De vita Hadriani

CC BY 4.0 (estate-derived fields); included text keeps its per-record source license

Reuse requires the attribution line above (CC BY 4.0). Text records carry their own license_id; only open-display licenses appear in this file.

Licensed lexica and citation-only authorities are excluded from bulk dumps by construction — cite the authority, never reprint it.


Inter haec tamen et multas provincias a Traiano adquisitas reliquit et theatrum, quod ille in Campo Martio posuerat, contra omnium vota destruxit, et haec quidem eo tristiora videbantur, quod omnia, quae displicere vidisset Hadrianus, mandata sibi ut faceret secreto a Traiano esse simulabat, cum Attiani, praefecti sui et quondam tutoris, potentiam ferre non posset, nisus est eum obtruncare, sed revocatus est, quia iam quattuor consularium occisorum, quorum quidem necem in Attiani consilia refundebat, premebatur invidia, cui cum successorem dare non posset, quia non petebat, id egit ut peteret, atque ubi primum petiit, in Turbonem transtulit potestatem; cum quidem etiam Simili alteri praefecto Septicium Clarum successorem dedit. Summotis his a praefectura, quibus debebat imperium, Campaniam petiit eiusque omnia oppida beneficiis et largitionibus sublevavit, optimum quemque amicitiis suis iungens. Romae vero praetorum et consulum officia frequentavit, conviviis amicorum interfuit, aegros bis ac ter die et nonnullos equites Romanos ac libertinos visitavit, solaciis refovit, con- siliis sublevavit, conviviis suis semper adhibuit, omnia denique ad privati hominis modum fecit, socrui suae honores praecipuos impendit ludis gladiatoriis ceterisque officiis.

inter hic tamen et multus provincia ab trajanus acquiro relinquo et theatrum qui ille in campus martius pono contra omnis veto destruo et hic quidem is tristis video qui omnis qui displiceo video hadrianus mandatum sui ut facio secretum ab trajanus sum simulo cum attianus praefectus suus et quondam tutor potentia fero non possum nitor sum is obtruncaris sed revoco sum quia iam quattuor consularis occisor qui quidem nex in attianus consilium refundo premo invidia qui cum successor do non possum quia non peto is ago ut peto atque ubi primus peto in turbo transfero potestas cum quidem etiam similis alter praeficio septicium claris successor do summoveo hic ab praeficio qui debeo imperium campania peto is omnis oppidum beneficium et largitio sublevo bonus quisque amicitia suus jungo roma verus praetor et consul officium frequento convivium amicus intersum aeger bis atque ter dies et nonnulli eques romanus atque libertinus visito solacium refoveo continuo siliis sublevo convivium suus semper adhibeo omnis denique ad privo homo modus facio socrus suus honor praecipuus impendo ludus gladiatorius ceter officium


Nigrini insidias, quas ille sacrificanti Hadriano conscio sibi Lusio et multis aliis paraverat, cum etiam successorem Hadrianus sibimet destinasset, evasit. quare Palma Tarracinis, Celsus Baiis, Nigrinus Faventiae, Lusius in itinere senatu iubente, invito Hadriano, ut ipse in vita sua dicit, occisi sunt. unde statim Hadrianus ad refellendam tristissimam de se opinionem, quod occidi passus esset uno tempore quattuor consulares, Romam venit, Dacia Turboni credita, titulo Aegyptiacae praefecturae, quo plus auctoritatis haberet, ornato, et ad comprimendam de se famam congiarium duplex praesens populo dedit, ternis iam per singulos aureis se absente divisis, in senatu quoque excusatis quae facta erant iuravit se numquam senatorem nisi ex senatus sententia puniturum. statum cursum fiscalem instituit, ne magistratus hoc onere gravarentur. ad colligendam autem gratiam nihil praetermittens, infinitam pecuniam, quae fisco debebatur, privatis debitoribus in urbe atque Italia, in provinciis vero etiam ex reliquiis ingentes summas remisit, syngraphis in foro divi Traiani, quo magis securitas omnibus roboraretur, incensis. damnatorum bona in fiscum privatum redigi vetuit, omni summa in aerario publico recepta. pueris ac puellis, quibus etiam Traianus alimenta detulerat, incrementum liberalitatis adiecit, senatoribus, qui non vitio suo decoxerant, patrimonium pro liberorum modo senatoriae professionis explevit, ita ut plerisque in diem vitae suae dimensum sine dilatione praestiteris ad honores explendos non solum amicis, sed etiam passim aliquantis multa largitus est. feminas nonnullas ad sustentandam vitam sumptibus iuvit, gladiatorium munus per sex dies continuos exhibuit et mille feras natali suo edidit.

nigrinus insidiae qui ille sacrifico hadrianus conscio sui lusius et multus alius paro cum etiam successor hadrianus sui destino evado quare palmo tarracinis celsus baiae nigrinus faventia ludo in iter senatus jubeo invito hadrianus ut ipse in vito suus dico occido sum unde statim hadrianus ad refello tristis de sui opinio qui occido patior sum unus tempus quattuor consularis roma venio dacia turbo credo titulus aegyptiacus praeficio quo multus auctoritas habeo orno et ad comprimo de sui fama congiarium duplex praesens populus do terni iam per singuli aureus sui absum divido in senatus quoque excuso qui facio sum juro sui numquam senator nisi ex senatus sententia punior status cursus fiscal instituo ne magistratus hic onus gravo ad colligo autem gratia nihil praetermitto infinitus pecunia qui fiscus debeo privo debitor in urbs atque italia in provincia verus etiam ex reliquiae ingens superus remitto syngrapha in forum divus trajanus quo magis securitas omnis roboro incendo damno bonus in fiscus privo redigo veto omnis summus in aerarius publicus recipio puer atque puella qui etiam trajanus alimentum defero incrementum liberalitas adiicio senator qui non vitio suus decoquo patrimonium pro liberi modo senatorius professio expleo ita ut plerusque in dies vita suus dimetior sine dilatio praesto ad honor expleo non solus amicus sed etiam passim aliqua multus largior sum femina nonnullus ad sustento vita sumptus juvo gladiatorius munus per sex dies continuus exhibeo et mille ferus natalis suus edo


Statura fuit procerus, forma comptus, flexo ad pectinem capillo, promissa barba, ut vulnera, quae in facie naturalia erant, tegeret, habitudine robusta. equitavit ambulavitque plurimum armisque et pilo se semper exercuit. venatus frequentissime leonem manu sua occidit, venando autem iugulum et costam fregit, venationem semper cum amicis participavit. in convivio tragoedias comoedias Atellanas sambucas lectores poetas pro re semper exhibuit. Tiburtinam Villam mire exaedificavit, ita ut in ea et provinciarum et locorum celeberrima nomina inscriberet, velut Lyceum, Academian, Prytaneum, Canopum, Poicilen, Tempe vocaret, et, ut nihil praetermitteret, etiam inferos finxit. Signa mortis haec habuit: natali suo ultimo, cum Antoninum commendaret, praetexta sponte delapsa caput ei aperuit, anulus, in quo imago ipsius sculpta erat, sponte de digito delapsus est. ante diem natalis eius nescio qui ad senatum ululans venit, contra quem Hadrianus ita motus est quasi de sua morte loqueretur, cum eius verba nullus agnosceret. idem cum vellet in senatu dicere post filii mei mortem, post meam dixit, somniavit praeterea se a patre potionem soporiferam impetrasse, item somniavit a leone se oppressum esse.

sto sum procerus forma como flecto ad pectino capillus promitto barba ut vulnero qui in facies naturale sum tego habitudo robustus equito ambulo multus armus et pilo sui semper exerceo venor frequens leo manus suus occido venor autem iugulum et costa frango venatio semper cum amicus participo in convivium tragoedia comoedia atellana sambuca lector poeta pro res semper exhibeo tiburtinus villa mirus exaedifico ita ut in is et provinciaris et locus celeber nomen inscribo velut lycium academia prytaneum canopus poicilen tempe voco et ut nihil praetermitto etiam inferi fingo signum mors hic habeo natalis suus ultimo cum antoninus commendo praetexo sponte delabor caput is aperio anulus in quo imago ipse sculpo sum sponte de digitus delabor sum ante dies natal is nescio qui ad senatus ululo venio contra qui hadrianus ita moueo sum quasi de suus mors loquor cum is verbum nullus agnosco idem cum volo in senatus dico post filius meus mors post meus dico somnio praeterea sui ab pater potio soporifer impetro item somnio ab leo sui opprimo sum


