Alexander Severus

CC BY 4.0 (estate-derived fields); included text keeps its per-record source license

Reuse requires the attribution line above (CC BY 4.0). Text records carry their own license_id; only open-display licenses appear in this file.

Licensed lexica and citation-only authorities are excluded from bulk dumps by construction — cite the authority, never reprint it.


Antequam de bellis eius et expeditionibus et victoriis loquar, de vita cotidiana et domestica pauca disseram. usus vivendi eidem hic fuit: primum, si facultas esset, id est si non cum uxore cubuisset, matutinis horis in larario suo, in quo et divos principes sed optimos electos et animas sanctiores, in quis Apollonium et, quantum scriotor suorum temporum dicit, Christum, Abraham et Orpheum et huiuscemodi ceteros habebat ac maiorum effigies, rem divinam faciebat, si id non poterat, pro loci qualitate vel vectabatur vel piscabatur vel deambulabat vel vena- batur. dehinc, si hora permitteret, actibus publicis permultam operam dabat, idcirco quod et res bellicae et civiles, ut superius dictum est, per amicos tractabantur, sed sanctos et fidelis et numquam venales, et tractatae firmabantur, nisi quid novi etiam ipsi placeret. sane si necessitas cogeret, ante lucem actibus operam dabat et in longam horam producebat neque umquam taediavit aut morosus aut iratus resedit, fronte semper pari et laetus ad omnia, erat enim ingentis prudentiae et cui nemo posset imponere et quem si aliquis urbane temptare voluit, intellectus tulit poenas.

antequam de bellum is et expeditio et victoria loquor de vito cottidianus et domesticus paucus dissero utor vivo idem hic sum primus si facultas sum is sum si non cum uxor cubo matutinus hora in lararium suus in quo et divus princeps sed bonus eligo et anima sancio in quis apollonius et quantus scriotor suus tempus dico christus abraham et orpheus et huiuscemodi ceterus habeo atque magnus effigio res divina facio si is non possum pro locus qualitas vel vecto vel piscor vel deambulo vel vena batur dehinc si hora permitto actus publicus permultam opera do idcirco qui et res bellicus et civilis ut superus dico sum per amicus tracto sed sancio et fidelis et numquam venal et tracto firmo nisi quis nosco etiam ipse placeo sanus si necessitas cogo ante lux actus opera do et in longus hora produco neque umquam taedio aut morosus aut irascor resedeo frons semper par et laetus ad omnis sum enim ingens prudentia et qui nemo possum impono et qui si aliquis urbanus tento volo intellego fero poena


Hactenus imperium populi Romani eum principem habuit qui diutius imperaret, post eum certatim inruentibus et aliis semestribus, aliis annuis, plerisque per biennium, ad summum per triennium imperantibus, usque ad eos principes qui latius imperium tetenderunt, Aurelianum dico et deinceps. de quibus, si vita subpeditaverit, ea quae comperta fuerint publicabimus. Reprehensa sunt in Alexandro haec: quod Syrus esse nolebat, quod aurum amabat, quod suspiciosissimus erat, quod vectigalia multa inveniebat, quod se Magnum Alexandrum videri volebat, quod nimis severus in milites erat, quod curis privatis agebat quae omnia in re publica instituerat. Scio sane plerosque negare hunc a senatu Caesarem appellatum esse sed a militibus, qui verum prorsus ignorant; dicere praeterea non hunc fuisse consobrinum Heliogabali. qui, ut nos sequantur, historicos eius temporis legant et maxime Acholium, qui et itinera huius principis scripsit.

hactenus imperium populus romanus is princeps habeo qui diu impero post is certatim inruo et alius semestris alius annuus plerusque per biennium ad superus per triennium impero usque ad is princeps qui fero imperium tendo aurelianus dico et deinceps de qui si vito subpedito is qui comperio sum publico reprehendo sum in alexander hic qui syrus sum nolo qui aurum amo qui suspiciosus sum qui vectigalis multus invenio qui sui magnus alexander video volo qui nimis severus in miles sum qui cura privo ago qui omnis in res publicus instituo scio sanus plerus nego hic ab senatus caesaris appello sum sed ab miles qui verus prorsus ignoro dico praeterea non hic sum consobrinus heliogabal qui ut nos sequor historicus is tempus lego et magnus acholium qui et iter hic princeps scribo


Idem cum quandam aniculam adfectam iniuriis a milite audisset, exauctoratum eum militia servum ei dedit, quod artifex carpentarius esset, ut eam pasceret, et cum dolerent hoc milites factum, persuasit omnibus ut modeste ferrent, et eos terruit, a)nai/maton imperium eius, cum fuerit durus et tetricus, idcirco vocatum est quod senatorem nullum occiderit, ut Herodianus Graecus scriptor refert in libris temporum suorum, severitatis autem tantae fuit in milites, ut saepe legiones integras exauctoraverit, ex militibus Quirites appellans, nec exercitum umquam timuerit, idcirco quod in vitam suam dici nihil posset quod umquam tribuni vel duces de stipendiis militum quicquam accepissent, dicens, Miles non timendus si vestitus, armatus, calciatus et satur et habens aliquid in zonula, idcirco quod mendicitas militaris ad omnem desperationem vocaret armatum. apparitores denique nullos esse passus est tribunis aut ducibus milites iussitque, ut ante tribunum quattuor milites ambularent, ante ducem sex, ante legatum decem, hique ad domos suos reciperent.

idem cum quidam anicula afficio iniuria ab miles audio exauctoro is militia servus is do qui artifex carpentarius sum ut is pasco et cum doleo hic miles facio persuadeo omnis ut modestus fero et is terreo ab nautilus maton imperium is cum sum durus et taetricus idcirco voco sum qui senator nullus occido ut herodianus graecus scriptor refero in liber tempus suus severitas autem tantus sum in miles ut saepe legio integer exauctoro ex miles quiris appello neque exercitus umquam timeo idcirco qui in vita suus dico nihil possum qui umquam tribunus vel dux de stipendium miles quisquam accipio dico milis non timeo si vestio armo calceatus et satur et habeo aliquis in zonula idcirco qui mendicitas militaris ad omnis desperatio voco armo apparitor denique nullus sum patior sum tribunus aut dux miles jubeo ut ante tribunus quattuor miles ambulo ante dux sex ante legatus decem hic ad domus suus recipio


Alexander imperator dixit: Intellego, patres conscripti, me obtinuisse quod volui et in acceptum refero, plurimas gratias et agens et habens, enisurus ut et hoc nomen, quod in imperium detulimus, tale sit, ut et ab aliis desideretur et bonis vestrae pietatis iudiciis offeratur. Post haec adclamatum est: Magne Alexander, di te servent. si Antonini nomen repudiasti, Magni praenomen suscipe. Magne Alexander, di te servent. et cum saepius dicerent, Alexander Augustus: Facilius fuit, patres conscripti, ut Antoninorum nomen acciperem, aliquid enim vel adfinitati deferrem vel consorationi nominis imperialis. Magni vero nomen cur accipiam1? quid enim iam magnum feci? cum id Alexander post magna gesta, Pompeius vero post magnos triumphos acceperit, quiescite igitur, venerandi patres, et vos ipsi magnifici unum me de vobis esse censete, quam Magni nomen ingerite.

alexander imperator dico intellego pater conscribo ego obtineo qui volo et in accipio refero multus gratia et ago et habeo enisurus ut et hic nomen qui in imperium defero talis sum ut et ab alius desidero et bonus vester pietas iudicium offertor post hic adclamo sum magnus alexander deus tu servo si antoninus nomen repudio magnus praenomen suscipio magnus alexander deus tu servo et cum saepis dico alexander augustus facilis sum pater conscribo ut antoninus nomen accipio aliquis enim vel adfinitas defero vel consoratio nomen imperial magnus verus nomen cur accipio quis enim iam magnus facio cum is alexander post magnus gero pompejus verus post magnus triumphus accipio quiesco igitur veneror pater et tu ipse magnificus unus ego de tu sum censeo quam magnus nomen ingero


Spectacula frequentavit cum summa donandi parsimonia, dicens et scaenicos et venatores et aurigas sic alendos quasi servos nostros aut venatores aut muliones aut voluptarios. convivium neque opiparum neque nimis parcum sed nitoris summi fuit, ita tamen, ut pura mantelia mitterentur, saepius cocco clavata, aurata vero numquam, cum haec habere Heliogabalus iam coepisset, et ante, ut quidam praedicant, Hadrianus habuisset, usus convivii diurnus hic fuit: vini ad totum diem sextarii triginta, panis mundi pondo triginta, panis sequentis ad donandum pondo quinquaginta, nam semper de manu sua ministris convivii et panem et partes aut holerum aut carnis aut leguminum dabat, senili prorsus maturitate patrem familias agens. erant decreta et carnis diversae pondo triginta, erant et gallinacei duo. adhibebatur anser diebus festis, kalendis autem Ianuariis et Hilariis Matris Deum et Ludis Apollinaribus et Iovis Epulo et Saturnalibus et huiusmodi festis diebus phasianus, ita ut aliquando et duo ponerentur additis gallinaceis duobus, leporem cottidie habuit, venationem frequentem, sed eam cum amicis dividebat et iis maxime quos sciebat per se non habere. nec divitibus quicquam talium munerum misit sed ab his semper accepit, habuit cottidie et mulsi sine pipere sextarios quattuor, cum pipere duo, et, ne longum sit omnia inserere, quae Gargilius eius temporis scriptor singillatim persecutus est, omnia et ad modum et ad rationem illi sunt praebita, pomis vehementer indulsit, ita ut secunda mensa illi saepius ponerentur, unde etiam iocus exstitit, non secundam mensam Alexandrum habere sed secundum, ipse cibo plurimo referciebatur, vino neque parce neque copiose, adfatim tamen, frigida semper pura usus, et aestate cum vino rosa condito. quod quidem solum ex diverso genere conditorum Heliogabali tenuerat.

