Marcus Antoninus Philosophus

CC BY 4.0 (estate-derived fields); included text keeps its per-record source license

Reuse requires the attribution line above (CC BY 4.0). Text records carry their own license_id; only open-display licenses appear in this file.

Licensed lexica and citation-only authorities are excluded from bulk dumps by construction — cite the authority, never reprint it.


Marco Antonino, in omni vita philosophanti viro et qui sanctitate vitae omnibus principibus antecellit, pater Annius Verus, qui in praetura decessit, avus Annius Verus, iterum consul et praefectus urbi, adscitus in patricios a Vespasiano et Tito censoribus, patruus Annius Libo consul, amita Galeria Faustina Augusta, mater Domitia Lucilla, Calvisii Tulli bis consulis filia, proavus paternus Annius Verus praetorius ex Succubitano municipio ex Hispania factus senator, proavus maternus Catilius Severus bis consul et praefectus urbi, avia paterna Rupilia Faustina, Rupilii Boni consularis filia, fuere. Natus est Marcus Romae VI. kal. Maias in Monte Caelio in hortis avo suo iterum et Augure consulibus. cuius familia in originem recurrens a Numa probatur sanguinem trahere, ut Marius Maximus docet; item a rege Sallentino Malemnio, Dasummi filio, qui Lupias condidit, educatus est in eo loco in quo natus est et in domo avi sui Veri iuxta aedes Laterani. habuit et sororem natu minorem Anniam Cornificiam, uxorem Anniam Faustinam, consobrinam suam. Marcus Antoninus principio aevi sui nomen habuit Catilii Severi, materni proavi, post excessum vero patris ab Hadriano Annius Verissimus vocatus est, post virilem autem togam Annius Verus, patre mortuo ab avo paterno adoptatus et educatus est.

marcus antoninus in omnis vito philosophor vir et qui sanctitas vita omnis princeps antecello pater annius verus qui in praetura decedo avus annius verus iterum consul et praefectus urbs ascitus in patricius ab vespasianus et titus censor patruus annius libo consul amita galeria faustina augustus mater domitius lucilla calvisius tullius bis consul filia proavus paternus annius verus praetorius ex succubitano municipium ex hispania facio senator proavus maternus catilius severus bis consul et praefectus urbs avia paternus rupilius faustina rupilii bonus consularis filia sum nascor sum marcus roma vis kal maia in mons caelius in hortus avus suus iterum et augur consul qui familia in origo recurro ab numa probo sanguis traho ut marius magnus doceo item ab rex sallentino malemnio dasummi filius qui lupias condo educo sum in is locus in quo nascor sum et in domus avus suus verus iuxta aedes lateranus habeo et soror natus paruus annia cornificius uxor annia faustina consobrinus suus marcus antoninus principium aevum suus nomen habeo catilius severus maternus proavus post excedo verus pater ab hadrianus annius verus voco sum post virilis autem toga annius verus pater mortuus ab avus paternus adopto et educo sum


Crimini ei datum est quod adulteros uxoris promoverit, Tertullum et Tutilium et Orfitum et Moderatum, ad varios honores, cum Tertullum et prandentem cum uxore deprehenderit, de quo mimus in scaena praesente Antonino dixit, cum stupidus nomen adulteri uxoris a servo quaereret, et ille diceret ter Tullus, et adhuc stupidus quaereret, respondit ille iam tibi dixi ter, Tullus dicitur, et de hoc quidem multa populus, multa etiam alii dixerunt patientiam Antonini incusantes. Ante tempus sane mortis, priusquam ad bellum Marcomannicum rediret, in Capitolio iuravit nullum senatorem se sciente occisum, cum etiam rebelliones dixerit se servaturum fuisse si scisset. nihil enim magis et timuit et deprecatus est quam avaritiae famam, de qua se multis epistulis purgat, dederunt et vitio quod fictus fuisset nec tam simplex quam videretur, aut quam vel Pius vel Verus fuisset, dederunt etiam crimini quod aulicam adrogantiam confirmaverit summovendo amicos a societate communi et a conviviis. Parentibus consecrationem decrevit, amicos parentum tiam mortuos statuis ornavit. Suffragatoribus non cito credidit, sed semper diu quaesivit quod erat verum. Enisa est Fabia ut Faustina mortua in eius matrimonium coiret. sed ille concubinam sibi adscivit procuratoris uxoris suae filiam, ne tot liberis superduceret novercam.

crimen is do sum qui adulter uxor promoveo tertullum et tutilius et orfitum et modero ad varius honor cum tertullum et prandeo cum uxor deprehendo de quo mimus in scaena praesens antoninus dico cum stupidus nomen adulter uxor ab servo quaero et ille dico ter tullus et adhuc stupidus quaero respondeo ille iam tu dico ter tullus dico et de hic quidem multus populus multus etiam alius dico patientia antoninus incuso ante tempus sanus mors priusquam ad bellum marcomannicum redeo in capitolium juro nullus senator sui scio occido cum etiam rebellio dico sui servo sum si scio nihil enim magis et timeo et deprecor sum quam avaritia fama de qui sui multus epistula purgo do et vitio qui fingo sum neque tam simplex quam video aut quam vel pius vel verus sum do etiam crimen qui aulicus arrogantia confirmo summoveo amicus ab societas communis et ab convivium parens consecratio decerno amicus parens tiam mortuus statuo orno suffragator non cito credo sed semper diu quaero qui sum verus enitor sum fabius ut faustina morior in is matrimonium coeo sed ille concubina sui adscio procurator uxor suus filia ne tot liber superduco noverca


Gestae sunt res in Armenia prospere per Statium Priscum Artaxatis captis, delatumque Armeniacum nomen utrique principum, quod Marcus per verecundiam primo recusavit, postea tamen recepit, profligato autem bello uterque Parthicus appellatus est. sed hoc quoque Marcus delatum nomen repudiavit, quod postea recepit, patris patriae autem nomen delatum fratre absente in eiusdem praesentiam distulit, medio belli tempore et Civicam, patruum Veri, et filiam suam nupturam commissam sorori suae eandemque locupletatam Brundisium usque deduxit, ad eum misit Romamque statim rediit, revocatus eorum sermonibus qui dicebant Marcum velle finiti belli gloriam sibimet vindicare atque idcirco in Syriam proficisci, ad proconsulem scribit, ne quis filiae suae iter facienti occurreret. Inter haec liberales causas ita munivit ut primus iuberet apud praefectos aerarii Saturni unumquemque civium natos liberos profiteri intra tricensimum diem nomine imposito, per provincias tabulariorum publicorum usum instituit, apud quos idem de originibus fieret quod Romae apud praefectos aerarii, ut, si forte aliquis in provincia natus causam liberalem diceret, testationes inde ferret, atque hanc totam legem de adsertionibus firmavit aliasque de mensariis et auctionibus tulit.

gero sum res in armenium prosperus per statius priscus artaxata capio defero armeniacus nomen uterque princeps qui marcus per verecundia primus recuso postea tamen recipio profligo autem bellum uterque parthicus appello sum sed hic quoque marcus defero nomen repudio qui postea recipio pater patria autem nomen defero frater absum in idem praesentia differo medium bellum tempus et civica patruus verus et filia suus nubo committo soror suus idem locupleto brundisium usque deduco ad is mitto roma statim redeo revoco is sermo qui dico marcus volo finio bellum gloria sui vindicaris atque idcirco in syria proficisco ad proconsulis scribo ne quis filia suus iter facio occurro inter hic liberalis causa ita munio ut primus iubeo apud praeficio aerarius saturnus unumquemque civis nascor liber profiteor intra tricesimus dies nomen impono per provincia tabularius publicus usus instituo apud qui idem de origo fio qui roma apud praeficio aerarius ut si fors aliquis in provincia nascor causa liberal dico testatio inde fero atque hic totus lex de adsertio firmo alius de mensarius et auctio fero


Germanico imperatores, tantus autem terror belli Marcomannici fuit ut undique sacerdotes Antoninus acciverit, peregrinos ritus impleverit, Romam omni genere lustraverit retardatusque a bellica profectione sit. celebravit et Romano ritu lectisternia per septem dies. tanta autem pestilentia fuit ut vehiculis cadavera sint exportata sarracisque. tunc autem Antonini leges sepeliendi sepulchrorumque asperrimas sanxerunt, quando quidem caverunt ne quis villae adfabricaretur sepulchrum, quod hodieque servatur. et multa quidem milia pestilentia consumpsit multosque ex proceribus, quorum amplissimis Antoninus statuas conlocavit, tantaque clementia fuit ut et sumptu publico vulgaria funera iuberet efferri et vano cuidam, qui diripiendae urbis occasionem cum quibusdam consciis requirens de caprifici arbore in Campo Martio contionabundus ignem de caelo lapsurum finemque mundi affore diceret, si ipse lapsus ex arbore in ciconiam verteretur, cum statuto tempore decidisset atque ex sinu ciconiam emisisset, perducto ad se atque confesso veniam daret.

germanicus imperator tantus autem terror bellum marcomannici sum ut undique sacerdos antoninus accio peregrinus ritus impleo roma omnis genus lustro retardo ab bellicus profectio sum celebro et romanus ritus lectisternium per septem dies tantus autem pestilentia sum ut vehiculis cadaver sum exporto sarracisque tunc autem antoninus lex sepelio sepulcrum asper sancio quando quidem caveo ne quis villa adfabricaretur sepulcrum qui hodie servo et multus quidem mille pestilentia consumo multi ex proceribus qui amplus antoninus statua conloco tantus clemens sum ut et sumo publicus vulgaris funero iubeo effero et vanus quidam qui diripio urbs occasio cum quidam conscius requiro de caprificus arbor in campus martius contionabundus ignis de caelum labor finis mundus adsum dico si ipse labor ex arbor in ciconia verto cum statuo tempus decido atque ex sinus ciconia emitto perduco ad sui atque confiteor venio do


