de bello Gildonico

CC BY 4.0 (estate-derived fields); included text keeps its per-record source license

Reuse requires the attribution line above (CC BY 4.0). Text records carry their own license_id; only open-display licenses appear in this file.

Licensed lexica and citation-only authorities are excluded from bulk dumps by construction — cite the authority, never reprint it.


Romuleas vendit segetes et possidet arva


rex ducit superum, premitur nec signifer ullo

rex duco superi premo neque signifer ullus


namque procul Libycos venatu cingere saltus


heu quantum timui vobis, quid libera tanti


germani nunc usque tui responsa colebat:


semper inops, ventique fidem poscebat et anni.


ereptumque Notum; caput insuperabile rerum


tollite Massylas fraudes, removete bilingues


Collina pro turre tuli? Gildonis ad usum

collina pro turris fero gildonis ad usus


gramina. si quisquam vultu praesentia damnet

gramen si quisquam vultus praesens damno


trans murum pueros obsessae reddidit urbi.


dum stupet et tanto cunctatur credere voto.


et Quincti Curiique seges, patriaeque petenti


splendet Tartareo furialis mensa paratu


adridere viris. Phalarim tormentaque flammae


fovit et in veros eduxit principis annos,


scilicet ut domitis frueretur barbarus Afris,


ora licet maculis adsperserit occiduus sol

os licet maculis adsperserit occiduus sol


canitiem plenamque trahit rubiginis hastam.


“unde tuis optatus ades? da tangere dextram,


excitet incestos turmalis bucina somnos,


Gildonisne salus tanti sit palma furoris?


si maesto squalore comae lacrimisque senatum


vestros imperium remos et vestra sequatur


Carthago ter victa ruit? hoc mille gementis


vomeris impatiens. pulsis dominentur aristis


quas vigilat Veneri, castris impendere noctes.


classibus aestivis alerent geminoque vicissim


frena regens tacito volvebat sidera curru.


imbribus umescant Haedi nimbosaque Taurum


captivum mihi redde meum. desiste morari.


qua gentes cecidere ferae, quis tale removit


non Plaustris Arctove regor. contemne Booten,

non plaustrum arctove regor contemno bootes


defendit tantique vacat secura tyranni.


insidiis, patrias in pignora contulit iras


hic hominum pecudumque lues, sic 1 pestifer aer


hoc facinus refugo damnavit sole Mycenas


correptum pedibus curvis innexuit hydrum,


Theodosii, pacem laturi gentibus ibant,


discidium; dubio stabant Romana sub ictu;


ingerit; exterret cunabula discolor infans.


ille luat; redeat iam tutior Africa fratri.”

ille luo redeo iam tueor africanus frater


hanc omni petiere manu prorisque reductis


suscipis in fratrem? longi pro dedecus aevi!

suscipio in frater longus pro dedecus aevum


dissidet, occiduis quod Gadibus arida Barce

dissideo occiduus qui gades aridus barce


et pelagi superare moras, transmittere primus

et pelagus supero mora transmitto primus


“hoc erat? in fratres medio discordia Mauro

hic sum in frater medium discordia maurus


conciliis; domui terras urbesque revinxi


adsociant malis; quatitur Tyrrhena tumultu

adsociant malus quatio tyrrhenus tumultus


noxia pollicitum domino miscere venena


et contusa vagos iaculentur sidera crines;


tum iubet acciri socerum dextramque vocato


vos opibus iunctos conspirantesque tulisset?


quo, precor, haec effecta deo? robusta vetusque

quo precor hic efficio deus robustus vetus


praelatoque lavas Phrygios Almone leones,


maternis precibus natum iam flecte, Cybebe.


dextra movet iaculum, praetentat pallia laeva;

dextera moveo iaculis praetentat pallium laeva


omnibus ingenti mansuescunt stagna recessu.


exornet geminos Maurusia laurea currus:


Nonne mori satius, vitae quam ferre pudorem?


