de Bello Gothico

CC BY 4.0 (estate-derived fields); included text keeps its per-record source license

Reuse requires the attribution line above (CC BY 4.0). Text records carry their own license_id; only open-display licenses appear in this file.

Licensed lexica and citation-only authorities are excluded from bulk dumps by construction — cite the authority, never reprint it.


nec tanti nomen stirpemque abolere Getarum,

neque tantus nomen stirps aboleo getaris


obscaenam latebram pietas ignava requiret.

obscaenam latebra pietas ignavus requiro


pro Latio docuit gentis praefectus Alanae,


o rerum fatique vices ! qui foeda parabat


vincendique modum mutatis nosset habenis.


et tremulos regit hasta gradus et nititur altis

et tremulus rego hasta gradus et nitor altus


cautius ingentes morbos et proxima cordi 120


ludit et alternae periuria venditat aulae.


dicturo magna sedula parte levat.


crede seni, qui te tenero vice patris ab aevo

credo senex qui tu tener vicus pater ab aevum


aestuat et nimium prono fervore petitae


carminibus veniam praemia tanta negant ;


Si numero non fallor ait “tricesima currit

si numerus non fallo aio tricesima curro


noctibus aerisonas crebris ululata per urbes.


invisum miles sitiens haurire cruorem


pectora migrantisque fugam compescuit aulae ;


Fatales hucusque manus, crebrisque notatae


securas iam Roma leva tranquillior arces ;


utque manus utero virides patuere retecto,


ilia ferox populis, quae vix instantibus olim


ex quo iam patrios gens haec oblita Triones

ex quo iam patrius gens hic obliviscor trio


nequiquam Emathium pepulit spes vana Philippum,

nequiquam emathius pello spes vanus philippus


contudimus Tanain vel cornua fregimus Histri.

contundo tanais vel cornu frango histrus


fatidico custos Romani carbasus aevi.


temptarint munire vias steteritque revulsis


respicitis Latioque libet post terga relicto

respicio latius libet post tergum relinquo


personuit venisse ducem, laetisque Quirites


inde Lycaoniam paulatim expulsus ad Arcton


amnibus aut scopulis proprias defendere terras,

amnis aut scopulus proprius defendo terra


qualis in Herculeo, quotiens infanda iubebat

qualis in herculeus quotiens infer jubeo


incestare iubar. tunc anni signa prioris

incestaris iubar tunc annus signum prior


adspice quam rarum referens inglorius agmen

adspecio quam raris refero inglorius agmen


hic est, quem totiens campis fudistis Achivis,

hic sum qui totiens campus fundo achivus


at vero Italiam quotiens circumstetit atrox

at verus italia quotiens circumsto atrox


at tuus adventus non unum corpus ab umbris,

at tuus advenio non unus corpus ab umbra


urbs aequaeva polo, tum demum ferrea sumet

urbs aequaevus polus tum demum ferreus sumo


Eurystheus, fuit ore dolor vel qualis in atram

eurystheus sum os dolor vel qualis in ater


Gaetulas Aquilo glacie constringat harenas.

gaetulus aquilus glacies constringo harena


ausaque tum primum tenebris emergere pulsis


verus ductor adest et vivida Martis imago.


arbore praesaga tabulas animasse loquaces.


principis, amplexus alacris quis disserat aulae ?

princeps amplector alacer quis dissero aula


deposita iaculum vibrans ignobile messor


inclusis aperire fugam, ne peior in arto


barbara Thessalidas patriis lunare venenis

barbarum thessalidas patrius lunaris venenum


illo laeva tremens, hoc dextera ventre latebat

ille laeva tremo hic dextera venter lateo


seditio clamosa ducum : sed vera iuventus,


cinctaque fluminibus crebris ac moenibus arva


Tantane vos inquit “Getici fiducia belli


opprimit, ut vestros nequeat punire tumultus


fertur et ancipitem montis vitasse ruinam


quam sanctum soceri nomen, quam dulce mariti,

quam sancio socer nomen quam dulcis maritus


per varias vestes onerataque plaustra metallo

per vario vestis onero plaustrum metallum


femina dilecti fatis impensa mariti ;


post Decii lituos et nulli pervia culpae

post decius lituus et nullus pervius culpa


venit et extremis legio praetenta Britannis,

venio et exter legio praetendo britannus


saeviret rabies venturae conscia mortis ;


coniugis invicto dudum quae freta marito

coniunx invictus dudum qui fretus marito


planctibus aut vanis mitescunt flamina votis.


Per te namque unum mediis exuta tenebris


quas Hister, quas Rhenus alit, pendere paratas


vindicat Eridanus. docuit nunc exitus alte

vindico eridanus doceo nunc exitus altus


protinus, umbrosa vestit qua litus oliva

protinus umbrosus vestio qui litus oliva


praetereunte manu didicit non esse potentum


parcendoque secat, ferro ne largius acto


illic Oceani stagnis excita supremis


altius haud umquam toto descendimus ense


nec temptat 1 clipeum proiectis sumere rastris

neque tento clipeus proicio sumo rastrum


cum gemini fratres, genuit quos asper Aloeus,

cum geminus frater gigno qui asper aloeus


quae Scotto dat frena truci ferroque notatas


naufraga candenti merguntur plaustra barathro.

naufragus candeo mergo plaustrum barathrum


reddere mugitus et, qua sonus attigit aurem,


rara per obscuras adparent cornua frondes.


in nomen transire suum. te Cimbrica Tethys

in nomen transeo suus tu cimbricus tethys


Romanamque manum tantis eludimus annis.


