Multa eius modi proferre possum, sed genus ipsum videtis. Iam vero illa etiam notiora, quanto se opere custodiant bestiae, ut in pastu circumspectent, ut in cubilibus delitiscant. Atque illa mirabilia, quod —ea quae nuper id est paucis ante saeclis medicorum ingeniis reperta sunt—vomitione canes, purgando autem alvo se ibes Aegyptiae curant. auditum est pantheras, quae in barbaria venenata carne caperentur, remedium quoddam habere, quo cum essent usae non morerentur, capras autem in Creta feras, cum essent confixae venenatis sagittis, herbam quaerere quae dictamnus vocaretur, quam cum gustavissent sagittas excidere dicunt e corpore;

multus is modus profero possum sed genus ipse video iam verus ille etiam nosco quantus sui opus custodio bestia ut in pasco circumspecto ut in cubilis delitiscant atque ille mirabile qui is qui nuper is sum paucus ante saeculum medicus ingenium reperio sum vomitio canis purgo autem alvus sui ibes aegyptius curo audio sum panthera qui in barbaria veneno carnis capio remedium quidam habeo quo cum sum utor non morior capra autem in creta ferus cum sum configo veneno sagitta herba quaero qui dictamnus voco quam cum gusto sagitto excido dico e corpus


Maxume vero sunt admirabiles motus earum quinque stellarum quae falso vocantur errantes; nihil enim errat quod in omni aeternitate conservat progressus et regressus reliquosque motus constantis et ratos. quod eo est admirabilius in is stellis quas dicimus, quia tum occultantur tum rursus aperiuntur, tum adeunt tum recedunt, tum antecedunt tum autem subsecuntur, tum celerius moventur tum tardius, tum omnino ne moventur quidem sed ad quoddam tempus insistunt. quarum ex disparibus motionibus magnum annum mathematici nominaverunt, qui tum efficitur cum solis et lunae et quinque errantium ad eandem inter se comparationem confectis omnium spatiis est facta conversio;

magnus verus sum admirabilis moueo is quinque stella qui fallo voco erro nihil enim erro qui in omnis aeternitas conservo progredior et regredior reliquus moueo consto et reor qui is sum admirabilis in is stella qui dico quia tum occulto tum rursus aperio tum adeo tum recedo tum antecedo tum autem subsecuntur tum celer moveo tum tardus tum omnino ne moveo quidem sed ad quidam tempus insisto qui ex dispar motio magnus annus mathematicus nomino qui tum efficio cum sol et luna et quinque erro ad idem inter sui comparatio conficio omnis spatium sum facio conversio


enumerari enim non possunt fluminum oportunitates, aestus maritimi †multum accedentes et recedentes, montes vestiti atque silvestres, salinae ab ora maritima remotissimae, medicamentorum salutarium plenissumae terrae, artes denique innumerabiles ad victum et ad vitam necessariae. Iam diei noctisque vicissitudo conservat animantes tribuens aliud agendi tempus aliud quiescendi.

enumeraris enim non possum flumen oportunitas aestus maritimus multus accedo et recedo mons vestio atque silvestris salinae ab os maritimus removeo medicamentor salutaris plenus terra ars denique innumerabilis ad vinco et ad vita necessaria iam dies nox vicissitudo conservo animo tribuo alius ago tempus alius quiesco


Nec vero haec solum admirabilia, sed nihil maius quam quod ita stabilis est mundus atque ita cohaeret, ad permanendum ut nihil ne excogitari quidem possit aptius. omnes enim partes eius undique medium locum capessentes nituntur aequaliter. maxime autem corpora inter se iuncta permanent cum quasi quodam vinculo circumdato colligantur; quod facit ea natura quae per omnem mundum omnia mente et ratione conficiens funditur et ad medium rapit et convertit extrema.

neque verus hic solus admirabilis sed nihil magnus quam qui ita stabilis sum mundus atque ita cohaereo ad permaneo ut nihil ne excogitaris quidem possum aptus omnis enim pars is undique medius locus capesso nitor aequalis magnus autem corpus inter sui iungo permaneo cum quasi quidam vinculum circumdo colligo qui facio is natura qui per omnis mundus omnis mens et ratio confacio fundo et ad medius rapio et converto exter


Neque enim dici potest in ulla rerum institutione non esse aliquid extremum atque perfectum. ut enim in vite ut in pecude, nisi quae vis obstitit, videmus naturam suo quodam itinere ad ultimum pervenire, atque ut pictura et fabrica ceteraeque artes habent quendam absoluti operis effectum, sic in omni natura ac multo etiam magis necesse est absolvi aliquid ac perfici. etenim ceteris naturis multa externa quo minus perficiantur possunt obsistere, universam autem naturam nulla res potest impedire propterea quod omnis naturas ipsa cohibet et continet. Quocirca necesse est esse quartum illum et altissimum gradum quo nulla vis possit accedere.

neque enim dico possum in ullus res institutio non sum aliquis exter atque perficio ut enim in vitis ut in pecus nisi qui volo obsto video natura suus quidam iter ad ulter pervenio atque ut pingo et fabrico ceter ars habeo quidam absolvo opus efficio sic in omnis natura atque multus etiam magis necesse sum absolvo aliquis atque perficio etenim ceterus natura multus externus quo paruus perficio possum obsisto universus autem natura nullus res possum impedio propterea qui omnis natura ipse cohibeo et contineo quocirca necesse sum sum quartus ille et alo gradus quo nullus volo possum accedo


" Satin est id ad illam abundantem bonis vitam beatissimam? "Cogitat" inquiunt "adsidue beatum esse se; habet enim nihil aliud quod agitet in mente". Conprehende igitur animo et propone ante oculos deum nihil aliud in omni aeternitate nisi "mihi pulchre est" et "ego beatus sum" cogitantem. Nec tamen video quo modo non vereatur iste deus beatus ne intereat, cum sine ulla intermissione pulsetur agiteturque atomorum incursione sempiterna, cumque ex ipso imagines semper afluant. Ita nec beatus est vester deus nec aeternus.

sero sum is ad ille abundo bonus vita beatus cogito inquam assiduus beatus sum sui habeo enim nihil alius qui agito in mens comprehendo igitur animus et propono ante oculus deus nihil alius in omnis aeternitas nisi ego pulcher sum et ego beatus sum cogito neque tamen video quo modo non vereor iste deus beatus ne intereo cum sine ullus intermissio pulso agito atomus incursio sempiternus cum ex ipse imago semper afluo ita neque beatus sum vester deus neque aeternus


Restat ut qualis eorum natura sit consideremus; in quo nihil est difficilius quam a consuetudine oculorum aciem mentis abducere ea difficultas induxit et vulgo imperitos et similes philosophos imperitorum, ut nisi figuris hominum constitutis nihil possent de dis inmortalibus cogitare; cuius opinionis levitas confutata a Cotta non desiderat orationem meam. Sed cum talem esse deum certa notione animi praesentiamus, primum ut sit animans, deinde ut in omni natura nihil eo sit praestantius, ad hanc praesensionem notionemque nostram nihil video quod potius accommodem quam ut primum hunc ipsum mundum, quo nihil excellentius fieri potest, animantem esse et deum iudicem.

