Panegyricus de tertio consulatu Honorii Augusti

CC BY 4.0 (estate-derived fields); included text keeps its per-record source license

Reuse requires the attribution line above (CC BY 4.0). Text records carry their own license_id; only open-display licenses appear in this file.

Licensed lexica and citation-only authorities are excluded from bulk dumps by construction — cite the authority, never reprint it.


velaretque pios communis laurea currus!


Herculeo damnata rogo; post Pelion intras


horrescit Libyae ratibusque impervia Thule:


in glacie stantemque rota sulcavimus Histrum:


et Phaethonteas solitae deflere ruinas


miles et in mediis cunabula praebuit hastis.

miles et in medius cunabula praebeo hasta


mutatis fumavit aquis turbaque cadentum


dona valent: emitur sola virtute potestas.


Assyria, sic ense rubens, sic flamine crebro

assyrius sic ensis rubeo sic flamen creber


Arctoa de strage calens, et poscere partem


uberibus solitum pasci, cum crescere sensit


turiferos Arabes saltus, vada Caspia Medi,


Orpheis animata modis; iuga deseris Oetes


in galea potare nives, nunc spicula cornu


nec mora: Bistoniis alacer consurgis ab oris,

neque mora bistonius alacer consurgo ab ora


et coniurati veniunt ad classica venti.


fortunate parens, primos cum detegis ortus,


turbidus et grato respersus pulvere belli,

turbidus et gratus respergo pulvis bellum


nostra fove: geminos dextra tu protege fratres.

noster foveo geminus dextera tu protego frater


ille coruscanti clipeo te saepe volentem


et chelys Augusto iudice nostra sonat.


australes reserat portas succinctus Orion


imperium tibi sero datum. Victoria velox


per consanguineos thalamos noctemque beatam,


te propter gelidis Aquilo de monte procellis

tu propter gelidus aquilus de mons procella


ingrediturque globum Lunae limenque relinquit


inter laurigeros aluerunt castra triumphos.


dux iubet et generum compellat talibus ultro:


quas partes velit ipse sequi, quibus esse sodalis

qui pars volo ipse sequor qui sum sodalis


haec exempla dabat. non ocius hausit Achilles

hic exemplum do non ocior haurio achilles


credidit aut iunctum Bromio radiare Tonantem?


sustinuitque acie nobiliore diem,


tempestate frui truncisque inmergere plantas?

tempestas fruor truncisque inmergo planto


flatibus et vario mentitur sibila tractu.


non uno mucrone latus, duplexque tepebat


et cruda teneras exercuit indole vires:


lustravitque tuos aquilis victricibus ortus


Arcados et Veneris clementes advolat auras.


dignetur stellis aut qua regione morari.


et recto flammas imperat ore pati.


Unanimi fratres, quorum mare terraque fatis


quisque sua te voce canens. praestringit aena

quisque suus tu vox caneo praestringo aenus


excepit Tyrio venerabile pignus in ostro

excipio tyrius venerabilis pignus in ostrum


iam dominas aures, iam regia tecta meremur

iam domina auris iam regius tectum mereo


Quanti tum iuvenes, quantae sprevere pudorem

quantus tum juvenis quantus sperno pudor


frigora saeva pati, gravibus non cedere nimbis,

frigus saevus patior gravis non cedo nimbus


quis non Luciferum roseo cum Sole videri


dura tibi pacatum praesenti traderet orbem.


ut ducis, ut soceri. lamiam securus ad astra


festior annus eat cinctusque imitata Gabinos


facta tui numerabat avi, quem litus adustae


Eridanus blandosque iubet mitescere fluctus


ille vetat rerumque tibi commendat habenas


de spoliis, Scythicos arcus aut rapta Gelonis

de spolium scythicus arcus aut rapio gelonus


coniugio sociaque nurum produxit ab aula,

conjugium sociaque nurum produco ab aula


et quocumque vagos flectas sub cardine cursus,

et quicumque vagus flecto sub cardo curro


te custode ferar; rupta si mole Typhoeus


Caucasus et positis numen confessa pharetris

caucasus et pono numen confiteor pharetra


tendere, nunc glandes Baleari spargere funda.