Aiunt quidam, quod et veri simile videtur, Commodum Antoninum, successorem illius ac filium, non esse de eo natum sed de adulterio, ac talem fabellam vulgari sermone contexunt: Faustinam quondam, Pii filiam, Marci uxorem, cum gladiatores transire vidisset, unius ex his amore succensam, eum longa aegritudine laboraret, viro de amore confessam. quod cum ad Chaldaeos Marcus rettulisset, illorum fuisse consilium, ut occiso gladiatore sanguine illius sese Faustina sublavaret atque ita cum viro concumberet. quod cum esset factum, solutum quidem amorem, natum vero Commodum gladiatorem esse, non principem, qui mille prope pugnas publice populo inspectante gladiatores imperator exhibuit, ut in vita eius docebitur. quod quidem veri simile ex eo habetur quod tam sancti principis filius iis moribus fuit quibus nullus lanista, nullus scaenicus, nullus arenarius, nullus postremo ex omnium dedecorum ac scelerum conluvione concretus. multi autem ferunt Commodum omnino ex adulterio natum, si quidem Faustinam satis constet apud Caietam condiciones sibi et nauticas et gladiatorias elegisse. de qua cum diceretur Antonino Marco, ut eam repudiaret, si non occideret, dixisse fertur si uxorem dimittimus, reddamus et dotem. dos autem quid habebatur? imperium, quod ille ab socero volente Hadriano adoptatus acceperat. Tantum sane valet boni principis vita sanctitas tranquillitas pietas ut eius famam nullius proximi decoloret invidia, denique Antonino, cum suos mores semper teneret neque alicuius insusurratione mutaretur, non obfuit gladiator filius, uxor infamis; deusque etiam nunc habetur, ut vobis ipsis, sacratissime imperator Diocletiane, et semper visum est et videtur, qui eum inter numina vestra non ut ceteros sed specialiter veneramini ac saepe dicitis, vos vita et clementia tales esse cupere qualis fuit Marcus, etiamsi philosophia nec Plato esse possit, si revertatur in vitam. et quidem haec breviter et congeste.

aio quidam qui et verus similis video commodus antoninus successor ille atque filius non sum de is natus sed de adulterium atque talis fabella vulgaris sermo contexo faustina quondam pius filia marcius uxor cum gladiator transeo video unus ex hic amor succendo is longus aegritudo laboro vir de amor confiteor qui cum ad chaldaei marcus refero ille sum consilium ut occido gladiator sanguis ille sui faustina sublavaret atque ita cum vir concumbo qui cum sum facio soluo quidem amor natus verus commodus gladiator sum non princeps qui mille prope pugna publicus populus inspecto gladiator imperator exhibeo ut in vito is doceo qui quidem verus similis ex is habeo qui tam sanctus princeps filius is mos sum qui nullus lanista nullus scaenicus nullus arenarius nullus postremo ex omnis dedecor atque scelus conluvio concretus multus autem fero commodus omnino ex adulterium natus si quidem faustina satis consto apud caieta condicio sui et nauticus et gladiatorius eligo de qui cum dico antoninus marcus ut is repudio si non occaedes dico fero si uxor dimitto reddo et doto dos autem quis habeo imperium qui ille ab socer volo hadrianus adopto accipio tantus sanus valeo bonus princeps vito sanctitas tranquillitas pietas ut is fama nullus propior decoloro invidia denique antoninus cum suus mos semper teneo neque aliquis insusurratio muto non obsum gladiator filius uxor infamis deus etiam nunc habeo ut tu ipse sacro imperator diocletianus et semper video sum et video qui is inter numen vester non ut ceterus sed specialis veneror atque saepe dico tu vito et clemens talis sum cupio qualis sum marcus etiamsi philosophia neque plato sum possum si revorto in vita et quidem hic brevis et congero


Cum igitur in amore omnium imperasset atque ab aliis modo frater, modo pater, modo filius, ut cuiusque aetas sinebat, et diceretur et amaretur, octavo decimo anno imperii sui, sexagensimo et primo vitae, diem ultimum clausit, tantusque illius amor eo die regii funeris claruit ut nemo illum plangendum censuerit, certis omnibus quod ab diis commodatus ad deos redisset, denique, priusquam funus conderetur, ut plerique dicunt, quod numquam antea factum fuerat neque postea, senatus populusque non divisis locis sed in una sede propitium deum dixit. Hic sane vir tantus et talis ac diis vita et morte coniunctus filium Commodum dereliquit; qui, si felix fuisset, filium non reliquisset, et parum sane fuit quod illi honores divinos omnis aetas omnis sexus omnis condicio ac dignitas dedit, nisi quod etiam sacrilegus iudicatus est qui eius imaginem in sua domo non habuit, qui per fortunam vel potuit habere vel debuit, denique hodieque in multis domibus Marci Antonini statuae consistunt inter deos penates. nec defuerunt homines qui somniis eum multa prae- dixisse augurantes futura et vera concinuerunt. unde etiam templum ei constitutum, dati sacerdotes Antoniniani et sodales et flamines et omnia quae aede sacrata decrevit antiquitas.

cos igitur in amor omnis impero atque ab alius modo frater modo pater modo filius ut quisque aetas sino et dico et amo octavus decimus annus imperium suus sexagensimo et primus vita dies ulter claudo tantus ille amor is dies regius funus claruit ut nemo ille plango censeo certus omnis qui ab diuus commodo ad deus redeo denique priusquam funus condo ut plerusque dico qui numquam antea facio sum neque postea senatus populus non divido locus sed in unus sedes propitius deus dico hic sanus vir tantus et talis atque diuus vito et mors conjungo filius commodus derelinquo qui si felix sum filius non relinquo et parum sanus sum qui ille honor divinus omnis aetas omnis sexus omnis condicio atque dignitas do nisi qui etiam sacrilegus iudico sum qui is imago in suus domus non habeo qui per fortuna vel possum habeo vel debeo denique hodie in multus domus marcius antoninus statua consisto inter deus penates neque desum homo qui somnium is multus prae dico auguro sum et verus concino unde etiam templum is constituo do sacerdos antoninianus et sodal et flamen et omnis qui aedes sacro decerno antiquitas


Fuit autem consuetudo Marco ut in circensium spectaculo legeret audiretque ac subscriberet, ex quo quidem saepe iocis popularibus dicitur lacessitus. Multum sane potuerunt liberti sub Marco et Vero Geminas et Agaclytus. Tantae autem sanctitatis fuit Marcus ut Veri vitia et celaverit et defenderit, cum ei vehementissime displicerent, mortuumque eum divum appellaverit amitasque eius et sorores honoribus et salariis decretis sublevaverit atque provexerit sacrisque eum plurimis honoraverit. flaminem et Antoninianos sodales et omnes honores qui divis habentur eidem dedicavit. nemo est principum, quem non gravis fama perstringat, usque adeo ut etiam Marcus in sermonem venerit, quod Verum vel veneno ita tulerit ut parte cultri veneno lita vulvam inciderit, venenatam partem fratri edendam propinans et sibi innoxiam reservans, vel certe per medicum Posidippum, qui ei sanguinem intempestive dicitur emisisse. Cassius post mortem Veri a Marco descivit. 1Thus Bitschofsky; bia quoque P; uiaque Salm., Peter.

sum autem consuetudo marcus ut in circensis spectaculum lego audio atque subscribo ex quo quidem saepe jocus popularis dico lacesso multus sanus possum libertus sub marcus et verus gemino et agaclytus tantus autem sanctitas sum marcus ut verus vitio et celo et defendo cum is vehemens displiceo morior is divus appello amita is et soror honor et salarius decretum sublevo atque proveho sacer is multus honoro flamen et antoninianus sodal et omnis honor qui divus habeo idem dedico nemo sum princeps qui non gravis fama perstringo usque adeo ut etiam marcus in sermo venio qui verus vel veneno ita fero ut pars culter veneno lito volva incido veneno pars frater edo propino et sui innoxius reservo vel certus per medicus posidippum qui is sanguis intempestivus dico emitto casseius post mors verus ab marcus descio thus bitschofsky biduum quoque p via salm peter


Profecti tamen sunt paludati ambo imperatores et Victualis et Marcomannis cuncta turbantibus, aliis etiam gentibus, quae pulsae a superioribus barbaris fugerant, nisi reciperentur, bellum inferentibus. nec parum profuit ista profectio, cum Aquileiam usque venissent, nam plerique reges et cum populis suis se retraxerunt et tumultus auctores interemerunt. Quadi autem amisso rege suo non prius se confirmaturos eum qui erat creatus dicebant, quam id nostris placuisset imperatoribus. Lucius tamen invitus profectus est, cum plerique ad legatos imperatorum mitterent defectionis veniam postulantes, et Lucius quidem, quod amissus esset praefectus praetorio Furius Victorinus, atque pars exercitus interisset, redeundum esse censebat; Marcus autem fingere barbaros aestimans et fugam et cetera quae securitatem bellicam ostenderent, ob hoc ne tanti apparatus mole premerentur, instandum esse ducebat. denique transcensis Alpibus longius processerunt composueruntque omnia, quae ad munimen Italiae atque Illyrici pertinebant. placuit autem urgente Lucio, ut prae- missis ad senatum litteris Lucius Romam rediret. via quoque 1, postquam iter ingressi sunt, sedens cum fratre in vehiculo Lucius apoplexi arreptus periit.

