Tusculanae Disputationes

CC BY 4.0 (estate-derived fields); included text keeps its per-record source license

Reuse requires the attribution line above (CC BY 4.0). Text records carry their own license_id; only open-display licenses appear in this file.

Licensed lexica and citation-only authorities are excluded from bulk dumps by construction — cite the authority, never reprint it.


Servilius Caepio, Q. cos. 106 410 28


Laco, Lacaena 270 4 275 3 298 14 422 12 426 22


Et queruntur quidam Epicurei, viri optimi—nam nullum genus est minus malitiosum—, me studiose dicere contra Epicurum. ita credo, de honore aut de dignitate contendimus. mihi summum in animo bonum videtur, illi autem in corpore, mihi in virtute, illi in voluptate. et illi pugnant, et quidem vicinorum fidem implorant—multi autem sunt, qui statim convolent —; ego sum is qui dicam me non laborare, actum habiturum, quod egerint.

et queror quidam epicureus vir bonus nam nullus genus sum paruus malitiosus ego studiosus dico contra epicurus ita credo de honor aut de dignitas contendo ego superus in animus bonus video ille autem in corpus ego in virtus ille in voluptas et ille pugno et quidem vicinus fides imploro multus autem sum qui statim convolo ego sum is qui dico ego non laboro ago habeo qui ago


non igitur facile concedo neque Bruto meo neque communibus magistris nec veteribus illis, Aristoteli Speusippo Xenocrati Polemoni, ut, cum ea quae supra enumeravi in malis numerent, idem dicant semper beatum esse sapientem. quos si titulus hic delectat insignis et pulcher, Pythagora Socrate Platone dignissimus, inducant animum illa, quorum splendore capiuntur, vires valetudinem pulchritudinem divitias honores opes contemnere eaque, quae is contraria sunt, pro nihilo ducere: tum poterunt clarissima voce profiteri se neque fortunae impetu nec multitudinis opinione nec dolore nec paupertate terreri, omniaque sibi in sese esse posita, nec esse quicquam extra suam potestatem, quod ducant in bonis.

non igitur facilis concedo neque brutus meus neque communis magister neque vetus ille aristotelis speusippus xenocrates polemo ut cum is qui supra enumero in malus numero idem dico semper beatus sum sapio qui si titulus hic delecto insignis et pulcher pythagoras socrates plato dignus induco animus ille qui splendor capio vireo valetudo pulchritudo divitiae honor ops contemno is qui is contrarius sum pro nihilum duco tum possum clarus vox profiteor sui neque fortuna impetus neque multitudo opinio neque dolor neque paupertas terreo omne sui in sui sum pono neque sum quisquam extra suus potestas qui duco in bonus


Non mihi quidem soli, sed, id quod admirari saepe soleo, maioribus quoque nostris hoc ita visum intellego multis saeculis ante Socratem, a quo haec omnis, quae est de vita et de moribus, philosophia manavit.

non ego quidem solus sed is qui admiraris saepe soleo magnus quoque noster hic ita video intellego multus saeculis ante socrates ab quo hic omnis qui sum de vito et de mos philosophia mano


bestiae 421 12–21 448 17 — opp. homo 245 27 258 7 440 12 — in perturbationes non incidunt 376 25

bestia opp homo in perturbatio non incido


haec omnia recta vera debita putantes faciunt in dolore, maximeque declaratur hoc quasi officii iudicio fieri, quod, si qui forte, cum se in luctu esse vellent, aliquid fecerunt humanius aut si hilarius locuti sunt, revocant se rursus ad maestitiam peccatique se insimulant, quod dolere intermiserint. pueros vero matres et magistri castigare etiam solent, nec verbis solum, sed etiam verberibus, si quid in domestico luctu hilarius ab is factum est aut dictum, plorare cogunt. Quid? ipsa remissio luctus cum est consecuta intellectumque est nihil profici maerendo, nonne res declarat fuisse totum illud voluntarium?

hic omnis recta verus debeo puto facio in dolor magnus declaro hic quasi officium iudicium fio qui si qui fors cum sui in luctus sum volo aliquis facio humanus aut si hilarus loquor sum revoco sui rursus ad maestitia pecco sui insimulo qui doleo intermitto puer verus mater et magister castigaris etiam soleo neque verbum solus sed etiam verber si quis in domesticus luctus hilarus ab is facio sum aut dico ploro cogo quis ipse remissio luctus cum sum consequor intellego sum nihil proficio maereo nonne res declaro sum totus ille voluntarius


Videsne igitur, quantum breviter admonitus de doloris terrore deieceris?

video igitur quantus brevis admonitus de dolor terror deicio


Cleanthes 311 20.26 357 5 452 10—(fr. 576) 355 18 (577) 356 18–24


Gigantes 290 5


Gorgias v. Plato


corpora individua 238 21


Rhadamanthus 222 3 268 4


sibi imperare 305 13 308 19


eu)la/beia v. cautio


consensus omnium (gentium) 232 20 234 22 235 7


Orig. fr. 83 (269 22) 118 (218 17 362 24)


porta Capena 224 5


aspernari rationem, aspernatio (a)postre/fesqai) v. lo/gos

aspernaris ratio aspernatio ab postre fesqai v lo gos


(Citium) Zeno Citleus 420 1


aderant unguenta coronae, incendebantur odores, mensae conquisitissimis epulis extruebantur. fortunatus sibi Damocles videbatur. in hoc medio apparatu fulgentem gladium e lacunari saeta equina aptum demitti iussit, ut impenderet illius beati cervicibus. itaque nec pulchros illos ministratores aspiciebat nec plenum artis argentum nec manum porrigebat in mensam; iam ipsae defluebant coronae; denique exoravit tyrannum, ut abire liceret, quod iam beatus nollet esse. satisne videtur declarasse Dionysius nihil esse ei beatum, cui semper aliqui terror impendeat? atque ei ne integrum quidem erat, ut ad iustitiam remigraret, civibus libertatem et iura redderet; is enim se adulescens inprovida aetate inretierat erratis eaque commiserat, ut salvus esse non posset, si sanus esse coepisset.

adsum unguentum corona incendo odoro metior conquaero epulis extruebantur fortuno sui damocles video in hic medium apparatus fulgeo gladius e lacunaris saeta equinus aptus demitto iubeo ut impendeo ille beati cervix itaque neque pulcher ille ministrator aspicio neque plenus ars argentum neque manus porrigo in mensa iam ipse defluo corona denique exoro tyrannus ut abeo licet qui iam beatus nolo sum sero video declaro dionysius nihil sum is beatus qui semper aliqui terror impendeo atque is ne integer quidem sum ut ad iustitia remigro civis libertas et ius reddo is enim sui adulescens improvidus aetas inretierat erro is committo ut salvus sum non possum si sanus sum coepio


Dolorem vero sapiens extimescet? is enim huic maxime sententiae repugnat. nam contra mortem nostram atque nostrorum contraque aegritudinem et reliquas animi perturbationes satis esse videmur superiorum dierum disputationibus armati et parati; dolor esse videtur acerrumus virtutis adversarius; is ardentis faces intentat, is fortitudinem, magnitudinem animi, patientiam se debilitaturum minatur.

dolor verus sapio extimesco is enim hic magnus sententia repugno nam contra mors noster atque noster contra aegritudo et reliquus animus perturbatio satis sum video superus dies disputatio armatus et paro dolor sum video acerrumus virtus adversarius is ardeo fax intento is fortitudo magnitudo animus patientia sui debilito mino


lentitudo (a)orghsi/a?) 382 13


Alexander Magnus 327 22 401 5 445 28 446 7


nec enim cuiquam bono mali quicquam evenire potest nec vivo nec mortuo, nec umquam eius res a dis inmortalibus neglegentur, nec mihi ipsi hoc accidit fortuito. nec vero ego is, a quibus accusatus aut a quibus condemnatus sum, habeo quod suscenseam, nisi quod mihi nocere se crediderunt.” et haec quidem hoc modo; nihil autem melius extremo: sed tempus est inquit iam hinc abire, me, ut moriar, vos, ut vitam agatis. utrum autem sit melius, dii inmortales sciunt, hominem quidem scire arbitror neminem.

neque enim quisquam bonus malus quisquam evenio possum neque vivo neque mortuus neque umquam is res ab deus immortalis neglego neque ego ipse hic accido fortuitus neque verus ego is ab qui accuso aut ab qui condemno sum habeo qui suscenseo nisi qui ego noceo sui credo et hic quidem hic modo nihil autem bonus exter sed tempus sum inquam iam hinc abeo ego ut morior tu ut vita ago utrum autem sum bonus dius inmortal scio homo quidem scio arbitror nemo


Erillus 443 9


contra Brutumne me dicturum putas?


Faciam equidem; tu tamen, ut soles, dices ista ipsa obscura planius quam dicuntur a Graecis.

facio equidem tu tamen ut soleo dico iste ipse obscurus planus quam dico ab graecum


similiter in voce sepulcrum (de qua v. orat. 160) res se habet: sepulchrum 224,6 231,9 232,3 233,17 (ut Lact. inst. 1,15,24 Aug. cons. evang. 1,23,32) 273,1.5 355,10 GKRV, sed h semper exc. 273,1 delevit Rc; 433,11.14.17 sepulchrum GR1V -crum KRc; 450,2 sepulchro GKV -cro R.

similis in vox sepulcrum de qui v oro res sui habeo sepulcrum ut lact inst aug cons evang gkrv sed h semper exc deleo rc sepulcrum gr v crum krc sepulcrum gkv creo romanus


recta ratio 371 20. 24 378 1 366 22 392 15 — virtus = recta (378 2), absoluta (421 29), perfecta (305 24) ratio

recta ratio virtus recta absolvo perficio ratio


pigritia (o)/knos) 371 12


Duodequadraginta annos tyrannus Syracusanorum fuit Dionysius, cum quinque et viginti natus annos dominatum occupavisset. qua pulchritudine urbem, quibus autem opibus praeditam servitute oppressam tenuit civitatem! atqui de hoc homine a bonis auctoribus sic scriptum accepimus, summam fuisse eius in victu temperantiam in rebusque gerundis virum acrem et industrium, eundem tamen maleficum natura et iniustum; ex quo omnibus bene veritatem intuentibus videri necesse est miserrimum. ea enim ipsa, quae concupierat, ne tum quidem, cum omnia se posse censebat, consequebatur.

duodequadraginta annus tyrannus syracusanus sum dionysius cum quinque et viginti nascor annus dominor occupo qui pulchritudo urbs qui autem ops praeditus servitus opprimo teneo civitas atqui de hic homo ab bonus auctor sic scribo accipio summa sum is in vinco temperantia in res gero vir acer et industrius idem tamen maleficus natura et iniustus ex quo omnis bene veritas intueor video necesse sum miser is enim ipse qui concupio ne tum quidem cum omnis sui possum censeo consequor


postremo ad omnis casus facillima ratio est eorum, qui ad voluptatem ea referunt quae secuntur in vita, ut, quocumque haec loco suppeditetur, ibi beate queant vivere. itaque ad omnem rationem Teucri vox accommodari potest: Pa/tria est, ubicumque e/st bene. Socrates quidem cum rogaretur, cuiatem se esse diceret, mundanum inquit; totius enim mundi se incolam et civem arbitrabatur. quid? T. Albucius nonne animo aequissimo Athenis exul philosophabatur? cui tamen illud ipsum non accidisset, si in re p. quiescens Epicuri legibus paruisset.

postremo ad omnis casus facilis ratio sum is qui ad voluptas is refero qui secor in vito ut quicumque hic locus suppedito ibi beatus queo vivo itaque ad omnis ratio teucer vox accommodaris possum pa tres sum ubicumque e st bene socrates quidem cum rogo cujatis sui sum dico mundanus inquam totus enim mundus sui incolo et civis arbitror quis t albucius nonne animus aequus athenae exul philosophor qui tamen ille ipse non accido si in res p quiesco epicurus lex pareo


magnanimus, magni animi (˜ fortis) 302 16 392 21 324 17


contentus (au)ta/rkhs): virtus ad beate vivendum se ipsa con tenta cf. lib. V (div. II 2) et 337 2

contineo au ta rkhs virtus ad beatus vivo sui ipse continuo tento cf liber v div is et


Quid refert?


cumque nihil esset , ut omnibus locis a Platone disseritur—nihil enim putat esse, quod oriatur et intereat, idque solum esse, quod semper tale sit quale est (i)de/an appellat ille, nos speciem)—, non potuit animus haec in corpore inclusus adgnoscere, cognita attulit; ex quo tam multarum rerum cognitionis admiratio tollitur. neque ea plane videt animus, cum repente in tam insolitum tamque perturbatum domicilium inmigravit, sed cum se collegit atque recreavit, tum adgnoscit illa reminiscendo.

cum nihil sum ut omnis locus ab plato dissero nihil enim puto sum qui orior et intereo is solus sum qui semper talis sum qualis sum eo de an appello ille nos species non possum animus hic in corpus includo agnosco cognosco affero ex quo tam multus res cognitio admiratio tollo neque is planus video animus cum repens in tam insolitus tam perturbo domicilium inmigro sed cum sui colligo atque recreo tum agnosco ille reminisco


