Panegyricus de sexto consulatu Honorii Augusti

CC BY 4.0 (estate-derived fields); included text keeps its per-record source license

Reuse requires the attribution line above (CC BY 4.0). Text records carry their own license_id; only open-display licenses appear in this file.

Licensed lexica and citation-only authorities are excluded from bulk dumps by construction — cite the authority, never reprint it.


non procul amnis abest, urbi qui nominis auctor:

non procul amnis absum urbs qui nomen auctor


descivere favis, sonituque exhaustus inani


secum rapturas cantata piacula taedas.


sed paucis comitatus erat; nam plurima retro,


Oblatum Stilicho violato foedere Martem


si fama necdum patuit, te, Roma, docebo


atque Augusta soror fratri praeberet ovanti


ingeniis, nostrum digno sonet ore parentem.”


Mars gravior sub pace latet, capiorque vicissim

mars gravis sub pax lateo capiorque vicissim


et vigil elapsas quaerit avarus opes,


circumflexa rapit centenus saecula consul:

circumflecto rapio centeni saeculum consul


instruit arma locis et qua vocat usus ab omni

instruo arma locus et qui voco utor ab omnis


gloria, materno laudem cum crimine pensat;


ille dabat tergum, Geticis hie pectora bellis.

ille do tergum geticus hic pectus bellum


sic oculis placitura tuis insignior auctis


inriguus gelido pocula fonte sopor.


sprevimus: advectae misso Stilichone curules,

sprevimus adveho mitto stilichone curulis


persolvit, Stilicho, curru cum vectus eodem


post alios, Auguste, colant. licet unus in omnes

post alius augustus colo licet unus in omnis


sed nec post Libyam (falsis ne perge querellis

sed neque post libya falsum ne pergo querela


utraque perpetuo discriminat aequora tractu.


maiestas: neque enim campus sollemnis et urna

maiestas neque enim campus sollemnis et urna


Augustus, sed falsa pii praeconia sumpsit


humanos properant imitari flumina mores,


ima viris, altas effulgere matribus aedes.


natorum lamenta putet? periere tyranni,


haec dea pro mentis amplas sibi posceret aedes,


Italiae geminumque latus stringentia longe


hie illi mansere viri, quos mutua virtus


adde quod et ripis steterat munitior hostis


restituit sceptris patrui castrisque mariti.

restituo sceptrum patruus castra maritus


Felix ille parens, qui te securus Olympum

felix ille parens qui tu securus olympus


haud aliter Latiae sublimis Signifer aulae,

haud aliter latius sublimis signifer aula


ut novus imperio iam tunc adsuesceret heres.

ut novus imperium iam tunc assuesco heres


mortalique diem sperat diffundere vultu?


turpe retexit iter, qualis piratica puppis,

turpis retego iter qualis piraticus puppis


Danuvii populis, i, nostrum vive tropaeum.


integer ad montes reliquo cum robore cessi,


mente patrem. Thracum venienti e 1 finibus alter


admisitque viam sectae per viscera rupis,


foedus lucis amor pepigit dispendia famae.

foedus lucus amor pepigit dispendium fama


Ergo ubi praeclusae voci laxata remisit


foedera Persarum proceres cum patre sedentem

foedero persaris proceres cum pater sedeo


nunc quoque praesidium Latio non deesset Olympi,

nunc quoque praesidium latius non desum olympius


lentus erat; si voce gradum maiore citasset,

lentus sum si vox gradus magnus citasset


nil tum Castaliae rivis communibus undae


possit et excubiis vigilantia lumina regni?


debita pulsato reddit spectacula monti.


Ianus bella premens laeta sub imagine pugnae

janus bellum premo laetus sub imago pugna


adspicit et nimium diversi stamine fati


ore coronatus gemino; iam Thybris in uno


namque inter socias acies cognataque signa

namque inter socio acies cognatus signum


nutricem consultat anum: quid fixa draconum


Italiae nomen nostras circumsonet aures?”


inter utrumque iugum tortis anfractibus albet.

inter uterque iugum torqueo anfractus albeo


caelicolae cum celsa tenent summoque feruntur


cum fletu precibusque ciet veterumque laborum


praelatus mea vota Ligus? vetitumque propinqua

praefero meus veto ligus vetitumque propinquus


inmemor et stricto prosternens obvia ferro

immemor et stringo prosterno obvius ferrum


patre pio monstrante puer. nil optimus ille

pater pius monstro puer nihil bonus ille


parte venit. fesso si deficit agmine miles,

pars venio fatisco si deficio agmen miles


lacteus extentas adspergit circulus alas;


tum contenta polo mortalis nescia teli

tum contineo polus mortalis nescius telis


quorum, si qua fides augentibus omnia Musis,


te consorte dies, cum se melioribus addens


edomitis veheretur aquis et in aere trementem


depositum servasse, fides; constantia, parvum


victori damnosa foret. sed pignora nobis


nec iam deditio paucis occulta parari,


Heu, quibus insidiis, qua me circumdedit arte


pura mente favor, nam munere carior omni


intextus Phaethon glaucos incendit amictus.