proficiscor tamen sum paludatus ambo imperator et victual et marcomannis cunctus turbo alius etiam gens qui pello ab superus barbaris fugio nisi recipio bellum infero neque parum prosum iste profectio cum aquileia usque venio nam plerusque rex et cum populus suus sui retraho et tumultus auctor interimo quadi autem amitto rex suus non prior sui confirmo is qui sum creo dico quam is noster placeo imperator lucius tamen invitus proficiscor sum cum plerusque ad legatus imperator mitto defectio venio postulo et lucius quidem qui amitto sum praefectus praetorius furius victorinus atque pars exercitus intereo redeo sum censeo marcus autem fingo barbarus aestimo et fuga et ceterus qui securitas bellicus ostendo ob hic ne tantus apparatus moles premo insto sum duco denique transcendo alpis longus procedo compono omnis qui ad munimen italia atque illyricus pertineo placeo autem urgeo lucius ut prae mitto ad senatus littera lucius roma redeo via quoque postquam iter ingredior sum sedeo cum frater in vehiculum lucius apoplexia arrepo pereo


Erat mos iste Antonino ut omnia crimina minore supplicio quam legibus plecti solent puniret, quamvis nonnumquam contra manifestos et gravium criminum reos inexorabilis permaneret. capitales causas hominum honestorum ipse cognovit, et quidem summa aequitate, ita ut praetorem reprehenderet, qui cito reorum causas audierat, iuberetque illum iterum cognoscere, dignitatis eorum interesse dicens ut ab eo audirentur qui pro populo iudicaret, aequitatem autem etiam circa captos hostes custodivit, infinitos ex gentibus in Romano solo conlocavit, fulmen de caelo precibus suis contra hostium machinamentum extorsit, suis pluvia impetrata cum siti laborarent. Voluit Marcomanniam provinciam, voluit etiam Sarmatiam facere et fecisset, nisi Avidius Cassius rebellasset sub eodem in Oriente; atque imperatorem se appellavit, ut quidam dicunt, Faustina volente, quae de mariti valetudine desperaret. alii dicunt ementita morte Antonini Cassium imperatorem se appellasse, cum divum Marcum appellasset. et Antoninus quidem non est satis motus defectione Cassii nec in eius affectus saevit. sed per senatum hostis est iudicatus bonaque eius proscripta per

sum mos iste antoninus ut omnis crimen paruus supplicium quam lex plecto soleo punior quivis nonnumquam contra manifestus et gravis crimen reus inexorabilis permaneo capital causa homo honestor ipse cognosco et quidem summus aequitas ita ut praetor reprehendo qui cito reus causa audio jubeo ille iterum cognosco dignitas is intersum dico ut ab is audio qui pro populus iudico aequitas autem etiam circa capio hostis custodio infinitus ex gens in romanus solum conloco fulmen de caelum prex suus contra hostis machinamentum extorqueo suus pluvia impetro cum sitis laboro volo marcomanniam provincia volo etiam sarmatiam facio et facio nisi avidus casseius rebello sub idem in oriens atque imperator sui appello ut quidam dico faustina volo qui de maritus valetudo despero alius dico ementior mors antoninus casseius imperator sui appello cum divus marcus appello et antoninus quidem non sum satis moueo defectio casseius neque in is afficio saevio sed per senatus hostis sum iudico bonus is proscribo per


Iam in suos tanta fuit benignitate Marcus ut cum in omnes propinquos cuncta honorum ornamenta contulerit, tum in filium et quidem scelestum atque impurum cito nomen Caesaris et mox sacerdotium statimque nomen imperatoris ac triumphi participationem et consulatum. quo quidem tempore sedente imperator filio ad triumphalem currum in Circo pedes cucurrit. Post Veri obitum Marcus Antoninus solus rem publicam tenuit, multo melior et feracior ad virtutes, quippe qui nullis Veri iam impediretur aut simplicitatis calidaeque veritatis, qua ille ingenito vitio laborabat, erroribus aut iis qui praecipue displicebant Marco Antonino iam inde a primo aetatis suae tempore vel institutis mentis pravae vel moribus, erat enim ipse tantae tranquillitatis ut vultum numquam mutaverit maerore vel gaudio, philosophiae deditus Stoicae, quam et per optimos quosque magistros acceperat et undique ipse collegerat, nam et Hadrianus hunc eundem successorem paraverat, nisi ei aetas puerilis obstitisset. quod quidem apparet ex eo quod generum Pio hunc eundem delegit, ut ad eum, dignum utpote virum, quandocumque Romanum perveniret imperium.

iam in suus tantus sum benignitas marcus ut cum in omnis propinquus cunctus honor ornamentum confero tum in filius et quidem scelestus atque impurus cito nomen caesar et mox sacerdotium statim nomen imperator atque triumphus participatio et consulatus quo quidem tempus sedeo imperator filius ad triumphal currus in circus pes curro post verus obeo marcus antoninus solus res publicus teneo multus bonus et ferax ad virtus quippe qui nullus verus iam impedio aut simplicitas calida veritas qui ille ingenitus vitio laboro error aut is qui praecipuus displiceo marcus antoninus iam inde ab primus aetas suus tempus vel institus mens pravus vel mos sum enim ipse tantus tranquillitas ut vultus numquam muto maeror vel gaudium philosophia dedo stoicus quam et per bonus quisque magister accipio et undique ipse colligo nam et hadrianus hic idem successor paro nisi is aetas puerilis obsto qui quidem appareo ex is qui gener pius hic idem deligo ut ad is dignus utpote vir quandocumque romanus pervenio imperium


provincialibus reddidit. gentes omnes ab Illyrici limite usque in Galliam conspiraverant, ut Marcomanni Varistae Hermunduri et Quadi Suebi Sarmatae Lacringes et Buri hi aliique cum Victualis Osi Bessi Cobotes Roxolani Bastarnae Alani Peucini Costoboci. imminebat et Parthicum bellum et Britannicum. magno igitur labore etiam suo gentes asperrimas vicit militibus sese imitantibus, ducentibus etiam exercitum legatis et praefectis praetorio, accepitque in deditionem Marcomannos plurimis in Italiam traductis. Semper sane cum optimatibus non solum bellicas res sed etiam civiles, priusquam faceret aliquid, contulit, denique sententia illius praecipua semper haec fuit: Aequius est ut ego tot talium amicorum consilium sequar, quam ut tot tales amici meam unius voluntatem sequantur, sane quia durus videbatur ex philosophiae institutione Marcus ad militiae labores atque ad omnem vitam graviter carpebatur, sed male loquentibus vel sermone vel litteris respondebat. et multi nobiles bello Germanico sive Marcomannico immo plurimarum gentium interierunt, quibus omnibus statuas in foro Ulpio conlocavit, quare frequenter amici suaserunt, ut a bellis discederet et Romam veniret, sed ille contempsit ac perstitit nec prius recessit quam omnia bella finiret, provincias ex procon- sularibus consulares aut ex consularibus proconsulares aut praetorias pro belli necessitate fecit, res etiam in Sequanis turbatas censura et auctoritate repressit. compositae res et in Hispania, quae per Lusitaniam turbatae erant, filio Commodo accersito ad limitem togam virilem dedit, quare congiarium populo divisit et eum ante tempus consulem designavit.

provincial reddo gens omnis ab illyricus limes usque in gallia conspiro ut marcomanni varistae hermunduri et quadi suevi sarmata lacringes et buris hic alius cum victual osus bessi cobotes rhoxolani bastarnae alanus peucini costoboci immineo et parthicus bellum et britannicus magnus igitur labor etiam suus gens asper vinco miles sui imito duco etiam exercitus legatus et praefectus praetorius accipio in deditio marcomannos multus in italia traduco semper sanus cum optimas non solus bellicus res sed etiam civilis priusquam facio aliquis confero denique sententia ille praecipuus semper hic sum aequus sum ut ego tot talis amicus consilium sequor quam ut tot talis amicus meus unus voluntas sequor sanus quia durus video ex philosophia institutio marcus ad militia labor atque ad omnis vita gravis carpo sed malus loquor vel sermo vel littera respondeo et multus nobilis bellum germanicus sive marcomannico immo plurimaris gens intereo qui omnis statua in forum ulpius conloco quare frequens amicus suadeo ut ab bellum discedo et roma venio sed ille contemno atque persto neque prior recedo quam omnis bellum finio provincia ex procon sularis consularis aut ex consularis proconsularis aut praetorius pro bellum necessitas facio res etiam in sequani turbo censeo et auctoritas reprimo compono res et in hispania qui per lusitania turbo sum filius commodus arcesso ad limito toga virilis do quare congiarium populus divido et is ante tempus consul designo


Sed Marco Antonino haec sunt gesta post fratrem: primum corpus eius Romam devectum est et inlatum maiorum sepulchris, divini inde honores decreti, dein cum gratias ageret senatui quod fratrem consecrasset, occulte ostendit omnia bellica consilia sua fuisse, quibus superati sunt Parthi, addidit praeterea quaedam, quibus ostendit nunc demum se quasi a principio acturum esse rem publicam amoto eo qui remissior videbatur, nec aliter senatus accepit quam Marcus dixerat, ut videretur gratias agere quod Verus excessisset vita. omnibus deinde sororibus et adfinibus et libertis iuris et honoris et pecuniae plurimum detulit, erat enim famae suae curiosissimus, requirens ad verum, quid quisque de se diceret, emendans quae bene reprehensa viderentur. Proficiscens ad bellum Germanicum filiam suam non decurso luctus tempore grandaevo equitis Romani filio Claudio Pompeiano dedit genere Antiochensi nec satis nobili (quem postea bis consulem fecit), cum filia eius Augusta esset et Augustae filia, sed has nuptias et Faustina et ipsa quae dabatur invitae habuerunt.