Post haec per Asiam et insulas ad Achaiam navigavit et Eleusinia sacra exemplo Herculis Philippique suscepit, multa in Athenienses contulit et pro agonotheta resedit, et in Achaia quidem etiam illud observatum ferunt quod, cum in sacris multi cultros haberent, eum Hadriano nullus armatus ingressus est. post in Siciliam navigavit, in qua Aetnam montem conscendit, ut solis ortum videret arcus specie, ut dicitur, varium, inde Romam venit atque ex ea in Africam transiit ac multum beneficiorum provinciis Africanis adtribuit. nec quisquam fere principum tantum terrarum tam celeriter peragravit. Denique cum post Africam Romam redisset, statim ad orientem profectus per Athenas iter fecit atque opera, quae apud Athenienses coeperat, dedicavit, ut Iovis Olympii aedem et aram sibi, eodemque modo per Asiam iter faciens templa sui nominis consecravit. deinde a Cappadocibus servitia castris profutura suscepit. toparchas et reges ad amicitiam invitavit, invitato etiam Osdroe rege Parthorum remissaque illi filia, quam Traianus ceperat, ac promissa sella, quae itidem capta fuerat, cumque ad eum quidam reges venissent, ita cum his egit ut eos paeniteret, qui venire noluerunt, causa speciatim Pharasmanis qui eius invitationem superbe neglexerit. et circumiens quidem provincias procuratores et praesides pro factis supplicio adfecit, ita severe ut accusatores per se

post hic per asia et insula ad achaia navigo et eleusinius sacer exemplum hercules philippus suscipio multus in atheniensis confero et pro agonotheta resedeo et in achaia quidem etiam ille observo fero qui cum in sacrum multus culter habeo is hadrianus nullus armo ingredior sum post in sicilia navigo in qui aetna mons conscendo ut sol orior video arcus species ut dico varius inde roma venio atque ex is in africa transeo atque multus beneficus provincia africanus adtribuo neque quisquam fere princeps tantus terra tam celer peragro denique cum post africa roma redeo statim ad orior proficiscor per athenae iter facio atque opus qui apud atheniensis coepio dedico ut iuppiter olympius aedes et ara sui idem modo per asia iter facio templum suus nomen consecro deinde ab cappadocibus servitium castrum possum suscipio toparcha et rex ad amicitia invito invito etiam osdroe rex parthus remitto ille filia quam trajanus capio atque promitto sella qui itidem capio sum cum ad is quidam rex venio ita cum hic ago ut is paeniteo qui venio nolo causa speciatim pharasmanis qui is invitatio superbus neglego et circumeo quidem provincia procurator et praesideo pro facio supplicium afficio ita sero ut accusator per sui


Ea tempestate supervenit quaedam mulier, quae diceret somnio se monitam ut insinuaret Hadriano, ne se occideret, quod esset bene valiturus; quod cum non fecisset, esse caecatam. iussam tamen iterum Hadriano eadem dicere atque genua eius osculare, oculos recepturam si id fecisset, quod cum insomnium implesset, oculos recepit, cum aqua, quae in fano erat, ex quo venerat, oculos abluisset. venit et de Pannonia quidam vetus caecus ad febrientem Hadrianum eumque contigit, quo facto et ipse oculos recepit et Hadrianum febris reliquit, quamvis Marius Maximus haec per simulationem facta commemoret. Post haec Hadrianus Baias petiit Antonino Romae ad imperandum relicto, ubi cum nihil proficeret, arcessito Antonino in conspectu eius apud ipsas Baias periit die VI iduum Iuliarum. invisusque omnibus sepultus est in villa Ciceroniana Puteolis. Sub ipso mortis tempore et Servianum nonaginta annos agentem, ut supra dictum est, ne sibi superviveret atque, ut putabat, imperaret, mori coegit et ob leves offensas plurimos iussit occidi, quos Anton- inus reservavit. et moriens quidem hos versus fecisse dicitur: Animula vagula blandula hospes comesque corporis, quae nunc ab ibis in loca pallidula rigida nudula? nec ut soles dabis iocos! tales autem nec multos meliores fecit et Graecos. Vixit annis LXII, mensibus V, diebus XVII. imperavit annis XX, mensibus XI.

is tempestas supervenio quidam mulier qui dico somnio sui moneo ut insinuo hadrianus ne sui occaedes qui sum bene valeo qui cum non facio sum caeco jubeo tamen iterum hadrianus idem dico atque genu is oscularis oculus recipio si is facio qui cum insomnis impleo oculus recipio cum aqua qui in fanum sum ex quo venio oculus abluo venio et de pannonius quidam vetus caecus ad febrio hadrianus is contingo quo facio et ipse oculus recipio et hadrianus febris relinquo quivis marius magnus hic per simulatio facio commemoro post hic hadrianus baiae peto antoninus roma ad impero relinquo ubi cum nihil proficio arcesso antoninus in conspectus is apud ipse baiae pereo dies vis iduum iuliaris invideo omnis sepelio sum in villa ciceronianus puteoli sub ipse mors tempus et servianus nonaginta annus ago ut supra dico sum ne sui supervivo atque ut puto impero morior cogo et ob levo offendo multus iubeo occido qui anton ino reservo et morior quidem hic verro facio dico animula vagulus blandulus hospes como corpus qui nunc ab eo in locum pallidulus rigidus nudulus neque ut soleo do iocus talis autem neque multus bonus facio et graeci vivo annus lxii mensis v dies xvii impero annus xx mensis xi


diceretur, quintodecimo anno ad patriam rediit ac statim militiam iniit, venandi usque ad reprehensionem studiosus, quare a Traiano abductus a patria et pro filio habitus nec multo post decemvir litibus iudicandis datus atque inde tribunus secundae Adiutricis legionis creatus, post hoc in inferiorem Moesiam translatus extremis iam Domitiani temporibus. ibi a mathematico quodam de futuro imperio id dicitur comperisse quod a patruo magno Aelio Hadriano peritia caelestium callente praedictum esse compererat. Traiano a Nerva adoptato ad gratulationem exercitus missus in Germaniam superiorem translatus est. ex qua festinans ad Traianum, ut primus nuntiaret excessum Nervae, a Serviano, sororis viro, (qui et sumptibus et aere alieno eius prodito Traiani odium in eum movit) diu detentus fractoque consulte vehiculo tardatus, pedibus iter faciens eiusdem Serviani beneficiarium antevenit. fuitque in amore Traiani, nec tamen ei per paedagogos puerorum quos Traianus impensius diligebat, Gallo favente defuit, quo quidem tempore cum sollicitus de imperatoris erga se iudicio, Vergilianas sortes consuleret, Quis procul ille autem ramis insignis olivae sacra ferens? nosco crines incanaque menta regis Romani, primam qui legibus urbem fundabit, Curibus parvis et paupere terra missus in imperium magnum, cui deinde subibit sors excidit, quam alii ex Sibyllinis versibus ei provenisse dixerunt, habuit autem praesumptionem imperii mox futuri ex fano quoque Nicephorii Iovis manante responso, quod Apollonius Syrus Platonicus libris suis indidit. denique statim suffragante Sura ad amicitiam Traiani pleniorem rediit, nepte per sororem Traiani uxore accepta favente Plotina, Traiano leviter, ut Marius Maximus dicit, volente.

dico quintodecimo annus ad patria redeo atque statim militia ineo venor usque ad reprehensio studiosus quare ab trajanus abduco ab patria et pro filius habitus neque multus post decemvir lis judico do atque inde tribunus secundus adiutrix legio creo post hic in inferus moesia transfero exter iam domitianus tempus ibi ab mathematicus quidam de sum imperium is dico comperio qui ab patruus magnus aelius hadrianus peritia caelestis calleo praedico sum comperio trajanus ab nerva adopto ad gratulatio exercitus mitto in germania superus transfero sum ex qui festino ad trajanus ut primus nuntio excedo nerva ab servianus soror vir qui et sumptus et aer alienus is prodeo trajanus odium in is moveo diu detendo frango consulo vehiculum tardo pes iter facio idem servianus beneficiarium antevenio sum in amor trajanus neque tamen is per paedagogus puer qui trajanus impendo diligo gallus faveo desum quo quidem tempus cum sollicitus de imperator erga sui iudicium vergilianus sors consulo quis procul ille autem ramus insignis oliva sacer fero nosco crinis incanus mentum rex romanus primus qui lex urbs fundo cures parvus et pauper terra mitto in imperium magnus qui deinde subeo sors excido quam alius ex sibyllinus versus is provenio dico habeo autem praesumptio imperium mox sum ex fanum quoque nicephorii iuppiter mano respondeo qui apollonius syrus platonicus liber suus indo denique statim suffrago syrus ad amicitia trajanus plenus redeo neptis per soror trajanus uxor accipio faveo plotina trajanus levis ut marius magnus dico volo