remigibus, scissis velorum debilis alis,


Enceladus mihi carmen erat victusque Typhoeus:


declinare potest? sedesve capacior ulla


mutatos edunt pariter tot pectora motus


ancipiti, longum socias tardumque putavit


nox erat et late stellarum more videbam


adventat Stilicho. medius sed clauserat hostis

advento stilicho medius sed claudo hostis


flumineos, certis ubi legibus advena Nereus


et fluvium, nati qui vulnera lavit anheli;

et fluvius nascor qui vulnero lavo anhelis


quae pro me mundoque gerit; sed ab omnibus unum,

qui pro ego mundo gero sed ab omnis unus


meque minabatur calcato obsidere vallo


imperii sidus propria cum sede locavit,


summisere genu, tecum praelarga vocavit


et, quos armipotens genitor retroque priores


hie proles atavum de due ens Aelia Nervam

hic proles atavus de due ens aelia nerva


nil sibi periurum sensit prodesse furorem


consule laetatur post plurima saecula viso


sedula servatum per tot discrimina pignus


at tibi causa patris rerum coniuncta saluti


tunc silvae, tunc antra loqui, tunc vivere fontes,

tunc silva tunc antrum loquor tunc vivo fons


tunc mihi, tunc letum pepigi. violentior armis


naturam cumulante manu, spoliisque micantes


sit natura vadis, similes ut corporis undas


ni calor incauti male festinatus Alani

ni calor incautus malus festinatus alanus


comminus auderet. nulla est victoria maior,

comminus audeo nullus sum victoria magnus


et cui nec vigilem fas est componere Rhesum:

et qui neque vigilis fas sum compono rhesus


incusare tuos) patriae mandata vocantis


stat gelidis Auriga plagis; vestigia fratris

sto gelidus aurigo plaga vestigium frater


deicit: occulto temptabat tramite montes,


natus fonte suo, quem non aliena per arva

nascor fons suus qui non alienus per arvum


contulit Ausoniis aut moenia vindicis Hastae.

confero ausonius aut moenia vindex hasta


divitiis multasque diu populata carinas


colla triumphati proculcat Honorius Histri.

collum triumpho proculco honorius histrus


pectore sopito reddit amica quies.


hunc et quinque tui vel quos habiturus in urbe

hic et quinque tuus vel qui habeo in urbs


adludens genitor regni pro parte dedisset,


molibus et quidquid tantae praemittitur urbi.


Hoc deus effulgens habitu prospexit euntes


armavere deos, seu, quod reor, omne Tonantis


hunc et privati titulis famulantibus anni


deficeret si nostra manus; sed providus aether

deficio si noster manus sed providus aether


Omnia, quae sensu volvuntur vota diurno,


insultant omnes profugo pacataque laetum


en princeps, en orbis apex aequatus Olympo!


ingerat obsesso captivaque pignora monstret:


sors tulerit Martisque vices, non funditus armis


Iam totiens missi proceres responsa morandi

iam totiens mitto proceres respondeo moror


et duce venturo fretum memoremque tuorum,


cingunt arva trabes, subitaeque adspectus harenae


inde salutato libatis Thybride lymphis


et pulchras errorum artes iucundaque Martis


canduit et subitis fluxere vaporibus enses.


impetus excessit Zephyros candorque pruinas

impetus excedo zephyrus candorque pruina


nostra dabant adeunda moras, perrumperet agmen?


adventus nunc sacra tui libet edere Musis


conspiceres illumque diem sub corde referres,


Gildonis Furias, Alaricum barbara Peuce


aestimat et summi sentit fastigia iuris;


sustinet accensos aestivo pulvere soles.


victrici concepta solo. Cum pulcher Apollo

victrix concipio solum cos pulcher apollo


se factis crevisse tuis ! duo namque fuere


omnibus adripuit votis, ubi Roma periclo


una omnis summissa phalanx tantaeque salutant

unus omnis summitto phalanx tantus saluto


tutior auxilio brumae (quo gentibus illis


conventum caelo praebuit aula parem.


Addua quo scissas spumosior incitat undas.


in varies docto discurritur ordine gyros,


hunc civis dignare chorum conspectaque dudum

hic civis dignaris chorus conspicio dudum


prosiluit vultusque palam confessa coruscos

prosilio vultus palam confiteor coruscus


tot circum delubra videt tantisque deorum


scilicet ut Latio respersos sanguine currus

scilicet ut latius respergo sanguis currus


exulat imperiumque suis a sedibus errat?


evaluit transferre Pado. pro foedera saevo

evalesco transfero padus pro foedero saevus


imbuit et magnis docuit praeludere fatis.


rectorem generumque sibi seniore supernas


utque favet somnus, plaudebant numina dictis


reddita libertas orbi, vindicta parenti.


Tigris et Euphrates, cum foedera Medus et Indus

tigris et euphrates cum foedero medus et indus


inrita nec falsum somnia misit ebur.


nuper apud socerum plectro celebrata recenti.

nuper apud socer plectrum celebro recens


exeat in populos cunctis inlustrior annus,


ingressus: solo peragens tum murmure bellum

ingredior solum perago tum murmur bellum


furto gaudet amans, permutat navita merces


non Bocchi Syllaeque dolis. Sed prima remitto.

non bocchus syllaeque dolus sed primus remitto


quod iuncto fidens Ithaco patefacta Dolonis


ob reditum vovere ducum, non dignius umquam


obsequium Marci mores potuere mereri.


volvebat pater Eridanus: quis bella maneret


consita subnixasque iugis inmanibus aedes,


quamquam omnes, quicumque tui cognominis, anni

quamquam omnis quicumque tuus cognomen annus


perfida deplorat vacuis examina ceris.


fultaque sub gremio caelatis nobilis astris

fultaque sub gremium caelo nobilis astrum


Riphaeo tripodas repetens detorsit ab axe,


ccrnimus, insonuit cum verbere signa magister,

ccrnimus insono cum verber signum magister


et fortes umeros et certatura Lyaeo


evocat et solio fultus genitoris eburno


concessaque sibi (rerum sic admonet usus)


hinc peteret pacemque mea speraret ab arce?