“Per somnos mihi, sancte pater, iam saepe futura

per somnus ego sancio pater iam saepe sum


Cui pater in tales rupit suspiria voces:


plena redit. patriis solum quod defuit armis,

plenus redeo patrius solus qui desum arma


carmina, Tarpeias si necdum respuis arces:


Nervius insequitur meritusque vocabula Felix


rumoremque sui praevenit laurea belli,

rumoremque suus praevenio laureus bellum


et contusa genas mediis adparet in astris

et contundo gena medius appareo in astrum


Susa, nec ut Rubris aquilas figamus harenis.


aequales Aurora togas, Aegyptia rura


dumque reluctantem morsu partitur obunco,


Nunc quid agam? Libyam Gildo tenet, altera Nilum.

nunc quis ago libya gildo teneo alter nilis


excubiis, nedum puero rectore quiesset.


expediunt et vela legunt et cornua summis


per famuli patrare nefas, ductosque Camillus

per famulis patraris nefas duco camillus


certa fides caeli, sed maior Honorius auctor;

certus fides caelum sed magnus honorius auctor


conspirat geminus frenis communibus orbis.


una domus totiens una de gente triumphet.

unus domus totiens unus de gens triumpho


Traduntur poenis alii, eum proelia tollunt;


tandem funereis finem positura tyrannis.”


Quos ubi luctatis procul effugere carinis,


obsessi discrimen habet. per singula letum

obsedeo discrimen habeo per singulus letum


exemplum sequerer Tulli laniandaque dumis


puppis si qua venit, si quid fortasse potenti

puppis si qui venio si quis fortasse potens


adsiduoque gemens undarum verbere nutat


quid me temperies iuvit? quid mitior aether?

quis ego temperies juvo quis mitis aether


at Veios; brevior duxi securius aevum.


Scipio. Romano vicistis sanguine Mauri.


hoc genus emptori cives eum moenibus offert,


exedit macies. umeris vix sustinet aegris


Haec ubi sederunt genero, notissima Marti


qui trabeas et sceptra dabat, quem semper in armis

qui trabeas et sceptrum do qui semper in arma


ne consanguineis certetur comminus armis,


mergi prima peto; veniant praerupta Pachyno

mergo primus peto venio praeruptus pachynus


divitibusque dies et nox metuenda maritis.


quam tuus ensis aget. minuit praesentia famam.


arma oneri, fuga praesidio. conubia mille;

arma onus fuga praesidium conubium mille


restabat Libyae, quae vix aegreque fovebat;


circumdant equitum turmae regesque clientes,


amissas. uno Libyam defendite bello.


quassatis cupio tellurem figere rostris.


ast ego, quae terras umeris pontumque subegi,


inrupit clamore fores: “Quid magne moraris

irrumpo clamor foris quis magnus moraris


incedit; peditum praecurrunt agmina longe;


exuit et tenuem caesis invidit harenam.


Cynthia), permixto tremuerunt gaudia fletu


diversos: Italas senior tendebat in oras;


fas erit errantesque solo iam reddere cives?”


hostibus, ille tuis. quae gens, quis Rhenus et Hister

hostis ille tuus qui gens quis rhenus et hister


aut visus voluisse, gerit; venerabilis illi


restitit in speculis fati turbaque reductus


mox odere tamen: tenuit sic Graia Philippus

mox odi tamen teneo sic graius philippus


squalentem clipeum; laxata casside prodit


proditor adportet suspensa morte salutem


quae tenui rexique puer? bis noster ad Alpes

qui tenuis rexique puer bis noster ad alpis


et, quos ipse sinu parvos gestaverat, una


bis senas torquent hiemes, cervicibus ex quo


nunc inhonorus egens perfert miserabile pacis

nunc inhonorus egeo perfero miserabilis pax


transtulit et lapsi mores desuetaque priscis


idcirco voluit contempta luce reverti


O mihi post Alpes nunc primum reddite, dixit.


confectus senio, morbis stuprisque solutus.


heu nimium segnes, cauta qui mente notatis,


qui Iovis arcanos monitus mandataque ferrent


Dictis ante tamen princeps confirmat ituros


At iuvenem stimulis inmanibus aemula virtus

at juvenis stimulus immanis aemulo virtus


haeret triste iugum. nostris iam luctibus ille

haereo tristis iugum noster iam luctus ille


flet Mavors sanctaeque memor Tritonia Vestae,

fleo mavors sanctaeque memor tritonia vesta


et cuius meritis pietas in fratre recedat!