In conloquiis etiam humillimorum civilissimus fuit, detestans eos qui sibi hanc voluptatem humanitatis quasi servantes fastigium principis inviderent. apud Alexandriam in Museo multas quaestiones professoribus proposuit et propositas ipse dissolvit. Marius Maximus dicit eum natura crudelem fuisse et idcirco multa pie fecisse quod timeret, ne sibi idem quod Domitiano accidit eveniret. Et eum titulos in operibus non amaret, multas civitates Hadrianopolis appellavit, ut ipsam Carthaginem et Athenarum partem, aquarum ductus etiam infinitos hoc nomine nuncupavit. fisci advocatum primus instituit. Fuit memoriae ingentis, facultatis immensae; nam ipse et orationes dictavit et ad omnia respondit. ioca eius plurima exstant; nam fuit etiam dicaculus. unde illud quoque innotuit quod, cum cuidam canescenti quiddam negasset, eidem iterum petenti sed infecto capite respondit: Iam hoc patri tuo negavi. nomina plurimis sine nomenclatore reddidit, quae semel et congesta simul audiverat, ut nomenclatores saepius errantes emendarit. dixit et veteranorum nomina, quos aliquando dimiserat, libros statim lectos et ignotos quidem plurimis memoriter reddidit. uno tempore scripsit dictavit audivit et cum amicis fabulatus est, si potest credi. omnes publicas rationes ita complexus est ut domum privatam quivis paterfamilias diligens non satis novit. equos et canes sic amavit ut iis sepulchra constitueret, oppidum Hadrianotheras in quodam loco, quod illic et feliciter esset venatus et ursam occidisset aliquando, constituit.

in colloquium etiam humilis civilis sum detesto is qui sui hic voluptas humanitas quasi servo fastigium princeps invideo apud alexandrea in museo multus quaestio professor propono et propono ipse dissolvo marius magnus dico is natura crudelis sum et idcirco multus pius facio qui timeo ne sui idem qui domitianus accido evenio et is titulus in opus non amo multus civitas hadrianopolis appello ut ipse carthago et athenaris pars aqua duco etiam infinitus hic nomen nuncupo fiscus advoco primus instituo sum memoria ingens facultas immensus nam ipse et oratio dicto et ad omnis respondeo ioca is multus exsto nam sum etiam dicaculus unde ille quoque innotesco qui cum quidam canescenti quidam nego idem iterum peto sed inficio caput respondeo iam hic pater tuus nego nomen multus sine nomenclator reddo qui semel et congero simul audio ut nomenclator saepis erro emendarit dico et veteranus nomen qui aliquando dimitto liber statim lectus et ignotus quidem multus memoriter reddo unus tempus scribo dicto audio et cum amicus fabulor sum si possum credo omnis publicus ratio ita complexus sum ut domus privo quivis paterfamilias diligo non satis nosco equus et canis sic amo ut is sepulcrum constituo oppidum hadrianotheras in quidam locus qui illic et feliciter sum venor et ursa occido aliquando constituo


Compositis in Britannia rebus transgressus in Galliam Alexandrina seditione turbatus, quae nata est ob Apidem, qui, cum repertus esset post multos annos, turbas inter populos creavit, apud quem deberet locari, omnibus studiose certantibus, per idem tempus in honorem Plotinae basilicam apud Nemausum opere mirabili exstruxit. post haec Hispanias petiit et Tarracone hiemavit, ubi sumptu suo aedem Augusti restituit. omnibus Hispanis Tarraconem in conventum vocatis dilectumque ioculariter, ut verba ipsa ponit Marius Maximus, retractantibus Italicis, vehementissime ceteris prudenter et caute consuluit, quo quidem tempore non sine gloria gravissimum periculum adiit apud Tarraconem spatians per viridiaria servo in se hospitis cum gladio furiosius inruente. quem retentum ille ministris adcurrentibus tradidit et, ubi furiosum esse constitit, medicis curandum dedit in nullo omnino commotus. Per ea tempora et alias frequenter in plurimis locis, in quibus barbari non fluminibus sed limitibus dividuntur, stipitibus magnis in modum muralis saepis funditus iactis atque conexis barbaros separavit. Germanis regem constituit, motus Maurorum compressit et a senatu supplicationes emeruit. bellum Parthorum per idem tempus in motu tantum fuit, idque Hadriani conloquio repressum est.

compono in britannia res transgredior in gallia alexandrinus seditio turbo qui nata sum ob apis qui cum reperio sum post multus annus turbo inter populus creo apud qui debeo loco omnis studiosus certo per idem tempus in honor plotinae basilica apud nemausus opus mirabilis exstruo post hic hispania peto et tarraco hiemo ubi sumo suus aedes augustus restituo omnis hispanus tarraco in convenio voco diligo jocularis ut verbum ipse pono marius magnus retracto italicus vehemens ceterus prudens et caveo consulo quo quidem tempus non sine gloria gravis periculum adeo apud tarraco spatior per viridiaria servo in sui hospes cum gladius furiosus inruo qui retendo ille minister adcurro trado et ubi furiosus sum consto medicus curo do in nullus omnino commoueo per is tempus et alius frequens in multus locus in qui barbaris non flumen sed limes divido stipes magnus in modus mural saepio fundus jacio atque conecto barbarus separo germanus rex constituo moueo maurus comprimo et ab senatus supplicatio emereo bellum parthus per idem tempus in motus tantus sum is hadrianus colloquium reprimo sum


Origo imperatoris Hadriani vetustiora Picentibus, posterior ab Hispaniensibus manat; si quidem Hadria ortos maiores suos apud Italicam Scipionum temporibus resedisse in libris vitae suae Hadrianus ipse commemorat. Hadriano pater Aelius Hadrianus cognomento Afer fuit, consobrinus Traiani imperatoris; mater Domitia Paulina Gadibus orta, soror Paulina nupta Serviano, uxor Sabina, atavus Marullinus, qui primus in sua familia senator populi Romani fuit. Natus est Romae VIIII kal. Feb. Vespasiano septies et Tito quinquies consulibus, ac decimo aetatis anno patre orbatus Ulpium Traianum praetorium tunc, consobrinum suum, qui postea imperium tenuit, et Caelium Attianum equitem Romanum tutores habuit. imbutusque impensius Graecis studiis, ingenio eius sic ad ea declinante ut a nonnullis Graeculus

origo imperator hadrianus vetustus picens posterus ab hispaniensis mano si quidem hadria orior magnus suus apud italica scipio tempus resedeo in liber vita suus hadrianus ipse commemoro hadrianus pater aelius hadrianus cognomentum afor sum consobrinus trajanus imperator mater domitius paulinus gades orior soror paulinus nubo servianus uxor sabinum atavus marullinus qui primus in suus familia senator populus romanus sum nascor sum roma viiii kal feb vespasianus septies et titus quinquies consul atque decimus aetas annus pater orbo ulpius trajanus praetorium tunc consobrinus suus qui postea imperium teneo et caelius attianus eques romanus tutor habeo imbuo impendo graecum studium ingenium is sic ad is declino ut ab nonnullus graeculus


Famae celebris Hadrianus tam cupidus fuit ut libros vitae suae scriptos a se libertis suis litteratis dederit, iubens ut eos suis nominibus publicarent. nam et Phlegontis libri Hadriani esse dicuntur. Catachannas libros obscurissimos Antimachum imitando scripsit. Floro poetae scribenti ad se: Ego nolo Caesar esse, ambulare per Britannos, latitare per Scythicas pati pruinas, rescripsit: Ego nolo Florus esse, ambulare per tabernas, latitare per popinas, culices pati rotundos. amavit praeterea genus vetustum dicendi, controversias declamavit. Ciceroni Catonem, Vergilio Ennium, Sallustio Caelium praetulit eademque iactatione de Homero ac Platone iudicavit, mathesin sic scire sibi visus est ut vero kalendis Ianuariis scripserit, quid ei toto anno posset evenire, ita ut eo anno quo periit usque ad illam horam qua est mortuus scripserit quid acturus esset. Sed quamvis esset in reprehendendis musicis tragicis comicis grammaticis rhetoribus facilis, tamen omnes professores et honoravit et divites fecit, licet eos quaestionibus semper agitaverit, et cum ipse auctor esset, ut multi ab eo tristes recederent, dicebat se graviter ferre, si quem tristem videret. in summa familiaritate Epictetum et Heliodorum philosophos et, ne nominatim de omnibus dicam, grammaticos rhetores musicos geometras pictores astrologos habuit, prae ceteris, ut multi adserunt, eminente Favorino. doctores, qui professioni suae inhabiles videbantur, ditatos honoratosque a professione dimisit.

fama celeber hadrianus tam cupidus sum ut liber vita suus scribo ab sui libertus suus litteratus do jubeo ut is suus nomen publico nam et phlegon liber hadrianus sum dico catachannas liber obscurus antimachus imito scribo florus poeta scribo ad sui ego nolo caesar sum ambulo per britanni latitaris per scythice patior pruina rescribo ego nolo florus sum ambulo per taberna latitaris per popina culex patior rotundus amo praeterea genus vetustus dico controversia declamo cicero cato vergilius ennius sallustius caelius praefero idem iactatio de homerus atque plato judico mathesis sic scio sui video sum ut verus kalendae januarius scribo quis is totus annus possum evenio ita ut is annus quo pereo usque ad ille hora qui sum mortuus scribo quis ago sum sed quivis sum in reprehendo musica tragicus comicus grammaticus rhetor facilis tamen omnis professor et honoro et dives facio licet is quaestio semper agito et cum ipse auctor sum ut multus ab is tristis recedo dico sui gravis fero si qui tristis video in summus familiaritas epictetus et heliodorus philosophus et ne nominatim de omnis dico grammaticus rhetor musicus geometres pictor astrologus habeo prae ceterus ut multus assero emineo favorino doctor qui professio suus inhabilis video dito honoro ab professio dimitto


