Res Rustica, Books I-IX

CC BY 4.0 (estate-derived fields); included text keeps its per-record source license

Reuse requires the attribution line above (CC BY 4.0). Text records carry their own license_id; only open-display licenses appear in this file.

Licensed lexica and citation-only authorities are excluded from bulk dumps by construction — cite the authority, never reprint it.


His igitur velut primordiis talis ratiocinii perceptis non difficiliter mensuras inibimus agrorum, quorum nunc omnes persequi species et longum et arduum est. Duas etiam nune formulas praepositis adiciam,2 quibus frequenter utuntur agricolae in disponendis seminibus. Esto ager longus pedes mille ducentos, latus pedes cxx. In eo vites disponendae sunt ita, ut quini pedes inter ordines relinquantur. Quaero quot seminibus opus sit, eum quinum pedum spatia inter semina desiderantur.

hic igitur velut primordius talis ratiocinium percipio non difficilis metior ineo ager qui nunc omnis persequor species et longus et arduus sum duo etiam nunc formula praepono adicio qui frequens uto agricola in dispono semen sum ager longus pes mille ducenti latus pes cxx in is vito dispono sum ita ut quini pes inter ordo relinquo quaero quot semen opus sum is quini pes spatior inter semen desidero


Nec contentos esse nos oportet prima specie summi soli, sed diligenter exploranda est inferioris materiae qualitas, terrena necne sit. Frumentis autem sat erit, si aeque bona suberit bipedanea humus; arboribus altitudo quattuor pedum abunde est. Haec cum ita exploraverimus, agrum sationibus faciundis expediemus. Is autem non minimum exuberat, si curiose et scite subigitur. Quare antiquissimum est formam huius operis conscribere,quam velut sectam legemque in proscindendis agris sequantur agricolae.

neque contendo sum nos oportet primus species superus solus sed diligenter exploro sum inferus materia qualitas terrenus necne sum frumentum autem satis sum si aequus bonus subsum bipedaneus humus arbor altitudo quattuor pes abunde sum hic cum ita exploraverimus ager satio facio expedio is autem non paruus exubero si curiosus et scio subigo quaris antiquus sum forma hic opus conscribo quam velut seco lego in proscindo ager sequor agricola


Omnia autem pecudi larga praebenda sunt alimenta. Nam vel exiguus numerus, cum pabulo satiatur, plus domino reddit, quam maximus grex, si senserit penuriam. Sequeris autem novalia non solum herbida, sed quae plerumque vidua sunt spinis; utamur enim saepius auctoritate divini carminis: Si tibi lanitium curae est, primum aspera silva Lappaeque tribulique absint;

omnis autem pecus largus praebeo sum alimentum nam vel exiguus numerus cum pabulum satio multus dominus reddo quam magnus grex si sentio penuria sequor autem novale non solus herbidus sed qui plerusque viduo sum spina uto enim saepis auctoritas divinus carmen si tu lanitium cura sum primus asper silva lappa tribulum absum


Nomentanae vini nobilitate subsequuntur Amineas, fecunditate vero etiam praeveniunt; quippe cum se frequenter impleant et id, quod ediderunt, optime tueantur.Sed earum quoque feracior est minor, cuius et folium parcius scinditur, et materia non ita rubet ut maioris, a quo colore rubellanae nuncupantur. Eaedemque faeciniae, quod plus quam ceterae faecis adferunt.

nomentanae vinum nobilitas subsequor amineas fecunditas verus etiam praevenio quippe cum sui frequens impleo et is qui edo optume tueor sed is quoque ferax sum paruus qui et folium parcus scindo et materia non ita rubeo ut magnus ab quo color rubellanae nuncupo idem faecinius qui multus quam ceterus faecis affero


Quamquam pontifices negant segetem feriis saepiri debere; vetant quoque lanarum causa lavarioves nisi si propter medicinam. Vergilius quod liceat feriis flumine abluere gregem praecipit et idcirco adicit " fluvio mersare salubri," id est salutari;sunt enim vitia, quorum causa pecus utile sit lavare.

quamquam pontifex nego seges feriae saepio debeo veto quoque lanaris causa lavarioves nisi si propter medicina vergilius qui licet feriae flumen abluo grex praecipio et idcirco adicio fluvius mersaris salubris is sum salutaris sum enim vitio qui causa pecus utilis sum lavaris


Altera ergo vinea fructuosis potius surculis inserenda erit, altera funditus exstirpanda et reserenda, si modo soli bonitas suadebit. Cuius cum vitio consenuit, nullo modo restituendam censemus. Loci porro vitia sunt, quae fere ad internecionem vineta perducunt, macies et sterilitas terrae, salsa vel amara uligo, praeceps et praerupta positio, nimium opaca et soli aversa vallis, harenosus etiam tofus, vel plus iusto ieiunus sabulo, nec minus terreno carens ac nuda glarea, et siqua est proprietas similis quae vitem non alit.

alter ergo vinea fructuosus potis surculis insero sum alter fundus exstirpanda et resero si modo solus bonitas suadeo qui cum vitio consenesco nullus modo restituo censeo locus porro vitio sum qui fere ad internecio vinetum perduco macies et sterilitas terra salio vel amarus uligo praeceps et praeruptus positio nimium opacus et solus averto valles harenosus etiam tofus vel multus justus jejunus sabulum neque paruus terrenus careo atque nudo glarea et siqua sum proprietas similis qui vito non alo


Verum quoniam familiariter a nobis tu quoque, Silvine, praecepta mensurarum desideras, obsequar voluntati tuae, cum eo, ne dubites id opus geometrarum magis esse quam rusticorum, desque veniam, si quid in eo fuerit erratum, cuius scientiam mihi non vindice Sed ut ad rem redeam, modus omnis areae pedali mensura comprehenditur, qui digitorum est XVI. Pes multiplicatus in passus et actus et climata et iugera et stadia centuriasque mox etiam in maiora spatia procedit. Passus pedes habet V. Actus minimus (ut ait M. Varro) latitudinis pedes quattuor, longitudinis habet pedes CXX. Clima quoquo versus pedum est LX.

verus quoniam familiaris ab nos tu quoque silvine praecipio mensuraris desidero obsequor voluntas tuus cum is ne dubito is opus geometraris magis sum quam rusticus do venio si quis in is sum erro qui scientia ego non vindex sed ut ad res redeo modus omnis areae pedal mensura comprehendo qui digitor sum xvi pes multiplico in patior et ago et clima et iugerum et stadium centurio mox etiam in magnus spatior procedo patior pes habeo v ago minimus ut aio m varro latitudo pes quattuor longitudo habeo pes cxx clima quisquis verro pes sum lx


quae celerrime teneros interficit. Post haec cavea cum matre claudendi sunt, et farre hordeaceo cum aqua incocto, vel adoreo farre vino resperso modice alendi. Nam maxime cruditas vitanda est: et ob hoc iam tertia die cavea cum matre continendi sunt, priusque quam emittantur ad recentem cibum, singuli tentandi, ne quid hesterni habeant in gutture. Nam nisi vacua est ingluvies, cruditatem significat,

qui celer tener interficio post hic cavea cum mater claudeo sum et far hordeaceus cum aqua incoquo vel adoreum far vinum respergo modicus alo nam magnus cruditas vito sum et ob hic iam tertius dies cavea cum mater contineo sum prior quam emitto ad recens cibus singuli tentandi ne quis hesternus habeo in guttur nam nisi vacuus sum ingluvies cruditas significo


Oculorum vitia plerumque melle sanantur. Nam sive intumuerunt, aqua mulsa triticea farina conspergitur et imponitur: sive album in oculo est, montanus sal Hispanus vel Ammoniacus vel etiam Cappadocus, minute tritus et immixtus melli vitium extenuat. Facit idem trita sepiae testa, et per fistulam ter die oculo inspirata. Facit et radix, quam Graeci σίλφιον vocant, vulgus autem nostra consuetudine laserpitium appellant.

oculus vitio plerusque mel sano nam sive intumesco aqua mulceo triticeus farina conspergo et impono sive albus in oculus sum montanus sal hispanus vel ammoniacus vel etiam cappadocus minuo tero et immisceo mel vitium extenuo facio idem tero sepia testa et per fistula ter dies oculus inspiro facio et radix quam graecum voco vulgus autem noster consuetudo laserpitium appello


Tum imprudentis custodis negligentiam fortissime sustinet: plagarum et penuriae tolerantissimus: propter quae tardius deficit, quam ullum aliud armentum. Nam laboris et famis maxime patiens raro morbis afficitur. Huius animalis tam exiguae tutelae plurima et necessaria opera supra portionem respondent, cum et facilem terram qualis in Baetica totaque Libye sit levibus aratris proscindat, et

tum imprudens custodio negligentiam fortis sustineo plagaris et penuria tolero propter qui tardus deficio quam ullus alius armentum nam labor et fames magnus patior rarus morbus afficio hic animal tam exiguus tutela multus et necessarius opus supra portio respondeo cum et facilis terra qualis in baetica totus libya sum levis arater proscindo et


Seritur ergo prius emundata inoccataque et aequata pastinatione, macro solo quinis pedibus inter ordines omissis, mediocri senis. In pingui vero septenum pedum spatia danda sunt, quo largiora vacent intervalla per quae frequentes prolixaeque materiae diffundantur. Haec in quincuncem vinearum metatio expeditissima ratione conficitur: quippe linea per totidem pedes, quot destinaveris interordiniorum spatiis, purpura vel quolibet alio conspicuo colore insuitur; eaque sic denotata per repastinatum 4 intenditur, et iuxta purpuram calamus defigitur.5

sero ergo prior emundo inocco et aequo pastinatio macer solum quini pes inter ordo omitto mediocris senex in pinguis verus septeni pes spatior do sum quo largus vaco intervallum per qui frequens prolixus materia diffundo hic in quincuncem vinearis metatio expedio ratio confacio quippe lineus per totidem pes quot destinaveris interordinium spatium purpura vel quilibet alius conspicuus color insuo is sic denoto per repastino intendo et iuxta purpura calamus defigo


quoniam ea res, ut ait idem, scabras oves reddit, cum tonsis illotus adhaesit Sudor, et hirsuti secuerunt corpora vepres: tum etiam quotidie minuitur lanae fructus,quae quanto prolixior in pecore concrescit, tanto magis obnoxiaest rubis, quibus velut hamis inuncata pascentium tergoribus avellitur. Molle vero pecus etiam velamen, quo protegitur, amittit,atque id non parvo sumptu reparatur.

quoniam is res ut aio idem scabras ovo reddo cum tondeo illotus adhaereo sudor et hirsutus seco corpus vepres tum etiam quotidie minuo lana fructus qui quantus prolixus in pecus concresco tantus magis obnoxiaest rubus qui velut hamus inunco pasco tergoribus avello mollis verus pecus etiam velamen quo protego amitto atque is non parvus sumo reparo


Quod si inter quinos pedes consitio fuerit, per longitudinem ordinis habebit semina xlix, et rursus per latitudinem semina xxv. Qui numeri duo inter se multiplicati efficiunt mille ducentum et viginti quinque. At si per senos pedes eundem vitibus locum placuerit ordinare, nihil dubium est quin longitudini dandae sint XLI vites,

qui si inter quini pes consitio sum per longitudo ordo habeo semen xlix et rursus per latitudo semen xxv qui numerus duo inter sui multiplico efficio mille ducenti et viginti quinque at si per seni pes idem vitis locus placeo ordinaris nihil dubius sum quin longitudo do sum xli vito


Sed de spatiis ordinum eatenus praecipiendum habemus, ut intelligant agricolae, sive aratro vineas culturi sint, laxiora interordinia relinquenda, sive bidentibus, angustiora: sed neque spatiosiora quam decem pedum, neque contractiora quam quattuor. Multi tamen ordines ita disponunt, ut per rectam lineam binos pedes aut ut plurimum, ternos inter semina relinquant, transversa rursus laxiora spatia faciant,per quae vel fossor vel arator incedat.

sed de spatium ordo eatenus praecipio habeo ut intelligant agricola sive arater vinea colo sum laxus interordinium relinquo sive bidens angustus sed neque spatiosus quam decem pes neque contraho quam quattuor multus tamen ordo ita dispono ut per recingo linea bini pes aut ut multus terni inter semen relinquo transverto rursus laxus spatior facio per qui vel fossor vel arator incedo


pedes quadratos habere. Similiterque omnis longitudinis pedes cum pedibus latitudinis multiplicabimus.Sin autem cuneatus ager fuerit, ut puta longus pedes centum, latus ex una parte pedes XX, et ex altera pedes X: tunc duas latitudines componemus, fiet utraque summa pedes XXX. Huius pars dimidia est quindecim; decies et quinquies longitudinem multiplicando efficiemus pedes mille et quingentos. Hos igitur in eo cuneo quadratos pedes esse dicemus, quae pars erit iugeri semuncia et scripula tria.