terreat. an Mauri fremitum raucosque repulsus

terreo an maurus fremo raucosque repello


molitur Stilicho? quando non ille iubenti


ad bellum nos trudat hiems per devia ponti.

ad bellum nos trudo hiems per devius pontus


commodat imperium. Mauri fuit Africa munus.

commodo imperium maurus sum africanus munus


si qua fuit; lugenda Getis et flenda Suebis


Gildoni fecunda fui. iam solis habenae


auspiciis, alio saltem prosternite casu


vecta Palatinis mutasti collibus Idam


praesidium terris? ut te mortalia pridem


vellite proclamant “socii, iam vellite funem.


tempus agi. si quid pro me doluistis, in armis

tempus ago si quis pro ego doleo in arma


Fabricius regi nudata fraude remisit,


carnifices epulas incertaque pocula pallens


ut sileam varies mecum quos gesserit actus,


transfundit secum Libyam refluumque malignus


ille licet sese praetentis Syrtibus armet


unius praedonis ager. Distantibus idem


post patrem fratremque paras? sed magna rependit

post pater frater paro sed magnus rependo


signa nec adventus dubii deterruit Austri.

signum neque advenio dubius deterreo auster


congressum profugum captum vox nuntiat una

congredior profugus capio vox nuntio unus


umbonum et vestros passuri comminus enses?


barbara Sidoniae subeunt conubia matres;


quem simulac vidit natus (nam clara nitebat

qui simulac video nascor nam clarus niteo


quid dubitas? exsurge toris, invade rebellem,

quis dubito exsurgo torus invado rebello


nunc etiam paribus secum certare tropaeis


Africa, communem prosternet Honorius hostem.

africanus communis prosterno honorius hostis


Roma precor. miserere tuae, pater optime, gentis,

roma precor misereor tuus pater optume gens


in Numidas pulsus solio commovit Adherbal:

in numida pello solium commoveo adherbal


sparsaque sanguineis pastorum funera campis.


sic Agamemnoniam vindex cum Graecia classem

sic agamemnonius vindex cum graecia classis


vox tenuis tardique gradus oculique iacentes


aequora, laxatis subsidant Syrtibus urbes.


nonne meam fugiet Maurus cum viderit umbram?


rursus habent? ausus Latio contendere Gildo

rursus habeo audeo latius contendo gildo


pars adit antiqua ductos Carthagine Sulcos;


obliti Libyam nostro sudore receptam


artificem: varios sucos spumasque requirit


Africa: rescissae vestes et spicea passim

africanus rescissae vestis et spiceus passim


quaslibet ad partes animus nutaverit anceps,


me Senonum furiis, Brenni me reddite flammis.

ego senones furia brennus ego reddo flamma


accitus conviva perit. mors nulla refugit


maiestatem acies. sed quod magis utile factu

maiestas acies sed qui magis utilis factus


iungantur spoliis Firmi Gildonis opima;


si mihi tempestas Libyam ventique negabunt,


en iterum calcat. tali te credere monstro


me potius saevi manibus permittite Pyrrhi,


pars Libyae, nimio quae se munita calore


fratribus et geminis sancirent foedera regnis:


quid referam morbive luem tumulosve repletos

quis refero morbive lues tumulosve repletos


fletibus et tantae suspendit fata ruinae.


Poenus et attonitae iam proximus Hannibal urbi?

poenus et attono iam proximus hannibal urbs


incursu; pecudum strages passimque iuvenci


pro labor! in Bocchi regnum sudavit uterque

pro labor in bocchus regnum sudo uterque


opportuna situ: quae pars vicinior Afris,


hunc quoque nunc Gildo, tanto quem funere mersit,

hic quoque nunc gildo tantus qui funus mergo


alterius convexa poli, rectore sub uno


traxit avaritia, luxu peiore refundit.


Ut fluctus tetigere maris, tunc acrior arsit


occidit iuvenes inhumataque corpora vulgo


quae vidi post fata, loquar. cum divus abirem,

qui video post fatum loquor cum divus abeo


panduntur multaeque canunt praesagia noctes.


si mihi Gildonem nequeunt abducere fata,


ducat Hyas totusque fretis descendat Orion:


ibitis: in solis longe fiducia telis.