resto ut qualis is natura sum considero in quo nihil sum difficilis quam ab consuetudo oculus acies mens abduco is difficultas induco et vulgo imperitus et similis philosophus imperitor ut nisi figura homo constitus nihil possum de deus immortalis cogito qui opinio levitas confuto ab cotta non desidero oratio meus sed cum talis sum deus certus notio animus praesentio primus ut sum animo deinde ut in omnis natura nihil is sum praesto ad hic praesensio notio noster nihil video qui potis accommodo quam ut primus hic ipse mundus quo nihil excello fio possum animo sum et deus judico


ratione igitur mundus utitur". Hoc si placet, iam efficies ut mundus optime librum legere videatur; Zenonis enim vestigiis hoc modo rationem poteris concludere: "quod litteratum est id est melius quam quod non est litteratum; nihil autem mundo melius; litteratus igitur est mundus"—isto modo etiam disertus et quidem mathematicus musicus, omni denique doctrina eruditus, postremo philosophus. Saepe dixisti nihil fieri sine deo, nec ullam vim esse naturae ut sui dissimilia posset effingere: concedam non modo animantem et sapientem esse mundum sed fidicinem etiam et tubicinem, quoniam earum quoque artium homines ex eo procreantur? Nihil igitur adfert pater iste Stoicorum quare mundum ratione uti putemus, ne cur animantem quidem esse. non est igitur mundus deus; et tamen nihil est eo melius: nihil est enim eo pulchrius nihil salutarius nobis, nihil ornatius aspectu motuque constantius.

ratio igitur mundus uto hic si placeo iam efficio ut mundus optume liber lego video zeno enim vestigium hic modo ratio possum concludo qui litteratus sum is sum bonus quam qui non sum litteratus nihil autem mundus bonus litteratus igitur sum mundus iste modo etiam dissero et quidem mathematicus musicus omnis denique doctrina erudio postremo philosophus saepe dico nihil fio sine deus neque ullus vis sum natura ut suus dissimilis possum effingo concedo non modo animo et sapio sum mundus sed fidicino etiam et tubicinem quoniam is quoque ars homo ex is procreo nihil igitur affero pater iste stoicus quare mundus ratio uti puto ne cur animo quidem sum non sum igitur mundus deus et tamen nihil sum is bonus nihil sum enim is pulcher nihil salutaris nos nihil orno aspectus moveo consto


Zeno autem, ut iam ad vestros Balbe veniam, naturalem legem divinam esse censet, eamque vim obtinere recta imperantem prohibentemque contraria. quam legem quo modo efficiat animantem intellegere non possumus; deum autem animantem certe volumus esse. atque hic idem alio loco aethera deum dicit: si intellegi potest nihil sentiens deus, qui numquam nobis occurrit neque in precibus neque in optatis neque in votis. aliis autem libris rationem quandam per omnium naturam rerum pertinentem vi divina esse adfectam putat. idem astris hoc idem tribuit, tum annis mensibus annorumque mutationibus. cum vero Hesiodi Theogoniam id est originem deorum interpretatur, tollit omnino usitatas perceptasque cognitiones deorum; neque enim Iovem neque Iunonem neque Vestam neque quemquam qui ita appelletur in deorum habet numero, sed rebus inanimis atque mutis per quandam significationem haec docet tributa nomina.

zeno autem ut iam ad vester balbus venio natural lex divina sum censeo eo vis obtineo recta impero prohibeo contrarius quam lex quo modo efficio animo intellego non possum deus autem animo certus volo sum atque hic idem alius locus aether deus dico si intellego possum nihil sentio deus qui numquam nos occurro neque in prex neque in opto neque in voveo alius autem liber ratio quidam per omnis natura res pertineo vis divino sum afficio puto idem astrum hic idem tribuo tum annus mensis annus mutatio cum verus hesiodus theogonia is sum origo deus interpretor tollo omnino usitor percipio cognitio deus neque enim iuppiter neque juno neque vesta neque quisquam qui ita appello in deus habeo numerus sed res inanimus atque mutus per quidam significatio hic doceo tribuo nomen


nam qui totos dies precabantur et immolabant, ut sibi sui liberi superstites essent, superstitiosi sunt appellati, quod nomen patuit postea latius; qui autem omnia quae ad cultum deorum pertinerent diligenter retractarent et tamquam relegerent, i sunt dicti religiosi ex relegendo, tamquam elegantes ex eligendo, ex diligendo diligentes, ex intellegendo intellegentes; his enim in verbis omnibus inest vis legendi eadem quae in religioso. ita factum est in superstitioso et religioso alterum vitii nomen alterum laudis. Ac mihi videor satis et esse deos et quales essent ostendisse.

nam qui totus dies preco et immolo ut sui suus liber superstito sum superstitiosus sum appello qui nomen pateo postea fero qui autem omnis qui ad cultus deus pertineo diligenter retracto et tamquam relego eo sum dictum religiosus ex relego tamquam elegens ex eligo ex diligo diligo ex intellego intellego hic enim in verbum omnis insum volo lego idem qui in religiosus ita facio sum in superstitiosus et religiosus alter vitium nomen alter laus atque ego video satis et sum deus et qualis sum ostendo


"Quid ergo, solem dicam aut lunam aut caelum deum? ergo etiam beatum: quibus fruentem voluptatibus? et sapientem: qui potest esse in eius modi trunco sapientia?

quis ergo sol dico aut luna aut caelum deus ergo etiam beatus qui fruor voluptas et sapio qui possum sum in is modus trunco sapientia


Qui autem requirunt quid quaque de re ipsi sentiamus, curiosius id faciunt quam necesse est; non enim tam auctoritatis in disputando quam rationis momenta quaerenda sunt. quin etiam obest plerumque iis qui discere volunt auctoritas eorum qui se docere profitentur; desinunt enim suum iudicium adhibere, id habent ratum quod ab eo quem probant iudicatum vident. nec vero probare soleo id quod de Pythagoreis accepimus, quos ferunt, si quid adfirmarent in disputando, cum ex iis quaereretur quare ita esset, respondere solitos ipse dixit; ipse autem erat Pythagoras: tantum opinio praeiudicata poterat, ut etiam sine ratione valeret auctoritas.

qui autem requiro quis quisque de res ipse sentio curiosus is facio quam necesse sum non enim tam auctoritas in disputo quam ratio momentum quaero sum quin etiam obsum plerusque is qui disco volo auctoritas is qui sui doceo profiteor desino enim suus iudicium adhibeo is habeo reor qui ab is qui probo iudico video neque verus probaris soleo is qui de pythagoreus accipio qui fero si quis adfirmo in disputo cum ex is quaero quare ita sum respondeo soleo ipse dico ipse autem sum pythagoras tantus opinio praejudico possum ut etiam sine ratio valeo auctoritas


Similiter nares, quae semper propter necessarias utilitates patent, contractiores habent introitus, ne quid in eas quod noceat possit pervadere; umoremque semper habent ad pulverem multaque alia depellenda non inutilem. Gustatus praeclare saeptus est; ore enim continetur et ad usum apte et ad incolumitatis custodiam.