pes quadro habeo similis omnis longitudo pes cum pes latitudo multiplico sin autem cuneatus ager sum ut puto longus pes centum latus ex unus pars pes xx et ex alter pes decem tunc duo latitudo compono fio uter summus pes xxx hic pars dimidio sum quindecim decies et quinquies longitudo multiplico efficio pes mille et quingenti hic igitur in is cuneus quadro pes sum dico qui pars sum jugerum semuncia et scripulum tres


summa fit operarum quindecim. Cannabis seritur, ut supra docuimus, sed incertum est quantam impensam curamque desideret. At Medica obruitur non aratro, sed, ut dixi, ligneis rastellis. Iugerum agri eius occant duo,sarit unus, metit unus.

summus fio operaris quindecim canno sero ut supra doceo sed incertus sum quantus impendo cura desidero at maedicus obruo non arater sed ut dico ligneus rastellus jugerum ager is occo duo sarit unus metior unus


Sed tam vitium est bubulci pinguem quam exilem bovem reddere: habilis enim et modica corporatura pecoris operarii debet esse, nervisque et musculis robusta, non adipibus obesa, ut nec sui tergoris mole nec labore operis degravetur. Sed quoniam quae sequenda sunt in emendis domandisque bubus tradidimus, tutelam eorum praecipiemus.

sed tam vitium sum bubulcus pinguis quam exilis bos reddo habilis enim et modicus corporo pecus operarius debeo sum nervus et musculis robustus non adipibus obesus ut neque suus tergoris moles neque labor opus degravetur sed quoniam qui sequor sum in emo domo bos trado tutela is praecipio


abstinerique debent, dum concoquant. Longius autem non est permittendum teneris evagari, sed circa caveam continendi sunt, et farina hordeacea pascendi dum corroborentur: cavendumque ne a serpentibus adflentur, quarum odor tam pestilens est, ut interimat universos. Id vitatur saepius incenso cornu cervino, vel galbano, vel muliebri capillo: quorum omnium fere nidoribus praedicta pestis

abstineo debeo dum concoquo longus autem non sum permitto teneo evagaris sed circa cavea contineo sum et farina hordeaceus pasco dum corroboro caveo ne ab serpens afflo qui odor tam pestilens sum ut interimo universi is vito saepis incensum cornu cervinus vel galbanus vel muliebris capillus qui omnis fere nidor praedico pestis


At si commeant frequentes, spem quoque aucupandi examina maiorem faciunt; eaque sic inveniuntur. Primum quam longe sint explorandum est, praeparandaque in hanc rem liquida rubrica: qua cum festucis illitis contigeris apium terga fontem libantium, commoratus eodem loco facilius redeuntes agnoscere poteris; ac si non tarde id facient, scies eas in vicino consistere: sin autem serius, pro morae tempore aestimabis distantiam loci.

at si conmeo frequens spes quoque aucupo examino magnus facio is sic invenio primus quam longus sum exploro sum praeparandaque in hic res liquidus rubrico qui cum festuca illitis contingo apis tergum fons libo commoro idem locus facilis redeo agnosco possum atque si non tardus is facio scio is in vicinus consisto sin autem serus pro mora tempus aestimo distantia locus


Perarida loca, quae genus id virgultorum non recipiunt, genistam postulant. Eius cum sit satis firmum tum etiam lentissimum est vinculum. Seritur autem semine, quod cum est natum, vel defertur bima viviradix, vel relicta cum id tempus excessit, omnibus annis more segetis iuxta terram demeti potest. Cetera vincula, qualia sunt ex rubo, maiorem operam sed in egeno tamen necessariam exigunt.

peraridus locum qui genus is virgultor non recipio genesta postulo is cum sum satis firmum tum etiam lentus sum vinculis sero autem semen qui cum sum natus vel defero bimus viviradix vel relinquo cum is tempus excedo omnis annus mos seges iuxta terra demeto possum ceterus vinculum qualis sum ex rubus magnus opera sed in egenus tamen necessaria exigo


Hac peracta, sequitur, ut ante iam diximus, adminiculandae iugandaeque vineae cura, cui stabiliendae melior est ridica palo, neque ea quaelibet; nam est praecipua cuneis fissa olea,4 quercus et suber, ac si qua sunt similia robora.Tertium obtinet locum pedamen teres, idque maxime probatur ex iunipiro, tum ex lauru et cupressu. Recte etiam faciunt ad rem silvestres pinus,atque et sabuci probabiles usu statuminis.Haec eorumque similia pedamenta post putationem retractanda sunt, partesque eorum putres dedolandae acuendaeque;

hic perago sequor ut ante iam dico adminiculo jugo vinea cura qui stabilio bonus sum ridica palo neque is qui nam sum praecipuus cuneus findo olea quercus et subo atque si qui sum similis robur tertius obtineo locus pedamen tero is magnus probo ex juniperus tum ex lauru et cupressus rectus etiam facio ad res silvestris pinus atque et sambucus probabilis usus statuminis hic is similis pedamentum post putatio retracto sum pars is putreo dedolo acuo


Deinceps illa totius anni cura, ut idem Hyginus commodissime prodidit. Ab aequinoctio primo quod mense Martio circa viii calendas Aprilis in octava parte Arietis conflatur, ad exortum Vergiliarum dies verni temporis habentur duodequinquaginta. Per hos primum ait apes curandas esse adapertis alveis, ut omnia purgamenta, quae sunt hiberno tempore congesta, eximantur, et. araneis, qui favos corrumpunt, detractis fumus immittatur factus incenso bubulo fimo.6 Hic enim quasi quadam cognatione generis maxime est apibus aptus.

deinceps ille totus annus cura ut idem hyginus commodus prodo ab aequinoctium primus qui mensis martius circa viii caleo aprilis in octavus pars aries conflo ad exortus vergiliaris dies vernus tempus habeo duodequinquaginta per hic primus aio apis curo sum adaperio alveus ut omnis purgamentum qui sum hiberno tempus congero eximo et araneus qui favus corrumpo detraho fumus immitto facio incensum bubulus fimum hic enim quasi quidam cognatio genus magnus sum apis aptus


Bubulco quamvis necessaria non tamen satis est indoles mentis, nisi eum vastitas vocis et habitus metuendum pecudibus efficit.Sed temperet vires clementia, quoniam terribilior debet esse quam saevior, ut et obsequantur eius imperiis et diutius perennent boves, non confecti vexatione simul operum verberumque. Sed quae sint magistrorum munia quaeque bubulcorum, suo loco repetam;

bubulcus quivis necessarius non tamen satis sum indoles mens nisi is vastitas vox et habitus metuo pecus efficio sed tempero vireo clemens quoniam terribilis debeo sum quam saevus ut et obsequor is imperium et diu perenno bos non confacio vexatio simul opus verberumque sed qui sum magister munia quisque bubulcus suus locus repeto


Modus autem membrorumque numerus aptetur universo consaepto et dividatur in tres partes, urbanam, rusticam, fructuariam. Urbana rursus in hibernacula et aestiva sic digeratur ut spectent hiemalis temporiscubiculabrumalem orientem,

modus autem membrum numerus apto universus consaepio et divido in tres pars urbanus rustica fructuaria urbanus rursus in hibernacula et aestivus sic digero ut specto hiemal temporiscubiculabrumal orior


Cum ventum erit ad versuram, in priorem partem iugum propellat et boves inhibeat, ut colla eorum refrigescant, quae celeriter conflagrant, si adsidue stringuntur,et ex eo tumor ac deinde ulcera invadunt. Nec minus dolabra quam vomere bubulcus utatur et praefractas stirpes summasque radices, quibus ager arbusto consitus implicatur, omnes refodiat ac persequatur.

cos venio sum ad verro in prior pars iugum propello et bos inhibeo ut collum is refrigesco qui celer conflagro si assiduus stringo et ex is tumor atque deinde ulcus invado neque paruus dolabra quam vomo bubulcus uto et praefringo stirps summa radix qui ager arbustus consero implico omnis refodio atque persequor


Debent tamen similes velut cellae parietibus ex-cavari, ut sint, quae protegant refugientes ardorem solis, et nihilominus facile, quam conceperint aquam, remittant. Verum meminisse oportebit, ut rivis, per quos exundat piscina, praefigantur aenei foraminibus exiguis cancelli, quibus impediatur fuga piscium. Si vero laxitas permittit, e litore scopulos, qui praecipue verbenis algae vestiuntur, non erit alienum per stagni spatia disponere, et quantum comminisci valet hominis ingenium, repracsentare faciem maris,

debeo tamen similis velut cella paries ex cavaris ut sum qui protego refugio ardor sol et nihilominus facilis quam concapit aqua remitto verus memini oportet ut rivus per qui exundo piscina praefigo aeneus foramen exiguus cancelli qui impedio fuga piscis si verus laxitas permitto e litus scopulus qui praecipuus verbena alga vestio non sum alienus per stagnum spatior dispono et quantus comminisci valeo homo ingenium repracsentaris facies mare


tamen contristatur. Visuladeinde ab his et minor Argitis terrae mediocritate laetantur; nam in pingui nimiis viribus luxuriant; in macra tenues et vacuae fructu veniunt; amiciores iugo quam arboribus, sed Argitis etiam in sublimibus fertilis vastis materiis et uvis exuberat.

tamen contristo visuladeinde ab hic et paruus argitis terra mediocritas laeto nam in pinguis nimius vis luxurio in macra tenuis et vacuus fructus venio amicus iugum quam arbor sed argitis etiam in sublimis fertilis vastus materia et labrusca exubero


ciuus pro- geniem studemus summittere, non tantum debet eo aestimari, quod uvas compluris exigit, potest enim trunci vastitate id accidere et frequentia palmitum; nec tamen eam feracem dixerim, cuius singulae uvae in singulis sarmentis conspiciuntur. Sed si per unumquemque pampinum maior numerus uvarum dependet; si ex singulis gemmis compluribus materiis cum fructu germinat; si denique etiam e duro virgam aliquibus racemis citat; si etiam nepotum fructugravida est; ea sine dubitatione ferax destinari debet legendo malleolo.

ciuus pro geniem studeo summitto non tantus debeo is aestimaris qui labrusca complures exigo possum enim truncus vastitas is accido et frequentia palmes neque tamen is ferax dico qui singulus labrusca in singuli sarmentum conspicio sed si per unumquemque pampinus magnus numerus uvaris dependeo si ex singuli gemma complures materia cum fructus germino si denique etiam e durus virga aliqui racemus cito si etiam nepos fructugravida sum is sine dubitatio ferax destinaris debeo lego malleolus


custos. Pugna quidem vel unius inter se dissidentis vel duorum examinum discordantium facile compescitur: nam ut idem ait, Pulveris exigui iactu compressa quiescit: aut aqua mulsea passove, aut aliquo liquore simili respersa,videlicet familiari dulcedine saevientium iras mitigante. Nam eadem mire etiam dissidentes reges conciliant. Sunt enim saepe plures unius populi duces, et quasi procerum seditione plebs in partes diducitur: quod frequenter fieri prohibendum est, quoniam intestino bello totae gentes consumuntur.

custos pugno quidem vel unus inter sui dissido vel duo examen discordo facilis compesco nam ut idem aio pulvis exiguus iactus comprimo quiesco aut aqua mulseus passove aut aliquis liquor similis respergo videlicet familiaris dulcedo saevio ira mitigo nam idem mirus etiam dissido rex concilio sum enim saepe multus unus populus dux et quasi procerus seditio plebs in pars diduco qui frequens fio prohibeo sum quoniam intestinus bellum totus gens consumo


Tum qui sequitur gregem circumspectus ac vigilans (id quod omnibus et omnium quadrupedum custodibus praecipitia) magna clementia moderetur; idemque propior quiasilent, et in agendis recipiendisque ovibus adclamatione ac baculo minetur: nec unquam telum emittat in eas: neque ab his longius recedat: nec aut recubet,aut considat. Nam nisi procedit, stare debet, quandoquidem custodis officium sublimem celsissimamque oculorum veluti speculam desiderat, ut neque tardiores et gravidas, dum cunctantur,neque agiles et fetas, dum procurrunt, separari a ceteris sinat; ne fur, aut bestia hallucinantem pastorem decipiat. Sed haec communia fere sunt in omni pecore ovillo. Nunc quae sunt generosi propria dicemus.

tum qui sequor grex circumspicio atque vigilo is qui omnis et omnis quadrupedus custos praecipitium magnus clemens modero idem propior quiasilent et in ago recipio ovis adclamatio atque baculus mino neque umquam telis emitto in is neque ab hic longus recedo neque aut recubo aut consido nam nisi procedo sto debeo quandoquidem custodio officium sublimo celsus oculus velut specula desidero ut neque tardus et gravida dum cunctor neque agilis et fetus dum procurro separaris ab ceterus sino ne fur aut bestia hallucinantem pastor decipio sed hic commune fere sum in omnis pecus ovillus nunc qui sum generosus proprius dico