“O mu/lta dictu gra/via, perpessu a/spera,

o mu lta dico gra via perpetior ab spero dito


Varias lectiones vel notas marginales in X adscriptas fuisse declarant loci quales sunt 452,11: carneades philo antio- chus possidoniius G1R1V1 sed post carneades adscribunt panetius (paneatius Vc) clitomachus carneades G1 mg. V c, panetius clitonzachus Rc mg., carneades panetius clito- machus philo antiochus possidonius habent KH; 289,9 expectens in expetens corr. (rasura vel punctis) GKRV, 343,23 insignum (in signum) G1K1R, in sinum V et e corr. K1G2, 357,5 aegritudinem GKRV m del. K1RcV1, 358,11 trac- tum GV1 tractatum KR et e corr. V1, 418, 14 contria G1R1V1 contraria K et e corr. G2Rc, 403, 1 aegritudinis G1K1V1 aegritudini R et e corr. G1KcV (s eras.) 348, 3 quohibet in cohibet corr. K1Rc cohibet GV (prohibet recte V2), cf. 253,23 341,2 343,29 330,11 358,25 al.)

varia lectio vel nosco marginal in decem adscribo sum declaro locus qualis sum carneades philus antio chus possidoniius g romanus v sed post carneades adscribo panetius paneatius vc clitomachus carneades g mg v que panetius clitonzachus rc mg carneades panetius clito machus philus antiochus possidonius habeo kh expectens in expeto corr rado vel pungo gkrv insignum in signum g k romanus in sinum v et e corr k g aegritudo gkrv m del k rcv trac tum gv tractas kr et e corr v contria g romanus v contrarius k et e corr g rc aegritudo g k v aegritudo romanus et e corr g kcv senatus sum quohibet in cohibeo corr k rc cohibeo gv prohibeo rectus v cf al


tres partes 435 2–437 5


est enim quoddam genus eorum qui se philosophos appellari volunt, quorum dicuntur esse Latini sane multi libri; quos non contemno equidem, quippe quos numquam legerim; sed quia profitentur ipsi illi, qui eos scribunt, se neque distincte neque distribute neque eleganter neque ornate scribere, lectionem sine ulla delectatione neglego. quid enim dicant et quid sentiant i qui sunt ab ea disciplina, nemo ne mediocriter quidem doctus ignorat. quam ob rem, quoniam quem ad modum dicant ipsi non laborant, cur legendi sint nisi ipsi inter se qui idem sentiunt, non intellego.

sum enim quidam genus is qui sui philosophus appello volo qui dico sum latinum sanus multus liber qui non contemno equidem quippe qui numquam lego sed quia profiteor ipse ille qui is scribo sui neque distinguo neque distribuo neque eleganter neque orno scribo lectio sine ullus delectatio neglego quis enim dico et quis sentio eo qui sum ab is disciplina nemo ne mediocris quidem doceo ignoro quam ob res quoniam qui ad modus dico ipse non laboro cur lego sum nisi ipse inter sui qui idem sentio non intellego


Quaeres fortasse, quo modo, et recte: talem enim medicinam philosophia profitetur.

quaero fortasse quo modo et rectus talis enim medicina philosophia profiteor


quid igitur? utrum capacitatem aliquam in animo putamus esse, quo tamquam in aliquod vas ea quae meminimus infundantur? absurdum id quidem; qui enim fundus aut quae talis animi figura intellegi potest aut quae tanta omnino capacitas? an inprimi quasi ceram animum putamus, et esse memoriam signatarum rerum in mente vestigia? quae possunt verborum, quae rerum ipsarum esse vestigia, quae porro tam inmensa magnitudo, quae illa tam multa possit effingere?

quis igitur utrum capacitas aliqui in animus puto sum quo tamquam in aliqui vas is qui memini infundo absurdus is quidem qui enim fundus aut qui talis animus figuro intellego possum aut qui tantus omnino capacitas an inprimi quasi cera animus puto et sum memoria signataris res in mens vestigium qui possum verbum qui res ipsaris sum vestigium qui porro tam immensus magnitudo qui ille tam multus possum effingo


SIGLA


bellum Punicum 343 11


Nicocreon v. Timocreon


spirabilis, id est animalis 237 25 238 23 253 10


Hortensius 281 27 319 10


Artemisia 355 8


videre licet alios tanta levitate et iactatione, ut iis fuerit non didicisse melius, alios pecuniae cupidos, gloriae non nullos, multos libidinum servos, ut cum eorum vita mirabiliter pugnet oratio. quod quidem mihi videtur esse turpissimum. ut enim si grammaticum se professus quispiam barbare loquatur, aut si absurde canat is qui se haberi velit musicum, hoc turpior sit, quod in eo ipso peccet, cuius profitetur scientiam, sic philosophus in vitae ratione peccans hoc turpior est, quod in officio, cuius magister esse vult, labitur artemque vitae professus delinquit in vita.

video licet alius tantus levitas et iactatio ut is sum non disco bonus alius pecunia cupidus gloria non nullus multus libido servus ut cum is vito mirabilis pugno oratio qui quidem ego video sum turpis ut enim si grammaticus sui profiteor quispiam barbaris loquor aut si absurdus cano is qui sui habeo volo musica hic turpis sum qui in is ipse pecco qui profiteor scientia sic philosophus in vita ratio pecco hic turpis sum qui in officium qui magister sum volo labor arto vita profiteor delinquo in vito


Qui potest, cum ista cognoverim?


molestia 370 8


hic igitur si est excultus et si eius acies ita curata est, ut ne caecaretur erroribus, fit perfecta mens, id est absoluta ratio, quod est idem virtus. et si omne beatum est, cui nihil deest, et quod in suo genere expletum atque cumulatum est, idque virtutis est proprium, certe omnes virtutis compotes beati sunt.

hic igitur si sum excolo et si is acies ita curo sum ut ne caeco error fio perficio mens is sum absolvo ratio qui sum idem virtus et si omnis beatus sum qui nihil desum et qui in suus genus expletum atque cumulo sum is virtus sum proprius certus omnis virtus compotor beati sum


Timocreon (rectius Nicocreon) 308 1


Caecitas 35817 453 20–456 6


V = Vaticanus 3246


haec est copia verborum, quod omnes uno verbo malum appellamus, id tot modis posse dicere. definis tu mihi, non tollis dolorem, cum dicis asperum, contra naturam, vix quod ferri tolerarique possit; nec mentiris; sed re succumbere non oportebat verbis gloriantem. dum nihil bonum nisi quod honestum, nihil malum nisi quod turpe— optare hoc quidem est, non docere; illud et melius et verius, omnia quae natura aspernetur in malis esse, quae adsciscat, in bonis. hoc posito et verborum concertatione sublata tantum tamen excellet illud quod recte amplexantur isti, quod honestum, quod rectum, quod decorum appellamus, quod idem interdum virtutis nomine amplectimur, ut omnia praeterea, quae bona corporis et fortunae putantur, perexigua et minuta videantur, igitur ne malum quidem ullum, nec si in unum locum conlata omnia sint, cum turpitudinis malo comparanda.

hic sum copia verbum qui omnis unus verbum malus appello is tot modus possum dico definio tu ego non tollo dolor cum dico asperum contra natura vix qui fero tolero possum neque mentior sed res succumbo non oportet verbum glorior dum nihil bonus nisi qui honestus nihil malus nisi qui turpis optaris hic quidem sum non doceo ille et bonus et verus omnis qui natura aspernor in malus sum qui adscisco in bonus hic pono et verbum concertatio tollo tantus tamen excello ille qui rectus amplexor iste qui honestus qui recingo qui decorus appello qui idem interdum virtus nomen amplector ut omnis praeterea qui bonus corpus et fortuna puto perexiguus et minuo video igitur ne malus quidem ullus neque si in unus locus confero omnis sum cum turpitudo malus comparo


qui cum esset bonis parentibus atque honesto loco natus—etsi id quidem alius alio modo tradidit—abundaretque et aequalium familiaritatibus et consuetudine propinquorum, haberet etiam more Graeciae quosdam adulescentis amore coniunctos, credebat eorum nemini, sed is quos ex familiis locupletium servos delegerat, quibus nomen servitutis ipse detraxerat, et quibusdam convenis et feris barbaris corporis custodiam committebat. ita propter iniustam dominatus cupiditatem in carcerem quodam modo ipse se incluserat. quin etiam ne tonsori collum committeret, tondere filias suas docuit. ita sordido ancillarique artificio regiae virgines ut tonstriculae tondebant barbam et capillum patris. et tamen ab is ipsis, cum iam essent adultae, ferrum removit instituitque, ut candentibus iuglandium putaminibus barbam sibi et capillum adurerent.

qui cum sum bonus parens atque honestus locus nascor etsi is quidem alius alius modo trado abundo et aequalis familiaritas et consuetudo propinquus habeo etiam mos graecia quidam adulescens amor coniungo credo is nemo sed is qui ex familia locuples servus deligo qui nomen servitus ipse detraho et quidam convenio et fera barbaris corpus custodia committo ita propter injustus dominor cupiditas in carcer quidam modo ipse sui includo quin etiam ne tonsor collum committo tondeo filia suus doceo ita sordidus ancillor artificium regia virgo ut tonstricula tondeo barba et capillus pater et tamen ab is ipse cum iam sum adoleo ferrum removeo instituo ut candeo iuglandium putamen barba sui et capillus aduro


Metrodorus Epicureus 283 24 453 5 — (fr. 5) 288 6 (fr. 49) 417 2


Claudius Centho, C. cos. 240 218 14


de hominibus loquor; quid? bestiae non frigus, non famem, non montivagos atque silvestris cursus lustrationesque patiuntur? non pro suo partu ita propugnant, ut vulnera excipiant, nullos impetus nullos ictus reformident? omitto, quae perferant quaeque patiantur ambitiosi honoris causa, laudis studiosi gloriae gratia, amore incensi cupiditatis. plena vita exemplorum est.

de homo loquor quis bestia non frigus non fames non montivagus atque silvestris curro lustratio patior non pro suus partus ita propugno ut vulnero excipio nullus impetus nullus iacio reformido omitto qui perfero quisque patior ambitiosus honor causa laus studiosus gloria gratia amor incendo cupiditas plenus vito exemplum sum


Atr. 200 (400 8) 229 (400 11) 233 (388 18) 234 (286 6) Melanipp. 424 (327 14) Philoct. 533 (29116) 550 (297 1) 553 (289 7) 562 (289 10) 566 (252 10) fr. inc. 664 (271 25) 672 (348 27)


Graeci 217 9.12 218 9.25 219 2. 19 220 20. 27 222 5 231 19.25 238 19 252 12 255 1 267 7 274 8 283 2 297 26 314 11 319 23.26 321 9.22.26 323 20 325 8.13.15 328 22 358 18 366 6.9 378 4 397 15 407 7 415 26 451 17 455 4 456 9 457 14


populus Romanus 231 23 342 17


culpa 336 1 344 8 354 8 402 9


ego autem cum omnia conlustrarem oculis—est enim ad portas Agragantinas magna frequentia sepulcrorum—, animum adverti columellam non multum e dumis eminentem, in qua inerat sphaerae figura et cylindri. atque ego statim Syracusanis— erant autem principes mecum—dixi me illud ipsum arbitrari esse, quod quaererem. inmissi cum falcibus multi purgarunt et aperuerunt locum.

ego autem cum omnis conlustraris oculus sum enim ad porta agragantinus magnus frequentia sepulcrum animus adverto columella non multus e dumus emineo in qui insum sphaera figuro et cylindri atque ego statim syracusanus sum autem princeps ego dico ego ille ipse arbitraris sum qui quaero inmitto cum falx multus purgo et aperio locus


Ergo hic, quisquis est, qui moderatione et constantia quietus animo est sibique ipse placatus, ut nec tabescat molestiis nec frangatur timore nec sitienter quid expetens ardeat desiderio nec alacritate futtili gestiens deliquescat, is est sapiens quem quaerimus, is est beatus, cui nihil humanarum rerum aut intolerabile ad demittendum animum aut nimis laetabile ad ecferendum videri potest. quid enim videatur ei magnum in rebus humanis, cui aeternitas omnis totiusque mundi nota sit magnitudo? nam quid aut in studiis humanis aut in tam exigua brevitate vitae magnum sapienti videri potest, qui semper animo sic excubat, ut ei nihil inprovisum accidere possit, nihil inopinatum, nihil omnino novum?

ergo hic quisquis sum qui moderatio et constantia quiesco animus sum sui ipse placo ut neque tabesco molestia neque frango timor neque sitienter quis expeto ardeo desiderium neque alacritas futtilis gestio deliquesco is sum sapio qui quaero is sum beatus qui nihil humanus res aut intolerabilis ad demitto animus aut nimis laetabilis ad ecferendum video possum quis enim video is magnus in res humanus qui aeternitas omnis totus mundus nosco sum magnitudo nam quis aut in studium humanus aut in tam exiguus brevitas vita magnus sapio video possum qui semper animus sic excubo ut is nihil improvide accido possum nihil inopinor nihil omnino novus


sapientia definitur 390 1 407 4 = philosophia 436 24


= adversante ratione 368 6 367 16


consentaneus, consequens, conveniens (de constantia doctrinae) 304 10 414 5 415 17.18 416 12.16 419 24.27 442 2 cf. 435 7 257 18

consentaneus consequor convenio de constantia doctrina cf


Pythagoras, Pythagoreus (adi.) 227 24 236 14. 22 237 2 242 14 248 16 336 15 36119 362 2–17 363 8 366 11 3831 388 25 407 19 408 2.21 418 11 434 11