sed marcus antoninus hic sum gero post frater primus corpus is roma deveho sum et infero magnus sepulcrum divinus inde honor decerno deinde cum gratia ago senatus qui frater consecro occulte ostendo omnis bellicus consilium suus sum qui supero sum parthus addo praeterea quidam qui ostendo nunc demum sui quasi ab principium ago sum res publicus amoueo is qui remitto video neque aliter senatus accipio quam marcus dico ut video gratia ago qui verus excedo vito omnis deinde soror et affinis et libertus ius et honor et pecunia multus defero sum enim fama suus curiosus requiro ad verus quis quisque de sui dico emendo qui bene reprehendo video proficiscor ad bellum germanicus filia suus non decurro luctus tempus grandaevo equio romanus filius claudius pompejanus do genus antiochensis neque satis nobilis qui postea bis consul facio cum filia is augustus sum et augusta filia sed hic nuptiae et faustina et ipse qui do invitus habeo


Ergo provincias post haec ingenti moderatione ac benignitate tractavit. contra Germanos res feliciter gessit, speciale ipse bellum Marcomannicum, sed quantum nulla umquam memoria fuit, cum virtute tum etiam felicitate transegit, et eo quidem tempore quo pestilentia gravis multa milia et popularium et militum interemerat. Pannonias ergo, Marcomannis Sarmatis Vandalis simul etiam Quadis exstinctis, servitio liberavit et Romae cum Commodo, quem iam Caesarem fecerat, filio, ut diximus, suo triumphavit. cum autem ad hoc bellum omne aerarium exhausisset suum neque in animum induceret, ut extra ordinem provincialibus aliquid imperaret, in foro divi Traiani auctionem ornamentorum imperialium fecit vendiditque aurea pocula et crystallina et murrina, vasa etiam regia et vestem uxoriam seri eam et aura tam, gemmas quin etiam, quas multas in repositorio sanctiore Hadriani reppererat, et per duos quidem menses haec venditio celebrata est, tantumque auri redactum ut reliquias belli Marcomannici ex sententia persecutus postea dederit potestatem emptoribus, ut, si qui vellet empta reddere atque aurum recipere, sciret licere, nec molestus ulli fuit qui vel non reddidit empta vel reddidit. tunc viris clarioribus permisit ut eodem cultu quo et ipse vel ministris similibus convivia exhiberent, in munere autem publico tam magnanimus fuit ut centum leones una missione simul exhiberet et sagittis interfectos.

ergo provincia post hic ingens moderatio atque benignitas tracto contra germani res feliciter gero special ipse bellum marcomannicum sed quantus nullus umquam memoria sum cum virtus tum etiam felicitas transigo et is quidem tempus quo pestilentia gravis multus mille et popularis et miles interimo pannonia ergo marcomannis sarmata vandal simul etiam quadi exstinguo servitium libero et roma cum commodus qui iam caesaris facio filius ut dico suus triumpho cum autem ad hic bellum omnis aerarius exhaurio suus neque in animus induco ut extra ordo provincial aliquis impero in forum divus trajanus auctio ornamentor imperialis facio vendo aureus poculum et crystallinum et murrina vasum etiam regius et vestis uxorius sero is et aura tam gemma quin etiam qui multus in repositorium sancio hadrianus reperio et per duo quidem mensis hic venditio celebro sum tantus aurum redigo ut reliquiae bellum marcomannici ex sententia persequor postea do potestas emptor ut si qui volo emo reddo atque aurum recipio scio licet neque molestus ullus sum qui vel non reddo emo vel reddo tunc vis clarus permitto ut idem cultus quo et ipse vel minister similis convivium exhibeo in munus autem publicus tam magnanimus sum ut centum leo unus missio simul exhibeo et sagitta interfacio


Cum populo autem non aliter egit quam est actum sub civitate libera, fuitque per omnia moderantissimus in hominibus deterrendis a malo, invitandis ad bona, remunerandis copia, indulgentia liberandis fecitque ex malis bonos, ex bonis optimos, moderate etiam cavillationes nonnullorum ferens. nam cum quendam Vetrasinum famae detestandae honorem petentem moneret, ut se ab opinionibus populi vindicaret, et ille contra respondisset multos, qui secum in arena pugnassent, se praetores videre, patienter tulit, ac ne in quemquam facile vindicaret, praetorem, qui quaedam pessime egerat, non abdicare se praetura iussit, sed collegae iuris dictionem mandavit, fisco in causis compendii numquam iudicans favit. sane, quamvis esset constans, erat etiam verecundus. Posteaquam autem e Syria victor rediit frater, patris patriae nomen ambobus decretum est, cum se Marcus absente Vero erga omnes senatores atque homines moderatissime gessisset, corona praeterea civica oblata est ambobus; petiitque Lucius ut secum Marcus triumpharet. petiit praeterea Lucius ut filii Marci Caesares appellarentur. sed Marcus tanta fuit moderatione ut, cum simul triumphasset, tamen post mortem Lucii tantum Germanicum se vocaret, quod sibi bello proprio pepererat, in triumpho autem liberos Marci utriusque sexus secum vexerunt, ita tamen ut et puellas virgines veherent. ludos etiam ob triumphum decretos spectaverunt habitu triumphali. inter cetera pietatis eius haec quoque moderatio praedicanda est: funambulis post puerum lapsum culcitas subici iussit, unde hodieque rete praetenditur. Dum Parthicum bellum geritur, natum est Marcomannicum, quod diu eorum qui aderant arte suspensum est, ut finito iam Orientali bello Marco- mannicum agi posset, et cum famis tempore populo insinuasset de bello, fratre post quinquennium reverso in senatu egit, ambos necessarios dicens bello

cos populus autem non aliter ago quam sum ago sub civitas liber sum per omnis modero in homo deterreo ab malus invito ad bonus remunero copia indulgeo libero facio ex malus bonus ex bonus bonus modero etiam cavillatio nonnulli fero nam cum quidam vetrasinum fama detesto honor peto moneo ut sui ab opinio populus vindico et ille contra respondeo multus qui sui in harena pugno sui praetor video patienter fero atque ne in quisquam facilis vindico praetor qui quidam pessime ago non abdicaris sui praetura iubeo sed collega ius dictio mando fiscus in causa compendium numquam judico faveo sanus quivis sum consto sum etiam verecundus posteaquam autem e syria victor redeo frater pater patria nomen ambo decretum sum cum sui marcus absum verus erga omnis senator atque homo moderatus gero corona praeterea civica offertor sum ambo peto lucius ut sui marcus triumpho peto praeterea lucius ut filius marcius caesaris appello sed marcus tantus sum moderatio ut cum simul triumpho tamen post mors lucius tantus germanicus sui voco qui sui bellum proprius pario in triumphus autem liber marcius uterque sexus sui veho ita tamen ut et puella virgo veho ludus etiam ob triumphus decerno specto habitus triumphal inter ceterus pietas is hic quoque moderatio praedico sum funambulis post puer labor culcita subicio iubeo unde hodie reor praetendo dum parthicus bellum gero natus sum marcomannicum qui diu is qui adsum ars suspendo sum ut finio iam oriental bellum marcus mannicum ago possum et cum fames tempus populus insinuo de bellum frater post quinquennium revorto in senatus ago ambo necessarius dico bellum


Hadriano Baiis absumpto cum Pius ad advehendas eius reliquias esset profectus, relictus Romae avo iusta implevit et gladiatorium quasi privatus quaestor edidit munus, post excessum Hadriani statim Pius per uxorem suam Marcum sciscitatus est et eum dissolutis sponsalibus, quae cum Lucii Ceionii Commodi desponderi voluerat impari adhuc aetati, habita deliberatione velle se dixit, his ita gestis adhuc quaestorem et consulem secum Pius Marcum designavit et Caesaris appellatione donavit et sevirum turmis equitum Romanorum iam consulem designatum creavit et edenti cum collegis ludos sevirales adsedit et in Tiberianam domum transgredi iussit et aulico fastigio renitentem ornavit et in collegia sacerdotum iubente senatu recepit, secundum etiam consulem designavit, cum ipse quartum pariter inierit. per eadem tempora, cum tantis honoribus occuparetur et cum formandus ad regendum statum rei publicae patris actibus interesset, studia cupidissime frequentavit. Post haec Faustinam duxit uxorem et suscepta filia tribunicia potestate donatus est atque imperio extra urbem proconsulari addito iure quintae relationis. tantumque apud Pium valuit ut numquam quemquam sine eo facile promoverit. erat autem in summis obsequiis patris Marcus, quamvis non deessent qui aliqua adversum eum insusurrarent, et prae ceteris Valerius Homollus, qui, cum Lucillam matrem Marci in viridiario venerantem simulacrum Apollinis vidisset, insusurravit, illa nunc rogat, ut diem tuum claudas et filius imperet . quod omnino apud Pium nihil valuit; tanta erat Marci probitas et

hadrianus baiae absumo cum pius ad adveho is reliquiae sum proficiscor relinquo roma avus iustus impleo et gladiatorius quasi privo quaestor edo munus post excedo hadrianus statim pius per uxor suus marcus sciscitor sum et is dissolvo sponsal qui cum lucius ceionii commodus despondeo volo imparis adhuc aetas habeo deliberatio volo sui dico hic ita gero adhuc quaestor et consul sui pius marcus designo et caesar appellatio dono et sevirum turma eques romanus iam consul designo creo et edo cum collega ludus seviral adsedeo et in tiberianus domus transgredior iubeo et aulicus fastigium reniteo orno et in collegium sacerdos jubeo senatus recipio secundus etiam consul designo cum ipse quartus pariter ineo per idem tempus cum tantus honor occupo et cum formo ad rego status res publicus pater actus intersum studium cupidus frequento post hic faustina duco uxor et suscipio filia tribunicius potestas dono sum atque imperium extra urbs proconsularis addo ius quintus relatio tantus apud pius valeo ut numquam quisquam sine is facilis promoveo sum autem in summus obsequium pater marcus quivis non desum qui aliqui adverro is insusurro et prae ceterus valerius homollus qui cum lucillam mater marcius in viridiario veneror simulacrum apollo video insusurro ille nunc rogo ut dies tuus claudo et filius impero qui omnino apud pius nihil valeo tantus sum marcius probitas et