Catulos sex mensibus primis, dum corroborentur,emitti non oportet, nisi ad matrem lusus ae lasciviae causa. Postea catenis per diem continendi, et noctibus solvendi. Nec unquam eos, quorum generosam volumus indolem conservare, patiemur alienae nutricis uberibus educari: quoniam semper et lac et spiritus maternus longe magis ingenii atque incrementa corporis auget.Quod si effeta lacte deficitur, caprinum maxime conveniet praeberi catulis,dum fiant mensum quattuor.

catulus sex mensis primus dum corroboro emitto non oportet nisi ad mater lusus ae lascivia causa postea catena per dies contineo et nox solvo neque umquam is qui generosus volo indoles conservaris patior alienus nutrix uber educaris quoniam semper et lac et spiritus maternus longus magis ingenium atque incrementum corpus augeo qui si effetus lac deficio caprinus magnus convenio praebeo catulus dum fio metior quattuor


Putationem sequitur iam pedandae vineae cura. Verum hic annus nondum vehementem palum aut ridieam4 desiderat; notatum est enim a me plerumque teneram vineam melius adminiculo modico quamvehementi paloadquiescere. Itaque aut veteres, ne novae radicem agant, harundines binas singulis vitibus applicabimus,aut si regionis conditio permittit, de vepribus hastilia, quibus adnectantur singulae transversae perticae in unam partem ordinis—quod genus iugi cantherium vocant rustici.

putatio sequor iam pedo vinea cura verus hic annus nondum vehemens pal aut ridieam desidero notas sum enim ab ego plerusque tener vinea bonus adminiculo modicus quamvehementi paloadquiescere itaque aut vetus ne novus radix ago harundo bini singuli vitis applico aut si regio condicio permitto de vepres hastile qui adnecto singulus transverto pertica in unus pars ordo qui genus jugo cantherius voco rusticus


Absconduntur autem altero et tricesimo die post autumnale aequinoctium, quod fere conficitur VIIII Kal. Octobris; propter quod intellegi debet tritici satio dierum sex et quadraginta ab occasu Vergiliarum, qui fit ante diem nonum Kalendas Novembris ad brumae tempora. Sic enim servant prudentes agricolae, ut quindecim diebus prius quam conficiatur bruma, totidemque post eam confectam neque arent neque vitem aut arborem putent.Nos quoque non abnuimus in agro temperato et minime umido sementem sic fieri debere;

abscondo autem alter et tricesimo dies post autumnal aequinoctium qui fere confacio viiii kal october propter qui intellego debeo triticum satio dies sex et quadraginta ab occasus vergiliaris qui fio ante dies nonus kalendae november ad bruma tempus sic enim servo prudens agricola ut quindecim dies prior quam confacio bruma totidem post is confacio neque aro neque vito aut arbor puto nos quoque non abnuo in ager tempero et paruus umidus sementis sic fio debeo


Quae fere consummabant, Publi Silvine, ruris experiendi 1 scientiam, quaeque pecuariae negotiationis exigebat ratio, septem memoravimus libris. Hic nunc sequentis numeri titulum possidebit: nec 2 quia proximam propriamque rustici curam desiderent ea, quae dicturi sumus, sed quia non alio loco, quam in agris aut villis debeant administrari, et tamen agrestibus magis, quam urbanis prosint.

qui fere consummo publius silvine rus experior scientia quisque pecuaria negotiatio exigo ratio septem memoro liber hic nunc sequor numerus titulis possideo neque quia propior proprius rusticus cura desidero is qui dico sum sed quia non alius locus quam in ager aut villa debeo administraris et tamen agrestis magis quam urbanus prosum


Post hanc tam multarum tamque multiplicum rerum praedicationem non me praeterit, si, quem desideramus agricolam quemque describemus,exegero a participibus agrestium operum, tardatum iri studia discentium, qui tam variae tamque vastae scientiae desperatione conterriti nolent experiri,

post hic tam multus tam multiplicum res praedicatio non ego praetereo si qui desidero agricola quisque describo exigo ab participibus agrestis opus tardo eo studium disco qui tam varia tam vastus scientia desperatio conterreo nolo experior


Cerae fructus quamvis aeris exigui non tamen omittendus est, cum sit eius usus ad multa necessarius. Expressae favorum reliquiae, posteaquam diligenter aqua dulci 4 perlutae sunt, in vas aeneum coniciuntur: adiecta 5 deinde aqua liquantur ignibus. Quod ubi factum est, cera per stramenta 6 vel iuncos defusa colatur, atque iterum similiter de integro coquitur, et in quas quis voluit formas aqua prius 7 adiecta defunditur: eamque concrctam facile est eximere, quoniam qui subest humor non patitur formis inhaerere.

cera fructus quivis aer exiguus non tamen omitto sum cum sum is utor ad multus necessarius exprimo favor reliquiae posteaquam diligenter aqua dulcis perluo sum in vas aeneus conicio adiicio deinde aqua liquo ignis qui ubi facio sum cero per stramentum vel juncus defundo colo atque iterum similis de integer coquo et in qui quis volo forma aqua prior adiicio defundo eo concrctam facilis sum eximo quoniam qui subsum humo non patior forma inhaereo


Sed nec ad eam partem, qua est gemma, verum ad posteriorem declinatur, ut in terram potius devexa quam in germen delacrimet. Namque defluens umor caecat oculum nee patitur crescere.

sed neque ad is pars qui sum gemma verus ad posterus declino ut in terra potis devexus quam in germen delacrimo namque defluo umor caeco oculus nee patior cresco


Nos autem primo rationem secuti, nunc etiam longi temporis experimentum, non aliud semen eligimus, nec frugiferum esse ducimus nisi quod in parte genitali fructum attulerit. Nam illud quidem, quod loco sterili laetum robustumque sine fetu2processit,fallacemfecunditatis imaginem praefert,nec ullam generandi vim possidet.

nos autem primus ratio sequor nunc etiam longus tempus experimentum non alius semen eligo neque frugifer sum duco nisi qui in pars genital fructus affero nam ille quidem qui locus sterilis laetus robustus sine fetus procedo fallacemfecunditas imago praefero neque ullus genero vis possideo


Quarto demum axungia pari pondere cum pice liquida, et cortice pineo levigata imponitur. Et ad ultimum cum iam cicatricem ducunt, fuligo infricatur. Solent etiam neglecta ulcera scatere verminibus: qui si mane perfunduntur aqua frigida, rigore contracti decidunt. Vel si hac ratione non possunt eximi, marrubium aut porrum conteritur, et admixto sale imponitur. Id celerrime necat praedicta animalia.

quartum demum axungia par pondus cum picus liquidus et cortex pineum levigo impono et ad ulter cum iam cicatrix duco fuligo infrico soleo etiam neglego ulcus scateo verminibus qui si mane perfundo aqua frigidus rigor contraho decido vel si hic ratio non possum eximo marrubium aut porrus contero et admisceo sal impono is celer neco praedico animal


Si vero saevior, maxime pessima est. Sed tamen iracundia notae melioris apium facile delenitur assiduo interventu eorum qui curant.Nam cum saepius tradantur,celerius mansuescunt, durantque si diligenter excultae sunt, in annos decem; nec ullum examen hanc aetatem potest excedere, quamvis in demor-tuarum locum quotannis pullos substituant. Nam fere decimo ad internecionem anno gens universa totius alvei consumitur.

si verus saevus magnus malus sum sed tamen iracundia nosco bonus apis facilis delenio assiduus intervenio is qui curo nam cum saepis trado celer mansuesco duro si diligenter excolo sum in annus decem neque ullus examen hic aetas possum excedo quivis in demor tuus locus quot pullus substituo nam fere decimus ad internecio annus gens universus totus alveus consumo


Quare ne attemptanda quidem nobis fuit haec disputationis materia, nisi quod consummatio susceptae professionis hanc quoque sui partem desiderabat, ne universitas inchoati operis nostri, velut membro aliquo reciso, mutilaatque imperfecta conspiceretur. Atque ea, quae Hyginus fabulose tradita de originibus apum non intermisit, poeticae magis licentiae quam nostrae fidei concesserim.

quaris ne attemptanda quidem nos sum hic disputatio materia nisi qui consummatio suscipio professio hic quoque suus pars desidero ne universitas incoho opus noster velut membrum aliquis recido mutilaatque imperfectus conspicio atque is qui hyginus fabulosus trado de origo apum non intermitto poetice magis licentia quam noster fides concedo


Haec autem ita fieri debebunt, si vineae altius positae nec in summo labantes radices habebunt, et si boni generis erunt. Namque aliter incassum dependitur opera, quoniam degeneres etiam renovatae pristinum servabunt ingenium; at quae summa parte terrae vix adhaerebunt, deficient ante quam convalescant.

hic autem ita fio debeo si vinea altus pono neque in superus labo radix habeo et si bonus genus sum namque aliter incassus dependo opus quoniam degenero etiam renovatae pristinus servo ingenium at qui summus pars terra vix adhaereo deficio ante quam convalesco


Catulorum caudas post diem quadragesimum, quam sint editi, sic castrare conveniet. Nervus est, qui per articulos spinae prorepit usque ad ultimam partem caudae: is mordicus comprehensus et ali quatenus eductus abrumpitur: quo facto neque in longitudinem cauda foedum capit incrementum, et, ut plurimi pastores affirmant, rabies arcetur letifer morbus huic generi.

catulus cauda post dies quadragesimus quam sum edo sic castraris convenio nervus sum qui per articulus spina prorepo usque ad ulter pars cauda is mordicus comprehendo et al quatenus educo abrumpo quo facio neque in longitudo cauda foedus capio incrementum et ut plurimus pastor affirmo rabio arceo letifer morbus hic gener


Ante ver seri non possunt, quoniam teporibus maxime laetantur; ultima tamen parte Martii mensis commodissime terrae committuntur. Nec impensa gravi rationem cultoris onerant, quippe sextariis fere quattuor iugerum implent; frequentem tamen exigunt sar- tionem et runcationem, ut herbis liberentur. Ea cum spicas ediderunt, prius quam semina hient aestibus,manu carpuntur, et suspensa in sole cum adsiccuerunt, reconduntur atque ita reposita perennant diutius quam cetera.

ante ver sero non possum quoniam tepor magnus laeto ulter tamen pars martius mensis commodus terra committo neque impensa gravis ratio cultor onero quippe sextarius fere quattuor jugerum impleo frequens tamen exigo sar tio et runcatio ut herba libero is cum spico edo prior quam semen hio aestus manus carpo et suspendo in sol cum adsiccuerunt recondo atque ita repono perenno diu quam ceterus


Nam quae limo caenoque lita sunt,ut ante iam dixi, conchyliis magis et iacentibus apta sunt animalibus. Neque est eadem lacus positio, quae recipit cubantes: neque eadem praebentur cibaria prostratis piscibus et rectis.Namque soleis ac rhombis et similibus animalibus humilis in duos pedes piscina deprimitur in ea parte litoris, quae profundi recessu nunquam destituitur.

nam qui limus caenum lito sum ut ante iam dico conchylium magis et jaceo apto sum animal neque sum idem lacus positio qui recipio cubo neque idem praebeo cibaria prosterno piscis et rectus namque solea atque rhombus et similis animal humilis in duo pes piscina deprimo in is pars litor qui profundo recessus numquam destituo


Generatim autem dis- ponere arbores utile est, maxime ne etiam imbecilla a valentiore prematur, quia nec viribus nec magnitudine par est, imparique spatio temporis adolescit. Terra, quae vitibus apta est, etiam arboribus est utilis. Ante annum, quam seminare voles, scrobem fodies.Ita sole pluviisve macerabitur, et quod

generatim autem deus pono arbor utilis sum magnus ne etiam imbecillus ab valeo premo quia neque vis neque magnitudo par sum impar spatium tempus adolesco terra qui vitis apto sum etiam arbor sum utilis ante annus quam seminaris volo scrobis fodio ita sol pluviisve macero et qui


Vinearum provincialium plura genera esse comperi. Sed ex iis, quas ipse incognovi,2 maxime pro-bantur velut arbusculae brevi crure sine adminiculo per se stantes: deinde quae pedaminibus adnixae singulis iugis imponuntur: eas rustici canteriatas appellant. Mox quae defixis arundinibus circum- vinctae per statumina calamorum materiis ligatis in orbiculos gyrosque fleetuntur 2: eas non nulli characatas vocant.

vinearis provincialis multus genus sum comperio sed ex is qui ipse incognovi magnus pro bantur velut arbuscula brevis crus sine adminiculo per sui sto deinde qui pedamen annitor singuli iugum impono is rusticus canteriatas appello mox qui defigo arundo circum vincio per statumino calamus materia ligo in orbiculus gyrus fleetuntur is non nullus characatus voco