similis naris qui semper propter necessaria utilitas pateo contraho habeo introitus ne quis in is qui noceo possum pervado umor semper habeo ad pulvis multo alius depello non inutilis gusto praeclaris saepio sum os enim contineo et ad usus aptus et ad incolumitas custodia


sed mundus quoniam omnia conplexus est neque est quicquam quod non insit in eo, perfectus undique est; qui igitur potest ei desse id quod est optimum? nihil autem est mente et ratione melius; ergo haec mundo deesse non possunt. Bene igitur idem Chrysippus, qui similitudines adiungens omnia in perfectis et maturis docet esse meliora, ut in equo quam in eculeo in cane quam in catulo in viro quam in puero; item quod in omni mundo optimum sit id in perfecto aliquo atque absoluto esse debere;

sed mundus quoniam omnis complector sum neque sum quisquam qui non insum in is perficio undique sum qui igitur possum is defleo is qui sum bonus nihil autem sum mens et ratio bonus ergo hic mundus desum non possum bene igitur idem chrysippus qui similitudo adjungo omnis in perficio et maturus doceo sum bonus ut in equus quam in equuleus in canis quam in catulus in vir quam in puer item qui in omnis mundus bonus sum is in perficio aliquis atque absolvo sum debeo


Etenim enumerasti memoriter et copiose, ut mihi quidem admirari luberet in homine esse Romano tantam scientiam, usque a Thale Milesio de deorum natura philosophorum sententias.

etenim enumero memoriter et copiosus ut ego quidem admiraris lubet in homo sum romanus tantus scientia usque ab thal milesius de deus natura philosophus sententia


Tum Balbus: Geram tibi morem et agam quam brevissume potero; etenim convictis Epicuri erroribus longa de mea disputatione detracta oratio est. Omnino dividunt nostri totam istam de dis inmortalibus quaestionem in partis quattuor. primum docent esse deos, deinde quales sint, tum mundum ab his administrari, postremo consulere eos rebus humanis. nos autem hoc sermone quae priora duo sunt sumamus; tertium et quartum, quia maiora sunt, puto esse in aliud tempus differenda.

tum balbus gero tu mos et ago quam brevis possum etenim convinco epicurus error longus de meus disputatio detraho oratio sum omnino divido noster totus iste de deus immortalis quaestio in pars quattuor primus doceo sum deus deinde qualis sum tum mundus ab hic administraris postremo consulo is res humanus nos autem hic sermo qui prior duo sum sumo tertius et quartus quia magnus sum puto sum in alius tempus differo


"Quod ratione utitur id melius est quam id quod ratione non utitur; nihil autem mundo melius; ratione igitur mundus utitur". similiter effici potest sapientem esse mundum, similiter beatum, similiter aeternum; omnia enim haec meliora sunt quam ea quae sunt his carentia, nec mundo quicquam melius. ex quo efficietur esse mundum deum.

qui ratio uto is bonus sum quam is qui ratio non uto nihil autem mundus bonus ratio igitur mundus uto similis efficio possum sapio sum mundus similis beatus similis aeternus omnis enim hic bonus sum quam is qui sum hic careo neque mundus quisquam bonus ex quo efficio sum mundus deus


Nam Cleanthes ut dicebas quattuor modis informatas in animis hominum putat deorum esse notiones. unus is modus est de quo satis dixi, qui est susceptus ex praesensione rerum futurarum; alter ex perturbationibus tempestatum et reliquis motibus; tertius ex commoditate rerum quas percipimus et copia; quartus ex astrorum ordine caelique constantia. De praesensione diximus. De perturbationibus caelestibus et maritimis et terrenis non possumus dicere cum ea fiant non esse multos qui illa metuant et a dis inmortalibus fieri existument;

nam cleanthes ut dico quattuor modus informo in animus homo puto deus sum notio unus is modus sum de quo satis dico qui sum suscipio ex praesensio res futuraris alter ex perturbatio tempestas et reliquus motus tertius ex commoditas res qui percipio et copia quartus ex astrum ordo caelum constantia de praesensio dico de perturbatio caelestis et maritimus et terrenus non possum dico cum is fio non sum multus qui ille metuo et ab deus immortalis fio existimo


Quid vero hominum ratio non in caelum usque penetravit? soli enim ex animantibus nos astrorum ortus obitus cursusque cognovimus, ab hominum genere finitus est dies mensis annus, defectiones solis et lunae cognitae praedictaeque in omne posterum tempus, quae quantae quando futurae sint. Quae contuens animus accedit ad cognitionem deorum, e qua oritur pietas, cui coniuncta iustitia est reliquaeque virtutes, e quibus vita beata existit par et similis deorum, nulla alia re nisi immortalitate, quae nihil ad bene vivendum pertinet, cedens caelestibus.

quis verus homo ratio non in caelum usque penetro solus enim ex animo nos astrum ortus obeo curro cognosco ab homo genus finio sum dies mensis annus defectio sol et luna cognosco praedico in omnis posterus tempus qui quantus quando sum sum qui contueor animus accedo ad cognitio deus e qui orior pietas qui conjungo iustitia sum reliquus virtus e qui vito beatus existit par et similis deus nullus alius res nisi immortalitas qui nihil ad bene vivo pertineo cedo caelestis


ea videlicet qua nihil beatius nihil omnibus bonis affluentius cogitari potest. nihil enim agit, nullis occupationibus est inplicatus, nulla opera molitur, sua sapientia et virtute gaudet, habet exploratum fore se semper cum in maximis tum in aeternis voluptatibus.

is videlicet qui nihil beatus nihil omnis bonus affluo cogito possum nihil enim ago nullus occupatio sum inplicatus nullus opus molio suus sapientia et virtus gaudeo habeo exploro sum sui semper cum in magnus tum in aeternus voluptas


Quod si ea quae a terra stirpibus continentur arte naturae vivunt et vigent, profecto ipsa terra eadem vi continetur arte naturae, quippe quae gravidata seminibus omnia pariat et fundat ex sese, stirpes amplexa alat et augeat ipsaque alatur vicissim a superis externisque naturis; eiusdemque exspirationibus et aer alitur et aether et omnia supera. Ita si terra natura tenetur et viget, eadem ratio in reliquo mundo est; stirpes enim terrae inhaerent, animantes autem adspiratione aeris sustinentur; ipseque aer nobiscum videt nobiscum audit nobiscum sonat, nihil enim eorum sine eo fieri potest; quin etiam movetur nobiscum, quacumque enim imus qua movemur videtur quasi locum dare et cedere.

qui si is qui ab terra stirps contineo ars natura vivo et vigeo profecto ipse terra idem vis contineo ars natura quippe qui gravido semen omnis pario et fundo ex sui stirps amplector alo et augeo ipse alo vicissim ab superi externus natura idem exspiratio et aer alo et aether et omnis supra ita si terra natura teneo et vigeo idem ratio in reliquus mundus sum stirps enim terra inhaereo animo autem adspiratio aer sustineo ipse aer nos video nos audio nos sono nihil enim is sine is fio possum quin etiam moveo nos quicumque enim imus qui moveo video quasi locus do et cedo


Faciliusque intellegetur a dis inmortalibus hominibus esse provisum, si erit tota hominis fabricatio perspecta omnisque humanae naturae figura atque perfectio.

facilis intellego ab deus immortalis homo sum provideo si sum totus homo fabricatio perspicio omne humanus natura figuro atque perfectio


Haec fere dicere habui de natura deorum, non ut eam tollerem sed ut intellegeretis quam esset obscura et quam difficiles explicatus haberet.'

