Accedit etiam ad non nullorum animantium et earum rerum quas terra gignit conservationem et salutem hominum etiam sollertia et diligentia. nam multae et pecudes et stirpes sunt quae sine procuratione hominum salvae esse non possunt.

accedo etiam ad non nullus animo et is res qui terra gigno conservatio et salus homo etiam sollertia et diligentia nam multus et pecus et stirps sum qui sine procuratio homo salvus sum non possum


Post Anaximenes aera deum statuit, eumque gigni esseque inmensum et infinitum et semper in motu: quasi aut aer sine ulla forma deus esse possit, cum praesertim deum non modo aliqua sed pulcherrima specie deceat esse, aut non omne quod ortum sit mortalitas consequatur. Inde Anaxagoras, qui accepit ab Anaximene disciplinam, primus omnium rerum discriptionem et modum mentis infinitae vi ac ratione dissignari et confici voluit. in quo non vidit neque motum sensu iunctum et continentem infinito ullum esse posse, neque sensum omnino quo non ipsa natura pulsa sentiret. deinde si mentem istam quasi animal aliquod voluit esse, erit aliquid interius ex quo illud animal nominetur; quid autem interius mente: cingatur igitur corpore externo;

post anaximenes aes deus statuo is gigno edo immensus et infinitus et semper in motus quasi aut aer sine ullus forma deus sum possum cum praesertim deus non modo aliqui sed pulcher species decet sum aut non omnis qui orior sum mortalitas consequor indus anaxagoras qui accipio ab anaximene disciplina primus omnis res discriptio et modus mens infinitus vis atque ratio dissignaris et conficio volo in quo non video neque motus sentio jungo et contineo infinitus ullus sum possum neque sensus omnino quo non ipse natura pello sentio deinde si mens iste quasi animal aliqui volo sum sum aliquis interior ex quo ille animal nomino quis autem interior mens cingo igitur corpus externus


Et eos vituperabas, qui ex operibus magnificis atque praeclaris, cum ipsum mundum, cum eius membra caelum terras maria, cumque horum insignia solem lunam stellasque vidissent, cumque temporum maturitates mutationes vicissitudinesque cognovissent, suspicati essent aliquam excellentem esse praestantemque naturam, quae haec effecisset moveret regeret gubernaret. qui etiam si aberrant a coniectura, video tamen quid sequantur: tu quod opus tandem magnum et egregium habes quod effectum divina mente videatur, ex quo esse deos suspicere? "Habebam" inquis "in animo insitam informationem quandam dei". Et barbati quidem Iovis, galeatae Minervae: num igitur esse talis putas?

et is vitupero qui ex opus magnificus atque praeclaris cum ipse mundus cum is membrum caelum terra mare cum hic insigne sol luna stello video cum tempus maturitas mutatio vicissitudo cognosco suspicor sum aliqui excello sum praesto natura qui hic efficio moveo rego guberno qui etiam si aberro ab conicio video tamen quis sequor tu qui opus tandem magnus et egregius habeo qui efficio divino mens video ex quo sum deus suspicio habeo inquam in animus inquiro informatio quidam deus et barbatus quidem iuppiter galeatae minerva num igitur sum talis puto


Quam vero aptas quamque multarum artium ministras manus natura homini dedit. Digitorum enim contractio facilis facilisque porrectio propter molles commissuras et artus nullo in motu laborat. itaque ad pingendum fingendum, ad scalpendum, ad nervorum eliciendos sonos ad tibiarum apta manus est admotione digitorum. Atque haec oblectationis, illa necessitatis, cultus dico agrorum extructionesque tectorum, tegumenta corporum vel texta vel suta omnemque fabricam aeris et ferri; ex quo intellegitur ad inventa animo percepta sensibus adhibitis opificum manibus omnia nos consecutos, ut tecti ut vestiti ut salvi esse possemus, urbes muros domicilia delubra haberemus.

quam verus apto quisque multus ars ministro manus natura homo do digitor enim contractio facilis facilis porrectio propter mollis committo et artus nullus in motus laboro itaque ad pingo fingo ad scalpo ad nervus elicio sonus ad tibiaris apto manus sum admotio digitor atque hic oblectatio ille necessitas cultus dico ager exstructio tector tegumentum corpus vel textum vel suo omnis fabrica aer et fero ex quo intellego ad invenio animus percipio sensus adhibeo opifex manus omnis nos consequor ut tectum ut vestio ut salvus sum possum urbs murus domicilium delubrum habeo


Sed elatus studio vereor ne longior fuerim. erat autem difficile rem tantam tamque praeclaram inchoatam relinquere; quamquam non tam dicendi ratio mihi habenda fuit quam audiendi.”

sed effero studium vereor ne longus sum sum autem difficilis res tantus tam praeclarus incoho relinquo quamquam non tam dico ratio ego habeo sum quam audio


"Graiugena: de isto aperit ipsa oratio")—sed ad maiora redeamus. ex aethere igitur innumerabiles flammae siderum existunt, quorum est princeps sol omnia clarissima luce conlustrans, multis partibus maior atque amplior quam terra universa, deinde reliqua sidera magnitudinibus inmensis. atque hi tanti ignes tamque multi non modo nihil nocent terris rebusque terrestribus, sed ita prosunt ut si mota loco sint conflagrare terras necesse sit a tantis ardoribus moderatione et temperatione sublata.

grajugena de iste aperio ipse oratio sed ad magnus redeo ex aether igitur innumerabilis flamma sidus existunt qui sum princeps sol omnis clarus lux conlustro multus pars magnus atque amplus quam terra universus deinde reliquus sidus magnitudo immensus atque hic tantus ignis tam multus non modo nihil noceo terra res terrestris sed ita prosum ut si moueo locus sum conflagraris terra necesse sum ab tantus ardor moderatio et temperatio tollo


Praeclare ergo Aristoteles "Si essent" inquit "qui sub terra semper habitavissent bonis et inlustribus domiciliis, quae essent ornata signis atque picturis instructaque rebus his omnibus quibus abundant i qui beati putantur, nec tamen exissent umquam supra terram, accepissent autem fama et auditione esse quoddam numen et vim deorum, deinde aliquo tempore patefactis terrae faucibus ex illis abditis sedibus evadere in haec loca quae nos incolimus atque exire potuissent: cum repente terram et maria caelumque vidissent, nubium magnitudinem ventorumque vim cognovissent aspexissentque solem eiusque cum magnitudinem pulchritudinemque tum etiam efficientiam cognovissent, quod is diem efficeret toto caelo luce diffusa, cum autem terras nox opacasset tum caelum totum cernerent astris distinctum et ornatum lunaeque luminum varietatem tum crescentis tum senescentis, eorumque omnium ortus et occasus atque in omni aeternitate ratos inmutabilesque cursus—quae cum viderent, profecto et esse deos et haec tanta opera

praeclaris ergo aristotelis si sum inquam qui sub terra semper habito bonus et illustris domicilium qui sum orno signum atque pingo instruo res hic omnis qui abundo eo qui beati puto neque tamen exeo umquam supra terra accipio autem fama et auditio sum quidam numen et vis deus deinde aliquis tempus patefacio terra fauces ex ille abdo sedes evado in hic locum qui nos incolo atque exeo possum cum repens terra et mare caelum video nubis magnitudo venio vis cognosco aspicio sol is cum magnitudo pulchritudo tum etiam efficientia cognosco qui is dies efficio totus caelum lux diffundo cum autem terra nox opaco tum caelum totus cerno astrum distinguo et orno luna lumen varietas tum cresco tum senesco is omnis ortus et occido atque in omnis aeternitas reor immutabilis curro qui cum video profecto et sum deus et hic tantus opus


Quid est inquit Balbus, si tibi persuasum est, cur a me velis discere?

quis sum inquam balbus si tu persuadeo sum cur ab ego velis disco


Tum Cotta Quia sic adgredior inquit ad hanc disputationem, quasi nihil umquam audierim de dis immortalibus nihil cogitaverim; rudem me et integrum discipulum accipe et ea quae requiro doce.

tum cotta quia sic aggredior inquam ad hic disputatio quasi nihil umquam audio de deus immortalis nihil cogito rudis ego et integer discipulis accipio et is qui requiro doceo


Principio ipse mundus deorum hominumque causa factus est, quaeque in eo sunt ea parata ad fructum hominum et inventa sunt. Est enim mundus quasi communis deorum atque hominum domus aut urbs utrorumque; soli enim ratione utentes iure ac lege vivunt. ut igitur Athenas et Lacedaemonem Atheniensium Lacedaemoniorumque causa putandum est conditas esse, omniaque quae sint in his urbibus eorum populorum recte esse dicuntur, sic quaecumque sunt in omni mundo deorum atque hominum putanda sunt.

principium ipse mundus deus homo causa facio sum quisque in is sum is paro ad fructus homo et invenio sum sum enim mundus quasi communis deus atque homo domus aut urbs uter solus enim ratio uto ius atque lex vivo ut igitur athenae et lacedaemon atheniensis lacedaemonius causa puto sum condio sum omne qui sum in hic urbs is populus rectus sum dico sic quicumque sum in omnis mundus deus atque homo puto sum


Iam vero quid vos illa delectat explicatio fabularum et enodatio nominum? exsectum a filio Caelum, vinctum itidem a filio Saturnum, haec et alia generis eiusdem ita defenditis, ut i qui ista finxerunt non modo non insani sed etiam fuisse sapientes videantur. in enodandis autem nominibus quod miserandum sit laboratis: "Saturnus quia se saturat annis, Mavors quia magna vertit, Minerva quia minuit aut quia minatur, Venus quia venit ad omnia, Ceres a gerendo". quam periculosa consuetudo. in multis enim nominibus haerebitis: quid Veiovi facies quid Volcano? quamquam, quoniam Neptunum a nando appellatum putas, nullum erit nomen quod non possis una littera explicare unde ductum sit; in quo quidem magis tu mihi natare visus es quam ipse Neptunus.

iam verus quis tu ille delecto explicatio fabula et enodatio nomen exseco ab filius caelis vincio itidem ab filius saturnus hic et alius genus idem ita defendo ut eo qui iste fingo non modo non insanio sed etiam sum sapio video in enodo autem nomen qui misero sum laboro saturnus quia sui saturo annus mavors quia magnus verto minerva quia minuo aut quia mino venus quia venio ad omnis cero ab gero quam periculosus consuetudo in multus enim nomen haereo quis vejovis facies quis volcanus quamquam quoniam neptunus ab no appello puto nullus sum nomen qui non possum unus littera explicaris unde duco sum in quo quidem magis tu ego nato video sum quam ipse neptunus


Sed ut haec concedantur, reliqua qui tandem non modo concedi sed omnino intellegi possunt? Cum fruges Cererem vinum Liberum dicimus, genere nos quidem sermonis utimur usitato, sed ecquem tam amentem esse putas qui illud quo vescatur deum credat esse? Nam quos ab hominibus pervenisse dicis ad deos, tu reddes rationem quem ad modum id fieri potuerit aut cur fieri desierit, et ego discam libenter; quo modo nunc quidem est, non video quo pacto ille, cui "in monte Oetaeo inlatae lampades" fuerint ut ait Accius, "in domum aeternam patris" ex illo ardore pervenerit; quem tamen Homerus apud inferos conveniri facit ab Ulixe sicut ceteros qui excesserant vita.

sed ut hic concedo reliquus qui tandem non modo concedo sed omnino intellego possum cos frugis ceres vinum liber dico genus nos quidem sermo utor usitor sed ecqui tam amens sum puto qui ille quo vesco deus credo sum nam qui ab homo pervenio dico ad deus tu reddo ratio qui ad modus is fio possum aut cur fio desino et ego disco libet quo modo nunc quidem sum non video quo pacisco ille qui in mons oetaeus infero lampas sum ut aio attius in domus aeternus pater ex ille ardor pervenio qui tamen homerus apud inferi convenio facio ab ulixes sicut ceterus qui excedo vito


res enim nulla est de qua tantopere non solum indocti sed etiam docti dissentiant; quorum opiniones cum tam variae sint tamque inter se dissidentes, alterum fieri profecto potest ut earum nulla, alterum certe non potest ut plus una vera sit.

res enim nullus sum de qui tantopere non solus indoceo sed etiam doceo dissentio qui opinio cum tam varia sum tam inter sui dissido alter fio profecto possum ut is nullus alter certus non possum ut multus unus verus sum


Tum Cotta Primum quidque videamus inquit et si id est primum, quod inter omnis nisi admodum impios convenit, mihi quidem ex animo exuri non potest, esse deos, id tamen ipsum, quod mihi persuasum est auctoritate maiorum, cur ita sit nihil tu me doces.

tum cotta primus quisque video inquam et si is sum primus qui inter omnis nisi admodum impii convenio ego quidem ex animus exuro non possum sum deus is tamen ipse qui ego persuadeo sum auctoritas magnus cur ita sum nihil tu ego doceo