Arcadii thalamis urbique inlapsus Eoae.


scilicet egregius morum magnoque tuendus


Rufinumque tibi, quero tu tremuisse fateris,


invicti clipeoque animosi teste Leones.


supposuit, servile gemens; iniectaque vincla


sin prohibent Parcae falsisque elusa vetustas


anguibus et solis medios obiecerit aestus:


exarmatus erit, cum missile torserit, hostis.


frugibus ad rapidi limen tendebat Olympi


stabat certa salus: Memphis si forte negasset,


sitque palam Gallos causa, non robore vinci.


defluxere iubae; fractos inglorius armos


solo ducta Noto, numquam secura futuri,


amplector praecepta libens, nec carior alter

amplector praecipio libet neque carus alter


compulimus dirum Syphacem fractumque Metello

compulimus dirus syphacem frango metellus


muro sustinui Martem noctesque cruentas


hoc generi fatale tuo: dum sanguis in orbe

hic gener fatalis tuus dum sanguis in orbis


vel pudor extorsit domino vel praedo reliquit.

vel pudor extorqueo dominus vel praedo relinquo


numquam gratus erit. damnamus luce reperta


artibus in gremium pacis servile recessi,


iunximus Europen Libyae. concordia fratrum


hic odium, non poena fuit. te perdita iura,


Iret adhuc in verba dolor, ni Iuppiter alto

eo adhuc in verbum dolor ni iuppiter altus


ceu praesens numenque vocor. si tanta recusas,

ceu praesens numen voco si tantus recuso


cognato Stilichone mihi. commissa profanus

cognatus stilichone ego committo profanus


hinc Gildo? prius astra Chaos miscebit Averno.

hinc gildo prior astrum chaos misceo avernus


nascitur et mundus germanaque dissidet aula?


nec Cybele sicco nec stabat lumine Iuno.

neque cybelis sicco neque sto lumen juno


cunctamur? decuit pridem complere biremes


Oceano cingi, Tyrrhena clauditur unda;


supplicibus sciat esse tuis. quem sede fugavit,


et proprium miseris numen statuistis, Athenae,


stringebat vetitos etiamnum exercitus enses


erexit galeam clipeique recanduit orbis


in Mauros hoc crimen eat. Quid noster iniquum

in mauri hic crimen eo quis noster iniquus


crimine pulsatur falso; si crimina desunt,


ut Gildo cumularet opes? haurire venena


et poenae mutate genus. Porsenna reducat


Omina conveniunt dicto fulvusque Tonantis


serta iacent; lacero crinales vertice dentes


et levis excussa micuit rubigine cornus.


victori; fortuna simul cum mente pependit.


inter se vitiis cinctus: quodcumque profunda

inter sui vitium cingo quicumque profundus


maerebat regio saevi vastata leonis


angustis opibus; mallem tolerare Sabinos


instat terribilis vivis, morientibus heres,


postquam iura ferox in se communia Caesar

postquam ius ferox in sui commune caesar


humanae specie plantae se magna figurat

humanus species planta sui magnus figuro


separat et soli famulabitur Africa Romae.”

separo et solus famulabitur africanus roma


non illos strepitus impendentisque procellae

non ille strepitus impendentisque procella


quam tales audire choros. nec damna pudoris

quam talis audio chorus neque damno pudor


“adversine tubam princeps dignabere Mauri?


quod levis ingenio. quamvis discrimine summo

qui levis ingenium quivis discrimen superus


quodque Paraetonio secedit litore Tingi,


extremam defende famem. satiavimus iram


ferveret iam laeta novis! dissensus acerbus

ferveret iam laetus novus dissentio acerbus


Regulus? hoc damnis, genitor, Cannensibus emi?

regulus hic damnum genitor cannensis emo


insula (Sardiniam veteres dixere coloni),


armiger a liquida cunctis spectantibus aethra

armiger ab liquidus cunctus specto aethra


Herculeam suus Alcides Ioviamque cohortem


fervet et absentes invadere cuspide Mauros.


dipsades et sitiens attollat glaeba cerastas.


ut famulae praebere cibos vitamque famemque


Inachides belloque rogos meruere maritis,


traximus inmanem Marii sub vincla Iugurtham,

traho immanis marius sub vinclum jugurtha


paruit? an quisquam nobis devinctior extat?