tendo nunc glandes balearis spargo fundo


machina laxatur caeli rutilaeque patescunt


iam negat imbelles epulas et rupe relicta

iam nego imbellis epulae et rupes relinquo


unguibus hunc saevis ira paterna ferit.


sustulit adridens et pectore pressit anhelo


numen et auratas astrorum panderet arces


reptasti per scuta puer, regumque recentes


tandem iusta manus. iam libertate reducta,


nec non in clipeo vigiles producere noctes,

neque non in clipeus vigilis produco nox


si furor Enceladi proiecta mugiat Aetna,

si furor enceladus projectum mugio aetna


nutrit equos, qui summa freti per caerula possint

nutrio equus qui summus fretus per caerulus possum


exploratores oculis qui pertulit ignes


ille leves Mauros nec falso nomine Pictos


legibus et famulis Gangen pallescere ripis


ensis, et ultrices in se converterat iras


Riphaeaque simul fessos porreximus artus


impavido vultu; linquis Rhodopeia saxa


ergo age, me quoniam caelestis regia poscit,

ergo ago ego quoniam caelestis regius posco


concidit et scopulis patuerunt claustra revulsis.

concido et scopulus pateo claustra revello


terque tuas ducat bellatrix pompa curules;


sanguine, Sarmaticas pariter prostravimus alas

sanguis sarmaticus pariter prostravimus ala


ignifluisque gemit Lipare fumosa cavernis.

ignifluisque gemo liparis fumosus caverna


ante fidem soils iudiciumque poli.


consulit ardentes radios et luce magistra


sponte fores. Arctoa parat convexa Bootes,

sponte foris arctous paro convexus bootes


gaudent Italiae sublimibus oppida muris


hinc Phoebi permensus iter flammamque nocentem

hinc phoebus permetior iter flamma noceo


o nimium dilecte deo, cui fundit ab antris

o nimium diligo deus qui fundo ab antrum


torrentum furias, ascensu vincere montes,


intremuit movitque suas formidine silvas


non dominantur opes nec corrumpentia sensus

non dominor ops neque corrumpentia sensus


sive lyrae cantus medieas seu disceret herbas.

sive lyra cantus medieas seu disco herba


nam pater, excusso saluit cum tegmine proles

nam pater excutio saluit cum tegimen proles


Illyrici legitur plaga litoris; arva teruntur


optatas audire tubas campique cruenta


non ficta trepidare fuga, iam Bactra teneri

non fictum trepido fuga iam bactra teneo


iam princeps molitur iter gentesque remotas


ut leo, quem fulvae matris spelunca tegebat


vertit in auctores et turbine reppulit hastas


Quae tibi tum Martis rabies quantusque sequendi


aestivum tolerare iubar, transnare sonoras

aestivus tolero iubar transnaris sonorus


ferre viam segetemque levi percurrere motu,


Eoo cum fratre regis, precede secundis


te sine? quem merui te non sudante triumphum?


Tethyos alternae refluas calcavit harenas.


solis et arcanos Nili deprendite fontes,


exceptus gremio mediam veherere per urbem


inter barbaricas ausus transire cohortes


talis perdomito redeat mihi filius hoste,


o decus aetherium, terrarum gloria quondam,


quod superest patri: vobis iam Mulciber arma


in te Chaoniae moverunt carmina quercus.


ignavas Meroe traxit de crine sagittas.


ite per extremum Tanaim pigrosque Triones,


festinat Steropes, nectit thoraca Pyragmon


et regnum cum luce dedit. cognata potestas


quamvis emeritum peteret natura reverti


nutrix aula fovet, strictis quem fulgida telis

nutrix aula foveo stringo qui fulgidus telum


fregit Hyperboreas remis audaeibus undas


quoque magis nimium pugnae inflammaret amorem,


et sacro meritos ornat diademate crines.