Cum iudicaret, in consilio habuit non amicos suos aut comites solum sed iuris consultos et praecipue Iuventium Celsum, Salvium Iulianum, Neratium Priscum aliosque, quos tamen senatus omnis probasset. constituit inter cetera, ut in nulla civitate domus aliqua transferendae ad aliam urbem ullius materiae causa dirueretur. liberis proscriptorum duodecimas bonorum concessit, maiestatis crimina non admisit, ignotorum hereditates repudiavit nec notorum accepit, si filios haberent, de thesauris ita cavit ut, si quis in suo repperisset, ipse potiretur, si quis in alieno, dimidium domino daret, si quis in publico, cum fisco aequabiliter partiretur. servos a dominis occidi vetuit eosque iussit damnari per iudices, si digni essent, lenoni et lanistae servum vel ancillam vendi vetuit causa non praestita. decoctores bonorum suorum, si suae auctoritatis essent, catomidiari in amphitheatro et dimitti iussit, ergastula servorum et liberorum tulit, lavacra pro sexibus separavit, si dominus in domo interemptus esset, non de omnibus servis quaestionem haberi sed de iis qui per vicinitatem poterant sentire praecepit.

cos iudico in consilium habeo non amicus suus aut comes solus sed ius consulo et praecipuus juventius celsus salvius julianus neratium priscus alius qui tamen senatus omnis probo constituo inter ceterus ut in nullus civitas domus aliqui transfero ad alius urbs ullus materia causa diruo liber proscriptor duodecimus bonus concedo maiestas crimen non admitto ignotor hereditas repudio neque notor accipio si filius habeo de thesaurus ita caveo ut si quis in suus reperio ipse potio si quis in alienus dimidium dominus do si quis in publicus cum fiscus aequabilis partio servus ab dominus occido veto is iubeo damnaris per iudex si dignus sum leno et lanista servus vel ancilla vendo veto causa non praesto decoctor bonus suus si suus auctoritas sum catomidiaris in amphitheatrum et dimitto iubeo ergastulum servus et liberi fero lavacrum pro sexibus separo si dominus in domus interimo sum non de omnis servio quaestio habeo sed de is qui per vicinitas possum sentio praecipio


pro imperatore dictaverat. usus Plotinae quoque favore, cuius studio etiam legatus expeditionis Parthicae tempore destinatus est. qua quidem tempestate utebatur Hadrianus amicitia Sosii Papi et Platorii Nepotis ex senatorio ordine, ex equestri autem Attiani, tutoris quondam sui, et Liviani et Turbonis. in adoptionis sponsionem venit Palma et Celso, inimicis semper suis et quos postea ipse insecutus est, in suspicionem adfectatae tyrannidis lapsis, secundo consul favore Plotinae factus totam praesumptionem adoptionis emeruit. corrupisse eum Traiani libertos, curasse delicatos eosdemque saepe inisse per ea tempora quibus in aula familiarior fuit, opinio multa firmavit. Quintum iduum Augustarum diem legatus Syriae litteras adoptionis accepit; quando et natalem adoptionis celebrari iussit. tertium iduum earundem, quando et natalem imperii statuit celebrandum, excessus ei Traiani nuntiatus est. Frequens sane opinio fuit Traiano id animi fuisse ut Neratium Priscum, non Hadrianum, successorem relinqueret, multis amicis in hoc consentientibus, usque eo ut Prisco aliquando dixerit: commendo tibi provincias, si quid mihi fatale contigerit . et multi quidem dicunt Traianum in animo id habuisse, ut exemplo Alexandri Macedonis sine certo succes- sore moreretur, multi ad senatum eum orationem voluisse mittere petiturum, ut, si quid ei evenisset, principem Romanae rei publicae senatus daret, additis dum taxat nominibus ex quibus optimum idem senatus eligeret, nec desunt qui factione Plotinae mortuo iam Traiano Hadrianum in adoptionem adscitum esse prodiderint, supposito qui pro Traiano fessa voce loquebatur.

pro imperator dicto utor plotinae quoque favor qui studium etiam legatus expeditio parthicus tempus destino sum qui quidem tempestas utor hadrianus amicitia sosius papius et platorii nepos ex senatorius ordo ex equester autem attianus tutor quondam suus et livianus et turbo in adoptio sponsio venio palmo et celsus inimicus semper suus et qui postea ipse insequor sum in suspicio adfectatus tyrannis labor secundus consul favor plotinae facio totus praesumptio adoptio emereo conrumpo is trajanus libertus curo delicatus idem saepe ineo per is tempus qui in aula familiaris sum opinio multus firmo quintus iduum augustaris dies legatus syria littera adoptio accipio quando et natal adoptio celebraris iubeo tertius iduum earundem quando et natal imperium statuo celebro excedo is trajanus nuntio sum frequens sanus opinio sum trajanus is animus sum ut neratium priscus non hadrianus successor relinquo multus amicus in hic consentio usque is ut priscus aliquando dico commendo tu provincia si quis ego fatalis contingo et multus quidem dico trajanus in animus is habeo ut exemplum alexander macedonis sine certus succes sore morior multus ad senatus is oratio volo mitto peto ut si quis is evenio princeps romanus res publicus senatus do addo dum taxo nomen ex qui bonus idem senatus eligo neque desum qui factio plotinae mortuus iam trajanus hadrianus in adoptio ascitus sum prodo suppono qui pro trajanus fessus vox loquor


De iudicibus omnibus semper cuncta scrutando tamdiu requisivit quamdiu verum inveniret. libertos suos nec sciri voluit in publico nec aliquid apud se posse, dicto suo omnibus superioribus principibus vitia imputans libertorum, damnatis omnibus libertis suis, quicumque se de eo iactaverant. unde exstat etiam illud severum quidem sed prope ioculare de servis, nam cum quodam tempore servum suum inter duos senatores e conspectu ambulare vidisset, misit qui ei colaphum daret diceretque 2: Noli inter eos ambulare quorum esse adhuc potes servus. inter cibos unice amavit tetrapharmacum, quod erat de phasiano sumine perna et crustulo. Fuerunt eius temporibus fames pestilentia terrae motus, quae omnia, quantum potuit, procuravit multisque civitatibus vastatis per ista subvenit, fuit etiam Tiberis inundatio. Latium multis civitatibus dedit, tributa multis remisit. Expeditiones sub eo graves nullae fuerunt; bella etiam silentio paene transacta, a militibus propter curam exercitus nimiam multum amatus est, simul quod in eos liberalissimus fuit. Parthos in amicitia semper habuit, quod inde regem retraxit, quem Traianus imposuerat. Armeniis regem habere permisit, cum sub Traiano legatum habuissent, a Mesopotamiis non exegit tributum, quod Traianus imposuit. Albanos et Hiberos amicissimos habuit, quod reges eorum largitionibus prosecutus est, cum ad illum venire contempsissent. reges Bactrianorum legatos ad eum amicitiae petendae causa supplices miserunt.

de judex omnis semper cunctus scrutor tamdiu requaero quamdiu verus invenio libertus suus neque scio volo in publicus neque aliquis apud sui possum dico suus omnis superus princeps vitio imputo libertus damno omnis libertus suus quicumque sui de is jacto unde exsto etiam ille severus quidem sed prope iocularis de servio nam cum quidam tempus servus suus inter duo senator e conspectus ambulo video mitto qui is colaphus do dico nolo inter is ambulo qui sum adhuc possum servus inter cibus unicus amo tetrapharmacum qui sum de phasiano sumo perna et crustulum sum is tempus fames pestilentia terra moueo qui omnis quantus possum procuro multa civitas vastas per iste subvenio sum etiam tiberis inundatio latius multus civitas do tribuo multus remitto expeditio sub is gravis nullus sum bellum etiam silentium paene transigo ab miles propter cura exercitus nimius multus amo sum simul qui in is liberalis sum parthus in amicitia semper habeo qui inde rex retraho qui trajanus impono armenius rex habeo permitto cum sub trajanus legatus habeo ab mesopotamiis non exigo tribuo qui trajanus impono albani et hiberi amicus habeo qui rex is largitio prosequor sum cum ad ille venio contemno rex bactrianus legatus ad is amicitia peto causa supplex mitto


Traiano divinos honores datis ad senatum et quidem accuratissimis litteris postulavit et cunctis volentibus meruit, ita ut senatus multa, quae Hadrianus non postulaverat, in honorem Traiani sponte decerneret. cum ad senatum scriberet, veniam petiit, quod de imperio suo iudicium senatui non dedisset, salutatus scilicet praepropere a militibus imperator, quod esse res publica sine imperatore non posset, cum triumphum ei senatus, qui Traiano debitus erat, detulisset, recusavit ipse atque imaginem Traiani curru triumphali vexit, ut optimus imperator ne post mortem quidem triumphi amitteret dignitatem, patris patriae nomen delatum sibi statim et iterum postea distulit, quod hoc nomen Augustus sero meruisset, aurum coronarium Italiae remisit, in provinciis minuit, et quidem difficultatibus aerarii ambitiose ac diligenter expositis. Audito dein tumultu Sarmatarum et Roxolanorum praemissis exercitibus Moesiam petiit. Marcium Turbonem post Mauretaniam praefecturae infulis ornatum Pannoniae Daciaeque ad tempus praefecit. cum rege Roxolanorum, qui de inminutis stipendiis querebatur, cognito negotio pacem composuit.

