Quam regionem cum superavit animus naturamque sui similem contigit et adgnovit, iunctis ex anima tenui et ex ardore solis temperato ignibus insistit et finem altius se ecferendi facit. cum enim sui similem et levitatem et calorem adeptus est, tamquam paribus examinatus ponderibus nullam in partem movetur, eaque ei demum naturalis est sedes, cum ad sui simile penetravit; in quo nulla re egens aletur et sustentabitur isdem rebus, quibus astra sustentantur et aluntur.

quam regio cum supero animus natura suus similis contingo et agnosco iungo ex anima tenuis et ex ardor sol tempero ignis insisto et finis altus sui ecferendi facio cum enim suus similis et levitas et calor adipiscor sum tamquam par examino pondus nullus in pars moveo is is demum natural sum sedes cum ad suus similis penetro in quo nullus res egeo alo et sustento idem res qui astrum sustento et alo


Nammores & instituta vitae resque domesticas acfamiliaris. nos profecto & melius tuemur & lautius,

nammores institutum vita reor domesticus acfamiliaris nos profecto bonus tueor lavo


Ac multos quidem a Dionysio Stoico.

atque multus quidem ab dionysius stoicus


natura rei 345 20


bonus = omnibus virtutibus instructus, sapiens 417 17–19 (428 15) — omnes boni beati 41716 ac passim usque ad 4397 (negaverat auditor 410 27)

bonus omnis virtus instruo sapio omnis bonus beati atque passim usque ad nego auditor


Est igitur causa omnis in opinione, nec vero aegritudinis solum, sed etiam reliquarum omnium perturbationum, quae sunt genere quattuor, partibus plures. nam cum omnis perturbatio sit animi motus vel rationis expers vel rationem aspernans vel rationi non oboediens, isque motus aut boni aut mali opinione citetur bifariam, quattuor perturbationes aequaliter distributae sunt. nam duae sunt ex opinione boni; quarum altera, voluptas gestiens, id est praeter modum elata laetitia, opinione praesentis magni alicuius boni, altera, cupiditas, quae recte vel libido dici potest, quae est inmoderata adpetitio opinati magni boni rationi non obtemperans,

sum igitur causa omnis in opinio neque verus aegritudo solus sed etiam reliquus omnis perturbatio qui sum genus quattuor pars multus nam cum omnis perturbatio sum animus moueo vel ratio expers vel ratio aspernor vel ratio non oboedio eo moueo aut bonus aut malus opinio cito bifarius quattuor perturbatio aequalis distribuo sum nam duo sum ex opinio bonus qui alter voluptas gestio is sum praeter modus effero laetitia opinio praesum magnus aliquis bonus alter cupiditas qui rectus vel libido dico possum qui sum immoderatus appetitio opinor magnus bonus ratio non obtempero


Nec vero solum hanc libidinem laudant—est enim ira, ut modo definivi, ulciscendi libido—, sed ipsum illud genus vel libidinis vel cupiditatis ad summam utilitatem esse dicunt a natura datum; nihil enim quemquam nisi quod lubeat praeclare facere posse. noctu ambulabat in publico Themistocles, quod somnum capere non posset, quaerentibusque respondebat Miltiadis tropaeis se e somno suscitari. cui non sunt auditae Demosthenis vigiliae? qui dolere se aiebat, si quando opificum antelucana victus esset industria. philosophiae denique ipsius principes numquam in suis studiis tantos progressus sine flagranti cupiditate facere potuissent. ultimas terras lustrasse Pythagoran Democritum Platonem accepimus. ubi enim quicquid esset quod disci posset, eo veniendum iudicaverunt. num putamus haec fieri sine summo cupiditatis ardore potuisse?

neque verus solus hic libido laudo sum enim ira ut modo definio ulciscor libido sed ipse ille genus vel libido vel cupiditas ad summa utilitas sum dico ab natura do nihil enim quisquam nisi qui lubet praeclaris facio possum nox ambulo in publicus themistocles qui somnus capio non possum quaero respondeo miltiades tropaeum sui e somnus suscitaris qui non sum audio demosthenes vigilia qui doleo sui aio si quando opifex antelucanus vinco sum industria philosophia denique ipse princeps numquam in suus studium tantus progredior sine flagro cupiditas facio possum ulter terra lustro pythagoras democritus plato accipio ubi enim quisquis sum qui disco possum is venio judico num puto hic fio sine superus cupiditas ardor possum


