Panegyricus dictus Manlio Theodoro consuli

CC BY 4.0 (estate-derived fields); included text keeps its per-record source license

Reuse requires the attribution line above (CC BY 4.0). Text records carry their own license_id; only open-display licenses appear in this file.

Licensed lexica and citation-only authorities are excluded from bulk dumps by construction — cite the authority, never reprint it.


mutua posteritas servatoque ordine fati


collectamque diu et certis utcumque locatam

collectamque diu et certus utcumque loco


iudiciis eadem rursum complexa potestas

iudicium idem rursum complector potestas


rectores. Hispana tibi Germanaque Tethys


quidquid monstriferis nutrit Gaetulia campis,

quisquis monstrifer nutrio gaetulia campus


deposuitque suas te succedente curules.


Iustitia et tanto viduatas iudice leges,


perpetuum nulla temeratus nube serenum


i Triviae supplex; non aspernata rogantem


gurgitis inmensum deducit in ostia Gangen.


famosum Oebalii luxum pressere Tarenti.


fortibus haec concessa viris solisque gerenda


sub pedibus nimbos et rauca tonitrua calcat:

sub pes nimbus et raucus tonitruum calco


Perfidia et laceris morientes crinibus hydri


stagnaque remigibus spument inmissa canoris.


numine, quod prisci post tempora perdidit auri.

numen qui priscus post tempus perdo aurum


eloquii, duplici vita subnixus in aevum


altera quam duras sulcis mollire novales,


Ipsa quidem Virtus pretium sibi, solaque late

ipse quidem virtus pretium sui solo latus


commemoret? fuerint aliis haec forte decora:


floruit aut nigri cecidit cum regia Pori.


celsior exurgit pluviis auditque ruentes


vexit et arsuras Medo subduxit Athenas?


excutiat rutilos tractus aut fulmina velox


qualem te legimus teneri primordia mundi


in Latium spretis Academia migrat Athenis,


quae crevisse putat; rigidi sed plena pudoris


Uranie redimita comas, qua saepe magistra


et fasces subiisse libet. miracula plebi


inventum quodcumque tuo, Chrysippe, recessu,

invenio quicumque tuus chrysippus recessus


nil opis externae cupiens, nil indiga laudis,

nihil ops externus cupio nihil indigus laus


accipiat patris exemplum tribuatque nepoti


acrior ac rapidus tacitas praetermeat ingens

acer atque rapidus taceo praetermeat ingens


ut tandem propius discat, quo fine beatum

ut tandem propius disco quo finis beatus


nectit amicitiis quidquid discordia solvit.


surgite sopitae, quas obruit ambitus, artes.


notior est Helieone 1 domus. gestare curules

nosco sum helieone domus gestaris curulis


an tibi continuis crevit fiducia castris


Alpina quidquid tegitur nive, Gallica siquid

alpinus quisquis tego nivit gallicus siquis


pontibus et volvant spumoso vertice silvas:


conveniant ursi, magna quos mole ruentes


audaces legat ipsa viros, qui colla ferarum


nosse soli vires, nemori quae commoda rupes,

nosco solus vireo nemus qui commodus rupes


praemia? quis demens adeo qui iungere sensus

praemium quis demens adeo qui iungo sensus


frons privata manet nec se meruisse fatetur,

frons privo maneo neque sui mereo fateor


nonne vides, ut nostra soror Clementia tristes

nonne video ut noster soror clemens tristis


Graiorum obscuras Romanis floribus artes


sed meriti tantum redeunt actusque priores


crescant virtutes fecundaque floreat aetas.


et qui magna levi detrudens murmura tactu

et qui magnus levis detrudens murmur tango


pendula librato figat vestigia saltu.


perstrepit hinnitu Baetin, qui splendida potat

perstrepo hinnio baetis qui splendidus poto


quidquid luce procul venas rimata sequaces


Tam celer adsiduos explevit cursus honores;


servat inoffensam divina modestia vocem:


scribentem aut partes animae, per singula talem

scribo aut pars anima per singulus talis


Sicaniam et quidquid Tyrrhena tunditur unda

sicania et quisquis tyrrhenus tundo unda


prodigus, ignarus causae: dis proximus ille,

prodigus ignarus causa deus proximus ille


sitne color proprius rerum, lucisne repulsu


pondus et attonitas sermo qui duceret aures,


quaenam membra sui virtus divisa domandis


qui nutu manibusque loquax, cui tibia flatu,


te propter colimus leges animosque ferarum


consilio vel Marte virum? nunc Brutus amaret


inruet intrepidus flammis, hiberna secabit


lene fluit Nilus, sed cunctis amnibus extat

lenis fluo nilus sed cunctus amnis extat


quem ratio, non ira movet, qui facta rependens

qui ratio non ira moveo qui facio rependo


hinc sacrae mandantur opes orbisque tributa


accepisse preces, rursus, quae digna petitu,


corporaque aedificent celeri crescentia nexu,


hoc video coetu quidquid ubique micat.