trajanus divinus honor do ad senatus et quidem accuro littera postulo et cunctus volo mereo ita ut senatus multus qui hadrianus non postulo in honor trajanus sponte decerno cum ad senatus scribo venio peto qui de imperium suus iudicium senatus non do saluto scilicet praeproperus ab miles imperator qui sum res publicus sine imperator non possum cum triumphus is senatus qui trajanus debeo sum defero recuso ipse atque imago trajanus currus triumphal veho ut bonus imperator ne post mors quidem triumphus amitto dignitas pater patria nomen defero sui statim et iterum postea differo qui hic nomen augustus serus mereo aurum coronarius italia remitto in provincia minuo et quidem difficultas aerarius ambitiosus atque diligenter expono audio deinde tumultus sarmataris et roxolanorum praemitto exercitus moesia peto marcius turbo post mauretania praeficio infulis orno pannonia dacia ad tempus praeficio cum rex roxolanorum qui de imminutus stipendium queror cognosco negotium pax compono


Peragratis sane omnibus orbis partibus capite nudo et in summis plerumque imbribus atque frigoribus in morbum incidit lectualem. factusque de successore sollicitus primum de Serviano cogitavit, quem postea, ut diximus, mori coegit, item Fuscum, quod imperium praesagiis et ostentis agitatus speraret. in summa detestatione habuit Platorium Nepotem, quem tantopere ante dilexit ut veniens ad eum aegrotantem Hadrianus impune non admitteretur, suspicionibus adductus, et eodem modo et Terentium Gentianum, et hunc vehementius, quod a senatu diligi tunc videbat, omnes postremo, de quorum imperio cogitavit, quasi futuros imperatores detestatus est. et omnem quidem vim crudelitatis ingenitae usque eo repressit donec in Villa Tiburtina profluvio sanguinis paene ad exitum venit, tunc libere Servianum quasi adfectatorem imperii, quod servis regiis cenam misisset, quod in sedili regio iuxta lectum posito sedisset, quod erectus ad stationes militum senex nonagenarius processisset, mori coegit, multis aliis interfectis vel aperte vel per insidias; quando quidem etiam Sabina uxor non sine fabula veneni dati ab Hadriano defuncta est. Tunc Ceionium Commodum, Nigrini generum insidiatoris quondam, sibi forma commendatum adoptare constituit, adoptavit ergo Ceionium Commodum Verum invitis omnibus eumque Helium Verum Caesarem appellavit, ob cuius adoptationem ludos circenses dedit et donativum populo ac militibus expendit. quem praetura honoravit ac statim Pannoniis imposuit decreto consulatu cum sumptibus. eundem Commodum secundo consulem designavit. quem cum minus sanum videret, saepissime dictitavit: In caducum parietem nos inclinavimus et perdidimus quater milies sestertium, quod populo et militibus pro adoptione Commodi dedimus. Commodus autem prae valetudine nec gratias quidem in senatu agere potuit Hadriano de adoptione, denique accepto largius antidoto ingravescente valetudine per somnum periit ipsis kalendis Ianuariis, quare ab Hadriano votorum causa lugeri est vetitus.

peragro sanus omnis orbis pars caput nudus et in summus plerusque imber atque frigus in morbus incido lectual facio de successor sollicitus primus de servianus cogito qui postea ut dico morior cogo item fuscus qui imperium praesagium et ostendo agito spero in summus detestatio habeo platorium nepos qui tantopere ante diligo ut venio ad is aegroto hadrianus impunis non admitto suspicio adduco et idem modo et terentius gentianum et hic vehemens qui ab senatus diligo tunc video omnis postremo de qui imperium cogito quasi sum imperator detesto sum et omnis quidem vis crudelitas ingenitus usque is reprimo donec in villa tiburtinus profluvius sanguis paene ad exitus venio tunc libo servianus quasi adfectator imperium qui servio regius cena mitto qui in sedilis regius iuxta lectus pono sedeo qui erigo ad statio miles senex nonagenarius procedo morior cogo multus alius interficio vel apertus vel per insidiae quando quidem etiam sabinum uxor non sine fabula venenum do ab hadrianus defungor sum tunc ceionium commodus nigrinus gener insidiator quondam sui forma commendo adoptaris constituo adopto ergo ceionium commodus verus invitus omnis is helium verus caesaris appello ob qui adoptatio ludus circensis do et donativum populus atque miles expendo qui praetura honoro atque statim pannonius impono decretum consulatus cum sumptus idem commodus secundus consul designo qui cum paruus sanus video saepis dictito in caducus paries nos inclino et perdo quater millies sestertius qui populus et miles pro adoptio commodus do commodus autem prae valetudo neque gratia quidem in senatus ago possum hadrianus de adoptio denique accipio largus antidotum ingravesco valetudo per somnus pereo ipse kalendae januarius quare ab hadrianus votor causa lugeo sum veto


In Etruria praeturam imperator egit. per Latina oppida dictator et aedilis et duumvir fuit, apud Neapolim demarchus, in patria sua quinquennalis et item Hadriae quinquennalis, quasi in alia patria, et Athenis archon fuit. In omnibus paene urbibus et aliquid aedificavit et ludos edidit. Athenis mille ferarum venationem in stadio exhibuit, ab urbe Roma numquam ullum venatorem aut scaenicum avocavit. Romae post ceteras immensissimas voluptates in honorem socrus suae aromatica populo donavit, in honorem Traiani balsama et crocum per gradus theatri fluere iussit. fabulas omnis generis more antiquo in theatro dedit, histriones aulicos publicavit. in Circo multas feras et saepe centum leones interfecit, militares pyrrichas populo frequenter exhibuit, gladiatores frequenter spectavit, cum opera ubique infinita fecisset, numquam ipse nisi in Traiani patris templo nomen suum scripsit. Romae instauravit Pantheum, Saepta, Basil- icam Neptuni, sacras aedes plurimas, Forum Augusti, Lavacrum Agrippae; eaque omnia propriis auctorum nominibus consecravit, fecit et sui nominis pontem et sepulchrum iuxta Tiberim et aedem Bonae Deae. transtulit et Colossum stantem atque suspensum per Decrianum architectum de eo loco in quo nunc Templum Urbis est, ingenti molimine, ita ut operi etiam elephantos viginti quattuor exhiberet, et cum hoc simulacrum post Neronis vultum, cui antea dicatum fuerat, Soli consecrasset, aliud tale Apollodoro architecto auctore facere Lunae molitus est.

in etruria praetorqueo imperator ago per latinum oppidum dictator et aedilis et duumvir sum apud neapolis demarchus in patria suus quinquennal et item hadria quinquennal quasi in alius patria et athenae archon sum in omnis paene urbs et aliquis aedifico et ludus edo athenae mille ferus venatio in stadium exhibeo ab urbs roma numquam ullus venator aut scaenicus avoco roma post ceterus immensissimas voluptas in honor socrus suus aromaticus populus dono in honor trajanus balsamum et crocum per gradus theatrum fluo iubeo fabula omnis genus mos antiquus in theatrum do histrio aulici publico in circus multus ferus et saepe centum leo interfacio militaris pyrrichas populus frequens exhibeo gladiator frequens specto cum opus ubique infinitus facio numquam ipse nisi in trajanus pater templum nomen suus scribo roma instauro pantheon saeptum basil icam neptunius sacer aedes multus forum augustus lavacrum agrippa is omnis proprius auctor nomen consecro facio et suus nomen pons et sepulcrum iuxta tiberis et aedes bonus dea transfero et colossus sto atque suspendo per decrianum architectus de is locus in quo nunc templum urbs sum ingens molimen ita ut operio etiam elephantus viginti quattuor exhibeo et cum hic simulacrum post nero vultus qui antea dico sum solus consecro alius talis apollodorus architectus auctor facio luna molio sum


In mortuum eum a multis multa sunt dicta, acta eius inrita fieri senatus volebat, nec appellatus esset divus, nisi Antoninus rogasset. templum denique ei pro sepulchro apud Puteolos constituit et quinquennale certamen et flamines et sodales et multa alia, quae ad honorem quasi numinis pertinerent. qua re, ut supra dictum est, multi putant Antoninum Pium dictum.

in mortuus is ab multus multus sum dictum ago is irrito fio senatus volo neque appello sum divus nisi antoninus rogo templum denique is pro sepulcrum apud puteoli constituo et quinquennal certamen et flamen et sodal et multus alius qui ad honor quasi numen pertineo qui res ut supra dico sum multus puto antoninus pius dico