Nulla igitur in caelo nec fortuna nec temeritas nec erratio nec vanitas inest contraque omnis ordo veritas ratio constantia, quaeque his vacant ementita et falsa plenaque erroris, ea circum terras infra lunam, quae omnium ultima est, in terrisque versantur. caelestem ergo admirabilem ordinem incredibilemque constantiam, ex qua conservatio et salus omnium omnis oritur, qui vacare mente putat is ipse mentis expers habendus est.

nullus igitur in caelum neque fortuna neque temeritas neque erratio neque vanitas insum contra omnis ordo vereor ratio constantia quisque hic vaco ementior et fallo plenus error is circum terra infra luna qui omnis ulter sum in terra verso caelestis ergo admirabilis ordo incredibilis constantia ex qui conservatio et salus omnis omnis orior qui vacaris mens puto is ipse mens expers habeo sum


ad figuram quae vastior? de bestiis loquor; quid inter ipsos homines nonne et simillimis formis dispares mores et moribus paribus figura dissimilis?

ad figura qui vastus de bestia loquor quis inter ipse homo nonne et similis forma disparis mos et mos par figuro dissimilis


* videamus ea quae secuntur, primum deorumne prudentia mundus regatur, deinde consulantne di rebus humanis. haec enim mihi ex tua partitione restant duo; de quibus si vobis videtur accuratius disserendum puto.'

video is qui secor primus deus prudentia mundus rego deinde consulo deus res humanus hic enim ego ex tuus partitio resto duo de qui si tu video accuro dissero puto


poetarum ista sunt, nos autem philosophi esse volumus, rerum auctores non fabularum. atque hi tamen ipsi di poetici, si scissent perniciosa fore illa filiis, peccasse in beneficio putarentur. Et si verum est quod Aristo Chius dicere solebat, nocere audientibus philosophos is qui bene dicta male interpretarentur (posse enim asotos ex Aristippi, acerbos e Zenonis schola exire)—prorsus, si qui audierunt vitiosi essent discessuri, quod perverse philosophorum disputationem interpretarentur, tacere praestaret philosophis quam iis qui se audissent nocere;

poetaris iste sum nos autem philosophus sum volo res auctor non fabula atque hic tamen ipse deus poeticus si scio perniciosus sum ille filius pecco in beneficium puto et si verus sum qui aristo chius dico soleo noceo audio philosophus is qui bene dictum malus interpretor possum enim asotus ex aristippus acerbus e zeno schola exeo prorsus si qui audio vitiosus sum discedo qui perverto philosophus disputatio interpretor taceo praesto philosophus quam is qui sui audio noceo


Qualem autem deum intellegere nos possumus nulla virtute praeditum? Quid enim, prudentiamne deo tribuemus, quae constat ex scientia rerum bonarum et malarum et nec bonarum nec malarum? cui mali nihil est nec esse potest, quid huic opus est dilectu bonorum et malorum, quid autem ratione quid intellegentia: quibus utimur ad eam rem ut apertis obscura adsequamur; at opscurum deo nihil potest esse. Nam iustitia, quae suum cuique distribuit, quid pertinet ad deos; hominum enim societas et communitas, ut vos dicitis, iustitiam procreavit. Temperantia autem constat ex praetermittendis voluptatibus corporis: cui si locus in caelo est, est etiam voluptatibus. Nam fortis deus intellegi qui potest, in dolore an in labore an in periculo:

qual autem deus intellego nos possum nullus virtus praeditus quis enim prudentia deus tribuo qui consto ex scientia res bonus et malus et neque bonus neque malus qui malus nihil sum neque sum possum quis hic opus sum delectus bonus et malus quis autem ratio quis intellego qui utor ad is res ut apertus obscurus assequor at opscurum deus nihil possum sum nam iustitia qui suus quisque distribuo quis pertineo ad deus homo enim societas et communio ut tu dico iustitia procreo tempero autem consto ex praetermitto voluptas corpus qui si locus in caelum sum sum etiam voluptas nam fortis deus intellego qui possum in dolor an in labor an in periculum


At mehercule ego (dicam enim ut sentio) quamvis amem ipse me tamen non audeo dicere pulchriorem esse me quam ille fuerit taurus qui vexit Europam; non enim hoc loco de ingeniis aut de orationibus nostris sed de specie figuraque quaeritur. quod si fingere nobis et iungere formas velimus, qualis ille maritimus Triton pingitur, natantibus invehens beluis adiunctis humano corpori, nolis esse. Difficili in loco versor; est enim vis tanta naturae, ut homo nemo velit nisi hominis similis esse— et quidem formica formicae.

at hercules ego dico enim ut sentio quivis amo ipse ego tamen non audeo dico pulcher sum ego quam ille sum taurus qui veho europa non enim hic locus de ingenium aut de oratio noster sed de species figuro quaero qui si fingo nos et iungo forma volo qualis ille maritimus triton pingo nato inveho belua adjungo humanus corpus nolo sum difficilis in locus verso sum enim volo tantus natura ut homo nemo volo nisi homo similis sum et quidem formica formica


Egone, primum illud, cur, quom istam partem ne egere quidem oratione dixisses, quod esset perspicuum et inter omnis constaret deos esse, de eo ipso tam multa dixeris.

ego primus ille cur cum iste pars ne ago quidem oratio dico qui sum perspicuus et inter omnis consto deus sum de is ipse tam multus dico


nequaquam istuc istac ibit; magna inest certatio. nam ut ego illi supplicarem tanta blandiloquentia, ni ob rem: parumne ratiocinari videtur et sibi ipsa nefariam pestem machinari?

nequaquam iste istac eo magnus insum certatio nam ut ego ille supplicaris tantus blandiloquens ni ob res parus ratiocinor video et sui ipse nefarius pestis machinaris


Atque etiam Xenophon paucioribus verbis eadem fere peccat; facit enim in his quae a Socrate dicta rettulit Socratem disputantem formam dei quaeri non oportere, eundemque et solem et animum deum dicere, et modo unum tum autem plures deos; quae sunt isdem in erratis fere quibus ea quae de Platone dicimus.

atque etiam xenophon paucus verbum idem fere pecco facio enim in hic qui ab socrates dictum refero socrates disputo forma deus quaero non oportet idem et sol et animus deus dico et modo unus tum autem multus deus qui sum idem in erro fere qui is qui de plato dico


Illud video pugnare te, species ut quaedam sit deorum, quae nihil concreti habeat nihil solidi nihil expressi nihil eminentis, sitque pura levis perlucida. dicemus igitur idem quod in Venere Coa: corpus illud non est sed simile corporis, nec ille fusus et candore mixtus rubor sanguis est sed quaedam sanguinis similitudo; sic in Epicureo deo non rem sed similitudines esse rerum.

ille video pugno tu species ut quidam sum deus qui nihil concretum habeo nihil solidus nihil exprimo nihil emineo sum purus levis perlucida dico igitur idem qui in venus cous corpus ille non sum sed similis corpus neque ille fundo et candor misceo rubor sanguis sum sed quidam sanguis similitudo sic in epicureus deus non res sed similitudo sum res


Ad usum autem orationis incredibile est, nisi diligenter attenderis, quanta opera machinata natura sit. primum enim a pulmonibus arteria usque ad os intimum pertinet, per quam vox principium a mente ducens percipitur et funditur. deinde in ore sita lingua est finita dentibus; ea vocem inmoderate profusam fingit et terminat atque sonos vocis distinctos et pressos efficit, cum et dentes et alias partes pellit oris; itaque plectri similem linguam nostri solent dicere, chordarum dentes, nares cornibus is quae ad nervos resonant in cantibus.

ad usus autem oratio incredibilis sum nisi diligenter attendo quantus opus machinor natura sum primus enim ab pulmo arteria usque ad os intimus pertineo per quam vox principium ab mens duco percipio et fundo deinde in os sino lingua sum finio dens is voco immoderatus profundo fingo et termino atque sonus vox distinguo et premo efficio cum et dens et alius pars pello ora itaque plectrum similis lingua noster soleo dico chordaris dens naris cornu is qui ad nervus resono in cantus


iam mensas argenteas de omnibus delubris iussit auferri, in quibus quod more veteris Graeciae inscriptum esset "bonorum deorum", uti se eorum bonitate velle dicebat. idem Victoriolas aureas et pateras coronasque, quae simulacrorum porrectis manibus sustinebantur, sine dubitatione tollebat eaque se accipere non auferre dicebat; esse enim stultitiam a quibus bona precaremur ab is porrigentibus et dantibus nolle sumere. eundemque ferunt haec quae dixi sublata de fanis in forum protulisse et per praeconem vendidisse exactaque pecunia edixisse ut quod quisque a sacris haberet id ante diem certam in suum quicque fanum referret: ita ad impietatem in deos in homines adiunxit iniuriam. Hunc igitur nec Olympius Iuppiter fulmine percussit nec Aesculapius misero diuturnoque morbo tabescentem interemit, atque in suo lectulo mortuus in †tyrannidis rogum inlatus est, eamque potestatem, quam ipse per scelus erat nanctus, quasi iustam et legitimam hereditatis loco filio tradidit.

iam mensa argenteus de omnis delubrum iubeo aufero in qui qui mos veto graecia inscriptum sum bonus deus uti sui is bonitas volo dico idem victoriola aureus et patera corono qui simulacrum porrigo manus sustineo sine dubitatio tollo is sui accipio non aufero dico sum enim stultitia ab qui bonus preco ab is porrigo et do nolo sumo idem fero hic qui dico tollo de fanum in forum profero et per praeco vendo exigo pecunia edico ut qui quisque ab sacrum habeo is ante dies certus in suus quisque fanum refero ita ad impietas in deus in homo adjungo iniuria hic igitur neque olympius iuppiter fulmen percutio neque aesculapius mitto diuturnus morbus tabesco interimo atque in suus lectulus mortuus in tyrannis rogus infero sum eo potestas quam ipse per scelus sum nanciscor quasi iustus et legitimus hereditas locus filius trado


Mercurius unus Caelo patre Die matre natus, cuius obscenius excitata natura traditur quod aspectu Proserpinae commotus sit, alter Valentis et Phoronidis filius is qui sub terris habetur idem Trophonius, tertius Iove tertio natus et Maia, ex quo et Penelopa Pana natum ferunt, quartus Nilo patre, quem Aegyptii nefas habent nominare, quintus quem colunt Pheneatae, qui Argum dicitur interemisse ob eamque causam Aegyptum profugisse atque Aegyptiis leges et litteras tradidisse: hunc Aegyptii Theyt appellant, eodemque nomine anni primus mensis apud eos vocatur.

mercurius unus caelum pater dies mater nascor qui obscenus excito natura trado qui aspectus proserpina commoueo sum alter valens et phoronis filius is qui sub terra habeo idem trophonius tertius iuppiter tertius nascor et maia ex quo et penelopa pana natus fero quartus nilus pater qui aegyptius nefas habeo nominaris quintus qui colo pheneatae qui argus dico interimo ob eo causa aegyptus profugio atque aegyptius lex et littera trado hic aegyptius theyt appello idem nomen annus primus mensis apud is voco


Lucilius autem Vehementius inquit Cotta tu quidem invectus es in eam Stoicorum rationem quae de providentia deorum ab illis sanctissume et prudentissume constituta est. sed quoniam advesperascit, dabis nobis diem aliquem ut contra ista dicamus. est enim mihi tecum pro aris et focis certamen et pro deorum templis atque delubris proque urbis muris, quos vos pontifices sanctos esse dicitis diligentiusque urbem religione quam ipsis moenibus cingitis; quae deseri a me, dum quidem spirare potero, nefas iudico.

lucilius autem vehemens inquam cotta tu quidem inveho sum in is stoicus ratio qui de provideo deus ab ille sancio et prudens constituo sum sed quoniam advesperascit do nos dies aliquis ut contra iste dico sum enim ego tu pro ara et focus certamen et pro deus templum atque delubrum pro urbs murus qui tu pontifex sancio sum dico diligens urbs religio quam ipse moenia cingo qui desero ab ego dum quidem spiraris possum nefas judico


de homine minime vafro male existimant. dubium est enim utrum dicat aliquid esse beatum et inmortale an si quod sit id esse tale. non animadvertunt hic eum ambigue locutum esse, sed multis aliis locis et illum et Metrodorum tam aperte quam paulo ante te. Ille vero deos esse putat, nec quemquam vidi qui magis ea quae timenda esse negaret timeret, mortem dico et deos: quibus mediocres homines non ita valde moventur, his ille clamat omnium mortalium mentes esse perterritas; tot milia latrocinantur morte proposita, alii omnia quae possunt fana conpilant: credo aut illos mortis timor terret aut hos religionis.