in Raetos Gallosque vias. sed fortior obstat


quos neque semiviri Gortynia tecta iuvenci

qui neque semivir gortynius tectum juvencus


signa movet; iamque ora Padi portusque relinquit

signum moveo iam os padus portus relinquo


discreto revoluta gradu torquentur in orbes


fatalis semper Stilicho ! dum parcere fingit,


iure paludatae iam curia militat aulae.


nec tantis patriae studiis ad templa vocatus,

neque tantus patria studium ad templum voco


consensu tradunt atavi caluisse per urbem,


utitur auxiliis damni securus, et astu


Heliadum totisque fluunt electra capillis.


ludibrium pelagi vento iactatur et unda,


regali calcatur equo, rarique coloris


clausa putat sibi cuncta pavor, retroque relictos

claudo puto sui cunctus pavor retro relinquo


“Dissimulata diu tristes in amore repulsas


coniugis officio Stilichonis cura recepit.

coniunx officium stilichonis cura recipio


collecti trabeatus adit delubra senatus


noluit humano titulos auferre labori,


impleret generoque socer. vidistis in illo


castrorumque eadem comes indefessa tuorum


spem vano terrore fovens, si forte, remotis


decidit; hunc dorso trepidum fumante ferebat


frena dolor, notas oculis umentibus Alpes


prona fuit, iam difficilis, iam dura reversis.

pronus sum iam difficilis iam durus revorto


“sicine mutatis properas, Alarice, reverti


intonat Augustum septenis arcibus Echo !


arborco figat sonipes in cortice morsus


relliquias numerasse breves, iam desine maesta

reliquiae numero brevis iam desino maestus


circum membra rotat doctus purganda sacerdos

circum membrum roto doceo purgo sacerdos


iam Dryadas revocant et rustica numina Faunos.

iam dryadas revoco et rusticus numen faunus


en quales memini, turba verenda, deos!


o dea, nec legum fas est occurrere matri.


hic est ille puer, qui nunc ad rostra Quirites

hic sum ille puer qui nunc ad rostrum quiris


fingere nil maius potuit sopor, altaque vati

fingo nihil magnus possum sopor alo vates


quem domitis auspex peperit Victoria bellis !


gratantur durasse diem moderataque laudant


quo tibi confusa dubiis formidine rebus


atque suas ad signa iubet revirescere laurus.

atque suus ad signum iubeo reviresco laurus


praesidiis, urgente metu, qua vellet obirem


cumque suis iam bella gerit; mox nomina supplex

cum suus iam bellum gero mox nomen supplex


i potius genti reliquus tantisque superstes


quod servavit amat. iam flavescentia centum


nunc redeunte vehit nudataque litora fluctu


regius auratis fora fascibus Ulpia lictor,


tinnitu conatur apes, quae sponte relictis


Europae Libyaeque hostes: Maurusius Atlas


“ferrati venere viri? quae terra metallo


aut peregrina nitet simulati iuris imago,


haec sibi curva senum maturaque comprobat aetas

hic sui curvo seni maturaque comprobo aetas


exultatque habitante deo potioraque Delphis

exultatque habito deus potioraque delphi


principis et solis radiis detersa removit


Porsennam respexit aquis. celer Addua nostro

porsennam respicio aqua celer addua noster


sidere consueti favet inclementia caeli)


protento leviter frangebat moenia conto


deiecta cervice Getas; tunc talia fatur:


ipse manu metuendus adest inopinaque cunctis


iudicibus lites, aurigae somnia currus


Romano puerum gaudens offerre favori,


Sed mihi iam pridem captum Parnasia Maurum

sed ego iam pridem capio parnasius maurus


Acrior interea visendi principis ardor


iudicio pulchram seriem, non sanguine duxit;

iudicium pulcher series non sanguis duco


Romanae tutela togae: quae divite penna


erexit subitas turres cunctosque coegit


tecum crevit amor, nec te mutare reversum


Omne Palatino quod pons a colle recedit

omnis palatinus qui pons ab collis recedo


diffundit Libycos ahena valle cruores.


clemens Marce, redis, cum gentibus undique cinctam

clemens marcus redeo cum gens undique cingo


num praesens etiam Getici me laurea belli

num praesens etiam geticus ego laureus bellum


atque indignantes in iura redegerat Arctos,


Romanos vetuit currum praecedere patres:


hoc magis exertum raperem succinctior agmen.

hic magis exertum rapio succinctior agmen


celsa dehinc patulum prospectans Narnia campum

celsus dehinc patulis prospecto narnia campus


in quibus haud umquam Stilicho nimiumque potentis

in qui haud umquam stilicho nimius possum


digerit imperii sub iudice facta senatu.


quantum lux tenebris manifestaque proelia furtis !

quantus lux tenebrae manifesto proelio furtum


ipse Iugurthinam subiturus carcere poenam


non quaerit pretium, vitam qui debet amori.


conexum gradibus veneratur purpura vulgus,


sintque tropaea tuas semper comitata secures,


rubra sub aurato crispentur serica dorso.

rubra sub auro crispentur sericum dorsum


Pieriis egit fidibus chelys; arma Getarum


defensam titulo Libyam testata perenni.


dum praedam de more putat; viduataque caesis


in latus adlisis clipeis aut rursus in altum

in latus adlisis clipeus aut rursus in altus


te, princeps, galeae, partitis inde catervis


cingitur excubiis ! iuvat infra tecta Tonantis


naufragii fragmenta mei? quaeve arva requiram,

naufragium fragmentum meus qui arvum requiro


invitant ad prata pecus; iam Pana Lycaeum,


si qua per scopulos subitas exquirere posset

si qui per scopulus subeo exquiro possum


nunc tandem fruitur votis atque omne futurum


sed claris potius factis experta parentem.