Hanno 445 18


mulieres vero in India, cum est cuius earum vir mortuus, in certamen iudiciumque veniunt, quam plurumum ille dilexerit— plures enim singulis solent esse nuptae—; quae est victrix, ea laeta prosequentibus suis una cum viro in rogum imponitur, illa victa maesta discedit. numquam naturam mos vinceret; est enim ea semper invicta; sed nos umbris deliciis otio languore desidia animum infecimus, opinionibus maloque more delenitum mollivimus. Aegyptiorum morem quis ignorat? quorum inbutae mentes pravitatis erroribus quamvis carnificinam prius subierint quam ibim aut aspidem aut faelem aut canem aut corcodillum violent, quorum etiamsi inprudentes quippiam fecerint, poenam nullam recusent.

mulier verus in india cum sum qui is vir mortuus in certamen judicium venio quam plurimus ille diligo multus enim singuli soleo sum nubo qui sum victrix is laetus prosequor suus unus cum vir in rogus impono ille vinco maestus discedo numquam natura mos vinco sum enim is semper invictus sed nos umbra deliciae otium languor desidia animus inficio opinio malo mos delenio mollio aegyptius mos quis ignoro qui inbutae mens pravitas error quivis carnificina prior subeo quam ibim aut aspis aut faelis aut canis aut corcodillum violo qui etiamsi imprudens quispiam facio poena nullus recuso


Quem esse negas, eundem esse dicis. ubi est acumen tuum? cum enim miserum esse dicis, tum eum qui non sit dicis esse.

qui sum nego idem sum dico ubi sum acumen tuus cum enim miser sum dico tum is qui non sum dico sum


Doris Dionysii coniunx 430 21


Fabricius Luscinus, C. cos. 282. 278 274 17 346 6


Atlans 407 13


accedunt etiam poëtae, qui cum magnam speciem doctrinae sapientiaeque prae se tulerunt, audiuntur leguntur ediscuntur et inhaerescunt penitus in mentibus. cum vero eodem quasi maxumus quidam magister populus accessit atque omnis undique ad vitia consentiens multitudo, tum plane inficimur opinionum pravitate a naturaque desciscimus, ut nobis optime naturae vim vidisse videantur, qui nihil melius homini, nihil magis expetendum, nihil praestantius honoribus, imperiis, populari gloria iudicaverunt. ad quam fertur optumus quisque veramque illam honestatem expetens, quam unam natura maxime anquirit, in summa inanitate versatur consectaturque nullam eminentem effigiem virtutis, sed adumbratam imaginem gloriae. est enim gloria solida quaedam res et expressa, non adumbrata; ea est consentiens laus bonorum, incorrupta vox bene iudicantium de excellenti virtute, ea virtuti resonat tamquam imago; quae quia recte factorum plerumque comes est, non est bonis viris repudianda.

accedo etiam poetae qui cum magnus species doctrina sapientia prae sui fero audio lego edisco et inhaeresco penitus in mens cum verus idem quasi magnus quidam magister populus accedo atque omnis undique ad vitio consentio multitudo tum planus inficio opinio pravitas ab natura descisco ut nos optume natura vis video video qui nihil bonus homo nihil magis expeto nihil praesto honor imperium populor gloria judico ad quam fero bonus quisque verus ille honestas expeto quam unus natura magnus anquiro in summus inanitas verso consector nullus emineo effigies virtus sed adumbro imago gloria sum enim gloria solidus quidam res et exprimo non adumbro is sum consentio laus bonus incorruptus vox bene judico de excello virtus is virtus resono tamquam imago qui quia rectus factor plerusque comes sum non sum bonus vis repudio


*a)peiqh\s tw=| lo/gw| = rationi non oboediens, obtemperans 329 11.19

ab peiqh senatus tw lo gw ratio non oboedio obtempero


Minos 222 3 268 4 297 12


Platonis dialogorum persona 244 2 246 3.8 420 6


Iam adgnosco Graecum. sed quoniam coëgisti, ut concederem, qui mortui essent, eos miseros non esse, perfice, si potes, ut ne moriendum quidem esse miserum putem.

iam agnosco graecus sed quoniam coegisti ut concedo qui mortuus sum is miser non sum perficio si possum ut ne morior quidem sum miser puto


ut enim in Academiam nostram descendimus inclinato iam in postmeridianum tempus die, poposci eorum aliquem, qui aderant, causam disserendi. tum res acta sic est: Videtur mihi cadere in sapientem aegritudo.

ut enim in academia noster descendo inclino iam in pomeridianus tempus dies posco is aliquis qui adsum causa dissero tum res ago sic sum video ego cado in sapio aegritudo


illud iam supra diximus, contractionem animi recte fieri numquam posse, elationem posse. aliter enim Naevianus ille gaudet Hector: Lae/tus sum lauda/ri me abs te, pa/ter, a laudato/ viro, aliter ille apud Trabeam: Le/na deleni/ta argento nu/tum observabi/t meum, Qui/d velim, quid stu/deam. adveniens di/gito impellam ia/nuam, Fo/res patebunt. de i/nproviso Chry/sis ubi me aspe/xerit, A/lacris ob via/m mihi veniet co/mplexum exopta/ns meum, Mi/hi se dedet. quam haec pulchra putet, ipse iam dicet: Fo/rtunam ipsam antei/bo fortuni/s meis.

ille iam supra dico contractio animus rectus fio numquam possum elatio possum aliter enim naevianus ille gaudeo hector lae tus sum laudo rus ego abs tu pa ter ab laudo vir aliter ille apud trabea le no deleni ta argentum nu tum observabi t meus qui d volo quis stu dea advenio deus gito impello ia nuam for res pateo de eo nproviso chry sum ubi ego aspe xerit ab lacris ob via m ego venio co mplexum exopto ns meus ego hic sui dedo quam hic pulcher puto ipse iam dico for rtunam ipse anteeo bo fortuni senatus meus


corpusculum v. a)/tomoi


Cleombrotus v. Theombrotus


Et hoc quidem mihi cum Bruto convenit, id est cum Aristotele Xenocrate Speusippo Polemone. sed mihi videntur etiam beatissimi.

et hic quidem ego cum brutus convenio is sum cum aristotelis xenocrates speusippus polemo sed ego video etiam beatus


avaritia 373 5. 24 392 4


Ponticus v. Heraclides


Congerantur in unum omnia, ut idem oculis et auribus captus sit, prematur etiam doloribus acerrumis corporis. qui primum per se ipsi plerumque conficiunt hominem; sin forte longinquitate producti vehementius tamen torquent, quam ut causa sit cur ferantur, quid est tandem, dii boni, quod laboremus? portus enim praesto est, quoniam mors †ibidem est, aeternum nihil sentiendi receptaculum.

congero in unus omnis ut idem oculus et auris capio sum premo etiam dolor acerrumis corpus qui primus per sui ipse plerusque confacio homo sin fors longinquitas produco vehemens tamen torqueo quam ut causa sum cur fero quis sum tandem dius bonus qui laboro portus enim praesto sum quoniam mors ibidem sum aeternus nihil sentio receptaculis


Salamis, Salaminius 274 14.15


Quo loco quaero, quam vim habeat libra illa Critolai, qui cum in alteram lancem animi bona imponat, in alteram corporis et externa, tantum propendere illam bonorum animi lancem putet, ut terram et maria deprimat. quid ergo aut hunc prohibet aut etiam Xenocratem illum gravissumum philosophorum, exaggerantem tantopere virtutem, extenuantem cetera et abicientem, in virtute non beatam modo vitam, sed etiam beatissimam ponere?

quo locus quaero quam vis habeo liber ille critolaus qui cum in alter lanx animus bonus impono in alter corpus et externus tantus propendeo ille bonus animus lanx puto ut terra et mare deprimo quis ergo aut hic prohibeo aut etiam xenocrates ille gravis philosophus exaggero tantopere virtus extenuo ceterus et abicio in virtus non beatus modo vita sed etiam beatus pono


Quid? ad recte honeste laudabiliter, postremo ad bene vivendum satisne est praesidi in virtute?

quis ad rectus honestus laudabilis postremo ad bene vivo sero sum praesidium in virtus


Et ut turpes sunt, qui ecferunt se laetitia tum cum fruuntur Veneriis voluptatibus, sic flagitiosi, qui eas inflammato animo concupiscunt. totus vero iste, qui volgo appellatur amor—nec hercule invenio, quo nomine alio possit appellari—, tantae levitatis est, ut nihil videam quod putem conferendum. quem Caecilius deum qui non summum putet, aut stultum aut rerum esse imperitum existumat, Cui i/n manu sit, quem e/sse demente/m velit, Quem sa/pere, quem sana/ri, quem in morbum i/nici, Quem co/ntra amari, quem e/xpeti, quem arce/ssier. o praeclaram emendatricem vitae poëticam, quae amo-

et ut turpis sum qui ecferunt sui laetitia tum cum fruor venereus voluptas sic flagitiosus qui is inflammo animus concupisco totus verus iste qui vulgo appello amor neque herculis invenio quo nomen alius possum appello tantus levitas sum ut nihil video qui puto confero qui caecilius deus qui non superus puto aut stultus aut res sum imperitus existimo qui eo n manus sum qui e sse demo m volo qui sa pere qui sano rus qui in morbus eo nico qui co ntra amo qui e xpeti qui arx ssier o praeclarus emendatrix vita poeticam qui amo


insanitas 320 13 321 7


Minime vero.


Epaminondas 219 4 234 2 274 13 278 7 311 10 426 20


Dices: quid in pace, quid domi, quid in lectulo? ad philosophos me revocas, qui in aciem non saepe prodeunt. e quibus homo sane levis, Heracleotes Dionysius, cum a Zenone fortis esse didicisset, a dolore dedoctus est. nam cum ex renibus laboraret, ipso in eiulatu clamitabat falsa esse illa, quae antea de dolore ipse sensisset. quem cum Cleanthes condiscipulus rogaret, quaenam ratio eum de sententia deduxisset, respondit: quia, si, cum tantulum operae philosophiae dedissem, dolorem tamen ferre non possem, satis esset argumenti malum esse dolorem. plurimos autem annos in philosophia consumpsi nec ferre possum. malum est igitur dolor. tum Cleanthem, cum pede terram percussisset, versum ex Epigonis ferunt dixisse: audi/sne haec, Amphiara/e sub terram a/bdite? Zenonem significabat, a quo illum degenerare dolebat.

dico quis in pax quis domus quis in lectulus ad philosophus ego revoco qui in acies non saepe proeo e qui homo sanus levis heracleotes dionysius cum ab zeno fortis sum disco ab dolor dedoceo sum nam cum ex renibus laboro ipse in ejulo clamito fallo sum ille qui antea de dolor ipse sentio qui cum cleanthes condiscipulus rogo quisnam ratio is de sententia deduco respondeo quia si cum tantulis opera philosophia do dolor tamen fero non possum satis sum argumentum malus sum dolor multus autem annus in philosophia consumo neque fero possum malus sum igitur dolor tum cleanthes cum pes terra percutio verro ex epigoni fero dico audio sne hic amphiara e sub terra ab bdite zeno significo ab quo ille degeneraris doleo


Sed quoniam mane est eundum, has quinque dierum disputationes memoria comprehendamus. equidem me etiam conscripturum arbitror—ubi enim melius uti possumus hoc, cuicuimodi est, otio?—, ad Brutumque nostrum hos libros alteros quinque mittemus, a quo non modo inpulsi sumus ad philosophiae scriptiones, verum etiam lacessiti. in quo quantum ceteris profuturi simus, non facile dixerim, nostris quidem acerbissimis doloribus variisque et undique circumfusis molestiis alia nulla potuit inveniri levatio.

sed quoniam mane sum eo hic quinque dies disputatio memoria comprehendo equidem ego etiam conscribo arbitror ubi enim bonus uti possum hic cuicuimodi sum otium ad brutus nos hic liber alter quinque mitto ab quo non modo inpello sum ad philosophia scriptio verus etiam lacesso in quo quantus ceterus possum sum non facilis dico noster quidem acerbus dolor varius et undique circumfundo molestia alius nullus possum invenio levatio


ille vero melius, ac non paulo quidem. Sed adhuc de consuetudine exercitationis loquor, nondum de ratione et sapientia. aniculae saepe inediam biduum aut triduum ferunt; subduc cibum unum diem athletae: Iovem, Iovem Olympium, eum ipsum, cui se exercebit, inplorabit, ferre non posse clamabit. consuetudinis magna vis est: pernoctant venatores in nive in montibus; uri se patiuntur Indi; pugiles caestibus contusi ne ingemescunt quidem.

ille verus bonus atque non paulus quidem sed adhuc de consuetudo exercitatio loquor nondum de ratio et sapientia anicula saepe inedia biduus aut triduum fero subduco cibus unus dies athleta iuppiter iuppiter olympius is ipse qui sui exerceo inploro fero non possum clamo consuetudo magnus volo sum pernocto venator in nivit in mons uro sui patior indus pugil caestus contundo ne ingemescunt quidem


Callipho 443 6 444 5


Cod. bibl. Guelferbytanae Gudianus 294, post Halmium (in ed. altera Turicensi) a Mauricio Seyffert in editione sua diligentissime descriptus et collatus, a me ipso gravioribus locis Gottingae denuo inspectus.

cod bibl guelferbytanae gudianus post halmium in ed alter turicensi ab mauricio seyffert in editio suus diligens describo et confero ab ego ipse gravis locus gottingae denuo inspicio