de homo paruus vafro malus existimo dubius sum enim utrum dico aliquis sum beatus et inmortal an si qui sum is sum talis non animadverto hic is ambiguus loquor sum sed multus alius locus et ille et metrodorus tam apertus quam paulus ante tu ille verus deus sum puto neque quisquam video qui magis is qui timeo sum nego timeo mors dico et deus qui mediocris homo non ita validus moveo hic ille clamo omnis mortalis mens sum perterreo tot mille latrocinor mors propono alius omnis qui possum fanum conpilo credo aut ille mors timor terreo aut hic religio


Atque eadem Medea patrem patriamque fugiens, postquam pater adpropinquat iamque paene ut conprehendatur parat, puerum interea obtruncat membraque articulatim dividit perque agros passim dispergit corpus: id ea gratia ut, dum nati dissipatos artus captaret parens, ipsa interea effugeret, illum ut maeror tardaret sequi, sibi salutem ut familiari pareret parricidio. huic ut scelus sic ne ratio quidem defuit.

atque idem medea pater patria fugio postquam pater appropinquo iam paene ut comprehendo paro puer interea obtrunco membrum articulatim divido per ager passim dispergo corpus is is gratia ut dum nascor dissipatos artus capto parens ipse interea effugio ille ut maeror tardo sequor sui salus ut familiaris pareo parricidium hic ut scelus sic ne ratio quidem desum


Sic enim dicebas, speciem dei percipi cogitatione non sensu, nec esse in ea ullam soliditatem, neque eandem ad numerum permanere, eamque esse eius visionem ut similitudine et transitione cernatur neque deficiat umquam ex infinitis corporibus similium accessio, ex eoque fieri ut in haec intenta mens nostra beatam illam naturam et sempiternam putet. hoc, per ipsos deos de quibus loquimur, quale tandem est? nam si tantum modo ad cogitationem valent nec habent ullam soliditatem nec eminentiam, quid interest utrum de hippocentauro an de deo cogitemus; omnem enim talem conformationem animi ceteri philosophi motum inanem vocant, vos autem adventum in animos et introitum imaginum dicitis.

sic enim dico species deus percipio cogitatio non sentio neque sum in is ullus soliditas neque idem ad numerus permaneo eo sum is visio ut similitudo et transitio cerno neque deficio umquam ex infinitus corpus similis accessio ex eo fio ut in hic intendo mens noster beatus ille natura et sempiternus puto hic per ipse deus de qui loquor qualis tandem sum nam si tantus modo ad cogitatio valeo neque habeo ullus soliditas neque eminentia quis intersum utrum de hippocentaurus an de deus cogito omnis enim talis conformatio animus ceterus philosophus motus inanis voco tu autem advenio in animus et introeo imago dico


Sed quo modo idem dicitis non omnia deos persequi, idem voltis a diis inmortalibus hominibus dispertiri ac dividi somnia (idcirco haec tecum, quia vestra est de somniorum veritate sententia), atque idem etiam vota suscipi dicitis oportere? Nempe singuli vovent, audit igitur mens divina etiam de singulis; videtis ergo non esse eam tam occupatam quam putabatis. Fac esse distentam, caelum versantem terram tuentem maria moderantem: cur tam multos deos nihil agere et cessare patitur, cur non rebus humanis aliquos otiosos deos praeficit, qui a te Balbe innumerabiles explicati sunt?

sed quo modo idem dico non omnis deus persequor idem volo ab diuus immortalis homo dispertior atque divido somnio idcirco hic tu quia vester sum de somnium veritas sententia atque idem etiam veto suscipio dico oportet nempe singuli voveo audio igitur mens divino etiam de singuli video ergo non sum is tam occupo quam puto facio sum distendo caelum verso terra tueor mare modero cur tam multus deus nihil ago et cessaris patior cur non res humanus aliquis otiosus deus praeficio qui ab tu balbus innumerabilis explicati sum


Nec vero volgi atque imperitorum inscitiam despicere possum, cum ea considero quae dicuntur a Stoicis. sunt enim illa imperitorum: piscem Syri venerantur, omne fere genus bestiarum Aegyptii consecraverunt; iam vero in Graecia multos habent ex hominibus deos, Alabandum Alabandis, Tenedi Tenen, Leucotheam quae fuit Ino et eius Palaemonem filium cuncta Graecia— Herculem Aesculapium Tyndaridas Romulum nostrum aliosque compluris, quos quasi novos et adscripticios cives in caelum receptos putant.

neque verus vulgus atque imperitor inscitia despicio possum cum is considero qui dico ab stoicus sum enim ille imperitor piscis syrus veneror omnis fere genus bestia aegyptius consecro iam verus in graecia multus habeo ex homo deus alabanda alabanda tenedus tenos leucothea qui sum ino et is palaemon filius cunctus graecia herculis aesculapius tyndarides romulis nos alius complures qui quasi novi et ascripticius civis in caelum recipio puto


Hic autem aspicitur sese ostendens emergit Scorpios alte posteriore trahens flexum vi corporis Arcum. quem propter nitens pinnis convolvitur Ales. at propter se Aquila ardenti cum corpore portat. Deinde Delphinus. exinde Orion obliquo corpore nitens.

hic autem aspicio sui ostendo emergo scorpius altus posterus traho flecto vis corpus arcus qui propter niteo pinna convolvo ales at propter sui aquila ardeo cum corpus porto deinde delphinus exinde oreon obliquus corpus niteo


Nec vero eae stellae quae inerrantes vocantur non significant eandem mentem atque prudentiam. quarum est cotidiana conveniens constansque conversio, nec habent aetherios cursus neque caelo inhaerentes, ut plerique dicunt physicae rationis ignari; non est enim aetheris ea natura ut vi sua stellas conplexa contorqueat, nam tenuis ac perlucens et aequabili calore suffusus aether non satis aptus ad stellas continendas videtur;

neque verus is stella qui inerro voco non significo idem mens atque prudentia qui sum cottidianus convenio consto conversio neque habeo aetherius curro neque caelum inhaereo ut plerusque dico physica ratio ignaris non sum enim aether is natura ut vis suus stella conplexa contorqueo nam tenuis atque perluceo et aequabilis calor suffundo aether non satis aptus ad stella contineo video


Tum ego: Quid didicerimus Cotta viderit, tu autem nolo existimes me adiutorem huic venisse sed auditorem, et quidem aecum, libero iudicio, nulla eius modi adstrictum necessitate, ut mihi velim nolim sit certa quaedam tuenda sententia.

tum ego quis disco cotta video tu autem nolo existimo ego adiutor hic venio sed auditor et quidem aequus liber iudicium nullus is modus adstringo necessitas ut ego volo nolo sum certus quidam tueor sententia


ergo ut hic primo aspectu inanimum quiddam sensuque vacuum se putat cernere, post autem signis certioribus quale sit id de quo dubitaverat incipit suspicari, sic philosophi debuerunt, si forte eos primus aspectus mundi conturbaverat, postea cum vidissent motus eius finitos et aequabiles omniaque ratis ordinibus moderata inmutabilique constantia, intellegere inesse aliquem non solum habitatorem in hac caelesti ac divina domo sed etiam rectorem et moderatorem et tamquam architectum tanti operis tantique muneris.

ergo ut hic primus aspectus inanimus quidam sentio vacuus sui puto cerno post autem signum certus qualis sum is de quo dubito incipio suspicaris sic philosophus debeo si fors is primus aspicio mundus conturbo postea cum video moueo is finio et aequabilis omne ratis ordo modero immutabilis constantia intellego insum aliquis non solus habitator in hic caelestis atque divino domus sed etiam rector et moderator et tamquam architectus tantus opus tantus munus


Repetam vero, quamquam non mihi sed tibi hic venit adiutor; ambo enim inquit adridens ab eodem Philone nihil scire didicistis.

repeto verus quamquam non ego sed tu hic venio adjuto ambo enim inquam adrideo ab idem philo nihil scio disco


Nec vero intellego cur maluerit Epicurus deos hominum similes dicere quam homines deorum. quaeres quid intersit; si enim hoc illi simile sit, esse illud huic. video, sed hoc dico, non ab hominibus formae figuram venisse ad deos; di enim semper fuerunt, nati numquam sunt, si quidem aeterni sunt futuri; at homines nati; ante igitur humana forma quam homines, eaque erant forma dii inmortales: non ergo illorum humana forma sed nostra divina dicenda est.

neque verus intellego cur malo epicurus deus homo similis dico quam homo deus quaero quis intersum si enim hic ille similis sum sum ille hic video sed hic dico non ab homo forma figura venio ad deus deus enim semper sum nascor numquam sum si quidem aeternus sum sum at homo nascor ante igitur humanus forma quam homo is sum forma dius inmortal non ergo ille humanus forma sed noster divino dico sum


Hanc igitur tantam a dis inmortalibus arbitramur malorum sementim esse factam? si enim rationem hominibus di dederunt, malitiam dederunt; est enim malitia versuta et fallax ratio nocendi; idem etiam di fraudem dederunt facinus ceteraque quorum nihil nec suscipi sine ratione nec effici potest. Utinam igitur, ut illa anus optat ne in nemore Pelio securibus caesae accidissent abiegnae ad terram trabes sic istam calliditatem hominibus di ne dedissent, qua perpauci bene utuntur, qui tamen ipsi saepe a male utentibus opprimuntur, innumerabiles autem improbe utuntur, ut donum hoc divinum rationis et consilii ad fraudem hominibus non ad bonitatem impertitum esse videatur.

hic igitur tantus ab deus immortalis arbitror malus sementis sum facio si enim ratio homo deus do malitia do sum enim malitia versutus et fallax ratio noceo idem etiam deus fraudo do facinus ceter qui nihil neque suscipio sine ratio neque efficio possum utinam igitur ut ille anus opto ne in nemus pelius securis caedo accido abiegnus ad terra trabs sic iste calliditas homo deus ne do qui perpaucus bene uto qui tamen ipse saepe ab malus uto opprimo innumerabilis autem improbus uto ut donum hic divinus ratio et consilium ad fraudo homo non ad bonitas impertio sum video


Quae cum Balbus dixisset, tum adridens Cotta Sero inquit mihi Balbe praecipis quid defendam. ego enim te disputante quid contra dicerem mecum ipse meditabar, neque tam refellendi tui causa quam ea quae minus intellegebam requirendi. cum autem suo cuique iudicio sit utendum, difficile factu est me id sentire quod tu velis.

qui cum balbus dico tum adrideo cotta serus inquam ego balbus praecipio quis defendo ego enim tu disputo quis contra dico ego ipse meditor neque tam refello tuus causa quam is qui paruus intellego requiro cum autem suus quisque iudicium sum utor difficilis factus sum ego is sentio qui tu velis


Quia te quoque inquit animadverti Cotta saepe cum in foro diceres quam plurimis posses argumentis onerare iudicem, si modo eam facultatem tibi daret causa. atque hoc idem et philosophi faciunt et ego ut potui feci. tu autem quod quaeris similiter facis ac si me roges cur te duobus contuear oculis et non altero coniveam, cum idem uno adsequi possim.

quia tu quoque inquam animadverto cotta saepe cum in forum dico quam multus possum argumentum onero judico si modo is facultas tu do causa atque hic idem et philosophus facio et ego ut possum facio tu autem qui quaero similis facio atque si ego rogo cur tu duo contueor oculus et non alter coniveam cum idem unus assequor possum


Sed cum aspera arteria (sic enim a medicis appellatur) ostium habeat adiunctum linguae radicibus paulo supra quam ad linguam stomachus adnectitur, eaque ad pulmones usque pertineat excipiatque animam eam quae ductast spiritu eandemque a pulmonibus respiret et reddat, tegitur quodam quasi operculo, quod ob eam causam datum est, ne si quid in eam cibi forte incidisset spiritus impediretur. Sed cum alvi natura subiecta stomacho cibi et potionis sit receptaculum, pulmones autem et cor extrinsecus spiritum ducant, in alvo multa sunt mirabiliter effecta, quae constant fere e nervis; est autem multiplex et tortuosa arcetque et continet sive illud aridum est sive umidum quod recepit, ut id mutari et concoqui possit, eaque tum adstringitur tum relaxatur, atque omne quod accepit cogit et confundit, ut facile et calore, quem multum habet, et terendo cibo et praeterea spiritu omnia cocta atque confecta in reliquum corpus dividantur. in pulmonibus autem inest raritas quaedam et adsimilis spongiis mollitudo ad hauriendum spiritum aptissima, qui tum se contrahunt adspirantes tum †inre spiritu dilatantur, ut frequenter ducatur cibus animalis, quo maxime aluntur animantes.