Si quis umquam proscriptus est a praefecto urbi, non libenter accepit. ipse in largitionibus pecuniae publicae parcissimus fuit, quod laudi potius datur quam reprehensione sed tamen et bonis viris pecunias dedit et oppidis labentibus auxilium tulit et tributa vel vectigalia, ubi necessitas cogebat, remisit. absens populi Romani voluptates curari vehementer praecepit per ditissimos editores. fuit enim populo hic sermo, cum sustulisset ad bellum gladiatores, quod populum sublatis voluptatibus vellet cogere ad philosophiam. iusserat enim ne mercimonia impedirentur, tardius pantomimos exhibere nonis diebus. de amatis pantomimis ab uxore fuit sermo, ut superius diximus, sed haec omnia per epistolas suas purgavit. idem Marcus sederi in civitatibus vetuit in equis sive vehiculis, lavacra mixta summovit. mores matronarum composuit diffluentes et iuvenum nobilium, sacra Serapidis a vulgaritate Pelusiae summovit. fama fuit sane, quod sub philosophorum specie quidam rem publicam vexarent et privatos, quod ille purgavit.

si quis umquam proscribo sum ab praeficio urbs non libet accipio ipse in largitio pecunia publicus parcus sum qui laus potis do quam reprehensio sed tamen et bonus vis pecunia do et oppidum labor auxilium fero et tribuo vel vectigalis ubi necessitas cogo remitto absum populus romanus voluptas curaris vehemens praecipio per dives editor sum enim populus hic sermo cum tollo ad bellum gladiator qui populus tollo voluptas volo cogo ad philosophia iubeo enim ne mercimonium impedio tardus pantomimus exhibeo nonus dies de amo pantomimus ab uxor sum sermo ut superus dico sed hic omnis per epistula suus purgo idem marcus sedeo in civitas veto in equus sive vehiculis lavacrum misceo summoveo mos matronaris compono diffluo et juvenis nobilis sacer serapis ab vulgaritas pelusiae summoveo fama sum sanus qui sub philosophus species quidam res publicus vexo et privo qui ille purgo


Multa egit cum regibus et pacem confirmavit, sibi occurrentibus cunctis regibus et legatis Persarum. omnibus orientalibus provinciis carissimus fuit. apud multas etiam philosophiae vestigia reliquit, apud Aegyptios civem se egit et philosophum in omnibus stadiis templis locis. et eum multa Alexandrini in Cassium dixissent fausta, tamen omnibus ignovit et filiam suam apud eos reliquit. Faustinam suam in radicibus montis Tauri in vico Halalae exanimatam vi subiti morbi amisit, petiit a senatu ut honores Faustinae aedemque decernerent, laudata eadem, cum impudicitiae fama graviter laborasset. quae Antoninus vel nesciit vel dissimulavit, novas puellas Faustinianas instituit in honorem uxoris mortuae, divam etiam Faustinam a senatu appellatam gratulatus est. quam secum et in aestivis habuerat, ut matrem castrorum appellaret. fecit et coloniam vicum in quo obiit Faustina et aedem illi exstruxit. sed haec postea aedis Heliogabalo dedicata est. Ipsum Cassium pro clementia occidi passus est, non occidi iussit, deportatus est Heliodorus, filius Cassii, et alii liberum exsilium acceperunt cum bonorum parte. filii autem Cassii et amplius media parte acceperunt paterni patrimonii et auro atque argento adiuti, mulieres autem etiam ornamentis; ita ut Alexandria, filia Cassii, et Druncianus gener liberam vagandi potestatem haberent commendati amitae marito. doluit denique Cassium exstinctum, dicens voluisse se sine senatorio sanguine imperium transigere.

multus ago cum rex et pax confirmo sui occurro cunctus rex et legatus persaris omnis oriental provincia carus sum apud multus etiam philosophia vestigium relinquo apud aegyptius civis sui ago et philosophus in omnis stadium templum locus et is multus alexandrinus in casseius dico faustus tamen omnis ignosco et filia suus apud is relinquo faustina suus in radix mons taurus in vicus halalae exanimo vis subeo morbus amitto peto ab senatus ut honor faustina aedes decerno laudo idem cum impudicitia fama gravis laboro qui antoninus vel nescio vel dissimulo novo puella faustinianus instituo in honor uxor morior diva etiam faustina ab senatus appello gratulor sum quam sui et in aestivus habeo ut mater castrum appello facio et colonia vicus in quo obeo faustina et aedes ille exstruo sed hic postea aedes heliogabalus dedico sum ipse casseius pro clemens occido patior sum non occido iubeo deporto sum heliodorus filius casseius et alius liber exsilium accipio cum bonus pars filius autem casseius et amplus medius pars accipio paternus patrimonium et aurum atque argentum adjuvo mulier autem etiam ornamentum ita ut alexandrea filia casseius et druncianus gener liber vago potestas habeo commendo amita marito doleo denique casseius exstinguo dico volo sui sine senatorius sanguis imperium transigo


Educatus est 1 in Hadriani gremio, qui illum, ut supra diximus, Verissimum nominabat et qui ei honorem equi publici sexenni detulit, octavo aetatis anno in Saliorum collegium rettulit, in saliatu omen accepit imperii: coronas omnibus in pulvinar ex more iacientibus aliae aliis locis haeserunt, huius velut manu capiti Martis aptata est. fuit in eo sacerdotio et praesul et vates et magister et multos inauguravit atque exauguravit nemine praeeunte, quod ipse carmina cuncta didicisset, Virilem togam sumpsit quinto decimo aetatis anno, statimque ei Lucii Ceionii Commodi filia desponsata est ex Hadriani voluntate, nec multo post praefectus Feriarum Latinarum fuit. in quo honore praeclarissime se pro magistratibus agentem et in conviviis Hadriani principis ostendit, post hoc patrimonium paternum sorori totum concessit, cum eum ad divisionem mater vocaret, responditque avi bonis se esse contentum, addens, ut et mater, si vellet, in sororem suum patrimonium conferret, ne inferior esset soror marito, fuit autem tanta indulgentia ut cogeretur nonnumquam vel in venationes pergere vel in theatrum descendere vel spectaculis interesse. operam praeterea pingendo sub magistro Diogneto dedit. amavit pugilatum luctamina et cursum et aucupatus et pila lusit adprime et venatus est. sed ab omnibus his intentionibus studium eum philosophiae abduxit seriumque et gravem reddidit, non tamen prorsus abolita in eo comitate, quam praecipue suis, mox amicis atque etiam minus notis exhibebat, cum frugi esset sine contumacia, verecundus sine ignavia, sine tristitia gravis.

educo sum in hadrianus gremium qui ille ut supra dico verus nomino et qui is honor equus publicus sexennis defero octavus aetas annus in salius collegium refero in saliatu omen accipio imperium corona omnis in pulvinar ex mos iacientibus alius alius locus haereo hic velut manus caput mars apto sum sum in is sacerdotium et praesul et vates et magister et multus inauguro atque exauguro nemo praeeo qui ipse carmen cunctus disco virilis toga sumo quintus decimus aetas annus statim is lucius ceionii commodus filia desponsor sum ex hadrianus voluntas neque multus post praefectus feriaris latinaris sum in quo honor praeclarus sui pro magistratus ago et in convivium hadrianus princeps ostendo post hic patrimonium paternus soror totus concedo cum is ad divisio mater voco respondeo avus bonus sui sum contineo addo ut et mater si volo in soror suus patrimonium confero ne inferus sum soror marito sum autem tantus indulgeo ut cogo nonnumquam vel in venatio pergo vel in theatrum descendo vel spectaculis intersum opera praeterea pingo sub magister diognetus do amo pugilatus luctamen et cursus et aucupo et pilum ludo apprimus et venor sum sed ab omnis hic intentio studium is philosophia abduco serius et gravis reddo non tamen prorsus aboleo in is comitas quam praecipuus suus mox amicus atque etiam paruus nosco exhibeo cum frugi sum sine contumacia verecundus sine ignavia sine tristitia gravis


aerarium publicum, relicto3 ergo Sarmatico Marcomannicoque bello contra Cassium profectus est. Romae etiam turbae fuerunt, quasi Cassius absente Antonino adventaret. sed Cassius statim interfectus est caputque eius adlatum est ad Antoninum. Marcus tamen non exultavit interfectione Cassii caputque eius humari iussit. Maecianum etiam, socium Cassii, cui Alexandria erat commissa, exercitus occidit, nam et praefectum praetorio sibi fecerat, qui et ipse occisus est. in conscios defectionis vetuit senatum graviter vindicare, simul petiit, ne qui senator tempore principatus sui occideretur, ne eius pollueretur imperium, eos etiam qui deportati fuerant revocari iussit, cum paucissimi centuriones capite essent puniti. ignovit et civitatibus quae Cassio consenserant, ignovit et Antiochensibus, qui multa in Marcum pro Cassio dixerant. quibus et spectacula et conventus publicos tulerat et omne contionum genus, contra quos edictum gravissimum misit, seditiosos autem eos et oratio Marci indicat, indita Mario Maximo, qua ille usus est apud amicos, denique noluit Antiochiam videre cum Syriam peteret, nam nec Cyrrhum voluit videre, ex qua erat Cassius, postea tamen Antiochiam vidit, fuit Alexandriae clementer cum his agens.

