necessarius deinde etiam gratus morior sui facio si gravis is lugeo arbitror accedo superstitio muliebris quidam existimo enim diuus immortalis sui facilis satis facio si is plaga percello affligo sui et sterno sum fateor sed hic inter sui quam repugno plerusque non video laudo enim is qui aequus animus morior qui alter mors aequus animus fero is puto vitupero quasi fio ullus modo possum qui in amatorius sermo dico soleo ut quisquam multus alter diligo quam sui


*pleona/zousa o(rmh/ adpetitus vehementior 366 24 367 17 384 10 391 9 393 10


Quod si tibi persuasum est—principio enim dixisti plus in dedecore mali tibi videri quam in dolore—, reliquum est, ut tute tibi imperes. quamquam hoc nescio quo modo dicatur. quasi duo simus, ut alter imperet, alter pareat! non inscite tamen dicitur. est enim animus in partis tributus duas, quarum altera rationis est particeps, altera expers. cum igitur praecipitur, ut nobismet ipsis imperemus, hoc praecipitur, ut ratio coërceat temeritatem. est in animis omnium fere natura molle quiddam, demissum, humile, enervatum quodam modo et languidum. si nihil esset aliud, nihil esset homine deformius. sed praesto est domina omnium et regina ratio, quae conixa per se et progressa longius fit perfecta virtus. haec ut imperet illi parti animi, quae oboedire debet, id videndum est viro. quonam modo? inquies.

qui si tu persuadeo sum principium enim dico multus in dedecor malus tu video quam in dolor reliquus sum ut tueor tu impero quamquam hic nescio quo modo dico quasi duo sum ut alter impero alter pareo non inscitus tamen dico sum enim animus in pars tributus duo qui alter ratio sum particeps alter expers cum igitur praecipio ut nos ipse impero hic praecipio ut ratio coerceat temeritas sum in animus omnis fere natura mollis quidam demitto humilis enervo quidam modo et languidus si nihil sum alius nihil sum homo deformis sed praesto sum domina omnis et regina ratio qui conitor per sui et progredior longus fio perficio virtus hic ut impero ille pario animus qui oboedio debeo is video sum vir quonam modo inquam


Licinius Crassus Dives, P. triumviri pater, cos. 97 258 23 428 28

licinius crassus dives p triumviri pater cos


Graecia Magna 236 15


Lerna 291 2