spectaculum frequento cum summus dono parsimonia dico et scaenicus et venator et auriga sic alo quasi servus noster aut venator aut mulio aut voluptarius convivium neque opiparis neque nimis parcus sed nitor superus sum ita tamen ut purus mantele mitto saepis coccum clavo auro verus numquam cum hic habeo heliogabalus iam coepio et ante ut quidam praedico hadrianus habeo utor convivium diurnus hic sum vinum ad totus dies sextarius triginta panis mundus pondo triginta panis sequor ad dono pondo quinquaginta nam semper de manus suus minister convivium et panis et pars aut holerum aut caro aut legumen do senilis prorsus maturitas pater familia ago sum decretum et caro diverto pondo triginta sum et gallinaceus duo adhibeo anser dies festus kalendae autem januarius et hilaria matrae deus et ludus apollinaris et iuppiter epulo et saturnal et huiusmodi festus dies phasianus ita ut aliquando et duo pono addo gallinaceus duo lepor cottidie habeo venatio frequens sed is cum amicus divido et is magnus qui scio per sui non habeo neque dives quisquam talis munus mitto sed ab hic semper accipio habeo cottidie et mulsum sine pipo sextarius quattuor cum pipo duo et ne longus sum omnis insero qui gargilius is tempus scriptor singillatim persequor sum omnis et ad modus et ad ratio ille sum praebeo pomum vehemens indulgeo ita ut secundus mensa ille saepis pono unde etiam iocus exsisto non secundus mensa alexander habeo sed secundus ipse cibus multus refercio vinum neque parco neque copiosus affatim tamen frigidus semper purus utor et aestas cum vinum rodo condio qui quidem solus ex diverto genus conditor heliogabal teneo


Postmeridianas horas subscriptioni et lectioni epistularum semper dedit, ita ut ab epistulis, a libellis et a memoria semper adsisterent, nonnumquam etiam, si stare per valetudinem non possent, sederent, relegentibus cuncta librariis et iis qui scrinium gerebant, ita ut Alexander sua manu adderet si quid esset addendum, sed ex eius sententia qui disertior habebatur. post epistulas omnes amicos simul admisit, cum omnibus pariter est locutus, neque umquam solum quemquam nisi praefectum suum vidit, et quidem Ulpianum, ex assessore semper suo causa iustitiae singularis, cum autem alterum adhibuit, et Ulpianum rogari iussit. Vergilium autem Platonem poetarum vocabat eiusque imaginem cum Ciceronis simulacro in secundo larario habuit, ubi et Achillis et magnorum virorum. Alexandrum vero Magnum inter optimos et divos in larario maiore consecravit.

pomeridianus hora subscriptio et lectio epistularis semper do ita ut ab epistula ab libellus et ab memoria semper assisto nonnumquam etiam si sto per valetudo non possum sedeo relego cunctus librarius et is qui scrinium gero ita ut alexander suus manus addo si quis sum addo sed ex is sententia qui dissero habeo post epistula omnis amicus simul admitto cum omnis pariter sum loquor neque umquam solus quisquam nisi praeficio suus video et quidem ulpianus ex assessor semper suus causa justitia singularis cum autem alter adhibeo et ulpianus rogaris iubeo vergilius autem plato poetaris voco is imago cum cicero simulacrum in secundus lararium habeo ubi et achilles et magnus vir alexander verus magnus inter bonus et divus in lararium magnus consecro


Dona regia in templis posuit; gemmas sibi oblatas vendidit, muliebre esse aestimans gemmas possidere, quae neque militi dari possint neque a viro haberi, cum quidam legatus uniones duos uxori eius per ipsum obtulisset magni ponderis et inusitatae mensurae, vendi eos iussit, cum pretium non invenirent, ne exemplum malum a regina nasceretur, si eo uteretur, quod emi non posset, inauribus Veneris eos dicavit. Ulpianum pro tutore habuit, primum repugnante matre deinde gratias agente, quem saepe a militum ira obiectu purpurae suae defendit, atque ideo sum- mus imperator fuit quod eius consiliis praecipue rem publicam rexit. In procinctu atque in expeditionibus apertis papilionibus prandit atque cenavit, cum militarem cibum cunctis videntibus atque gaudentibus sumeret, cir- cumiret prope tota tentoria, a signis abesse neminem pateretur, si quis de via in alicuius possessionem deflexisset, pro qualitate loci aut fustibus subiciebatur in conspectu eius aut virgis aut condemnationi aut, si haec omnia transiret dignitas hominis, gravissimis contumeliis, cum diceret, Visne hoc in agro tuo fieri quod alteri facis? clamabatque saepius, quod a quibusdam sive Iudaeis sive Christianis audierat et tenebat, idque per praeconem, cum aliquem emendaret, dici iubebat, Quod tibi fieri non vis, alteri ne feceris. quam sententiam usque adeo dilexit ut et in Palatio et in publicis operibus praescribi iuberet.

donum regius in templum pono gemma sui offertor vendo muliebris sum aestimo gemma possideo qui neque miles do possum neque ab vir habeo cum quidam legatus unio duo uxor is per ipse offertor magnus pondus et inusitatus metior vendo is iubeo cum pretium non invenio ne exemplum malus ab regina nascor si is uto qui emo non possum inaures venus is dico ulpianus pro tutor habeo primus repugno mater deinde gratia ago qui saepe ab miles ira objectus purpura suus defendo atque ideo sum mus imperator sum qui is consilium praecipuus res publicus rego in procingo atque in expeditio apertus papilio prandeo atque ceno cum militaris cibus cunctus video atque gaudeo sumo cir cumiret prope totus tentorius ab signum absum nemo pateo si quis de via in aliquis possessio deflecto pro qualitas locus aut fustis subicio in conspectus is aut virga aut condemnatio aut si hic omnis transeo dignitas homo gravis contumelia cum dico volo hic in ager tuus fio qui alter facio clamo saepis qui ab quidam sive judaeus sive christianus audio et teneo is per praeco cum aliquis emendo dico jubeo qui tu fio non volo alter ne facio quam sententia usque adeo diligo ut et in palatium et in publicus opus praescribo iubeo


Sed ut ad rem redeam, Alexander quidem et ipse optimus fuit et optimae matris consiliis usus est. at tamen amicos sanctos et venerabiles habuit, non malitiosos, non furaces, non factiosos, non callidos, non ad malum consentientes, non bonorum inimicos, non libidinosos, non crudeles, non circumventores sui, non inrisores, non qui illum quasi fatuum circumducerent, sed sanctos, venerabiles, continentes, religiosos, amantes principis sui, et qui de illo nec ipsi riderent nec risui esse vellent, qui nihil venderent, nihil mentientur, nihil fingerent, numquam deciperent existimationem principis sui sed amarent. huc accedit quod eunuchos nec in consiliis nec in ministeriis habuit, qui soli principes perdunt, dum eos more gentium aut regum Persarum volunt vivere, qui eos a populo et amicis summovent, qui internuntii sunt aliud quam respondetur saepe referentes, claudentes principem suum et agentes ante omnia, ne quid sciat, qui cum empti sint et servi fuerint, quid tandem possunt boni sapere? erat denique eius ipsius sententia, Ego de praefectorum et consulum et senatorum capitibus mancipia aere empta iudicare non patior.

sed ut ad res redeo alexander quidem et ipse bonus sum et bonus mater consilium utor sum at tamen amicus sancio et venerabilis habeo non malitiosus non furax non factiosus non callidus non ad malus consentio non bonus inimicus non libidinosus non crudelis non circumventor suus non inrisor non qui ille quasi fatuus circumduco sed sancio venerabilis contineo religiosus amo princeps suus et qui de ille neque ipse rideo neque risus sum volo qui nihil vendo nihil mentior nihil fingo numquam decipio existimatio princeps suus sed amo huc accedo qui eunuchus neque in consilium neque in ministerium habeo qui solus princeps perdo dum is mos gens aut rex persaris volo vivo qui is ab populus et amicus summoveo qui internuntius sum alius quam respondeo saepe refero claudeo princeps suus et ago ante omnis ne quis scio qui cum emo sum et servio sum quis tandem possum bonus sapio sum denique is ipse sententia ego de praefector et consul et senator caput mancipium aer emo iudicaris non patior


Referebat Encolpius, quo ille familiarissimo usus est, illum, si umquam furem iudicem vidisset, paratum habuisse digitum, ut illi oculum erueret; tantum odium eum tenebat eorum de quibus apud se probatum quod fures fuissent, addit Septimius, qui vitam eius non mediocriter exsecutus est, tanti stomachi fuisse Alexandrum in eos iudices qui furtorum fama laborassent, etiamsi damnati non essent, ut, si eos casu aliquo videret, commotione animi stomachi choleram evomeret toto vultu in-ardescente, ita ut nihil loqui posset, nam cum quidam Septimius Arabianus, famosus crimine furtorum et sub Heliogabalo iam liberatus, inter senatores principem salutatum venisset, exclamavit: O Marna, O Iuppiter, O di immortales, Arabianus non solum vivit, verum etiam in senatum venit, fortassis etiam de me sperat; tam fatuum, tam stultum esse me iudicat? Salutabatur autem nomine, hoc est Ave, Alexander.