aerarius publicus relinquo ergo sarmaticus marcomannicoque bellum contra casseius proficiscor sum roma etiam turba sum quasi casseius absum antoninus advento sed casseius statim interficio sum caput is affero sum ad antoninus marcus tamen non exultavit interfectio casseius caput is humaris iubeo maecianum etiam socius casseius qui alexandrea sum committo exercitus occido nam et praeficio praetorius sui facio qui et ipse occido sum in conscius defectio veto senatus gravis vindicaris simul peto ne qui senator tempus principatus suus occaedes ne is polluo imperium is etiam qui deportas sum revocaris iubeo cum paucus centurio caput sum punior ignosco et civitas qui casseius consentio ignosco et antiochensis qui multus in marcus pro casseius dico qui et spectaculum et convenio publicus fero et omnis contio genus contra qui edictum gravis mitto seditiosus autem is et oratio marcius indico indo marius maximus qui ille utor sum apud amicus denique nolo antiochea video cum syria peto nam neque cyrrhum volo video ex qui sum casseius postea tamen antiochea video sum alexandrea clemens cum hic ago


Cavit et sumptibus publicis et calumniis quadruplatorum intercessit adposita falsis delatoribus nota. delationes, quibus fiscus augeretur, contempsit, de alimentis publicis multa prudenter invenit, curatores multis civitatibus, quo latius senatorias tenderet dignitates, a senatu dedit. Italicis civitatibus famis tempore frumentum ex urbe donavit omnique frumentariae rei consuluit, gladiatoria spectacula omnifariam temperavit. temperavit etiam scaenicas donationes iubens ut quinos aureos scaenici acciperent, ita tamen ut nullus editor decem aureos egrederetur. vias etiam urbis atque itinera diligentissime curavit. rei frumentariae graviter providit. Datis iuridicis Italiae consuluit ad id exemplum quo Hadrianus consulares viros reddere iura praeceperat. Hispanis exhaustis Italica adlectione contra Traiani quoque praecepta verecunde consuluit, leges etiam addidit de vicensima hereditatum, de tutelis libertorum, de bonis maternis et item de filiorum successionibus pro parte materna, utque senatores peregrini quartam partem in Italia possiderent, dedit praeterea curatoribus regionum ac viarum potestatem, ut vel punirent vel ad praefectum urbi puniendos remitterent eos qui ultra vectigalia quicquam ab aliquo exegissent. ius autem magis vetus restituit quam novum fecit, habuit secum praefectos, quorum et auctoritate et periculo semper iura dictavit. usus autem est Scaevola praecipue iuris perito.

caveo et sumptus publicus et calumnia quadruplator intercedo appono falsum delator nosco delatio qui fiscus augeo contemno de alimentum publicus multus prudens invenio curator multus civitas quo fero senatorius tendo dignitas ab senatus do italicus civitas fames tempus frumentum ex urbs dono omne frumentarius res consulo gladiatorius spectaculum omnifarius tempero tempero etiam scaenica donatio jubeo ut quini aureus scaenicus accipio ita tamen ut nullus editor decem aureus egredior via etiam urbs atque iter diligens curo res frumentarius gravis provideo do juridicus italia consulo ad is exemplum quo hadrianus consularis vir reddo ius praecipio hispanus exhaurio italicus adlectio contra trajanus quoque praecipio verecundus consulo lex etiam addo de vicesimus hereditas de tutelis libertus de bonus maternus et item de filius successio pro pars maternus ut senator peregrinus quartus pars in italia possideo do praeterea curator regio atque viaris potestas ut vel punior vel ad praeficio urbs punior remitto is qui ultra vectigalis quisquam ab aliquis exigo ius autem magis vetus restituo quam novus facio habeo sui praeficio qui et auctoritas et periculum semper ius dicto utor autem sum scaevola praecipuus ius pereo


Adepti imperium ita civiliter se ambo egerunt ut lenitatem Pii nemo desideraret, cum eos Manilius, sui temporis mimographus, cavillando impune perstringeret, funebre munus patri dederunt. dabat se Marcus totum et philosophiae, amorem civium adfectans, sed interpellavit istam felicitatem securitatemque imperatoris prima Tiberis inundatio, quae sub illis gravissima fuit. quae res et multa urbis aedificia vexavit et plurimum animalium interemit et famem gravissimam peperit, quae omnia mala Marcus et Verus sua cura et praesentia temperarunt. fuit eo tempore etiam Parthicum bellum, quod Vologaesus paratum sub Pio Marci et Veri tempore indixit, fugato Attidio Corneliano, qui Syriam tunc administrabat. imminebat etiam Britannicum bellum, et Chatti in Germaniam ac Raetiam inruperant. et adversus Britannos quidem Calpurnius Agricola missus est, contra Chattos Aufidius Victorinus. ad Parthicum vero bellum senatu consentiente Verus frater est missus; ipse Romae remansit, quod res urbanae imperatoris praesentiam postularent. et Verum quidem Marcus Capuam usque prosecutus amicis comitantibus a senatu ornavit additis officiorum omnium principibus, sed cum Romam redisset Marcus cognovissetque Verum apud Canusium aegrotare, ad eum videndum contendit susceptis in senatu votis; quae, posteaquam Romam rediit audita Veri transmissione, statim reddidit. et Verus quidem, posteaquam in Syriam venit, in deliciis apud Antiochiam et Daphnen vixit armisque se gladiatoriis et venatibus exercuit, cum per legatos bellum Parthicum gerens imperator appellatus esset, cum Marcus horis omnibus rei publicae actibus incubaret patienterque delicias fratris sed perinvitus ac nolens ferret, denique omnia quae ad bellum erant necessaria Romae positus et disposuit Marcus et ordinavit.

adipiscor imperium ita civilis sui ambo egero ut lenitas pius nemo desidero cum is manilius suus tempus mimographus cavillor impunis perstringo funebris munus pater do do sui marcus totus et philosophia amor civis adfectans sed interpello iste felicitas securitas imperator primus tiberis inundatio qui sub ille gravis sum qui res et multus urbs aedificium vexo et multus animal interimo et fames gravis pario qui omnis malus marcus et verus suus cura et praesens tempero sum is tempus etiam parthicus bellum qui vologaesus paro sub pius marcius et verus tempus indico fugo attidio corneliano qui syria tunc administro immineo etiam britannicus bellum et chatti in germania atque raetia irrumpo et adverro britanni quidem calpurnius agricola mitto sum contra chatti aufidius victorinus ad parthicus verus bellum senatus consentio verus frater sum mitto ipse roma remaneo qui res urbanus imperator praesentia postulo et verus quidem marcus capua usque prosequor amicus comito ab senatus orno addo officium omnis princeps sed cum roma redeo marcus cognosco verus apud canusium aegrotaris ad is video contendo suscipio in senatus voveo qui posteaquam roma redeo audio verus transmissio statim reddo et verus quidem posteaquam in syria venio in deliciae apud antiochea et daphne vivo armus sui gladiatorius et venatus exerceo cum per legatus bellum parthicus gero imperator appello sum cum marcus hora omnis res publicus actus incubo patienterque deliquia frater sed perinvitus atque nolo fero denique omnis qui ad bellum sum necessarius roma pono et dispono marcus et ordino


Senatum multis cognitionibus et maxime ad se pertinentibus iudicem dedit. de statu etiam defunctorum intra quinquennium quaeri iussit. neque quisquam principum amplius senatui detulit, in senatus autem honorificentiam multis praetoriis et consularibus privatis decidenda negotia delegavit, 1This sentence Peter 1, following Dirksen, transposed to precede senatum dedit. quo magis eorum cum exercitio iuris auctoritas cresceret. multos ex amicis in senatum adlegit cum aediliciis aut praetoriis dignitatibus. multis senatoribus verum pauperibus sine crimine dignitates tribunicias aediliciasque concessit, nec quemquam in ordinem legit, nisi quem ipse bene scisset. hoc quoque senatoribus detulit ut, quotiens de quorum capite esset iudicandum, secreto pertractaret atque ita in publicum proderet nec pateretur equites Romanos talibus interesse causis, semper autem, cum potuit, interfuit senatui, etiamsi nihil esset referendum, si Romae fuit; si vero aliquid referre voluit, etiam de Campania ipse venit, comitiis praeterea etiam usque ad noctem frequenter interfuit neque umquam recessit de curia nisi consul dixisset nihil vos moramur patres conscripti senatum. appellationibus a consule factis iudicem dedit. Iudiciariae rei singularem diligentiam adhibuit. fastis dies iudiciarios addidit, ita ut ducentos triginta dies annuos rebus agendis litibusque disceptandis constitueret. praetorem tutelarem primus fecit, cum ante tutores a consulibus poscerentur, ut diligentius de tutoribus tractaretur. de curatoribus vero, cum ante non nisi ex lege Plaetoria vel propter lasciviam vel propter dementiam darentur, ita statuit ut omnes adulti curatores acciperent non redditis causis.