misit ab Eois Occiduisque plagis.


te quoque naturae sacris mundique vacantem,


quis felix oleae tractus, quae glaeba faveret


cogis et infectum longi rubigine ruris


iam satis indultum studiis, Musaeque tot annos

iam satis indultum studium musaeque tot annus


maluit esse suum; terris edicta daturus,


per tabulas impune vagus pictaeque citato


quos pia sollicito deprendit pollice Memphis:

qui pius sollicito deprehendo polliceo memphis


discutiens, quid quisque novum mandaverit aevo


occasu, quodcumque dies devexior ambit.


addictoque hominum cumulent aeraria censu.


una potestatum spatiis interfuit aetas


sic cum clara diu mentis documenta dedisses,


imperium cunctaque dedit tellure regendos


patribus et Romae numquam latura pudorem.


Iuppiter, ut perhibent, spatium cum discere vellet

iuppiter ut perhibeo spatium cum disco volo


deposuere ferae; laetatur terra reverso


unius fit cura viri, quodcumque rubescit


consilio punire potest, mucrone cruento


Fabricius, cuperent ipsi servire Catones.


largior et facilis; nec quae comitatur honores,

largior et facilis neque qui comito honor


praescripsit? nullas recipit prudentia metas.

praescribo nullus recipio prudentia meto


congeries, in quo veteris vestigia recti


qui laetis risum salibus movisse facetus,


et ductos video mores meliore metallo:


abdita pallentis fodit sollertia Bessi.


Audebisne, precor, tantae subiecta catervae,

audebisne precor tantus subiectum caterva


accenditque diem praerupti turbine saxi.


obvia fulminei properent ad vulnera pardi

obvius fulmineus propero ad vulnero pardus


elucet gravitas fastu iucunda remote,


suetus et alterno verum contexere nodo.


culmen utrumque tenes: talem te protinus anni

culmen uterque teneo talis tu protinus annus


exuimus. nitidis quisquis te sensibus hausit,


conatur rapido caeli fulcire rotatu


inque chori speciem spargentes ardua flammas


Ac velut expertus 1 lentandis navita tonsis

atque velut experior lentandis nauta tondeo


pernegat. hic semper lapsurae pondera terrae

pernego hic semper lapsurae pondero terra


aequora, confertos hostes superabit inermis.


largior et docti riserunt floribus amnes.


Qui fruitur poena, ferus est, legumque videtur


humanum curare genus quis terminus umquam


grandinis; unde rigor nivibus; quae flamma per auras

grando unde rigor nix qui flamma per aura


quae non seditio, quae non insania vulgi


commendat repetitus honos, virtusque reducit


totaque iam vatis pectora miles habet?


frugibus et quales tegeret vindemia colles?


perfossique rudant populo pallente leones,


quae vincat ratione metus, quae frenet amores;


condidit et maior collectis viribus exit,


colligite et claris nomen celebrate theatris.

colligo et claris nomen celebro theatrum


cuncta Palaemoniis manus explorata coronis

cunctus palaemoniis manus exploro corona


deserat Orpheos blanda testudine cantus?


aut quotiens elementa doces semperque fluentis

aut quotiens elementum doceo semper fluo


corporis hic damnat sensus verumque videri


illum trans Scythiam vernus comitabitur aer.”


turpia non Latios incestant nomina fastos;


procedat pariter libris fastisque legendus.


exultat cum Pace Fides, iam sidera cunctae


alter in Aetnaeas casurus sponte favillas


Manlia continuo numeretur consule proles.”


Sed non ulterius te praebuit urbibus aula:


vel quis non sitiens sermonis mella politi


Nuntia votorum celeri iam Fama volatu


mitibus arbitriis, quantum bellante Philippo

mitis arbitrium quantus bellor philippus


nec tibi sufficiat transmissae gloria vitae.

neque tu sufficio transmitto gloria vita


ausa tuam leviter temptare superbia mentem.


praeterit aut quantum neglectae defluat arti.

praetereo aut quantus neglego defluo artus


casibus ex alta mortalia despicit arce.


iam secura petit privatum gloria portum,


talibus: “agrestem dudum me, diva, reverti


optato procul esse die nec limina nostri


omnia Cecropiae relegis secreta senectae


lambant invalido Furiarum vincla veneno?