refero encolpius quo ille familiaris utor sum ille si umquam fur judico video paro habeo digitus ut ille oculus eruo tantus odium is teneo is de qui apud sui probo qui furo sum addo septimus qui vita is non mediocris exsequor sum tantus stomachus sum alexander in is iudex qui furtor fama laboro etiamsi damno non sum ut si is casus aliquis video commotio animus stomachus cholera evomo totus vultus in ardescente ita ut nihil loquor possum nam cum quidam septimus arabianus famosus crimen furtor et sub heliogabalus iam libero inter senator princeps saluto venio exclamo o marnas o iuppiter o deus immortalis arabianus non solus vivo verus etiam in senatus venio fortassis etiam de ego spero tam fatuus tam stultus sum ego iudico saluto autem nomen hic sum avus alexander


in iocis dulcissimus fuit, in fabulis amabilis, in conviviis comis, ita ut quisque posceret quod vellet. ad aurum colligendum attentus, ad servandum cautus, ad inveniendum sollicitus, sed sine cuiusquam excidio. Syrum se dici nolebat sed a maioribus Romanum et stemma generis depinxerat, quo ostendebatur genus eius a Metellis descendere. Rhetoribus, grammaticis, medicis, haruspicibus, mathematicis, mechanicis, architectis salaria instituit et auditoria decrevit et discipulos cum annonis pauperum filios modo ingenuos dari iussit, etiam in provinciis oratoribus forensibus multum detulit, plerisque etiam annonas dedit, quos constitisset gratis agere. leges agonis firmavit easque etiam ipse diligentissime servavit, theatralia spectacula saepe obiit. Theatrum Marcelli reficere voluit, multis civitatibus, quae post terrae motus deformes erant, sumptus ad instaurationem operum et publicorum et privatorum ex vectigalibus dedit, in templis sane numquam praeter quattuor aut quinque argenti libras auri ne guttulam quidem aut bratteolam posuit, susurrans versum Flacci Persii: In sanctis quid facit aurum?

in jocus dulcis sum in fabula amabilis in convivium como ita ut quisque posco qui volo ad aurum colligo attendo ad servo caveo ad invenio sollicitus sed sine quisquam excidium syrus sui dico nolo sed ab magnus romanus et stemma genus depingo quo ostendo genus is ab metellus descendo rhetor grammaticus medicus haruspex mathematicus mechanicus architectus salarius instituo et auditorium decerno et discipulus cum annona pauper filius modo ingenuus do iubeo etiam in provincia orator forensis multus defero plerusque etiam annona do qui consto gratus ago lex agon firmo eo etiam ipse diligens servo theatralis spectaculum saepe obeo theatrum marcellus reficio volo multus civitas qui post terra moueo deformis sum sumptus ad instauratio opus et publicus et privator ex vectigal do in templum sanus numquam praeter quattuor aut quinque argentum libro aurum ne guttula quidem aut bratteolam pono susurro verro flaccus persii in sanctus quis facio aurum


Cum amicos militares habuisset, ut usum Traiani, quem ille post secundam mensam potandi usque ad quinque pocula instituerat, reservaret, unum tantum poculum amicis exhibebat in honorem Alexandri Magni, idque brevius, nisi si quis, quod licebat, maius libere postulasset, usus Veneris in eo moderatus fuit, exsoletorum ita expers, ut, quemadmodum supra diximus, legem de his auferendis ferre voluerit. Horrea in omnibus regionibus publica fecit, ad quae conferrent bona ii qui privatas custodias non haberent, balnea omnibus regionibus addidit, quae forte non habebant, nam hodieque multa dicuntur Alexandri. fecit et domos pulcherrimas easdemque amicis suis maxime integris viris donavit. Vectigalia publica in id contraxit, ut qui decem aureos sub Heliogabalo praestiterant tertiam partem aurei praestarent, hoc est tricensimam partem. tuncque primum semisses aureorum formati sunt, tunc etiam, cum ad tertiam aurei partem vectigal desidisset, tremisses, dicente Alexandro etiam quartarios futuros, quod minus non posset, quos quidem iam formatos in moneta detinuit, exspectans ut, si vectigal contrahere potuisset, et eosdem ederet; sed cum non potuisset per publicas necessitates, conflari eos iussit et tremisses tantum solidosque formari. formas binarias, ternarias et quaternarias et denarias etiam atque amplius usque ad libriles quoque et centenarias, quas Heliogabalus invenerat, resolvi praecipit neque in usu cuiusquam versari; atque ex eo his materiae nomen inditum est, cum diceret plus largiendi hanc esse imperatori causam, si, cum multos solidos minores dare possit, dans decem vel amplius una forma triginta et quinquaginta et centum dare cogeretur.

cos amicus militaris habeo ut usus trajanus qui ille post secundus mensa poto usque ad quinque poculum instituo reservo unus tantus poculum amicus exhibeo in honor alexander magnus is brevis nisi si quis qui licet magnus libo postulo utor venus in is moderor sum exsoletor ita expers ut quemadmodum supra dico lex de hic aufero fero volo horreum in omnis regio publicus facio ad qui confero bonus is qui privo custodio non habeo balneum omnis regio addo qui fors non habeo nam hodie multus dico alexander facio et domus pulcher idem amicus suus magnus integer vis dono vectigalis publicus in is contraho ut qui decem aureus sub heliogabalus praesto tertius pars aureus praesto hic sum tricensimam pars tunc primus semis aureus formo sum tunc etiam cum ad tertius aureus pars vectigal desidisset tremisses dico alexander etiam quartarius sum qui paruus non possum qui quidem iam formo in moneta detineo exspecto ut si vectigal contraho possum et idem edo sed cum non possum per publicus necessitas conflaris is iubeo et tremisses tantus solidus formaris forma binarius ternarius et quaternarius et denarius etiam atque amplus usque ad librilis quoque et centenarius qui heliogabalus invenio resolvo praecipio neque in usus quisquam versaris atque ex is hic materia nomen indo sum cum dico multus largior hic sum imperator causa si cum multus solidus paruus do possum do decem vel amplus unus forma triginta et quinquaginta et centum do cogo


perire, hac igitur causa festinatum est ut omnia simul Alexander quasi iam vetus imperator acciperet. huc accessit nimia et senatus et populi inclinatio post illam cladem, quae non solum Antoninorum nomen decoloravit set etiam Romanum dehonestavit imperium, certatim denique omnia decreta sunt et nominum genera et potestatum. primus denique omnium cuncta insignia et honorificentiae genera simul recepit, suffragante sibimet Caesaris nomine, quod iam ante aliquot annos meruerat, et magis suffragante vita et moribus, cum illi magnum conciliasset favorem, quod Heliogabalus occidere conatus est nec potuit et militibus repugnantibus et senatu refragante. atque haec parva sunt, nisi quod dignum se exhibuit quem senatus servaret, quem salvum milites cuperent, quem omnium bonorum sententia principem diceret.

pereo hic igitur causa festino sum ut omnis simul alexander quasi iam vetus imperator accipio huc accedo nimius et senatus et populus inclinatio post ille clades qui non solus antoninus nomen decoloro sed etiam romanus dehonesto imperium certatim denique omnis decretum sum et nomen genus et potestas primus denique omnis cunctus insigne et honorificentia genus simul recipio suffrago sui caesar nomen qui iam ante aliquot annus mereo et magis suffrago vito et mos cum ille magnus concilio favor qui heliogabalus occaedes conor sum neque possum et miles repugno et senatus refragor atque hic parvus sum nisi qui dignus sui exhibeo qui senatus servo qui salvus miles cupio qui omnis bonus sententia princeps dico


Fecit Romae curatores urbis quattuordecim sed ex consulibus viros, quos audire negotia urbana cum praefecto urbis iussit, ita ut omnes aut magna pars adessent cum acta fierent, corpora omnium constituit vinariorum, lupinariorum, caligariorum et omnino omnium artium, atque ex sese defensores dedit et iussit qui ad quos iudices pertinerent. Scaenicis numquam aurum, numquam argentum, vix pecuniam donavit, pretiosas vestes, quas Heliogabalus dederat, sustulit, et milites, quos ostensionales vocant, non pretiosis sed speciosis claris vestibus ornabat. nec multum in signa aut ad apparatum regium auri et serici deputabat, dicens imperium in virtute esse, non in decore, chlamydes hirtas Severi et tunicas asemas vel macrocheras et purpureas non

facio roma curator urbs quattuordecim sed ex consul vir qui audio negotium urbanus cum praeficio urbs iubeo ita ut omnis aut magnus pars adsum cum ago fio corpus omnis constituo vinarius lupinarii caligaris et omnino omnis ars atque ex sui defensor do et iubeo qui ad qui iudex pertineo scaenicus numquam aurum numquam argentum vix pecunia dono pretiosus vestis qui heliogabalus do tollo et miles qui ostensional voco non pretiosus sed speciosus claris vestis orno neque multus in signum aut ad appario regius aurum et sericum deputo dico imperium in virtus sum non in decus chlamys hirtus severus et tunica asemus vel macrochera et purpureus non


Post hoc Romam venit triumphoque pulcherrimo acto apud senatum primum haec verba habuit: Ex actis senatus die VII kal. Octob.: Persas, patres conscripti, vicimus, longae eloquentiae opus non est, tantum scire debetis, quae illorum arma fuerint, qui apparatus, iam primum elephanti septingenti idemque turriti cum sagittariis et onere sagittarum, ex his triginta cepimus, ducenti interfecti iacent, decem et octo perduximus. falcati currus mille octingenti, ex his adducere interfectorum animalium currus ducentos potuimus, sed id, quia et fingi poterat, facere supersedimus. centum et viginti milia equitum eorum fudimus, cataphractarios, quos illi clibanarios vocant, decem milia in bello interemimus, eorum armis nostros armavimus. multos Persarum cepimus eosdemque vendidimus. terras interamnanas, Mesopotamiae scilicet, neglectas ab impura illa belua recepimus. Artaxerxen, potentissimum regem tam in re quam nomine, fusum fuga- vimus, ita ut eum terra Persarum fugientem videret, et qua ducta fuerant quondam signa nostrorum, ea rex ipse signis effugit relictis, haec sunt, patres conscripti, gesta, eloquentiae opus non est. milites divites redeunt, laborem in victoria nemo sentit. vestrum est supplicationem decernere, ne dis videamur ingrati. adclamatio senatus: Alexander Auguste, di te servent. Persice Maxime, di te servent. vere Parthicus, vere Persicus. tropaea tua et nos videmus, victorias et nos videmus, iuveni imperatori, patri patriae, pontifici maximo. per te victoriam undique praesumimus. ille vincit qui militem regit. dives senatus, dives miles, dives populus Romanus.