Nioba 349 14


Magni autem est ingenii sevocare mentem a sensibus et cogitationem ab consuetudine abducere. itaque credo equidem etiam alios tot saeculis, sed quod litteris exstet, Pherecydes Syrius primus dixit animos esse hominum sempiternos, antiquus sane; fuit enim meo regnante gentili. hanc opinionem discipulus eius Pythagoras maxime confirmavit, qui cum Superbo regnante in Italiam venisset, tenuit Magnam illam Graeciam cum disciplina, tum etiam auctoritate, multaque saecula postea sic viguit Pythagoreorum nomen, ut nulli alii docti viderentur. sed redeo ad antiquos. rationem illi sententiae suae non fere reddebant, nisi quid erat numeris aut descriptionibus explicandum:

magnus autem sum ingenium sevocaris mens ab sensus et cogitatio ab consuetudo abduco itaque credo equidem etiam alius tot saeculis sed qui littera exsto pherecydes syrus primus dico animus sum homo sempiternus antiquus sanus sum enim meus regno gentilis hic opinio discipulus is pythagoras magnus confirmo qui cum superbus regno in italia venio teneo magnus ille graecia cum disciplina tum etiam auctoritas multo saeculum postea sic vigesco pythagoreus nomen ut nullus alius doceo video sed redeo ad antiqui ratio ille sententia suus non fere reddo nisi quis sum numerus aut descriptio explico


virtutis magistri, philosophi, inventi sunt, qui summum malum dolorem dicerent. at tu, adulescens, cum id tibi paulo ante dixisses videri, rogatus a me, etiamne maius quam dedecus, verbo de sententia destitisti. roga hoc idem Epicurum: maius dicet esse malum mediocrem dolorem quam maxumum dedecus; in ipso enim dedecore mali nihil esse, nisi sequantur dolores. quis igitur Epicurum sequitur dolor, cum hoc ipsum dicit, summum malum esse dolorem? quo dedecus maius a philosopho nullum expecto. quare satis mihi dedisti, cum respondisti maius tibi videri malum dedecus quam dolorem. hoc ipsum enim si tenebis, intelleges quam sit obsistendum dolori; nec tam quaerendum est, dolor malumne sit, quam firmandus animus ad dolorem ferendum.

virtus magister philosophus invenio sum qui superus malus dolor dico at tu adulescens cum is tu paulus ante dico video rogo ab ego etiam magnus quam dedecus verbum de sententia desisto rogo hic idem epicurus magnus dico sum malus mediocris dolor quam magnus dedecus in ipse enim dedecor malus nihil sum nisi sequor dolor quis igitur epicurus sequor dolor cum hic ipse dico superus malus sum dolor quo dedecus magnus ab philosophus nullus expecto quare satis ego do cum respondeo magnus tu video malus dedecus quam dolor hic ipse enim si teneo intellego quam sum obsisto dolor neque tam quaero sum dolor malus sum quam firmo animus ad dolor fero


Mos. = Moser 1836


Video te alte spectare et velle in caelum migrare. spero fore ut contingat id nobis. sed fac, ut isti volunt, animos non remanere post mortem: video nos, si ita sit, privari spe beatioris vitae; mali vero quid adfert ista sententia? fac enim sic animum interire ut corpus: num igitur aliquis dolor aut omnino post mortem sensus in corpore est? nemo id quidem dicit, etsi Democritum insimulat Epicurus, Democritii negant. ne in animo quidem igitur sensus remanet; ipse enim nusquam est. ubi igitur malum est, quoniam nihil tertium est? an quod ipse animi discessus a corpore non fit sine dolore? ut credam ita esse, quam est id exiguum! sed falsum esse arbitror, et fit plerumque sine sensu, non numquam etiam cum voluptate, totumque hoc leve est, qualecumque est;

video tu altus specto et volo in caelum migraris spero sum ut contingo is nos sed facio ut iste volo animus non remaneo post mors video nos si ita sum privaris spes beatus vita malus verus quis affero iste sententia facio enim sic animus intereo ut corpus num igitur aliquis dolor aut omnino post mors sensus in corpus sum nemo is quidem dico etsi democritus insimulo epicurus democritii nego ne in animus quidem igitur sensus remaneo ipse enim nusquam sum ubi igitur malus sum quoniam nihil tertius sum an qui ipse animus discedo ab corpus non fio sine dolor ut credo ita sum quam sum is exiguus sed falsus sum arbitror et fio plerusque sine sentio non numquam etiam cum voluptas totus hic levis sum qualis sum


qui tandem isti grandiloqui contra haec duo, quae maxime angunt, melius se habent quam Epicurus?

qui tandem iste grandiloquus contra hic duo qui magnus ango bonus sui habeo quam epicurus


pavor 370 16


Contemnamus igitur omnis ineptias—quod enim levius huic levitati nomen inponam?—totamque vim bene vivendi in animi robore ac magnitudine et in omnium rerum humanarum contemptione ac despicientia et in omni virtute ponamus. nam nunc quidem cogitationibus mollissimis effeminamur, ut, si ante mors adventet quam Chaldaeorum promissa consecuti sumus, spoliati magnis quibusdam bonis, inlusi destitutique videamur.