Sperchiusque et virginibus dilectus Enipeus


exuvias miserisque graves crateras ab Argis


delibasse cibos madidoque oneratus amictu


agmina quin etiam flavis obiecta Sygambris

agmen quin etiam flavus objecto sygambris


ingemuit flexitque rotam : domat aspera victos


perbacchata domos nullis incendia causis

perbacchata domus nullus incendium causa


Romula post ruptas virtus sic emicat Alpes.

romulus post rumpo virtus sic emico alpis


non ita Romanum fati violentia nomen


gente sua manibusque redit truncatus et armis.


dum licet, Hesperiis praeceps elabere terris,

dum licet hesperius praeceps elabor terra


Mandemusne Noti flabris quoscumque timores


Arcadiae quam densa rogis cumulaverit ossa,

arcadia quam densus rogus cumulaverit os


procubuisse satis, vitae quibus attulit idem


horrificant. duo quippe lupi sub principis ora,

horrifico duo quippe lupus sub princeps os


parva puppe lacum praetervolat ; ocius inde

parvus puppis lacus praetervolo ocior inde


certatum memorem, vilis cum Spartacus omne


Hoc quoque, quod veniam leti valuere mereri,


sed dea quae nimiis obstat Rhamnusia votis

sed dea qui nimius obsto rhamnusius voveo


pectora Fabricii, donis invicta vel armis,

pectus fabricius donum invictus vel arma


Hoc monitu pariter nascentia bella repressit


montibus armaret totidem spiramque retorquens


prodigiis abiere minae. nec sidera pacem


vocibus auspicium certi plausere triumphi,


sanguine quam largo Graios calefecerit amnes ;

sanguis quam largus graii calefecerit amnis


sanguis erat ; passim neglecti prodiga lucri

sanguis sum passim neglego prodigus lucrum


anne ego terrigenas potius mirabor in ipsis


quos Epirus alit, nec Dodonaea subegit


tot galeas multo Thracum sudore paravi


his claustris evade, precor, dumque agmina longe,

hic claustra evado precor dum agmen longus


Roma viro. frons laeta parum, non tristior aequo,

roma vir frons laetus parum non tristis aequus


Aeetam Colchosque petens, propiore periclo


cui natura breves animis ingentibus artus


atque Histrum transvecta semel vestigia fixit

atque histrus transveho semel vestigium figo


Frigida ter decies nudatum frondibus Haemum


gloria foedati splendet iactantior oris,


nil hiemis caelive memor. sic ille relinquens

nihil hiems caelum memor sic ille relinquo


turbatae lamenta rati nec segnibus undae


conveniunt, visoque animi Stilichone recepti

convenio video animus stilichone recipio


nec super Alpheas umbrantia Maenala ripas

neque super alpheas umbrantia maenala ripa


terruit Oceanum et nostro procul axe remotam

terreo oceanus et noster procul axis removeo


dux idem vatesque fuit. durate parumper


imperii fulcite umeris ; hic omnia campus


exuerit castris dominos et strage pudenda


Thessalus et domitis inrisam cautibus Oeten.


non nisi calcatis loricam ponere rostris.


turribus, incerti socios adportet an hostes

turris incertus socius apporto an hostis


quid mihi nescioquam proprio cum Thy bride Romam

quis ego nescioquis proprius cum thy bride roma


o meritum nomen ! felicibus apta triumphis !


hauserat urbis opes, ultro victoribus ipse


Atque haec tanta brevi. miscentem incendia Pyrrhum

atque hic tantus brevis misceo incendium pyrrhus


fregi Alpes galeisque Padum victricibus hausi :


Nee minus accepto nostrae rumore cohortes


agmina, quos tantis aluit Bellona tropaeis


surge, precor, veneranda parens, et certa secundis

surgo precor veneror parens et certus secundus


scilicet Arctois concessa gentibus urbe


quem discors odiisque anceps civilibus orbis,


nec vallum densaeque sudes arcere volantes


Eurus ab occasu, Zephyrus se promat ab Indis

eurus ab occasus zephyrus sui promo ab indus


adgressus temptare fidem, desertus ab omni


ius in te Lachesis, cum sic mutaverit axem


nos terrorum expers et luxu mollior aetas


ac Brenni rabies ; confusis rebus uterque

atque brennus rabio confundo res uterque


barbaricas lavere comas, non obice Pindi


idcirco spes omnis abit. mirabile posset

idcirco spes omnis abeo mirabilis possum


inrupere Getae, nostras dum Raetia vires


pro baculo contis non exarmata senectus.


nonne velut capta rumor miserabilis urbe

nonne velut capio rumor miserabilis urbs


excusate nefas deploratumque Timavo


si rerum natura sinat, discedere longe


isdem procubuit campis. iam protinus aetas


dulcia mella necem, vitam dedit horridus anguis.


non illis vani ratio ventosa furoris,


plena datur Curio pulsi victoria Pyrrhi.


transit et argenti cumulos et caedis avarus

transeo et argentum cumulus et caedes avarus


visceribus mediis ipsoque in corde videtis


divitiae spoliisque diu quaesita supellex


algentem pulsabat equum. nec mollia fesso

algentem pulso equus neque mollis fatisco


erigit ? hinc animo frustra tumuistis inani ?

erigo hinc animus frustra tumuistis inanis


totaque Tartareis e faucibus oppida traxit.


agmina fatidicam frustra iaetantia quercum.

agmen fatidicus frustra iaetantia quercus


ipsa etiam diffisa brevi Trinacria ponto,

ipse etiam diffisa brevis trinacrius pontus


bruma fere, rapidum postquam transnavimus Histrum,

bruma fere rapidus postquam transnavimus histrus


personat et note Pythia vate domus :


ingeminent, teneras victuri carmine mentes,


Alpinae peperere casae. Iam foedera gentes


luppiter, ut delubra Numae sedesque Quirini

luppiter ut delubrum numa sedeo quirinus


ut propius peterere, fuit. procul arceat altus


intra saepta luas. quid palmitis uber Etrusci,

intra saeptum luo quis palmes uber etruscus


quid mirum, si regna labor mortalia vexat,

quis mirus si regnum labor mortalia vexo


gaudia praemissi cumulant inopina dolores ?