Raro itaque unus aut alter de multis milibus claustra patitur: at contra frequenter animadvertimus intra septa pelagios greges, inertis mugilis et rapacis lupi. Quare, ut proposueram, qualitatem litoris nostri contemplemur; et si videmus scopulosam, probemus. Turdi complura genera, merulasque et avidas mus-telas, tum etiam sine macula (nam sunt et varii) lupos includemus, item plautas,quae maxime probantur, muraenas, et si quae sunt aliae saxatilis notae, quarum pretia vigent. Nam vile ne captare quidem, nedum alere conducit. Possunt ista eadem genera etiam litoris arcnosi stagnis contineri.

rarus itaque unus aut alter de multus mille claustra patior at contra frequens animadverto intra saeptum pelagius grex iners mugilis et rapax lupus quaris ut propono qualitas litor noster contemplo et si video scopulosus probo turdus complures genus merula et avidus mus tela tum etiam sine macula nam sum et varius lupus includo item plautas qui magnus probo muraenas et si qui sum alius saxatilis nosco qui pretium vigeo nam vilis ne captaris quidem nedum alo conduco possum iste idem genus etiam litor arcnosi stagnum contineo


At si tribus paribus lateribus triquetrum metiri debueris, hanc formam sequeris. Esto ager tri-angulus pedum quoquo versus tricentorum. Hunc numerum in se multiplicate. Fiunt pedum nonaginta milia. Huius summae partem tertiam sumite, id est triginta milia. Item sumito decumam, id est novem milia. Utramque summam componito. Fiunt pedes triginta novem milia. Dicemus hanc summam pedum quadratorum esse in eo triquetro, quae mensura efficit iugerum, et trientem, et sicilicum. Sed si triangulus disparibus fuerit lateribus ager, tanquam in subiecta forma, quae habet rectum angulum, aliter ratiocinium ordinabitur.

at si tres par later triquetrus metior debeo hic forma sequor sum ager tri angulus pes quisquis verro tricentor hic numerus in sui multiplico fio pes nonaginta mille hic summa pars tertius sumo is sum triginta mille item sumo decimus is sum novo mille uter summa compono fio pes triginta novo mille dico hic summa pes quadrator sum in is triquetrus qui mensura efficio jugerum et triens et sicilicus sed si triangulus dispar sum later ager tamquam in subiectum forma qui habeo recingo angulis aliter ratiocinium ordino


quam pratense. Huius herbae succus vino mixtus infunditur faucibus, atque ipsa folia cum sale trita malagmatis in vicem cedunt.Vel si hanc herbam viridem tempus anni negat, semina eius collecta et levigata cum vino dantur potanda, radicesque cum suo caule tritae atque hordeaceae farinae et sali commixtae ex aqua mulsa scarificationi superponuntur.

quam pratensis hic herba succus vinum misceo infundo fauces atque ipse folium cum sal tero malagma in vicis cedo vel si hic herba viridis tempus annus nego semen is colligo et levigo cum vinum do poto radix cum suus caulis tero atque hordeaceus farina et sal commisceo ex aqua mulceo scarificatio superpono


Quare per omnia praetulerim duobus potius seminibus depositis, quam unico periclitari, nec id velut compendium consectari, quod in utramque partem longe maius adferre possit dispendium. Sed iam prioris libri disputatio repetit a nobis promissum sequentis exordium.

quaris per omnis praefero duo potis semen depono quam unicus periclitaris neque is velut compendium consectaris qui in uter pars longus magnus affero possum dispendium sed iam prior liber disputatio repeto ab nos promitto sequor exordium


ut aiunt, rusticorum Uteris necessaria est. Ergo Vergiliarum occasu primo statim conveniet aperire alvos, et depurgare quidquid immundi est, diligentiaque curare; quoniam per tempora hiemis non expedit movere aut patefacere vasa. Quam ob causam dum adhuc autumni reliquiae sunt,apricissimo die purgatis domiciliis opercula intus usque ad favos admovenda sunt, omni vacua parte sedis exclusa, quo facilius angustiae cavearum per hiemem con-calescant. Idque semper faciendum est etiam in iis alvis, quae paucitate plebis infrequentes sunt.

ut aio rusticus uto necessarius sum ergo vergiliaris occasus primus statim convenio aperio alvus et depurgaris quisquis immundus sum diligo curo quoniam per tempus hiems non expedio moveo aut patefacio vasum quam ob causa dum adhuc auctumnus reliquiae sum apricus dies purgo domicilium operculo intus usque ad favus admoveo sum omnis vacuus pars sedes excludo quo facilis angustia cavearis per hiems continuo calesco is semper facio sum etiam in is alvus qui paucitas plebs infrequenter sum


tissime sic poterit. Modicus fasciculorum numerus resolutus in extrema parte areae colligetur, quem per longissimum eius mediumque spatium tres vel quattuor homines promoveant pedibus et baculis furcisve contundant;deinde cum ad alteram partemareaepervenerint,inacervum culmos regerant.

tissime sic possum modicus fasciculus numerus resolvo in exter pars areae colligo qui per longus is medius spatium tres vel quattuor homo promoveant pes et baculis furcisve contundo deinde cum ad alter partemareaepervenerint inacervum culmus regero


Est etiam praesens remedium, si conteras fraxini tenera cacumina quinque librarum, cum totidem vini et duobus sextariis olei, expressumque succum faucibus infundas; itemque cacumina eiusdem arboris cum sale trita laesae parti superponas. Caeciliaemorsus tumorem suppurationemque molitur. Idem facit etiam muris aranei. Sed illius sanatur noxa subula aenea, si locum laesum com-

sum etiam praesens remedium si contero fraxinus tener cacumen quinque libra cum totidem vinum et duo sextarius oleum exprimo succum fauces infundo ito cacumen idem arbor cum sal tero laedo pario superpono caeciliaemorsus tumor suppuratio molio idem facio etiam murus araneus sed ille sano noxa subula aeneas si locus laedo com


Iam illud a principio nihil referre censent, quem locum conserant; immo etiam seligunt deterrimam partem agrorum, tamquam sola sit huic stirpi maxime terra idonea, quae nihil aliud ferre possit. Sed ne ponendi quidem rationem aut perspiciunt, aut perspectam exsequuntur. Tum etiam dotem, id est instrumentum, raro vineis praeparant; cum ea res, si omissa sit, plurimas operas nec minus arcam patris familiae semper exhauriat.

iam ille ab principium nihil refero censeo qui locus consero immo etiam seligunt deterior pars ager tamquam solus sum hic stirps magnus terra idoneus qui nihil alius fero possum sed ne pono quidem ratio aut perspicio aut perspicio exsequor tum etiam doto is sum instrumentum rarus vinea praeparo cum is res si omitto sum multus opera neque paruus arca pater familia semper exhaurio


Boves calore sub divo,1 frigoribus intra tectum, manere oportet. Itaque hibernae stabulationi 2 eorum praeparanda sunt stramenta, quae mense Augusto intra dies triginta sublatae messis 3 praecisa 4 in acervum extrui debent. Horum desectio cum pecori tum agro est utilis: liberantur arva sentibus, qui aestivo5 tempore per Caniculae ortum recisi plerumque radicitus intereunt, et stramenta pecori 6 subiecta plurimum stercoris efficiunt. Haec cum ita curaverimus, tum et omne genus pabuli praeparabimus, dabimusque operam, ne penuria cibi macrescat pecus. Boves autem recte pascendi non una ratio est.

bos calor sub divus frigus intra tectum maneo oportet itaque hibernus stabulatio is praeparo sum stramentum qui mensis augustus intra dies triginta suffero messis praecido in acervus extrui debeo horus desectio cum pecus tum ager sum utilis libero arvum sentis qui aestivus tempus per canicula orior recido plerusque radicitus intereo et stramentum pecus subiectum multus stercus efficio hic cum ita curaverimus tum et omnis genus pabulum praeparo do opera ne penuria cibus macresco pecus bos autem rectus pasco non unus ratio sum


tertius aut trium aut duorum. Neque est quod committatur, ut Rhodiae aves pavoninis incubent, quae ne suos quidem fetus commode nutriunt. Sed veteres maximae quaeque gallinae vernaculi generis eligantur: eaeque novem diebus a primo lunae incremento, novenis ovis incubent, sintque ex his quinque pavonina, cetera gallinacei generis.

tertius aut tres aut duo neque sum qui committo ut rhodius aveo pavoninus incubo qui ne suus quidem fetus commodus nutrio sed vetus magnus quisque gallina vernaculis genus eligo is novo dies ab primus luna incrementum noveni ovum incubo sum ex hic quinque pavoninus ceterus gallinaceus genus


De genere pabuli iam et ante diximus, et nunc eorum, quae omissa sunt, meminerimus, iucundis-simas herbas esse, quae aratro proscissis arvis nascantur; deinde quae pratis uligine carentibus; palustres silvestresque minime idoneas haberi. Nec tamen ulla sunt tam blanda pabula, autetiam pascua, quorum gratia non exolescat usu continuo, nisi pecudum fastidio pastor occurrerit praebito sale, quod velut aquae ac pabuli condimentum per aestatem canalibus ligneis impositum, cum e pastu redierint oves, lambunt, atque eo sapore cupidinem bibendi pascendique concipiunt.

de genus pabulum iam et ante dico et nunc is qui omitto sum memini iucundus simo herba sum qui arater proscissis arvum nasco deinde qui pratum uligo careo paluster silvestris paruus idoneus habeo neque tamen ullus sum tam blandus pabulum autetiam pascuus qui gratia non exolescat usus continuo nisi pecus fastidium pastor occurro praebeo sal qui velut aqua atque pabulum condimentum per aestas canal ligneus impono cum e pasco redeo ovo lambo atque is sapor cupido bibo pasco concipio


Quod si admissarius iners in venerem est, odore proritatur, detersis spongia feminae locis, et admota naribus equi. Rursus si equa marem non patitur, detrita scilla naturalia eius linuntur, quae res accendit libidinem. Nonnunquam ignobilis quoque ac vulgaris elicit cupidinem coeundi. Nam ubi admotus fere tentavit obsequium feminae,abducitur,et iam patientiori generosior equus imponitur. Inde maior praegnantibus adhibenda cura est,

qui si admissarius iners in venerem sum odor prorito detergeo spongia femina locus et admoueo naris equus rursus si equa maris non patior detero scilla naturale is linuntur qui res accendo libido nonnunquam ignobilis quoque atque vulgaris elicio cupido coeo nam ubi admoveo fere tento obsequium femina abduco et iam patior generosus equus impono indus magnus praegno adhibeo cura sum


Nam, ubi iam induruit, melius bimus quam anniculus castratur. Idque facere vere vel autumno luna decrescente praecipit, vitulumque ad machinam deligare: deinde prius quam ferrum admoveas, duabus angustis ligneis regulis veluti forcipibus apprchendere testium nervos, quos Graeci κρεμαστῆρασ ab eo appellant, quod ex illis genitales partes dependunt. Comprehensos deinde testes ferro reserare, et expressos ita recidere, ut extrema pars eorum adhaerens praedictis nervis relinquatur.

nam ubi iam induresco bonus bimus quam anniculus castro is facio verus vel auctumnus luna decresco praecipio vitulumque ad machina deligaris deinde prior quam ferrum admoveo duo angustus ligneus regulis velut forcipibus apprchendere testis nervus qui graecum ab is appello qui ex ille genital pars dependo comprehendo deinde testis ferrum reseraris et exprimo ita recido ut exter pars is adhaereo praedico nervus relinquo


Nam neque alimenta congerit, et ab aliis invecta consumit. Verumtamen ad procreationem sobolis conferre aliquid hi fuci videntur insidentes seminibus, quibus apes figurantur. Itaque ad fovendam novam prolem familiarius admittuntur. Exclusis deinde pullis, extra tecta proturbantur, et ut idem ait, a praesepibus arcentur.

nam neque alimentum congero et ab alius inveho consumo verumtamen ad procreatio suboles confero aliquis hic fucus video insideo semen qui apis figuro itaque ad foveo novus proles familiaris admitto excludo deinde pullus extra tectum proturbo et ut idem aio ab praesaepe arceo


Faenum autem demetitur optime ante quam inarescat;nam et largius percipitur et iucundiorem cibum pecudibus praebet. Est autem modus in siccando, ut neque peraridum neque rursus viride colligatur, alterum quod omnem sucum si amisit, stramenti vicem obtinet, alterum si nimium retinuit, in tabulato putrescit ac saepe, cum concaluit, ignem creat et incendium. Non numquam etiam, cum faenum cecidimus, imber oppressit; quod si permaduit, inutile est udum movere, meliusque patiemur superiorem partem sole siccari.

faenum autem demetior optume ante quam inaresco nam et largus percipio et jucundus cibus pecus praebeo sum autem modus in sicco ut neque peraridus neque rursus viride colligo alter qui omnis sucus si amitto stramentum vicis obtineo alter si nimium retineo in tabulatum putrescit atque saepe cum concaleo ignis creo et incendium non numquam etiam cum faenum cado imber opprimo qui si permadesco inutilis sum udus moveo bonus patior superus pars sol siccaris