contemno igitur omnis ineptia qui enim levis hic levitas nomen inpono totus vis bene vivo in animus robur atque magnitudo et in omnis res humanus contemptio atque despicio et in omnis virtus pono nam nunc quidem cogitatio mollis effemino ut si ante mors advento quam chaldaeus promitto consequor sum spolio magnus quidam bonus illudo destituo video


in contrarias partes disserere 284 3


Haec ille intuens atque suspiciens vel potius omnis partis orasque circumspiciens quanta rursus animi tranquillitate humana et citeriora considerat! hinc illa cognitio virtutis existit, efflorescunt genera partesque virtutum, invenitur, quid sit quod natura spectet extremum in bonis, quid in malis ultumum, quo referenda sint officia, quae degendae aetatis ratio deligenda. quibus et talibus rebus exquisitis hoc vel maxime efficitur, quod hac disputatione agimus, ut virtus ad beate vivendum sit se ipsa contenta.

hic ille intueor atque suspicio vel potis omnis pars oro circumspicio quantus rursus animus tranquillitas humanus et citer considero hinc ille cognitio virtus existit effloresco genus pars virtus invenio quis sum qui natura specto exter in bonus quis in malus ultumum quo refero sum officium qui dego aetas ratio deligo qui et talis res exquaero hic vel magnus efficio qui hic disputatio ago ut virtus ad beatus vivo sum sui ipse contineo


durior Diogenes, et is quidem eadem sentiens, sed ut Cynicus asperius: proici se iussit inhumatum. tum amici: volucribusne et feris? minime vero inquit, sed bacillum propter me, quo abigam, ponitote. qui poteris? illi, non enim senties. quid igitur mihi ferarum laniatus oberit nihil sentienti? praeclare Anaxagoras, qui cum Lampsaci moreretur, quaerentibus amicis, velletne Clazomenas in patriam, si quid accidisset, auferri, nihil necesse est inquit, undique enim ad inferos tantundem viae est. totaque de ratione humationis unum tenendum est, ad corpus illam pertinere, sive occiderit animus sive vigeat. in corpore autem perspicuum est vel extincto animo vel elapso nullum residere sensum. Sed plena errorum sunt omnia.

durus diogenes et is quidem idem sentio sed ut cynicus asper proicio sui iubeo inhumo tum amicus volucris et fera paruus verus inquam sed bacillum propter ego quo abigo pono qui possum ille non enim sentio quis igitur ego ferus lanio obsum nihil sentio praeclaris anaxagoras qui cum lampsacus morior quaero amicus volo clazomenae in patria si quis accido aufero nihil necesse sum inquam undique enim ad inferi tantus via sum totus de ratio humatio unus teneo sum ad corpus ille pertineo sive occido animus sive vigeo in corpus autem perspicuus sum vel extingo animus vel elabor nullus resideo sensus sed plenus error sum omnis


Et recte quidem. sed quae tandem est Epicharmi ista sententia? E/mori nolo/, sed me esse mo/rtuum nihil ae/stimo.

et rectus quidem sed qui tandem sum epicharmus iste sententia e morior nolo sed ego sum mo rtuum nihil ae stimo


Lepidus v. Aemilius


Karthago, Karthaginienses 344 11.22


religio 231 11 233 25


portae Agragantinae 433 16


o(rmh/ v. adpetitus. adpetitio


Aristomache 430 21


Origines v. Porcius Cato


Ego vero, et quidem fecit etiam iste me epilogus firmiorem.

ego verus et quidem facio etiam iste ego epilogus firmus


lenitas (prao/ths) 382 12


K&u:;h. = K&u:;hner5 1874


Z 201 (349 11) H 211 (385 6) I 646 (326 16) K 15 (348 26) T 226 (350 15) T 232 (235 28)


Non postulo id quidem, aveo tamen audire. ut enim non efficias quod vis, tamen, mors ut malum non sit, efficies. sed nihil te interpellabo; continentem orationem audire malo.

non postulo is quidem aveo tamen audio ut enim non efficio qui volo tamen mors ut malus non sum efficio sed nihil tu interpello contineo oratio audio malus