Hebri clausit aquas; alter praecepta vocantis


flumina nec crebro vincant Maeandria flexu.

flumen neque creber vinco maeandrius flecto


dilectaeque urbis tenero conceptus ab ungue

dilectaeque urbs tener concipio ab unguis


deserit, Oceani lunaribus aemula damnis.


Palladiaque comas innexus harundine Triton


quam pax intulerat, bello discussa senectus

quam pax infero bellum discutio senectus


talia dum secum movet anxius, advolat una


flammatus virtute pia propriaeque salutis


Tunc tibi magnorum mercem Fortuna laborum


collibus et nota maior se Roma videndam


Tu quoque non parvum Getico, Verona, triumpho

tu quoque non parvus geticus verona triumphus


Candida quae Latiis praebent armenta triumphis,

candidus qui latius praebeo armentum triumphus


clarior et doctae spirant praesagia rupes.


caeli Phoebus iter, radiis tamen omnia lustrat.

caelum phoebus iter radius tamen omnis lustro


tunc sacer horror aquis adytisque effunditur Echo

tunc sacer horror aqua adytum effundo echo


succinctae famulum fervent Atlanta cohortes,


Nunc mihi Tydiden attollant carmina vatum,


praeberet fera colla iugo, vi captus et armis,

praebeo ferus collum iugum vis capio et arma


Sic fatus Ligures Venetosque erectior amnes


Dixit et antiquae muros egressa Ravennae


in se barbariem nobis utrimque cadentem.


ingrederere toga, pugnae monumenta dicabam

ingrederere toga pugna monumentum dicabam


quid faceret? differret iter? discrimina nullas

quis facio differo iter discrimino nullus


nubila; namque ideo pluviis turbaverat omnes


quam quod Romuleis victor sub moenibus egit


exultant iuvenes aequaevi principis annis;

exultant juvenis aequaevi princeps annus


spectatosque iterum nulli celebrantia ludos


extulit, et totis lucem spargentia ripis


evaluit propria nutritor Bosphorus arce.

evalesco proprius nutritor bosphorus arx


ambustus sonipes; hic tabescente solutus


auget spes Italas; et certius omina surgunt


concideram; stipatus adhuc equitumque catervis


germanae servant Hyades, Cygnique sodalis


ut nostras tibi, Roma, vices pro principe consul

ut noster tu roma vicis pro princeps consul


tune Giganteis urbem temptare deorum


cingebare comas, socium sumebat honorum


cura ducis. quis enim divinum fallere pectus


extremo mutare parat praesentia casu,


Mars augusta sui renovat suffragia campi.

mars augustus suus renovo suffragium campus


flectcre terronis nieditatur frena lacertis

flectcre terronis nieditatur frenum lacertus


cernere Tarpeia pendentes rupe Gigantas


Assyrios; habeat Pharium cum Tigride Nilum;


quam non inlecebris dispcrsi colligis auri;

quam non illecebra dispcrsi colligo aurum


subsedit galea liquefactaque fulgure cuspis


suscipis Hesperiam patrio bis Marte receptam.

suscipio hesperia patrius bis mars recipio


indicio dapibusque simul religataque somno


saepe marm viridique angustat iaspide pectus

saepe marm viridis angusto iaspis pectus


omnibus oppeterem fama maiore perustis !


neglecto squalent senio? nec creditur orbis

neglego squaleo senium neque credo orbis


adspicerem ! quisquamne piae laetanda parenti


terga premor. quae prima miser, quae funera dictis

tergum premo qui primus miser qui funero dictum


Italiam fugiens, et quae venientibus ante


commixtis fervebat aquis; cumque omnibus una


Naiadum resoluta comam, complexaque patrem


abiurata palam Libyae possederat arva:


cum tamen Eucherius, cui regius undique sanguis,

cum tamen eucherius qui regius undique sanguis


permanet? offensi comites, odere propinqui.


nutrierat, qui saepe tuum sprevere profana


cernit abire manus: qualis Cybeleia quassans

cerno abeo manus qualis cybeleius quasso


nascentes informat equos? num Lemnius auctor


sacra refert. flagrat studiis concordia vulgi,

sacer refero flagro studium concordia vulgus


succedente petit ! quam laetus ab aethere cernit

succedo peto quam laetus ab aether cerno


Omnibus exclusus coeptis consedit in uno


Thracia sopiti penetraverit agmina Rhesi


electi candoris equos et nominis arcum


qua mons arte patens vivo se perforat arcu

qui mons ars pateo vivo sui perforo arcus


aetherium probat urna decus. namque omnia luctus

aetherius probo urna decus namque omnis luctus


tranquillique Pii bellatoresque Severi.

tranquillique pius bellatoresque severus


dissimiles, vili nec discrepat arbore laurus.