hic fere dico habeo de natura deus non ut is tollo sed ut intellego quam sum obscurus et quam difficilis explicatus habeo


Quid loquar quanta ratio in bestiis ad perpetuam conservationem earum generis appareat? nam primum aliae mares aliae feminae sunt, quod perpetuitatis causa machinata natura est, deinde partes corporis et ad procreandum et ad concipiendum aptissimae, et in mari et in femina commiscendorum corporum mirae libidines, cum autem in locis semen insedit rapit omnem fere cibum ad sese eoque saeptum fingit animal; quod cum ex utero elapsum excidit, in is animantibus quae lacte aluntur omnis fere cibus matrum lactescere incipit, eaque quae paulo ante nata sunt sine magistro duce natura mammas adpetunt earumque ubertate saturantur. atque ut intellegamus nihil horum esse fortuitum et haec omnia esse opera providae sollertisque naturae, quae multiplices fetus procreant, ut sues ut canes, is mammarum data est multitudo, quas easdem paucas habent eae bestiae quae pauca gignunt.

quis loquor quantus ratio in bestia ad perpetuus conservatio is genus appareo nam primus alius maris alius femina sum qui perpetuitas causa machinor natura sum deinde pars corpus et ad procreo et ad concipio aptus et in mare et in femina commisceo corpus mirus libido cum autem in locus semen insedeo rapio omnis fere cibus ad sui eo saepio fingo animal qui cum ex uterus elabor excido in is animo qui lac alo omnis fere cibus mater lactesco incipio is qui paulus ante nata sum sine magister dux natura mamma adpeto is ubertas saturo atque ut intellego nihil hic sum fortuitus et hic omnis sum opus providus sollertisque natura qui multiplico fetus procreo ut sus ut canis is mammaris do sum multitudo qui idem paucus habeo is bestia qui paucus gigno


Quippe inquit Velleius qui etiam somnia putet ad nos mitti ab Iove, quae ipsa tamen tam levia non sunt quam est Stoicorum de natura deorum oratio.

quippe inquam velleius qui etiam somnio puto ad nos mitto ab iuppiter qui ipse tamen tam levis non sum quam sum stoicus de natura deus oratio


Multum autem fluxisse video de libris nostris, quos compluris brevi tempore edidimus, variumque sermonem partim admirantium unde hoc philosophandi nobis subito studium extitisset, partim quid quaque de re certi haberemus scire cupientium; multis etiam sensi mirabile videri eam nobis potissimum probatam esse philosophiam, quae lucem eriperet et quasi noctem quandam rebus offunderet, desertaeque disciplinae et iam pridem relictae patrocinium necopinatum a nobis esse susceptum. Nos autem nec subito coepimus philosophari nec mediocrem a primo tempore aetatis in eo studio operam curamque consumpsimus, et cum minime videbamur tum maxime philosophabamur; quod et orationes declarant refertae philosophorum sententiis et doctissimorum hominum familiaritates, quibus semper domus nostra floruit, et principes illi Diodotus Philo Antiochus Posidonius, a quibus instituti sumus.

multus autem fluo video de liber noster qui complures brevis tempus edo varius sermo pars admiror unde hic philosophor nos subeo studium extitisset pars quis quisque de res certus habeo scio cupio multus etiam sentio mirabilis video is nos potis probo sum philosophia qui lux eripio et quasi nox quidam res offundo desero disciplina et iam pridem relinquo patrocinium necopinatus ab nos sum suscipio nos autem neque subeo coepio philosopharis neque mediocris ab primus tempus aetas in is studium opera cura consumo et cum paruus video tum magnus philosophor qui et oratio declaro refercio philosophus sententia et doceo homo familiaritas qui semper domus noster floreo et princeps ille diodotus philus antiochus posidonius ab qui institus sum


ut igitur, Ti. Gracchum cum videor contionantem in Capitolio videre de M. Octavio deferentem sitellam, tum eum motum animi dico esse inanem, tu autem et Gracchi et Octavi imagines remanere, quae in Capitolium cum pervenerint tum ad animum meum referantur—hoc idem fieri in deo, cuius crebra facie pellantur animi, ex quo esse beati atque aeterni intellegantur.

ut igitur tiberius gracchus cum video contionor in capitolium video de m octavius defero sitella tum is motus animus dico sum inanis tu autem et gracchus et octavius imago remaneo qui in capitolium cum pervenio tum ad animus meus refero hic idem fio in deus qui creber facies pello animus ex quo sum beati atque aeternus intellego


Sunt autem qui omnia naturae nomine appellent, ut Epicurus qui ita dividit, omnium quae sint naturam esse corpora et inane quaeque is accidant. Sed nos cum dicimus natura constare administrarique mundum, non ita dicimus ut glaebam aut fragmentum lapidis aut aliquid eius modi nulla cohaerendi natura, sed ut arborem ut animal, in quibus nulla temeritas sed ordo apparet et artis quaedam similitudo.

sum autem qui omnis natura nomen appello ut epicurus qui ita divido omnis qui sum natura sum corpus et inanis quisque is accido sed nos cum dico natura constaris administro mundus non ita dico ut glaeba aut fragmentum lapis aut aliquis is modus nullus cohaereo natura sed ut arbor ut animal in qui nullus temeritas sed ordo appareo et ars quidam similitudo


Quid quod eiusdem hominis in meum aliae aliae in tuum; quid quod earum rerum quae numquam omnino fuerunt neque esse potuerunt, ut Scyllae ut Chimaerae; quid quod hominum locorum urbium earum quas numquam vidimus; quid quod simul ac mihi collibitum est praesto est imago; quid quod etiam ad dormientem veniunt invocatae. tota res Vellei nugatoria est. Vos autem non modo oculis imagines sed etiam animis inculcatis: tanta est inpunitas garriendi. At quam licenter.

quis qui idem homo in meus alius alius in tuus quis qui is res qui numquam omnino sum neque sum possum ut scylla ut chimaera quis qui homo locus urbs is qui numquam video quis qui simul atque ego collibet sum praesto sum imago quis qui etiam ad dormio venio invoco totus res velleius nugatorius sum tu autem non modo oculus imago sed etiam animus inculco tantus sum impunis garrio at quam licenter


An inquit oblitus es quid initio dixerim, facilius me, talibus praesertim de rebus, quid non sentirem quam quid sentirem posse dicere? quod si haberem aliquid quod liqueret, tamen te vicissim audire vellem, cum ipse tam multa dixissem.

an inquam obliuiscor sum quis initium dico facilis ego talis praesertim de res quis non sentio quam quis sentio possum dico qui si habeo aliquis qui liqueo tamen tu vicissim audio volo cum ipse tam multus dico


sed hunc Platonicum mirifice contemnit Epicurus: ita metuit ne quid umquam didicisse videatur. In Nausiphane Democriteo tenetur; quem cum a se non neget auditum vexat tamen omnibus contumeliis. atqui si haec Democritea non audisset, quid audierat, quid est in physicis Epicuri non a Democrito? nam etsi quaedam commutavit, ut quod paulo ante de inclinatione atomorum dixi, tamen pleraque dicit eadem, atomos inane, imagines infinitatem locorum innumerabilitatemque mundorum, eorum ortus interitus, omnia fere quibus naturae ratio continetur.