Torquatus v. Manlius


Quantopere vero amicitias desideraret, quarum infidelitatem extimescebat, declaravit in Pythagoriis duobus illis, quorum cum alterum vadem mortis accepisset, alter, ut vadem suum liberaret, praesto fuisset ad horam mortis destinatam, utinam ego inquit tertius vobis amicus adscriberer! quam huic erat miserum carere consuetudine amicorum, societate victus, sermone omnino familiari, homini praesertim docto a puero et artibus ingenuis erudito, musicorum vero perstudioso; poëtam etiam tragicum—quam bonum, nihil ad rem; in hoc enim genere nescio quo pacto magis quam in aliis suum cuique pulchrum est; adhuc neminem cognovi poëtam (et mihi fuit cum Aquinio amicitia), qui sibi non optumus videretur; sic se res habet: te tua, me delectant mea—sed ut ad Dionysium redeamus: omni cultu et victu humano carebat; vivebat cum fugitivis, cum facinerosis, cum barbaris; neminem, qui aut libertate dignus esset aut vellet omnino liber esse, sibi amicum arbitrabatur.

quantopere verus amicitia desidero qui infidelitas extimesco declaro in pythagoreus duo ille qui cum alter vado mors accipio alter ut vado suus libero praesto sum ad hora mors destino utinam ego inquam tertius tu amicus adscribo quam hic sum miser careo consuetudo amicus societas vinco sermo omnino familiaris homo praesertim doceo ab puer et ars ingenuus erudio musicus verus perstudiosus poetam etiam tragicus quam bonus nihil ad res in hic enim genus nescio quo pacisco magis quam in alius suus quisque pulcher sum adhuc nemo cognosco poetam et ego sum cum aquinius amicitia qui sui non bonus video sic sui res habeo tu tuus ego delecto meus sed ut ad dionysius redeo omnis cultus et vinco humanus careo vivo cum fugitivus cum facinerosis cum barbaris nemo qui aut libertas dignus sum aut volo omnino liber sum sui amicus arbitror


inferi 221 10 235 9 242 2sqq.


fortitudo 303 1 336 20 et (add. magnitude animi, patientia) 296 11 439 14 440 22 — definitiones Sphaeri et Chrysippi 387 6–20 cf. 422 27, Peripateticorum 384 14 — ira non eget (ca. Peripateticos) 381 28–382 15 384 15–387 27 — repugnat aegritudini 324 1–23

fortitudo et add magnitude animus patientia definitio sphaerus et chrysippus cf peripateticus ira non egeo ca peripatetici repugno aegritudo


quodque nunc facimus, cum laxati curis sumus, ut spectare aliquid velimus et visere, id multo tum faciemus liberius totosque nos in contemplandis rebus perspiciendisque ponemus, propterea quod et natura inest in mentibus nostris insatiabilis quaedam cupiditas veri videndi et orae ipsae locorum illorum, quo pervenerimus, quo faciliorem nobis cognitionem rerum caelestium, eo maiorem cognoscendi cupiditatem dabant.

quisque nunc facio cum laxo cura sum ut specto aliquis volo et viso is multus tum facio liber totus nos in contemplo res perspicio pono propterea qui et natura insum in mens noster insatiabilis quidam cupiditas verus video et ora ipse locus ille quo pervenio quo facilis nos cognitio res caelestis is magnus cognosco cupiditas do


hoc dasne aut manere animos post mortem aut morte ipsa interire?

hic do aut maneo animus post mors aut mors ipse intereo


inter acutos autem et inter hebetes interest, quod ingeniosi, ut aes Corinthium in aeruginem, sic illi in morbum et incidunt tardius et recreantur ocius, hebetes non item. nec vero in omnem morbum ac perturbationem animus ingeniosi cadit; †non enim multa ecferata et immania; quaedam autem humanitatis quoque habent primam speciem, ut misericordia aegritudo metus. Aegrotationes autem morbique animorum difficilius evelli posse putantur quam summa illa vitia, quae virtutibus sunt contraria. morbis enim manentibus vitia sublata esse possunt, quia non tam celeriter sanantur quam illa tolluntur.

inter acuo autem et inter hebeto intersum qui ingeniosus ut aes corinthius in aerugo sic ille in morbus et incido tardus et recreo ocior hebeto non item neque verus in omnis morbus atque perturbatio animus ingeniosus cado non enim multus ecferata et immanis quidam autem humanitas quoque habeo primus species ut misericordia aegritudo metus aegrotatio autem morbus animus difficilis evello possum puto quam summus ille vitio qui virtus sum contrarius morbus enim maneo vitio tollo sum possum quia non tam celer sano quam ille tollo


fortis 324 1–23 392 21


Carneades 344 23.26 347 14 363 20 387 21 409 11 442 12 443 1 444 9.14 452 11 458 10


constantia id est sanitas animi (fere o(mologi/a) 322 8 320 20 326 4 366 15 366 21 = 384 11 (summetri/a? cf. St. fr. III 462) 379 15 380 10–390 7 391 29 401 20