senatus multus cognitio et magnus ad sui pertineo judico do de status etiam defunctor intra quinquennium quaero iubeo neque quisquam princeps amplus senatus defero in senatus autem honorificentia multus praetorius et consularis privo decido negotium delego this sentence peter following dirksen transposed to precede senatus do quo magis is cum exercitium ius auctoritas cresco multus ex amicus in senatus allego cum aedilicius aut praetorius dignitas multus senator verus pauper sine crimen dignitas tribunicius aediliciasque concedo neque quisquam in ordo lego nisi qui ipse bene scio hic quoque senator defero ut quotiens de qui caput sum judico secretum pertracto atque ita in publicus prodo neque pateo eques romanus talis intersum causa semper autem cum possum intersum senatus etiamsi nihil sum refero si roma sum si verus aliquis refero volo etiam de campaneus ipse venio comitium praeterea etiam usque ad nox frequens intersum neque umquam recedo de curia nisi consul dico nihil tu moror pater conscribo senatus appellatio ab consul facio judico do judiciarius res singularis diligentia adhibeo faveo dies iudiciarios addo ita ut ducenti triginta dies annuus res ago lis discepto constituo praetor tutelaris primus facio cum ante tutor ab consul posco ut diligo de tutor tracto de curator verus cum ante non nisi ex lex plaetorius vel propter lascivia vel propter dementia do ita statuo ut omnis adoleo curator accipio non reddo causa


Mors autem talis fuit: cum aegrotare coepisset, filium advocavit atque ab eo primum petiit ut belli reliquias non contemneret, ne videretur rem publicam prodere, et, cum filius ei respondisset cupere se primum sanitatem, ut vellet permisit, petens tamen ut exspectasset paucos dies, haud simul proficisceretur. deinde abstinuit victu potuque mori cupiens auxitque morbum, sexta die vocatis amicis et ridens res humanas, mortem autem contemnens ad amicos dixit, quid de me fletis et non magis de pestilentia et communi morte cogitatis? et cum illi vellent recedere, ingemescens ait, si iam me dimittitis, vale vobis dico vos praecedens . et cum ab eo quae- reretur, cui filium commendaret, ille respondit vobis, si dignus fuerit, et dis immortalibus . exercitus cognita mala valetudine vehementissime dolebant, quia illum unice amarunt, septimo die gravatus est et solum filium admisit, quem statim dimisit, ne in eum morbus transiret, dimisso filio caput operuit quasi volens dormire, sed nocte animam efflavit. fertur filium mori voluisse, cum eum talem videret futurum qualis exstitit post eius mortem, ne, ut ipse dicebat, similis Neroni Caligulae et Domitiano esset.

mors autem talis sum cum aegrotaris coepio filius advoco atque ab is primus peto ut bellum reliquiae non contemno ne video res publicus prodo et cum filius is respondeo cupio sui primus sanitas ut volo permitto peto tamen ut exspecto paucus dies haud simul proficiscor deinde abstineo vinco potus morior cupio augeo morbus sextus dies voco amicus et rideo res humanus mors autem contemno ad amicus dico quis de ego fleo et non magis de pestilentia et communis mors cogitas et cum ille volo recedo ingemescens aio si iam ego dimitto val tu dico tu praecedo et cum ab is qui reretur qui filius commendo ille respondeo tu si dignus sum et deus immortalis exercitus cognosco malus valetudo vehemens doleo quia ille unicus amo septimus dies gravo sum et solus filius admitto qui statim dimitto ne in is morbus transeo dimitto filius caput operio quasi volo dormio sed nox anima efflo fero filius morior volo cum is talis video sum qualis exsisto post is mors ne ut ipse dico similis nero caligula et domitianus sum


tantum autem studium in eo philosophiae fuit ut adscitus iam in imperatoriam tamen ad domum Apollonii discendi causa veniret, audivit et Sextum Chaeronensem Plutarchi nepotem, Iunium Rusticum, Claudium Maximum et Cinnam Catulum, Stoicos. Peripateticae vero studiosum audivit Claudium Severum et praecipue Iunium Rusticum, quem et reveritus est et sectatus, qui domi militiaeque pollebat, Stoicae disciplinae peritissimum; cum quo omnia communicavit publica privataque consilia, cui etiam ante praefectos praetorio semper osculum dedit, quem et consulem iterum designavit, cui post obitum a senatu statuas postulavit, tantum autem honoris magistris suis detulit ut imagines eorum aureas in larario haberet ac sepulchra eorum aditu hostiis floribus semper honoraret. studuit et iuri, audiens Lucium Volusium Maecianum. tantumque operis et laboris studiis impendit ut corpus adficeret atque in hoc solo pueritia eius reprehenderetur. frequentavit et declamatorum scholas publicas amavitque e condiscipulis praecipuos senatorii ordinis Seium Fuscianum et Aufidium Victorinum, ex equestri Baebium Longum et Calenum, in quos maxime liberalis fuit, et ita quidem ut quos non posset ob qualitatem vitae rei publicae praeponere, locupletatos teneret.

tantus autem studium in is philosophia sum ut ascitus iam in imperatorius tamen ad domus apollonius disco causa venio audio et sextus chaeronensem plutarchi nepos junius rusticus claudius magnus et cinna catulis stoicus peripateticus verus studiosus audio claudius severus et praecipuus junius rusticus qui et reverendus sum et sector qui domus militia polleo stoicus disciplina pereo cum quo omnis communico publicus privo consilium qui etiam ante praeficio praetorius semper osculis do qui et consul iterum designo qui post obeo ab senatus statua postulo tantus autem honor magister suus defero ut imago is aureus in lararium habeo atque sepulcrum is aditus hostia flos semper honoro studeo et jus audio lucius volusius maecianum tantus opus et labor studium impendo ut corpus afficio atque in hic solum pueritia is reprehendo frequento et declamator schola publicus amo e condiscipulis praecipuus senatorius ordo sejus fuscianum et aufidius victorinum ex equester baebius longus et calenus in qui magnus liberalis sum et ita quidem ut qui non possum ob qualitas vita res publicus praepono locupleto teneo


His ita se habentibus eum post obitum Lucii Caesaris Hadrianus successorem imperii quaereret, nec idoneus, utpote decem et octo annos agens, Marcus haberetur, amitae Marci virum Antoninum Pium Hadrianus ea lege in adoptationem legit ut sibi Marcum Pius adoptaret, ita tamen ut et Marcus sibi Lucium Commodum adoptaret. sane ea die qua adoptatus est Verus in somnis se umeros eburneos habere vidit sciscitatusque, an apti essent oneri ferundo, solito repperit fortiores, ubi autem comperit se ab Hadriano adoptatum, magis est deterritus quam laetatus iussusque in Hadriani privatam domum migrare invitus de maternis hortis recessit. cumque ab eo domestici quaererent, cur tristis in adoptionem regiam transiret, disputavit quae mala in se contineret imperium. Tunc primum pro Annio Aurelius coepit vocari, quod in Aureliam, hoc est Antonini, adoptionis iure transisset, octavo decimo ergo aetatis anno adoptatus in secundo consulatu Antonini, iam patris sui, Hadriano ferente gratia aetatis facta quaestor est designatus. adoptatus in aulicam domum omnibus parentibus suis tantam reverentiam quantam privatus exhibuit, eratque haud secus rei suae quam in privata domo parens ac diligens, pro instituto patris volens agere dicere cogitare.

hic ita sui habeo is post obeo lucius caesar hadrianus successor imperium quaero neque idoneus utpote decem et octo annus ago marcus habeo amita marcius vir antoninus pius hadrianus is lex in adoptatio lego ut sui marcus pius adopto ita tamen ut et marcus sui lucius commodus adopto sanus is dies qui adopto sum verus in somnus sui umerus eburneos habeo video sciscitor an aptus sum onus fero soleo reperio fortis ubi autem comperio sui ab hadrianus adoptas magis sum deterreo quam laeto jubeo in hadrianus privo domus migraris invitus de maternus hortus recedo cum ab is domesticus quaero cur tristis in adoptio regia transeo disputo qui malus in sui contineo imperium tunc primus pro annius aurelius coepio vocaris qui in aurelius hic sum antoninus adoptio ius transeo octavus decimus ergo aetas annus adopto in secundus consulatus antoninus iam pater suus hadrianus fero gratia aetas facio quaestor sum designo adopto in aulicus domus omnis parens suus tantus reverentia quantus privo exhibeo sum haud secus res suus quam in privo domus parens atque diligo pro instituo pater volo ago dico cogito


tanta in imperatorio participatu1 modestia. existimationis autem tantam curam habuit ut et procuratores suos puer semper moneret, ne quid arrogantius facerent, et heredidates delatas reddens proximis aliquando respuerit. denique per viginti et tres annos in domo patris ita versatus ut eius cotidie amor cresceret, nec praeter duas noctes per tot annos ab eo mansit diversis vicibus. Ob hoc Antoninus Pius, cum sibi adesse finem vitae videret, vocatis amicis et praefectis ut successorem eum imperii omnibus commendavit atque firmavit statimque signo aequanimitatis tribuno dato Fortunam auream, quae in cubiculo solebat esse, ad Marci cubiculum transire iussit, bonorum maternorum partem Ummidio Quadrato, sororis filio, quia illa iam mortua erat, tradidit. Post excessum divi Pii a senatu coactus regimen publicum capere fratrem sibi participem in imperio designavit, quem Lucium Aurelium Verum Commodum appellavit Caesaremque atque Augustum dixit, atque ex eo pariter coeperunt rem publicam regere tuncque primum Romanum imperium duos Angustos habere coepit, cum imperium sibi relictum cum alio participasset. Antonini mox ipse nomen recepit, et quasi pater Lucii Commodi esset, et Verum eum appellavit addito Antonini nomine filiamque suam Lucillam fratri despondit. ob hanc coniunctionem pueros et puellas novorum nominum frumentariae perceptioni adscribi praeceperunt, actis igitur quae agenda fuerant in senatu pariter castra praetoria petiverunt et vicena milia nummum singulis ob participatum imperium militibus promiserunt et ceteris pro rata. Hadriani autem sepulchro corpus patris intulerunt magnifico exsequiarum officio, mox iustitio secuto publice quoque funeris expeditus est ordo. et laudavere uterque pro rostris patrem flaminemque ei ex adfinibus et sodales ex amicissimis Aurelianos creavere.