Stabulum autem carere debet uligine, cuius in solo per ordinem Aguntur breves paxilli,eorumque partes summae lingulas edolatas habent, quae transversis foratis perticis inducantur.Hae porro quadratae perticae, paxillis superponuntur, ut avem recipiant adsilientem. Sed idcirco sunt exemptiles, ut cum res exigit, a paxillis deductae liberum aditum converrentibus stabulum praebeant.

stabulis autem careo debeo uligo qui in solum per ordo ago brevis paxillus is pars summa ligula edolatas habeo qui transverto foro pertica induco hic porro quadro pertica paxillus superpono ut avis recipio adsilientem sed idcirco sum exemptilis ut cum res exigo ab paxillus deduco liber aditus converrentibus stabulis praebeo


Oportebit autem nonnullis locis moles intercidi more Maeandri parvis sed angustis itineribus, quae quantalibet hiemis saevitia mare sine fluctu transmittant. Esca iacentium mollior esse debet, quam saxatilium, nam quia dentibus carent, aut lambunt cibos, aut integros hauriunt, mandere quidem non possunt.

oportet autem nonnullus locus moles intercisi mos maeander parvus sed angustus iter qui quantus hiems saevitia mare sine fluctus transmitto esca jaceo mollio sum debeo quam saxatilis nam quia dens careo aut lambo cibus aut integer haurio mando quidem non possum


Sed longi palmites non mensura verum gemmarum numero aestimantur. Nam ubi maiora sunt spatia inter articulos, licet eo usque materiam producere dum paene terram contingat; nihilo minus enim paucis frondescet pampinis. At ubi spissa internodia frequentesque oculi sunt, quamvis breve sarmentum multis palmitibus virescit, ac numeroso fetu exuberat. Quare modus talis generis necessario maxime est adhibendus, ne procerioribus fructuariis oneretur et ut consideret vinitor proximi anni magna necne fuerit vindemia.

sed longus palmes non mensura verus gemmaris numerus aestimo nam ubi magnus sum spatior inter articulus licet is usque materia produco dum paene terra contingo nihilum paruus enim paucus frondesco pampinus at ubi spisso internodium frequento oculus sum quivis brevis sarmentum multus palmes viresco atque numerosus fetus exubero quaris modus talis genus necessarius magnus sum adhibeo ne procerus fructuarius onero et ut consido vinitor propior annus magnus necne sum vindemio


Suffraginosae hordeacea farina imponitur, mox suppuratio ferro reclusa linamentis curatur, vel garioptimi sextarius cum libra olei per narem sinistram demittitur, admisceturque huic me-dicamini trium vel quattuor ovorum albus liquor separatis vitellis.

suffraginosus hordeaceus farina impono mox suppuratio ferrum recludo linamentum curo vel garioptimi sextarius cum liber oleum per naris sinistra demitto admisceo hic ego dico tres vel quattuor ovum albus liquo separo vitellus


Vermiculi quoque, qui tineae vocantur, item papiliones enecandi sunt: quae pestes plerumque favis adhaerentes decidunt, si fimo medullam bubulam misceas, et his incensis nidorem admoveas. Hac cura per id tempus quod diximus examina firmabuntur, eaque fortius operibus inservient.

vermiculis quoque qui tinea voco item papilio eneco sum qui pestis plerusque favus adhaereo decido si fimum medulla bubula misceo et hic incendo nidor admoveo hic cura per is tempus qui dico examino firmo is fortis opus inservient


Sed Aegyptiae gentis auctor memorabilis Bolus Mendesius, cuius commenta, quae appellantur Graece χειρόκμητα,sub nomine Democriti falso produntur, censet propter hanc pestem saepius ac diligenter ovium terga perspicere, ut si forte sit in aliqua tale vitium deprehensum, confestim scrobem defodiamus in limine stabuli, et vivam pecudem, quae fuerit pusulosa,resupinam obruamus, patiamurque super obrutam meare totum gregem, quod eo facto morbus propulsetur.

sed aegyptius gens auctor memorabilis bolus mendesicus qui commento qui appello graecum sub nomen democritus fallo prodo censeo propter hic pestis saepis atque diligenter ovis tergum perspicio ut si fors sum in aliqui talis vitium deprehendo confestim scrobis defodio in limen stabulis et vivo pecus qui sum pusulosus resupinus obruo patior super obruo mearis totus grex qui is facio morbus propulso


Interdum et fastidio ciborum languescit pecus. Eius remedium est genus seminis quod git 7 appellatur, cuius duo cyathi triti diluuntur olei cyathis tribus et vini sextario, atque ita faucibus infunduntur. Sed 8 nausea discutitur etiam, si caput alii tritum cum vini hemina saepius potandum prae-beas. Suppuratio melius ignea lamina quam frigido ferramento reseratur, et expressa postea linamentis

interdum et fastidium cibus languesco pecus is remedium sum genus semen qui git appello qui duo cyathus tero diluo oleum cyathus tres et vinum sextarius atque ita fauces infundo sed nausea discutio etiam si caput alius tero cum vinum hemina saepis poto prae beo suppuratio bonus igneus lamina quam frigidus ferramentum resero et exprimo postea linamentum


Parandi autem modus est ducentorum capitum, quae pastoris unius curam dispendant1: dum tamen anus sedula vel puer adhibeatur custos vagantium, ne obsidiis hominum, aut insidiatorum animalium diripiantur. Mercari porro nisi fecundissimas aves non expedit. Eae sint rubicundae vel infuscae plumae, nigrisque pinnis 4: ac si fieri poterit, omnes huius, et ab hoc proximi coloris eligantur. Sin aliter, vitentur albae; quae fere cum sint molles ac minus vivaces, tum ne fecundae quidem facile reperiuntur:atque etiam conspicuae propter insigne candoris ab accipitribus et aquilis saepius abripiuntur.

paro autem modus sum ducentor caput qui pastor unus cura dispendant dum tamen anus sedulus vel puer adhibeo custos vago ne obsidium homo aut insidiator animal diripio mercaris porro nisi fecundus aveo non expedio is sum rubicundus vel infuscus pluma niger pinna atque si fio possum omnis hic et ab hic propior color eligo sin aliter vito albus qui fere cum sum mollis atque paruus vivax tum ne fecundus quidem facilis reperio atque etiam conspicuus propter insignis candor ab accipitribus et aquilis saepis abripio


generositate vini Amineae. Multa praeterea genera sunt vitium, quarum nec numerum nec appellationes cum certa fide referre possumus. Neque enim,ut ait poeta, numero comprendere refert; Quem qui scire velit, Libyci velit aequoris idem Discere quammultae Zephyro turbenturharenae:

generositas vinum amineae multus praeterea genus sum vitium qui neque numerus neque appellatio cum certus fides refero possum neque enim ut aio poeta numerus comprehendo refero qui qui scio volo libycus volo aequor idem disco quammultae zephyrus turbenturharenae


Quin etiam ipsa hortulorum descriptio quanto est minoribus modulis concisa, fatigationem veluti minuit, exstimulatque eos qui opera moliuntur, et ad festinandum inritat; nam fere vastitas instantis laboris animos debilitat. Non nihil etiam prodest vires et proventum cuiusque partis vinearum nosse, ut aestimemus quae magis aut minus colenda sit.Vindemiatoribus quoque hae semitae et iugum pedamentaque sarcientibus opportunam laxitatem praebent, per quam vel fructus vel statumina portentur.

quin etiam ipse hortulus descriptio quantus sum paruus modulis concaedes fatigatio velut minuo exstimulatque is qui opus molio et ad festino irrito nam fere vastitas insto labor animus debilito non nihil etiam prodo vireo et provenio quisque pars vinearis nosco ut aestimo qui magis aut paruus colo sum vindemiator quoque hic semita et iugum pedamentum sarcio opportunus laxitas praebeo per quam vel fructus vel statumino porto


Ab exortu Vergiliarum ad solstitium, quod fit ultimo mense Iunio circa octavam partem Cancri, fere examinant alvi: quo tempore vehementius custodiri debent, ne novae soboles diffugiant. Tumque per- acto solstitio usque ad ortum Caniculae, qui fere dies triginta sunt, pariter frumenta et favi demetuntur.Sed hi quemadmodum tolli debeant, mox dicetur, cum de confectura mellis praecipiemus.

ab exorior vergiliaris ad solstitium qui fio ultimo mensis junius circa octava pars cancer fere examino alvus quo tempus vehemens custodio debeo ne novus suboles diffugio tum per ago solstitium usque ad orior canicula qui fere dies triginta sum pariter frumentum et faveo demeto sed hic quemadmodum tollo debeo mox dico cum de confacio mel praecipio


Praeterea ut tineae everrantur, papilionesque enecentur, qui plerumque intra alvos morantes apibus exitio sunt. Nam et ceras crodunt, et stercore suo vermes progenerant, quos alvorum tineas appellamus.

praeterea ut tinea everrantur papilio eneco qui plerusque intra alvus moror apis exitium sum nam et cero crodunt et stercus suus vermis progenero qui alvus tinea appello


Levis autem cura pascui est. Nam ut laetior herba consurgat, fere ultimo tempore aestatis incenditur. Ea res et teneriora pabula recreat, incensis sentibus duris et fruticem surrecturum in altitudinem compescit. Ipsis vero corporibus affert salubritatem iuxta conseptum saxis et canalibus sal superiectus, ad quem saturae pabulo libenter recurrunt, cum pastorali signo quasi receptui canitur.

levis autem cura pascuum sum nam ut laetus herba consurgo fere ultimo tempus aestas incendo is res et tener pabulum recreo incendo sentis durus et frutico surgo in altitudo compesco ipse verus corpus affero salubritas iuxta conseptum saxum et canal sal superjacio ad qui sero pabulum libet recurro cum pastoral signum quasi receptus cano


Post aequinoctium autumnale ita sunt arbores ablaqueandae, ut a superiore parte, si olea in clivo sit, incilia excitentur, quae ad codicem deducant aquam. Omnis deinde soboles, quae ex imo stirpe nata est, quotannis extirpanda est, ac tertio quoque fimo pabulandae sunt oleae. Atque eadem ratione stercorabitur olivetum, quam in secundo libro pro-

post aequinoctium autumnal ita sum arbor ablaqueandae ut ab superus pars si olea in clivus sum incile excito qui ad codico deduco aqua omnis deinde suboles qui ex imus stirps nata sum quot extirpanda sum atque tertius quoque fimum pabulor sum olea atque idem ratio stercoro olivetum quam in secundus liber pro


Quidam eam partem, quam nos praecipitamus, supra iugum porrigunt et crebris viminibus innexis continent; quos ego minime probandos puto. Nam dependentibus palmitibus neque pluviae neque pruinae grandinesve tantum nocent quantum religatis et quasi tempestatibus oppositis. Idem tamen palmites priusquam fructus mitescant, variantibus adhuc et acerbis uvis, religari debent, quo minus roribus queant putrescere aut ventis ferisve vastentur.

quidam is pars quam nos praecipito supra iugum porrigo et creber vimen innecto contineo qui ego paruus probo puto nam dependo palmes neque pluvia neque pruina grandinesve tantus noceo quantus religo et quasi tempestas oppono idem tamen palmes priusquam fructus mitesco vario adhuc et acerbus labrusca religaris debeo quo paruus roribus queo putrescere aut venio ferio vasto


Qui caesim vitem petit, si frustratus est, quod saepe evenit, pluribus ictibus stirpem vulnerat. Tutior igitur et utilior putatio est, quae, ut rettuli, ductu falcis non ictu conficitur.

qui caesim vito peto si frustro sum qui saepe evenio multus ictus stirps vulnero tueor igitur et utilis putatio sum qui ut rettulis ductus falx non ictus confacio


Superponuntur deinde, sive, ut Celso placet,lateribus facta domicilia,sive,ut nobis, alvearia, praeterquam a tergo circumstructa: seu, quod paene omnium in usu est, qui modo diligenter ista curant, per ordinem vasa disposita ligantur, vel laterculis, vel caementis, ita ut singula binis parietibus angustis contineantur, liberaeque frontes utrimque sint. Nam et qua procedunt, nonnunquam patefaciendae sunt,et multo magis a tergo, quia subinde curantur examina.

superpono deinde sive ut celsus placeo later facio domicilium sive ut nos alveare praeterquam ab tergum circumstruo seu qui paene omnis in usus sum qui modo diligenter iste curo per ordo vasum dispono ligo vel laterculis vel caementum ita ut singulus bini paries angustus contineo liber frons utrimque sum nam et qui procedo nonnunquam patefacio sum et multus magis ab tergum quia subinde curo examino


Aditus est ex utraque parte, sed ab inferiore clatris munitus: ad quae capistrata in imo clivo constituitur equa, ut et prona melius ineuntis semina recipiat, et facilem sui tergoris ascensum ab editiore parte minori quadrupedi praebeat. Quae cum ex asino conceptum edidit, partum sequenti anno vacua nutrit. Id enim utilius est, quam quod quidam faciunt, ut et fetam nihilominus admisso equo impleant.