constantia is sum sanitas animus fere o mologi ab summetri ab cf st fr iii


Servilii 224 6


Pacideianus 384 20


Ergo in potestate est abicere dolorem, cum velis, tempori servientem. an est ullum tempus, quoniam quidem res in nostra potestate est, cui non ponendae curae et aegritudinis causa serviamus? constabat eos, qui concidentem volneribus Cn. Pompeium vidissent, cum in illo ipso acerbissimo miserrimoque spectaculo sibi timerent, quod se classe hostium circumfusos viderent, nihil aliud tum egisse, nisi ut remiges hortarentur et ut salutem adipiscerentur fuga; posteaquam Tyrum venissent, tum adflictari lamentarique coepisse. timor igitur ab his aegritudinem potuit repellere, ratio ab sapienti viro non poterit? Quid est autem quod plus valeat ad ponendum dolorem, quam cum est intellectum nil profici et frustra esse susceptum? si igitur deponi potest, etiam non suscipi potest; voluntate igitur et iudicio suscipi aegritudinem confitendum est.

ergo in potestas sum abicio dolor cum velis tempus servio an sum ullus tempus quoniam quidem res in noster potestas sum qui non pono cura et aegritudo causa servio consto is qui concaedes vulnus cn pompejus video cum in ille ipse acerbus miser spectaculum sui timeo qui sui classis hostis circumfundo video nihil alius tum ago nisi ut remex horto et ut salus adipiscerentur fuga posteaquam tyrus venio tum adflictaris lamento coepio timor igitur ab hic aegritudo possum repello ratio ab sapio vir non possum quis sum autem qui multus valeo ad pono dolor quam cum sum intellego nihil proficio et frustra sum suscipio si igitur depono possum etiam non suscipio possum voluntas igitur et iudicium suscipio aegritudo confiteor sum


Aut enim nulla virtus est aut contemnendus omnis dolor. prudentiamne vis esse, sine qua ne intellegi quidem ulla virtus potest? quid ergo? ea patieturne te quicquam facere nihil proficientem et frustra laborantem? an temperantia sinet te inmoderate facere quicquam? an coli iustitia poterit ab homine propter vim doloris enuntiante commissa, prodente conscios, multa officia relinquente? quid? fortitudini comitibusque eius, magnitudini animi, gravitati, patientiae, rerum humanarum despicientiae, quo modo respondebis?

aut enim nullus virtus sum aut contemno omnis dolor prudentia volo sum sine qui ne intellego quidem ullus virtus possum quis ergo is patior tu quisquam facio nihil proficio et frustra laboro an tempero sino tu immoderatus facio quisquam an colo iustitia possum ab homo propter vis dolor enuntio committo prodo conscius multus officium relinquo quis fortitudo comes is magnitudo animus gravitas patientia res humanus despicientia quo modo respondeo


Cyclops 456 5


Mytilenae 256 25


populus mall magister 317 13


Quid dicis igitur?


aegritudo autem ceteraeque perturbationes amplificatae certe pestiferae sunt: igitur etiam susceptae continuo in magna pestis parte versantur. etenim ipsae se impellunt, ubi semel a ratione discessum est, ipsaque sibi imbecillitas indulget in altumque provehitur imprudens nec reperit locum consistendi. quam ob rem nihil interest, utrum moderatas perturbationes adprobent an moderatam iniustitiam, moderatam ignaviam, moderatam intemperantiam; qui enim vitiis modum apponit, is partem suscipit vitiorum; quod cum ipsum per se odiosum est, tum eo molestius, quia sunt in lubrico incitataque semel proclivi labuntur sustinerique nullo modo possunt.

aegritudo autem ceter perturbatio amplifico certus pestifer sum igitur etiam suscipio continuo in magnus pestis pars verso etenim ipse sui impello ubi semel ab ratio discedo sum ipse sui imbecillitas indulgeo in alo proveho imprudens neque reperio locus consisto quam ob res nihil intersum utrum modero perturbatio adprobo an modero injustitia modero ignavio modero intemperantia qui enim vitium modus appono is pars suscipio vitium qui cum ipse per sui odiosus sum tum is molestus quia sum in lubricus incito semel proclivis labor sustineo nullus modo possum


et si haec virtute efficiuntur, quid est cur virtus ipsa per se non efficiat beatos?

et si hic virtus efficio quis sum cur virtus ipse per sui non efficio beatus


Sed si, qualis sit animus, ipse animus nesciet, dic quaeso, ne esse quidem se sciet, ne moveri quidem se? ex quo illa ratio nata est Platonis, quae a Socrate est in Phaedro explicata, a me autem posita est in sexto libro de re p.: “Quod semper movetur, aeternum est; quod autem motum adfert alicui quodque ipsum agitatur aliunde, quando finem habet motus, vivendi finem habeat necesse est. solum igitur, quod se ipsum movet, quia numquam deseritur a se, numquam ne moveri quidem desinit; quin etiam ceteris quae moventur hic fons, hoc principium est movendi.