post hic roma venio triumpho pulcher ago apud senatus primus hic verbum habeo ex ago senatus dies vii kal octob persa pater conscribo vinco longus eloquentia opus non sum tantus scio debeo qui ille arma sum qui apparatus iam primus elephantus septingenti idem turritus cum sagittarius et onus sagittaris ex hic triginta capio ducenti interfacio iaceo decem et octo perduco falcatus currus mille octingenti ex hic duco interfector animal currus ducenti possum sed is quia et fingo possum facio supersedeo centum et viginti mille eques is fundo cataphractarios qui ille clibanarius voco decem mille in bellum interimo is arma noster armo multus persaris capio idem vendo terra interamnanas mesopotamia scilicet neglego ab impurus ille belua recipio artaxerxes potens rex tam in res quam nomen fundo fuga vimus ita ut is terra persaris fugio video et qui duco sum quondam signum noster is rex ipse signum effugio relinquo hic sum pater conscribo gero eloquentia opus non sum miles dives redeo labor in victoria nemo sentio vester sum supplicatio decerno ne deus video ingratus acclamatio senatus alexander augustus deus tu servo persicus magnus deus tu servo verus parthicus verus persicus tropaeum tuus et nos video victoria et nos video juvenis imperator pater patria pontifex maximus per tu victoria undique praesumo ille vincio qui miles rego dives senatus dives miles dives populus romanus


vincendos. mater eius pridie quam pareret somniavit se purpureum dracunculum parere, pater eadem nocte in somniis vidit alis se Romanae Victoriae, quae in senatu, ad caelum vehi. ipse cum vatem consuleret de futuris, hos accepisse dicitur versus adhuc parvulus; et primum quidem sortibus Te manet imperium caeli terraeque intellectum est quod inter divos etiam referretur, Te manet imperium quod tenet imperium. ex quo intellectum est Romani illum imperii principem futurum, nam ubi est imperium nisi apud Romanos quod tenet imperium? et haec quidem de Graecis versibus sunt prodita. ipse autem, cum parentis hortatu animum a philosophia musicaque ad alias artes traduceret, Vergilii sortibus huiusmodi inlustratus est: Excudent alii spirantia mollius aera, credo equidem, vivos ducent de marmore vultus, orabunt causas melius caelique meatus describent radio et surgentia sidera dicent; tu regere imperio populos, Romane, memento, hae tibi erunt artes pacisque imponere morem, parcere subiectis et debellare superbos. fuerunt multa alia signa, quibus principem humani generis esse constaret. Nimius ardor oculorum et diutius intuentibus gravis, divinatio mentis frequentissima, rerum memoria singularis, quam mnemonico Acholius ferebat adiutam. et cum puer ad imperium pervenisset, fecit cuncta cum matre, ut et illa videretur pariter imperare, mulier sancta sed avara et auri atque argenti cupida.

vinco mater is pridie quam pareo somnio sui purpureus dracunculis pareo pater idem nox in somnium video ala sui romanus victoria qui in senatus ad caelum veho ipse cum vates consulo de sum hic accipio dico verro adhuc parvulus et primus quidem sors tu maneo imperium caelum terra intellego sum qui inter divus etiam refero tu maneo imperium qui teneo imperium ex quo intellego sum romanus ille imperium princeps sum nam ubi sum imperium nisi apud romanus qui teneo imperium et hic quidem de graecum versus sum prodeo ipse autem cum parens horto animus ab philosophia musicaque ad alius ars traduco vergilius sors huiusmodi inlustro sum excudo alius spiro mollis aes credo equidem vivus duco de marmor vultus oro causa bonus caelum meo describo radio et surgo sidus dico tu rego imperium populus romanus memento hic tu sum ars pax impono mos parco subjectus et debellaris superbus sum multus alius signum qui princeps humanus genus sum consto nimius ardor oculus et diu intueor gravis divinatio mens frequens res memoria singularis quam mnemonico acholius fero adjuvo et cum puer ad imperium pervenio facio cunctus cum mater ut et ille video pariter impero mulier sancio sed avarus et aurum atque argentum cupidus


Et quoniam de lepusculis facta est mentio, quod ille leporem cottidie haberet, iocus poeticus emersit, idcirco quod multi septem diebus pulchros esse dicunt eos qui leporem comederint, ut Martialis etiam epigramma significat, quod contra quandam Gelliam scripsit huiusmodi: Cum leporem mittis, semper mihi, Gellia, mandas: 'septem formosus, Marce, diebus eris.' si verum dicis, si verum, Gellia, mandas, edisti numquam, Gellia, tu leporem. sed hos versus Martialis in eam quae deformis esset composuit, poeta vero temporum Alexandri haec in eum dixit: Pulchrum quod vides esse nostrum regem, pulchrum quod Syra detulit propago, venatus facit et lepus comesus, de quo continuum capit leporem. hos versus cum ad eum quidam ex amicis detulisset, respondisse ille dicitur Graecis versibus in hanc sententiam: is Pulchrum quod putas esse vestrum regem vulgari, miserande, de fabella, si verum putas esse, non irascor, tantum tu comedas velim lepusclos, ut fias animi malis repulsis, pulchris ne invideas livore mentis.

et quoniam de lepusculis facio sum mentior qui ille lepor cottidie habeo iocus poeticus emergo idcirco qui multus septem dies pulcher sum dico is qui lepor comederint ut martial etiam epigramma significo qui contra quidam gellius scribo huiusmodi cos lepor mitto semper ego gellius mando septem formosus marcus dies sum si verus dico si verus gellius mando edo numquam gellius tu lepor sed hic verro martial in is qui deformis sum compono poeta verus tempus alexander hic in is dico pulcher qui video sum nos rex pulcher qui syrus defero propago venor facio et lepus comesus de quo continuus capio lepor hic verro cum ad is quidam ex amicus defero respondeo ille dico graecum versus in hic sententia is pulcher qui puto sum vester rex vulgaris misero de fabella si verus puto sum non irasco tantus tu comedas volo lepusclos ut fio animus malus repello pulcher ne invideo livor mens


Leges innumeras sanxit, carrucas Romae et raedas senatoribus omnibus ut argentatas haberent, permisit, interesse Romanae dignitatis putans, ut his tantae urbis senatores uterentur. consules quoscumque vel ordinarios vel suffectos creavit, ex senatus sententia nominavit, sumptum eorum contrahens, et nundinia veteri ex ordine instituit. quaestores candidatos ex sua pecunia iussit munera populo dare, sed ita ut post quaesturam praeturas acciperent et deinde provincias regerent. arcarios vero instituit, qui de arca fisci ederent munera eademque parciora. habuit in animo, ut munera per totum annum dispergeret, ut per triginta dies munus populo daretur, sed cur id non fecerit in occulto habetur. Capitolium septimo quoque die, cum in urbe esset, ascendit, templa frequentavit. Christo templum facere voluit eumque inter deos recipere. quod et Hadrianus cogitasse fertur, qui templa in omnibus civitatibus sine simulacris iusserat fieri, quae hodieque, idcirco quia non habent numina, dicuntur Hadriani, quae ille ad hoc parasse dicebatur, sed prohibitus est ab iis qui consulentes sacra reppererant omnes Christianos futuros, si id fecisset, et templa reliqua deserenda.

lex innumerus sancio carruca roma et raedas senator omnis ut argentatus habeo permitto intersum romanus dignitas puto ut hic tantus urbs senator uto consul quicumque vel ordinarius vel sufficio creo ex senatus sententia nomino sumo is contraho et nundinia vetus ex ordo instituo quaestor candido ex suus pecunia iubeo munus populus do sed ita ut post quaestura praetorqueo accipio et deinde provincia rego arcarius verus instituo qui de arca fiscus edo munus idem parcus habeo in animus ut munus per totus annus dispergo ut per triginta dies munus populus do sed cur is non facio in occulo habeo capitolium septimus quoque dies cum in urbs sum ascendo templum frequento christus templum facio volo is inter deus recipio qui et hadrianus cogito fero qui templum in omnis civitas sine simulacrum iubeo fio qui hodie idcirco quia non habeo numen dico hadrianus qui ille ad hic paro dico sed prohibeo sum ab is qui consulo sacer reperio omnis christianus sum si is facio et templum reliquus desero


Condemnationes perraras 4 esse iussit, at quae factae fuerant non indulsit, vectigalia civitatibus ad proprias fabricas deputavit. faenus publicum trientarium exercuit, ita ut pauperibus plerisque sine usuris pecunias dederit ad agros emendos, reddendas de fructibus. Praefectis praetorii suis senatoriam addidit dignitatem, ut Viri Clarissimi et essent et dicerentur. quod antea vel raro fuerat vel omnino diu non fuerat, eo usque ut si quis imperatorum successorem praefecto praetorii dare vellet, laticlaviam eidem per libertum summitteret, ut in multorum vita Marius Maximus dixit. Alexander autem idcirco senatores esse voluit praefectos praetorii, ne quis non senator de Romano senatore iudicaret. Milites suos sic ubique scivit, ut in cubiculo haberet breves et numerum et tempora militantum continentes, semperque, cum solus esset, et rationes eorum et numerum et dignitates et stipendia recenseret, ut esset ad omnia instructissimus. denique cum inter militares aliquid ageretur, multorum dicebat et nomina, de provehendis etiam sibi adnotabat et perlegebat cuncta pittacia, et sic faciebat diebus etiam pariter adnotatis et quis quo esset insinuante promotus. Commeatum populi Romani sic adiuvit, ut, cum frumenta Heliogabalus evertisset, hic empta de propria

condemnatio perraras sum iubeo at qui facio sum non indulgeo vectigalis civitas ad proprius fabrico deputo faenus publicus trientarius exerceo ita ut pauper plerusque sine usura pecunia do ad ager emo reddo de fructus praefectus praetorius suus senatorius addo dignitas ut vir clarus et sum et dico qui antea vel rarus sum vel omnino diu non sum is usque ut si quis imperator successor praeficio praetorius do volo laticlavius idem per libertus summitto ut in multus vito marius magnus dico alexander autem idcirco senator sum volo praeficio praetorius ne quis non senator de romanus senator iudico miles suus sic ubique scio ut in cubiculum habeo brevis et numerus et tempus militantum contineo semper cum solus sum et ratio is et numerus et dignitas et stipendium recenseo ut sum ad omnis instruo denique cum inter militaris aliquis ago multus dico et nomen de provehendis etiam sui adnoto et perlegebat cunctus pittacium et sic facio dies etiam pariter adnotas et quis quo sum insinuo promoveo commeatus populus romanus sic adjuvo ut cum frumentum heliogabalus everto hic emo de proprius