aditus sum ex uter pars sed ab inferus clathri munio ad qui capistro in imus clivus constituo equa ut et pronus bonus ineo semen recipio et facilis suus tergoris ascensus ab edo pars parvus quadrupedus praebeo qui cum ex asinus concipio edo pario sequor annus vacuus nutrio is enim utilis sum quam qui quidam facio ut et fetus nihilominus admitto equus impleo


Neque enim parum refert suspensissimum esse pastinatum et, si fieri possit, vestigio quoque inviolatum; ut mota aequaliter humus novelli seminis radicibus, quamcumque in partem prorepserint, molliter cedat, nec incrementa duritia sua reverberet, sed tenero velut in nutritio sinu recipiat, et caelestes admittat imbres eosque alendis seminibus dispenset, ac suis omnibus partibus ad educandam prolem novam conspiret.

neque enim parum refero suspendo sum pastino et si fio possum vestigium quoque inviolo ut moueo aequalis humus novellus semen radix quicumque in pars prorepo mollis cedo neque incrementum duritia suus reverbero sed tener velut in nutritio sinus recipio et caelestis admitto imber is alo semen dispenso atque suus omnis pars ad educo proles novus conspiro


Nulla ex his generibus, aut praefervidum, aut gelidum statum caeli patitur. Itaque aestuosis locis septentrionali colle, frigidis meridiano gaudet. Sed neque depressa loca neque ardua, magisque modicos divos amat, quales in Italia Sabinorum vel tota provincia Baetica videmus. Hanc arborem plerique existimant ultra milliarium centesimum a mari aut non vivere aut non esse feracem.

nullus ex hic genus aut praefervidum aut gelidus status caelum patior itaque aestuosus locus septentrional collis frigidus meridianus gaudeo sed neque deprimo locum neque arduus magus modicus divus amo qualis in italia sabinum vel totus provincia baetica video hic arbor plerusque existimo ultra miliarius centesimus ab mare aut non vivo aut non sum ferax


Sationis autem duo genera, malleoli vel viviradicis, quod utrumque ab agricolis usurpatur; et in provinciis magis malleoli, neque enim seminariis student nec usum habent faciendae viviradicis. Hanc sationem cultores Italiae plerique iure improbaverunt,

satio autem duo genus malleolus vel viviradicis qui uterque ab agricola usurpo et in provincia magis malleolus neque enim seminarium studeo neque usus habeo facio viviradicis hic satio cultor italia plerusque ius improbaverunt


Reliquum quod semini superest, in tabulatum, quo fumus pervenit, optime reponas, quoniam si umor invasit, vermes gignit; qui simul atque oscilla lupinorum adederunt, reliqua pars enasci non potest. Id, ut dixi, exilem amat terram et rubricam praecipue, nam cretam reformidat limosoque non exit agro.

reliquus qui semen supersum in tabulatum quo fumus pervenio optume repono quoniam si umor invado vermis gigno qui simul atque oscillum lupinus ador reliquus pars enascor non possum is ut dico exilis amo terra et rubrica praecipuus nam cerno reformido limosus non exeo ager


primoque die cibo abstinendus. Sed mox cacumina oleastri et arundinis, item baccae lentisci myrtique dandae; nec potestas aquae nisi quam parcissime facienda est. Sunt qui tenerorum lauri foliorum libram et abrotonum ceraticum,pari portione deferam; cum aquae calidae duobus sextariis, atque ita faucibus infundant, eademque pabula, ut supra dixi-

primus dies cibus abstineo sed mox cacumen oleastrum et arundo item baca lentiscus myrtique do neque potestas aqua nisi quam parcus facio sum sum qui tener laurus folium libra et abrotonus ceraticum par portio defero cum aqua calida duo sextarius atque ita fauces infundo idem pabulum ut supra dico


Nee dubium quin aquosus ager maiorem eius copiam, siccus minorem desideret, alter quod adsiduis umoribus rigens hoc adhibito regelatur, alter quod per se tepens siccitatibus hocadsumpto largioribustorretur;propter quod nec deesse ei talem materiem nec superesse oportet.

nee dubius quin aquosus ager magnus is copia siccus paruus desidero alter qui assiduus umor rigeo hic adhibeo regelo alter qui per sui tepeo siccitas hocadsumpto largioribustorretur propter qui neque desum is talis materio neque supersum oportet


Non igitur fatigatione, quemadmodum plurimi crediderunt, nec senio, sed nostra scilicet inertia minus benigne nobis arva respondent. Licet enim maiorem fructum percipere, si frequenti et tempestiva et modica stercoratione terra refoveatur. De cuius cultu dicturos nos priori volumine polliciti iam nunc disseremus.

non igitur fatigatio quemadmodum plurimus credo neque senium sed noster scilicet inertia paruus benignus nos arvum respondeo licet enim magnus fructus percipio si frequens et tempestivus et modicus stercoratio terra refoveatur de qui cultus dico nos prior volumen polliceor iam nunc dissero


Duco quintam partem longitudinis, fiunt CCXL; et quintam partem latitudinis, hoc est XXIV. His utrisque summis semper singulos asses adicito, qui efficiunt extremos ordines, quos vocant angulares. Fit ergo altera summa ducentorum quadraginta unius, altera viginti quinque. Has summas sic multiplicate. Quinquies et vicies duceni quadrageni singuli, fiunt sex milia et viginti quinque. Totidem dices opus esse seminibus.

duco quintus pars longitudo fio ccxl et quintus pars latitudo hic sum xxiv hic uterque summus semper singuli asso adicio qui efficio extremus ordo qui voco angularis fio ergo alter summus ducentor quadraginta unus alter viginti quinque hic superus sic multiplico quinquies et viciens duceni quadrageni singuli fio sex mille et viginti quinque totidem dico opus sum semen


ungues cultello leviter aperies.Postea linamenta sale atque aceto imbuta applicantur, ac solea spartea pes induitur,maximeque datur opera, ne bos in aquam pedem mittat et ut sicce stabuletur. Hic idem sanguis nisi emissus fuerit, famicem creabit, qui si suppuraverit, tarde percurabitur: primum ferro circumcisus et expurgatus, deinde pannis aceto et sale et oleo madentibus inculcatis, mox axungia vetere et sebo hircino pari pondere decoctis, ad sanitatem perducitur.

unguis cultellus levis aperio postea linamentum sal atque acetum imbuo applico atque solea spartea pes induo magnus do opus ne bos in aqua pedis mitto et ut siccus stabulo hic idem sanguis nisi emitto sum famex creo qui si suppuro tardus percuro primus ferrum circumcido et expurgo deinde pannus acetum et sal et oleum madeo inculco mox axungia veto et sebum hircinus par pondus decoquo ad sanitas perduco


Nec non etiam ille morbus maxime est conspicuus, qui horridas contractasque carpit, cum frequenter aliae mortuarum corporadomiciliis offerunt, aliae intra tecta, ut in publico luctu, maesto silentio torpent. Id cum accidit, arundineis infusi canalibus offeruntur cibi, maxime dococti mellis, et cum galla vel arida rosa detriti. Galbanum etiam, ut eius odore medicentur, incendi convenit, passoque et defruto vetere fessas sustinere.

neque non etiam ille morbus magnus sum conspicuus qui horridus contraho carpo cum frequens alius mortuaris corporadomiciliis offertor alius intra tectum ut in publicus luctus maestus silentium torpeo is cum accido arundineis infundo canal offertor cibus magnus dococti mel et cum galla vel aridus rodo detero galbanus etiam ut is odor medico incendo convenio patior et defruto veto fessus sustineo


nec solum quae iucunditate saporis, verum etiam quae specie commendari possint,conseri debent, ut Stephanitae, ut Tripedaneae, ut Unciariae, ut Cydonitae; item quarum uvae temporibus hiemis durabiles vasis conduntur, ut Venuculae, ut nuper in hos usus exploratae Numisianae.

neque solus qui iucunditas sapor verus etiam qui species commendaris possum consero debeo ut stephanites ut tripedaneus ut unciarius ut cydonitae item qui labrusca tempus hiems durabilis vasum condo ut venuculae ut nuper in hic utor exploro numisianus


sole illitum maxime prodest. Ulceribus gallae tritae remedio sunt; nec minus succus marrubii cum fuligine. Est et infesta pestis bubulo pecori, coriaginem rustici appellant, cum pellis ita tergori adhaeret, ut apprehensa manibus diduci a costis non possit. Ea res non aliter accidit,quam si bos aut ex languore aliquo ad maciem perductus est, aut sudans in opere faciendo refrixit, aut si sub onere pluvia madefactus est.

sol illitus magnus prodo ulcus galla tero remedium sum neque paruus succus marrubium cum fuligo sum et infestus pestis bubulus pecus coriago rusticus appello cum pello ita tergori adhaereo ut apprehendo manus diduco ab costa non possum is res non aliter accido quam si bos aut ex languor aliquis ad macies perduco sum aut sudo in opus facio refrigesco aut si sub onus pluvia madefacio sum


paleae ceteraque pabula. Sed granaria, ut dixi, scalis adeantur et modicis fenestellis aquilonibus inspirentur. Nam ea caeli positio maxime frigida et minime umida est, quae utraque perennitatem conditis frumentis adferunt.

palea ceter pabulum sed granaria ut dico scalae adeo et modicus fenestella aquilo inspiro nam is caelum positio magnus frigidus et paruus umidus sum qui uter perennitas condio frumentum affero


Sed Iulius Atticus praetorto capite et recurvato, ne pastinum 5 effugiat, praedictum semen demersit. Pastinum autem vocant agricolae ferramentum bifurcum, quo semina panguntur. Unde etiam repastinari dictae sunt vineae veteres quae refodiebantur, haec enim propria appellatio restibilis vineti erat; nunc antiquitatis imprudens consuetudo quicquid emoti soli vineis praeparatur, repastinatum vocat. Sed redeamus ad propositum.

sed iulius atticus praetorto caput et recurvato ne pastinum effugio praedico semen demergo pastinum autem voco agricola ferramentum bifurcus quo semen pango unde etiam repastinaris dico sum vinea vetus qui refodio hic enim proprius appellatio restibilis vinetum sum nunc antiquitas imprudens consuetudo quisquis emoveo solus vinea praeparo repastino voco sed redeo ad propono


Haec ubi coepit irrepere, sic intelligitur: vitiosum locum pecudes aut morsu scalpunt, aut cornu vel ungula fundunt, aut arbori adfricant, parietibusve detergent: quod ubi aliquam facientem videris, comprehendere oportebit, et lanam diducere: nam subest aspera cutis, et velut quaedam porrige Cui primo quoque tempore occurrendum est, ne totam progeniem coinquinet, si quidem celeriter cum et alia pecora, tum praecipue oves contagione vexentur.

hic ubi coepio irrepere sic intellego vitiosus locus pecus aut morsus scalpo aut cornu vel ungula fundo aut arbor affrico parietibusve detergeo qui ubi aliqui facio video comprehendo oportet et lana diduco nam subsum asper cutis et velut quidam porrigo qui primus quoque tempus occurro sum ne totus progenies coinquino si quidem celer cum et alius pecus tum praecipuus ovo contagio vexo


Fecunditas ab his forsitan desideretur; sed et haec adiuvari potest cultoris industria. Nam si, ut 6 paulo ante rettuli, benignissima rerum omnium parens natura quasque gentis atque terras ita muneribus propriis ditavit, ut tamen ceteras non in universum similibus dotibus fraudaret, cur eam dubitemus etiam in vitibus praedictam legem servasse? Ut quamvis earum genus aliquod praecipue fecundum esse voluerit, tamquam Bituricum aut Basilicum,7 non tamen sic Amineum sterile reddiderit ut ex multis milibus eius ne paucissimae quidem vites fecundae, tamquam in Italicis hominibus Albanae illae sorores, reperiri possint.

fecunditas ab hic forsitan desidero sed et hic adiuvaris possum cultor industria nam si ut paulus ante rettulis benignus res omnis parens natura quisque gens atque terra ita munus proprius dito ut tamen ceterus non in universus similis dos fraudo cur is dubito etiam in vitis praedico lex servo ut quivis is genus aliqui praecipuus fecundus sum volo tamquam bituricus aut basilicon non tamen sic amineum sterilis reddo ut ex multus mille is ne paucus quidem vito fecundus tamquam in italicus homo albana ille soror reperio possum


Nucem Graecam et Avellanam Tarentinam facere hoc modo poteris. In quo scrobe destinaveris nuces serere,in eo terram minutam in modo semipedis ponito, ibique semen ferulae repangito.Cum ferula fuerit enata, eam findito, et in medulla eius sine putamine nucem Graecam aut Avellanam abscondito, et ita adobruito. Hoc ante calend. Martias facito, vel etiam inter nonas et idus Mart. Eodem tempore iuglandem et pineam et castancam serere oportet.