otia nec somnos genitor permisit inertes,

otium neque somnus genitor permitto iners


natorum per regna venis, qui mente serena

nascor per regnum venio qui mens serenus


prosiliat, vinclis Tityos si membra resolvat,

prosilio vinclum tityus si membrum resolvo


iam video Babylona rapi Parthumque coactum

iam video babylona rapio parthumque cogo


Armenii Phasin, Parthi liquere Niphaten.


exuviae tibi ludus erant, primusque solebas


nutaretque oneris venturi conscius Atlas,


tantaque se rudibus pietas ostendit in annis,

tantus sui rudis pietas ostendo in annus


praeparat et Sicula Cyclops incude laborat,

praeparo et siculus cyclops incudo laboro


tum sic laetus ait: “rex o stellantis Olympi,

tum sic laetus aio rex o stello olympius


adventu sacrata tuo, summissus adorat


altum fulminea crispare in casside conum

altus fulmineus crisparis in cassis conus


bella tonant dubiumque quatit discordia mundum.

bellum tono dubius quatio discordia mundus


semiferi praecepta senis, seu cuspidis artes


edomuit Scottumque vago mucrone secutus


munitis haesisse locis: spes inrita valli


ovaque maternus rupit hiulca tepor,


occiduum visus remoratur Honorius ignem;


vestri iuris erit, quidquid complectitur axis,


invadi faciles cauto nec profuit hosti

invado facilis caveo neque prosum hostis


distulit Augustus cupido se credere caelo,

differo augustus cupido sui credo caelum


succedant armis trabeae, tentoria lictor


non tibi desidias molles nec marcida luxu

non tu desidia mollis neque marcidus luxus


degenerem refugo torsit qui lumine visum,

degenero refugus torqueo qui lumen video


hos tibi virtutum stimulos, haec semina laudum,


staret, ni rapidus iuvisset flumina sanguis.


iratus stimulante Noto vivitque receptis


me quoque Pieriis temptatum saepius antris

ego quoque pierius temptas saepis antrum


audet magna suo mittere Roma deo.


signa triumphato quotiens flexisset ab Histro

signum triumpho quotiens flecto ab histrus


celsaque Dodone stupuit rursusque locutae


alitibus Phoebique novos ordire meatus,


per taedas, quas ipsa tuo regina levavit


sic aetas animo cessit, quererentur ut omnes


auspiciis effecta tuis. Pugnastis uterque:


colla levant, multusque tumet per nubila serpens

collum levo multus tumeo per nubila serpens


Alpinae rubuere nives, et Frigidus amnis


hi volucres tollunt aquilas, hi picta draconum

hic volucris tollo aquila hic pingo draco


lux oculos, nudique seges Mavortia ferri


adspicis Arcadium; cum te proclivior urges,

adspecio arcadius cum tu proclivis urgeo


sceptraque deiecto dederat Romana clienti.


et geminis fulgens utroque sub axe tropacis

et geminus fulgeo uterque sub axis tropacis


natorum vires ingeniumque probat.


tu fatis genitorque manu. te propter et Alpes

tu fatum genitor manus tu propter et alpis


vobis Rubra dabunt pretiosas aequora conchas,


gesturus summo tela trisulca Iovi.