Odrysiis ; facili contemptum Strymona saltu

odrysii facilis contemno strymona saltus


excubiis Rhenum solo terrore relinquunt.


ne nova praedari cupiens et parta reponas


tum quoque pollebat, nullis cum fideret armis.


dicta dabat. Simul externis praecepta ferebat


ferrataeque Getis ultro se pandere portae ?


sed latus, Hesperiae quo Raetia iungitur orae,


vix aestate viam. multi ceu Gorgone visa


quem senior vates avium clangore repertum


agmen et excepti telis inmane relatu


dum redeo lectum referens in classica robur.”

dum redeo lectus refero in classicus robur


hic celer effecit, bruma ne longior una


nec meminit leti nimbosve aut frigora curat,

neque memini letum nimbosve aut frigus curo


principibus tota poterat cum mole teneri,


vastabam, servire dati : nocitura gementes


saepe quidem frustra monui, servator ut icti

saepe quidem frustra moneo servator ut icti


ut mea converso relegam vestigia cursu.

ut meus converro relegam vestigium cursus


demorer, exemplum veteris cognoscite facti :


Sed prior effigiem tribuit successus aenam,

sed prior effigies tribuo successus aenam


hiberna sub nocte leo tacitusque per altas


educat Ursa plagis, non Chaonas atque Molossos,

educo ursa plaga non chaonas atque molossi


ingenio minuit merces properata favorem :


te patiar suadente fugam, cum cesserit omnis


Celsior o cunctis unique aequande Camillo !


discite vesanae Romam non temnere gentes.”


vilia dum gravibus populis interserit arma,


incedit furiale nives ; stant colla pruinis


o quantum mutata tuo fortuna regressu !


quaeque domant Chattos inmansuetosque Cheruscos,

quisque domo chatti inmansuetosque cherusci


vindex sera patrum post bellum nata iuventus.

vindex serus pater post bellum nata juventus


excidio latura moram nec poscimus amnes


nobilior titulus, quam tot potuisse paratas


sed iustos praebent stimulos monumenta doloris

sed iustus praebeo stimulus monumentum dolor


consulitur dum, Roma, tibi. tua cura coegit


auxiliis. ibat patiens dicionis Alanus,


plus fuga laudatur Pyrrhi quam vincla Iugurthae ;

multus fuga laudo pyrrhus quam vinclum jugurtha


omnibus attonitis, solus post numina Tiphys


si reducem dominum sors improvisa revexit,

si reducem dominus sors improvide reveho


Famaque nigrantes succincta pavoribus alas


pauperies, unoque die Romana rependit


principium finemque dies, quam caesa Getarum

principium finis dies quam caedo getaris


vile decus, quod non erexit praevius horror ;

vilis decus qui non erigo praevius horror


addit cura novis : lapidosos grandinis ictus


vel leto purgare fidem ; qui iudice ferro

vel letum purgaris fides qui iudex ferrum


restiterant Medis, primo conamine ruptae


unus in hoc Stilicho diversis artibus hoste


pastorique lupus scelerum delicta priorum


Sublimi certe Curium canit ore vetustas,

sublimis certus curiatii cano os vetustus


Talia grandaevum flammata fronte loquentem


strata dedere torum ; tenebris si caeca repressit

sterno do torus tenebrae si caecus reprimo


Augustum, tantoque sui stetit obside fati.


membra vigor vivusque redit color urbibus aegris !

membrum vigor vivus redeo color urbs aeger


seu caelum seu Roma tonat. si temnis Olympum,

seu caelum seu roma tono si temno olympus


et magis intento studium censore laborat,


ordine ; tum grati referunt miracula belli.


grandinis aut morbi ritu per devia rerum,


sed graviter spectata salus ductorque placebat,


curia, quos plagis decorat numerosa cicatrix

curia qui plaga decoro numerosus cicatrix


tutior Aeoliis mallet vixisse cavernis ;


quidquid ter denis acies amisimus annis.


cunctando vicitque manu victumque relegat.


sollicitus nubem maesto Iove cogitur aether.

sollicitus nubes maestus iuppiter cogo aether


Isthmos et angusti patuerunt claustra Lechaei :

isthmus et angustus pateo claustra lechaei


nec gravis Italiae formidandusve regenti.


servati Dryopes nec nubifer Actia texit


possit et arcanum tanti deprendere regni.

possum et arcanus tantus deprehendo regnum


et frustra rapidum damnant Haliacmona Bessi.

et frustra rapidus damno haliacmona bessi


quantus prolis amor, sed numquam oblita decoris

quantus proles amor sed numquam obliviscor decor


prospicimus saevos campis ardentibus ignes


Romanos commovit atrox iniuria patres,


fulmineo velit igne loqui, quid carmine poscat

fulmineus volo ignis loquor quis carmen posco


praeruptis ferit astra iugis panditque tremendam

praerumpo ferio astrum iugum pando tremo


iamque potestates priscus discriminat ordo


Thermopylae ; vallata mari Scironia rupes


hic coniunx, hic progenies, hic carior omni

hic coniunx hic progenies hic carus omnis


in maius celebrata ferant ipsamque secandis


constitimus ; non hic Tegean Argosque tuemur :


tunc etiam, pulchra cum libertate vigerent

tunc etiam pulcher cum libertas vigerent


pulveris ambiguam nubem speculamur ab altis


tendit hiems vestire gelu totiensque solutis


robur Aloidae, dum vellere Pelion Otus


atque illic domitus vix tandem interprete casu

atque illic domo vix tandem interpres casus


utraque perfossis emisit belua costis :


et proprio late florerent milite patres,


bella geri. patrem clipeis defendite Thybrim.”