dissimilis vilis neque discrepo arbor laurus


profecitque opifex decori timor, et vice mira,

profecitque opifex decorus timor et vicus mirus


caelatasque fores mediisque volantia signa


tantae laudis erit? tua te benefacta morantem


publicus hinc ardescit amor, cum moribus aequis

publicus hinc ardescit amor cum mos aequus


desuetum iam redde mihi iustisque furoris


armatos haec saepe choros, certaque vagandi


condicione fidem; nec me timor impulit ullus

condicio fides neque ego timor impello ullus


attollens apicem subiectis regia rostris


praesentes reditus fortunatosque revolvit


Ac velut officiis trepidantibus ora puellae


omnibus expugnat nostram dementia gentem,


praetereunt, tacito passu quem si quis adiret,


victa manus quam laesa fides, nullusne clientum

vinco manus quam laedo fides nullus cliens


ne tibi iam, princeps, soceri sudore paratam,


Non alium certe decuit rectoribus orbis


Tarquinio mirante Codes mediisque superbus


Pallanteus apex; agnoscunt rostra curules


inridens scopulos; nunc desolatus et expes


certavit pietate domus, fidaeque reductum


en ego, qui toto sublimior orbe ferebar


converti nec fata loco, multisque suorum


diversis gessere locis, ceu numen adorent;


in luctum patriae civili strage parcntans:

in luctus patria civilis strages parcntans


impulit ipsa suis cunctantem Roma querellis:


curia, quem primi tandem videre Quirites,


armorum innocuos paci largitur honores.


hac quondam videre domo positoque tiaram


magna voce ciet. frondentibus umida ripis


nec solis hic cursus equis: adsueta quadrigis

neque sol hic curro equus assuesco quadrigae


restituat priscum per te iam gloria morem


et Diomedeis tantum praeclarior ausis,


caerulus et velox Athesis tardusque meatu


velat honos; rami caput umbravere virentes


ipsa per Illyricas urbes Oriente relicto


et taetris collecta cibis annique vapore


virtutes variae fructus sensere receptos;


ut tibi servatum scirent convexa serenum.


hic subit Inarimen, hunc gravis Aetna domat.


iam desperata voluissem luce, quid ultra?


ante dies lunamque rudem madefecerat Auster,


rettudit hostiles animos bellumque remenso

rettundo hostilis animus bellus remetior


nunc duce cum socero iuvenem te Thybris adoret.”

nunc dux cum socer juvenis tu thybris adoro


inter me socerumque viam pontemque tenebat,


spectator vel causa fui. Populator Achivae

spectator vel causa sum populator achivus


me quoque; sic credit pietas non sanguine solo,

ego quoque sic credo pietas non sanguis solum


ipse favens votis solitoque decentior aer,


iam procul et belli medio Padus arbiter ibat.

iam procul et bellum medium padus arbiter eo


nomine: praeteritis melior, venientibus auctor.


obtulit. addebant pulchrum nova moenia vultum


iam repetente plagas. illo sub cardine rerum


in nostris efflavit aquis, dum flammea caeli

in noster efflo aqua dum flammeus caelum


luce frui, spatiis discernens gaudia parvis,

lux fruor spatium discerno gaudium parvus


nostra ter Augustos intra pomeria vidi,

noster ter augustus intra pomerium video


et Bruti cernit trabeas et sceptra Quirini.

et brutus cerno trabeas et sceptrum quirinus


Tarpeio spectanda Iovi: caelata metallo


proelia iactaret, tacuit Pharsalica Caesar.


Graiaque rettulerit captos ad castra iugales,


hic, rursus dum pacta movet damnisque coactus

hic rursus dum paciscor moveo damnum cogo


urbis et Augusti geminato numine felix.


clara Noti convexa rigat gladioque tremendum

clarus notus convexus rigo gladius tremo


illinc posse regi? medium non deserit umquam

illinc possum rex medius non desero umquam


auguriis calcata mihi, satiare nocentum


quos Appenninum perhibent. hunc esse ferebat


contingat mea Roma mihi.” nec vota fefellit


argumenta sui Titan signavit Olympo:


mirari sine fine nurus; ignaraque virgo,


accendit cum plebe patres et saepe negatum


et circumfuso trepidans obtunditur auro.


quid moror invisam lucem? qua sede recondam

quis moror invideo lux qui sedes recondo


ense palam sibi pandit iter remeatque cruentus

ensis palam sui pando iter remeo cruentus


extera vel nostras acies. hoc ille locatus


exemplis civem gereret terrore remote,


obstringit sua quemque salus. procul ambitus erret !

obstringo suus quisque salus procul ambitus erro


ire Serena comes nullo deterrita casu,


et sextas Getica praevelans fronde secures

et sextus geticus praevelans frons securis


haec et belligeros exercuit area lusus,


verior, et fructum sincerae laudis ab hoste

verus et fructus sincerus laus ab hostis


imperii praesens genius ! quantamque rependit

imperium praesens genius quantus rependo


ante pedes summi carmina ferre Iovis;


consiliis? Italae sic te iam paenitet orae?

consilium italae sic tu iam paeniteo ora


auditas quondam proavis, desuetaque cingit


et duplici lucro committens proelia vertit


substringitque comam gemmis et colla monili

substringitque como gemma et collum monilis


cladibus et tandem nostris inflectere poenis !


maiestas alterna vicem, cum regia circi

maiestas alternus vicis cum regius circos


orba gubernaclis, antennis saucia fractis

orbo gubernaclis antennis saucius frango


rerum ignarus adhuc ingentes pectore curas


iamque frequens rarum decerpere transfuga robur

iam frequens raris decerpo transfuga robur


textas lege fugas inconfusosque recursus


grataque patratis exordia sumere bellis.


vestra parens, Auguste,queror. quonam usque tenebit

vester parens augustus queror quonam usque teneo


his annis, qui lustra mihi bis dena recensent,

hic annus qui lustro ego bis deni recenseo


Romanus carasque nurus praedamque tenebat.


ut Massyla tuos anteirent oppida currus


externi spoliis sontes absolve triumphos.