sed si qualis sum animus ipse animus nescio dico quaeso ne sum quidem sui scio ne moveo quidem sui ex quo ille ratio nata sum plato qui ab socrates sum in phaedrus explicata ab ego autem pono sum in sextus liber de res p qui semper moveo aeternus sum qui autem motus affero aliqui quisque ipse agito aliunde quando finis habeo moueo vivo finis habeo necesse sum solus igitur qui sui ipse moveo quia numquam desero ab sui numquam ne moveo quidem desino quin etiam ceterus qui moveo hic fons hic principium sum moveo


illa autem, quae se eius imitatricem esse volt, temeraria atque inconsiderata et plerumque peccatorum vitiorumque laudatrix, fama popularis, simulatione honestatis formam eius pulchritudinemque corrumpit. qua caecitate homines, cum quaedam etiam praeclara cuperent eaque nescirent nec ubi nec qualia essent, funditus alii everterunt suas civitates, alii ipsi occiderunt. atque hi quidem optuma petentes non tam voluntate quam cursus errore falluntur. quid? qui pecuniae cupiditate, qui voluptatum libidine feruntur, quorumque ita perturbantur animi, ut non multum absint ab insania, quod insipientibus contingit omnibus, is nullane est adhibenda curatio? utrum quod minus noceant animi aegrotationes quam corporis, an quod corpora curari possint, animorum medicina nulla sit?

ille autem qui sui is imitatrix sum volo temerarius atque inconsideratus et plerusque peccator vitium laudatrix fama popularis simulatio honestas forma is pulchritudo corrumpo qui caecitas homo cum quidam etiam praeclarus cupio is nescio neque ubi neque qualis sum fundus alius everto suus civitas alius ipse occido atque hic quidem bonus peto non tam voluntas quam curro error fallo quis qui pecunia cupiditas qui voluptas libido fero quisque ita perturbo animus ut non multus absum ab insania qui insipiens contingo omnis is nullus sum adhibeo curatio utrum qui paruus noceo animus aegrotatio quam corpus an qui corpus curaris possum animus medicina nullus sum


Syracusae, Syracusani 331 11 429 22 433 10.19


me Dius Fidius 255 6


Syria 312 5 449 23


vires animi 376 15


Volcania arma 297 9


Crito 270 21.23.25


equidem eos existimo, qui sint in bonis nullo adiuncto malo; neque ulla alia huic verbo, cum beatum dicimus, subiecta notio est nisi secretis malis omnibus cumulata bonorum complexio. hanc assequi virtus, si quicquam praeter ipsam boni est, non potest. aderit enim malorum, si mala illa ducimus, turba quaedam: paupertas, ignobilitas, humilitas, solitudo, amissio suorum, graves dolores corporis, perdita valetudo, debilitas, caecitas, interitus patriae, exilium, servitus denique. in his tot et tantis—atque etiam plura possunt accidere—potest esse sapiens; nam haec casus importat, qui in sapientem potest incurrere. at si ea mala sunt, quis potest praestare semper sapientem beatum fore, cum vel in omnibus is uno tempore esse possit?

equidem is existimo qui sum in bonus nullus adjungo malus neque ullus alius hic verbum cum beatus dico subiectum notio sum nisi secerno malus omnis cumulo bonus complexio hic assequor virtus si quisquam praeter ipse bonus sum non possum adsum enim malus si malus ille duco turba quidam paupertas ignobilitas humilitas solitudo amissio suus gravis dolor corpus perdo valetudo debilito caecitas intereo patria exsilium servio denique in hic tot et tantus atque etiam multus possum accido possum sum sapio nam hic casus importo qui in sapio possum incurro at si is malus sum quis possum praesto semper sapio beatus sum cum vel in omnis is unus tempus sum possum


Beatos esse concedo.