Timotheus 449 6


sit igitur hic fons; utamur tamen in his perturbationibus describendis Stoicorum definitionibus et partitionibus, qui mihi videntur in hac quaestione versari acutissime.

sum igitur hic fons uto tamen in hic perturbatio describo stoicus definitio et partitio qui ego video in hic quaestio versaris acuo


Sed quoniam suspicor te non tam de sapiente quam de te ipso quaerere—illum enim putas omni perturbatione esse liberum, te vis—, videamus, quanta sint quae a philosophia remedia morbis animorum adhibeantur. est enim quaedam medicina certe, nec tam fuit hominum generi infensa atque inimica natura, ut corporibus tot res salutaris, animis nullam invenerit; de quibus hoc etiam est merita melius, quod corporum adiumenta adhibentur extrinsecus, animorum salus inclusa in is ipsis est. sed quo maior est in eis praestantia et divinior, eo maiore indigent diligentia. itaque bene adhibita ratio cernit, quid optumum sit, neglecta multis implicatur erroribus.

sed quoniam suspicor tu non tam de sapio quam de tu ipse quaero ille enim puto omnis perturbatio sum liber tu volo video quantus sum qui ab philosophia remedio morbus animus adhibeo sum enim quidam medicina certus neque tam sum homo gener infensus atque inimicus natura ut corpus tot res salutaris animus nullus invenio de qui hic etiam sum mereo bonus qui corpus adjumentum adhibeo extrinsecus animus salus includo in is ipse sum sed quo magnus sum in is praesto et divinus is magnus indigeo diligentia itaque bene adhibeo ratio cerno quis bonus sum neglego multus implico error


conatus (e)pibolh/) 398 5


turpe (ai)sxro/n) solum vel summum malum v. bonum

turpis ai sxro n solus vel superus malus v bonus


geometrae, -tria, -trica 412 27 219 9 454 24 246 4.7


patientia 297 5 313 26 351 6 et v. fortitudo


quid iaces aut quid maeres aut cur succumbis cedisque fortunae? quae pervellere te forsitan potuerit et pungere, non potuit certe vires frangere. magna vis est in virtutibus; eas excita, si forte dormiunt. iam tibi aderit princeps fortitudo, quae te animo tanto esse coget, ut omnia, quae possint homini evenire, contemnas et pro nihilo putes. aderit temperantia, quae est eadem moderatio, a me quidem paulo ante appellata frugalitas, quae te turpiter et nequiter facere nihil patietur. quid est autem nequius aut turpius ecfeminato viro? ne iustitia quidem sinet te ista facere, cui minimum esse videtur in hac causa loci; quae tamen ita dicet dupliciter esse te iniustum, cum et alienum adpetas, qui mortalis natus condicionem postules inmortalium et graviter feras te, quod utendum acceperis, reddidisse.

quis iaceo aut quis maereo aut cur succumbo cedo fortuna qui pervello tu forsitan possum et pungo non possum certus vireo frango magnus volo sum in virtus is excio si fors dormio iam tu adsum princeps fortitudo qui tu animus tantus sum cogo ut omnis qui possum homo evenio contemno et pro nihilum puto adsum tempero qui sum idem moderatio ab ego quidem paulus ante appello frugalitas qui tu turpis et nequiter facio nihil patior quis sum autem nequius aut turpis ecfeminato vir ne iustitia quidem sino tu iste facio qui paruus sum video in hic causa locus qui tamen ita dico dupliciter sum tu iniustus cum et alienus adpeto qui mortalis nascor condicio postulo immortalis et gravis ferus tu qui utor accipio reddo


Pl. = Plasberg


a) de opinione 329 24 355 4. 11. 12 368 12sqq.


de summo bono libri philosophorum 413 12, Epicuri 339 8 cf. finis

de superus bonus liber philosophus epicurus cf finis


Argonautae 397 3


furor dist. ab insania 321 24 sqq. (confunduntur 387 2–6 399 28 et 400 14 al.)

furor dives ab insania sqq confundo et al


Ego vero nusquam esse illos puto.


Non dicis igitur: miser est M. Crassus , sed tantum: miser M. Crassus?

non dico igitur miser sum m crassus sed tantus miser m crassus


equidem eos casus, in quibus me fortuna vehementer exercuit, mecum ipse considerans huic incipio sententiae diffidere interdum et humani generis imbecillitatem fragilitatemque extimescere. vereor enim ne natura, cum corpora nobis infirma dedisset isque et morbos insanabilis et dolores intolerabilis adiunxisset, animos quoque dederit et corporum doloribus congruentis et separatim suis angoribus et molestiis implicatos.

equidem is casus in qui ego fortuna vehemens exerceo ego ipse considero hic incipio sententia diffido interdum et humanus genus imbecillitas fragilitas extimesco vereor enim ne natura cum corpus nos infirmo do eo et morbus insanabilis et dolor intolerabilis adjungo animus quoque do et corpus dolor congruo et separatim suus angor et molestia implicatos


at id erat deis omnibus curandum, quem ad modum hic frueretur voluptate amatoria! heu me infelicem!—nihil verius. probe et ille: sanusne es, qui temere lamentare? sic insanus videtur etiam suis. at quas tragoedias efficit! Te, Apo/llo sancte, fe/r opem, teque, amni/potens Neptune, i/nvoco, Vosque a/deo, Venti! mundum totum se ad amorem suum sublevandum conversurum putat, Venerem unam excludit ut iniquam: nam quid ego te appellem, Venus? eam prae lubidine negat curare quicquam: quasi vero ipse non propter lubidinem tanta flagitia et faciat et dicat.

at is sum deus omnis curo qui ad modus hic fruor voluptas amatorius heu ego infelix nihil verus probus et ille sanus sum qui temere lamentaris sic insanus video etiam suus at qui tragoedia efficio tu apo llo sancio fe romanus ops tu amnis possum neptunus eo nvoco tu ab deus venio mundus totus sui ad amor suus sublevo converro puto venus unus excludo ut iniquus nam quis ego tu appello venus is prae libido nego curo quisquam quasi verus ipse non propter libido tantus flagitium et facio et dico


sapientes septem 407 7


Ita prorsus existimo.


Iam istuc quidem nihil negotii est, sed ego maiora molior.

iam iste quidem nihil negotium sum sed ego magnus molio


Quia motus turbulenti iactationesque animorum incitatae et impetu inconsiderato elatae rationem omnem repellentes vitae beatae nullam partem relinquunt. quis enim potest mortem aut dolorem metuens, quorum alterum saepe adest, alterum semper impendet, esse non miser? quid, si idem, quod plerumque fit, paupertatem ignominiam infamiam timet, si debilitatem caecitatem, si denique, quod non singulis hominibus, sed potentibus populis saepe contigit, servitutem?

quia moueo turbulentus jactatio animus incito et impetus inconsideratus effero ratio omnis repello vita beatus nullus pars relinquo quis enim possum mors aut dolor metuo qui alter saepe adsum alter semper impendo sum non miser quis si idem qui plerusque fio paupertas ignominia infamia timeo si debilitas caecitas si denique qui non singuli homo sed possum populus saepe contingo servitus


subitus v. repentinus


tumor animi 326 20 331 5 356 4 394 1, cf. 402 14


Omnibus enim modis fulciendi sunt, qui ruunt nec cohaerere possunt propter magnitudinem aegritudinis. ex quo ipsam aegritudinem lu/phn Chrysippus quasi solutionem totius hominis appellatam putat. Quae tota poterit evelli explicata, ut principio dixi, causa aegritudinis; est enim nulla alia nisi opinio et iudicium magni praesentis atque urgentis mali. itaque et dolor corporis, cuius est morsus acerrumus, perferetur spe proposita boni, et acta aetas honeste ac splendide tantam adfert consolationem, ut eos qui ita vixerint aut non attingat aegritudo aut perleviter pungat animi dolor.

omnis enim modus fulcio sum qui ruo neque cohaereo possum propter magnitudo aegritudo ex quo ipse aegritudo lu phn chrysippus quasi solutio totus homo appello puto qui totus possum evello explicata ut principium dico causa aegritudo sum enim nullus alius nisi opinio et iudicium magnus praesum atque urgeo malus itaque et dolor corpus qui sum mordeo acerrumus perfero spes propono bonus et ago aetas honestus atque splendidus tantus affero consolatio ut is qui ita vivo aut non attingo aegritudo aut perlevis pungo animus dolor


Sed nescio quo pacto ab eo, quod erat a te propositum, aberravit oratio. tu enim de sapiente quaesieras, cui aut malum videri nullum potest, quod vacet turpitudine, aut ita parvum malum, ut id obruatur sapientia vixque appareat, qui nihil opinione adfingat adsumatque ad aegritudinem nec id putet esse rectum, se quam maxume excruciari luctuque confici, quo pravius nihil esse possit. edocuit tamen ratio, ut mihi quidem videtur, cum hoc ipsum proprie non quaereretur hoc tempore, num quod esset malum nisi quod idem dici turpe posset, tamen ut videremus, quicquid esset in aegritudine mali, id non naturale esse, sed voluntario iudicio et opinionis errore contractum.

sed nescio quo pacisco ab is qui sum ab tu propono aberro oratio tu enim de sapio quaero qui aut malus video nullus possum qui vaco turpitudo aut ita parvus malus ut is obruo sapientia vix appareo qui nihil opinio affingo adsumo ad aegritudo neque is puto sum recingo sui quam magnus excruciaris lugeo conficio quo pravus nihil sum possum edoceo tamen ratio ut ego quidem video cum hic ipse proprius non quaero hic tempus num qui sum malus nisi qui idem dico turpis possum tamen ut video quisquis sum in aegritudo malus is non natural sum sed voluntarius iudicium et opinio error contraho


Timaeus v. Plato


Miserum esse verbi causa M. Crassum, qui illas fortunas morte dimiserit, miserum Cn. Pompeium, qui tanta gloria sit orbatus, omnis denique miseros, qui hac luce careant.

miser sum verbum causa m crassus qui ille fortuna mors dimitto miser cn pompejus qui tantus gloria sum orbo omnis denique miser qui hic lux careo


Philo Larisaeus 284 8 293 18 452 12


*eu)/logos, cum ratione 367 15. 20.25


Quid igitur? solane beata vita, quaeso, relinquitur extra ostium limenque carceris, cum constantia gravitas fortitudo sapientia reliquaeque virtutes rapiantur ad tortorem nullumque recusent nec supplicium nec dolorem?

quis igitur solanum beatus vito quaeso relinquo extra ostium limen carcer cum constantia gravitas fortitudo sapientia reliquus virtus rapio ad tortor nullus recuso neque supplicium neque dolor


Anacharsis (epist. 5) 445 15.18


cur? nam, reor, nullis, si vita longior daretur, posset esse iucundior; nihil enim est profecto homini prudentia dulcius, quam, ut cetera auferat, adfert certe senectus. Quae vero aetas longa est, aut quid omnino homini longum? nonne Mo/do pueros, modo a/dulescentes i/n cursu a tergo i/nsequens Ne/c opinantis a/dsecuta est senectus? sed quia ultra nihil habemus, hoc longum dicimus. Omnia ista, perinde ut cuique data sunt pro rata parte, ita aut longa aut brevia dicuntur. apud Hypanim fluvium, qui ab Europae parte in Pontum influit, Aristoteles ait bestiolas quasdam nasci, quae unum diem vivant. ex his igitur hora VIII quae mortua est, provecta aetate mortua est; quae vero occidente sole, decrepita, eo magis, si etiam solstitiali die. confer nostram longissimam aetatem cum aeternitate: in eadem propemodum brevitate qua illae bestiolae reperiemur.

cur nam reor nullus si vito longus do possum sum jucundus nihil enim sum profecto homo prudentia dulcis quam ut ceterus aufero affero certus senectus qui verus aetas longus sum aut quis omnino homo longus nonne mo do puer modo ab dulescentes eo n cursus ab tergum eo nsequens ne que opinor ab dsecuta sum senectus sed quia ultra nihil habeo hic longus dico omnis iste perinde ut quisque do sum pro reor pars ita aut longus aut brevio dico apud hypanis fluvius qui ab europa pars in pontus influo aristotelis aio bestiola quidam nascor qui unus dies vivo ex hic igitur hora viii qui morior sum proveho aetas morior sum qui verus occaedes sol decrepitus is magis si etiam solstitial dies confero noster longus aetas cum aeternitas in idem propemodum brevitas qui ille bestiola reperio


Quis hanc maximi animi aequitatem in ipsa morte laudaret, si mortem malum iudicaret?

quis hic magnus animus aequitas in ipse mors laudo si mors malus iudico


* a)postre/fesqai to\n lo/gon, a)postrofh\ t. lo/gou = aspernari rationem 329 11, aspernatio rationis 376 24 391 8

ab postre fesqai to n lo gon ab postrofh t lo gou aspernaris ratio aspernatio ratio


Vaticanus lat. 3246 olim ex libris Antonii Beccadelli qui Panormita vocari solet, tum Fulvii Orsini (Nolhac la bibl. de Fulvio Orsini Paris 1887 p. 222). proximis saeculis iniuria neglectus ab Eduardo Stroebel feliciter in lucem protractus et in Philol. IL p. 49–64 diligenter descriptus est. qui mihi etiam liberaliter collationem suam diligentissimam adhibendam misit. praeterea codicem in usum meum duo viri Itali, Magnanelli (l. I. II) et Buzzi (inprimis III-V) contulerunt.