bellum gero pater clipeus defendo thybris


huc omnes vertere minas tutumque remotis


acceleravit equis Italamque momordit harenam.

acceleravit equus italamque mordeo harena


adveniens geminae gentis permisceat ossa


vindicat, haec mundo pacem victoria sancit.


nec nemoris muti iunxisse carentia sensu


nec credunt vetito fraudatam Sole sororem


veri sera fides ! Ligurum regione suprema


ut vinci didicere semel. quodsi ardua Tiphyn

ut vinco disco semel quodsi arduus tiphys


o semper tacita sortes ambage malignae


saxa parant vitamque freto spumante tueri.


ut nec praesidiis nudato limite temptet


an potius meminisse iuvat semperque vicissim


sed numquam Mavors adeo constrinxit in artum

sed numquam mavors adeo constringo in artus


Sic ait hortatusque suos belloque viaeque


nec pro successu nimius, spatiumque morandi


Quamquam, si veterum certamina rite recorder,

quamquam si vetus certamen rite recordor


scilicet Argolicas Ephyreiadasque puellas

scilicet argolicus ephyreiadasque puella


plena lacessito rediit vindicta Quirino.


Vindelicos saltus et Norica rura tenebant.


qui primum roseo Phoebi prolatus ab ortu,

qui primus roseus phoebus profero ab ortus


vasta mole nives, cumque ipsis saepe iuvencis


barbariae ! nam saepe locis ac finibus illis

barbaria nam saepe locus atque finis ille


occultat tamen ore metum primosque suorum


nec vobis fortis monitor, mihi cautior uni :


gramine restituit : mirae nam munere sortis


Punica Laevino regis quoque proelia mandant.

punicus laevinus rex quoque proelio mando


mons dedit et tepidis fundamina subruit astris

mons do et tepidus fundamen surruo astrum


et numquam caelo spectatum impunc cometem,


Alpibus Italiae ruptis penetrabis ad urbem.”


inquit “et excussis muliebribus ore querellis


Hesperia, ut secum iunxisse pericula vidit


nil superesse ratus, postquam tot lumina pubis,

nihil supersum reor postquam tot lumen pubes


illi sub nivibus somni curaeque laborque


ex illo, quocumque vagos impegit Erinys,


pleno castra gradu dictisque instigat euntes :


insolito belli tremefecit murmure Thylen ?

insolitus bellum tremefacio murmur thylen


ille tamen mandante procul Stilichone citatis

ille tamen mando procul stilichone citas


non in Threiciis Haemi decemimus oris


purpureos cultus absumptique igne Valentis

purpureus cultus absumptique ignis valens


quid meditentur aves, quid cum mortalibus aether

quis meditor aveo quis cum mortalis aether


tristibus exangues audent procedere leges,


certatim repetunt et avitae pascua vallis

certatim repeto et avitus pascuus valles


Fortuna famulante premit. scis ipse, per oras

fortuna famulante premo scio ipse per ora


litora Leucates ; ipsae, quae durius olim


incassum ; neque enim feralis praeda moratur,


temperiem caelo pariter patriaeque 1 referret.


incolumem tenui damno servasse carinam


victricem duxisse ratem ; stupuere superbae


Prospera sed quantum nostrae spes addita menti,

prosper sed quantus noster spes addo mens


iura soli cunctis faciles iam puppibus haerent,

ius solus cunctus facilis iam puppis haereo


extinctusque fores, ni te sub nomine legum


et iuvenem spretae laniatum fraude novercae


fatorum toleremus onus, nil nautica prosunt


utraque Romuleo praetendens flumina regno :


foederis Emathia tutus tellure maneres ;


ingentes generant discrimina magna triumphos.

ingens genero discrimino magnus triumphus


iam sese placidam praebet Stilichonis habenis,

iam sui placidus praebeo stilichonis habena


scandit inaccessos brumali sidere montes


congressis, aliquid gentes audere minores.


truncus erit ? vestros stimulant si pignora sensus,

truncus sum vester stimulo si pignus sensus


dum natis alimenta parat. Sublimis in Arcton

dum obstino alimentum paro sublimis in arceo


armatum scopulis, audax inrumperet Argo


sic me fata fovent ; ipsi, quos omnibus annis

sic ego fatum foveo ipse qui omnis annus


fultaque despiciens auro laquearia dives


pollicitus patrii numen iuraverat Histri


permittens credique timor, tunc somnia vulgo

permitto credique timor tunc somnio vulgo


barbarico Romana dedit discordia bello.


donec pulvereo sub turbine sideris instar


a magno Stilichone cave, qui semper iniquos

ab magnus stilichone caveo qui semper iniquus


nil veris aequale dabunt. prohibere rapaces


incustoditam metuens attingere ripam.


inmisere manum nec coniurantis harenae


inter abundantis fati ludibria ductae.


finxerat inmanique oculos infecerat ira ;


longinquum profugis Ararim praecingere castris ?

longinquus profugio aro praecingo castrum


Nonne videbantur, quamvis adamante rigentes,


turpia Danuvius me sospite ferret inultus.