Hinc te iam patriis laribus via nomine vero

hinc tu iam patrius laris via nomen verus


ecce Palatino crevit reverentia monti


exuperans delubra Iovis saxoque minantes


praefecisse orbi; pietas, fovisse propinquum.

praefecisse orbus pietas foveo propinquus


trans caput aversis manibus iaculatur in Austrum

trans caput averto manus jaculor in auster


cur mea quae cunctis tribuere palatia nomen

cur meus qui cunctus tribuo palatium nomen


rettulerant, donec differri longius urbis


incola, qui Siculum porrectus ad usque Pelorum

incola qui siculis porrigo ad usque pelorus


colle tremens; frondesque licet depastus amaras

collis tremo frondeo licet depasco amarus


adveniente proco vestesque et cingula comit


sibila suspensum rapturi faucibus hostem?


communes non passa preces penetralibus altis


crede mihi, simili bacchatur crimine, quisquis

credo ego similis bacchor crimen quisquis


gaudet perfidiam praebensque exempla labori


legit et in nomen Romanis rebus adoptans


vastato tandem poenas luitura profundo:


indidit hinnitum ferro simulacraque belli


Dacica bellipotens cum fregerat Ulpius arma

dacica bellipotens cum frango ulpius arma


membraque gemmato trabeae viridantia cinctu


temporibus variis; eadem sed causa tropaei


temnunt prisca senes et in hunc sibi prospera fati

temno priscus senex et in hic sui prosper fatum


nec captae cruciastis opes; hoc aspera fati

neque capio cruciastis ops hic asper fatum


iurgia patriciasque domos privataque passim


quod picturatas galeae Iunonia cristas


esse larem, nulloque magis se colle potestas

sum lar nullus magis sui collis potestas


Thrax erat, hie Thracum domitor. non tela retardant,

thrax sum hic thracus domito non telum retardo


quique neget nato, procerum quod praestat honori.

quisque nego natus procerus qui praesto honor


Africa venturi lusit spe principis urbem


talis ab urbe minas retro flectebat inanes


et certe moriens propius te, Roma, viderem,


ante tuum felix aditum, ceu legibus exul


sponte remittebas fratri: “regat ille volentes


Roma, choros et, quanta tuis facundia pollet

roma chorus et quantus tuus facundia polleo


iamque opportunam motu strepuisse rebelli

iam opportunus motus strepuisse rebellis


ut prior iratae fuerat sententia menti,


et circumfusi sacra corona chori.


Mincius inque novem consurgens ora Timavus.


quorum nunc meritam repetens non inmemor iram


consul eas, magno sextus tamen iste superbit

consul is magnus sextus tamen iste superbio


en Alaricus ait “non qualem nuper ovantem


cum fasces cinxere Hypanin mirataque leges


percensere manum tantaque ex gente iuvabit


iudicat: hunc civem, dominos venisse priores.


quam laetum post bella Iovem susceperat aether

quam laetus post bellum iuppiter suscipio aether


semper inoffensum dederint successibus omen


verbere cogis equum, nec te vitasse dolemus.


fraudibus ipse meis. quis iam solacia fesso

fraus ipse meus quis iam solacium fatisco


cardine nec radios humili statione recondunt:

cardo neque radius humilis statio recondo


inter Erythraeas surgentia colla smaragdos


at si Phoebus adest et frenis grypha iugalem

at si phoebus adsum et frenum grypha iugal


nec duras tantis precibus permovimus aures?


inclinat populo regale modestia culmen.


subiectum nostris oculis et cuius agendi


nosse prior celerique dolis occurrere sensu.


blandaque largitur frustra sitientibus aegris


pugna fuit: Chaldaea mago seu carmina ritu

pugno sum chaldaeus magus seu carmen ritus


Romanis avibus, quem Thybris inaugurat, annus?

romanus avis qui thybris inaugurat annus


barbaricos ardere focos; iam classica primos

barbaricus ardeo focus iam classicus primus


Iamque novum fastis aperit felicibus annum


rore pio spargens, et dira fugantibus herbis


divorum toto meruit felicius aevo,


Luctus et inferno stridentes agmine Morbi.


adgressus furiis? nec te meus, improbe, saltem

aggredior furia neque tu meus improbus saltem


Phlegraeae referens praemia militiae!


sulcatus socero: sed, cum transnaret, Etruscis


iam molita tui, per quem radiante decorus


expertas horrens aquilas; comitatur euntem


obice non haesit fluvii. sic ille minacem

obicio non haereo fluvius sic ille minax


palla tegit latos umeros, curruque paterno


adiungis cumulum, nec plus Pollentia rebus

adjungo cumulis neque multus pollentia res


posteriora querar? non me Pollentia tantum

posterus queror non ego pollentia tantus


dispositum turbasset opus; prope captus anhelum


bellorum duplicat laurus, isdemque tropaeis


vanaque nocturnis meta cavetur equis.


haec ego continuum si per iuga tendere cursum,

hic ego continuus si per iugum tendo cursus


nec iam cornipedem Thybrino gramine pascis,

neque iam cornipedem thybrino gramen pasco


laetior hinc Fano recipit Fortuna vetusto,

laetus hinc fanum recipio fortuna vetustus


ast ego frenabam geminos, quibus altior ires,


classis ut auratum sulcaret remige fluctum,


ilice sub densa silvis artatus opacis


artibus adsuetis sollicitare solet.


admonet et frustra iugulum parcentibus offert,

admoneo et frustra iugulum parcentibus offero


mutatumque senem plumis et fronde sorores


nil cumulat verbis quae nil fiducia celat;

nihil cumulo verbum qui nihil fiducia celo


plebis adoratae reboat fragor, unaque totis


conveniunt, meritisque suis obnoxia virtus


ense Thyestiadae poenas exegit Orestes,


stelliger Eridanus sinuatis flexibus errans


suppliciis fruitur natoque ultore triumphat.