vaticanus lat olim ex liber antonius beccadelli qui panormita vocaris soleo tum fulvius orsini nolhac la bibl de fulvius orsini paris p propior saeculis iniuria neglego ab eduardo stroebel feliciter in lux protraho et in philol il p diligenter describo sum qui ego etiam liberalis collatio suus diligens adhibeo mitto praeterea codico in usus meus duo vir ital magnanelli l eo is et buzzi imprimis iii v confero


ergo ut optuma quisque valetudine adfectus potest videri natura ad aliquem morbum proclivior, sic animus alius ad alia vitia propensior. qui autem non natura, sed culpa vitiosi esse dicuntur, eorum vitia constant e falsis opinionibus rerum bonarum et malarum, ut sit alius ad alios motus perturbationesque proclivior. inveteratio autem, ut in corporibus, aegrius depellitur quam perturbatio, citiusque repentinus oculorum tumor sanatur quam diuturna lippitudo depellitur.

ergo ut bonus quisque valetudo affectus possum video natura ad aliquis morbus proclivis sic animus alius ad alius vitio propendeo qui autem non natura sed culpa vitiosus sum dico is vitio consto e falsum opinio res bonus et malus ut sum alius ad alius moueo perturbatio proclivis inveteratio autem ut in corpus aeger depello quam perturbatio cieo repentinus oculus tumor sano quam diuturnus lippitudo depello


Virtus loquens inducitur 304 14 vitiositas (kaki/a ˜ a)nomologi/a) 375 15 378 3

virtus loquor induco vitiositas kaki ab ab nomologi ab


physicus 241 2 451 11


lamentantis inducunt fortissimos viros, molliunt animos nostros, ita sunt deinde dulces, ut non legantur modo, sed etiam ediscantur. sic ad malam domesticam disciplinam vitamque umbratilem et delicatam cum accesserunt etiam poëtae, nervos omnis virtutis elidunt. recte igitur a Platone eiciuntur ex ea civitate, quam finxit ille, cum optimos mores et optimum rei p. statum exquireret. at vero nos, docti scilicet a Graecia, haec a pueritia legimus ediscimus, hanc eruditionem liberalem et doctrinam putamus.

lamento induco fortis vir mollio animus noster ita sum deinde dulcis ut non lego modo sed etiam edisco sic ad malus domesticus disciplina vita umbratilis et delicatus cum accedo etiam poetae nervus omnis virtus elido rectus igitur ab plato eicio ex is civitas quam fingo ille cum bonus mos et bonus res p status exquiro at verus nos doceo scilicet ab graecia hic ab pueritia lego edisco hic eruditio liberal et doctrina puto


Virtus 304 14


nihil interest (a)dia/foron) 295 2


quae si quando adepta erit id quod ei fuerit concupitum, tum ecferetur alacritate, ut nihil ei constet, quod agat, ut ille, qui voluptatem animi nimiam summum esse errorem arbitratur. eorum igitur malorum in una virtute posita sanatio est. Quid autem est non miserius solum, sed foedius etiam et deformius quam aegritudine quis adflictus debilitatus iacens? cui miseriae proxumus est is qui adpropinquans aliquod malum metuit exanimatusque pendet animi. quam vim mali significantes poëtae impendere apud inferos saxum Tantalo faciunt ob scelera animique inpotentiam et superbiloquentiam. ea communis poena stultitiae est. omnibus enim, quorum mens abhorret a ratione, semper aliqui talis terror impendet.

qui si quando adipiscor sum is qui is sum concupio tum ecferetur alacritas ut nihil is consto qui ago ut ille qui voluptas animus nimius superus sum error arbitror is igitur malus in unus virtus pono sanatio sum quis autem sum non miser solus sed foedus etiam et deformis quam aegritudo quis affligo debilito jaceo qui miseria proximus sum is qui appropinquo aliqui malus metuo exanimo pendeo animus quam vis malus significo poetae impendeo apud inferi saxum tantalus facio ob scelus animus impotentia et superbiloquentia is communis poena stultitia sum omnis enim qui mens abhorreo ab ratio semper aliqui talis terror impendo


Iunius Brutus, M., ad quem Cicero Tusculanas scribit 217 3 280 3 316 1 361 2 404 1 405 20 409 20 414 8. 11 418 6 419 26 422 4 458 24

junius brutus m ad qui cicero tusculanus scribo


an Scythes Anacharsis potuit pro nihilo pecuniam ducere, nostrates philosophi facere non poterunt? illius epistula fertur his verbis: Anacharsis Hannoni salutem. Mihi amictui est Scythicum tegimen, calciamentum solorum callum, cubile terra, pulpamentum fames, lacte caseo carne vescor. quare ut ad quietum me licet venias. munera autem ista, quibus es delectatus, vel civibus tuis vel diis inmortalibus dona. omnes fere philosophi omnium disciplinarum, nisi quos a recta ratione natura vitiosa detorsisset, eodem hoc animo esse potuerunt.

an scythes anacharsis possum pro nihilum pecunia duco nostras philosophus facio non possum ille epistula fero hic verbum anacharsis hanno salus ego amictus sum scythicus tegimen calceamentum solus callus cubile terra pulpamentum fames lac caseus carnis vesco quare ut ad quiesco ego licet venio munus autem iste qui sum delector vel civis tuus vel diuus immortalis donum omnis fere philosophus omnis disciplinaris nisi qui ab recta ratio natura vitiosus detorqueo idem hic animus sum possum


quotiens non modo ductores nostri, sed universi etiam exercitus ad non dubiam mortem concurrerunt! quae quidem si timeretur, non Lucius Brutus arcens eum reditu tyrannum, quem ipse expulerat, in proelio concidisset; non cum Latinis decertans pater Decius, cum Etruscis filius, cum Pyrrho nepos se hostium telis obiecissent; non uno bello pro patria cadentis Scipiones Hispania vidisset, Paulum et Geminum Cannae, Venusia Marcellum, Litana Albinum, Lucani Gracchum. num quis horum miser hodie? ne tum quidem post spiritum extremum; nec enim potest esse miser quisquam sensu perempto.

quotiens non modo ductor noster sed universus etiam exercitus ad non dubius mors concurro qui quidem si timeo non lucius brutus arceo is reditus tyrannus qui ipse expello in proelium concido non cum latinum decerto pater decius cum etruscus filius cum pyrrhus nepos sui hostis telum objacio non unus bellum pro patria cado scipio hispania video paulis et geminus canna venusia marcellus litanasilva albinus lucanus gracchus num quis hic miser hodie ne tum quidem post spiritus exter neque enim possum sum miser quisquam sentio peremo


Antonius, M. cos. 99 222 4 310 4 429 2


schola X uno loco servavit (276,3) alteroque unus salter G scolis prima manu scriptum exhibet (293,10), reliquis (220,19.27 259,30 358,16.19 363,23 416,5) omnes scola praebent.

schola decem unus locus servo alter unus salter g scolis primus manus scribo exhibeo reliquus omnis scola praebeo


fr. 134 (227 12) 185 (294 27) 205 (366 21 384 7)


a)/wros qa/natos ante tempus mori 265 10sqq.

ab wros qa nascor ante tempus morior sqq


nam si cor aut sanguis aut cerebrum est animus, certe, quoniam est corpus, interibit cum reliquo corpore; si anima est, fortasse dissipabitur; si ignis, extinguetur; si est Aristoxeni harmonia, dissolvetur. quid de Dicaearcho dicam, qui nihil omnino animum dicat esse? his sententiis omnibus nihil post mortem pertinere ad quemquam potest; pariter enim cum vita sensus amittitur; non sentientis autem nihil est ullam in partem quod intersit. reliquorum sententiae spem adferunt, si te hoc forte delectat, posse animos, cum e corporibus excesserint, in caelum quasi in domicilium suum pervenire.

nam si cor aut sanguis aut cerebrum sum animus certus quoniam sum corpus intereo cum reliquus corpus si anima sum fortasse dissipabitur si ignis extinguetur si sum aristoxenus harmonia dissolvo quis de dicaearchus dico qui nihil omnino animus dico sum hic sententia omnis nihil post mors pertineo ad quisquam possum pariter enim cum vito sensus amitto non sentio autem nihil sum ullus in pars qui intersum reliquus sententia spes affero si tu hic fors delecto possum animus cum e corpus excedo in caelum quasi in domicilium suus pervenio


foramen (po/ros) 241 18


Damaratus 453 8


sapiens perturbationibus vacat v. sapiens


Dio 449 14


nam efficit hoc philosophia: medetur animis, inanes sollicitudines detrahit, cupiditatibus liberat, pellit timores. sed haec eius vis non idem potest apud omnis: tum valet multum, cum est idoneam complexa naturam. fortis enim non modo fortuna adiuvat, ut est in vetere proverbio, sed multo magis ratio, quae quibusdam quasi praeceptis confirmat vim fortitudinis. te natura excelsum quendam videlicet et altum et humana despicientem genuit; itaque facile in animo forti contra mortem habita insedit oratio. sed haec eadem num censes apud eos ipsos valere nisi admodum paucos, a quibus inventa disputata conscripta sunt? quotus enim quisque philosophorum invenitur, qui sit ita moratus, ita animo ac vita constitutus, ut ratio postulat? qui disciplinam suam non ostentationem scientiae, sed legem vitae putet? qui obtemperet ipse sibi et decretis suis pareat?

nam efficio hic philosophia medeor animus inanis sollicitudo detraho cupiditas libero pello timor sed hic is volo non idem possum apud omnis tum valeo multus cum sum idoneus complector natura fortis enim non modo fortuna adjuvo ut sum in veto proverbium sed multus magis ratio qui quidam quasi praecipio confirmo vis fortitudo tu natura excello quidam videlicet et altus et humanus despicio gigno itaque facilis in animus fortis contra mors habeo insedeo oratio sed hic idem num censeo apud is ipse valeo nisi admodum paucus ab qui invenio disputo conscribo sum quotus enim quisque philosophus invenio qui sum ita moror ita animus atque vito constituo ut ratio postulo qui disciplina suus non ostentatio scientia sed lex vita puto qui obtempero ipse sui et decretum suus pareo


apud illum enim perquam flebiliter Ulixes lamentatur in volnere); tamen huic leviter gementi illi ipsi, qui ferunt saucium, personae gravitatem intuentes non dubitant dicere: Tu quo/que, Ulixes, quamqua/m graviter Cerni/mus ictum, nimis pae/ne animo es Molli/, qui consuetu/s in armis Aevom a/gere intellegit poëta prudens ferendi doloris consuetudinem esse non contemnendam magistram.

apud ille enim perquam flebilis ulixes lamento in vulnus tamen hic levis gemo ille ipse qui fero saucius persona gravitas intueor non dubito dico tu quo que ulixes quamqua m gravis cerno mus ictus nimis pae ne animus sum mollis qui consuesco senatus in arma aevum ab gero intellego poeta prudens fero dolor consuetudo sum non contemno magistra


Hippocentaurus v. Centaurus


Dinomachus 443 5


Heraclitus (B 121) 451 11


frequens enim consessus theatri, in quo sunt mulierculae et pueri, movetur audiens tam grande carmen: A/dsum atque advenio A/cherunte vi/x via alta atque a/rdua Pe/r speluncas sa/xis structas a/speris pende/ntibus Ma/xumis, ubi ri/gida constat cra/ssa caligo i/nferum, tantumque valuit error—qui mihi quidem iam sublatus videtur—, ut, corpora cremata cum scirent, tamen ea fieri apud inferos fingerent, quae sine corporibus nec fieri possent nec intellegi. animos enim per se ipsos viventis non poterant mente complecti, formam aliquam figuramque quaerebant. inde Homeri tota ne/kuia, inde ea quae meus amicus Appius nekuomantei=a faciebat, inde in vicinia nostra Averni lacus, u/nde animae excita/ntur obscura u/mbra opertae, ima/gines mo/rtuorum, alto o/stio Acheru/ntis, salso sa/nguine. has tamen imagines loqui volunt, quod fieri nec sine lingua nec sine palato nec sine faucium laterum pulmonum vi et figura potest. nihil enim animo videre poterant, ad oculos omnia referebant.

frequens enim consido theatrum in quo sum muliercula et puer moveo audio tam grandis carmen ab dsum atque advenio ab cherunte vis decem via altus atque ab rdua pe romanus spelunca sa xis struo ab speris pendeo ntibus ma xumis ubi rus gida consto creo ssa caligo eo nferum tantus valeo error qui ego quidem iam tollo video ut corpus cremo cum scio tamen is fio apud inferi fingo qui sine corpus neque fio possum neque intellego animus enim per sui ipse vivo non possum mens complector forma aliqui figura quaero inde homerus totus ne kuia inde is qui meus amicus appius nekuomantei ab facio inde in vicinia noster avernus lacus quintus nde anima excio ntur obscurus quintus mbra operio imus gines mo rtuorum altus o stio acheru ntis salio sa nguine hic tamen imago loquor volo qui fio neque sine lingua neque sine palatum neque sine fauces latus pulmo vis et figuro possum nihil enim animus video possum ad oculus omnis refero