talia nunc pediti, turmae nunc mixtus equestri

talis nunc pedes turma nunc misceo equester


post Alpes iam cuncta sibi promisit apertas

post alpis iam cunctus sui promitto aperio


huc iter usque datur. quis iam post talia segnis

huc iter usque do quis iam post talis segnis


nubibus intactum Macedo miratur Olympum


tris potuit complere duces fregitque furentem


Alpibus ulterius Latii fore credidit umbram ?


praecipites per clausa ruunt, nec contigit ullis

praeceps per claudo ruo neque contingo ullus


vel meritum belli vel Stilichonis amor.


exiguamque moram muris impende tuendis,


Adspice, Roma, tuum iam vertice celsior hostem,

adspecio roma tuus iam vertex celsus hostis


communi pro luce decet : succurrere velis,


ambo habiles remis, ambo glacialia secti


Threicio funesta solo, seu fata vocabant


optatos renovant eadem mihi culmina coetus,


diversae vocis populi, quos traxerat hostis


qui captos niveis reges egere quadrigis ;


credite nunc omnes, quas dira Britannia gentes,

credo nunc omnis qui dirus britannia gens


si libata seges. non hanc ergastula nobis


damnati fato populi, virtute renati.


urbibus inter se claris de culmine rerum


enarrare queat, quantum Gradivus in ilia


nil Rhodope, nil vastus Athos, nil profuit Hebrus

nihil rhodope nihil vastus athos nihil prosum hebrus


sufficient laudes, Stilicho ? licet omnia vates

sufficio laus stilicho licet omnis vates


paruit imperiis consul, fususque Philippus,


expositum calcare solum nec transeat amnem,

expono calcaris solus neque transeo amnis


pendenti male fida solo. Per talia tendit

pendeo malus fidus solum per talis tendo


ora sub Augusti casurum prodidit hostem,


spes laetata diu, nec pervenere iuventae


Quis Musis ipsoque licet Paeane recepto


exhaurire fretum, varios aptare rudentes


Sed nec praeteritis haec res incognita saeclis :

sed neque praetereo hic res incognitus saeculum


victus humum. per tot populos urbesque cucurri,


morte viri turbatus eques flectebat habenas


imperio sua forma redit, claustrisque solutae

imperium suus forma redeo claustra solvo


sed rupit rabidas accensa superbia voces :


Vandalicis auctam spoliis defensa probavit ;


et fluvios cogunt unda coeunte minores


Bellona ridente Ceres humilisque novorum


oppida legitime iussu Romana coegi.


aspera ; flaventes adstringit stiria saetas ;


consilio momenta regens, nec tristibus impar

consilium momentum rego neque tristis impar


ieiunos antro catulos inmanior exit


cornipedum saltus ? iamiam conscendere puppes

cornipedum saltus jamjam conscendo puppis


O celebranda mihi cunctis Pollentia saeclis !

o celebro ego cunctus pollentia saeculum


desertosque lares et pignora laeta revisunt.


inque vicem se voce regunt gaudentque fideles


territat adsiduus lunae labor atraque Phoebe

territo assiduus luna labor ater phoebus


cervicem clipeo. stat pallidas hospite magno

cervix clipeus sto pallidus hospes magnus


virtutis fatale solum, memorabile bustum


dum marcent epulis atque inter vina chorosque

dum marceo epulis atque inter vinum chorus


quanto maius opus solo Stilichone peractum

quantus magnus opus solum stilichone perago


parte sui. ne vos longe sermone petito


Quid turpes iam mente fugas, quid Gallica rura

quis turpis iam mens fugo quis gallicus rus


coeperat et pulchras iam fastidire Lacaenas.


exercere dabant : currus regumque catenae


illa sub horrendis praedura cubilia silvis,


ut sese pariter diffudit in omnia regni


Quis tibi tunc, Alarice, dolor, cum Marte perirent

quis tu tunc alarice dolor cum mars pereo


esse mihi, si fraude nova vel calle reperto

sum ego si fraus novo vel calleo reperio


more pererratum campi ; gemit inrita Tempe


temptandas, mediis quamvis in luctibus, iras.”


hortantes his adde deos. non somnia nobis


culmina Taygeti trepidae vidistis Amyclae.


scrutari si vera velis, fera nuntia Martis

scrutor si verus velis ferus nuntia mars


si positis pendas odiis, ignoscere pulchrum


Sed quid ego Hannibalem contra Pyrrhumque tot annis

sed quis ego hannibal contra pyrrhus tot annus


luce suae dederit fundator originis urbi ?


diluit inmeritum laudato sanguine crimen !


Romanis fruitur nostra Thalia choris.


in sua damna chalybs fabro lugente rubebat.


in latus obliquam proiecit languidus Ossam.

in latus obliquus proicio languidus ossa


sic armenta boum, vastis quae turbida silvis

sic armentum bos vastus qui turbidus silva


muniti Stilichone suo. quis gaudia vero

munio stilichone suus quis gaudium verus


Scipiadae Latiis tandem deterruit oris,


Ausoniam. haec Senonum restinxit sanguine flammas,

ausonia hic senones restinguo sanguis flamma


luce gener ; pars nulla mei subducta procellae.

lux gener pars nullus meus subduco procella


Argois trabibus iactent sudasse Minervam


Romanas ad stupra nurus, sua pignora vidit

romanus ad stuprum nurus suus pignus video


sparsit hiems, cantus ac sibila nota magistri

spargo hiems cantus atque sibilo nosco magister


creditur Herculeis lucem renovasse lacertis


arma dabant flammisque diu mollitus et arte


deficimus queruli, si bos abductus aratro,


inque uno princeps Latiumque et tota refulsit

in unus princeps latius et totus refulgeo


lamberet attonitas erectis anguibus Arctos.