sed hic platonicus mirificus contemno epicurus ita metuo ne quis umquam disco video in nausiphanes democriteus teneo qui cum ab sui non nego audio vexo tamen omnis contumelia atqui si hic democriteus non audio quis audio quis sum in physicus epicurus non ab democritus nam etsi quidam commuto ut qui paulus ante de inclinatio atomus dico tamen plerusque dico idem atomus inanis imago infinitas locus innumerabilitas mundus is ortus intereo omnis fere qui natura ratio contineo


A te autem idem illud etiam atque etiam quaeram, quibus rationibus tibi persuadeas deos esse.”

ab tu autem idem ille etiam atque etiam quaero qui ratio tu persuadeo deus sum


Magnam molestiam suscepit et minime necessariam primus Zeno post Cleanthes deinde Chrysippus, commenticiarum fabularum reddere rationem, vocabulorum cur quidque ita appellatum sit causas explicare. quod cum facitis illud profecto confitemini, longe aliter se rem habere atque hominum opinio sit; eos enim qui di appellantur rerum naturas esse non figuras deorum. Qui tantus error fuit, ut perniciosis etiam rebus non nomen deorum tribueretur sed etiam sacra constituerentur. Febris enim fanum in Palatio et Orbonae ad aedem Larum et aram Malae Fortunae Exquiliis consecratam videmus.

magnus molestia suscipio et paruus necessaria primus zeno post cleanthes deinde chrysippus commenticiaris fabula reddo ratio vocabulum cur quisque ita appello sum causa explicaris qui cum facio ille profecto confiteor longus aliter sui res habeo atque homo opinio sum is enim qui deus appello res natura sum non figura deus qui tantus error sum ut perniciosus etiam res non nomen deus tribuo sed etiam sacer constituo febris enim fanum in palatium et orbona ad aedes laris et ara malus fortuna esquiliae consecro video


Nec vero Theophrasti inconstantia ferenda est; modo enim menti divinum tribuit principatum modo caelo, tum autem signis sideribusque caelestibus. Nec audiendus eius auditor Strato is qui physicus appellatur, qui omnem vim divinam in natura sitam esse censet, quae causas gignendi augendi minuendi habeat sed careat omni et sensu et figura.

neque verus theophrastus inconstantia fero sum modo enim mens divinus tribuo principatus modo caelum tum autem signum sidus caelestis neque audio is auditor stratum is qui physicus appello qui omnis vis divina in natura sino sum censeo qui causa gigno augeo minuo habeo sed careo omnis et sentio et figuro


multa cernunt haruspices multa augures provident, multa oraclis declarantur multa vaticinationibus multa somniis multa portentis; quibus cognitis multae saepe res ex hominum sententia atque utilitate partae, multa etiam pericula depulsa sunt. haec igitur sive vis sive ars sive natura ad scientiam rerum futurarum homini profecto est nec ali cuiquam a dis inmortalibus data.

multus cerno haruspex multus auguro provideo multus oraclis declaro multus vaticinatio multus somnium multus portendo qui cognosco multus saepe res ex homo sententia atque utilitas pario multus etiam periculum depello sum hic igitur sive volo sive ars sive natura ad scientia res futuraris homo profecto sum neque al quisquam ab deus immortalis do


neque Herculi quisquam decumam vovit umquam, si sapiens factus esset—quamquam Pythagoras, cum in geometria quiddam novi invenisset, Musis bovem immolavisse dicitur; sed id quidem non credo, quoniam ille ne Apollini quidem Deli hostiam immolare voluit, ne aram sanguine aspergeret. ad rem autem ut redeam, iudicium hoc omnium mortalium est, fortunam a deo petendam, a se ipso sumendam esse sapientiam. quamvis licet Menti delubra et Virtuti et Fidei consecremus, tamen haec in nobis ipsis sita videmus; spei salutis opis victoriae facultas a dis expetenda est.

neque herculis quisquam decimus voveo umquam si sapio facio sum quamquam pythagoras cum in geometria quidam nosco invenio musa bos immolo dico sed is quidem non credo quoniam ille ne apollo quidem delis hostio immolaris volo ne ara sanguis aspergeret ad res autem ut redeo iudicium hic omnis mortalis sum fortuna ab deus peto ab sui ipse sumo sum sapientia quivis licet mens delubrum et virtus et fides consecro tamen hic in nos ipse sino video spes salus ops victoria facultas ab deus expeto sum


ne sit igitur sol ne luna ne stellae, quoniam nihil esse potest nisi quod attigimus aut vidimus. Quid deum ipsum numne vidisti? cur igitur credis esse? Omnia tollamus ergo quae aut historia nobis aut ratio nova adfert. ita fit ut mediterranei mare esse non credant. quae sunt tantae animi angustiae ut, si Seriphi natus esses nec umquam egressus ex insula, in qua lepusculos vulpeculasque saepe vidisses, non crederes leones et pantheras esse, cum tibi quales essent dicerentur, si vero de elephanto quis diceret, etiam rideri te putares.

ne sum igitur sol ne luna ne stella quoniam nihil sum possum nisi qui attingo aut video quis deus ipse num video cur igitur credo sum omnis tollo ergo qui aut historia nos aut ratio novo affero ita fio ut mediterraneus mare sum non credo qui sum tantus animus angustia ut si seriphus nascor sum neque umquam egredior ex insula in qui lepusculus vulpecula saepe video non credo leo et panthera sum cum tu qualis sum dico si verus de elephantus quis dico etiam rideo tu puto


quae quam longa sit magna quaestio est, esse vero certam et definitam necesse est. Nam ea quae Saturni stella dicitur *fai/nwnque a Graecis nominatur, quae a terra abest plurimum, xxx fere annis cursum suum conficit, in quo cursu multa mirabiliter efficiens tum antecedendo tum retardando, tum vespertinis temporibus delitiscendo tum matutinis rursum se aperiendo nihil inmutat sempiternis saeclorum aetatibus quin eadem isdem temporibus efficiat. Infra autem hanc propius a terra Iovis stella fertur, quae *fae/qwn dicitur, eaque eundem duodecim signorum orbem annis duodecim conficit easdemque quas Saturni stella efficit in cursu varietates.

qui quam longus sum magnus quaestio sum sum verus certus et definio necesse sum nam is qui saturnus stella dico fai nwnque ab graecum nomino qui ab terra absum multus xxx fere annus cursus suus confacio in quo cursus multus mirabilis efficio tum antecedo tum retardo tum vespertinus tempus delitiscendo tum matutinus rursum sui aperio nihil inmuto sempiternus saeculum aetas quin idem idem tempus efficio infra autem hic propius ab terra iuppiter stella fero qui fae qwn dico is idem duodecim signum orbis annus duodecim confacio idem qui saturnus stella efficio in cursus varietas


Minime vero inquit Cotta; nam et otiosi sumus et his de rebus agimus, quae sunt etiam negotiis anteponenda.

paruus verus inquam cotta nam et otiosus sum et hic de res ago qui sum etiam negotium antepono


multaque alia in aliis locis commemorabilia proferre possum, multos fertiles agros alios aliorum fructuum. Sed illa quanta benignitas naturae, quod tam multa ad vescendum tam varie tam iucunda gignit, neque ea uno tempore anni, ut semper et novitate delectemur et copia. Quam tempestivos autem dedit quam salutares non modo hominum sed etiam pecudum generi, is denique omnibus quae oriuntur e terra, ventos etesias; quorum flatu nimii temperantur calores, ab isdem etiam maritimi cursus celeres et certi diriguntur. Multa praetereunda sunt et tamen multa dicuntur.