Quaesturam gessit Traiano quater et Articuleio consulibus, in qua cum orationem imperatoris in senatu agrestius pronuntians risus esset, usque ad summam peritiam et facundiam Latinis operam dedit. post quaesturam acta senatus curavit atque ad bellum Dacicum Traianum familiarius prosecutus est; quando quidem et indulsisse vino se dicit Traiani moribus obsequentem atque ob hoc se a Traiano locupletissime muneratum. tribunus plebis factus est Candido et Quadrato iterum consulibus, in quo magistratu ad perpetuam tribuniciam potestatem omen sibi factum adserit, quod paenulas amiserit, quibus uti tribuni plebis pluviae tempore solebant, imperatores autem numquam, unde hodieque imperatores sine paenulis a togatis videntur. secunda expeditione Dacica Traianus eum primae legioni Minerviae praeposuit secumque duxit; quando quidem multa egregia eius facta claruerunt. quare adamante gemma quam Tra- ianus a Nerva acceperat donatus ad spem successionis erectus est. praetor factus est Suburano bis et Serviano iterum consulibus, cum sestertium iterum vicies ad ludos edendos a Traiano accepit, legatus postea praetorius in Pannoniam inferiorem missus Sarmatas compressit, disciplinam militarem tenuit, procuratores latius evagantes coercuit, ob hoc consul est factus, in quo magistratu ut a Sura comperit adoptandum se a Traiano esse, ab amicis Traiani contemni desiit ac neglegi, et defuncto quidem Sura Traiani ei familiaritas crevit, causa praecipue orationum quas

quaestura gero trajanus quater et articuleio consul in qui cum oratio imperator in senatus agrestis pronuntio rideo sum usque ad summa peritia et facundia latinum opera do post quaestura ago senatus curo atque ad bellum dacicus trajanus familiaris prosequor sum quando quidem et indulgeo vinum sui dico trajanus mos obsequor atque ob hic sui ab trajanus locupletissime munero tribunus plebs facio sum candidus et quadratus iterum consul in quo magistratus ad perpetuus tribunicius potestas omen sui facio assero qui paenula amitto qui uti tribunus plebs pluvia tempus soleo imperator autem numquam unde hodie imperator sine paenulis ab togatus video secundus expeditio dacica trajanus is primus legio minervius praepono sui duco quando quidem multus egregius is facio claruerunt quare adamo gemma quam tra ianus ab nerva accipio dono ad spes successio erigo sum praetor facio sum suburano bis et servianus iterum consul cum sestertius iterum viciens ad ludus edo ab trajanus accipio legatus postea praetorius in pannonia inferus mitto sarmata comprimo disciplina militaris teneo procurator fero evago coerceo ob hic consul sum facio in quo magistratus ut ab syrus comperio adopto sui ab trajanus sum ab amicus trajanus contemno desino atque neglego et defungor quidem syrus trajanus is familiaritas cerno causa praecipuus oratio qui


Optimos quosque de senatu in contubernium imperatoriae maiestatis adscivit, ludos circenses praeter natalicios decretos sibi sprevit, et in contione et in senatu saepe dixit ita se rem publicam gesturum ut scirent populi rem esse, non propriam, tertio consules, cum ipse ter fuisset, plurimos fecit, infinitos autem secundi consulatus honore cumulavit. ipsum autem tertium consulatum et quattuor mensibus tantum egit et in eo saepe ius dixit, senatui legitimo, cum in urbe vel iuxta urbem esset, semper interfuit. senatus fastigium in tantum extulit, difficile faciens senatores ut, eum Attianum ex praefecto praetorii ornamentis consularibus praeditum faceret senatorem, nihil se amplius habere quod in eum conferri posset ostenderit, equites Romanos nec sine se de senatoribus nec secum iudicare permisit, erat enim tunc mos ut, cum princeps causas agnosceret, et senatores et equites Romanos in consilium vocaret et sententiam ex omnium deliberatione proferret. exsecratus est denique principes qui minus senatoribus detulissent. Serviano sororis viro, cui tantum detulit ut ei venienti de cubiculo semper occurrerit, tertium consulatum, nec secum tamen, cum ille bis ante Hadrianum fuisset, ne esset secundae sententiae, non petenti ac sine precatione concessit.

bonus quisque de senatus in contubernium imperatorius maiestas adscio ludus circensis praeter natalicius decerno sui sperno et in contio et in senatus saepe dico ita sui res publicus gero ut scio populus res sum non proprius tertius consul cum ipse ter sum multus facio infinitus autem secundus consulatus honor cumulo ipse autem tertius consulatus et quattuor mensis tantus ago et in is saepe ius dico senatus legitimus cum in urbs vel iuxta urbs sum semper intersum senatus fastigium in tantus effero difficilis facio senator ut is attianus ex praeficio praetorius ornamentum consularis praeditus facio senator nihil sui amplus habeo qui in is confero possum ostendo eques romanus neque sine sui de senator neque sui iudicaris permitto sum enim tunc mos ut cum princeps causa agnosco et senator et eques romanus in consilium voco et sententia ex omnis deliberatio profero exsecror sum denique princeps qui paruus senator defero servianus soror vir qui tantus defero ut is venio de cubiculum semper occurro tertius consulatus neque sui tamen cum ille bis ante hadrianus sum ne sum secundus sententia non peto atque sine precatio concedo


Post haec profectus in Gallias omnes civitates variis liberalitatibus sublevavit, inde in Germaniam transiit, pacisque magis quam belli cupidus militem, quasi bellum immineret, exercuit tolerantiae documentis eum imbuens, ipse quoque inter manipula vitam militarem magistrans, cibis etiam castrensibus in propatulo libenter utens, hoc est larido caseo et posca, exemplo Scipionis Aemiliani et Metelli et auctoris sui Traiani, multos praemiis nonnullos honoribus donans, ut ferre possent ea quae asperius iube- bat; si quidem ipse post Caesarem Octavianum labantem disciplinam incuria superiorum principum retinuit, ordinatis et officiis et impendiis, numquam passus aliquem a castris iniuste abesse, cum tribunos non favor militum sed iustitia commendaret, exemplo etiam virtutis suae ceteros adhortatus, cum etiam vicena milia pedibus armatus ambularet, triclinia de castris et porticus et cryptas et topia dirueret, vestem humillimam frequenter acciperet, sine auro balteum sumeret, sine gemmis fibula stringeret, capulo vix eburneo spatham clauderet, aegros milites in hospitiis suis videret, locum castris caperet, nulli vitem nisi robusto et bonae famae daret, nec tribunum nisi plena barba faceret aut eius aetatis quae prudentia et annis tribunatus robor impleret, nec pateretur quicquam tribunum a milite accipere, delicata omnia undique summoveret, arma postremo eorum supellectilemque corrigeret. de militum etiam aetatibus iudicabat, ne quis aut minor quam virtus posceret, aut maior quam pateretur humanitas, in castris contra morem veterem versaretur, agebatque, ut sibi semper noti essent, et

post hic proficiscor in gallia omnis civitas varius liberalitas sublevo inde in germania transeo pax magis quam bellum cupidus miles quasi bellum immineo exerceo tolerantia documentum is imbuo ipse quoque inter manipula vita militaris magistro cibus etiam castrensis in propatulum libet uto hic sum laridum caseus et posca exemplum scipio aemilianus et metellus et auctor suus trajanus multus praemium nonnulli honor dono ut fero possum is qui asper jubeo bat si quidem ipse post caesaris octavianus labo disciplina incuria superus princeps retineo ordino et officium et impendium numquam patior aliquis ab castrum injustus absum cum tribunus non favor miles sed iustitia commendo exemplum etiam virtus suus ceterus adhortor cum etiam viceni mille pes armo ambulo triclinium de castrum et porticus et crypta et topia diruo vestis humilis frequens accipio sine aurum balteus sumo sine gemma fibula stringo capulus vix eburneo spatha claudeo aeger miles in hospitium suus video locus castrum capio nullus vito nisi robustus et bonus fama do neque tribunus nisi plenus barba facio aut is aetas qui prudentia et annus tribunatus robur impleo neque pateo quisquam tribunus ab miles accipio delicatus omnis undique summoveo arma postremo is supellectilemque corrigo de miles etiam aetas judico ne quis aut paruus quam virtus posco aut magnus quam pateo humanitas in castrum contra mos vetus verso ago ut sui semper nosco sum et