tempestas ipsumque caput laesura pependit,


plurima sed quamvis variis miracula monstris

multus sed quivis varius miraculum monstrum


callidus ante pedes venientibus obicit hostis


iam piget Italiae, sperataque Roma teneri


saepe lacessitam, sed non impune, fatemur


primo fonte breves, alto mox gurgite regnant

primus fons brevis altus mox gurges regno


quae diversa procul tuto trans aequora vires

qui diverto procul tueor trans aequor vireo


et Trebiam saevo geminassent funere Cannae,

et trebia saevus geminassent funus canna


si fas est, tremuisse ferunt, cum brachia centum

si fas sum tremo fero cum bracchium centum


divinam tribuistis opem, sed tardior ille


tollitur ipse venit. portas secura per omnes

tollo ipse venio porta securus per omnis


rustica sordenti genetrix ostendit alumno.

rusticus sordenti genetrix ostendo alumnus


auxilio mensus numerum, qui congruus esset

auxilium metior numerus qui congruus sum


quae tibi pro tanti pulso discrimine regni

qui tu pro tantus pulso discrimen regnum


felix Elysiisque plagis et carmine dignus,


tantum exempta Getis, qui vertice proximus astris

tantus eximo geta qui vertex proximus astrum


prodigium miramque notam duxere futuri.


qua nostrae iussere tubae, mortemque petendam


haec et Teutonico quondam patefacta furori

hic et teutonicus quondam patefacio furor


Aeaciden Italo pepulit qui litore Pyrrhum,


commendat placidum maris inclementia portum,


nititur, occubuit Phoebo, moriensque Ephialtes


concutiensque comam capuloque adclinis eburno :


fuderit imbelles aquilas servilibus armis ?


praeberet veniam, numquam haec opprobria linguae

praebeo venio numquam hic opprobrium lingua


consulibusque palam totiens congressus inertes


me quoque non impar naturae cura remordet,

ego quoque non impar natura cura remordeo


prominet Hercyniae confinis Raetia silvae,

promineo hercyniasilva confinis raetia silva


visa procul. magni subeunt iam taedia coepti.

video procul magnus subeo iam taedium coepio


semita praestructum bellis civilibus hostem.


cernimus ! hic validam gentem, quam dura nivosis

cerno hic validus gens quam durus nivosis


sed malus interpres rerum metus omne trahebat

sed malus interpres res metus omnis traho


foederibus natura novis, ut flumine verso


Materies tamen ipsa iuvat solitumque timorem


laetatus violasse redit ; nec numina sedem


turribus invalidis fragiles procumbere muri

turris invalidus fragilis procumbo murus


turba furens strictis odium mucronibus explet.


vincula communes tecum subeuntia casus,


barbaries oculis saltem temerare profanis

barbaries oculus saltem temeraris profanus


perlegit examines Picto moriente figuras ;


Minoum rupto puerum prodire sepulchrο,


at nunc lllyrici postquam mihi tradita iura


pastor et ignoto praeclarum nomine vultum

pastor et ignosco praeclaris nomen vultus


et belle quaesivit opes legitque precantes


metior atque illi redeunt in corda tumultus.


sub pedibus montes, arescere vidimus amnes.


Romanasque alta famulas cervice petebat !


res, Alarice, tuas. per tot certamina docto


molitasque examen apes passimque crematas


sed magis ex aliis fluxit dementia causis,


Massylus Poeno sonipes vastante cucurrit


nam mihi conciliat gratas impensius aures


pertulimus, festae doleant ne tristibus aures ?


haerent attoniti libertatemque perosus


adnuit hic princeps titulum poscente senatu ;

annuo hic princeps titulis posco senatus


accipe tu nostrae, tellus Oenotria, mentis


undosam servare fidem nubesque fugaces


Tandem supplicium cunctis pro montibus Alpes

tandem supplicium cunctus pro mons alpis


meque suum fecere ducem, tot tela, tot enses,


Harpyiasque truces insopitisque refusum


inque meos usus vectigal vertere ferri


secum cuncta trahens a Gadibus usque Britannum

sui cunctus traho ab gades usque britannum


tunc reputant annos interceptoque volatu


totaque sub galeis Mavortia canuit aetas ?


obriguere gelu ; multos hausere profundae


respice iudicium quam grave, Musa, subis !

respicio iudicium quam gravis musa subeo


sed qui mature vel laeta vel aspera rerum

sed qui maturus vel laetus vel asper res


turba salutatis effunditur obvia signis.


nec ferro sic corda rigent ut nosse recusem

neque ferrum sic cor rigo ut nosco recuso


“hic Gimbros fortesque Getas, Stilichone peremptos

hic gimbros fortis geta stilichone peremo


optat et Ionium refugo laxare Peloro.


per latus Italiae ferro bacchatus et igni

per latus italia ferrum bacchor et ignis


arte viri domitae Symplegades et nova passae


et duo continuo conectens aequora muro


qua micat astrigera senior cum coniuge Cepheus;

qui mico astrigera senex cum coniunx cepheus


telluris subeunte globo, sed castra secutas


seu gravis ira deum, seriem meditata ruinis,

seu gravis ira deus series meditor ruina


per solitas venere vias, aditusque sequendos


interdum subitam glacie labente ruinam


non ita di Getici faxint manesque parentum,


utque est ingenioque loquax et plurima fingi


miratur sua quemque domus cladesque renarrant


Larius et dulci mentitur Nerea fluctu,


sed quoniam calidae rapuit te flamma iuventae,

sed quoniam calida rapio tu flamma juventa


ac veluti famuli, mendax quos mortis erilis

atque velut famulis mendax qui mors erilis


Cimbrica tempestas alias emissa per Alpes

cimbricus tempestas alius emitto per alpis


nec poenam differre placet, sed bella gerenti

neque poena differo placeo sed bellum gero


anne, tot Augustos Hebro qui teste fugavi,

annus tot augustus hebrus qui testis fugo


tergo rotis, ambo Boreae Martique sodales.