frugiferas certare rates lateque videbam


cuncta fame leviora mihi.” Sic fata refusis

cunctus fames levis ego sic fatum refundo


praescribunt alimenta dies, heu prospera fata!

praescribo alimentum dies heu prosper fatum


est illi patribus, sed non et moribus isdem


ius Latium, quod tunc Meroe Rubroque solebat

ius latius qui tunc meroe rubroque soleo


exorate patrem; tuque o si sponte per altum


non illis generis nexus, non pignora curae:


Mascezel, fugiens qui dira piacula fratris

mascezel fugio qui dirus piaculum frater


robora, praecipuos electa pube maniplos


ipse paro; quaecumque meo gens barbara nutu

ipse paro quicumque meus gens barbarum nutus


avertitque diem; sceleri sed reddidit Atreus


Talia dum longo secum sermone retexunt,


quid mihi septenos montes turbamque dedistis,


pallida translatum iam sentiat Africa Rhenum.

pallidus transfero iam sentio africanus rhenus


stragibus et crebras corrupto sidere mortes?


decidit! in qualem paulatim fluximus umbram!


pondere: festinant adeo vexilla moveri.


Ei mihi, quo Latiae vires urbisque potestas


ne, precor. haec trucibus Thebis, haec digna Mycenis;

ne precor hic trux thebae hic dignus mycena


sed sua concedi iactat gaudetque diurnos


sed tantum permitte, cadat. nil poscimus ultra.

sed tantus permitto cado nihil posco ultra


hausimus; ipsa meos horreret Parthia casus.


carbasa. despectas trans aequora ducite leges,

carbasus despectas trans aequor duco lex


cum subiit par Roma mihi divisaque sumpsit


ut dominam plebem bellatoremque senatum


agnoscatque suum, trahitur dum victima, fratrem.”

agnoscatque suus traho dum victima frater


mutavere comae, solidatam crista resurgens


crinitos inter famulos pubemque canoram


Iuppiter avulso nexu pelagique solutis


serpentum virides et adhuc ignota novercis

serpens viridis et adhuc ignotus noverca


aequalem casus animum: penetrabit harenas,


nunc vellem notosque senex ostendere vultus:


Finierat. Stilicho contra cui talia reddit:


pergite securae. vestrum vis nulla tenorem


res incompositas (fateor) tumidasque reliqui.

res incompositas fateor tumidasque reliquus


te pietas polluta rogat; si flentibus aram


vindictam mandasse sat est; plus nominis horror

vindicta mando satis sum multus nomen horror


Romani scelerum semper sprevere ministros.


procubuit, tales orditur maesta querellas:


cum procul insanis quatiens ululatibus axem


horribilem gentes, placidum sensere subactae,


et gravior consensus erat. tunc ipse paterna

et gravis consentio sum tunc ipse paternus


imploret citharas cantatricesque choreas


illius auspiciis inmensa per aequora miles,

ille auspicium immensus per aequor miles


caede madens, atrox gladio, suspecta veneno.

caedes madeo atrox gladius suspicio veneno


tempore tam parvo potuit dementia vinci?


ostentate mihi; iusto magnoque triumpho


virga regit, non ulla fides, non agminis ordo:

virga rego non ullus fides non agmen ordo


nulla quies: oritur praeda cessante libido,


complexuque fovens, quos non speraverat, artus


Dixit et adflavit Romam meliore iuventa.


exiliis dispersa feror. numquamne reverti


saevit et exclusis regnant Aquilonibus Austri.


littera pennarumque notis conscribitur aer.


orbatas iubet ire nurus nuperque peremptis


haesit, non spatio terrae, non obice ponti.

haereo non spatium terra non obicio pontus


perfidiam nec nos patimur committere tali.

perfidia neque nos patior committo talis


collibus? ingentes vexi summersa carinas


liberiusve gemat, dapibus crudelis in ipsis


non contra clipeis tectos gladiisque micantes


inmitis, scopulosa, procax subitisque sonora


partem litoreo complectitur Olbia muro.


supplicium nulloque palam circumdatus hoste


aut dedit ipsa deos. genitor iam corde remitti

aut do ipse deus genitor iam cor remitto


ut vino calefacta Venus, tum saevior ardet

ut vinum calefacio venus tum saevus ardeo


tot mihi pro meritis Libyam Nilumque dedere,


lunaque conceptis livescat turgida Cauris


pensabam Pharium Gaetulis messibus annum,,


rusticus inferret proprias dictator aristas.