Quos in privata vita inimicos habuit, imperator tantum neglexit, ita ut uni, quem capitalem habuerat, factus imperator diceret Evasisti. iis quos ad militiam ipse per se vocavit equos mulos vestes sumptus et omnem ornatum semper exhibuit, saturnalicia et sigillaricia frequenter amicis inopinantibus misit et ipse ab his libenter accepit et alia invicem dedit. ad deprehendendas obsonatorum fraudes, cum plurimis sigmatibus pasceret, fercula de aliis mensis etiam ultimis sibi iussit adponi. omnes reges muneribus suis vicit, publice frequenter et cum omnibus lavit, ex quo ille iocus balnearis innotuit: nam cum quodam tempore veteranum quendam notum sibi in militia dorsum et ceteram partem corporis vidisset adterere parieti, percontatus, cur se marmoribus destringendum daret, ubi audivit hoc idcirco fieri quod servum non haberet, et servis eum donavit et sumptibus, verum alia die cum plures senes ad provocandam liberalitatem principis parieti se adtererent, evocari eos iussit et alium ab alio invicem defricari. fuit et plebis iactantissimus amator, peregrinationis ita cupidus ut omnia quae legerat de locis orbis terrarum praesens vellet addis- cere, frigora et tempestates ita patienter tulit ut numquam caput tegeret. regibus multis plurimum detulit, a plerisque vero etiam pacem redemit, a nonnullis contemptus est; multis ingentia dedit munera, sed nulli maiora quam Hiberorurn, cui et elephantum et quinquagenariam cohortem post magnifica dedit dona. cum a Pharasmane ipse quoque ingentia dona accepisset atque inter haec auratas quoque chlamydes, trecentos noxios eum auratis chlamydibus in arenam misit ad eius munera deridenda.

qui in privo vito inimicus habeo imperator tantus neglego ita ut unus qui capitalis habeo facio imperator dico evado is qui ad militia ipse per sui voco equus mulus vestis sumptus et omnis orno semper exhibeo saturnalicia et sigillaricia frequens amicus inopinor mitto et ipse ab hic libet accipio et alius invicem do ad deprehendo obsonator fraudo cum multus sigmatibus pasco ferculum de alius mensis etiam ulter sui iubeo appono omnis rex munus suus vinco publicus frequens et cum omnis lavo ex quo ille iocus balnearis innotesco nam cum quidam tempus veteranus quidam notus sui in militia dorsum et ceter pars corpus video adtero paries percontor cur sui marmor destringo do ubi audio hic idcirco fio qui servus non habeo et servio is dono et sumptus verus alius dies cum multus senex ad provoco liberalitas princeps paries sui adtero evocaris is iubeo et alius ab alius invicem defricaris sum et plebs iacto amator peregrinatio ita cupidus ut omnis qui lego de locus orbis terra praesens volo addo cere frigus et tempestas ita patienter fero ut numquam caput tego rex multus multus defero ab plerusque verus etiam pax redimo ab nonnullus contemno sum multus ingens do munus sed nullus magnus quam hiberorurn qui et elephantus et quinquagenarius cohors post magnificus do donum cum ab pharasmane ipse quoque ingens donum accipio atque inter hic auro quoque chlamys trecenti noxius is auro chlamydibus in harena mitto ad is munus derideo


Amicos ditavit et quidem non petentes, cum petentibus nihil negaret. idem tamen facile de amicis, quidquid insusurrabatur, audivit atque ideo prope cunctos vel amicissimos vel eos, quos summis honoribus evexit, postea ut hostium loco habuit, ut Attianum et Nepotem et Septicium Clarum, nam Eudaemonem prius conscium imperii ad egestatem perduxit, Polaenum et Marcellum ad mortem voluntariam coegit, Heliodorum famosissimis litteris lacessivit, Titianum ut conscium tyrannidis et argui passus est et proscribi, Ummidium Quadratum et Catilium Severum et Turbonem graviter insecutus est, Servianum sororis virum nonagesimum iam annum agentem, ne sibi superviveret, mori coegit; libertos denique et nonnullos milites insecutus est. et quamvis esset oratione et versu promptissimus et in omnibus artibus peritissimus, tamen professores omnium artium semper ut doctior risit contempsit obtrivit. cum his ipsis professoribus et philosophis libris vel carminibus invicem editis saepe certavit. et Favorinus quidem, cum verbum eius quondam ab Hadriano reprehensum esset, atque ille cessisset, arguentibus amicis, quod male cederet Hadriano de verbo quod idonei auctores usurpassent, risum iucundissimum movit. ait enim: Non recte suadetis, familiares, qui non patimini me illum doctiorem omnibus credere, qui habet triginta legiones .

amicus dito et quidem non peto cum peto nihil nego idem tamen facilis de amicus quisquis insusurro audio atque ideo prope cunctus vel amicus vel is qui summus honor eveho postea ut hostis locus habeo ut attianus et nepos et septicium claris nam eudaemon prior conscius imperium ad egestas perduco polaenum et marcellus ad mors voluntarius cogo heliodorus famosus littera lacesso titianus ut conscius tyrannis et arguo patior sum et proscribo ummidium quadratus et catilium severus et turbo gravis insequor sum servianus soror vir nonagesimus iam annus ago ne sui supervivo morior cogo libertus denique et nonnulli miles insequor sum et quivis sum oratio et verro promo et in omnis ars pereo tamen professor omnis ars semper ut doceo rideo contemno obtero cum hic ipse professor et philosophus liber vel carmen invicem edo saepe certo et favorinus quidem cum verbum is quondam ab hadrianus reprehendo sum atque ille cedo arguo amicus qui malus cedo hadrianus de verbum qui idoneus auctor usurpo risus jucundus moveo aio enim non rectus suadeo familiaris qui non patior ego ille doceo omnis credo qui habeo triginta legio


Tutores saepissime dedit, disciplinam civilem non aliter tenuit quam militarem, senatores et equites Romanos semper in publico togatos esse iussit, nisi si a cena reverterentur, ipse, cum in Italia esset, semper togatus processit, ad convivium venientes senatores stans excepit semperque aut pallio tectus discubuit aut toga. summa diligentia in dies sumptus convivii constituit et ad antiquum modum redegit. vehicula cum ingentibus sarcinis urbem ingredi prohibuit. sederi equos in civitatibus non sivit. ante octavam horam in publico neminem nisi aegrum lavari passus est. ab epistulis et a libellis primus equites Romanos habuit, eos quos pauperes et innocentes vidit sponte ditavit, quos vero calliditate ditatos, etiam odio habuit. sacra Romana diligentissime curavit, peregrina contempsit. pontificis maximi officium peregit, causas Romae atque in provinciis frequenter audivit, adhibitis in consilio suo consulibus atque praetoribus et optimis senatoribus. Fucinum lacum emisit, quattuor consulares per omnem Italiam iudices constituit, quando in Africam venit, ad adventum eius post quinquennium pluit, atque ideo ab Africanis dilectus est.

tutor saepis do disciplina civilis non aliter teneo quam militaris senator et eques romanus semper in publicus togatus sum iubeo nisi si ab cena revorto ipse cum in italia sum semper togatus procedo ad convivium venio senator sto excipio semper aut pallium tego discumbo aut toga summus diligentia in dies sumptus convivium constituo et ad antiquus modus redigo vehiculum cum ingens sarcina urbs ingredior prohibeo sedeo equus in civitas non sino ante octava hora in publicus nemo nisi aeger lavaris patior sum ab epistula et ab libellus primus eques romanus habeo is qui pauper et innocens video sponte dito qui verus calliditas dito etiam odium habeo sacer romanus diligens curo peregrinus contemno pontifex magnus officium perago causa roma atque in provincia frequens audio adhibeo in consilium suus consul atque praetor et bonus senator fucinus lacus emitto quattuor consularis per omnis italia iudex constituo quando in africa venio ad advenio is post quinquennium pluo atque ideo ab africanus delectus sum


Et 3 mortuo Helio Vero Caesare Hadrianus ingruente tristissima valetudine adoptavit Arrium Antoninum, qui postea Pius dictus est, et ea quidem lege ut ille sibi duos adoptaret, Annium Verum et Marcum Antoninum. hi sunt qui postea duo pariter Augusti primi rem publicam gubernaverunt. et Antoninus quidem Pius idcirco appellatus dicitur quod socerum fessum aetate manu sublevaret, quamvis alii cognomentum hoc ei dicant inditum, quod multos senatores Hadriano iam saevienti abripuisset, alii, quod ipsi Hadriano magnos honores post mortem detulisset. Antonini adoptionem plurimi tunc factam esse doluerunt, speciatim Catilius Severus, praefectus urbi, qui sibi praeparabat imperium, qua re prodita successore accepto dignitate privatus est. Hadrianus autem ultimo vitae taedio iam adfectus gladio se transfigi a servo iussit, quod cum esset proditum et in Antonini usque notitiam venisset, ingressis ad se praefectis et filio rogantibusque ut aequo animo necessitatem morbi ferret, dicente Antonino parricidam se futurum si Hadrianum adoptatus ipse pateretur occidi, iratus illis auctorem proditionis iussit occidi, qui tamen ab Antonino servatus est. statimque testamentum scripsit nec tamen actus rei publicae praetermisit. et post testamentum quidem iterum se conatus occidere subtracto pugione saevior factus est. petiit et venenum a medico, qui se ipse, ne daret, occidit.