lambant invalidus furiaris vinclum veneno


armigeros utrimque duos aequalibus alis


prima Padum Thybrimque ligat crebrisque micantem

primus padus thybrimque ligo creber mico


inmensum per inane volat finemque perosus


elicis et foedo deterges saecula victu.


liquimus et placidas inter discurrimus urbes.


ludant igne trabes et non permissa morari

ludo ignis trabs et non permitto moraris


vecte laborantes in carmina concitet undas,


Consul per populos idemque gravissimus auctor


Iam tibi compositam fundaverat ancora puppim,


desidis aurigae non audit verbera currus,


consulis et semper dilectas visimus aedes?


sidera cur septem retro nitantur in ortus


Nec molles egeant nostra dulcedine ludi:


Princeps non aquilis terras cognoscere curat;

princeps non aquilis terra cognosco curo


filius et coeptis ne desit fascibus heres.


torqueat aut tristem figat crinita cometem.


ille ferox unoque tegi non passus Olympo


publica mansuris testantur vocibus aera.


o quotiens doluit Rhenus, qua barbarus ibat,


imperiosa quies. Idem praedurus iniquas


quod violenta nequit, mandataque fortius urget


obluctata polo; variisne meatibus idem


adsurgat Pietas, fractis ut lugeat armis


nec manus agnoscit quem non exercuit arcum.

neque manus agnosco qui non exerceo arcus


nam spretas quis opes intactaque pectora lucro

nam spretas quis ops intactus pectus lucrum


respuat? aut quando meritis maiora patebunt


iam clavum totamque subit torquere carinam:


Signifer et noctis reparant dispendia Chelae.

signifer et nox reparo dispendium chelae


et desueta vetus temptabo caerula vector?


lictor et in mediis consul quaesitus aratris.

lictor et in medius consul quaero arater


hinc te pars Libyae moderantem iura probavit,


hi vaga collidunt caecis primordia plagis.

hic vago collidunt caecus primordius plaga


inter tot proceres, nostra Thalia, loqui?


civibus et vetitis ignavo credere muro


Spartanis potuit robur praestare Lycurgus


attamen invitam blande vestigat et ultro

attamen invitus blandus vestigo et ultro


quae nunc tota probat; longi sed pignus amoris

qui nunc totus probo longus sed pignus amor


asperat aut rabidas suffundit sanguine venas,

aspero aut rabidus suffundo sanguis vena


et castos levibus plantis ingressa penates

et castus levis planta ingredior penates


curia, qui socio proceres cum principe nectit,

curia qui socius proceres cum princeps necto


a quibus haud umquam palmam rapturus Arion.


vel gemit Ionia, nec te tot lumina rerum


moverat Aonios audito consule lucos.


obruit Eoas classes urbemque carinis


aut curam imponit populis aut otia Musis.


accedunt trabeae: nil iam, Theodore, relictum,

accedo trabea nihil iam theodorus relinquo


moenia, quae famulus quondam ditavit Hydaspes;

moenia qui famulus quondam dito hydaspes


personat aut alte graditur maiore cothurno,

persono aut altus gradior magnus cothurnus


cognovitque deam, vultus veneratus amicos


sic alias hortata deas: “patimurne, sorores,


diversoque tuas coluerunt gurgite voces


quorum compositam puer amentatus in arcem


adsit et Eleo pubes laudata Tonanti.


ambit honor: docuit totiens a rure profectus

ambeo honor doceo totiens ab rus proficiscor


intonet erranti digito penitusque trabali


orantem stupuit, bis laudatura regentem.


eripuere mihi. pridem te iura reposcunt:


innumeras voces segetis moderatus aenae


divitiis animosa suis inmotaque cunctis


invenit aetherios signantem pulvere cursus,


ultima Sardiniam, Cyrnum trifidamque retentat


ad tua signa vocas. nam quae mihi cura tot annis

ad tuus signum voco nam qui ego cura tot annus


emeritum pridem desudatisque remotum


possessi, quidquid fluviis evolvitur auri,


Nec dilata tuis Augusto iudice merces

neque differo tuus augustus iudex merces


iustitiae. tu prima hominem silvestribus antris

justitia tu primus homo silvestris antrum


Tu iuga Taygeti frondosaque Maenala, Clio,

tu iugum taygetus frondosaque maenala clio


cui plectro pulsanda chelys, qui pulpita socco

qui plectrum pulso chelys qui pulpitum soccus


cum Stilichone neget? similem quae protulit aetas

cum stilichone nego similis qui profero aetas


inradias, vicibus gratis formare loquentes


praeficitur lateri custos; hinc ardua prorae

praeficio lateo custos hinc arduus prora


quod te non geminis frueretur iudice ripis!