rusticus infero proprius dictator arista


urbs Libyam contra Tyrio fundata potenti


“nec te, Roma, diu nec te patiemur inultam,

neque tu roma diu neque tu patior inultus


si revolant mergi, graditur si litore cornix.


exigui specie fundi, quod Nilus et Atlas

exiguus species fundo qui nilus et atlas


Romani iam finis erit Trinacria regni.


vulneribus quaesita meis. ideone tot annos


te bellante mori? decernet Honorius inde,


haesit in ungue caput; truncatus decidit anguis.

haereo in unguis caput trunco decido anguis


legibus iratum populis inmittere fratrem?


suspensa Zephyros expectant classe faventes.


quem veniens indixit hiems, ver perculit hostem.

qui venio indico hiems ver percello hostis


et Numidae Gildonis erunt? pro funera tanta,

et numida gildonis sum pro funero tantus


coeperat et sacrum dextra sedare tumultum,

coepio et sacer dextera sedaris tumultus


Hesperiam pervenit avus castumque cubile


hoc Fabius fortisque mihi Marcellus agebant,


tot mihi debetis populos, tot rura, tot urbes


care nepos? iterum post me coniurat in arma

caris nepos iterum post ego conjuro in arma


hanc quoque nunc Gildo rapuit sub fine cadentis

hic quoque nunc gildo rapio sub finis cado


victoris cum stirpe sui? Firmumne iacentem


consul ovans nostraeve premant pharetrata secures

consul ovo nostraeve premo pharetratus securis


dividit aut trepidos summittit fascibus Indos.

divido aut trepidus summitto fascis indi


aut ruet in vestris aut stabit Roma lacertis.


adsistit capiti; tunc sic per somnia fatur:


ille diu miles populus, qui praefuit orbi,

ille diu miles populus qui praesum orbus


dietaque ab Augusto legio nomenque probantes


totque duces caesi ruptaque emissus ab Alpe


novi consilium, novi Stilichonis in omnes

nosco consilium nosco stilichonis in omnis


auferet ignavus clari solacia leti.


hoc sibi transcripsit proprium. pars tertia mundi

hic sui transcribo proprius pars tertius mundus


linquitur et caecis vitatur Corsica saxis.


quisquis vel locuples pulchra vel coniuge notus,

quisquis vel locuples pulcher vel coniunx notus


hortator me cogit avus. quonam usque remoti

hortator ego cogo avus quonam usque removeo


noster erit, semper pallebit regia Bocchi.


profuit et Siculi mugitus ferre iuvenci


iam duo divorum proceres, maiorque minorque


his fretus sociis ipso iam principe maior

hic fretus socius ipse iam princeps magnus


Redditus imperiis Auster subiectaque rursus


provehitur; dextra Ligures, Etruria laeva


Punica Niliacis concurrere carbasa velis.

punicus niliacus concurro carbasus velis


fixus quisque toro tacita formidine libat


rex ignotus agit, qui me non iuvit euntem


conspicio: dilapsus honos, cervice minaces


luxuries, mixtis redolent unguenta coronis:


Umentes iam noctis equos Lethaeaque Somnus


in partem cessere novae, spes unica nobis


virginibus raptor, thalamis obscaenus adulter,


quos nostris ditat spoliis. proturbat avita


Iuppiter, auguris, si stant inmota Sibyllae


at soceri reverere faces, at respice fratris

at socer reverendus fax at respicio frater


aggere conspicuus; stat circumfusa iuventus

aggero conspicuus sto circumfundo juventus


te pater ultorem, te nudi pulvere manes,


haec nobis, haec ante dabas; nunc pabula tantum


horret adhuc animus manifestaque gaudia differt,

horreo adhuc animus manifesto gaudium differo


attigit ut tandem caelum genibusque Tonantis


Augusti Fortuna dabit.” Iam classis in altum

augustus fortuna do iam classis in altus


crimen et infandas excusat coniuge mensas.


quemque domo; veteres detrudit rure colonos.