divitis Aurorae solium sortemque paratam


ut chalybe indutos equites et in acre latentes


addictusque reus flatu propiore sequentum


Romanum stupuit Maeotia terra tribunal,


adsensuque cavae sublatus in aethera vallis


laus ibi nulla ducum; nam flammeus imber in hostem

laus ibi nullus dux nam flammeus imber in hostis


adspirat Romae spoliis aut Solis habenis.”


vibratis; grave parma sonat, mucronis acutum


non illi madidum vulgaris harundine crinem

non ille madidus vulgaris harundo crinis


nonne semel sprevisse satis, cum reddita bellis

nonne semel sperno satis cum reddo bellum


pavit Iuleos inviso sanguine manes


qualis erit terris, quem mons Euandrius offert

qualis sum terra qui mons euandrius offero


principis et ducibus circumstipata togatis


excierant vigiles, gelida cum pulcher ab Arcto

excierant vigilis gelidus cum pulcher ab arceo


Me quoque Musarum studium sub nocte silenti

ego quoque musaris studium sub nox sileo


Undosa tum forte domo vitreisque sub antris

undosus tum fors domus vitreus sub antrum


nam quisquis duro cecidit certamine, numquam

nam quisquis durus cado certamen numquam


nec potuit texisse suum. secreta Getarum


luce, tot amissis sociis atque omnibus una


numina purificumque lovem Triviamque precatus


Iam Pollentini tenuatus funere campi


Atque utinam cunctos licuisset perdere bello !


segnius an veteres Histrum Rhenumque tenebant,


luditur in morem, species nec dissona coetu

ludo in mos species neque dissonus coitus


et Unguis variae gentes missique rogatum


una replet turbae facies: undare videres


qui nostram coluere domum? leviusve timebant


nubibus et densum stipantibus aethera templis


ut rebare, tuum? Tuscis nec figis aratrum

ut rebaris tuus tuscus neque figo arater


abnuit. agnoscunt proceres; habituque Gabino


“Heu regio funesta Getis, heu terra sinistris

heu regius funestus geta heu terra sinister


expectasse manus et nostra pericula tendit

expectasse manus et noster periculum tendo


mens tamen ad silvas et sua lustra redit.

mens tamen ad silva et suus lustro redeo


et vitae Romana quies, an iura perosus


Dixerat; ille caput placidis sublime fluentis


quem tenero patris comitem susceperat aevo,


ad priscos pecudum damnaret saecula ritus?


nec tibi venales captant aeraria plausus


teque rudem vitae, quamvis diademate necdum


ora refer, pompam recolens ut mente priorem,


septem continue colles iuvenescere muro,


terruit exemplo Phaethon, qui fulmina praeceps

terreo exemplum phaethon qui fulmen praeceps


supplicibus late populis oracula pandit


hic tamen ante omnes miro promittitur ortu,

hic tamen ante omnis miro promitto ortus


ferreus alterno concentus clauditur ense.


iamque parabantur pompae simulacra futurae


Exere nunc doctos tantae certamina laudis,


consiliumve dabit? socius suspectior hoste.


militis obsequium; sic illum dura parentis


aut pudor aut dictis movere procacibus irae,


audito perfecta recens rumore Getarum,


innumeros arcus. acies stupet igne metalli

innumerus arcus acies stupeo ignis metallum


sed nobis periere tamen. cum Gallica vulgo


gestarum patribus causas ex ordine rerum


fronte queri Nymphasque choris iam redde sorores.”

frons queror nympha chorus iam reddo soror


ditandas ad dona tribus; fulgentia tecum


consequitur vanoque fremens clamore retentat


ornet avis vel quod rigidos vibrata per armos

orno avus vel qui rigidus vibro per armus


patricii reverenda fovet sacraria coetus

patricius reverendus foveo sacrarium coitus


lustrat Hyperboreas Delphis cessantibus aras,


excipiunt arcus operosaque semita vastis


sed mixtum pietate nefas dubitandaque caedis

sed misceo pietas nefas dubitandaque caedes


idque inter veteris speciem praesentis et aulae


aestuat et pronas puppes nunc amne secundo,

aestuo et pronus puppis nunc amnis secundus


et ruptas animis spirans inmanibus Alpes


collibus? o cunctis Erebi dignissime poenis,


traiecit clipeo Thybrim, quo texerat urbem,

transiacio clipeus thybris quo tego urbs


purpureo fotum gremio, parvumque triumphis

purpureus foveo gremium parvus triumphus


docta subire fames aut praedae luctus ademptae

doceo subeo fames aut praeda luctus adimo


raptas mellis opes solitaeque oblita latebrae


exitus? imperiumne Iovi legesque placerent


vidit cornipedes: quanam de gente rogabat


ut vinci miserum, numquam vicisse decorum,


namque poli media stellantis in arce videbar


ipsaque per cultas segetes mors nostra secuto


“numquam aliquid frustra per me voluisse dolebis,

numquam aliquis frustra per ego volo doleo


cuncta quidem centum nequeam perstringere Unguis,

cunctus quidem centum nequeo perstringo unguis


murmur, et umbonum pulsu modulante resultans


quam meruit virtus, ambirent fulmina laurum.