multo alius in alius locus commemorabilis profero possum multus fertilis ager alius alius fructus sed ille quantus benignitas natura qui tam multus ad vesco tam varius tam iucundus gigno neque is unus tempus annus ut semper et novitas delecto et copia quam tempestivus autem do quam salutaris non modo homo sed etiam pecus gener is denique omnis qui orior e terra venio etesius qui flo nimius tempero calor ab idem etiam maritimus curro celer et certus dirigo multus praetereo sum et tamen multus dico


Quid deinde, Ino dea ducetur et *leukoqe/a a Graecis a nobis Matuta dicetur, cum sit Cadmi filia, Circe autem et Pasiphae et Aeeta e Perseide Oceani filia natae patre Sole in deorum numero non habebuntur? quamquam Circen quoque coloni nostri Cercienses religiose colunt. ergo hanc deam ducis: quid Medeae respondebis, quae duobus dis avis Sole et Oceano Aeeta patre matre Idyia procreata est, quid huius Absyrtio fratri (qui est apud Pacuvium Aegialeus, sed illud nomen veterum litteris usitatius)? qui si di non sunt, vereor quid agat Ino; haec enim omnia ex eodem fonte fluxerunt.

quis deinde ino dea duco et leukoqe ab ab graecum ab nos matuta dico cum sum cadmus filia circos autem et pasiphae et aeetes e perseis oceanus filia nascor pater sol in deus numerus non habeo quamquam circe quoque colonus noster cercienses religiosus colo ergo hic dea dux quis medea respondeo qui duo deus avus sol et oceanus aeetes pater mater idyia procreo sum quis hic absyrtio frater qui sum apud pacuvius aegialeus sed ille nomen vetus littera usitor qui si deus non sum vereor quis ago ino hic enim omnis ex idem fons fluo


Et tu quidem Vellei non vestro more sed dialecticorum, quae funditus gens vestra non novit, angustia argumenti sententiam conclusisti. Beatos esse deos sumpsisti: concedimus. beatum autem esse sine virtute neminem posse: id quoque damus, et libenter quidem. virtutem autem sine ratione constare non posse: conveniat id quoque necesse est. Adiungis nec rationem esse nisi in hominis figura. quem tibi hoc daturum putas? si enim ita esset, quid opus erat te gradatim istuc pervenire? sumpsisses tuo iure. quod autem est istuc gradatim? nam a beatis ad virtutem, a virtute ad rationem video te venisse gradibus; a ratione ad humanam figuram quo modo accedis? praecipitare istuc quidem est, non descendere.

et tu quidem velleius non vester mos sed dialectica qui fundus gens vester non nosco angustio argumentum sententia concludo beatus sum deus sumo concedo beatus autem sum sine virtus nemo possum is quoque do et libet quidem virtus autem sine ratio constaris non possum convenio is quoque necesse sum adjungo neque ratio sum nisi in homo figuro qui tu hic do puto si enim ita sum quis opus sum tu gradatim iste pervenio sumo tuus ius qui autem sum iste gradatim nam ab beatus ad virtus ab virtus ad ratio video tu venio gradus ab ratio ad humanus figura quo modo accedo praecipitaris iste quidem sum non descendo


quin etiam cibo quo utare interesse aliquid ad mentis aciem putant. probabile est igitur praestantem intellegentiam in sideribus esse, quae et aetheriam partem mundi incolant et marinis terrenisque umoribus longo intervallo extenuatis alantur. Sensum autem astrorum atque intellegentiam maxume declarat ordo eorum atque constantia (nihil est enim quod ratione et numero moveri possit sine consilio), in quo nihil est temerarium nihil varium nihil fortuitum. ordo autem siderum et in omni aeternitate constantia neque naturam significat (est enim plena rationis) neque fortunam, quae amica varietati constantiam respuit. sequitur ergo ut ipsa sua sponte suo sensu ac divinitate moveantur.

quin etiam cibus quo utaris intersum aliquis ad mens acies puto probabilis sum igitur praesto intellegentia in sidus sum qui et aetherius pars mundus incolo et marinus terrenus umor longus intervallum extenuo alo sensus autem astrum atque intellegentia magnus declaro ordo is atque constantia nihil sum enim qui ratio et numerus moveo possum sine consilium in quo nihil sum temerarius nihil varius nihil fortuitus ordo autem sidus et in omnis aeternitas constantia neque natura significo sum enim plenus ratio neque fortuna qui amicus varietas constantia respuo sequor ergo ut ipse suus sponte suus sentio atque divinitas moveo


Ad hanc providentiam naturae tam diligentem tamque sollertem adiungi multa possunt, e quibus intellegatur quantae res hominibus a dis quamque eximiae tributae sint. Qui primum eos humo excitatos celsos et erectos constituit, ut deorum cognitionem caelum intuentes capere possent. sunt enim ex terra homines non ut incolae atque habitatores sed quasi spectatores superarum rerum atque caelestium, quarum spectaculum ad nullum aliud genus animantium pertinet. Sensus autem interpretes ac nuntii rerum in capite tamquam in arce mirifice ad usus necessarios et facti et conlocati sunt. nam oculi tamquam speculatores altissimum locum optinent, ex quo plurima conspicientes fungantur suo munere;

ad hic providentia natura tam diligo tam sollertem adjungo multus possum e qui intellego quantus res homo ab deus quisque eximius tribuo sum qui primus is humo excito celsus et erigo constituo ut deus cognitio caelum intueor capio possum sum enim ex terra homo non ut incola atque habitator sed quasi spectator superaris res atque caelestis qui spectaculum ad nullus alius genus animo pertineo sensus autem interpres atque nuntius res in caput tamquam in arx mirificus ad utor necessarius et facio et conloco sum nam oculus tamquam speculator alo locus obtineo ex quo multus conspicio fungor suus munus


Iam vero operibus hominum id est manibus cibi etiam varietas invenitur et copia. nam et agri multa efferunt manu quaesita, quae vel statim consumantur vel mandentur condita vetustati, et praeterea vescimur bestiis et terrenis et aquatilibus et volantibus partim capiendo partim alendo. Efficimus etiam domitu nostro quadripedum vectiones, quorum celeritas atque vis nobis ipsis adfert vim et celeritatem. nos onera quibusdam bestiis nos iuga inponimus; nos elephantorum acutissumis sensibus nos sagacitate canum ad utilitatem nostram abutimur; nos e terrae cavernis ferrum elicimus rem ad colendos agros necessariam, nos aeris argenti auri venas penitus abditas invenimus et ad usum aptas et ad ornatum decoras. Arborum autem confectione omnique materia et culta et silvestri partim ad calficiendum corpus igni adhibito et ad mitigandum cibum utimur, partim ad aedificandum, ut tectis saepti frigora caloresque pellamus;