sed cum asper arteria sic enim ab medicus appello ostium habeo adjungo lingua radix paulus supra quam ad lingua stomachus adnecto is ad pulmo usque pertineo excipio anima is qui duco spiritus idem ab pulmo respiro et reddo tego quidam quasi operculo qui ob is causa do sum ne si quis in is cibus fors incido spiritus impedio sed cum alvus natura subiectum stomachus cibus et potio sum receptaculis pulmo autem et cor extrinsecus spiritus duco in alvus multus sum mirabilis efficio qui consto fere e nervus sum autem multiplex et tortuosus arceo et contineo sive ille aridus sum sive umidus qui recipio ut is muto et concoquo possum is tum adstringo tum relaxo atque omnis qui accipio cogo et confundo ut facilis et calor qui multus habeo et tero cibus et praeterea spiritus omnis coquo atque conficio in reliquus corpus divido in pulmo autem insum raritas quidam et adsimilis spongia mollitudo ad haurio spiritus aptus qui tum sui contraho adspiro tum inreor spiritus dilato ut frequens duco cibus animal quo magnus alo animo


Dicamus igitur Balbe oportet contra illos etiam, qui hos deos ex hominum genere in caelum translatos non re sed opinione esse dicunt, quos auguste omnes sancteque veneramur. Principio Ioves tres numerant i qui theologi nominantur, ex quibus primum et secundum natos in Arcadia, alterum patre Aethere, ex quo etiam Proserpinam natam ferunt et Liberum, alterum patre Caelo, qui genuisse Minervam dicitur, quam principem et inventricem belli ferunt, tertium Cretensem Saturni filium, cuius in illa insula sepulcrum ostenditur. Dioscoroe etiam apud Graios multis modis nominantur: primi tres, qui appellantur Anactes Athenis, ex rege Iove antiquissimo et Proserpina nati Tritopatreus Eubuleus Dionysus, secundi Iove tertio nati et Leda Castor et Pollux; tertii dicuntur a non nullis Alco et Melampus †euiolus, Atrei filii, qui Pelope natus fuit.

dico igitur balbus oportet contra ille etiam qui hic deus ex homo genus in caelum transfero non res sed opinio sum dico qui augustus omnis sancio veneror principium ioves tres numero eo qui theologus nomino ex qui primus et secundus nascor in arcadius alter pater aether ex quo etiam proserpina nata fero et liber alter pater caelum qui gigno minerva dico quam princeps et inventrix bellum fero tertius cretensis saturnus filius qui in ille insula sepulcrum ostendo dioscoroe etiam apud graii multus modus nomino primus tres qui appello anactes athenae ex rex iuppiter antiquus et proserpina nascor tritopatreus eubuleus dionysus secundus iuppiter tertius nascor et ledas castor et pollux tertius dico ab non nullus alco et melampus euiolus atreus filius qui pelops nascor sum


deinde si maxime talis est deus ut nulla gratia nulla hominum caritate teneatur, valeat—quid enim dicam "propitius sit"; esse enim propitius potest nemini, quoniam ut dicitis omnis in inbecillitate est et gratia et caritas.'”

deinde si magnus talis sum deus ut nullus gratia nullus homo caritas teneo valeo quis enim dico propitius sum sum enim propitius possum nemo quoniam ut dico omnis in inbecillitas sum et gratia et careo


Ranae autem marinae dicuntur obruere sese harena solere et moveri prope aquam, ad quas quasi ad escam pisces cum accesserint confici a ranis atque consumi. Miluo est quoddam bellum quasi naturale cum corvo; ergo alter alterius ubicumque nanctus est ova frangit. Illud vero (ab Aristotele animadversum, a quo pleraque) quis potest non mirari: grues cum loca calidiora petentes maria transmittant trianguli efficere formam; eius autem summo angulo aer ab is adversus pellitur, deinde sensim ab utroque latere tamquam remis ita pinnis cursus avium levatur; basis autem trianguli, quam efficiunt grues, ea tamquam a puppi ventis adiuvatur; eaeque in tergo praevolantium colla et capita reponunt; quod quia ipse dux facere non potest, quia non habet ubi nitatur, revolat ut ipse quoque quiescat, in eius locum succedit ex his quae adquierunt, eaque vicissitudo in omni cursu conservatur.

rana autem marinus dico obruo sui harena soleo et moveo prope aqua ad qui quasi ad esca piscis cum accedo conficio ab rana atque consumo miluus sum quidam bellum quasi natural cum corvus ergo alter alter ubicumque nanciscor sum ovo frango ille verus ab aristotelis animadverto ab quo plerusque quis possum non miror gruo cum locum calidus peto mare transmitto triangulis efficio forma is autem superus angulus aer ab is adverro pello deinde sensim ab uterque lateo tamquam remi ita pinna curro avis levo basis autem triangulis quam efficio gruo is tamquam ab puppis venio adjuvo is in tergum praevolo collum et caput repono qui quia ipse dux facio non possum quia non habeo ubi nitor revolo ut ipse quoque quiesco in is locus succedo ex hic qui adquiesco is vicissitudo in omnis cursus conservo


Hanc igitur in stellis constantiam, hanc tantam tam variis cursibus in omni aeternitate convenientiam temporum non possum intellegere sine mente ratione consilio. quae cum in sideribus inesse videamus, non possumus ea ipsa non in deorum numero reponere.

hic igitur in stella constantia hic tantus tam varius cursus in omnis aeternitas convenientia tempus non possum intellego sine mens ratio consilium qui cum in sidus insum video non possum is ipse non in deus numerus repono


Tum Cotta Sic mehercule inquit Vellei; neque enim mihi par ratio cum Lucilio est ac tecum fuit.

tum cotta sic hercules inquam velleius neque enim ego par ratio cum lucilius sum atque tu sum


bestiis autem sensum et motum dedit et cum quodam adpetitu accessum ad res salutares a pestiferis recessum. hoc homini amplius, quod addidit rationem, qua regerentur animi adpetitus, qui tum remitterentur tum continerentur. quartus autem est gradus et altissimus eorum qui natura boni sapientesque gignuntur, quibus a principio innascitur ratio recta constansque, quae supra hominem putanda est deoque tribuenda id est mundo, in quo necesse est perfectam illam atque absolutam inesse rationem.

bestia autem sensus et motus do et cum quidam appetitus accedo ad res salutaris ab pestifer recedo hic homo amplus qui addo ratio qui rego animus appetitus qui tum remitto tum contineo quartus autem sum gradus et altus is qui natura bonus sapio gigno qui ab principium innascor ratio recta consto qui supra homo puto sum deus tribuo is sum mundus in quo necesse sum perficio ille atque absolvo insum ratio


Nec vero scaena solum referta est his sceleribus sed multo vita communis paene maioribus. sentit domus unius cuiusque sentit forum, sentit curia campus socii provinciae, ut quem ad modum ratione recte fiat sic ratione peccetur, alterumque et a paucis et raro, alterum et semper et a plurimis, ut satius fuerit nullam omnino nobis a dis immortalibus datam esse rationem quam tanta cum pernicie datam. ut vinum aegrotis, quia prodest raro nocet saepissime, melius est non adhibere omnino quam spe dubiae salutis in apertam perniciem incurrere, sic haud scio an melius fuerit humano generi motum istum celerem cogitationis acumen sollertiam, quam rationem vocamus, quoniam pestifera sit multis admodum paucis salutaris, non dari omnino quam tam munifice et tam large dari.

neque verus scaena solus refercio sum hic scelus sed multus vito communis paene magnus sentio domus unus quisque sentio forum sentio curia campus socius provincia ut qui ad modus ratio rectus fio sic ratio pecco alter et ab paucus et rarus alter et semper et ab multus ut sero sum nullus omnino nos ab deus immortalis do sum ratio quam tantus cum pernicies do ut vinum aegrotus quia prodo rarus noceo saepis bonus sum non adhibeo omnino quam spes dubius salus in aperio pernicies incurro sic haud scio an bonus sum humanus gener motus iste celer cogitatio acumen sollertia quam ratio voco quoniam pestifer sum multus admodum paucus salutaris non do omnino quam tam munificus et tam largus do


Etenim qui reliquas naturas omnes earumque semina contineat, qui potest ipse non natura administrari; ut, si qui dentes et pubertatem natura dicat existere, ipsum autem hominem cui ea existant non constare natura, non intellegat ea quae ecferant aliquid ex sese perfectiores habere naturas quam ea quae ex his efferantur. omnium autem rerum quae natura administrantur seminator et sator et parens ut ita dicam atque educator et altor est mundus omniaque sicut membra et partes suas nutricatur et continet. quod si mundi partes natura administrantur, necesse est mundum ipsum natura administrari. Cuius quidem administratio nihil habet in se quod reprehendi possit; ex his enim naturis quae erant quod effici optimum potuit effectum est.

etenim qui reliquus natura omnis is semen contineo qui possum ipse non natura administraris ut si qui dens et pubertas natura dico existere ipse autem homo qui is existant non constaris natura non intellego is qui ecferant aliquis ex sui perficio habeo natura quam is qui ex hic effero omnis autem res qui natura administro seminator et sator et parens ut ita dico atque educator et alto sum mundus omne sicut membrum et pars suus nutrico et contineo qui si mundus pars natura administro necesse sum mundus ipse natura administraris qui quidem administratio nihil habeo in sui qui reprehendo possum ex hic enim natura qui sum qui efficio bonus possum efficio sum


admirabor eorum tarditatem qui animantem inmortalem et eundem beatum rutundum esse velint, quod ea forma neget ullam esse pulchriorem Plato: at mihi vel cylindri vel quadrati vel coni vel pyramidis videtur esse formosior. Quae vero vita tribuitur isti rutundo deo? nempe ut ea celeritate contorqueatur cui par nulla ne cogitari quidem possit; in qua non video ubinam mens constans et vita beata possit insistere. Quodque in nostro corpore si minima ex parte significetur molestum sit, cur hoc idem non habeatur molestum in deo? terra enim profecto, quoniam mundi pars est, pars est etiam dei; atqui terrae maxumas regiones inhabitabilis atque incultas videmus, quod pars earum adpulsu solis exarserit, pars obriguerit nive pruinaque longinquo solis abscessu; quae, si mundus est deus, quoniam mundi partes sunt, dei membra partim ardentia partim refrigerata ducenda sunt.

admiror is tarditas qui animo inmortal et idem beatus rotundus sum volo qui is forma nego ullus sum pulcher plato at ego vel cylindri vel quadro vel coeo vel pyramis video sum formosus qui verus vito tribuo iste rotundus deus nempe ut is celeritas contorqueo qui par nullus ne cogito quidem possum in qui non video ubi mens consto et vito beatus possum insisto quisque in noster corpus si minimus ex pars significo molestus sum cur hic idem non habeo molestus in deus terra enim profecto quoniam mundus pars sum pars sum etiam deus atqui terra magnus regio inhabitabilis atque incultus video qui pars is appulsus sol exardeo pars obrigesco nivit pruina longinquus sol abscedo qui si mundus sum deus quoniam mundus pars sum deus membrum pars ardeo pars refrigero duco sum


Et Chrysippus tibi acute dicere videbatur, homo sine dubio versutus et callidus (versutos eos appello quorum celeriter mens versatur, callidos autem quorum tamquam manus opere sic animus usu concalluit); is igitur "Si aliquid est" inquit "quod homo efficere non possit, qui id efficit melior est homine; homo autem haec quae in mundo sunt efficere non potest; qui potuit igitur is praestat homini; homini autem praestare quis possit nisi deus; est igitur deus". Haec omnia in eodem quo illa Zenonis errore versantur.

et chrysippus tu acuo dico video homo sine dubius versutus et callidus versutus is appello qui celer mens verso callidus autem qui tamquam manus opus sic animus usus concalluit is igitur si aliquis sum inquam qui homo efficio non possum qui is efficio bonus sum homo homo autem hic qui in mundus sum efficio non possum qui possum igitur is praesto homo homo autem praesto quis possum nisi deus sum igitur deus hic omnis in idem quo ille zeno error verso


At enim quaerit apud Xenophontem Socrates unde animum arripuerimus si nullus fuerit in mundo. Et ego quaero unde orationem unde numeros unde cantus; nisi vero loqui solem cum luna putamus cum propius accesserit, aut ad harmoniam canere mundum ut Pythagoras existimat. Naturae ista sunt Balbe, naturae non artificiose ambulantis ut ait Zeno, quod quidem quale sit iam videbimus, sed omnia cientis et agitantis motibus et mutationibus suis.

at enim quaero apud xenophon socrates unde animus arripio si nullus sum in mundus et ego quaero unde oratio unde numerus unde cantus nisi verus loquor sol cum luna puto cum propius accedo aut ad harmonia cano mundus ut pythagoras existimo natura iste sum balbus natura non artificiosus ambulo ut aio zeno qui quidem qualis sum iam video sed omnis cieo et agito motus et mutatio suus


Hinc vobis extitit primum illa fatalis necessitas, quam ei(marme/nhn dicitis, ut quicquid accidat id ex aeterna veritate causarumque continuatione fluxisse dicatis. quanti autem haec philosophia aestimandast, cui tamquam aniculis, et his quidem indoctis, fato fieri videantur omnia. sequitur mantikh\ vestra, quae Latine divinatio dicitur, qua tanta inbueremur superstitione si vos audire vellemus, ut haruspices augures harioli vates coniectores nobis essent colendi.