inriget Aegyptum Tanais, Maeotida Nilus,


nox iter, aut spelaea subit metuenda ferarum


Thraces et Haemonii poterunt Moesique fateri.

thraces et haemonius possum moesique fateor


sic ducis adspectu cuncti stupuere rebelles,


persultat vacuis effrena licentia tectis,


vulnus et Alpinum gladiis abolete pudorem.


non sine Circaeis Latonia reddidit herbis.


non qui praecipiti traheret semel omnia casu,

non qui praeceps traho semel omnis casus


nutricemque lupam Romae regnoque minari.


robora, sed caeso Tomari Iovis augure luco

robur sed caedo tomaris iuppiter augur lucus


sed caret eventu nimius furor ; improba numquam

sed careo evenio nimius furor improbus numquam


iam captae vindex patriae, tu sospitis ultor.


in speculis : uno tot proelia vincite bello.

in speculis unus tot proelio vincio bellum


Marcellus vinci docuit, sed tertia virtus

marcellus vinco doceo sed tertius virtus


crine vago Getici foedavit sidera Plaustri,

crinis vago geticus foedo sidus plaustrum


ver nivibus viridem monti reparavit amictum,


tot subitos pedites, equitum tot conspicit alas

tot subeo pedito eques tot conspicio ala


nunc vero geminis clades repetita tyrannis

nunc verus geminus clades repeto tyrannus


vulturis incidunt properatis saecula metis.


semper ab his famae petiere insignia bellis,


totaque praeciso nutassent agmina cornu,


consiliisque fides, defixus lumina terrae


dissimilis, qui cuncta sibi cessura ruenti


utque sub occidua iactatis Pleiade nautis


obsequiis natura meis ? subsidere nostris


navis ob innocuae meritum sic gloria vexit,


sic mihi tunc maior Stilicho, cum laeta periclis

sic ego tunc magnus stilicho cum laetus periculum


instruit. attollunt vanos oracula fastus.


nec magis insignis Pauli Mariique triumphus,

neque magis insignis paulis marius triumphus


“rumpe omnes, Alarice, moras ; hoc impiger anno

rumpo omnis alarice mora hic impiger annus


omnibus et docti iussis parere magistri.


dum campis exercet equos, violenter adorti

dum campus exerceo equus violens adorior


Sed gravius mentes caesorum ostenta luporum


occupat atque alio desudant Marte cohortes,


turba fuit ; qualem Stilicho deiecerit hostem,


nunc saltem, si cura tibi manet ulla tuorum,


obliquisque tuens oculis non pertulit ultra,

obliquisque tueor oculus non perfero ultra


contemptas proculcat opes ; pretiosior auro


deceptoque vagae concursu rupis in altum

deceptoque vagus concursus rupes in altus


quod legimur medio conspicimurque foro.


(sic ducis urget amor) properantibus undique signis

sic dux urgeo amor propero undique signum


“nunc nunc, o socii, temeratae sumite tandem


exuerant Latiique audita clade feroces


barbarus ignotas invaderet inscius Alpes ;


atque aptare breves umeris puerilibus arcus :

atque aptaris brevis umerus puerilis arcus


Intacti cum claustra freti, coeuntibus aequor

intactus cum claustra fretus coeo aequor


quid restat nisi Roma mihi ? gens robore nostra

quis resto nisi roma ego gens robur noster


hic mihi prostratis bella canenda Getis.


non, si perfidia nacti penetrabile tempus

non si perfidia nanciscor penetrabilis tempus


iam non in pecorum morem formidine clausi


sed tot communi populos sub morte iacentes


augurium peiore via, truncataque membra


non sua vis tutata diu, dum foedera fallax

non suus volo tuto diu dum foedero fallax


et iuga taurorum rapidis ambusta favillis


Hannibalemque senem vix ad sua reppulit arva

hannibal senex vix ad suus repello arvum


urgerent maiora licet, graviterque tulere,


Ipso Roma die (nec adhuc ostenditur auctor)

ipse roma dies neque adhuc ostendo auctor


alta nec incertis metimur flumina votis

altus neque incertus metior flumen voveo


inrevocandus eat sectis vitalibus error.


non deiecta malis, mixta sed nobilis ira :


frigoribus mediis Stilicho loca. nulla Lyaei

frigus medius stilicho locum nullus lyaeus


aut pastorali iacuit sub culmine fultus


“Si non mentis inops fraudataque sensibus aetas


consulis hie fasces cecini Libyamque receptam,


vestris namque armis Alarici fracta quievit

vester namque arma alarici frango quiesco


hanc ego vel victor regno vel morte tenebo

hic ego vel victor regnum vel mors teneo


eventuque patens et nescia vatibus ipsis


Primus fulmineum lento luctamine Poenum


conscia servilis praecordia concutit horror :

conscius servilis praecordia concutio horror


aut coniuratum querimur splendere serenum.


in iugulum Scythiae, tanta nec clade superbum

in iugulum scythia tantus neque clades superbus


ullane posteritas credet ? Germania quondam


consultare iubet bellis annisque verendos.


fide deis, humilemque metum depone senectae.


iustitiae, quas ante pares effecerat una


sponderet meliora manu, dubiaeque salutis


flectit et adsuetum spoliis adfligit egestas ?

flecto et assuesco spolium affligo egestas


quae se Danuvii iactat Rhenique parentem


His dictis pavidi firmavit inertia vulgi


et duplices signet titulos commune tropaeum :

et duplex signo titulus communis tropaeum


Post resides annos longo velut excita somno

post resideo annus longus velut excio somnus


ambigat aut caelo dubitet parere vocanti ? ”


trans freta, trans Gallos Pyrenaeumque cucurrit ?