iam verus opus homo is sum manus cibus etiam varietas invenio et copia nam et ager multus effero manus quaero qui vel statim consumo vel mando condio vetustas et praeterea vesco bestia et terrenus et aquatilis et volo pars capio pars alo efficio etiam domo noster quadrupedus vectio qui celeritas atque volo nos ipse affero vis et celeritas nos onus quidam bestia nos iugum inpono nos elephantor acuo sensus nos sagacitas canis ad utilitas noster abutor nos e terra caverna ferrum elicio res ad colo ager necessaria nos aer argentum aurum vena penitus abdo invenio et ad usus apto et ad orno decoro arbor autem confectio omne materia et colo et silvestris pars ad calficiendum corpus ignis adhibeo et ad mitigo cibus utor pars ad aedifico ut tectum saepio frigus calor pello


nihil aliud dicis nisi "Numquam vidi solem aut mundum beatum". Quid mundum praeter hunc umquamne vidisti? negabis. cur igitur non sescenta milia esse mundorum sed innumerabilia ausus es dicere? "Ratio docuit." Ergo hoc te ratio non docebit, cum praestantissima natura quaeratur eaque beata et aeterna, quae sola divina naturast, ut inmortalitate vincamur ab ea natura sic animi praestantia vinci, atque ut animi item corporis? cur igitur, cum ceteris rebus inferiores simus, forma pares sumus; ad similitudinem enim deorum propius accedebat humana virtus quam figura.

nihil alius dico nisi numquam video sol aut mundus beatus quis mundus praeter hic umquam video nego cur igitur non sescenti mille sum mundus sed innumerabilis audeo sum dico ratio doceo ergo hic tu ratio non doceo cum praesto natura quaero is beatus et aeternus qui solus divino natura ut inmortalitas vinco ab is natura sic animus praesto vinco atque ut animus item corpus cur igitur cum ceterus res inferus sum forma par sum ad similitudo enim deus propius accedo humanus virtus quam figuro


Tum Velleius fidenter sane, ut solent isti, nihil tam verens quam ne dubitare aliqua de re videretur, tamquam modo ex deorum concilio et ex Epicuri intermundiis descendisset, Audite inquit “non futtilis commenticiasque sententias, non opificem aedificatoremque mundi Platonis de Timaeo deum, nec anum fatidicam Stoicorum Pronoeam, quam Latine licet Providentiam dicere, neque vero mundum ipsum animo et sensibus praeditum rutundum ardentem volubilem deum, portenta et miracula non disserentium philosophorum sed somniantium.

tum velleius fidenter sanus ut soleo iste nihil tam vereor quam ne dubitaris aliqui de res video tamquam modo ex deus concilio et ex epicurus intermundia descendo audio inquam non futtilis commenticius sententia non opifex aedificator mundus plato de timaeus deus neque anus fatidicus stoicus pronoea quam latinum licet providentia dico neque verus mundus ipse animus et sensus praeditus rotundus ardeo volubilis deus portentum et miraculum non dissero philosophus sed somnio


Atqui necesse est cum sint di (si modo sunt, ut profecto sunt) animantis esse, nec solum animantes sed etiam rationis compotes inter seque quasi civili conciliatione et societate coniunctos, unum mundum ut communem rem publicam atque urbem aliquam regentis.

atqui necesse sum cum sum deus si modo sum ut profecto sum animo sum neque solus animo sed etiam ratio compotor inter sequor quasi civilis conciliatio et societas coniungo unus mundus ut communis res publicus atque urbs aliqui regens


physica ratio non inelegans inclusa est in impias fabulas. caelestem enim altissimam aetheriamque naturam id est igneam, quae per sese omnia gigneret, vacare voluerunt ea parte corporis quae coniunctione alterius egeret ad procreandum. Saturnum autem eum esse voluerunt qui cursum et conversionem spatiorum ac temporum contineret. qui deus Graece id ipsum nomen habet: *kro/nos enim dicitur, qui est idem xro/nos id est spatium temporis. Saturnus autem est appellatus quod saturaretur annis; ex se enim natos comesse fingitur solitus, quia consumit aetas temporum spatia annisque praeteritis insaturabiliter expletur. vinctus autem a Iove, ne inmoderatos cursus haberet, atque ut eum siderum vinclis alligaret. sed ipse Iuppiter, id est iuvans pater, quem conversis casibus appellamus a iuvando Iovem, a poetis "pater divomque hominumque" dicitur, a maioribus autem nostris optumus maxumus, et quidem ante optimus id est beneficentissimus quam maximus, quia maius est certeque gratius prodesse omnibus quam opes mag-

physica ratio non inelego includo sum in impius fabula caelestis enim alo aetherius natura is sum igneus qui per sui omnis gigno vacaris volo is pars corpus qui coniunctio alter egeo ad procreo saturnus autem is sum volo qui cursus et conversio spatium atque tempus contineo qui deus graecum is ipse nomen habeo kro nos enim dico qui sum idem xro nos is sum spatium tempus saturnus autem sum appello qui saturo annus ex sui enim nascor comedo fingo soleo quia consumo aetas tempus spatior annus praetereo insaturabilis expleo vincio autem ab iuppiter ne immoderatus curro habeo atque ut is sidus vinclum alligo sed ipse iuppiter is sum juvo pater qui converro casus appello ab juvo iuppiter ab poeta pater divus homo dico ab magnus autem noster bonus magnus et quidem ante bonus is sum beneficentissimus quam magnus quia magnus sum certus gratus prosum omnis quam ops mag


magnos vero usus adfert ad navigia facienda, quorum cursibus suppeditantur omnes undique ad vitam copiae; quasque res violentissimas natura genuit earum moderationem nos soli habemus, maris atque ventorum, propter nauticarum rerum scientiam, plurimisque maritimis rebus fruimur atque utimur. Terrenorum item commodorum omnis est in homine dominatus: nos campis nos montibus fruimur, nostri sunt amnes nostri lacus, nos fruges serimus nos arbores; nos aquarum inductionibus terris fecunditatem damus, nos flumina arcemus derigimus avertimus; nostris denique manibus in rerum natura quasi alteram naturam efficere conamur.

magnus verus utor affero ad navigium facio qui cursus suppedito omnis undique ad vita copia quisque res violens natura gigno is moderatio nos solus habeo mare atque ventor propter nauticaris res scientia multus maritimus res fruor atque utor terrenus item commodus omnis sum in homo dominor nos campus nos mons fruor noster sum amnis noster lacus nos frugis sero nos arbor nos aqua inductio terra fecunditas do nos flumen arceo derego averto noster denique manus in res natura quasi alter natura efficio conor


qui enim est hoc illo evidentius? Quod nisi cognitum conprehensumque animis haberemus, non tam stabilis opinio permaneret nec confirmaretur diuturnitate temporis nec una cum saeclis aetatibusque hominum inveterare potuisset. etenim videmus ceteras opiniones fictas atque vanas diuturnitate extabuisse. quis enim hippocentaurum fuisse aut Chimaeram putat, quaeve anus tam excors inveniri potest quae illa quae quondam credebantur apud inferos portenta extimescat? opinionis enim commenta delet dies, naturae iudicia confirmat.

qui enim sum hic ille evidens qui nisi cognosco comprehendo animus habeo non tam stabilis opinio permaneo neque confirmo diuturnitas tempus neque unus cum saeculum aetas homo inveteraris possum etenim video ceterus opinio fingo atque vanus diuturnitas extabesco quis enim hippocentaurus sum aut chimaera puto qui anus tam excors invenio possum qui ille qui quondam credo apud inferi portentum extimesco opinio enim commento deleo dies natura iudicium confirmo