hinc tu extitit primus ille fatal necessitas quam is marme nhn dico ut quisquis accido is ex aeternus veritas causa continuatio fluo dico quantus autem hic philosophia aestimo qui tamquam aniculis et hic quidem indoctus fatum fio video omnis sequor mantikh vester qui latinum divinatio dico qui tantus inbueremur superstitio si tu audio volo ut haruspex auguro hariolus vates coniector nos sum colo


paribusque stellis similiter distinctis eundem caeli verticem lustrat parva Cynosura. hac fidunt duce nocturna Phoenices in alto. sed prior illa magis stellis distincta refulget et late prima confestim a nocte videtur. haec vero parva est, sed nautis usus in hac est; nam cursu interiore brevi convertitur orbe. Et quo sit earum stellarum admirabilior aspectus, has inter veluti rapido cum gurgite flumen torvus Draco serpit supter supraque revolvens sese conficiensque sinus e corpore flexos.

par stella similis distinguo idem caelum vertex lustro parvus cynosura hic fido dux nocturnus phoenix in altus sed prior ille magis stella distinguo refulgeo et latus primus confestim ab nox video hic verus parvus sum sed nauta utor in hic sum nam cursus interior brevis converto orbis et quo sum is stella admirabilis aspicio hic inter velut rapidus cum gurges flumen torvus draco serpo subter supra revolvo sui confacio sinus e corpus flecto


Magnae etiam oportunitates ad cultum hominum atque abundantiam aliae aliis in locis reperiuntur. Aegyptum Nilus inrigat, et cum tota aestate obrutam oppletamque tenuit tum recedit mollitosque et oblimatos agros ad serendum relinquit. Mesopotamiam fertilem efficit Euphrates, in quam quotannis quasi novos agros invehit. Indus vero, qui est omnium fluminum maximus, non aqua solum agros laetificat et mitigat, sed eos etiam conserit; magnam enim vim seminum secum frumenti similium dicitur deportare.

magnus etiam oportunitas ad cultus homo atque abundantia alius alius in locus reperio aegyptus nilus inrigo et cum totus aestas obruo oppleo teneo tum recedo mollio et oblimo ager ad sero relinquo mesopotamia fertilis efficio euphrates in quam quot quasi novi ager inveho indus verus qui sum omnis flumen magnus non aqua solus ager laetifico et mitigo sed is etiam consero magnus enim vis semen sui frumentum similis dico deportaris


Quod si tales dei sunt ut rebus humanis intersint, Natio quoque dea putanda est, cui cum fana circumimus in agro Ardeati rem divinam facere solemus; quae quia partus matronarum tueatur a nascentibus Natio nominata est. ea si dea est, di omnes illi qui commemorabantur a te, Honos Fides Mens Concordia, ergo etiam Spes Moneta omniaque quae cogitatione nobismet ipsis possumus fingere. quod si veri simile non est, ne illud quidem est haec unde fluxerunt. Quid autem dicis, si di sunt illi quos colimus et accepimus, cur non eodem in genere Serapim Isimque numeremus? quod si facimus, cur barbarorum deos repudiemus? boves igitur et equos, ibis accipitres, aspidas crocodilos pisces, canes lupos faelis, multas praeterea beluas in deorum numerum reponemus. quae si reiciamus, illa quoque unde haec nata sunt reiciemus.

qui si talis deus sum ut res humanus intersum natio quoque dea puto sum qui cum fanum circumeo in ager ardeati res divina facio solo qui quia pario matronaris tueor ab nasco natio nomino sum is si dea sum deus omnis ille qui commemoro ab tu honor fides mens concordia ergo etiam spes moneta omne qui cogitatio nos ipse possum fingo qui si verus similis non sum ne ille quidem sum hic unde fluo quis autem dico si deus sum ille qui colo et accipio cur non idem in genus serapim isis numero qui si facio cur barbarus deus repudio bos igitur et equus eo accipitro aspidas crocodilus piscis canis lupus faelis multus praeterea belua in deus numerus repono qui si reicio ille quoque unde hic nata sum reicio


et aures, cum sonum percipere debeant qui natura in sublime fertur, recte in altis corporum partibus collocatae sunt; itemque nares et, quod omnis odor ad supera fertur, recte sursum sunt et, quod cibi et potionis iudicium magnum earum est, non sine causa vicinitatem oris secutae sunt. iam gustatus, qui sentire eorum quibus vescimur genera deberet, habitat in ea parte oris qua esculentis et posculentis iter natura patefecit. tactus autem toto corpore aequabiliter fusus est, ut omnes ictus omnesque nimios et frigoris et caloris adpulsus sentire possimus. atque ut in aedificiis architecti avertunt ab oculis naribusque dominorum ea quae profluentia necessario taetri essent aliquid habitura, sic natura res similis procul amandavit a sensibus.

et auris cum sonus percipio debeo qui natura in sublimis fero rectus in altus corpus pars colloco sum ito naris et qui omnis odor ad supra fero rectus sursum sum et qui cibus et potio iudicium magnus is sum non sine causa vicinitas ora sequor sum iam gusto qui sentio is qui vesco genus debeo habito in is pars ora qui esculentus et posculentis iter natura patefacio tango autem totus corpus aequabilis fundo sum ut omnis iacio omnes nimius et frigor et calor appulsus sentio possum atque ut in aedificium architectus averto ab oculus nares dominus is qui profluo necessarius taeter sum aliquis habeo sic natura res similis procul amando ab sensus


Quae aut sempiterna sit necessest hoc eodem ornatu quem videmus, aut certe perdiuturna, permanens ad longinquum et inmensum paene tempus. quorum utrumvis ut sit, sequitur natura mundum administrari. Quae enim classium navigatio aut quae instructio exercitus aut, rursus ut ea quae natura efficit conferamus, quae procreatio vitis aut arboris, quae porro animantis figura conformatioque membrorum tantam naturae sollertiam significat quantam ipse mundus? aut igitur nihil est quod sentiente natura regatur, aut mundum regi confitendum est.

qui aut sempiternus sum necesse hic idem orno qui video aut certus perdiuturnus permaneo ad longinquus et immensus paene tempus qui utrum ut sum sequor natura mundus administraris qui enim classis navigatio aut qui instructio exercitus aut rursus ut is qui natura efficio confero qui procreatio vita aut arbor qui porro animo figuro conformatio membrum tantus natura sollertia significo quantus ipse mundus aut igitur nihil sum qui sentio natura rego aut mundus rex confiteor sum


Quibus enim oculis animi intueri potuit vester Plato fabricam illam tanti operis, qua construi a deo atque aedificari mundum facit; quae molitio quae ferramenta qui vectes quae machinae qui ministri tanti muneris fuerunt; quem ad modum autem oboedire et parere voluntati architecti aer ignis aqua terra potuerunt; unde vero ortae illae quinque formae, ex quibus reliqua formantur, apte cadentes ad animum afficiendum pariendosque sensus? longum est ad omnia, quae talia sunt ut optata magis quam inventa videantur;

qui enim oculus animus intueor possum vester plato fabrica ille tantus opus qui construo ab deus atque aedificaris mundus facio qui molitio qui ferramentum qui vecto qui machina qui minister tantus munus sum qui ad modus autem oboedio et pareo voluntas architectus aer ignis aqua terra possum unde verus orior ille quinque forma ex qui reliquus formo aptus cado ad animus afficio pario sensus longus sum ad omnis qui talis sum ut opto magis quam invenio video


Venus prima Caelo et Die nata, cuius Eli delubrum vidimus, altera spuma procreata, ex qua et Mercurio Cupidinem secundum natum accepimus, tertia Iove nata et Diona, quae nupsit Volcano, sed ex ea et Marte natus Anteros dicitur, quarta Syria Cyproque concepta, quae Astarte vocatur, quam Adonidi nupsisse proditum est. Minerva prima quam Apollinis matrem supra diximus, secunda orta Nilo, quam Aegyptii Saietae colunt, tertia illa quam a Iove generatam supra diximus, quarta Iove nata et Coryphe Oceani filia, quam Arcades *kori/an nominant et quadrigarum inventricem ferunt, quinta Pallantis, quae patrem dicitur interemisse virginitatem suam violare conantem, cui pinnarum talaria adfigunt.

venus primus caelum et dies nata qui elis delubrum video alter spumo procreo ex qui et mercurius cupido secundus natus accipio tertius iuppiter nata et dione qui nubo volcanus sed ex is et mars nascor anterus dico quartus syria cyprus concipio qui astarte voco quam adonidi nubo prodeo sum minerva primus quam apollo mater supra dico secundus orior nilus quam aegyptius saietae colo tertius ille quam ab iuppiter genero supra dico quartus iuppiter nata et coryphe oceanus filia quam arcades kori an nomino et quadrigaris inventrix fero quintus pallas qui pater dico interimo virginitas suus violaris conor qui pinnaris talarius affigo


Illud vero, quod uterque vestrum arripiet fortasse ad reprendendum, Cotta quia Carneades lubenter in Stoicos invehebatur, Velleius quia nihil tam inridet Epicurus quam praedictionem rerum futurarum, mihi videtur vel maxume confirmare deorum prudentia consuli rebus humanis. est enim profecto divinatio, quae multis locis rebus temporibus apparet cum in privatis tum maxume publicis:

ille verus qui uterque vester arripio fortasse ad reprehendo cotta quia carneades libet in stoicus inveho velleius quia nihil tam irrideo epicurus quam praedictio res futuraris ego video vel magnus confirmo deus prudentia consul res humanus sum enim profecto divinatio qui multus locus res tempus appareo cum in privo tum magnus publicus


Videtisne igitur ut a physicis rebus bene atque utiliter inventis tracta ratio sit ad commenticios et fictos deos. Quae res genuit falsas opiniones erroresque turbulentos et superstitiones paene aniles. et formae enim nobis deorum et aetates et vestitus ornatusque noti sunt, genera praeterea coniugia cognationes, omniaque traducta ad similitudinem inbecillitatis humanae. nam et perturbatis animis inducuntur: accepimus enim deorum cupiditates aegritudines iracundias; nec vero, ut fabulae ferunt, bellis proeliisque caruerunt, nec solum ut apud Homerum cum duo exercitus contrarios alii dei ex alia parte defenderent, sed etiam ut cum Titanis ut cum Gigantibus sua propria bella gesserunt. haec et dicuntur et creduntur stultissime et plena sunt futtilitatis summaeque levitatis.

video igitur ut ab physicus res bene atque utilis invenio traho ratio sum ad commenticius et fingo deus qui res gigno fallo opinio error turbulentus et superstitio paene anilis et forma enim nos deus et aetas et vestio orno nosco sum genus praeterea conjugium cognatio omne traduco ad similitudo inbecillitas humanus nam et perturbo animus induco accipio enim deus cupiditas aegritudo iracundia neque verus ut fabula fero bellum proelium careo neque solus ut apud homerus cum duo exercitus contrarius alius deus ex alius pars defendo sed etiam ut cum titanus ut cum gigantes suus proprius bellum gero hic et dico et credo stultus et plenus sum futtilitas summa levitas


Sed tamen is fabulis spretis ac repudiatis deus pertinens per naturam cuiusque rei, per terras Ceres per maria Neptunus alii per alia, poterunt intellegi qui qualesque sint quoque eos nomine consuetudo nuncupaverit. Quos deos et venerari et colere debemus. cultus autem deorum est optumus idemque castissimus atque sanctissimus plenissimusque pietatis, ut eos semper pura integra incorrupta et mente et voce veneremur. non enim philosophi solum verum etiam maiores nostri superstitionem a religione separaverunt.

sed tamen is fabula sperno atque repudio deus pertineo per natura quisque res per terra cero per mare neptunus alius per alius possum intellego qui qualis sum quoque is nomen consuetudo nuncupo qui deus et veneraris et colo debeo cultus autem deus sum bonus idem castus atque sancio plenus pietas ut is semper purus integer incorruptus et mens et vox veneror non enim philosophus solus verus etiam magnus noster superstitio ab religio separo


doceat ergo aliquis potuisse melius; sed nemo umquam docebit, et si quis corrigere aliquid volet aut deterius faciet aut id quod fieri non potuerit desiderabit.

doceo ergo aliquis possum bonus sed nemo umquam doceo et si quis corrigo aliquis volo aut deterior facio aut is qui fio non possum desidero


Sed omnia vestri Balbe solent ad igneam vim referre Heraclitum ut opinor sequentes, quem ipsum non omnes interpretantur uno modo, †quoniam quid diceret quod intellegi noluit† omittamus; vos autem ita dicitis, omnem vim esse ignem, itaque et animantis cum calor defecerit tum interire, et in omni natura rerum id vivere id vigere quod caleat. Ego autem non intellego quo modo calore extincto corpora intereant, non intereant umore aut spiritu amisso, praesertim cum intereant etiam nimio calore.