Cyprus 308 1


v. pa/qos


aemulatio (zh=los) 369 18 — iniuria a Peripateticis defenditur 383 17 ˜ 389 12

aemulatio zh los iniuria ab peripateticus defendo


Enitar equidem, sed intento opus est animo, ne omnia dilabantur, si unum aliquid effugerit. Quoniam, quae Graeci pa/qh vocant, nobis perturbationes appellari magis placet quam morbos, in his explicandis veterem illam equidem Pythagorae primum, dein Platonis discriptionem sequar, qui animum in duas partes dividunt: alteram rationis participem faciunt, alteram expertem; in participe rationis ponunt tranquillitatem, id est placidam quietamque constantiam, in illa altera motus turbidos cum irae tum cupiditatis, contrarios inimicosque rationi.

enitor equidem sed intendo opus sum animus ne omnis dilabor si unus aliquis effugio quoniam qui graecum pa qh voco nos perturbatio appello magis placeo quam morbus in hic explico vetus ille equidem pythagoras primus deinde plato discriptio sequor qui animus in duo pars divido alter ratio participo facio alter expers in participe ratio pono tranquillitas is sum placidus quiesco constantia in ille alter moueo turbidus cum ira tum cupiditas contrarius inimicus ratio


sensus nullus in mortuo 229 27 259 10–14 263 6.21 267 22 272 25–273 22 279 1 445 1 457 5


Cornelius Cinna, L. cos. 87 84 428 21. 25. 27


Age, iam concedo non esse miseros, qui mortui sint, quoniam extorsisti, ut faterer, qui omnino non essent, eos ne miseros quidem esse posse. quid? qui vivimus, cum moriendum sit, nonne miseri sumus? quae enim potest in vita esse iucunditas, cum dies et noctes cogitandum sit iam iamque esse moriendum?

ago iam concedo non sum miser qui mortuus sum quoniam extorqueo ut fateor qui omnino non sum is ne miser quidem sum possum quis qui vivo cum morior sum nonne miser sum qui enim possum in vito sum jucunditas cum dies et nox cogito sum iam iam sum morior


(Varius) lex Varla 310 5


proclivitas (eu)emptwsi/a), proclivis 374 7–375 5 402 8. 12


virtus se ipsa contenta ad beate vivendum 337 2, id quod ostenditur libro l. V (div. II 2) sec. Stoicos § 1282, Platonem § 34–6, reliquos philosophos § 83–120, velut Peripateticos (p. 438 22–439 7 443 12–444 7, contra quos 417 11–418 21 disputatur), Antiochum (414 19–26, refellitur 414 16–18 415 5–11), Epicurum (§88–118 73–5, refellitur § 26.27. 31). non placet hoc Theophrasto 415 12–416 15 — non modo beatam vitam efficit sed etiam beatissimam (419 29 422 5 425 21 427 20 439 6; quod contra Antiochum ostenditur cf. 414 20)

virtus sui ipse contineo ad beatus vivo is qui ostendo liber l v div is sec stoicus plato reliquus philosophus velut peripatetici p contra qui disputo antiochus refello epicurus refello non placeo hic theophrastus non modo beatus vita efficio sed etiam beatus qui contra antiochus ostendo cf


Cyrenaicus 259 29 454 6


Hic mihi adferunt mediocritates. quae si naturales sunt, quid opus est consolatione? natura enim ipsa terminabit modum; sin opinabiles, opinio tota tollatur.

hic ego affero mediocritas qui si natural sum quis opus sum consolatio natura enim ipse termino modus sin opinabilis opinio totus tollo


harmonia 229 23 238 13–16


Caesar v. Iulius


Sophocles (Trach. 1046–1102) 289 21–291 10 (Niptra) 306 15 (fr. 666) 353 4


Chius (Aristo) 417 4


Africani duo 274 18


particulas eadem ratione qua R discribit etiam G, nisi quod versus per totam paginam ducit, cum binas columnas non exhibeat. atque RV quidem toti sic scripti sunt, G vero in prima tantum pagina hac scribendi ratione utitur, tum in paginis 1v-4v (atque bis etiam in 5v) non iam novo versu sed maiore tantum intervalla novam particulam indicat, deinde etiam haec intervallo omittit et maiores tantum litteras retinet.) quod sine dubio, ut chartae parceret, fecit; eodemque studio explicandum est quod K inde ab initio continua scriptura utitur. nam ceteroqui codicis R plane gemellus est (velut in utroque libri I et II initia plena extant, at libri III et IV terna verba prima omissa sunt quae postea adpingerentur, libri V unum), nec desunt vestigia scripturae non continuae in exemplari adhibitae. scilicet is librarius qui fol. 14v molliunt (p. 293,25) — 16v quarum altera (305, 16) et 17v telorum (310, 6)—36r amores (397,17) scripsit, eadem ratione qua G in pagg. 2 sqq. usus orationis particulas maioribus intervallis diligenter distinguit) ita ut singulae particulae cum R fere consentiant. Hadoardi denique exemplar eadem ratione scriptum fuisse inde concludas quod non semel iis locis ubi in codicibus nostris perperam orationis particula finitur H quoque subsistit. velut p. 235,2 sine dubio cohaerent: cernere naturae vim maxume, sed maxume, a quo verbo in R nova particula incipit, ab H neglegitur (ecl. 14). sic etiam p. 315,1, ubi con- temnamus. Licebit in GKRV legimus quamquam contem- namus a verbo licebit pendet, H in contemnamus subsistit; 348, 22 verba tum — perturbatio ad sententiam necessaria ab H per errorem negleguntur, cum in R unum colon efficiant. in eadem vero paragrapho H excerptum 288 verbo appellat nullam aliam ob causam concludit nisi quod nostri quoque codices pro appellatam putat exhibent ap- pellat amputat (348,12).