Quaero igitur vester deus primum ubi habitet, deinde quae causa eum loco moveat, si modo movetur aliquando, post, cum hoc proprium sit animantium ut aliquid adpetant quod sit naturae accommodatum, deus quid appetat, ad quam denique rem motu mentis ac rationis utatur, postremo quo modo beatus sit quo modo aeternus. quicquid enim horum attigeris ulcus est: ita male instituta ratio exitum reperire non potest.

quaero igitur vester deus primus ubi habito deinde qui causa is locus moveo si modo moveo aliquando post cum hic proprius sum animo ut aliquis adpeto qui sum natura accommodo deus quis appeto ad quam denique res motus mens atque ratio uto postremo quo modo beatus sum quo modo aeternus quisquis enim hic attingo ulcus sum ita malus institutum ratio exitus reperio non possum


ego enim te scire ista melius quam me non fateor solum sed etiam facile patior; cum quidem semel dicta sunt, quid est quod Velleius intellegere possit Cotta non possit? itaque corpus quid sit sanguis quid sit intellego, quasi corpus et quasi sanguis quid sit nullo prorsus modo intellego. neque tu me celas ut Pythagoras solebat alienos, nec consulto dicis occulte tamquam Heraclitus, sed, quod inter nos liceat, ne tu quidem intellegis.

ego enim tu scio iste bonus quam ego non fateor solus sed etiam facilis patior cum quidem semel dictum sum quis sum qui velleius intellego possum cotta non possum itaque corpus quis sum sanguis quis sum intellego quasi corpus et quasi sanguis quis sum nullus prorsus modo intellego neque tu ego celo ut pythagoras soleo alienus neque consultum dico occulte tamquam heraclitus sed qui inter nos licet ne tu quidem intellego


nam quod et maris deos et feminas esse dicitis, quid sequatur videtis. equidem mirari satis non possum unde ad istas opiniones vester ille princeps venerit.

nam qui et mare deus et femina sum dico quis sequor video equidem miror satis non possum unde ad iste opinio vester ille princeps venio


Exposui fere non philosophorum iudicia sed delirantium somnia. Nec enim multo absurdiora sunt ea quae poetarum vocibus fusa ipsa suavitate nocuerunt, qui et ira inflammatos et libidine furentis induxerunt deos feceruntque ut eorum bella proelia pugnas vulnera videremus, odia praeterea discidia discordias, ortus interitus, querellas lamentationes, effusas in omni intemperantia libidines, adulteria vincula, cum humano genere concubitus mortalisque ex inmortali procreatos.

expono fere non philosophus iudicium sed deliro somnio neque enim multus absurdus sum is qui poetaris vox fundo ipse suavitas noceo qui et ira inflammo et libido furo induco deus facio ut is bellum proelio pugna vulnero video odium praeterea discidium discordia ortus intereo querela lamentatio effundo in omnis intemperantia libido adulterium vinculum cum humanus genus concubo mortalis ex inmortal procreo


Primum igitur aut negandum est esse deos, quod et Democritus simulacra et Epicurus imagines inducens quodam pacto negat, aut qui deos esse concedant is fatendum est eos aliquid agere idque praeclarum; nihil est autem praeclarius mundi administratione; deorum igitur consilio administratur. Quod si aliter est, aliquid profecto sit necesse est melius et maiore vi praeditum quam deus, quale id cumque est, sive inanima natura sive necessitas vi magna incitata haec pulcherrima opera efficiens quae videmus;

primus igitur aut nego sum sum deus qui et democritus simulacrum et epicurus imago induco quidam pacisco nego aut qui deus sum concedo is fateor sum is aliquis ago is praeclaris nihil sum autem praeclarus mundus administratio deus igitur consilium administro qui si aliter sum aliquis profecto sum necesse sum bonus et magnus vis praeditus quam deus qualis is cum sum sive inanimus natura sive necessitas vis magnus incito hic pulcher opus efficio qui video


Iam si est Ceres a gerendo (ita enim dicebas), terra ipsa dea est (et ita habetur; quae est enim alia Tellus); sin terra, mare etiam, quem Neptunum esse dicebas; ergo et flumina et fontes. itaque et Fontis delubrum Masso ex Corsica dedicavit, et in augurum precatione Tiberinum Spinonem Anemonem Nodinum alia propinquorum fluminum nomina videmus. Ergo hoc aut in inmensum serpet, aut nihil horum recipiemus; nec illa infinita ratio superstitionis probabitur; nihil ergo horum probandum est.

iam si sum cero ab gero ita enim dico terra ipse dea sum et ita habeo qui sum enim alius tellus sin terra mare etiam qui neptunus sum dico ergo et flumen et fons itaque et fons delubrum maso ex corsica dedico et in augur precatio tiberinus spino anemonem nodo alius propinquus flumen nomen video ergo hic aut in immensus serpo aut nihil hic recipio neque ille infinitus ratio superstitio probo nihil ergo hic probo sum


sequitur ut eadem sit in is quae humano in genere ratio, eadem veritas utrobique sit eademque lex, quae est recti praeceptio pravique depulsio. ex quo intellegitur prudentiam quoque et mentem a deis ad homines pervenisse (ob eamque causam maiorum institutis Mens Fides Virtus Concordia consecratae et publice dedicatae sunt; quae qui convenit penes deos esse negare, cum eorum augusta et sancta simulacra veneremur: quod si inest in hominum genere mens fides virtus concordia, unde haec in terram nisi ab superis defluere potuerunt?), cumque sint in nobis consilium ratio prudentia, necesse est deos haec ipsa habere maiora, nec habere solum sed etiam his uti in maxumis et optumis rebus.

sequor ut idem sum in is qui humanus in genus ratio idem vereor utrobique sum idem lex qui sum recingo praeceptio pravus depulsio ex quo intellego prudentia quoque et mens ab deus ad homo pervenio ob eo causa magnus institus mens fides virtus concordia consecro et publicus dedico sum qui qui convenio penis deus sum nego cum is augustus et sancio simulacrum veneror qui si insum in homo genus mens fides virtus concordia unde hic in terra nisi ab superi defluo possum cum sum in nos consilium ratio prudentia necesse sum deus hic ipse habeo magnus neque habeo solus sed etiam hic uti in magnus et bonus res


Si nihil aliud quaereremus nisi ut deos pie coleremus et ut superstitione liberaremur, satis erat dictum; nam et praestans deorum natura hominum pietate coleretur, cum et aeterna esset et beatissima (habet enim venerationem iustam quicquid excellit), et metus omnis a vi atque ira deorum pulsus esset; intellegitur enim a beata inmortalique natura et iram et gratiam segregari; quibus remotis nullos a superis inpendere metus. sed ad hanc confirmandam opinionem anquirit animus et formam et vitam et actionem mentis atque agitationem in deo.

si nihil alius quaero nisi ut deus pius colo et ut superstitio libero satis sum dico nam et praesto deus natura homo pietas colo cum et aeternus sum et beatus habeo enim veneratio iustus quisquis excello et metus omnis ab vis atque ira deus pello sum intellego enim ab beatus immortalis natura et ira et gratia segregaris qui remoueo nullus ab superi inpendo metus sed ad hic confirmo opinio anquiro animus et forma et vita et actio mens atque agitatio in deus