nucem graece et avellanam tarentinus facio hic modo possum in quo scrobis destinaveris nuces sero in is terra minuo in modo semipedis pono ibi semen ferula repangito cos ferula sum eno is findo et in medulla is sine putamen nucem graece aut avellanam abscondo et ita adobruo hic ante calend martius facio vel etiam inter nona et idus mart eos tempus iuglandem et pinea et castancam sero oportet


Ac ne minoris quidem famae opifices per tot iam saecula videmus laborem suum destituisse, qui Protogenen Apellenque cum Parrhasio mirati sunt, nec pulchritudine Iovis Olympii Minervaeque Phidiacae sequentis aetatis attonitos piguit experiri Bryaxin, Lysippum, Praxitelen, Polyclitum, quid efficere aut quousque progredi possent. Sed in omni genere scientiae et summis admiratio veneratioque et inferioribus merita laus contigit.

atque ne paruus quidem fama opifex per tot iam saeculum video labor suus destituo qui protogenes apelles cum parrhasius miro sum neque pulchritudo iuppiter olympius minerva phidiacus sequor aetas attono pigeo experior bryaxis lysippus praxiteles polyclitus quis efficio aut quousque progredior possum sed in omnis genus scientia et summus admiratio veneratioque et inferus mereo laus contingo


Pedatam vineam iugatamque sequitur alligatoris cura, cui antiquissimum esse debet, ut supra dixi, rectam conservare stirpem nec flexum 4 ridicae persequi, ne pravitas statuminis 5 ad similitudinem sui vitem configuret.

pedo vinea jugo sequor alligator cura qui antiquus sum debeo ut supra dico recingo conservaris stirps neque flecto ridica persequor ne pravitas statuminis ad similitudo suus vito configuro


Sublimitas dividatur tabulatis, quae supra se quaternos, et infra septenos liberos pedes habeant, quoniam ipsa singulos occupant. Utraque tabulata gallinis servire debent, et ea parvis ab oriente singulis illuminari fenestellis, quae et ipsae matutinum exitum praebeant avibus ad cohortem, nec minus vespertinum introitum. Sed curandum erit, ut semper noctibus claudantur, quo tutius aves maneant. Infra tabulata maiores fenestellaeaperiantur, et eae clatris muniantur, ne possint noxia irrepere animalia: sic tamen, ut illustria sint loca, quo commodius aditet aviarius, qui subinde debet speculari aut incubantes aut parturientes fetus.

sublimitas divido tabulatum qui supra sui quaterni et infra septeni liber pes habeo quoniam ipse singuli occupo uter tabulatum gallina servio debeo et is parvus ab orior singuli illuminaris fenestella qui et ipse matutinus exitus praebeo avis ad cohors neque paruus vespertinus introeo sed curo sum ut semper nox claudo quo tueor aveo maneo infra tabulatum magnus fenestellaeaperiantur et is clathri munio ne possum noxius irrepere animal sic tamen ut illustris sum locum quo commodus aditet aviarius qui subinde debeo specularis aut incubo aut parturio fetus


Cum subiectus ager consitus non est, arbor coliculum agit: cum seminibus repletur, fructum affert; ita sic divisum olivetum omnibus annis aequalem reditum adfert.Sed id minime bis anno arari debet: et bidentibus alte circumfodiri. Nam post solstitium cum terra aestibus hiat, curandum est, ne per rimas sol ad radices arborum penetret.

cos subicio ager consero non sum arbor coliculis ago cum semen repleo fructus affero ita sic divido olivetum omnis annus aequalis redeo affero sed is paruus bis annus araris debeo et bidens altus circumfodiri nam post solstitium cum terra aestus hio curo sum ne per rimo sol ad radix arbor penetro


Sed iam expediendi rudis agri rationem sequitur cultorum novalium cura, de qua mox quid censeam profitebor, si quae ante discenda sunt, arvorum studiosis praecepero. Plurimos antiquorum, qui de rusticis rebus scripserunt, memoria repeto quasi confessa nec dubia signa pinguis ac frumentorum fertilis agri prodidisse dulcedinem soli propriam, herbarum et arborum proventum, colorem nigrum vel cinereum.

sed iam expedio rudis ager ratio sequor cultor novalium cura de qui mox quis censeo profiteor si qui ante disco sum arvum studiosus praecipio multus antiquus qui de rusticus res scribo memoria repeto quasi confiteor neque dubius signum pinguis atque frumentor fertilis ager prodo dulcedo solus proprius herba et arbor provenio color niger vel cinereus


Rursus tenuissimo solo vicarium facere minime rationis est, quoniam malleolorum pars maior deperit, et quae superest, tarde fit idonea translationi. Ergo mediocris et modice siccus ager vitiario est aptissimus; isque bipalio prius subigi debet, quae est altitudo pastinationis, cum in duos pedes et semissem convertitur humus; ac deinde tripedaneis relictis spatiis, per quae semina excolantur, in singulis ordinibus, qui ducenos quadragenos pedes obtinent,sesceni malleoli pangendi sunt.

rursus tenuis solum vicarius facio paruus ratio sum quoniam malleolus pars magnus depereo et qui supersum tardus fio idoneus translatio ergo mediocris et modicus siccus ager vitiarium sum aptus eo bipalium prior subigo debeo qui sum altitudo pastinatio cum in duo pes et semis converto humus atque deinde tripedaneus relinquo spatium per qui semen excolo in singuli ordo qui duceni quadrageni pes obtineo sexceni malleolus pango sum


Malleolus autem novellus est palmes innatus prioris anni flagello, cognominatusque ad similitudinem,quod in ea parte, qua deciditur ex vetere sarmento, prominens utrimque mallei speciem praebet. Hunc ex fecundissima stirpe legendum censemus omni tempore quo vineae putantur, ac super terram gemmis tribus vel quattuor extantibus diligenter obruendum loco modice umido non uliginoso; dum tamen antiquissimum sit considerare ne vitis, ex qua is sumitur, ancipitem floris habeat eventum, ne difficulter acinus ingrandescat, ne aut praecoquem aut serae maturitatis fructum adferat. Nam illa volucribus,

malleolus autem novellus sum palmo innascor prior annus flagellum cognomino ad similitudo qui in is pars qui decido ex veto sarmentum promineo utrimque malleus species praebeo hic ex fecundus stirps lego censeo omnis tempus quo vinea puto atque super terra gemma tres vel quattuor exsto diligenter obruo locus modicus umidus non uliginosus dum tamen antiquus sum considero ne vita ex qui is sumo anceps florus habeo evenio ne difficilis acinus ingrandesco ne aut praecoquis aut sera maturitas fructus affero nam ille volucris


super alias aliae cubant et fetus elidunt. Quare, ut dixi, iunctae parietibus harae construendae sunt in altitudinem pedum quattuor, ne sus transilire septa queat. Nam contegi non debet, ut a superiore parte custos numerum porcorum recenseat, et si quem decumbens mater oppresserit, cubanti subtrahat. Sit autem vigilax, impiger, industrius, navus. Omnium, quas pascit, et matricum et iuniorum meminisse debet, ut uniuscuiusque partum consideret. Semper observet enitentem, claudatque ut in hara fetum edat.

super alius alius cubo et fetus elido quaris ut dico jungo paries hara construo sum in altitudo pes quattuor ne sus transeo saeptum queo nam contego non debeo ut ab superus pars custos numerus porcus recenseo et si qui decumbo mater opprimo cubo subtraho sum autem vigilax impiger industrius navus omnis qui pasco et matrix et iuniorum memini debeo ut uniuscuiusque pario consido semper observo eniteo claudo ut in hara fetus edo


Quarto anno ex duobusramis infirmior amputandus est. Sic excultae quinquennio arbusculae habilestranslationi sunt. Plantae autem in oliveto disponuntur optime siccis minimeque uliginosis agris per autumnum, laetis et humidis verno tempore, paulo antequam germinent.

quartum annus ex duobusramis infirmus amputo sum sic excolo quinquennium arbuscula habilestranslatio sum planta autem in olivetum dispono optume siccus minimus uliginosus ager per auctumnus laetus et umidus vernus tempus paulus antequam germino


Interim qui frumentis arva praeparare volet, si autumno sementem facturus est, mense Septembri, si vere, qualibet hiemis parte modicos acervos luna decrescente disponat,3 ita ut plani loci iugerum duodeviginti,4 clivosi quattuor et viginti vehes stercoris teneant; et ut paulo prius dixi, non antea dissipet cumulos, quam erit saturus.Si tamen aliqua causa eum tempestivam stercorationem facere prohibuerit, secunda ratio est, ante quam sariat, more seminantis ex aviariis pulverem stercoris per segetem spargere;

interim qui frumentum arvum praepararis volo si auctumnus sementis facio sum mensis september si verus qualibet hiems pars modicus acervus luna decresco dispono ita ut planus locus jugerum duodeviginti clivosus quattuor et viginti veho stercus teneo et ut paulus prior dico non antea dissipet cumulus quam sum sero si tamen aliqui causa is tempestivus stercoratio facio prohibeo secundus ratio sum ante quam sariat mos semino ex aviarius pulvis stercus per seges spargo


non excedant quinquelibrale pondus. Hi videntur, ut Mago prodit, et aquas hiemis et vapores aestatis propulsare radicibus: quem secutus Vergilius tutari semina et muniri sic praecipit: Aut lapidem bibulum aut squalentes infode conchas. et paulo post: Iamque reperti Qui saxo super atque ingentis pondere testae Urgerent: hoc effusos munimen ad imbres, Hoc ubi hiulca siti findit canis aestifer arva.

non excedo quinquelibral pondus hic video ut magus prodeo et aqua hiems et vaporo aestas propulsaris radix qui sequor vergilius tutaris semen et munio sic praecipio aut lapis bibulis aut squaleo infodio concha et paulus post iam reperio qui saxum super atque ingens pondus testa urgeo hic effundo munimen ad imber hic ubi hiulcus sitis findo canis aestifer arvum


Hi superpositis opereulis clauduntur, et a lateribus super mediam partem altitudinis per spatia palmaria modicis forantur cavis, ita ut avium capita possint admittere. Nam nisi opereulis muniantur, quantulumcunque aquaevel ciborum inest, pedibus everritur. Sunt qui a superiore parte foramina ipsis opereulis imponant; quod fieri non oportet. Nam supersiliens avis proluvie ventris cibos et aquam conspurcat.

hic superpono opereulis claudo et ab later super medius pars altitudo per spatior palmaris modicus foro caveo ita ut avis caput possum admitto nam nisi opereulis munio quantulus aquaevel cibus insum pes everro sum qui ab superus pars foramen ipse opereulis impono qui fio non oportet nam supersiliens avus proluvies venter cibus et aqua conspurco


Hoc facere, sive viviradicem sive malleolum conseveris, censeo. Nam illam veterem opinionem damnavit usus non esse ferro tangendos 5 anniculos malleolos quoniam reformident. Quod frustra Vergilius et Saserna Stolonesque et Catones timuerunt; qui non solum in eo errabant, quod primi anni capil- lamenta seminum intacta patiebantur, sed et post biennium cum viviradix recidenda erat, omnem superficiem amputabant solo tenus iuxta ipsum articulum, ut e duro pullularet.

hic facio sive viviradix sive malleolus conseveris censeo nam ille vetus opinio damno utor non sum ferrum tango anniculus malleolus quoniam reformido qui frustra vergilius et saserna stolo et cato timeo qui non solus in is erro qui primus annus capil lamento semen intactus patior sed et post biennium cum viviradix recido sum omnis superficies amputo solum tenus iuxta ipse articulis ut e durus pullulo


Quo ne longiore exordio legentem fatigemus, unum quasi exemplum subiciemus, -quo possit omne genus surculi dissimilibus arboribus inseri. Scrobemquoquoversus pedumquattuor ab arbore olivae tam longe fodito, ut extremi rami oleae possint eam contingere.In scrobem deinde fici arbusculam deponito, diligentiamque adhibeto, ut robusta et nitida fiat.

quo ne longus exordior lego fatigo unus quasi exemplum subicio quo possum omnis genus surculis dissimilis arbor insero scrobemquoquoversus pedumquattuor ab arbor oliva tam longus fodio ut extremus ramus olea possum is contingo in scrobis deinde fici arbuscula depono diligentia adhibeo ut robustus et nitidus fio


Itaque novi duces procedunt cum sua iuventute, quae uno aut altero die in ipso domicilii vestibulo glomerata consistens, egressu suo propriae desiderium sedis ostendit; eaque tanquam patria contenta est, si a procuratore protinus assignetur. Sin autem defuit custos, velut iniuria repulsa peregrinam regionem petit.