Et ut scias, qui viri in eius consilio fuerint: Fabius Sabinus, Sabini insignis viri filius, Cato temporis sui; Domitius Ulpianus, iuris peritissimus; Aelius Gordianus, Gordiani imperatoris parens, vir insignis; Iulius Paulus, iuris peritissimus; Claudius Venacus, orator amplissimus 3; Catilius Severus, cognatus eius, vir omnium doctissimus; Aelius Serenianus, omnium vir sanctissimus; Quintilius Marcellus, quo meliorem ne historiae quidem continent, his tot atque aliis talibus viris quid mali potuit cogitari vel fieri, cum ad bonum consentirent? et hos quidem malorum cohors depulerat, quae circumvenerat Alexandrum primis diebus, sed prudentia iuvenis occisis atque depulsis et amicitia ista sancta convaluit, hi sunt qui bonum principem Syrum fecerunt, et item amici mali, qui Romanos pessimos etiam posteris tradiderunt, suis vitiis laborantes.

et ut scio qui vir in is consilium sum fabius sabinus sabinum insignis vir filius cato tempus suus domitius ulpianus ius pereo aelius gordianus gordianus imperator parens vir insignis iulius paulus ius pereo claudus venacus orator amplus catilius severus cognatus is vir omnis doceo aelius serenianus omnis vir sancio quintilius marcellus quo bonus ne historia quidem contineo hic tot atque alius talis vis quis malus possum cogito vel fio cum ad bonus consentio et hic quidem malus cohors depello qui circumvenio alexander primus dies sed prudentia juvenis occido atque depello et amicitia iste sancio convalesco hic sum qui bonus princeps syrus facio et item amicus malus qui romanus malus etiam posterus trado suus vitium laboro


quod ad nutum suum omnia faceret, denique hac illum arte deprehendi, ut quendam inmitteret, qui a se quiddam publice peteret, ab illo autem occulte quasi praesidium postularet, ut pro eo Alexandro secreto suggereret. quod cum factum esset et Turinus suffragium promisisset dixissetque se quaedam imperatori dixisse, cum nihil dixisset, sed in eo pendere, ut adhuc impetraret, eventum vendens, cumque iterum iussisset Alexander interpellari et Turinus quasi aliud agens nutibus adnuisset neque tamen intus quicquam dixisset, impetratum autem esset quod petebatur, Turinusque ab illo, qui meruerat, fumis venditis ingentia praemia percepisset; accusari eum Alexander iussit probatisque per testes omnibus, et quibus praesentibus quid ac- cepisset et quibus audientibus quid promisisset, in foro Transitorio ad stipitem illum adligari praecepit et fumo adposito, quem ex stipulis atque umidis lignis fieri iusserat, necavit praecone dicente, Fumo punitur qui vendidit fumum. ac ne una tantum causa videretur crudelior fuisse quaesivit diligentissime, antequam eum damnaret, et invenit Turinum saepe et in causis ab utraque parte accepisse, cum eventus venderet, et ab omnibus qui aut praeposituras aut provincias acceperant.

qui ad nutus suus omnis facio denique hic ille ars deprehendo ut quidam inmitto qui ab sui quidam publicus peto ab ille autem occulte quasi praesidium postulo ut pro is alexander secretum suggero qui cum facio sum et turinus suffragium promitto dico sui quidam imperator dico cum nihil dico sed in is pendeo ut adhuc impetro evenio vendo cum iterum iubeo alexander interpellaris et turinus quasi alius ago nutus annuo neque tamen intus quisquam dico impetro autem sum qui peto turinusque ab ille qui mereo fumus vendo ingens praemium percipio accusaris is alexander iubeo probo per testis omnis et qui praesens quis atque capio et qui audio quis promitto in forum transitorius ad stipes ille adligaris praecipio et fumus appono qui ex stipulis atque umidus lignum fio iubeo neco praeco dico fumus punior qui vendo fumus atque ne unus tantus causa video crudelis sum quaero diligens antequam is damno et invenio turinum saepe et in causa ab uter pars accipio cum evenio vendo et ab omnis qui aut praepono aut provincia accipio


Iniuriam nulli umquam amicorum comi- tumve fecit nec magistris quidem aut principibus officiorum, praefectis autem semper detulit, adserens eum qui mereatur iniuriam pati ab imperatore damnandum esse, non dimittendum. si umquam alicui praesentium successorem dedit, semper illud addidit, Gratias tibi agit res publica, eumque muneratus est, ita ut privatus pro loco suo posset honeste vivere, his quidem muneribus: agris, bubus, equis, frumento, ferro, impendiis ad faciendam domum, marmoribus ad ornandam, et operis quas ratio fabricae requirebat. aurum et argentum raro cuiquam nisi militi divisit, nefas esse dicens ut dispensator publicus in delectationes suas et suorum converteret id quod provinciales dedissent. aurum negotiatorum et coronarium Romae remisit.

iniuria nullus umquam amicus como tum facio neque magister quidem aut princeps officium praefectus autem semper defero assero is qui mereo iniuria patior ab imperator damno sum non dimitto si umquam aliqui praesens successor do semper ille addo gratia tu ago res publicus is munero sum ita ut privo pro locus suus possum honestus vivo hic quidem munus ager bos equus frumentum ferrum impendium ad facio domus marmor ad orno et opus qui ratio fabrica requiro aurum et argentum rarus quisquam nisi miles divido nefas sum dico ut dispensator publicus in delectatio suus et suus converto is qui provincial do aurum negotiator et coronarius roma remitto


Thermis et suis et veterum frequenter cum populo usus est et aestate maxime, balneari veste ad Palatium revertens, hoc solum imperatorium habens quod lacernam cocceam accipiebat, cursorem num- quam nisi servum suum, dicens ingentium currere nisi in sacro certamine non debere, cocos, pistores, fullones et balneatores nonnisi servos suos habuit, ita ut, si quis deesset, emeret. medicus sub eo unus palatinus salarium accepit, ceterique omnes usque ad sex fuerunt, qui annonas binas aut ternas accipiebant, ita ut mundas singulas consequerentur, alias aliter. iudices cum promoveret, exemplo veterum, ut et Cicero docet, et argento et necessariis instruebat, ita ut praesides provinciarum acciperent argenti pondo vicena, mulas senas, mulos binos, equos binos, vestes forenses binas, domesticas binas, balneares singulas, aureos centenos, cocos singulos, muliones singulos et, si uxores non haberent, singulas concubinas, quot sine his esse non possent, reddituri deposita administratione mulas, mulos, equos, muliones et cocos, cetera sibi habituri, si bene egissent, in quadruplum reddituri, si male, praeter condemnationem aut peculatus aut repetundarum.

thermus et suus et vetus frequens cum populus utor sum et aestas magnus balnearis vestis ad palatium revorto hic solus imperatorius habeo qui lacerna cocceam accipio cursor num quam nisi servus suus dico ingens curro nisi in sacro certamen non debeo coquus pistor fullo et balneator nonnisi servus suus habeo ita ut si quis desum emo medicus sub is unus palatinus salarius accipio ceter omnis usque ad sex sum qui annona bini aut terni accipio ita ut mundo singulus consequor alius aliter iudex cum promoveret exemplum vetus ut et cicero doceo et argentum et necessarius instruo ita ut praesideo provinciaris accipio argentum pondo viceni mula seni mulus bini equus bini vestis forensis bini domesticus bini balnearis singulus aureus centeni coquus singuli mulio singuli et si uxor non habeo singulus concubina quot sine hic sum non possum reddo depono administratio mula mulus equus mulio et coquus ceterus sui habeo si bene ago in quadruplus reddo si malus praeter condemnatio aut peculor aut repeto


Mortem eius milites et qui exauctorati ab eo quondam fuerant gravissime tulerunt atque auctores caedis trucidarunt. populus vero Romanus senatusque omnis cum provincialibus cunctis neque tristius umquam neque asperius acceperunt, simul quod successoris asperitas atque rusticitas Maximini, utpote hominis militaris, cui cum filio post eum imperium delatum est, graviorem fati necessitatem videbatur ostendere, senatus eum in deos rettulit, cenotaphium in Gallia, Romae sepulcrum amplissimum meruit, dati sunt et sodales, qui Alexandrini appellati sunt; addita et festi vitas matris nomine atque ipsius, quae hodieque Romae religiosissime celebratur natali eius die. Causa occidendi eius ab aliis haec fuisse perhibetur, quod mater eius relicto bello Germanico orientem ad iactantiam sui vellet redire, atque ob hoc esset iratus exercitus, sed haec ab amatoribus Maximini ficta sunt, qui videri noluerunt imperatorem optimum ab amico suo interfectum contra iura humana atque divina.