ite recepturi, praedo quem sustulit, axem


Aethiopem nobis generum, Nasamona maritum


fastidita datur. media Carthagine ductae


oppida; Pellaeo libertas concidit auro.


insidias et verba soli spirantia virus.


solveret, innumeris fervebat vocibus Aulis.


solus at hic non puppe data, non milite misso

solus at hic non puppis do non miles mitto


qui stetit aequatur campo, collataque nescit


inque tuam sortem numerosas transtulit urbes!


aut fluvium per tecta vagum summisque minatum

aut fluvius per tectum vagus summus mino


sufficerent Etrusca mihi Campanaque culta


progenies vesana Iubae bellumque resumit


deseror: emeritae iam praemia nulla senectae.

desero emereo iam praemium nullus senecta


cetera nudus eques. sonipes ignarus habenae;

ceterus nudus eques sonipes ignarus habena


torrentesque ruunt; nec mons aut silva retardat:


naufraga Ledaei sustentant vela Lacones.


tenditur in longum Caralis tenuemque per undas


descensura ratis, caeca sub nocte vocati


nixa hastis pronasque ferox accommodat aures:

nitor hasta pronasque ferox accommodo auris


per diversa ruunt sinuosae litora terrae.


ora nec Alpheae capiunt navalia Pisae:


Exitium iam Roma timens et fessa negatis


cui placet, australes Gildo condonat habenas


ordinibus variis per nubila texitur ales


civiles abolete notas; sciat orbis Eous


et cui non Nilus, non intulit India metas,


crescat zona rubens; medius flagrantis Olympi

cresco zona rubeo medius flagro olympius


at pater, intrantem Pontum qua Bosphorus artat,

at pater intro pontus qui bosphorus arto


auxilio? fovere Getae, venere Geloni.


tantaque mutatos sequitur provincia mores.


depulit. hunc solum memorem solumque fidelem


non solito vultu nec qualis iura Britannis

non soleo vultus neque qualis ius britannus


nos praedae faciles insultandique iacemus?”


armato quondam populo patrumque vigebam


pascimur arbitrio Mauri nec debita reddi,

pasco arbitrium maurus neque debeo reddo


an patiar tot probra sedens iuvenisque relinquam

an patior tot probrum sedeo juvenis relinquo


interius; fugere genae; ieiuna lacertos


tertia iam solito cervix mucrone rotetur


plana solo, ratibus clemens; quae respicit Arcton,

planum solum ratis clemens qui respicio arceo


advenio supplex, non ut proculcet Araxen


si Pandionias planctu traxere phalanges


navibus et socia comitentur classe Sygambri.


tertius occubuit nati virtute tyrannus.


coepisset solio (voces adamante notabat


turpia sufficiunt: Mauris clarissima quaeque


unguibus et subitae collo sonuere catenae,


proditio? taceo, laesi quod transfuga fratris,

proditio taceo laedo qui transfuga frater


successit pietate mihi tenerumque rudemque


remorumque sonos et Pyrrhae saecula sensi.


dives ager frugum, Poenos Italosve petenti


“Tantane devictos tenuit fiducia Mauros,


oppositoque Atlante tegat, licet arva referta


ipsa nocet moles, utinam remeare liceret


iam domitus Gildo. nullis victoria nodis


conserit et, quae sit potior sententia, quaerit:

consero et qui sum potis sententia quaero


disponit portuque rates instaurat Etrusco.


dispulit et tumulo cognatas arcuit umbras


servati Firmusque mihi fraterque nepoti.”


germani nec fata timet? nunc ire profecto,

germanus neque fatum timeo nunc eo profecto


dixit et adflatus vicino sole refugit.


incassum totiens lituis navalibus arsit


exacuit; iam puppe vehi, iam stagna secare

exacuo iam puppis veho iam stagnum secaris


ad rerum momenta cliens seseque daturus


flatibus; insanos infamat navita montes.


di bene, quod tantis interlabentibus annis


et fractum pendebat ebur, talique superbas


obvia, detecto summissius hoste dolerem:


circulus ut patuit Lunae, secuere meatus


obvia dimittit fracturum flamina collem;


spesque suas vitamque tuo commisit asylo.


necdum Cinyphias exercitus attigit oras:


regibus Illyricis accesserit Africa damnis?