Erechtheus 277 24


quid futurum putamus, cum adiutore populo, quo utebamur antea, nunc minime nos uti posse videamus? est enim philosophia paucis contenta iudicibus, multitudinem consulto ipsa fugiens eique ipsi et suspecta et invisa, ut, vel si quis universam velit vituperare, secundo id populo facere possit, vel si in eam quam nos maxime sequimur conetur invadere, magna habere possit auxilia e reliquorum philosophorum disciplinis. Nos autem universae philosophiae vituperatoribus respondimus in Hortensio, pro Academia autem quae dicenda essent, satis accurate in Academicis quattuor libris explicata arbitramur; sed tamen tantum abest ut scribi contra nos nolimus, ut id etiam maxime optemus. in ipsa enim Graecia philosophia tanto in honore numquam fuisset, nisi doctissimorum contentionibus dissensionibusque viguisset.

quis sum puto cum adiutor populus quo uto antea nunc paruus nos uti possum video sum enim philosophia paucus contineo judex multitudo consultum ipse fugio is ipse et suspicio et invideo ut vel si quis universus volo vituperaris secundus is populus facio possum vel si in is quam nos magnus sequor conor invado magnus habeo possum auxilium e reliquus philosophus disciplina nos autem universus philosophia vituperator respondeo in hortensius pro academia autem qui dico sum satis accuro in academicus quattuor liber explicata arbitror sed tamen tantus absum ut scribo contra nos nolo ut is etiam magnus opto in ipse enim graecia philosophia tantus in honor numquam sum nisi doceo contentio dissensio vigesco


cor 226 28 229 20 2386 247 17


Iuno 289 23


aspernari oppon. adsciscere 295 16 305 9


aut, ni ita se res haberet, Anaxagoras aut hic ipse Democritus agros et patrimonia sua reliquissent, huic discendi quaerendique divinae delectationi toto se animo dedissent? itaque augurem Tiresiam, quem sapientem fingunt poëtae, numquam inducunt deplorantem caecitatem suam; at vero Polyphemum Homerus cum inmanem ferumque finxisset, cum ariete etiam conloquentem facit eiusque laudare fortunas, quod, qua vellet, ingredi posset et, quae vellet, attingere. recte hic quidem; nihilo enim erat ipse Cyclops quam aries ille prudentior.

aut ni ita sui res habeo anaxagoras aut hic ipse democritus ager et patrimonium suus relinquo hic disco quaero divina delectatio totus sui animus do itaque auguro tiresias qui sapio fingo poetae numquam induco deploro caecitas suus at verus polyphemus homerus cum immanis ferus fingo cum aries etiam conloquor facio is laudo fortuna qui qui volo ingredior possum et qui volo attingo rectus hic quidem nihilum enim sum ipse cyclops quam aries ille prudens


Qui possit, rogas?


securitas (vacuitas aegritudinis) 423 5


Cornelius Scipio Nasica Corculum, P. cos. 162. 155 227 2


metus 329 22 368 15; 367 2. 28 (dist. a cautione); 365 12 368 15 373 10. 14 378 22 sqq. 401 16 427 33 — iniuria a Peripateticis defenditur 383 19 — eius species 369 6 370 12–21 (427 25) — sedatio 394 5

metus dives ab cautio sqq iniuria ab peripateticus defendo is species sedatio


Sed quid singulorum opiniones animadvertam, nationum varios errores perspicere cum liceat? condiunt Aegyptii mortuos et eos servant domi; Persae etiam cera circumlitos condunt, ut quam maxime permaneant diuturna corpora. Magorum mos est non humare corpora suorum, nisi a feris sint ante laniata; in Hyrcania plebs publicos alit canes, optumates domesticos: nobile autem genus canum illud scimus esse, sed pro sua quisque facultate parat a quibus lanietur, eamque optumam illi esse censent sepulturam. permulta alia colligit Chrysippus, ut est in omni historia curiosus, sed ita taetra sunt quaedam, ut ea fugiat et reformidet oratio. totus igitur hic locus est contemnendus in nobis, non neglegendus in nostris, ita tamen, ut mortuorum corpora nihil sentire vivi sentiamus;

sed quis singulus opinio animadverto natio varius error perspicio cum licet condio aegyptius mortuus et is servo domus persa etiam cero circumlino condo ut quam magnus permaneo diuturnus corpus magus mos sum non humaris corpus suus nisi ab fera sum ante lanio in hyrcanius plebs publicus alo canis optumates domesticus nobilis autem genus canis ille scio sum sed pro suus quisque facultas paro ab qui lanio eo bonus ille sum censeo sepultura permultus alius colligo chrysippus ut sum in omnis historia curiosus sed ita taeter sum quidam ut is fugio et reformido oratio totus igitur hic locus sum contemno in nos non neglego in noster ita tamen ut morior corpus nihil sentio vivo sentio


Porcius Cato Censorius, M. cos. 195 218 17.20 219 17 274 19 343 12 352 19 362 25


reliquas virtutes complectitur 325 27


Quamquam quid opus est in hoc philosophari, cum rem non magnopere philosophia egere videamus?

quamquam quis opus sum in hic philosopharis cum res non magnopere philosophia ago video


Ratio v. lo/gos


genus v. stoixei=on, bonum


contentio (to/nos), se continere 296 2 307 22 310 23 314 6


Lucilius, C. fr. 150 (301 18) 153 (384 21) 1300 (334 3)


Trophonius 276 16


terrenum (elementum) 237 16 239 11 247 22 250 14


videtur enim ad exitum venisse quaestio.


Quidnam esse, Brute, causae putem, cur, cum constemus ex animo et corpore, corporis curandi tuendique causa quaesita sit ars atque eius utilitas deorum inmortalium inventioni consecrata, animi autem medicina nec tam desiderata sit, ante quam inventa, nec tam culta, posteaquam cognita est, nec tam multis grata et probata, pluribus etiam suspecta et invisa? an quod corporis gravitatem et dolorem animo iudicamus, animi morbum corpore non sentimus? ita fit ut animus de se ipse tum iudicet, cum id ipsum, quo iudicatur, aegrotet.

quisnam sum brutus causa puto cur cum consto ex animus et corpus corpus curo tueor causa quaero sum ars atque is utilitas deus immortalis inventio consecro animus autem medicina neque tam desidero sum ante quam invenio neque tam colo posteaquam cognosco sum neque tam multus gratus et probo multus etiam suspicio et invideo an qui corpus gravitas et dolor animus judico animus morbus corpus non sentio ita fio ut animus de sui ipse tum iudico cum is ipse quo judico aegroto


Sent. II (444 23) V (416 20) XVI (416 24) — p. te/lous fr. 67 (338 16 341 17) 69 (339 1) ep. ad Herm. fr. 122 (304 7 416 27 444 19) — p. 89 7 (416 15)- fr. 17 (259 12) 419 (341 21) 439(447 8) 440(341 9 446 24) 444(3321 334 13) 446 (303 6 337 18) 456 (446 15) 459 (342 25 416 17 447 23) 472 (445 10) 483 (397 12) 499 (456 24) 506 (342 23) 507 (342 10) 511 (438 1) 584 (342 24) 586 (450 15) 599 (453 13) 601 (288 9) 604 (437 20)

sent is v xvi p tu lous fr ep ad herm fr p fr


Scipiones duo (Cn. Cornelius Scipio cos. 222 eiusque frater P. cos. 218) 263 16 274 18 praeterea v. Cornelius

scipio duo cn cornelius scipio cos is frater p cos praeterea v cornelius


Callimachi quidem epigramma in Ambraciotam Theombrotum est, quem ait, cum ei nihil accidisset adversi, e muro se in mare abiecisse lecto Platonis libro. eius autem, quem dixi, Hegesiae liber est *)apokarterw=n, quo a vita quidem per inediam discedens revocatur ab amicis; quibus respondens vitae humanae enumerat incommoda. possem idem facere, etsi minus quam ille, qui omnino vivere expedire nemini putat. mitto alios: etiamne nobis expedit? qui et domesticis et forensibus solaciis ornamentisque privati certe si ante occidissemus, mors nos a malis, non a bonis abstraxisset.

callimachus quidem epigramma in ambraciotes theombrotum sum qui aio cum is nihil accido adverro e murus sui in mare abicio lectus plato liber is autem qui dico hegesias liber sum apokarterw n quo ab vito quidem per inedia discedo revoco ab amicus qui respondeo vita humanus enumero incommodus possum idem facio etsi paruus quam ille qui omnino vivo expedio nemo puto mitto alius etiam nos expedio qui et domesticus et forensis solacium ornamentum privo certus si ante occido mors nos ab malus non ab bonus abstraho


Ubi sunt ergo isti, qui iracundiam utilem dicunt —potest utilis esse insania?—aut naturalem? an quicquam est secundum naturam, quod fit repugnante ratione? quo modo autem, si naturalis esset ira, aut alius alio magis iracundus esset, aut finem haberet prius quam esset ulta, ulciscendi lubido, aut quemquam paeniteret, quod fecisset per iram? ut Alexandrum regem videmus, qui cum interemisset Clitum familiarem suum, vix a se manus abstinuit; tanta vis fuit paenitendi. quibus cognitis quis est qui dubitet quin hic quoque motus animi sit totus opinabilis ac voluntarius? Quis enim dubitarit quin aegrotationes animi, qualis est avaritia, gloriae cupiditas, ex eo, quod magni aestumetur ea res ex qua animus aegrotat, oriantur? unde intellegi debet perturbationem quoque omnem esse in opinione.

ubius sum ergo iste qui iracundia utilis dico possum utilis sum insania aut natural an quisquam sum secundus natura qui fio repugno ratio quo modo autem si natural sum ira aut alius alius magis iracundus sum aut finis habeo prior quam sum ulciscor ulciscor libido aut quisquam paeniteo qui facio per ira ut alexander rex video qui cum interimo clitus familiaris suus vix ab sui manus abstineo tantus volo sum paeniteo qui cognosco quis sum qui dubito quin hic quoque moueo animus sum totus opinabilis atque voluntarius quis enim dubito quin aegrotatio animus qualis sum avaritia gloria cupiditas ex is qui magnus aestimo is res ex qui animus aegroto orior unde intellego debeo perturbatio quoque omnis sum in opinio


cogitatio = excogitatio 250 17


umidum (u(datw=des) 237 17 239 19 250 15


Sed haec omnia faciunt opinantes ita fieri oportere. itaque et Aeschines in Demosthenem invehitur, quod is septimo die post filiae mortem hostias immolavisset. at quam rhetorice, quam copiose! quas sententias colligit, quae verba contorquet! ut licere quidvis rhetori intellegas. quae nemo probaret, nisi insitum illud in animis haberemus, omnis bonos interitu suorum quam gravissime maerere oportere. ex hoc evenit, ut in animi doloribus alii solitudines captent, ut ait Homerus de Bellerophonte: Qui miser in campis maerens errabat Aleis Ipse suum cor edens, hominum vestigia vitans; et Nioba fingitur lapidea propter aeternum, credo, in luctu silentium, Hecubam autem putant propter animi acerbitatem quandam et rabiem fingi in canem esse conversam. sunt autem alii, quos in luctu cum ipsa solitudine loqui saepe delectat, ut illa apud Ennium nutrix: Cupi/do cepit mi/seram nunc me pro/loqui Caelo a/tque terrae Me/deai mi/serias.

sed hic omnis facio opinor ita fio oportet itaque et aeschines in demosthenes inveho qui is septimus dies post filia mors hostio immolo at quam rhetoricus quam copiosus qui sententia colligo qui verbum contorqueo ut licet quivis rhetor intellego qui nemo probo nisi inquiro ille in animus habeo omnis bonus interitus suus quam gravis maereo oportet ex hic evenio ut in animus dolor alius solitudo capto ut aio homerus de bellerophontes qui miser in campus maereo erro aleus ipse suus cor edo homo vestigium vito et nioba fingo lapideus propter aeternus credo in luctus silentium hecuba autem puto propter animus acerbitas quidam et rabies fingo in canis sum converro sum autem alius qui in luctus cum ipse solitudo loquor saepe delecto ut ille apud ennius nutrix cupio do capio ego sero nunc ego pro loquor caelum ab tque terra ego deai ego seria


Est id quidem rectius;


Acheron 221 30 Acherunte et Acherunsia templa in tragoediae locis 235 17 236 3 242 4

acheron acheruns et acherunsia templum in tragoedia locus


Quod ni ita tenebimus, multa erunt, quae nobis bona dicenda sint; omitto divitias—quas cum quivis quamvis indignus habere possit, in bonis non numero; quod enim est bonum, id non quivis habere potest—, omitto nobilitatem famamque popularem stultorum inproborumque consensu excitatam: haec, quae sunt minima, tamen bona dicantur necesse est, candiduli dentes, venusti oculi, color suavis et ea quae Anticlea laudat Ulixi pedes abluens: Le/nitudo ora/tionis, mo/llitudo co/rporis. ea si bona ducemus, quid erit in philosophi gravitate quam in volgi opinione stultorumque turba quod dicatur aut gravius aut grandius?