sed omnis vester balbus soleo ad igneus vis refero heraclitus ut opinor sequor qui ipse non omnis interpretor unus modo quoniam quis dico qui intellego nolo omitto tu autem ita dico omnis vis sum ignis itaque et animo cum calor deficio tum intereo et in omnis natura res is vivo is vigeo qui caleo ego autem non intellego quo modo calor extingo corpus intereo non intereo umor aut spiritus amitto praesertim cum intereo etiam nimius calor


Qui autem admirantur nos hanc potissimum disciplinam secutos, his quattuor Academicis libris satis responsum videtur. Nec vero desertarum relictarumque rerum patrocinium suscepimus; non enim hominum interitu sententiae quoque occidunt, sed lucem auctoris fortasse desiderant. ut haec in philosophia ratio contra omnia disserendi nullamque rem aperte iudicandi profecta a Socrate repetita ab Arcesila confirmata a Carneade usque ad nostram viguit aetatem; quam nunc prope modum orbam esse in ipsa Graecia intellego. quod non Academiae vitio sed tarditate hominum arbitror contigisse. nam si singulas disciplinas percipere magnum est, quanto maius omnis; quod facere is necesse est quibus propositum est veri reperiendi causa et contra omnes philosophos et pro omnibus dicere.

qui autem admiror nos hic potis disciplina sequor hic quattuor academicus liber satis responsum video neque verus desertaris relinquo res patrocinium suscipio non enim homo interitus sententia quoque occaedes sed lux auctor fortasse desidero ut hic in philosophia ratio contra omnis dissero nullus res apertus iudico proficio ab socrates repeto ab arcesila confirmo ab carneades usque ad noster vigesco aetas quam nunc prope modus orbus sum in ipse graecia intellego qui non academia vitio sed tarditas homo arbitror contingo nam si singulus disciplina percipio magnus sum quantus magnus omnis qui facio is necesse sum qui propono sum verus reperio causa et contra omnis philosophus et pro omnis dico


Quod si mundus universus non est deus, ne stellae quidem, quas tu innumerabilis in deorum numero reponebas. quarum te cursus aequabiles aeternique delectabant, nec mehercule iniuria, sunt enim admirabili incredibilique constantia.

qui si mundus universus non sum deus ne stella quidem qui tu innumerabilis in deus numerus repono qui tu curro aequabilis aeternus delecto neque hercules iniuria sum enim admirabilis incredibilis constantia


Tum Cotta Quam simile istud sit inquit “tu videris.

tum cotta quam similis iste sum inquam tu video


Quid dicam de ossibus; quae subiecta corpori mirabiles commissuras habent et ad stabilitatem aptas et ad artus finiendos adcommodatas et ad motum et ad omnem corporis actionem. Huc adde nervos, a quibus artus continentur, eorumque inplicationem corpore toto pertinentem, qui sicut venae et arteriae a corde tractae et profectae in corpus omne ducuntur.

quis dico de os qui subiectum corpus mirabilis committo habeo et ad stabilitas apto et ad artus finio adcommodo et ad motus et ad omnis corpus actio huc addo nervus ab qui artus contineo is inplicatio corpus totus pertineo qui sicut vena et arteria ab cor traho et proficio in corpus omnis duco


nemo igitur vir magnus sine aliquo adflatu divino umquam fuit. Nec vero ita refellendum est ut, si segetibus aut vinetis cuiuspiam tempestas nocuerit, aut si quid e vitae commodis casus abstulerit, eum cui quid horum acciderit aut invisum deo aut neglectum a deo iudicemus. magna di curant, parva neglegunt. magnis autem viris prosperae semper omnes res, si quidem satis a nostris et a principe philosophiae Socrate dictum est de ubertatibus virtutis et copiis.

nemo igitur vir magnus sine aliquis afflo divino umquam sum neque verus ita refello sum ut si seges aut vinetum quispiam tempestas noceo aut si quis e vita commodus casus aufero is qui quis hic accido aut invideo deus aut neglego ab deus judico magnus deus curo parvus neglego magnus autem vis prosper semper omnis res si quidem satis ab noster et ab princeps philosophia socrates dico sum de ubertas virtus et copia


quam antea nemo eo verbo nominarat)—hanc igitur habemus, ut deos beatos et inmortales putemus. quae enim nobis natura informationem ipsorum deorum dedit, eadem insculpsit in mentibus ut eos aeternos et beatos haberemus. Quod si ita est, vere exposita illa sententia est ab Epicuro, quod beatum aeternumque sit id nec habere ipsum negotii quicquam nec exhibere alteri, itaque neque ira neque gratia teneri, quod quae talia essent inbecilla essent omnia.

quam antea nemo is verbum nomino hic igitur habeo ut deus beatus et inmortal puto qui enim nos natura informatio ipse deus do idem insculpo in mens ut is aeternus et beatus habeo qui si ita sum verus expono ille sententia sum ab epicurus qui beatus aeternus sum is neque habeo ipse negotium quisquam neque exhibeo alter itaque neque ira neque gratia teneo qui qui talis sum imbecillus sum omnis


Sed ante quam adgrediar ad ea quae a te disputata sunt de te ipso dicam quid sentiam.

sed ante quam aggredior ad is qui ab tu disputo sum de tu ipse dico quis sentio


Cupido primus Mercurio et Diana prima natus dicitur, secundus Mercurio et Venere secunda, tertius qui idem est Anteros Marte et Venere tertia. Atque haec quidem et alia eius modi ex vetere Graeciae fama collecta sunt. quibus intellegis resistendum esse, ne perturbentur religiones; vestri autem non modo haec non refellunt verum etiam confirmant interpretando quorsum quidque pertineat.

cupido primus mercurius et diana primus nascor dico secundus mercurius et venus secundus tertius qui idem sum anterus mars et venus tertius atque hic quidem et alius is modus ex veto graecia fama colligo sum qui intellego resisto sum ne perturbo religio vester autem non modo hic non refello verus etiam confirmo interpretor quorsum quisque pertineo


Omnesque sensus hominum multo antecellunt sensibus bestiarum. Primum enim oculi in his artibus, quarum iudicium est oculorum, in pictis fictis caelatisque formis, in corporum etiam motione atque gestu multa cernunt subtilius, colorum etiam et figurarum †tum venustatem atque ordinem et ut ita dicam decentiam oculi iudicant, atque etiam alia maiora: nam et virtutes et vitia cognoscunt, iratum propitium, laetantem dolentem, fortem ignavum, audacem timidumque cognoscunt.

omnes sensus homo multus antecello sensus bestia primus enim oculus in hic ars qui iudicium sum oculus in pingo fingo caelo forma in corpus etiam motio atque gestus multus cerno subtilis color etiam et figuraris tum venustas atque ordo et ut ita dico decentia oculus judico atque etiam alius magnus nam et virtus et vitio cognosco irascor propitius laeto doleo fortis ignavus audax timidus cognosco


Iam Musae primae quattuor Iove altero †nata et Thelxinoe† Aoede Arche Melete, secundae Iove tertio et Mnemosyne procreatae novem, tertiae Piero natae et Antiopa, quas Pieridas et Pierias solent poetae appellare, isdem nominibus et eodem numero quo proxumae superiores. Cumque tu solem quia solus esset appellatum esse dicas, Soles ipsi quam multi a theologis proferuntur. unus eorum Iove natus nepos Aetheris, alter Hyperione, tertius Volcano Nili filio, cuius urbem Aegyptii volunt esse eam quae Heliopolis appellatur, quartus is quem heroicis temporibus Acantho Rhodi peperisse dicitur, pater Ialysi Camiri Lindi, unde Rhodii, quintus qui Colchis fertur Aeetam et Circam procreavisse. Volcani item complures:

iam musa primus quattuor iuppiter alter nata et thelxinoe aoede arche meles secundus iuppiter tertius et mnemosyne procreo novo tertius pieros nascor et antiopa qui pieridas et pieria soleo poeta appello idem nomen et idem numerus quo proximus superus cos tu sol quia solus sum appello sum dico soleo ipse quam multus ab theologus profero unus is iuppiter nascor nepos aether alter hyperio tertius volcanus nilis filius qui urbs aegyptius volo sum is qui heliopolis appello quartus is qui heroicus tempus acanthus rhodius pario dico pater ialysus camirus lindus unde rhodius quintus qui colchus fero aeetes et circe procreo volcanus item complures


Redeo ad deos. ecquos si non tam strabones at paetulos esse arbitramur, ecquos naevum habere, ecquos silos flaccos frontones capitones, quae sunt in nobis, an omnia emendata in illis? Detur id vobis; num etiam una est omnium facies? nam si plures, aliam esse alia pulchriorem necesse est, igitur aliquis non pulcherrimus deus; si una omnium facies est, florere in caelo Academiam necesse est: si enim nihil inter deum et deum differt, nulla est apud deos cognitio, nulla perceptio.

redeo ad deus ecqui si non tam strabo at paetulus sum arbitror ecqui naevus habeo ecqui silus flaccus fronto capito qui sum in nos an omnis emendo in ille do is tu num etiam unus sum omnis facies nam si multus alius sum alius pulcher necesse sum igitur aliquis non pulcher deus si unus omnis facies sum floreo in caelum academia necesse sum si enim nihil inter deus et deus differo nullus sum apud deus cognitio nullus perceptio


Proximum est ut doceam deorum providentia mundum administrari. magnus sane locus est et a vestris Cotta vexatus, ac nimirum vobiscum omne certamen est. Nam vobis Vellei minus notum est quem ad modum quidque dicatur; vestra enim solum legitis vestra amatis, ceteros causa incognita condemnatis. velut a te ipso hesterno die dictumst anum fatidicam Pronoean a Stoicis induci id est Providentiam. quod eo errore dixisti, quia existumas ab is providentiam fingi quasi quandam deam singularem, quae mundum omnem gubernet et regat.

propior sum ut doceo deus provideo mundus administraris magnus sanus locus sum et ab vester cotta vexo atque nimirum tu omnis certamen sum nam tu velleius paruus notus sum qui ad modus quisque dico vester enim solus lego vester amo ceterus causa incognitus condemno velut ab tu ipse hesternus dies dico anus fatidicus pronoea ab stoicus induco is sum providentia qui is error dico quia existimo ab is providentia fingo quasi quidam dea singularis qui mundus omnis guberno et rego


Nisi forte ne hoc quidem adtendis, non modo in homine sed etiam in arbore quicquid supervacuaneum sit aut usum non habeat obstare. quam molestum est uno digito plus habere; quid ita? quia nec speciem nec usum alium quinque desiderant. tuus autem deus non digito uno redundat sed capite collo cervicibus lateribus alvo tergo poplitibus manibus pedibus feminibus cruribus. si ut inmortalis sit, quid haec ad vitam membra pertinent, quid ipsa facies? magis illa, cerebrum cor pulmones iecur: haec enim sunt domicilia vitae; oris quidem habitus ad vitae firmitatem nihil pertinet.

nisus fors ne hic quidem adtendo non modo in homo sed etiam in arbor quisquis supervacuaneum sum aut usus non habeo obstaris quam molestus sum unus digitus multus habeo quis ita quia neque species neque usus alius quinque desidero tuus autem deus non digitus unus redundo sed caput collum cervix later alvus tergum poples manus pes feminibus crus si ut immortalis sum quis hic ad vita membrum pertineo quis ipse facies magis ille cerebrum cor pulmo jecur hic enim sum domicilium vita ora quidem habitus ad vita firmitas nihil pertineo


Tum Cotta Rumoribus inquit “mecum pugnas Balbe, ego autem a te rationes requiro * * * * * secuntur quae futura sunt;

tum cotta rumor inquam ego pugna balbus ego autem ab tu ratio requiro secor qui sum sum


Zenonem, quem Philo noster coryphaeum appellare Epicureorum solebat, cum Athenis essem audiebam frequenter, et quidem ipso auctore Philone, credo ut facilius iudicarem quam illa bene refellerentur, cum a principe Epicureorum accepissem quem ad modum dicerentur. non igitur ille ut plerique, sed isto modo ut tu, distincte graviter ornate. Sed quod in illo mihi usu saepe venit, idem modo cum te audirem accidebat, ut moleste ferrem tantum ingenium (bona venia me audies) in tam leves ne dicam in tam ineptas sententias incidisse.

zeno qui philus noster coryphaeus appello epicureus soleo cum athenae sum audio frequens et quidem ipse auctor philo credo ut facilis iudico quam ille bene refello cum ab princeps epicureus accipio qui ad modus dico non igitur ille ut plerusque sed iste modo ut tu distinguo gravis orno sed qui in ille ego usus saepe venio idem modo cum tu audio accido ut molestus fero tantus ingenium bonus venia ego audio in tam levo ne dico in tam ineptus sententia incido