impendet momenta mihi dubitandaque pauci

impendo momentum ego dubitandaque paucus


ilicet auguriis alacres per saxa citati


litore diversi complerent horrea venti.


efficitur portus medium mare, tutaque ventis


nam quae iam regio restat, si dedita Mauris


impetus; adripiunt naves ipsique rudentes


hunc doleat venisse ducem seseque minorem


victoresque dabant. vix haec amentia nostris


naturamque simul fratremque hominemque cruentus


legibus: ad solem victrix utrumque cucurri.


unguentis crudusque cibo titubansque Lyaeo,

unguentum crudus cibus titubansque lyaeus


“Si mea mansuris meruerunt moenia nasci,


sic natus: “iussis, genitor, parebitur ultro.


continuo redit ille vigor seniique colorem

continuo redeo ille vigor seniique color


obticuit lacrimis. mater Cytherea parensque


experior. volui si quid, dum vita maneret,


debueras etiam fraternis obvius ire


offensus stridore tubae discatque coactus,


hunc ubi temptatis frustra mactare nequivit


stringitur, adveniat: Germania cuncta feratur


atque hosti gravius (sensus adverte) docebo

atque hostis gravis sensus adverto doceo


pendula ceu parvis moturae bella colonis

pendulus ceu parvus moveo bellum colonia


sed numero languet pietas. haec copia vulgi.

sed numerus langueo pietas hic copia vulgus


sic cum praecipites artem vicere procellae


Alpinis odiis, alternaque iurgia victi


me quoque limes agat; melius deserta iacebo


haurit et intentos capiti circumspicit enses.

haurio et intendo caput circumspicio ensis


Thracia, cum tepido permutant Strymona Nile:

thracia cum tepidus permuto strymona nilis


subsedit fluitante fide, si signa petisset


hoc vendit patriam. plerique in tempus abusi

hic vendo patria plerusque in tempus abutor


per vada Gildonem quamvis adversa petamus.


et iuga rimari canibus Gaetula videbar.


di, quibus iratis crevi, succurrite tandem,


navita, turbinibus mediis permitte carinas.


ergo fas pretio cedet? mercede placebit


nec vos, barbariem quamvis collegerit omnem,


emicat ad nutum stricto mucrone minister,


librat barbarico fastu vulgique superbit


invito1 genitore, vide, civile calebat


libravit geminas eventu iudice vires


atque utinam regnum! privato iure tenemur


flebile cum tumida bellum Carthagine gessi?

flebilis cum tumidus bellum carthago gero


maerent indigetes et si quos Roma recepit


semineces et adhuc infecta mapalia tabo


implorant longeque pium fortemque requirunt!”


hic manet ut moveat? quod respuit alter in hostem,

hic maneo ut moveo qui respuo alter in hostis


quae parvo non possit ali? felicior essem


alterius genitor defensum regna cucurrit.


Hispanum Siculumque fretum vastataque tellus


conubium pignusque meae regale Serenae.


impia diversis aptarem membra quadrigis.

impius diverto aptaris membrum quadrigae


Tarquinios; renovet ferales Allia pugnas;


Italiae clades impensaque saecula bellis,

italia clades impensaque saeculum bellum


ingreditur, Tyrio quo fusus Honorius ostro

ingredior tyrius quo fundo honorius ostrum


o si non cupidis essem praereptus ab astris,

o si non cupidus sum praeripio ab astrum


inveniet virtute viam.”Sic divus et inde


me rape Gildoni. felicior ilia perustae


carpebat teneros Maria cum coniuge somnos.


Atropos et Lachesis iungebat stamina dictis):


quis procul Armenius vel quis Maeotide ripa

quis procul armenius vel quis maeotis ripa


umbratus dux ipse rosis et marcidus ibit


ingenti clangore grues aestiva relinquunt


autumni. pavido metimur caerula voto,


militis auderet moles, cum patre remoto


ad veteres fines et moenia pauperis Anci.


hunc praeceps fugiat, fregit quem clade, tremiscat

hic praeceps fugio frango qui clades tremiscat


consenuit regnumque sibi tot vindicat annos.


“Gildonem domitura manus, promissa minasque


adgredior latebras monstri mirumque relatu


infesto quem Marte petit, bellumque negavit