trans fretus trans galli pyrenaeumque curro


Ipsa quoque internis furiis exercita plebis

ipse quoque internus furia exerceo plebs


iamque oneri creduntur opes tandemque libido


fulmina divinique volant pro moenibus ignes,


praeda fuit ; nostri quondam qui militis auro

praeda sum noster quondam qui miles aurum


Thracia quinque vadis Histrum vorat Amphitrite :

thracia quinque vado histrus voro amphitrite


qui male suspectam nobis impensius arsit


ille globus, mentem suspensa silentia librant,

ille globus mens suspendo silentium libro


oraque patricius nostra dicavit honos ;


paene tribus scopulis caelesti machina bello ?

paene tres scopulus caelestis machina bellum


proditio regnique favor texisset Eoi.”


canities, gavisa repens per moenia clamor


hanc urbem insano nullus qui Marte petivit


pervigil hanc requiem terris, haec otia rebus

pervigil hic requies terra hic otium res


Italiae poenas, obsessi principis armis


quae vindicta prior quam cum formido superbos

qui vindicta prior quam cum formido superbus


compressit Fabius, campo post ausus aperto

comprimo fabius campus post audeo aperio


nec tibi Parrhasios licuit munire colonos


raptaque flagranti spirantia signa Corintho


crinigeri sedere patres, pellita Getarum


destituunt : iactata procul dicuntur in hostem


Martem subdiderint vinclis et in astra negatas

mars subdiderint vinclum et in astrum nego


Romanum reparate decus molemque labantis


frondosis, Erymanthe, iugis, equitataque summi

frondosus erymanthus iugum equitataque superus


cum ferus Ausonias perfringeret Hannibal arces

cum ferus ausonia perfringo hannibal arx


blanda cruentatis adfigunt oscula dextris


haesit avaritiae gravioribus obruta curis.


Caucasiisque iugis calido nigrantibus Austro


singultus varios lacrimosaque gaudia miscent :

singultus varius lacrimosus gaudium misceo


donec in exiguum moriens vanesceret ignem.

donec in exiguus morior vanesceret ignis


Sardoniosque habitare sinus et inhospita Cyrni

sardoniosque habito sinus et inhospitus cyrnos


Cretaque, si verax narratur fabula, vidit


narrari, tunc monstra deum monitusque sinistri :

narraris tunc monstrum deus moneo sinister


hic aliquis gravior natu, cui plurima dictis

hic aliquis gravis natus qui multus dictum


agnovit dubiis inlusa vocabula fatis.


Martis et in segetem crescentis semina belli :


intentis ambae digitis et sanguine vivo,


nube timor. tua nos urgenti dextera leto

nubes timor tuus nos urgeo dextera letum


demens Ausonidum gemmata monilia matrum


Italia detrusus eat quantumque priori


subsidiis peditum pugnam instaurasset equestrem.

subsidium pedes pugna instaurasset equester


non iam dilectus miseri nec falce per agros

non iam delectus miser neque falx per ager


adcurrit vicina manus, quam Raetia nuper


seque velut clausum laqueis, sub pectore furtim

sequor velut claudo laqueus sub pectus furtim


ni celer instructa Stilicho legione secutus


semper habent, ipsumque Iovem turbante Typhoeo,

semper habeo ipse iuppiter turbo typhoeus


et prope ter senas Itali per graminis herbas


et si quod fortasse quies neglexerat omen,


ulcera Paeoniae tractat sollertia curae


et, quamvis gemina fessum iam clade fugavit,

et quivis gemino fatisco iam clades fugo


iam misero poenaeque genus vidisse precantem.


pocula ; rara Ceres ; raptos contentus in armis

poculum rarus cero rapio contineo in arma


semper in ore geris ? referunt si vera parentes,

semper in os gero refero si verus parens


Solus erat Stilicho, qui desperantibus augur


colla catenati vidit squalentia Cimbri.


pulsaretque tuas ululatus coniugis aures,


in Latii praedam Geticas avertere fauces ?


esset hiems rerum, primis sed mensibus aestas


servitio, tandem dominorum strage redempti


et Mario claris ducibus, tegit Itala tellus.


fatorum secreta regi. quisquamne reclusis


insperata dabant ; illae tibi, Roma, salutem


considet regnum Rhodano capitique superstes


exegere Getas ; tandem tot flumina victor


divisum bifido consumit, Rhene, meatu ;


tractibus aurati custodem velleris anguem


ut velut adflictos ferro temptaret inerti.


et virides galeis sulcos fetasque novales


famosum vulgavit iter nec nota fefellit


eripuit, tectisque suis redduntur et agris


nam simul humano geminas de corpore palmas

nam simul humanus gemino de corpus palmo


pervenit ad fluvium miri cognominis Urbem,


sustinuit toto maerens Oenotria lustro,


Nee non et Stilicho pugnam poscentia movit


Adseritur ferro captivum vulgus, et omnes


nec volucres, sed clara palam vox edita luco :

neque volucris sed clarus palam vox edo lucus


scilicet Harpyias unaque excludere mensa


nuntius in luxum falso rumore resolvit,


nunc instare manu, toto nunc robore niti


emicuit Stilichonis apex et cognita fulsit

emico stilichonis apex et cognosco fulcio


coniugibus permixta trahi ; qui mente profundas

conjunx permisceo traho qui mens profundo


gestatum parva solitus donare pharetra


vulneribus pars nulla vacat rescissaque contis

vulnus pars nullus vaco rescissaque contus