mors is miles et qui exauctoro ab is quondam sum gravis fero atque auctor caedes trucido populus verus romanus senatus omnis cum provincial cunctus neque tristis umquam neque asper accipio simul qui successor asperitas atque rusticitas maximini utpote homo militaris qui cum filius post is imperium defero sum gravis fatum necessitas video ostendo senatus is in deus refero cenotaphium in gallia roma sepulcrum amplus mereo do sum et sodal qui alexandrinus appello sum addo et festus vito mater nomen atque ipse qui hodie roma religiosus celebro natalis is dies causa occaedes is ab alius hic sum perhibeo qui mater is relinquo bellum germanicus orior ad jactantia suus volo redeo atque ob hic sum irascor exercitus sed hic ab amator maximini fictum sum qui video nolo imperator bonus ab amicus suus interficio contra ius humanus atque divino


Leges de iure populi et fisci moderatas et infinitas sanxit neque ullam constitutionem sacravit sine viginti iuris peritis et doctissimis ac sapientibus viris iisdemque disertissimis non minus quinquaginta, ut non minus in consilio essent sententiae quam senatus consultum conficerent, et id quidem ita ut iretur per sententias singulorum ac scriberetur quid quisque dixisset, dato tamen spatio ad disquirendum cogitandumque priusquam dicerent, ne incogitati dicere cogerentur de rebus ingentibus, fuit praeterea illi consuetudo, ut si de iure aut de negotiis tractaret, solos doctos et disertos adhiberet, si vero de re militari, militares veteres et senes bene meritos et locorum peritos ac bellorum et castrorum et omnes litteratos et maxime eos qui historiam norant, requirens quid in talibus causis quales in disceptatione versabantur veteres imperatores vel Romani vel exterarum gentium fecissent.

lex de ius populus et fiscus modero et infinitus sancio neque ullus constitutio sacro sine viginti ius peritus et doceo atque sapio vis idem dissero non paruus quinquaginta ut non paruus in consilium sum sententia quam senatus consulo confacio et is quidem ita ut iretur per sententia singulus atque scribo quis quisque dico do tamen spatium ad disquiro cogito priusquam dico ne incogitas dico cogo de res ingens sum praeterea ille consuetudo ut si de ius aut de negotium tracto solus doceo et dissero adhibeo si verus de res militaris militaris vetus et senex bene mereo et locus pereo atque bellum et castrum et omnis litteratus et magnus is qui historia norant requiro quis in talis causa qualis in disceptatio verso vetus imperator vel romanus vel exteraris gens facio


Et post adclamationes Aurelius Alexander Caesar Augustus: Gratias vobis, patres conscripti, non nunc primum sed et de Caesareano nomine et de vita servata et Augusti nomine addito et de pontificatu maximo et de tribunicia potestate et proconsulari imperio, quae omnia novo exemplo uno die in me contulistis. et cum diceret, adclamatum: Haec suscepisti, Antonini nomen suscipe, mereatur senatus, Antonini mereantur. Antonine Auguste, di te servent, di te Antoninum conservent. monetae nomen Antonini reddatur, templa Antoninorum Antoninus consecret. Aurelius Alexander Augustus: Ne quaeso, patres conscripti, ne me ad hanc certaminis necessitatem vocetis, ut ego cogar tanto nomini satis facere, cum etiam hoc ipsum nomen licet peregrinum tamen gravare videatur, haec enim nomina insignia onerosa sunt. quis enim Ciceronem diceret mutum? quis indoctum Varronem? quis impium Metellum? et, ut hoc di avertant, quis non aequantem nomina ferat degentem in clarissima specie dignitatum?

et post adclamatio aurelius alexander caesar augustus gratia tu pater conscribo non nunc primus sed et de caesareano nomen et de vito servo et augustus nomen addo et de pontificatus maximus et de tribunicius potestas et proconsularis imperium qui omnis novo exemplum unus dies in ego confero et cum dico adclamo hic suscipio antoninus nomen suscipio mereo senatus antoninus mereo antoninus augustus deus tu servo deus tu antoninus conservo monetae nomen antoninus reddo templum antoninus antoninus consecro aurelius alexander augustus ne quaeso pater conscribo ne ego ad hic certamen necessitas voco ut ego cogo tantus nomen satis facio cum etiam hic ipse nomen licet peregrinus tamen gravaris video hic enim nomen insigne onerosus sum quis enim cicero dico mutus quis indoctus varro quis impius metellus et ut hic deus averto quis non aequo nomen fero dego in clarus species dignitas


more veterum tribunorum et consulum, congiarium populo ter dedit, donativum ter, carnem populo addidit. usuras faeneratorum contraxit ad trientes pensiones, etiam pauperibus consulens, senatores si faenerarentur, usuras accipere primo vetuit, nisi aliquid muneris causa acciperent; postea tamen iussit ut semisses acciperent, donum munus tamen sustulit, statuas summorum virorum in foro Traiani conlocavit undique translatas. Paulum et Ulpianum in magno honore habuit, quos praefectos ab Heliogabalo alii dicunt factos, alii ab ipso. nam et consiliarius Alexandri et magister scrinii Ulpianus fuisse perhibetur, qui tamen ambo assessores Papiniani fuisse dicuntur. Basilicam Alexandrinam instituerat inter Campum Martium et Saepta Agrippiana in lato pedum centum in longo pedum mille, ita ut tota columnis penderet. quam efficere non potuit, morte praeventus. Iseum et Serapeum decenter ornavit additis signis et Deliacis et omnibus mysticis. in matrem Mamaeam unice pius fuit, ita ut Romae in Palatio faceret diaetas nominis Mamaeae, quas imperitum vulgus hodie " ad Mammam " vocat, et in Baiano palatium cum stagno, quod Mamaeae nomine hodieque censetur. fecit et alia in Baiano opera magnifica in honorem ad finium suorum et stagna stupenda admisso mari. pontes quos Traianus fecerat instauravit paene in omnibus locis, aliquos etiam novos fecit, sed instauratis nomen Traiani reservavit.

mos vetus tribunus et consul congiarium populus ter do donativum ter caro populus addo utor faenerator contraho ad triens pensio etiam pauper consulo senator si faenerarentur utor accipio primus veto nisi aliquis munus causa accipio postea tamen iubeo ut semis accipio donum munus tamen tollo statua summus vir in forum trajanus conloco undique transfero paulis et ulpianus in magnus honor habeo qui praeficio ab heliogabalus alius dico facio alius ab ipse nam et consiliarius alexander et magister scrinium ulpianus sum perhibeo qui tamen ambo assessor papinianus sum dico basilica alexandrinus instituo inter campus martius et saeptum agrippiana in fero pes centum in longus pes mille ita ut totus columna pendeo quam efficio non possum mors praevenio iseum et serapeum decenter orno addo signum et deliacus et omnis mysticus in mater mamaeam unicus pius sum ita ut roma in palatium facio diaeta nomen mamaeae qui imperitus vulgus hodie ad mamma voco et in baianus palatium cum stagnum qui mamaeae nomen hodie censeo facio et alius in baianus opus magnificus in honor ad finis suus et stagnum stupeo admitto mare pons qui trajanus facio instauro paene in omnis locus aliquis etiam novi facio sed instauro nomen trajanus reservo


si quis caput flexisset aut blandius aliquid dixisset, ut adulator, vel abiciebatur, si loci eius qualitas pateretur, vel ridebatur ingenti cachinno, si eius dignitas graviori subiacere non posset iniuriae. salutatus consessum obtulit omnibus senatoribus atque adeo nisi honestos et bonae famae homines ad salutationem non admisit, iussitque—quemadmodum in Eleusinis sacris dicitur, ut nemo ingrediatur nisi qui se innocentem novit—per praeconem edici, ut nemo salutaret principem, qui se furem esse nosset, ne aliquando detectus capitali supplicio subderetur. idem adorari se vetuit, cum iam coepisset Heliogabalus adorari regum more Persarum, erat praeterea haec illius sententia, solos fures de paupertate conqueri, dum volunt scelera vitae suae tegere, item addebat sententiam de furibus notam et Graece quidem, quae Latine hoc significat: Qui multa rapuerit, pauca suffragatoribus dederit, salvus erit. quae Graece talis est: o( polla\ kle/yas o)li/ga dou\s e)kfeu/cetai.

si quis caput flecto aut blandus aliquis dico ut adulator vel abicio si locus is qualitas pateo vel rideo ingens cachinnus si is dignitas gravis subjaceo non possum iniuria saluto consido offero omnis senator atque adeo nisi honestus et bonus fama homo ad salutatio non admitto jubeo quemadmodum in eleusinus sacrum dico ut nemo ingredior nisi qui sui innocens nosco per praeco edico ut nemo saluto princeps qui sui fur sum nosco ne aliquando detego capitalis supplicium subdo idem adoraris sui veto cum iam coepio heliogabalus adoraris rex mos persaris sum praeterea hic ille sententia solus furo de paupertas conqueror dum volo scelus vita suus tego item addo sententia de fur nota et graecum quidem qui latinum hic significo qui multus rapio paucus suffragator do salvus sum qui graecum talis sum o polla kle yas o li ga dou senatus e kfeu cetai


Consulatum ter iniit tantum ordinarium ac primo nundinio sibi alios semper suffecit, severissimus iudex contra fures, appellans eosdem cotidianorum scelerum reos et damnans acerrime ac solos hostes inimicosque rei publicae vocans, eum notarium qui falsum causae brevem in consilio imperatorio rettulisset, incisis digitorum nervis, ita ut numquam posset scribere, deportavit. cum quidam ex honoratis vitae sordidae et aliquando furtorum reus per ambitionem nimiam ad militiam adspirasset, idcirco quod per reges amicos ambierat admissus, statim in furto praesentibus patronis detectus est iussusque a regibus audiri damnatus est re probata, et cum quaereretur a regibus, quid apud eos paterentur fures, illi responderunt crucem. ad eorum responsum in crucem sublatus est. ita et patronis auctoribus damnatus ambitor est et Alexandri quam praecipue tuebatur servata clementia est. Statuas colossas vel pedestres nudas vel equestres divis imperatoribus in foro Divi Nervae, quod Transitorium dicitur, locavit omnibus cum titulis et columnis aereis, quae gestorum ordinem continerent, exemplo Augusti, qui summorum virorum statuas in foro suo e marmore conlocavit additis gestis, volebat videri originem de Romanorum gente trahere, quia eum pudebat Syrum dici, maxime quod quodam tempore festo, ut solent, Antiochenses, Aegyptii, Alexandrini lacessiverant conviciolis, et Syrum archisynagogum eum vocantes et archiereum.