particula idem ratio qui romanus discribo etiam g nisi qui verro per totus pagina duco cum bini columna non exhibeo atque rv quidem totus sic scribo sum g verus in primus tantus pagina hic scribo ratio uto tum in pago v v atque bis etiam in v non iam novo verro sed magnus tantus intervallum novus particula indico deinde etiam hic intervallum omitto et magnus tantus littera retineo qui sine dubius ut charta parco facio idem studium explico sum qui k inde ab initium continuo scribo uto nam ceteroqui codico romanus planus gemellus sum velut in uterque liber eo et is initium plenus extant at liber iii et iv terni verbum primus omitto sum qui postea adpingerentur liber v unus neque desum vestigium scribo non continuus in exemplaris adhibeo scilicet is librarius qui fol v mollio p v qui alter et v telum romanus amor scribo idem ratio qui g in pagg sqq utor oratio particula magnus intervallum diligenter distinguo ita ut singulus particula cum romanus fere consentio hadoardi denique exemplar idem ratio scribo sum inde concludo qui non semel is locus ubi in codicibus noster perperam oratio particula finio h quoque subsisto velut p sine dubius cohaereo cerno natura vis magnus sed magnus ab quo verbum in romanus novo particula incipio ab h neglego ecl sic etiam p ubi continuo temnamus liceo in gkrv lego quamquam contem namus ab verbum liceo pendeo h in contemno subsisto verbum tum perturbatio ad sententia necessarius ab h per error neglego cum in romanus unus colo efficio in idem verus paragrapho h excerpo verbum appello nullus alius ob causa concludo nisi qui noster quoque codico pro appello puto exhibeo ap pello amputo


prudentia (fro/nhsis) 296 5 3371 410 27–411 2 437 7


medici 241 3 329 4 358 21


Nam mores et instituta vitae resque domesticas ac familiaris nos profecto et melius tuemur et lautius, rem vero publicam nostri maiores certe melioribus temperaverunt et institutis et legibus. quid loquar de re militari? in qua cum virtute nostri multum valuerunt, tum plus etiam disciplina. iam illa, quae natura, non litteris adsecuti sunt, neque cum Graecia neque ulla cum gente sunt conferenda. quae enim tanta gravitas, quae tanta constantia, magnitudo animi, probitas, fides, quae tam excellens in omni genere virtus in ullis fuit, ut sit cum maioribus nostris comparanda?

nam mos et institutum vita reor domesticus atque familiaris nos profecto et bonus tueor et lavo res verus publicus noster magnus certus bonus tempero et institus et lex quis loquor de res militaris in qui cum virtus noster multus valeo tum multus etiam disciplina iam ille qui natura non littera adsequor sum neque cum graecia neque ullus cum gens sum confero qui enim tantus gravitas qui tantus constantia magnitudo animus probitas fides qui tam excello in omnis genus virtus in ullus sum ut sum cum magnus noster comparo


itaque illius verae elegantisque philosophiae, quae ducta a Socrate in Peripateticis adhuc permansit et idem alio modo dicentibus Stoicis, cum Academici eorum controversias disceptarent, nulla fere sunt aut pauca admodum Latina monumenta sive propter magnitudinem rerum occupationemque hominum, sive etiam quod imperitis ea probari posse non arbitrabantur, cum interim illis silentibus C. Amafinius extitit dicens, cuius libris editis commota multitudo contulit se ad eam potissimum disciplinam, sive quod erat cognitu perfacilis, sive quod invitabantur inlecebris blandis voluptatis, sive etiam, quia nihil erat prolatum melius, illud quod erat tenebant.

itaque ille verus elego philosophia qui duco ab socrates in peripateticus adhuc permaneo et idem alius modo dico stoicus cum academicus is controversia discepto nullus fere sum aut paucus admodum latinum monumentum sive propter magnitudo res occupatio homo sive etiam qui imperitus is probaris possum non arbitror cum interim ille sileo que amafinius extitit dico qui liber edo commoveo multitudo confero sui ad is potis disciplina sive qui sum cognitus perfacilis sive qui invito illecebra blandus voluptas sive etiam quia nihil sum profero bonus ille qui sum teneo