Ab utroque autem sciscitor cur mundi aedificatores repente exstiterint, innumerabilia saecla dormierint; non enim si mundus nullus erat saecla non erant (saecla nunc dico non ea quae dierum noctiumque numero annuis cursibus conficiuntur; nam fateor ea sine mundi conversione effici non potuisse; sed fuit quaedam ab infinito tempore aeternitas, quam nulla circumscriptio temporum metiebatur, spatio tamen qualis ea fuerit intellegi potest, quod ne in cogitationem quidem cadit ut fuerit

ab uterque autem sciscitor cur mundus aedificator repens exsisto innumerabilis saeculum dormio non enim si mundus nullus sum saeculum non sum saeculum nunc dico non is qui dies nox numerus annuus cursus confacio nam fateor is sine mundus conversio efficio non possum sed sum quidam ab infinitus tempus aeternitas quam nullus circumscriptio tempus metior spatium tamen qualis is sum intellego possum qui ne in cogitatio quidem cado ut sum


" haec vestra sunt. Si igitur nec humano * , quod docui, nec tali aliquo, quod tibi ita persuasum est, quid dubitas negare deos esse? non audes. sapienter id quidem, etsi hoc loco non populum metuis sed ipsos deos. novi ego Epicureos omnia sigilla venerantes. Quamquam video non nullis videri Epicurum, ne in offensionem Atheniensium caderet, verbis reliquisse deos re sustulisse. itaque in illis selectis eius brevibusque sententiis, quas appellatis kuri/as do/cas, haec ut opinor prima sententia est: "quod beatum et inmortale est id nec habet nec exhibet cuiquam negotium"; in hac ita exposita sententia sunt qui existiment, quod ille inscitia plane loquendi fecerit, fecisse consulto:

hic vester sum si igitur neque humanus qui doceo neque talis aliquis qui tu ita persuadeo sum quis dubito nego deus sum non audeo sapienter is quidem etsi hic locus non populus metuo sed ipse deus nosco ego epicurei omnis sigilla veneror quamquam video non nullus video epicurus ne in offensio atheniensis cado verbum relinquo deus res tollo itaque in ille seligo is brevis sententia qui appello kuri as do cas hic ut opinor primus sententia sum qui beatus et inmortal sum is neque habeo neque exhibeo quisquam negotium in hic ita expono sententia sum qui existimo qui ille inscitia planus loquor facio facio consultum


Quid qui aut fortis aut claros aut potentis viros tradunt post mortem ad deos pervenisse, eosque esse ipsos quos nos colere precari venerarique soleamus, nonne expertes sunt religionum omnium? quae ratio maxime tractata ab Euhemero est, quem noster et interpretatus est et secutus praeter ceteros Ennius; ab Euhemero autem et mortes et sepulturae demonstrantur deorum; utrum igitur hic confirmasse videtur religionem an penitus totam sustulisse? Omitto Eleusinem sanctam illam et augustam, "ubi initiantur gentes orarum ultimae", praetereo Samothraciam eaque quae Lemni "nocturno aditu occulta coluntur silvestribus saepibus densa"; quibus explicatis ad rationemque revocatis rerum magis natura cognoscitur quam deorum.

quis qui aut fortis aut clarus aut possum vir trado post mors ad deus pervenio is sum ipse qui nos colo precor veneror soleo nonne expers sum religio omnis qui ratio magnus tracto ab euhemerus sum qui noster et interpretor sum et sequor praeter ceterus ennius ab euhemerus autem et mors et sepultura demonstro deus utrum igitur hic confirmo video religio an penitus totus tollo omitto eleusinem sancio ille et augustus ubi initio gens oraris ulter praetereo samothracia is qui lemnius nocturnus aditus occulo colo silvestris saepis densus qui explico ad ratio revoco res magis natura cognosco quam deus


Saepe enim de L. Crasso illo familiari tuo videor audisse, cum te togatis omnibus sine dubio anteferret, paucos tecum Epicureos e Graecia compararet, sed, quod ab eo te mirifice diligi intellegebam, arbitrabar illum propter benivolentiam uberius id dicere. ego autem, etsi vereor laudare praesentem, iudico tamen de re obscura atque difficili a te dictum esse dilucide, neque sententiis solum copiose sed verbis etiam ornatius quam solent vestri.

saepe enim de l crassus ille familiaris tuus video audio cum tu togatus omnis sine dubius antefero paucus tu epicurei e graecia comparo sed qui ab is tu mirificus diligo intellego arbitror ille propter benevolentia uber is dico ego autem etsi vereor laudo praesens judico tamen de res obscurus atque difficilis ab tu dico sum dilucidus neque sententia solus copiosus sed verbum etiam orno quam soleo vester


Istisne fidentes somniis non modo Epicurus et Metrodorus et Hermarchus contra Pythagoram Platonem Empedoclemque dixerunt, sed meretricula etiam Leontium contra Theophrastum scribere ausast —scito illa quidem sermone et Attico, sed tamen: tantum Epicuri hortus habuit licentiae. Et soletis queri; Zeno quidem etiam litigabat; quid dicam Albucium; nam Phaedro nihil elegantius nihil humanius, sed stomachabatur senex si quid asperius dixeram, cum Epicurus Aristotelem vexarit contumeliosissime, Phaedoni Socratico turpissime male dixerit, Metrodori sodalis sui fratrem Timocraten, quia nescio quid in philosophia dissentiret, totis voluminibus conciderit, in Democritum ipsum quem secutus est fuerit ingratus, Nausiphanem magistrum suum, a quo non nihil didicerat, tam male acceperit. Zeno quidem non eos solum qui tum erant, Apollodorum Sillim ceteros, figebat maledictis, sed Socraten ipsum parentem philosophiae Latino verbo utens scurram Atticum fuisse dicebat, Chrysippum numquam nisi Chrysippam vocabat.

iste fido somnium non modo epicurus et metrodorus et hermarchus contra pythagoras plato empedocles dico sed meretricula etiam leontium contra theophrastus scribo audeo scio ille quidem sermo et atticus sed tamen tantus epicurus hortus habeo licentia et solo queror zeno quidem etiam litigo quis dico albucius nam phaedrus nihil elego nihil humanus sed stomachor senex si quis asper dico cum epicurus aristotelis vexo contumeliosus phaedo socraticus turpis malus dico metrodorus sodalis suus frater timocrates quia nescio quis in philosophia dissentio totus volumen concido in democritus ipse qui sequor sum sum ingratus nausiphanes magister suus ab quo non nihil disco tam malus accipio zeno quidem non is solus qui tum sum apollodorus sillim ceterus figo maledictum sed socrates ipse parens philosophia latinum verbum uto scurra atticus sum dico chrysippus numquam nisi chrysippam voco


Cum igitur aliorum animantium ortus in terra sit aliorum in aqua in aere aliorum, absurdum esse Aristoteli videtur in ea parte quae sit ad gignenda animantia aptissima animal gigni nullum putare. sidera autem aetherium locum optinent; qui quoniam tenuissimus est et semper agitatur et viget, necesse est quod animal in eo gignatur id et sensu acerrumo et mobilitate celerrima esse. quare cum in aethere astra gignantur, consentaneum est in his sensum inesse et intellegentiam, ex quo efficitur in deorum numero astra esse ducenda. Etenim licet videre acutiora ingenia et ad intellegendum aptiora eorum qui terras incolant eas in quibus aer sit purus ac tenuis quam illorum qui utantur crasso caelo atque concreto.

cos igitur alius animo ortus in terra sum alius in aqua in aer alius absurdus sum aristotelis video in is pars qui sum ad gigno animo aptus animal gigno nullus puto sidus autem aetherius locus obtineo qui quoniam tenuis sum et semper agito et vigeo necesse sum qui animal in is gigno is et sentio acerrumo et mobilitas celer sum quare cum in aether astrum gigno consentaneus sum in hic sensus insum et intellegentia ex quo efficio in deus numerus astrum sum duco etenim licet video acuo ingenium et ad intellego aptus is qui terra incolo is in qui aer sum purus atque tenuis quam ille qui utor crassus caelum atque concretum


At subvenire certe potuit et conservare urbis tantas atque talis; vos enim ipsi dicere soletis nihil esse quod deus efficere non possit, et quidem sine labore ullo; ut enim hominum membra nulla contentione mente ipsa ac voluntate moveantur, sic numine deorum omnia fingi moveri mutarique posse. neque id dicitis superstitiose atque aniliter sed physica constantique ratione; materiam enim rerum, ex qua et in qua omnia sint, totam esse flexibilem et commutabilem, ut nihil sit quod non ex ea quamvis subito fingi convertique possit, eius autem universae fictricem et moderatricem divinam esse providentiam; haec igitur quocumque se moveat, efficere posse quicquid velit. Itaque aut nescit quid possit, aut neglegit res humanas, aut quid sit optimum non potest iudicare.

at subvenio certus possum et conservaris urbs tantus atque talis tu enim ipse dico solo nihil sum qui deus efficio non possum et quidem sine labor ullus ut enim homo membrum nullus contentio mens ipse atque voluntas moveo sic numen deus omnis fingo moveo muto possum neque is dico superstitiosus atque anilis sed physica consto ratio materia enim res ex qui et in qui omnis sum totus sum flexibilis et commutabilis ut nihil sum qui non ex is quivis subeo fingo converto possum is autem universus fictrix et moderatrix divina sum providentia hic igitur quicumque sui moveo efficio possum quisquis volo itaque aut nescio quis possum aut neglego res humanus aut quis sum bonus non possum iudicaris


Quod si omnes mundi partes ita constitutae sunt ut neque ad usum meliores potuerint esse neque ad speciem pulchriores, videamus utrum ea fortuitane sint an eo statu quo cohaerere nullo modo potuerint nisi sensu moderante divinaque providentia. Si igitur meliora sunt ea quae natura quam illa quae arte perfecta sunt nec ars efficit quicquam sine ratione, ne natura quidem rationis expers est habenda. Qui igitur convenit, signum aut tabulam pictam cum aspexeris, scire adhibitam esse artem, cumque procul cursum navigii videris, non dubitare quin id ratione atque arte moveatur, aut cum solarium vel descriptum vel ex aqua contemplere, intellegere declarari horas arte non casu, mundum autem, qui et has ipsas artes et earum artifices et cuncta conplectatur, consilii et rationis esse expertem putare.

qui si omnis mundus pars ita constituo sum ut neque ad usus bonus possum sum neque ad species pulcher video utrum is fortuitus sum an is status quo cohaereo nullus modo possum nisi sentio modero divino provideo si igitur bonus sum is qui natura quam ille qui ars perficio sum neque ars efficio quisquam sine ratio ne natura quidem ratio expers sum habeo qui igitur convenio signum aut tabula pingo cum aspicio scio adhibeo sum ars cum procul cursus navigium video non dubitaris quin is ratio atque ars moveo aut cum solaris vel describo vel ex aqua contemplo intellego declararis hora ars non casus mundus autem qui et hic ipse ars et is artifex et cunctus conplecto consilium et ratio sum expers puto


Dictum est de universo mundo, dictum etiam est de sideribus, ut iam prope modum appareat multitudo nec cessantium deorum nec ea quae agant molientium cum labore operoso ac molesto. non enim venis et nervis et ossibus continentur nec his escis aut potionibus vescuntur, ut aut nimis acres aut nimis concretos umores colligant, nec is corporibus sunt ut casus aut ictus extimescant aut morbos metuant ex defetigatione membrorum, quae verens Epicurus monogrammos deos et nihil agentes commentus est.

dico sum de universus mundus dico etiam sum de sidus ut iam prope modus appareo multitudo neque cesso deus neque is qui ago molio cum labor operosus atque molestus non enim venio et nervus et os contineo neque hic esca aut potio vesco ut aut nimis acer aut nimis concerno umor colligo neque is corpus sum ut casus aut iacio extimesco aut morbus metuo ex defetigatio membrum qui vereor epicurus monogrammus deus et nihil ago comminiscor sum


ille vero et multo quidem calore admixtus est: ipse enim oritur ex respiratione aquarum; earum enim quasi vapor quidam aer habendus est, is autem existit motu eius caloris qui aquis continetur, quam similitudinem cernere possumus in his aquis quae effervescunt subiectis ignibus. Iam vero reliqua quarta pars mundi: ea et ipsa tota natura fervida est et ceteris naturis omnibus salutarem inpertit et vitalem calorem.

ille verus et multus quidem calor admisceo sum ipse enim orior ex respiratio aqua is enim quasi vapor quidam aer habeo sum is autem existit motus is calor qui aqua contineo quam similitudo cerno possum in hic aqua qui effervesco subjectus ignis iam verus reliquus quartus pars mundus is et ipse totus natura fervidus sum et ceterus natura omnis salutaris impertio et vital calor