tantus in imperatorius participo modestia existimatio autem tantus cura habeo ut et procurator suus puer semper moneo ne quis arrogo facio et heredidates defero reddo propior aliquando respuo denique per viginti et tres annus in domus pater ita verso ut is cottidie amor cresco neque praeter duo nox per tot annus ab is maneo diverto vicis ob hic antoninus pius cum sui adsum finis vita video voco amicus et praefectus ut successor is imperium omnis commendo atque firmo statim signum aequanimitas tribunus do fortuna aureus qui in cubiculum soleo sum ad marcius cubiculum transeo iubeo bonus maternus pars ummidio quadratus soror filius quia ille iam morior sum trado post excedo divus pius ab senatus cogo regimen publicus capio frater sui participo in imperium designo qui lucius aurelius verus commodus appello caesar atque augustus dico atque ex is pariter coepio res publicus rego tunc primus romanus imperium duo angustus habeo coepio cum imperium sui relinquo cum alius participo antoninus mox ipse nomen recipio et quasi pater lucius commodus sum et verus is appello addo antoninus nomen filia suus lucillam frater despondeo ob hic coniunctio puer et puella novum nomen frumentarius perceptio adscribo praecipio ago igitur qui ago sum in senatus pariter castrum praetorius peto et viceni mille nummus singuli ob participo imperium miles promitto et ceterus pro reor hadrianus autem sepulcrum corpus pater infero magnifico exsequiaris officium mox justitium sequor publicus quoque funus expedio sum ordo et laudo uterque pro rostrum pater flamen is ex affinis et sodal ex amicus aurelianus creo


Orientalibus rebus ordinatis Athenis fuit et initia Cereris adiit, ut se innocentem probaret, et sacrarium solus ingressus est. revertens ad Italiam navigio tempestatem gravissimam passus est. per Brundisium veniens in Italiam togam et ipse sumpsit et milites togatos esse iussit, nec umquam sagati fuerunt sub eo milites. Romam ut venit triumphavit. et inde Lavinium profectus est. Commodum deinde sibi collegam in tribuniciam potestatem iunxit, congiarium populo dedit et spectacula mirifica; dein civilia multa correxit, gladiatorii muneris sumptus modum fecit. sententia Platonis semper in ore illius fuit, florere civitates si aut philosophi imperarent aut imperantes philosopharentur. filio suo Bruttii Praesentis filiam iunxit nuptiis celebratis exemplo privatorum, quare etiam congiarium dedit populo. Dein ad conficiendum bellum conversus in administratione eius belli obiit, labentibus iam filii moribus ab instituto suo. triennio bellum postea cum Marcomannis Hermunduris Sarmatis Quadis etiam egit et, si anno uno superfuisset, provincias ex his fecisset. ante biduum quam exspiraret, admissis amicis dicitur ostendisse sententiam de filio eandem quam Philippus de Alexandro, cum de hoc male sentiret, addens nimium se aegre ferre filium superstitem relinquentem. nam iam Commodus turpem se et cruentum ostentabat.

oriental res ordino athenae sum et initium ceres adeo ut sui innocens probo et sacrarium solus ingredior sum revorto ad italia navigium tempestas gravis patior sum per brundisium venio in italia toga et ipse sumo et miles togatus sum iubeo neque umquam sagatus sum sub is miles roma ut venio triumpho et inde lavinium proficiscor sum commodus deinde sui collega in tribunicius potestas iungo congiarium populus do et spectaculum mirificus deinde civile multus corrigo gladiatorius munus sumptus modus facio sententia plato semper in os ille sum floreo civitas si aut philosophus impero aut impero philosophor filius suus bruttius praesum filia iungo nuptiae celebro exemplum privator quare etiam congiarium do populus deinde ad confacio bellum converro in administratio is bellum obeo labor iam filius mos ab instituo suus triennium bellum postea cum marcomannis hermunduri sarmata quadi etiam ago et si annus unus supersum provincia ex hic facio ante biduus quam exspiro admitto amicus dico ostendo sententia de filius idem quam philippus de alexander cum de hic malus sentio addo nimium sui aeger fero filius superstito relinquo nam iam commodus turpis sui et cruentus ostento


Fuit a prima infantia gravis, at ubi egressus est annos qui nutricum foventur auxilio, magnis praeceptoribus traditus ad philosophiae scita pervenit. usus est magistris ad prima elementa Euphorione litteratore et Gemino comoedo, musico Androne eodemque geometra. quibus omnibus ut disciplinarum auctoribus plurimum detulit, usus praeterea grammaticis, Graeco Alexandro Cotiaeensi, Latinis Trosio Apro et Pollione et Eutychio Proculo Siccensi. oratoribus usus est Graecis Aninio Macro, Caninio Celere et Herode Attico, Latino Frontone Cornelio, sed multum ex his Frontoni detulit, cui et statuam in senatu petiit. Proculum vero usque ad proconsulatum provexit oneribus in se receptis. Philosophiae operam vehementer dedit et quidem adhuc puer. nam duodecimum annum ingressus habitum philosophi sumpsit et deinceps tolerantiam, cum studeret in pallio et humi cubaret, vix autem matre agente instrato pellibus lectulo accubaret. usus est etiam Commodi magistro, cuius ei adfinitas fuerat destinata, Apollonio Chalcedonio Stoico philosopho.

sum ab primus infer gravis at ubi egredior sum annus qui nutrix foveo auxilium magnus praeceptor trado ad philosophia scio pervenio utor sum magister ad primus elementum euphorio litterator et geminus comoedus musicus andros idem geometres qui omnis ut disciplinaris auctor multus defero utor praeterea grammaticus graecum alexander cotiaeensi latinum trosio aper et pollio et eutychio proculus siccensi orator utor sum graecum aninio macer caninius celer et herodes atticus latinum fronto cornelius sed multus ex hic fronto defero qui et statua in senatus peto proculis verus usque ad proconsulatus proveho onus in sui recipio philosophia opera vehemens do et quidem adhuc puer nam duodecimus annus ingredior habitus philosophus sumo et deinceps tolerantia cum studeo in pallium et humus cubo vix autem mater ago insterno pellis lectulus accubo utor sum etiam commodus magister qui is affinitas sum destino apollonius chalcedonius stoicus philosophus


Cum Mauri Hispanias prope omnes vastarent, res per legatos bene gestae sunt. et cum per Aegyptum Bucolici milites gravia multa fecissent, per Avidium Cassium retunsi sunt, qui postea tyrannidem arripuit. sub ipsis profectionis diebus in secessu Praenestino agens filium, nomine Verum Caesarem, exsecto sub aure tubere septennem amisit, quem non plus quinque diebus luxit consultusque etiam medios actibus publicis reddidit, et quia ludi Iovis Optimi Maximi erant, interpellari eos publico luctu noluit iussitque, ut statuae tantummodo filio mortuo decernerentur et imago aurea circensibus per pompam ferenda et ut saliari carmini nomen eius insereretur. Instante sane adhuc pestilentia et deorum cultum diligentissime restituit et servos, quemadmodum bello Punico factum fuerat, ad militiam paravit, quos voluntarios exemplo volonum appellavit, armavit etiam gladiatores, quos obsequentes appellavit, latrones etiam Dalmatiae atque Dardaniae milites fecit. armavit et Diogmitas. emit et Germanorum auxilia contra Germanos, omni praeterea diligentia paravit legiones ad Germanicum et Marcomannicum bellum. et, ne provincialibus esset molestus, auctionem rerum aulicarum, ut diximus, fecit in foro divi Traiani, in qua praeter vestes et pocula et vasa aurea etiam signa cum tabulis magnorum artificum vendidit. Marcomannos in ipso transitu Danuvii delevit et praedam

cos maurus hispania prope omnis vasto res per legatus bene gero sum et cum per aegyptus bucolicus miles gravis multus facio per avidium casseius retundo sum qui postea tyrannis arripio sub ipse profectio dies in secedo praenestinus ago filius nomen verus caesaris exseco sub auris tuber septuennis amitto qui non multus quinque dies luceo consulo etiam medius actus publicus reddo et quia ludo iuppiter bonus magnus sum interpellaris is publicus luctus nolo jubeo ut statua tantummodo filius mortuus decerno et imago aureus circensis per pompa fero et ut saliaris carmen nomen is insero insto sanus adhuc pestilentia et deus cultus diligens restituo et servus quemadmodum bellum punicus facio sum ad militia paro qui voluntarii exemplum volo appello armo etiam gladiator qui obsequor appello latro etiam dalmatia atque dardania miles facio armo et diogmitas emo et germanus auxilium contra germani omnis praeterea diligentia paro legio ad germanicus et marcomannicum bellum et ne provincial sum molestus auctio res aulicaris ut dico facio in forum divus trajanus in qui praeter vestis et poculum et vasum aureus etiam signum cum tabula magnus artifex vendo marcomannos in ipse transeo danuvius deleo et praeda