Roma, ducum, quibus haud umquam vel morte parata


Appenninigenis cultas pastoribus aras.


messibus aestivae detondent Gargara falces,


incidit in magnam bellatricemque triremim,


adfuit ipsa suis ales Victoria templis


Hinc tibi concreta radice tenacius haesit


quae cunctis infensa fretis scelerumque referta

qui cunctus infensus fretus scelerus refercio


Additur ecce fides nec me mea lusit imago,

addo ecce fides neque ego meus ludo imago


cuius consilium non umquam repperit hostis


ora velint? ventis fluitent an vera minentur


ut male temptato totiens se credere campo


cui simplex calet ore pudor, per singula cernens

qui simplex caleo os pudor per singulus cerno


tempora, quod clemens aditu, quod pectore solus

tempus qui clemens aditus qui pectus solus


diras pavit aves, inimicaque corpora volvens


defixoque malis animo sua membra suasque


spe propiore tori mater sollertior ornat

spes propior torus mater sollertior orno


exuit Hesperiam paribus Fortuna periclis.


quam sua cum pariter trabeis reparatur et urbi

quam suus cum pariter trabea reparo et urbs


ostendant, haec sola novam iactantia sortem


et quotiens optare tibi quae moenia malles


hostis et inmensi revolutus culmine fati


direptis opibus, Latio discedere iussus


flagitat adventum; nec tali publiea vota

flagito advenio neque talis publiea veto


indigenas habitus nativa palatia sumunt,


Non tamen ingenium tantis se cladibus atrox

non tamen ingenium tantus sui clades atrox


quin et Clitumni sacras victoribus undas,


sed cunei totaeque palam discedere turmae.


haec sunt, quae primis olim miratus in annis


sulphure caeruleo nigroque bitumine fumat,


coeperat inque dies numerus decrescere castris,


instituit pietas in se vel pignora parci

instituo pietas in sui vel pignus parcus


iam tibi quaerebat Latium belloque secundo


finibus ab Ligurum populos complectitur omnes


corruptura fidem: mentis offertur inemptus


colla levant: pulcher Ticinus et Addua visu

collum levo pulcher ticinus et addua video


Haec memorans instante fugam Stilichone tetendit


fucati sermonis opem mens conscia laudis


Bistoniaeque plagae, crebris successibus amens

bistoniaeque plaga creber successus amens


auferretque mihi luctu leviore sodales


O quantum populo secreti numinis addit


barbara fulmineo secuit tentoria cursu.

barbarum fulmineus seco tentorius cursus


eventusque refert veterumque exempla secutus


debilitat saevum cognatis viribus Histrum


et, patriis plebem castris sociante Quirino,

et patrius plebs castrum sociante quirinus


Pallor et atra Fames et saucia lividus ora

pallor et ater fames et saucius lividus os


Aurea Fortunae Reduci si templa priores


quamvis adsiduo noctem foedaverat imbre,


deteriora iugo ! tunc vis extincta Getarum;

deterior iugum tunc volo extingo getaris


venator defessa toro cum membra reponit,

venator defatiscor torus cum membrum repono


protinus Eoa velox accitus ab aula


quos modo temnebat, rediens exhorruit amnes.

qui modo temnebat redeo exhorresco amnis


optima tunc spondet mortalibus edere fata,


Orantem medio princeps sermone refovit:


Quem, precor, ad finem laribus seiuncta potestas

qui precor ad finis laris sejungo potestas


urbe triumphantem generum florente iuventa


tunc sic Ausonium respectans aethera fatur:


Tyrrhenam labente manum pro ponte repellens


iam Ligurum trepidis admoverat agmina muris


te Romae seseque tibi promittit in aevum.


civilis dissensus erat. venere superbi,


Hyblaeus procul aera senex revocare fugaces

hyblaeus procul aes senex revocaris fugax


dum nobis properat succurrere, liquerat arma


non tamen aut morbi tabes aut omne periclum

non tamen aut morbus tabes aut omnis periculum


visere cura fuit; nec te miracula fontis


ipsum te caperet letoque, Alarice, dedisset,


aeraque vestitis numerosa puppe columnis


namque vehit stellas Babylonia cura salubres

namque veho stella babylonius cura salubris


induit hospes honos, cuius cunabula fovit


Conspicuas tum flore genas, diademate crinem

conspicuus tum floreo gena diadema crinis


visere deposito dignatus limina fastu.


et penitus totis inolevit Roma medullis,


circuit et bacis onerat candentibus aures:


quam quae confessos animo quoque subiugat hostes.

quam qui confiteor animus quoque subiugat hostis


respuit auxiliisque ad proxima bella negatis


posthabitis pulsare suis mediumque per hostem


desinit esse meus. melius mucrone perirent,


viva dedit?” gaudet metuens et pollice monstrat,

vivus do gaudeo metuo et polliceo monstro


lustralem tum rite facem, cui lumen odorum


aurea roranti micuerunt cornua vultu.


infantem genitor moriens commisit alendum.


ecce virum, taciti nulla qui fraude soporis


agmina, perpetuisque inmoto cardine claustris

agmen perpetuisque immotus cardo claustra


materna te mente fovens Latioque futurum


vidimus; exangues, genitor, mirabere vultus.


antraque maesta silent inconsultique recessus.

antrum maestus sileo inconsultique recedo


saeviat aucta lues et miles probra superbus

saevio augeo luo et miles probrum superbus


Agnoscisne tuos, princeps venerande, penates?


torquebit Rubicon vicino numine Thybrim?


despiciturque vagus praerupta valle Metaurus,

despiciturque vagus praeruptus valles metaurus


Ionios Athesis mutavit sanguine fluctus.


gurgite sidereo subterluit Oriona.


alternos cum plebe iocos dilectaque passus


Mulvius et quantum licuit consurgere tectis,

mulvius et quantus licet consurgo tectum


eventus. Fortuna novum molita tyrannum