quem quater ipse gerit, perfecto detulit anno

qui quater ipse gero perficio defero annus


otia; nascentes ibant in saecula libri:


quattuor ingenti iuris temone refusas.


silva tenet, iaceat; largo ditescat harena

silva teneo jaceo largus ditescat harena


Danuvius ripas; eadem dementia sani


quin etiam sontes expulsa corrigis ira


ingeniis patuit campus certusque merenti


matribus et sexum leges vicere severae


nec me, quid valeat natura fortior usus,


vel servasse labor vel minuisse pudor?


ilia per occultum Ligurum se moenibus infert


temperat et fluctus tempestatesque futuras


oratum volucres, Erato, iam perge quadrigas,


ornantur veteres et nobiliore magistro


telluris iam certus eras; fecunda placebant


maiestas meminit sese Romana locutam.


sedibus in dubium patiar deponere famam?


stagna Tagi madidoque iubas adspergitur auro.

stagnum tagus madidus juba adspergitur aurum


Postquam parta quies et summum nacta cacumen

postquam pario quies et superus nanciscor cacumen


quae moveant momenta polum, quam certus in astris

qui moveo momentum polus quam certus in astrum


erigitur plausuve petit clarescere vulgi.


quales Mygdonio curru frenare Cybebe


se iactent alii, studeant feritate timeri


urbibus Italiam; Numidas 1 Poenosque secunda


terribiles rursum lituos veteranus adibo


Namque aliis princeps rerum disponitur aer;


materiae causas: quae vis animaverit astra

materia causa qui volo animaverit astrum


nec te fama vetat, vero quam Celsius auctam

neque tu fama veto verus quam celsus augeo


tutarique reos. ipsa haec amplissima sedes


adgredere et nostro rursum te redde labori

aggredior et noster rursum tu reddo labor


arbiter an geminae convertant aethera mentes;


eludant aciem; tumidos quae luna recursus


edocet; adsiduo cum Dorida vicerit usu,


exiguae peperere morae populumque clientem


Manlius igniferos radio descripserat axes,


nutriat Oceani; quo fracta tonitrua vento,

nutrio oceanus quo frango tonitruum venio


lentus Arar Rhodanusque ferox et dives Hiberus.

lentus arar rhodanus ferox et dives hiberus


supplicibus responsa venis. oracula regis


et vitae pars nulla perit: quodcumque recedit

et vita pars nullus pereo quicumque recedo


quo virtus animo crescat vel splendor honori.1

quo virtus animus cresco vel splendor honor


docta Cleantheae sonuerunt atria turbae,


et placidus delicta domas; nec dentibus umquam

et placidus delictum domo neque dens umquam


arte ligent certoque premant venabula nisu.


nobiliorem uterum viridis corrupit adulter;


prodigia et caedis sitientem differat arcum.


temperat; Illyrico se tertia porrigit orbi;

tempero illyricus sui tertius porrigo orbus


amphitheatrali faveat Latonia pompae.


scilicet ilia tui patriam praecepta Platonis

scilicet ilia tuus patria praecipio plato


evehit et reducem notis imponit habenis.


dirigitur, quae norma boni, qui limes honesti;

dirigo qui norma bonus qui limo honestus


quantaque diversae producant agmina sectae.


officiis, illumque habitum, quo iungitur aulae


Fortunae secura nitet nec fascibus ullis

fortuna securus niteo neque fascis ullus


at non Pythagorae monitus annique silentes


vel qui more avium sese iaculentur in auras


continuo frontem limbo velata pudicam


vertex, qui spatio ventos hiemesque relinquit,


dispergit revocatque deum rursusque receptis


ingenii redeunt fructus aliique labores,


scaena rotet varios et fingat Mulciber orbis

scaena rotet varius et fingo mulciber orbis


Sic fatus tradente dea suscepit habenas


lascivi subito confligant aequore lembi


defectum indicat numerus, quae linea Phoeben

deficio indico numerus qui lineus phoebe


Parnasus geminos fertur iunxisse volatus;


naturae regni nescius ipse sui,


impuleritque choros; quo vivat machina motu;

impuleritque chorus quo vivo machina motus


emicet et vinctu plantae vel cruribus haerens


inde tibi Macetum tellus et credita Pellae


quidquid Socratico manavit ab ordine, quidquid

quisquis socraticus mano ab ordo quisquis


esse sed iniustum fateor quodcumque negatur


quis trahat imbriferas nubes, quo saxa creentur

quis traho imbrifer nubes quo saxum creo


Quis vero insignem tanto sub principe curam

quis verus insignis tantus sub princeps cura


temperiem servant oculi; nec lumina fervor

temperies servo oculus neque lumen fervo


Pythagoras, uno se pectore cuncta vetustas

pythagoras unus sui pectus cunctus vetustus


totque gradus fati iuvenilibus intulit annis.