Gradivi placidumque Iovem; stetit arce suprema,

gradivus placidus iuppiter sto arx superus


armaque gaviso referat captiva parenti.”


gemmatosque humilem dispergere Persida cultus.


ungue pedes et terga iubis et dentibus ora,


spes votumque poli, quem primo a limine vitae

spes votumque polio qui primus ab limen vita


ardua privatos nescit Fortuna penates


luget Avarities Stygiis innexa catenis


spectandi studio matres, puerisque severi


debetur, quodcumque manus evasit avitas,


barbarus Hesperias exul possederat urbes


Nereis inlustre toris; te pulcher Enipeus

nereis illustris torus tu pulcher enipeus


sicut erat, liquido signavit tramite nubes


cumque suo demens expellitur Ambitus auro.


cingula vel iaculum Daci vel frena Suebi.

cingulum vel iaculis dacus vel frenum suevi


nesciat ut spumas nec proterat ungula culmos.

nescio ut spumo neque protero ungula culmus


At ferus inventor scelerum traiecerat altum

at ferus inventor scelus transjacio altus


roscida frondosae revocant electra sorores.

roscidus frondosus revoco electrus soror


excipit et notis Hispania proluit undis.


Gaetulo comes ire patri stabulisque minari


dives Hydaspeis augescat purpura gemmis;


invitantque novum sidus, pendentque vicissim


aestuat et celsi tabo sordere iuvenci.


pars longe iaculis, pars comminus horrida contis;

pars longus iaculis pars comminus horridus contus


ingeminat splendore diem, pars nobilis arcu,

ingemino splendor dies pars nobilis arcus


Herculeum finem, Bacchi transcurrite metas:


te nascente ferox toto Germania Rheno


Hyrcanas populatus opes aut caede superbus


planitiem cursu, valles et concava saltu,

planitiem cursus vallo et concavus saltus


vobis Ionia virides Neptunus in alga


Interea turbata fides, civilia rursus


ardor erat? quanto flagrabant pectora voto


Mox ubi firmasti recto vestigia gressu,


sed nova per duros instruxit membra labores

sed novo per durus instruo membrum labor


colligit Aurorae, tumidus quascumque pererrat

colligo aurora tumidus quicumque pererro


obruit adversas acies revolutaque tela


te tuus Oceanus natali gurgite lassum


Aeolus armatas hiemes, cui militat aether


maturoque regunt iunctas moderamine gentes,


algenti qua zona riget Saturnia tractu.


Indus ebur, ramos Panchaia, vellera Seres.


Ut ventum ad sedes, cunctos discedere tectis

ut venio ad sedes cunctus discedo tectum


Brontes innumeris exasperat aegida signis,


Parvos non aquilis fas est educere fetus


pro crimen superum, longi pro dedecus aevi:

pro crimen superi longus pro dedecus aevum


Odrysium pariter Getico foedavimus Hebrum

odrysii pariter geticus foedavimus hebrus


“bellipotens Stilicho, cuius mihi robur in armis,

bellipotens stilicho qui ego robur in arma


ambiat et Latiae redeant ad signa secures,

ambiat et latius redeo ad signum securis


floret cristatis exercitus undique turmis,


tuque o qui patrium curis aequalibus orbem


certavere senes, cum tu genitoris amico


Dalmatiae; Phrygii numerantur stagna Timavi.

dalmatia phrygius numero stagnum timavus


Euphrates, quas lustrat Halys, quas ditat Orontes;

euphrates qui lustro halys qui dito orontes


nutritur volucrumque potens et fulminis heres,


tu curis succede meis, tu pignora solus


indue mente patrem, crescentes dilige fetus


fulgur et ad summas tendentem brachia cristas,

fulgur et ad superus tendo bracchium crista


ite per ardentem Libyam, superate vapores


Tertia Romulei sumant exordia fasces


saecula qui rursus formant meliore metallo.

saeculum qui rursus formo bonus metallum


aspera complecti torvum post proelia patrem,

asper complector torvus post proelio pater


opposito Stilichone cadent.” Nec plura locutus,

oppono stilichone cado neque multus loquor


intrepidum ferri galeae nec triste timentem

intrepidus fero galea neque tristis timeo


protinus implumes convertit ad aethera nidos

protinus implumis converto ad aether nidus


pace probata fides: quid enim per proelia gessi

pax probo fides quis enim per proelio gero