consulatus ter ineo tantus ordinarius atque primus nundinio sui alius semper sufficio severus iudex contra furo appello idem cotidianorum scelus reus et damno acer atque solus hostis inimicus res publicus voco is notarius qui falsus causa brevis in consilium imperatorius refero incido digitor nervus ita ut numquam possum scribo deporto cum quidam ex honoro vita sordidus et aliquando furtor reus per ambitio nimius ad militia adspiro idcirco qui per rex amicus ambeo admitto statim in furtum praesens patronus detego sum jubeo ab rex audio damno sum res probo et cum quaero ab rex quis apud is pateo furo ille respondeo crux ad is responsum in crux tollo sum ita et patronus auctor damno ambitor sum et alexander quam praecipuus tueor servo clemens sum statua colossas vel pedester nudo vel equester divus imperator in forum divus nerva qui transitorius dico loco omnis cum titulus et columna aereus qui gestor ordo contineo exemplum augustus qui summus vir statua in forum suus e marmor conloco addo gero volo video origo de romanus gens traho quia is pudeo syrus dico magnus qui quidam tempus festus ut soleo antiochensis aegyptius alexandrinus lacessiverant conviciolis et syrus archisynagogus is voco et archiereus


Cum igitur tantus ac talis imperator domi ac foris esset, iniit Parthicam expeditionem, quam tanta disciplina, tanta reverentia sui egit, ut non milites sed senatores transire diceres, quacumque iter legiones faciebant, tribuni taciti, centuriones verecundi, milites amabiles erant, ipsum vero ob haec tot et tanta bona provinciales ut deum suspiciebant. iam vero ipsi milites iuvenem imperatorem sic amabant ut fratrem, ut filium, ut parentem, vestiti honeste, calciati etiam ad decorem, armati nobiliter, equis etiam instructi et ephippiis ac frenis decentibus, prorsus ut Romanam rem publicam intellegeret quicumque Alexandri vidisset exercitum. elaborabat denique ut dignus illo nomine videretur, immo ut Macedonem illum vinceret, dicebatque inter Romanum Alexandrum et Macedonem multum interesse debere. fecerat denique sibi argyroaspidas et chrysoaspidas, fecerat et phalangem triginta milium hominum, quos phalangarios vocari iusserat et cum quibus multum fecit in Perside; quae quidem erat ex sex legionibus similium armorum, stipendiorum vero post bellum Persicum maiorum.

cos igitur tantus atque talis imperator domus atque foris sum ineo parthicus expeditio quam tantus disciplina tantus reverendus suus ago ut non miles sed senator transeo dico quicumque iter legio facio tribunus taceo centurio verecundus miles amabilis sum ipse verus ob hic tot et tantus bonus provincial ut deus suspicio iam verus ipse miles juvenis imperator sic amo ut frater ut filius ut parens vestio honestus calceatus etiam ad decoro armatus nobilis equus etiam instruo et ephippium atque frenum decet prorsus ut romanus res publicus intellego quicumque alexander video exercitus elaboro denique ut dignus ille nomen video immo ut macedonem ille vinco dico inter romanus alexander et macedonem multus intersum debeo facio denique sui argyroaspidas et chrysoaspidas facio et phalanx triginta mille homo qui phalangarios vocaris iubeo et cum qui multus facio in persideo qui quidem sum ex sex legio similis armus stipendium verus post bellum persicus magnus


Oratores et poetas non sibi panegyricos dicentes, quod exemplo Nigri Pescennii stultum ducebat, sed aut orationes recitantes aut facta veterum qui erant eminentes libenter audivit, libentius tamen, si quis ei recitavit Alexandri Magni laudes aut meliorum retro principum aut magnorum urbis Romae virorum. ad Athenaeum audiendorum et Graecorum et Latinorum rhetorum vel poetarum causa frequenter processit, audivit autem etiam forenses oratores causas recitantes, quas vel apud ipsum vel apud praefectos urbis egerant, agoni praesedit et maxime Herculeo in honorem Magni Alexandri. Solos post meridiem vel matutinis horis idcirco numquam aliquos videbat, quod ementitos de se multa cognoverat, speciatim Verconium Turinum. quem cum familiarem habuisset, ille omnia vel fingendo sic vendiderat, ut Alexandri quasi stulti hominis et quem ille in potestate haberet et cui multa persuaderet, infamaret imperium; sicque omnibus persuaserat

orator et poeta non sui panegyricus dico qui exemplum nigris pescennius stultus duco sed aut oratio recito aut facio vetus qui sum emineo libet audio libet tamen si quis is recito alexander magnus laus aut bonus retro princeps aut magnus urbs roma vir ad athenaeus audio et graecum et latinum rhetor vel poetaris causa frequens procedo audio autem etiam forensis orator causa recito qui vel apud ipse vel apud praeficio urbs ago agon praesedeo et magnus herculeus in honor magnus alexander soli post meridio vel matutinus hora idcirco numquam aliquis video qui ementior de sui multus cognosco speciatim verconium turinum qui cum familiaris habeo ille omnis vel fingo sic vendo ut alexander quasi stultus homo et qui ille in potestas habeo et qui multus persuadeo infamo imperium sic omnis persuadeo


Dominum se appellari vetuit, epistulas ad se quasi ad privatum scribi iussit servato tantum nomine imperatoris. gemmas de calciamentis et vestibus tulit, quibus usus fuerat Heliogabalus. veste, ut et pingitur, alba usus est nec aurata, paenulis togisque communibus, cum amicis tam familiariter vixit ut communis esset ei saepe consessus, iret ad convivia eorum, aliquos autem haberet cotidianos etiam non vocatos, salutaretur vero quasi unus e senatoribus patente velo admissionalibus remotis aut solis iis qui ministri ad fores fuerant, cum antea salutare principem non liceret, quod eos videre non poterat. Et erat eius corporis ut praeter venustatem ac virilem, quem hodieque et in pictura et in statuis videmus, decorem ei inesset staturae militaris robur, militis valetudo eius qui vim sui corporis sciret ac semper curaret, erat praeterea cunctis hominibus amabilis et ab aliis Pius appellabatur, ab omnibus certe sanctus et utilis rei publicae, huic sors in templo Praenestinae talis exstitit, cum illi Heliogabalus insidiaretur: Si qua fata aspera rumpas, tu Marcellus eris.

dominus sui appello veto epistula ad sui quasi ad privo scribo iubeo servo tantus nomen imperator gemma de calceamentum et vestis fero qui utor sum heliogabalus vestis ut et pingo albus utor sum neque auro paenulis toga communis cum amicus tam familiaris vivo ut communis sum is saepe consido eo ad convivium is aliquis autem habeo cottidianus etiam non voco saluto verus quasi unus e senator pateo velo admissional remoueo aut sol is qui minister ad foris sum cum antea salutaris princeps non licet qui is video non possum et sum is corpus ut praeter venustas atque virilis qui hodie et in pingo et in statuo video decoro is insum sto militaris robur miles valetudo is qui vis suus corpus scio atque semper curo sum praeterea cunctus homo amabilis et ab alius pius appello ab omnis certus sancio et utilis res publicus hic sors in templum praenestinus talis exsisto cum ille heliogabalus insidior si qui fatum asper rumpo tu marcellus sum


Huius imperium incruentum quidam litteris tradiderunt, quod contra est. nam et Severus est appellatus a militibus ob austeritatem et in animadversibus asperior in quibusdam fuit. Opera veterum principum instauravit, ipse nova multa constituit, in his thermas nominis sui iuxta eas quae Neronianae fuerunt, aqua inducta quae Alexandriana nunc dicitur, nemus thermis suis de privatis aedibus suis, quas emerat, dirutis aedificiis fecit. Oceani solium primus inter principes appellavit, cum Traianus id non fecisset sed diebus solia deputasset. Antonini Caracalli thermas additis porticibus perfecit et ornavit. Alexandrinum opus marmoris de duobus marmoribus, hoc est porphyretico et Lacedaemonio, primus instituit, in Palatio plateis exornatis hoc genere marmorandi. statuas colossas in urbe multas locavit artificibus undique conquisitis. Alexandri habitu nummos plurimos figuravit, et quidem electros aliquantos sed plurimos tamen aureos. A mulieribus famosis matrem et uxorem suam salutari vetuit. contiones in urbe multas habuit

hic imperium incruentus quidam littera trado qui contra sum nam et severus sum appello ab miles ob austeritas et in animadversibus asper in quidam sum opus vetus princeps instauro ipse novo multus constituo in hic thermae nomen suus iuxta is qui neronianus sum aqua induco qui alexandriana nunc dico nemus thermae suus de privo aedes suus qui emo diruo aedificium facio oceanus solium primus inter princeps appello cum trajanus is non facio sed dies solium deputo antoninus caracallis thermae addo porticus perficio et orno alexandrinus opus marmor de duo marmor hic sum porphyretico et lacedaemonius primus instituo in palatium platea exorno hic genus marmoro statua colossas in urbs multus loco artifex undique conquaero alexander habitus nummus multus figuro et quidem electrus aliquantus sed multus tamen aureus ab mulier famosus mater et uxor suus salutaris veto contio in urbs multus habeo