qui ni ita teneo multus sum qui nos bonus dico sum omitto divitiae qui cum quivis quivis indignus habeo possum in bonus non numerus qui enim sum bonus is non quivis habeo possum omitto nobilitas fama popularis stultor improbus consensus excito hic qui sum minimus tamen bonus dico necesse sum candidulis dens venustus oculus color suavis et is qui anticlea laudo ulixes pes abluo le nitudo os tio mo llitudo co rporis is si bonus duco quis sum in philosophus gravitas quam in vulgus opinio stultus turba qui dico aut gravis aut grandis


sumenda (lhpta/) 439 4


itaque eam tergiversari non sinent secumque rapient, ad quemcumque ipsae dolorem cruciatumque ducentur. sapientis est enim proprium nihil quod paenitere possit facere, nihil invitum, splendide constanter graviter honeste omnia, nihil ita expectare quasi certo futurum, nihil, cum acciderit, admirari, ut inopinatum ac novum accidisse videatur, omnia ad suum arbitrium referre, suis stare iudiciis. quo quid sit beatius, mihi certe in mentem venire non potest.

itaque is tergiversaris non sino sui rapio ad quicumque ipse dolor crucio duco sapio sum enim proprius nihil qui paeniteo possum facio nihil invitus splendidus consto gravis honestus omnis nihil ita expecto quasi certus sum nihil cum accido admiraris ut inopinor atque novus accido video omnis ad suus arbitrium refero suus sto iudicium quo quis sum beatus ego certus in mens venio non possum


anima v. a)h/r


Tu vero, ut videtur; nam praefinire non est meum.

tu verus ut video nam praefinio non sum meus


eius origo 24014 40411 43517 — antiquissima est, sed nomen a Pythagora inventum 407 1–408 20 — historia 364 1 sqq. 408 21–409 6 — ap. Romanos 21920–22010 282 15 362 16–364 19

is origo antiquus sum sed nomen ab pythagoras invenio historia sqq ap romanus


W = consensus omnium codicum


poëta ius suum tenuit et dixit audacius)—cadit igitur in eundem et misereri et invidere. nam qui dolet rebus alicuius adversis, idem alicuius etiam secundis dolet, ut Theophrastus interitum deplorans Callisthenis sodalis sui, rebus Alexandri prosperis angitur, itaque dicit Callisthenem incidisse in hominem summa potentia summaque fortuna, sed ignarum quem ad modum rebus secundis uti conveniret. atqui, quem ad modum misericordia aegritudo est ex alterius rebus adversis, sic invidentia aegritudo est ex alterius rebus secundis. in quem igitur cadit misereri, in eundem etiam invidere; non cadit autem invidere in sapientem: ergo ne misereri quidem. quodsi aegre ferre sapiens soleret, misereri etiam soleret. abest ergo a sapiente aegritudo.

poeta ius suus teneo et dico audax cado igitur in idem et misereo et invideo nam qui doleo res aliquis adverro idem aliquis etiam secundus doleo ut theophrastus interitus deploro callisthenes sodalis suus res alexander prosper ango itaque dico callisthenes incido in homo summus potentia summum fortuna sed ignarus qui ad modus res secundus uti convenio atqui qui ad modus misericordia aegritudo sum ex alter res adverro sic invideo aegritudo sum ex alter res secundus in qui igitur cado misereo in idem etiam invideo non cado autem invideo in sapio ergo ne misereo quidem quodsi aeger fero sapio soleo misereo etiam soleo absum ergo ab sapio aegritudo


Lucani 263 18


Qui/s homo te exsupera/vit usquam ge/ntium impu/dentia? Quis au/tem malitia/ te?— nosti, quae secuntur; alternis enim versibus intorquentur inter fratres gravissimae contumeliae, ut facile appareat Atrei filios esse, eius qui meditatur poenam in fratrem novam: Maio/r mihi moles, ma/ius miscendu/mst malum, Qui illi/us acerbum co/r contundam et co/mprimam . quo igitur haec erumpit moles? audi Thyestem: Ipsus hortatu/r me frater, u/t meos mali/s miser Ma/nderem nato/s— eorum viscera apponit. quid est enim quo non progrediatur eodem ira, quo furor? itaque iratos proprie dicimus exisse de potestate, id est de consilio, de ratione, de mente; horum enim potestas in totum animum esse debet.

qui senatus homo tu exsupero vit usquam ge ntium impu dentia quis au tem malitia tu nosco qui secor alternus enim versus intorqueo inter frater gravis contumelia ut facilis appareo atreus filius sum is qui meditor poena in frater novus maius romanus ego moles ma ius miscendu mst malus qui ille us acerbus co romanus contundo et co mprimam quo igitur hic erumpo moles audio thyestem ipse horto romanus ego frater quintus t meus malus senatus miser ma nderem natus senatus is viscera appono quis sum enim quo non progredio idem ira quo furor itaque irascor proprius dico exeo de potestas is sum de consilium de ratio de mens hic enim potestas in totus animus sum debeo


X = GKRV et (ubi excerpta extant) H


= bou/lhsis 367 15 cf. voluntates honestae 377 28


Ulixes 26813 306 10.16.20 407 11 425 13


Babylonius (Diogenes) 363 23


Neptunus, Neptunii equi 274 14 315 6 398 19


universos ait Ephesios esse morte multandos, quod, cum civitate expellerent Hermodorum, ita locuti sint: nemo de nobis unus excellat; sin quis extiterit, alio in loco et apud alios sit. an hoc non ita fit omni in populo? nonne omnem exsuperantiam virtutis oderunt? quid? Aristides—malo enim Graecorum quam nostra proferre—nonne ob eam causam expulsus est patria, quod praeter modum iustus esset? quantis igitur molestiis vacant, qui nihil omnino cum populo contrahunt! quid est enim dulcius otio litterato? is dico litteris, quibus infinitatem rerum atque naturae et in hoc ipso mundo caelum terras maria cognoscimus.

universi aio ephesii sum mors multo qui cum civitas expello hermodorus ita loquor sum nemo de nos unus excello sin quis extiterit alius in locus et apud alius sum an hic non ita fio omnis in populus nonne omnis exsuperantia virtus odi quis aristides malus enim graecum quam noster profero nonne ob is causa expello sum patria qui praeter modus iustus sum quantus igitur molestia vaco qui nihil omnino cum populus contraho quis sum enim dulcis otium litteratus is dico littera qui infinitas res atque natura et in hic ipse mundus caelum terra mare cognosco


Corinthus 228 3 331 11 344 19 453 10


Quae autem libidini subiecta sunt, ea sic definiuntur, ut ira sit libido poeniendi eius qui videatur laesisse iniuria, excandescentia autem sit ira nascens et modo existens, quae qu/mwsis Graece dicitur, odium ira inveterata, inimicitia ira ulciscendi tempus observans, discordia ira acerbior intimo animo et corde concepta, indigentia libido inexplebilis, desiderium libido eius, qui nondum adsit, videndi. distinguunt illud etiam, ut libido sit earum rerum, quae dicuntur de quodam aut quibusdam, quae kathgorh/mata dialectici appellant, ut habere divitias, capere honores, indigentia rerum ipsarum sit, ut honorum, ut pecuniae.

qui autem libido subiectum sum is sic definio ut ira sum libido poenio is qui video laedo iniuria excandesco autem sum ira nascor et modo existens qui qu mwsis graecum dico odium ira invetero inimicitia ira ulciscor tempus observo discordia ira acerbus intimo animus et cor concipio indigeo libido inexplebilis desiderium libido is qui nondum adsum video distinguo ille etiam ut libido sum is res qui dico de quidam aut quidam qui kathgorh mattus dialecticus appello ut habeo divitiae capio honor indigeo res ipsaris sum ut honor ut pecunia


itaque non sine causa, cum Orestem fabulam doceret Euripides, primos tris versus revocasse dicitur Socrates: Neque ta/m terribilis u/lla fando ora/tio est, Nec fo/rs nec ira cae/litum invectu/m malum, Quod no/n natura huma/na patiendo e/cferat. est autem utilis ad persuadendum ea quae acciderint ferri et posse et oportere enumeratio eorum qui tulerunt. etsi aegritudinis sedatio et hesterna disputatione explicata est et in Consolationis libro, quem in medio—non enim sapientes eramus—maerore et dolore conscripsimus; quodque vetat Chrysippus, ad recentis quasi tumores animi remedium adhibere, id nos fecimus naturaeque vim attulimus, ut magnitudini medicinae doloris magnitudo concederet.

itaque non sine causa cum orestes fabula doceo euripides primus tres verro revoco dico socrates neque ta m terribilis quintus lla for os tio sum neque for rs neque ira cae lis inveho m malus qui no n natura humo no patior e cferat sum autem utilis ad persuadeo is qui accido fero et possum et oportet enumeratio is qui fero etsi aegritudo sedatio et hesternus disputatio explicata sum et in consolatio liber qui in medium non enim sapio sum maeror et dolor conscribo quisque veto chrysippus ad recens quasi tumor animus remedium adhibeo is nos facio natura vis affero ut magnitudo medicina dolor magnitudo concedo


si vero scrutari vetera et ex is ea quae scriptores Graeciae prodiderunt eruere coner, ipsi illi maiorum gentium dii qui habentur hinc nobis profecti in caelum reperientur. quaere, quorum demonstrentur sepulcra in Graecia; reminiscere, quoniam es initiatus, quae tradantur mysteriis: tum denique, quam hoc late pateat, intelleges. sed qui nondum ea quae multis post annis homines tractare coepissent physica didicissent, tantum sibi persuaserant, quantum natura admonente cognoverant, rationes et causas rerum non tenebant, visis quibusdam saepe movebantur, isque maxime nocturnis, ut viderentur ei, qui vita excesserant, vivere.

si verus scrutor vetero et ex is is qui scriptor graecia prodo eruo conor ipse ille magnus gens dius qui habeo hinc nos proficiscor in caelum reperio quaero qui demonstro sepulcrum in graecia reminisco quoniam sum initio qui trado mysterium tum denique quam hic latus pateo intellego sed qui nondum is qui multus post annus homo tractaris coepio physica disco tantus sui persuadeo quantus natura admoneo cognosco ratio et causa res non teneo video quidam saepe moveo eo magnus nocturnus ut video is qui vito excedo vivo


Troilus 265 23


Iulius Caesar Strabo, C. † 87 429 3


'nihil agis, dolor! quamvis sis molestus, numquam te esse confitebor malum.' Omninoque omnes clari et nobilitati labores continuo fiunt etiam tolerabiles. videmusne , apud quos eorum ludorum, qui gymnici nominantur, magnus honos sit, nullum ab is, qui in id certamen descendant, devitari dolorem? apud quos autem venandi et equitandi laus viget, qui hanc petessunt, nullum fugiunt dolorem. quid de nostris ambitionibus, quid de cupiditate honorum loquar? quae flamma est, per quam non cucurrerint i qui haec olim punctis singulis colligebant? itaque semper Africanus Socraticum Xenophontem in manibus habebat, cuius in primis laudabat illud, quod diceret eosdem labores non esse aeque gravis imperatori et militi, quod ipse honos laborem leviorem faceret imperatorium.

nihil ago dolor quivis sum molestus numquam tu sum confiteor malus omnino omnis clarus et nobilitas labor continuo fio etiam tolerabilis video apud qui is ludus qui gymnicus nomino magnus honor sum nullus ab is qui in is certamen descendo devitaris dolor apud qui autem venor et equito laus vigeo qui hic petesso nullus fugio dolor quis de noster ambitio quis de cupiditas honor loquor qui flamma sum per quam non curro eo qui hic olim pungo singuli colligo itaque semper africanus socraticus xenophon in manus habeo qui in primus laudo ille qui dico idem labor non sum aequus gravis imperator et miles qui ipse honor labor levis facio imperatorius


Erit igitur in consolationibus prima medicina docere aut nullum malum esse aut admodum parvum, altera et de communi condicione vitae et proprie, si quid sit de ipsius qui maereat disputandum, tertia summam esse stultitiam frustra confici maerore, cum intellegas nihil posse profici. nam Cleanthes quidem sapientem consolatur, qui consolatione non eget. nihil enim esse malum, quod turpe non sit, si lugenti persuaseris, non tu illi luctum, sed stultitiam detraxeris; alienum autem tempus docendi. et tamen non satis mihi videtur vidisse hoc Cleanthes, suscipi aliquando aegritudinem posse ex eo ipso, quod esse summum malum Cleanthes ipse fateatur. quid enim dicemus, cum Socrates Alcibiadi persuasisset, ut accepimus, eum nihil hominis esse nec quicquam inter Alcibiadem summo loco natum et quemvis baiolum interesse, cum se Alcibiades adflictaret lacrimansque Socrati supplex esset, ut sibi virtutem traderet turpitudinemque depelleret,—quid dicemus, Cleanthe? tum in illa re, quae aegritudine Alcibiadem adficiebat, mali nihil fuisse?

sum igitur in consolatio primus medicina doceo aut nullus malus sum aut admodum parvus alter et de communis condicio vita et proprius si quis sum de ipse qui maereo disputo tertius summa sum stultitia frustra conficio maeror cum intellego nihil possum proficio nam cleanthes quidem sapio consolo qui consolatio non egeo nihil enim sum malus qui turpis non sum si lugeo persuadeo non tu ille luctus sed stultitia detraho alienus autem tempus doceo et tamen non satis ego video video hic cleanthes suscipio aliquando aegritudo possum ex is ipse qui sum superus malus cleanthes ipse fateor quis enim dico cum socrates alcibiades persuadeo ut accipio is nihil homo sum neque quisquam inter alcibiades superus locus natus et quivis baiolum intersum cum sui alcibiades afflicto lacrimo socrates supplex sum ut sui virtus trado turpitudo depello quis dico cleanthes tum in ille res qui aegritudo alcibiades afficio malus nihil sum