itaque nosco dux procedo cum suus iuventus qui unus aut alter dies in ipse domicilium vestibulum glomero consisto egredior suus proprius desiderium sedes ostendo is tamquam patria contineo sum si ab procurator protinus assignetur sin autem desum custos velut iniuria repello peregrinus regio peto


cetera mercantibus traduntur. Anniculae vel bimae capellae (nam utraque aetas partum edit) submitti haedum non oportet. Neque enim educare nisi trima debet. Sed anniculae confestim depellenda suboles. Bimae tamdiu admittenda, dum possit esse vendibilis. Nec ultra octo annos matres servandac sunt, quod assiduo partu fatigatae steriles

ceterus mercor trado anniculus vel bimus capella nam uter aetas pario edo summitto haedus non oportet neque enim educaris nisi trimus debeo sed anniculus confestim depello suboles bimus tamdiu admitto dum possum sum vendibilis neque ultra octo annus mater servandac sum qui assiduus partus fatigo sterilis


Itaque de frigidis in frigida, de calidis in similia, de vineis in vineas transferemus. Magis tamen ex frigido statu stirps Aminea potest calidum sustinere, quam ex calido frigidum; quoniam cum omne vitis genus tum maxime praedictum naturaliter laetatur tepore potius quam frigore.

itaque de frigidus in frigidus de calidus in similis de vinea in vinea transfero magis tamen ex frigidus status stirps aminea possum calidus sustineo quam ex calidus frigidus quoniam cum omnis vita genus tum magnus praedico naturalis laeto tepor potis quam frigor


Nam illa sollemnia sunt omnibus circumspectis,ut ergastuli mancipia recognoscant,ut explorent an diligenter vincti sint, an ipsae sedes custodiae satis tutae munitaeque sint, num vilicus aut alligaverit quempiam domino nesciente aut revinxerit. Nam utrumque maxime servare debet, ut et quem pater familiae tali poena multaverit, vilicus nisi eiusdem permissu compedibus non eximat et quem ipse sua sponte vinxerit, antequam sciat dominus, non resolvat;

nam ille sollemne sum omnis circumspicio ut ergastulis mancipium recognosco ut exploro an diligenter vincio sum an ipse sedes custodia satis tueor munio sum num vilicus aut alligo qui dominus nescio aut revinxerit nam uterque magnus servaris debeo ut et qui pater familia talis poena multo vilicus nisi idem permitto compedibus non eximo et qui ipse suus sponte vinxerit antequam scio dominus non resolvo


maciem soli vincere potest. Haec autem consequemur,si verissimo vati velut oraculo crediderimus dicenti: Ventos et proprium caeli praediscere morem Cura sit ac patrios cultus habitusque locorum Et quid quaeque ferat regio et quid quaeque recuset; nec contenti tamen auctoritate vel priorum vel praesentiumcolonorumnostrapromiserimus

macies solus vinco possum hic autem consequor si verus vates velut oraculum credo dico venio et proprius caelum praedisco mos cura sum atque patrius cultus habeo locus et quis quisque fero regius et quis quisque recuso neque contendo tamen auctoritas vel prior vel praesentiumcolonorumnostrapromiserimus


Saepe etiam vel gravitate longioris itineris,1 vel cum in proscindendo aut duriori solo aut obviae radici obluctatur,2 convellit armos. Quod cum accidit, e prioribus cruribus sanguis mittendus est: si dextrum armum laesit, in sinistro; si laevum, in dextro; si vehementius utrumque vitiavit, item in posterioribus cruribus venae 3 solventur. Praefractis cornibus linteola sale atque aceto et oleo imbuta superponuntur, ligatisque per triduum eadem infunduntur.

saepe etiam vel gravitas longus iter vel cum in proscindo aut durus solum aut obvius radix obluctor convello armus qui cum accido e prior crus sanguis mitto sum si dexter armus laedo in sinister si laevus in dexter si vehemens uterque vitio item in posterus crus vena solvo praefringo cornu linteolum sal atque acetum et oleum imbuo superpono ligo per triduum idem infundo


Classes etiam non maiores quam denum hominum faciundae, quas decurias appellaverunt antiqui et maxime probaverunt, quod is numeri modus in opere commodissime custodiretur nec praeeuntis monitoris diligentiam multitudo confunderet.

classis etiam non magnus quam deni homo facio qui decuria appello antiquus et magnus probo qui is numerus modus in opus commodus custodio neque praeeo monitor diligentia multitudo confundo


Nam idem negabat stercus vitibus ingerendum, quod saporem vim corrumperet, melioremque censebat esse materiam vindemiis exuberandis congesticiam vel de vepribus vel denique aliam quamlibet arcessitam et advectam humum. Iam vero et ego reor, si deficiatur omnibus rebus agricola, lupini certe praesidium expeditissimum non deesse; quod cum exili loco circa Idus Septembris sparserit et inaraverit idque tempestive vomere vel ligone succident, vim optimae stereorationis exhibebit.

nam idem nego stercus vitis ingero qui sapor vis corrumpo bonus censeo sum materia vindemia exubero congesticius vel de vepres vel denique alius quamlibet arcesso et adveho humus iam verus et ego reor si deficio omnis res agricola lupinus certus praesidium expedio non desum qui cum exilis locus circa idus september spargo et inaraverit is tempestivus vomo vel ligo succido vis bonus stereoratio exhibeo


Hac consummatione operarum colligitur posse agrum ducentorum iugerum subigi duobus iugis bovum totidemque bubulcis et sex mediastinis, si tamen vacet arboribus. At ubisit arbustum, tamen eundem modum Saserna tribus hominibus adiectis adseverat probe satis excoli. Quae nos ratio docet sufficere posse iugum bovum tritici centum viginti quinque modiis totidemque leguminum, ut sit in assem autumnalis satio modiorum ducentorum quinquaginta, et posthac nihilo minus conserantur trimestrium modii quinque et septuaginta.

hic consummatio operaris colligo possum ager ducentor jugerum subigo duo iugum bovum totidem bubulcus et sex mediastinus si tamen vaco arbor at ubisit arbustus tamen idem modus saserna tres homo adicio assero probus satis excolo qui nos ratio doceo sufficio possum iugum bovum triticum centum viginti quinque modius totidem legumen ut sum in assis autumnal satio modius ducentor quinquaginta et posthac nihilum paruus consero trimestris modius quinque et septuaginta


submovetur. Sed et curandum erit, ut tepide habeantur. Nam nec calorem nec frigus sustinent. Optimumque est intra officinam clausos haberi cum matre, et post quadragesimum diem potestatem vagandi fieri. Sed primis quasi infantiae diebus pertractandi sunt, plumulaeque sub cauda clunibus detrahendae, ne stercore coinquinatae durescant et naturalia praecludant.

submovetur sed et curo sum ut tepidus habeo nam neque calor neque frigus sustineo bonus sum intra officina claudo habeo cum mater et post quadragesimus dies potestas vago fio sed primus quasi infantia dies pertracto sum plumula sub cauda clunis detraho ne stercus coinquino duresco et naturale praecludo


quod ego, si tempestive competat, magis conducere agricolae non dubito. Sed si, quod evenit non numquam, seri sunt imbres, quamvis sitienti solo recte semen committitur; idque etiam in quibusdam provinciis, ubi status talis caeli est, usurpatur. Nam quod sicco solo ingestum et inoccatum est, proinde ac si repositum in horreo non corrumpitur; atque ubi venit imber, multorum dierum sementis uno die surgit.

qui ego si tempestivus competo magis conduco agricola non dubito sed si qui evenio non numquam sero sum imber quivis sitio solum rectus semen committo is etiam in quidam provincia ubi status talis caelum sum usurpo nam qui sicco solum ingero et inocco sum proinde atque si repono in horreum non corrumpo atque ubi venio imber multus dies sementis unus dies surgo


Mala Punica ne in arbore hient,remedio suntlapides tres, si, cum seres arborem, ad radicem ipsam collocaveris.At si iam arborem satam habueris, scillam secundum radicem arboris serito. Alio modo, cum iam matura mala fuerint, antequam rumpantur, ramulos, quibus dependent, intorqueto. Eodem modo servabuntur incorrupta etiam toto anno.

malus punicus ne in arbor hio remedium suntlapides tres si cum sero arbor ad radix ipse colloco at si iam arbor sero habeo scilla secundus radix arbor sero alius modo cum iam maturo malus sum antequam rumpo ramulus qui dependo intorqueo eos modo servo incorruptus etiam totus annus


si relinquitur runcatio. Neque est rustici prudentis magis pabulis studere pecudum quam cibis hominum, cum praesertim liceat illa quoque cultu pratorum consequi; adeoque fabam sariendam censeo, ut existimem debere etiam ter sariri. Nam sic cultam comperimus non solum multiplicare fructum, sed et exiguam portionem in valvulis habere fresaeque eius et expurgatae modium paene tam plenum esse quam integrae, quoniam vix minuatur mensura detractis putaminibus.

si relinquo runcatio neque sum rusticus prudens magis pabulis studeo pecus quam cibus homo cum praesertim licet ille quoque cultus prator consequor adeo faba sariendam censeo ut existimo debeo etiam ter sariri nam sic colo comperio non solus multiplicaris fructus sed et exiguus portio in valvulis habeo frendo is et expurgo modius paene tam plenus sum quam integer quoniam vix minuo mensura detraho putamen


Atque illa vicibus annorum requietum agitatumque alternis et quam laetissimum volunt arvum; hoc nullam mediocritatem postulat, nam vel pinguissima vel macerrima humo iacitur. Illa post continuos imbris, si necessitas exigat, quamvis adhuc limoso et madente solo sparseris, iniuriam sustinent; hoc si lutoso commiseris, emoritur.

atque ille vicis annus requiesco agito alternus et quam laetus volo arvum hic nullus mediocritas postulo nam vel pinguis vel macerrima humo jacio ille post continuus imber si necessitas exigo quivis adhuc limosus et madeo solum spargo iniuria sustineo hic si lutosus committo emorior


Ervum autem laetatur loco macro nec umido, quia luxuria plerumque corrumpitur. Potest autumno seri nec minus post brumam Ianuarii parte novissima vel toto Februario, dum ante Kalendas Martias, quem mensem universum negant agricolae huic legumini convenire, quod eo tempore satum pecori sit noxium et praecipue bubus, quos pabulo suo cerebrosos reddat.Quinque modiis iugerum obseritur.

ervum autem laeto locus macer neque umidus quia luxuria plerusque corrumpo possum auctumnus sero neque paruus post bruma januarius pars novus vel totus februarius dum ante kalendae martius qui mensis universus nego agricola hic legumen convenio qui is tempus sero pecus sum noxius et praecipuus bos qui pabulum suus cerebrosus reddo quinque modius jugerum obsero


Atque haec villatica pastio finem praesenti disputationifaciat, ne immodico volumine lectorfatigetur. Redibimus autem sequenti exordio ad curam silvestrium pecorum, cultumque apium. BOOK IX

atque hic villaticus pastio finis praesens disputationifaciat ne immodicus volumen lectorfatigetur redibimus autem sequor exordior ad cura silvestris pecus colo apis book ix


natum large contegi. At ubi pura novalia et ab arboribus sunt libera, considerandum est ante quam pastinemus, surcularis necne sit terra; idque facillime exploratur per stirpes, quae sua sponte proveniunt. Neque enim est ullum tam viduum solum virgultis ut non aliquos surculos progeneret, tamquam piros silvestres et prunos, vel rubos certe; nam haec quamvis genera spinarum sint, solent tamen fortia et laeta et gravida fructu consurgere.

natus largus contego at ubi purus novale et ab arbor sum liber considero sum ante quam pastino surcularis necne sum terra is facilis exploro per stirps qui suus sponte provenio neque enim sum ullus tam viduus solus virgultus ut non aliquis surculus progenero tamquam pirus silvestris et prunus vel rubus certus nam hic quivis genus spinaris sum soleo tamen fortis et laetus et gravidus fructus consurgo


pungas, cretaque cimolia ex aceto Unas. Mus perniciem, quam intulit, suo corpore luit: nam animal ipsum oleo mersum necatur, et cum imputruit, conteritur, eoque medicamine morsus muris aranei linitur. Vel si id non adest, tumorque ostendit iniuriam dentium, cuminum conteritur, eique adicitur exiguum picis liquidae et axungiae, ut lentorem malagmatis habeat.

pungas cerno cimolia ex acetum unus mus pernicies quam infero suus corpus luo nam animal ipse oleum mergo neco et cum imputruit contero eo medicamen mordeo murus araneus linitur vel si is non adsum tumor ostendo iniuria dens cuminum contero is adicio exiguus picus liquidus et axungia ut lentor malagma habeo


Sequitur ut morbo vel pestilentia latrantibus remedia desiderentur. Pestilentiae rara in apibus pernicies, nee tamen aliud, quam quod in cetero pecore praecepimus, quid fieri possit 1 reperio, nisi ut longius alvi transferantur. Morborum autem facilius et causae dispiciuntur, et inveniuntur medicinae.

sequor ut morbus vel pestilentia latro remedio desidero pestilentia rarus in apis pernicies nee tamen alius quam qui in ceterus pecus praecipio quis fio possum reperio nisi ut longus alvus transfero morbus autem facilis et causa dispicio et invenio medicina