optet et Herculei mallent fregisse lacerti.


ut procul adspexit fulgentia Virginis ora


nullaque mutati tempestas proditur oris.


deserit Autumni portas, qua vergit in Austrum

desero auctumnus porta qui vergo in auster


certius in vobis aestimat imperium.


formavere rudes, et dignum vita curuli


iam tum canities animi, iam dulce loquendi

iam tum canities animus iam dulcis loquor


parturit innumeros angusto pectore mundos.

parturio innumerus angustus pectus mundus


emergit similisque sui, iustique tenorem


barbaries, medii quam non reverentia frangat?

barbaries medius quam non reverendus frango


tantaque commissae revocasti gaudia genti


obiectet vitiis; quae pars iniusta recidat,


nil licet invidiae, Stilicho dum prospicit orbi

nihil licet invidia stilicho dum prospicio orbus


canduerint, ardet stimulis ferturque nocendi


sidereusque gener. non hic violata curulis,


nobiscum, Theodore, redi.”Subit ille loquentem


torva Lycaoniis Helice miretur ab astris,


Tu Iovis aequorei summersam fluctibus aulam

tu iuppiter aequoreus summersam fluctus aula


nulla potest laus esse tibi, quae crimina purget.

nullus possum laus sum tu qui crimen purgo


non te parte sui, sed in omni corpore sumpsit

non tu pars suus sed in omnis corpus sumo


omnibus audimur terris mundique per aures


cernimus et similes agnoscit pagina mores.


instrepis horrendum, fremitu nec verbera poscis.

instrepis horreo fremo neque verbero posco


te viso lenita cadat? quae dissona ritu


flectere non odium cogit, non gratia suadet.


cum subito liquida cessantem vidit ab aethra

cum subeo liquidus cesso video ab aethra


numina constituunt alii casusque relegant.


pax maiora decet; peragit tranquilla potestas,

pax magnus decet perago tranquillus potestas


inlustret circum sonipes, quicumque superbo

inlustro circum sonipes quicumque superbus


adde quod haec multis potuit contingere sedes,

addo qui hic multus possum contingo sedes


obtundat gladios fratresque amplexa serenos

obtundo gladius frater amplector serenus


mox undare foro victrix opulentia linguae

mox undaris forum victrix opulentia lingua


tutius obiecit nudam Lacedaemona bellis:


vivere sub regno, tali succumberet aulae


litibus, incumbit studiis, animusque vicissim


quidquid Democritus risit dixitque tacendo


hi maculis patres referunt et robore matres.


sic patiens animus per tanta negotia liber

sic patior animus per tantus negotium liber


culmina Romani maiestatemque senatus


error, quis tenebras solis causisque meantem


occurrit scriptaeque notas confundit harenae.


Tum sic diva prior: “Manli, sincera bonorum

tum sic divus prior manlius sincerus bonus


damnet et excluso pallentem fratre relinquat.


hoc ego concilio collectum metior orbem;


utilior nullo confessus murmure vires;


aut tantum turbavit onus; sed ut altus Olympi

aut tantus turbo onus sed ut altus olympius


et, quibus exultat Gallia, cerne viros.


decurrat trabeata domus tradatque secures


Calliope, liquidas Alciden posce palaestras:

calliope liquidus alcides posco palaestra


credis in abstrusa rerum ratione morari?


contulit alternas Pythius axis aves.


ille vel Aethiopum pluviis solabitur aestus;


pax avibus, quacumque volat, rabiemque frementes


sanguine; consumant totos spectacula montes.


eloquio crevere tuo, nec dignius umquam


ipsa truces fetus captivaque ducat ab antris


paruit et nostro diducta Britannia mundo,


vindictam praestare sibi; cum viscera felle


hic confidit aquis; hic procreat omnia flammis.

hic confido aqua hic procreo omnis flamma


semine permixto geniti, cum forte leaenae


torrentes inmane fremant lassisque minentur


ibimus. ah nimius consulis urget amor!


concinuit felix Helicon fluxitque Aganippe

concino felix helicon fluxitque aganippe


fida per innocuas errent incendia turres.

fidus per innocuus erro incendium turris


stat favor: ornatur propriis industria donis.


traxit iter primaeque senes cessere iuventae.


quos fortuna legit.1 melius magnoque petendum


mobile ponderibus descendat pegma reductis


erexere magis, quam qui responsa secutus