Thebanus 278 7


cuius, ut arma sumpsit, ingressio laetitiam attulit sociis, terrorem autem hostibus, ut ipsum Hectorem, quem ad modum est apud Homerum, toto pectore trementem provocasse ad pugnam paeniteret. atque hi conlocuti inter se, prius quam manum consererent, leniter et quiete nihil ne in ipsa quidem pugna iracunde rabioseve fecerunt. ego ne Torquatum quidem illum, qui hoc cognomen invenit, iratum existimo Gallo torquem detraxisse, nec Marcellum apud Clastidium ideo fortem fuisse, quia fuerit iratus.

qui ut arma sumo ingressio laetitia affero socius terror autem hostis ut ipse hector qui ad modus sum apud homerus totus pectus tremo provoco ad pugna paeniteo atque hic conloquor inter sui prior quam manus consero lenis et quiesco nihil ne in ipse quidem pugno iracundus rabiosus facio ego ne torquatus quidem ille qui hic cognomen invenio irascor existimo gallus torquem detraho neque marcellus apud clastidium ideo fortis sum quia sum irascor


itaque illa duo, morbus et aegrotatio, ex totius valetudinis corporis conquassatione et perturbatione gignuntur, vitium autem integra valetudine ipsum ex se cernitur. sed in animo tantum modo cogitatione possumus morbum ab aegrotatione seiungere, vitiositas autem est habitus aut adfectio in tota vita inconstans et a se ipsa dissentiens. ita fit, ut in altera corruptione opinionum morbus efficiatur et aegrotatio, in altera inconstantia et repugnantia. non enim omne vitium paris habet dissensiones, ut eorum, qui non longe a sapientia absunt, adfectio est illa quidem discrepans sibi ipsa, dum est insipiens, sed non distorta nec prava. morbi autem et aegrotationes partes sunt vitiositatis, sed perturbationes sintne eiusdem partes, quaestio est.

itaque ille duo morbus et aegrotatio ex totus valetudo corpus conquassatio et perturbatio gigno vitium autem integer valetudo ipse ex sui cerno sed in animus tantus modo cogitatio possum morbus ab aegrotatio sejungo vitiositas autem sum habitus aut affectio in totus vito inconsto et ab sui ipse dissentio ita fio ut in alter corruptio opinio morbus efficio et aegrotatio in alter inconstantia et repugno non enim omnis vitium paris habeo dissensio ut is qui non longus ab sapientia absum affectio sum ille quidem discrepo sui ipse dum sum insipiens sed non distorqueo neque pravus morbus autem et aegrotatio pars sum vitiositas sed perturbatio sum idem pars quaestio sum


Iam illa quę natura non litteris adsecuti sunt neq; cum gręcia neque ulla cumgente sunt con ferenda.

iam ille qu natura non littera adsequor sum neq cum gr cichorium neque ullus cumgente sum continuo fero


itemque cum ita movemur, ut in bono simus aliquo, dupliciter id contingit. nam cum ratione animus movetur placide atque constanter, tum illud gaudium dicitur; cum autem inaniter et effuse animus exultat, tum illa laetitia gestiens vel nimia dici potest, quam ita definiunt: sine ratione animi elationem. quoniamque, ut bona natura adpetimus, sic a malis natura declinamus, quae declinatio cum ratione fiet, cautio appelletur, eaque intellegatur in solo esse sapiente; quae autem sine ratione et cum exanimatione humili atque fracta, nominetur metus; est igitur metus a ratione aversa cautio.

ito cum ita moveo ut in bonus sum aliquis dupliciter is contingo nam cum ratio animus moveo placidus atque consto tum ille gaudium dico cum autem inanis et effuse animus exultat tum ille laetitia gestio vel nimius dico possum quam ita definio sine ratio animus elatio quoniam ut bonus natura adpeto sic ab malus natura declino qui declinatio cum ratio fio cautio appello is intellego in solum sum sapio qui autem sine ratio et cum exanimatio humilis atque frango nomino metus sum igitur metus ab ratio averto cautio


Quonam modo?


Graecus, Graece 225 11. 12. 17 261 11 (Graeculus) 293 22 371 9 373 7 454 17 456 9


exercitatio 298 17–301 27 438 11


Cumque corporis facibus inflammari soleamus ad omnis fere cupiditates eoque magis incendi, quod is aemulemur, qui ea habeant quae nos habere cupiamus, profecto beati erimus, cum corporibus relictis et cupiditatum et aemulationum erimus expertes;

cos corpus fax inflammaris soleo ad omnis fere cupiditas eo magis incendo qui is aemulo qui is habeo qui nos habeo cupio profecto beati sum cum corpus relinquo et cupiditas et aemulatio sum expers


*lhpta/. sumenda 439 4


stultitia 321 25 322 7 325 25 352 14 354 9–15 428 11


Er. = Erasmus 1525


Quia legi tuum nuper quartum de finibus; in eo mihi videbare contra Catonem disserens hoc velle ostendere—quod mihi quidem probatur—inter Zenonem et Peripateticos nihil praeter verborum novitatem interesse. quod si ita est, quid est causae quin, si Zenonis rationi consentaneum sit satis magnam vim in virtute esse ad beate vivendum, liceat idem Peripateticis dicere? rem enim opinor spectari oportere, non verba.

quia lego tuus nuper quartus de finis in is ego videbaris contra cato dissero hic volo ostendo qui ego quidem probo inter zeno et peripatetici nihil praeter verbum novitas intersum qui si ita sum quis sum causa quin si zeno ratio consentaneus sum satis magnus vis in virtus sum ad beatus vivo licet idem peripateticus dico res enim opinor specto oportet non verbum


Magis esset pudendum, si in sententia permaneres. quid enim minus est dignum quam tibi peius quicquam videri dedecore flagitio turpitudine? quae ut effugias, quis est non modo recusandus, sed non ultro adpetendus subeundus excipiendus dolor?

magis sum pudeo si in sententia permaneo quis enim paruus sum dignus quam tu malus quisquam video dedecor flagitium turpitudo qui ut effugio quis sum non modo recuso sed non ultro adpeto subeo excipio dolor


Num reliquae quoque perturbationes animi, formidines libidines iracundiae? haec enim fere sunt eius modi, quae Graeci pa/qh appellant; ego poteram morbos, et id verbum esset e verbo, sed in consuetudinem nostram non caderet. nam misereri, invidere, gestire, laetari, haec omnia morbos Graeci appellant, motus animi rationi non obtemperantis, nos autem hos eosdem motus concitati animi recte, ut opinor, perturbationes dixerimus, morbos autem non satis usitate, nisi quid aliud tibi videtur.

num reliquus quoque perturbatio animus formido libido iracundia hic enim fere sum is modus qui graecum pa qh appello ego possum morbus et is verbum sum e verbum sed in consuetudo noster non cado nam misereo invideo gestio laetor hic omnis morbus graecum appello moueo animus ratio non obtempero nos autem hic idem moueo concitas animus rectus ut opinor perturbatio dico morbus autem non satis usitas nisi quis alius tu video


Druck von B. G. Teubner in Leipzig.


sed tamen hoc evenit, ut in vulgus insipientium opinio valeat honestatis, cum ipsam videre non possint. itaque fama et multitudinis iudicio moventur, cum id honestum putent, quod a plerisque laudetur. te autem, si in oculis sis multitudinis, tamen eius iudicio stare nolim nec, quod illa putet, idem putare pulcherrimum. tuo tibi iudicio est utendum; tibi si recta probanti placebis, tum non modo tete viceris, quod paulo ante praecipiebam, sed omnis et omnia.

sed tamen hic evenio ut in vulgus insipiens opinio valeo honestas cum ipse video non possum itaque fama et multitudo iudicium moveo cum is honestus puto qui ab plerusque laudo tu autem si in oculus sum multitudo tamen is iudicium sto nolo neque qui ille puto idem puto pulcher tuus tu iudicium sum utor tu si recta probo placeo tum non modo tete vinco qui paulus ante praecipio sed omnis et omnis


Ita prorsus existimo. quare ne sit sane summum malum dolor, malum certe est.

ita prorsus existimo quare ne sum sanus superus malus dolor malus certus sum


CODICES


insipientes insaniunt 318 14 320 18 321 7 387 27 (sed. cf. 376 8)


Boeotia 274 16


Anaxarchus 307 27


felicitas (successus, non eu)daimoni/a cf. Fischer p. 37) 443 26

felicitas successus non eu daimoni ab cf fischer p


Proximis duobus saeculis cum omnes libri Ciceronis ad philosophiam spectantes magis magisque oblivione obruti essent, mirum non est quod initio saeculi IX in maximis bibliothecis nullum Tusculanarum exemplar extabat (cf. Beckeri Cat. bibl. ant. 1–24, Schwenke, Philol. Suppl.V p. 403). sed tum homines vere humani veterum scriptorum opera conquirere ac legere coeperunt. atque Tusculanas quidem iam Einhart legisse videtur), aperte imitatus est Paschasius Radbertus (cf. ad 1, 1), describendas sibi curavit Servatus Lupus veterum librorum indagator curiosissimus), inter multos alios Ciceronis libros excerpsit vir non magni ingenii sed multae lectionis Hadoardus presbyter, cuius excerpta amplissima, quae codicis instar nobis sunt, e codice Vaticano Reg. Suec. 1762 s. IX (H) Paulus Schwenke Narducci copiis usus in Philol. Suppl. V edidit.)

propior duo saeculis cum omnis liber cicero ad philosophia specto magis magus oblivio obruo sum mirus non sum qui initium saeculis ix in magnus bibliotheca nullus tusculanaris exemplar exsto cf beckeri cat bibl ant schwenke philol suppl v p sed tum homo verus humanus vetus scriptor opus conquiro atque lego coepio atque tusculanus quidem iam einhart lego video apertus imitor sum paschasius radbertus cf ad describo sui curo servo lupus vetus liber indagator curiosus inter multus alius cicero liber excerpo vir non magnus ingenium sed multus lectio hadoardus presbyter qui excerpo amplus qui codico instar nos sum e codico vaticanus reg suec senatus ix h paulus schwenke narducci copia utor in philol suppl v edo


Itaque unum illud erat insitum priscis illis, quos cascos appellat Ennius, esse in morte sensum neque excessu vitae sic deleri hominem, ut funditus interiret;

itaque unus ille sum inquiro priscus ille qui cascus appello ennius sum in mors sensus neque excedo vita sic deleo homo ut fundus intereo


Socrates 221 4 245 5 253 23 255 5 267 15 269 9 270 17 320 9 321 1 333 27 336 15 346 3 364 3 393 17 402 1. 4. 5 408 27 409 1. 8 416 18 418 11 445 26 448 6 452 23 458 4


Laius 397 25


Callisthenes 327 21. 23 416 6


praeclarum illud est et, si quaeris, rectum quoque et verum, ut eos, qui nobis carissimi esse debeant, aeque ac nosmet ipsos amemus; ut vero plus, fieri nullo pacto potest. ne optandum quidem est in amicitia, ut me ille plus quam se, ego illum plus quam me; perturbatio vitae, si ita sit, atque officiorum omnium consequatur. sed de hoc alias; nunc illud satis est, non attribuere ad amissionem amicorum miseriam nostram, ne illos plus quam ipsi velint, si sentiant, plus certe quam nosmet ipsos diligamus. Nam quod aiunt plerosque consolationibus nihil levari adiunguntque consolatores ipsos confiteri se miseros, cum ad eos impetum suum fortuna converterit, utrumque dissolvitur. sunt enim ista non naturae vitia, sed culpae. stultitiam autem accusare quamvis copiose licet. nam et qui non levantur, ipsi se ad miseriam invitant, et qui suos casus aliter ferunt atque ut auctores aliis ipsi fuerunt, non sunt vitiosiores quam fere plerique, qui avari avaros, gloriae cupidos gloriosi reprehendunt. est enim proprium stultitiae aliorum vitia cernere, oblivisci suorum.

praeclaris ille sum et si quaero recingo quoque et verus ut is qui nos carus sum debeo aequus atque nos ipse amo ut verus multus fio nullus pacisco possum ne opto quidem sum in amicitia ut ego ille multus quam sui ego ille multus quam ego perturbatio vita si ita sum atque officium omnis consequor sed de hic alius nunc ille satis sum non attribuo ad amissio amicus miseria noster ne ille multus quam ipse volo si sentio multus certus quam nos ipse diligo nam qui aio plerus consolatio nihil levaris adjungo consolator ipse confiteor sui miser cum ad is impetus suus fortuna converto uterque dissolvo sum enim iste non natura vitio sed culpa stultitia autem accuso quivis copiosus licet nam et qui non levo ipse sui ad miseria invito et qui suus casus aliter fero atque ut auctor alius ipse sum non sum vitiosus quam fere plerusque qui avaris avarus gloria cupidus gloriosus reprehendo sum enim proprius stultitia alius vitio cerno obliviscor suus


Geminus v. Servilius


definitio Zenonis 366 21 384 8 (cf. 426 7 concitatio animi, quam perturbationem voco) — eius species 329 9sqq. 366 26–371 18 — utiles et naturales sunt sec. Peripateticos IV § 43–6, quod refellitur IV § 47–56 — qerapei/a IV § 58–81

definitio zeno cf concitatio animus quam perturbatio voco is species sqq utilis et natural sum sec peripatetici iv qui refello iv qerapei ab iv


Leonidas 269 27 278 7