Nec vero Aristoteles non laudandus in eo quod omnia quae moventur aut natura moveri censuit aut vi aut voluntate; moveri autem solem et lunam et sidera omnia; quae autem natura moverentur, haec aut pondere deorsum aut levitate in sublime ferri, quorum neutrum astris contingeret propterea quod eorum motus in orbem circumque ferretur; nec vero dici potest vi quadam maiore fieri ut contra naturam astra moveantur (quae enim potest maior esse?); restat igitur ut motus astrorum sit voluntarius.

neque verus aristotelis non laudo in is qui omnis qui moveo aut natura moveo censeo aut vis aut voluntas moveo autem sol et luna et sidus omnis qui autem natura moveo hic aut pondus deorsum aut levitas in sublimis fero qui neuter astrum contingo propterea qui is moueo in orbis circum fero neque verus dico possum vis quidam magnus fio ut contra natura astrum moveo qui enim possum magnus sum resto igitur ut moueo astrum sum voluntarius


Verum sit sane, ut vultis, deus effigies hominis et imago: quod eius est domicilium quae sedes qui locus, quae deinde actio vitae, quibus rebus, id quod vultis, beatus est? utatur enim suis bonis oportet et fruatur qui beatus futurus est. nam locus quidem his etiam naturis, quae sine animis sunt, suus est cuique proprius, ut terra infimum teneat, hanc inundet aqua, superior aeri, aetheriis ignibus altissima ora reddatur; bestiarum autem terrenae sunt aliae, partim aquatiles, aliae quasi ancipites in utraque sede viventes, sunt quaedam etiam quae igne nasci putentur appareantque in ardentibus fornacibus saepe volitantes.

verus sum sanus ut volo deus effigio homo et imago qui is sum domicilium qui sedes qui locus qui deinde actium vita qui res is qui volo beatus sum uto enim suus bonus oportet et fruor qui beatus sum sum nam locus quidem hic etiam natura qui sine animus sum suus sum quisque proprius ut terra infimus teneo hic inundo aqua superus aerius aetherius ignis alo os reddo bestia autem terrenus sum alius pars aquatilis alius quasi anceps in uter sedes vivo sum quidam etiam qui ignis nascor puto appareo in ardeo fornacibus saepe volito


at id quidem repudiandum; ne Orcus quidem igitur; quid dicitis ergo de fratribus?" Haec Carneades aiebat, non ut deos tolleret (quid enim philosopho minus conveniens), sed ut Stoicos nihil de dis explicare convinceret; itaque insequebatur: "Quid enim" aiebat, "si hi fratres sunt in numero deorum, num de patre eorum Saturno negari potest, quem volgo maxime colunt ad occidentem? qui si est deus, patrem quoque eius Caelum esse deum confitendum est. quod si ita est, Caeli quoque parentes dii habendi sunt Aether et Dies eorumque fratres et sorores, qui a genealogis antiquis sic nominantur, Amor Dolus †modus Labor Invidentia Fatum Senectus Mors Tenebrae Miseria Querella Gratia Fraus Pertinacia Parcae Hesperides Somnia; quos omnis Erebo et Nocte natos ferunt. aut igitur haec monstra probanda sunt aut prima illa tollenda.

at is quidem repudio ne orcus quidem igitur quis dico ergo de frater hic carneades aio non ut deus tollo quis enim philosophus paruus convenio sed ut stoicus nihil de deus explicaris convinco itaque insequor quis enim aio si hic frater sum in numerus deus num de pater is saturnus negaris possum qui vulgo magnus colo ad occaedes qui si sum deus pater quoque is caelis sum deus confiteor sum qui si ita sum caelis quoque parens dius habeo sum aether et dies is frater et soror qui ab genealogus antiquus sic nomino amor dolus modus labor invideo fata senectus mors tenebra miseria querela gratia fraus pertinacia parca hesperides somnio qui omnis erebus et nox nascor fero aut igitur hic monstrum probo sum aut primus ille tollo


Atque etiam mundi ille fervor purior perlucidior mobiliorque multo ob easque causas aptior ad sensus commovendos quam hic noster calor, quo haec quae nota nobis sunt retinentur et vigent.

atque etiam mundus ille fervo purus perlucidior mobilis multus ob eo causa aptus ad sensus commoveo quam hic noster calor quo hic qui nosco nos sum retineo et vigeo


nam cum praestantissumam naturam, vel quia beata est vel quia sempiterna, convenire videatur eandem esse pulcherrimam, quae conpositio membrorum, quae conformatio liniamentorum, quae figura, quae species humana potest esse pulchrior? Vos quidem Lucili soletis (nam Cotta meus modo hoc modo illud), cum artificium effingitis fabricamque divinam, quam sint omnia in hominis figura non modo ad usum verum etiam ad venustatem apta describere;

nam cum praesto natura vel quia beatus sum vel quia sempiternus convenio video idem sum pulcher qui compositio membrum qui conformatio liniamentor qui figuro qui species humanus possum sum pulcher tu quidem lucilis solo nam cotta meus modo hic modo ille cum artificium effingo fabrica divina quam sum omnis in homo figuro non modo ad usus verus etiam ad venustas apto describo


Idemque hoc modo: "Nullius sensu carentis pars aliqua potest esse sentiens; mundi autem partes sentientes sunt; non igitur caret sensu mundus". Pergit idem et urguet angustius: "Nihil" inquit "quod animi quodque rationis est expers, id generare ex se potest animantem compotemque rationis; mundus autem generat animantis compotesque rationis; animans est igitur mundus composque rationis". Idemque similitudine, ut saepe solet, rationem conclusit hoc modo: "Si ex oliva modulate canentes tibiae nascerentur, num dubitares quin inesset in oliva tibicini quaedam scientia? quid si platani fidiculas ferrent numerose sonantes: idem scilicet censeres in platanis inesse musicam. cur igitur mundus non animans sapiensque iudicetur, cum ex se procreet animantis atque sapientis?"

idem hic modo nullus sentio careo pars aliqui possum sum sentio mundus autem pars sentio sum non igitur careo sentio mundus pergo idem et urgeo angustus nihil inquam qui animus quisque ratio sum expers is generaris ex sui possum animo compotor ratio mundus autem genero animo compotor ratio animo sum igitur mundus compos ratio idem similitudo ut saepe soleo ratio concludo hic modo si ex oliva modulor caneo tibia nasco num dubitaris quin insum in oliva tibicinium quidam scientia quis si platanus fidicula fero numerosus sono idem scilicet censeo in platanus insum musica cur igitur mundus non animo sapio judico cum ex sui procreo animo atque sapio


Haec omnis descriptio siderum atque hic tantus caeli ornatus ex corporibus huc et illuc casu et temere cursantibus potuisse effici cuiquam sano videri potest, aut vero alia quae natura mentis et rationis expers haec efficere potuit quae non modo ut fierent ratione eguerunt sed intellegi qualia sint sine summa ratione non possunt?

hic omnis descriptio sidus atque hic tantus caelum orno ex corpus huc et illic casus et temere curso possum efficio quisquam sano video possum aut verus alius qui natura mens et ratio expers hic efficio possum qui non modo ut fio ratio egeo sed intellego qualis sum sine summus ratio non possum


Atque hoc loco me intuens Utar inquit “carminibus Arateis, quae a te admodum adulescentulo conversa ita me delectant quia Latina sunt, ut multa ex is memoria teneam. Ergo, ut oculis adsidue videmus, sine ulla mutatione aut varietate cetera labuntur celeri caelestia motu cum caeloque simul noctesque diesque feruntur,

atque hic locus ego intueor uto inquam carmen arateus qui ab tu admodum adulescentulus converro ita ego delecto quia latinum sum ut multus ex is memoria teneo ergo ut oculus assiduus video sine ullus mutatio aut varietas ceterus labor celer caelestis motus cum caelo simul nox dies fero


Iam solis annuos cursus spatiis menstruis luna consequitur, cuius tenuissimum lumen facit proximus accessus ad solem, digressus autem longissimus quisque plenissimum. neque solum eius species ac forma mutatur tum crescendo tum defectibus in initia recurrendo, sed etiam regio; quae cum est aquilonia aut australis, in lunae quoque cursu est et brumae quaedam et solstitii similitudo, multaque ab ea manant et fluunt quibus et animantes alantur augescantque et pubescant maturitatemque adsequantur quae oriuntur e terra.

iam sol annuus curro spatium menstruus luna consequor qui tenuis lumen facio proximus accedo ad sol digredior autem longus quisque plenus neque solus is species atque forma muto tum cresco tum defectus in initium recurro sed etiam regius qui cum sum aquilonius aut austral in luna quoque cursus sum et bruma quidam et solstitium similitudo multo ab is mano et fluo qui et animo alo augesco et pubesco maturitas assequor qui orior e terra


Inproborum igitur prosperitates secundaeque res redarguunt, ut Diogenes dicebat, vim omnem deorum ac potestatem.

improbus igitur prosperitas secundus res redarguo ut diogenes dico vis omnis deus atque potestas


Qui tandem inquit ille.


Haec igitur indocti; quid vos philosophi, qui meliora? Omitto illa, sunt enim praeclara: sit sane deus ipse mundus. hoc credo illud esse "sublime candens, quem invocant omnes Iovem". Quare igitur pluris adiungimus deos? quanta autem est eorum multitudo: mihi quidem sane multi videntur; singulas enim stellas numeras deos eosque aut beluarum nomine appellas, ut Capram ut Nepam ut Taurum ut Leonem, aut rerum inanimarum, ut Argo ut Aram ut Coronam.

hic igitur indoceo quis tu philosophus qui bonus omitto ille sum enim praeclarus sum sanus deus ipse mundus hic credo ille sum sublimis candeo qui invoco omnis iuppiter quaris igitur multus adjungo deus quantus autem sum is multitudo ego quidem sanus multus video singulus enim stella numero deus is aut beluaris nomen appello ut capra ut nepas ut taurus ut leo aut res inanimaris ut argus ut ara ut corone


primus Caelo natus, ex quo et Minerva Apollinem eum cuius in tutela Athenas antiqui historici esse voluerunt, secundus Nilo natus Opas ut Aegyptii appellant, quem custodem esse Aegypti volunt, tertius ex tertio Iove et Iunone, qui Lemni fabricae traditur praefuisse, quartus Maemalio natus, qui tenuit insulas propter Siciliam quae Volcaniae nominabantur.

primus caelum nascor ex quo et minerva apollo is qui in tutela athenae antiquus historicus sum volo secundus nilus nascor opas ut aegyptius appello qui custos sum aegyptius volo tertius ex tertius iuppiter et juno qui lemnius fabrica trado praesum quartus maemalio nascor qui teneo insula propter sicilia qui volcanius nomino


Omnis tamen ista rerum effigies ex individuis quo modo corporibus oritur? quae etiam si essent, quae nulla sunt, pellere sepse et agitari inter se concursu fortasse possent, formare figurare colorare animare non possent. Nullo igitur modo inmortalem deum efficitis.

omnis tamen iste res effigio ex individuus quo modo corpus orior qui etiam si sum qui nullus sum pello sepse et agitaris inter sui concursus fortasse possum formo figuraris coloraris animaris non possum nullus igitur modo inmortal deus efficio


Utilitatum igitur magnitudine constituti sunt ei di qui utilitates quasque gignebant, atque is quidem nominibus quae paulo ante dicta sunt quae vis sit in quoque declaratur deo.

utilitas igitur magnitudo constituo sum is deus qui utilitas quisque gigno atque is quidem nomen qui paulus ante dictum sum qui volo sum in quoque declaro deus


Quid Diagoras, Atheos qui dictus est, posteaque Theodorus nonne aperte deorum naturam sustulerunt? nam Abderites quidem Protagoras, cuius a te modo mentio facta est, sophistes temporibus illis vel maximus, cum in principio libri sic posuisset "de divis neque ut sint neque ut non sint habeo dicere", Atheniensium iussu urbe atque agro est exterminatus librique eius in contione combusti; ex quo equidem existimo tardioris ad hanc sententiam profitendam multos esse factos, quippe cum poenam ne dubitatio quidem effugere potuisset. Quid de sacrilegis, quid de impiis periurisque dicemus? Tubulus si Lucius umquam, si Lupus aut Carbo aut Neptuni filius, ut ait Lucilius, putasset esse deos, tam periurus aut tam inpurus fuisset?

quis diagoras atheos qui dico sum postea theodorus nonne apertus deus natura tollo nam abderites quidem protagoras qui ab tu modo mentior facio sum sophistes tempus ille vel magnus cum in principium liber sic pono de divus neque ut sum neque ut non sum habeo dico atheniensis iussus urbs atque ager sum extermino liber is in contio comburo ex quo equidem existimo tardus ad hic sententia profiteor multus sum facio quippe cum poena ne dubitatio quidem effugio possum quis de sacrilegus quis de impius perjurus dico tubulus si lucius umquam si lupus aut carbo aut neptunius filius ut aio lucilius puto sum deus tam perjurus aut tam impurus sum