et mortuus helio verus caesaris hadrianus ingruo tristis valetudo adopto arius antoninus qui postea pius dico sum et is quidem lex ut ille sui duo adopto annius verus et marcus antoninus hic sum qui postea duo pariter augustus primus res publicus guberno et antoninus quidem pius idcirco appello dico qui socer fatisco aetas manus sublevo quivis alius cognomentum hic is dico indo qui multus senator hadrianus iam saevio abripio alius qui ipse hadrianus magnus honor post mors defero antoninus adoptio plurimus tunc facio sum doleo speciatim catilius severus praefectus urbs qui sui praeparo imperium qui res prodeo successor accipio dignitas privo sum hadrianus autem ultimo vita taedium iam affectus gladius sui transfigo ab servo iubeo qui cum sum prodeo et in antoninus usque notitia venio ingredior ad sui praefectus et filius rogo ut aequus animus necessitas morbus fero dico antoninus parricida sui sum si hadrianus adopto ipse pateo occido irascor ille auctor proditio iubeo occido qui tamen ab antoninus servo sum statim testamentum scribo neque tamen ago res publicus praetermitto et post testamentum quidem iterum sui conor occaedes subtraho pugio saevus facio sum peto et venenum ab medico qui sui ipse ne do occido


crederetur immittere. Antiochenses inter haec ita odio habuit ut Syriam a Phoenice separare voluerit, ne tot civitatum metropolis Antiochia diceretur. moverunt ea tempestate et Iudaei bellum, quod vetabantur mutilare genitalia, sed in monte Casio, cum videndi solis ortus gratia nocte ascendisset, imbre orto fulmen decidens hostiam et victimarium sacrificanti adflavit. peragrata Arabia Pelusium venit et Pompeii tumulum magnificentius exstruxit. Antinoum suum, dum per Nilum navigat, perdidit, quem muliebriter flevit, de quo varia fama est, aliis eum devotum pro Hadriano adserentibus, aliis quod et forma eius ostentat et nimia voluptas Hadriani. et Graeci quidem volente Hadriano eum consecraverunt, oracula per eum dari adserentes, quae Hadrianus ipse composuisse iactatur. Fuit enim poematum et litterarum nimium studiosis simus, arithmeticae geometriae picturae peritissimus, iam psallendi et cantandi scientiam prae se ferebat, in voluptatibus nimius; nam et de suis dilectis multa versibus composuit, amatoria carmina scripsit. idem armorum peritissimus et rei militaris scientissimus, gladiatoria quoque arma tractavit. idem severus comis, gravis lascivus, cunctator festinans, tenax liberalis, simulator simplex, saevus clemens, et semper in omnibus varius.

credo immitto antiochensis inter hic ita odium habeo ut syria ab phoenix separaris volo ne tot civitas metropolis antiochea dico moveo is tempestas et judaeus bellum qui veto mutilaris genitale sed in mons casio cum video sol ortus gratia nox ascendisset imber orior fulmen decido hostio et victimarium sacrifico afflo peragro arabius pelusium venio et pompejus tumulus magnificentius exstruo antinoum suus dum per nilis navigo perdo qui muliebris fleo de quo vario fama sum alius is devoveo pro hadrianus assero alius qui et forma is ostento et nimius voluptas hadrianus et graecum quidem volo hadrianus is consecro oraculum per is do assero qui hadrianus ipse compono jacto sum enim poema et litteraris nimium studiosus sum arithmetica geometria pingo pereo iam psallendi et canto scientia prae sui fero in voluptas nimius nam et de suus diligo multus versus compono amatorius carmen scribo idem armus pereo et res militaris scio gladiatorius quoque arma tracto idem severus como gravis lascivus cunctator festino tenax liberalis simulator simplex saevus clemens et semper in omnis varius


Adeptus imperium ad priscum se statim morem instituit et tenendae per orbem terrarum paci operam impendit. nam deficientibus iis nationibus quas Traianus subegerat, Mauri lacessebant, Sarmatae bellum inferebant, Britanni teneri sub Romana dicione non poterant, Aegyptus seditionibus urgebatur, Libya denique ac Palaestina rebelles animos efferebant. quare omnia trans Euphraten ac Tigrim reliquit exemplo, ut dicebat, Catonis, qui Macedones liberos pronuntiavit, quia tueri non poterant. Parthamasirin, quem Traianus Parthis regem fecerat, quod eum non magni ponderis apud Parthos videret, proximis gentibus dedit regem. Tantum autem statim clementiae studium habuit ut, eum sub primis imperii diebus ab Attiano per epistolas esset admonitus, ut et Baebius Macer praefectus urbis, si reniteretur eius imperio, necaretur et Laberius Maximus, qui suspectus imperio in insula exsulabat, et Frugi Crassus, neminem laederet; quamvis Crassum postea procurator egressum insula, quasi res novas moliretur, iniusso eius occiderit. militibus ob auspicia imperii duplicem largitionem dedit. Lusium Quietum sublatis gentibus Mauris, quos regebat, quia suspectus imperio fuerat, exarmavit, Marcio Turbone Iudaeis compressis ad deprimendum tumultum Mauretaniae destinato. Post haec Antiochia digressus est ad inspiciendas reliquias Traiani, quas Attianus, Plotina et Matidia deferebant, quibus exceptis et navi Romam dimissis ipse Antiochiam regressus praepositoque Syriae Catilio Severo per Illyricum Romam venit.

adipiscor imperium ad priscus sui statim mos instituo et teneo per orbis terra pax opera impendo nam deficio is natio qui trajanus subigo maurus lacesso sarmata bellum infero britannus teneo sub romanus dicio non possum aegyptus seditio urgeo libya denique atque palaestina rebello animus effero quare omnis trans euphrates atque tigris relinquo exemplum ut dico cato qui macedones liber pronuntio quia tueor non possum parthamasirin qui trajanus parthus rex facio qui is non magnus pondus apud parthus video propior gens do rex tantus autem statim clementia studium habeo ut is sub primus imperium dies ab attianus per epistula sum admonitus ut et baebius macer praefectus urbs si reniteo is imperium neco et laberius magnus qui suspicio imperium in insula exsulo et frugi crassus nemo laedo quivis crassus postea procurator egredior insula quasi res novo molio injussus is occido miles ob auspicium imperium duplico largitio do lusius quiesco tollo gens maurus qui rego quia suspicio imperium sum exarmo marcius turbo judaeus comprimo ad deprimo tumultus mauretania destino post hic antiochea digredior sum ad inspicio reliquiae trajanus qui attianus plotina et matidia defero qui excipio et no roma dimitto ipse antiochea regredior praepono syria catilius severus per illyricus roma venio


eorum numerus sciretur. laborabat praeterea, ut condita militaria diligenter agnosceret, reditus quoque provinciales sollerter explorans, ut, si alicubi quippiam deesset, expleret, ante omnes tamen enitebatur, ne quid otiosum vel emeret aliquando vel pasceret. Ergo conversis regio more militibus Britanniam petiit, in qua multa correxit murumque per octoginta milia passuum primus duxit, qui barbaros Romanosque divideret. Septicio Claro praefecto praetorii et Suetonio Tranquillo epistularum magistro multisque aliis, quod apud Sabinam uxorem iniussu eius familiarius se tunc egerant quam reverentia domus aulicae postulabat, successores dedit, uxorem etiam ut morosam et asperam dimissurus, ut ipse dicebat, si privatus fuisset. et erat curiosus non solum domus suae sed etiam amicorum, ita ut per frumentarios occulta omnia exploraret, nec adverterent amici sciri ab imperatore suam vitam, priusquam ipse hoc imperator ostenderet. unde non iniucundum est rem inserere, ex qua constet eum de amicis multa didicisse, nam cum ad quendam scripsisset uxor sua, quod voluptatibus detentus et lavacris ad se redire nollet, atque hoc Hadrianus per frumentarios cognovisset, petente illo commeatum Hadrianus ei lavacra et voluptates exprobravit, cui ille: num et tibi uxor mea, quod et mihi, scripsit? et hoc quidem vitiosissimum putant atque huic adiungunt quae de adultorum amore ac nuptarum adulteriis, quibus Hadrianus laborasse dicitur, adserunt, iungentes quod ne amicis quidem servaverit fidem.

is numerus scio laboro praeterea ut condio militaris diligenter agnosco redeo quoque provincial sollerter exploro ut si alicubi quispiam desum expleo ante omnis tamen eniteo ne quis otiosus vel emo aliquando vel pasco ergo converro regius mos miles britannia peto in qui multus corrigo murus per octoginta mille passus primus duco qui barbarus romanus divido septicio claros praeficio praetorius et suetonius tranquillus epistularis magister multa alius qui apud sabina uxor injussus is familiaris sui tunc ago quam reverendus domus aulicus postulo successor do uxor etiam ut morosus et asper dimitto ut ipse dico si privo sum et sum curiosus non solus domus suus sed etiam amicus ita ut per frumentarius occulo omnis exploro neque adverto amicus scio ab imperator suus vita priusquam ipse hic imperator ostendo unde non injucundus sum res insero ex qui consto is de amicus multus disco nam cum ad quidam scribo uxor suus qui voluptas detendo et lavacrum ad sui redeo nolo atque hic hadrianus per frumentarius cognosco peto ille commeatus hadrianus is lavacrum et voluptas exprobro qui ille num et tu uxor meus qui et ego scribo et hic quidem vitiosus puto atque hic adjungo qui de adultor amor atque nuptaris adulterium qui hadrianus laboro dico assero jungo qui ne amicus quidem servo fides