Magno igitur apparatu inde in Persas profectus Artaxerxen regem potentissimum vicit, cum ipse cornua obiret, milites admoneret, subiectus telis versaretur, manu plurimum faceret, singulos quosque milites ad laudem verbis adduceret, fuso denique fugatoque tanto rege, qui cum septingentis elephantis falcatisque mille et octingentis curribus ad bellum venerat et equitum multis milibus, statim Antiochiam rediit et de praeda, quam Persis diripuit, suum ditavit exercitum, cum et tribunos ea quae per vicos diri- puerant et duces et ipsos milites habere iussisset. tumque primum servi Persae apud Romanos fuerunt, quos quidem, quia indigne ferunt Persarum reges quempiam suorum alicui servire, acceptis pretiis reddidit pretiumque vel iis qui manu ceperant servos dedit vel in aerarium contulit.

magnus igitur apparatus inde in persa proficiscor artaxerxes rex potens vinco cum ipse cornu obeo miles admoneo subicio telum verso manus multus facio singuli quisque miles ad laus verbum adduco fundo denique fugo tantus rex qui cum septingenti elephantus falcatus mille et octingenti currus ad bellum venio et eques multus mille statim antiochea redeo et de praeda quam persa diripio suus dito exercitus cum et tribunus is qui per vicus dirus puerant et dux et ipse miles habeo iubeo tum primus servio persa apud romanus sum qui quidem quia indignus fero persaris rex qui suus aliqui servio accipio pretium reddo pretium vel is qui manus capio servus do vel in aerarius confero


Expeditiones bellicas habuit, de quibus ordine suo edisseram. primum tamen eius consuetudinem dicam de rebus vel tacendis vel prodendis. tacebantur secreta bellorum, itinerum autem dies publice proponebantur, ita ut edictum penderet ante menses duos, in quo scriptum esset, Illa die, illa hora ab urbe sum exiturus et, si di voluerint, in prima mansione mansurus, deinde per ordinem mansiones, deinde stativae, deinde ubi annona esset accipienda, et id quidem eo usque quamdiu ad fines barbaricos veniretur. iam enim inde tacebatur, et omnes operam dabant ne dispositionem Romanam barbari scirent, certum est autem eum numquam id quod proposuerat fefellisse, cum diceret nolle ab aulicis suas vendi dispositiones, quod factum fuerat sub Heliogabalo, cum ab eunuchis omnia venderentur. quod genus hominum idcirco secreta omnia in aula esse cupiunt, ut soli aliquid scire videantur et habeant unde vel gratiam vel pecuniam requirant. Et quia de publicandis dispositionibus mentio contigit—ubi aliquos voluisset vel rectores provinciis dare vel praepositos facere vel procuratores, id est rationales, ordinare, nomina eorum proponebat, hortans populum, ut si quis quid haberet criminis probaret manifestis rebus, si non probasset, subiret poenam capitis, dicebatque grave esse, cum id Christiani et Iudaei facerent in praedicandis sacerdotibus, qui ordinandi sunt, non fieri in provinciarum rectoribus, quibus et fortunae hominum committerentur et capita.

expeditio bellicus habeo de qui ordo suus edissero primus tamen is consuetudo dico de res vel taceo vel prodo taceo secerno bellum iter autem dies publicus propono ita ut edictum pendeo ante mensis duo in quo scribo sum ille dies ille hora ab urbs sum exeo et si deus volo in primus mansio mando deinde per ordo mansio deinde stativus deinde ubi annona sum accipio et is quidem is usque quamdiu ad finis barbaricus venio iam enim inde taceo et omnis opera do ne dispositio romanus barbaris scio certus sum autem is numquam is qui propono fallo cum dico nolo ab aulicus suus vendo dispositio qui facio sum sub heliogabalus cum ab eunuchus omnis vendo qui genus homo idcirco secerno omnis in aula sum cupio ut solus aliquis scio video et habeo unde vel gratia vel pecunia requiro et quia de publico dispositio mentior contingo ubi aliquis volo vel rector provincia do vel praepono facio vel procurator is sum rational ordinaris nomen is propono horto populus ut si quis quis habeo crimen probo manifestus res si non probo subeo poena capio dico gravis sum cum is christianus et judaeus facio in praedico sacerdos qui ordino sum non fio in provinciaris rector qui et fortuna homo committo et caput


item adclamata quae supra, item imperator dixit: Antoninorum nomen vel iam numen potius quantum fuerit, meminit vestra Clementia, si pietatem, quid Pio sanctius? si doctrinam, quid Marco prudentius? si innocentiam, quid Vero simplicius? si fortitudinem, quid Bassiano fortius? nam Commodi meminisse nolo, qui hoc ipso deterior fuit quod cum illis moribus Antonini nomen obtinuit. Diadumenus autem nec tempus habuit nec aetatem et arte patris hoc nomen incurrit. item adclamatum ut supra, item imperator dixit: Nuper certe, patres conscripti, meministis, cum ille omnium non solum bipedum sed etiam quadrupedum spurcissimus Antonini nomen praeferret et in turpitudine atque luxuria Nerones, Vitellios, Commodos vinceret, qui gemitus omnium fuerit, cum per populi et honestorum coronas una vox esset, hunc impie Antoninum dici, per hanc pestem tantum violari nomen. et cum diceret, adclamatum est: Di mala prohibeant. haec te imperante non time- mus, de his te duce securi sumus, vicisti vitia, vicisti crimina, vicisti dedecora. Antonini nomen ornabis. id certe scimus, bene praesumimus. nos te et a pueritia probavimus et nunc probamus. item imperator: Neque ego, patres conscripti, idcirco timeo istud venerabile omnibus nomen accipere, quod verear in haec vitia delabatur vita, ut nos nominis pudeat, sed primum displicet alienae familiae nomen adsumere, deinde quod gravari me credo.

item adclamo qui supra item imperator dico antoninus nomen vel iam numen potis quantus sum memini vester clemens si pietas quis pius sancio si doctrina quis marcus prudens si innocentia quis verus simplicius si fortitudo quis bassiano fortis nam commodus memini nolo qui hic ipse deterior sum qui cum ille mos antoninus nomen obtineo diadumenus autem neque tempus habeo neque aetas et ars pater hic nomen incurro item adclamo ut supra item imperator dico nuper certus pater conscribo memini cum ille omnis non solus bipedum sed etiam quadrupedus spurcus antoninus nomen praefero et in turpitudo atque luxuria nero vitellius commodus vinco qui gemitus omnis sum cum per populus et honestor corona unus vox sum hic impius antoninus dico per hic pestis tantus violaris nomen et cum dico adclamo sum deus malus prohibeo hic tu impero non timeo mus de hic tu dux securus sum vinco vitio vinco crimen vinco dedecus antoninus nomen orno is certus scio bene praesumo nos tu et ab pueritia probo et nunc probo item imperator neque ego pater conscribo idcirco timeo iste venerabilis omnis nomen accipio qui vereor in hic vitio delabor vito ut nos nomen pudeo sed primus displiceo alienus familia nomen adsumo deinde qui gravaris ego credo


Gemmarum quod fuit vendidit et aurum in aerarium contulit, dicens gemmas viris usui non esse, matronas autem regias contentas esse debere uno reticulo atque inauribus et bacato monili et corona, cum qua sacrificium facerent, et unico pallio auro sparso et cyclade, quae sex uncias auri plus non haberet, prorsus censuram suis temporibus de propriis moribus gessit, imitati sunt eum magni viri et uxorem eius matronae pernobiles. aulicum ministerium in id contraxit, ut essent tot homines in singulis officiis quot necessitas postularet, ita ut annonas non dignitatem acciperent fullones et vestitores et pistores et pincernae et omnes castrenses ministri, quemadmodum pestis illa instituerat, sed annonas singulas vix binas, et cum argentum in ministerio plus ducentis libris non haberet nec plures ministros, argentum et ministros et stromata, quando pascebat, accipiebat ab amicis, quod hodieque fit, si pascatur a praefectis absente imperatore, voluptates scaenicas in convivio numquam habuit, sed summa illi oblectatio fuit, ut aut catuli cum porcellulis luderent, aut per- dices inter se pugnarent, aut galbulae parvulae sursum et deorsum volitarent. habuit sane in Palatio unum genus voluptatis, quo maxime delectatus est et quo sollicitudines publicas sublevabat. nam aviaria instituerat pavonum, phasianorum, gallinaceorum, anatum, perdicum etiam, hisque vehementer oblectabatur, maxime palumborum, quos habuisse ut ad xx milia dicitur, et ne eorum pastus gravaret annonam, servos habuit vectigales, qui eos ex ovis ac pullicenis ac pipionibus alerent.

gemmaris qui sum vendo et aurum in aerarius confero dico gemma vis usus non sum matrona autem regia contendo sum debeo unus reticulus atque inaures et bacato monilis et corona cum qui sacrificium facio et unicus pallium aurum spargo et cyclas qui sex uncia aurum multus non habeo prorsus censeo suus tempus de proprius mos gero imitor sum is magnus vir et uxor is matrona pernobilis aulicus ministerium in is contraho ut sum tot homo in singuli officium quot necessitas postulo ita ut annona non dignitas accipio fullo et vestitor et pistor et pincerna et omnis castrensis minister quemadmodum pestis ille instituo sed annona singulus vix bini et cum argentum in ministerium multus ducenti liber non habeo neque multus minister argentum et minister et stromata quando pasco accipio ab amicus qui hodie fio si pasco ab praefectus absum imperator voluptas scaenica in convivium numquam habeo sed summus ille oblectatio sum ut aut catulis cum porcellulis ludo aut per dico inter sui pugno aut galbulae parvulus sursum et deorsum volito habeo sanus in palatium unus genus voluptas quo magnus delector sum et quo sollicitudo publicus sublevo nam aviarius instituo pavonum phasianorum gallinaceus anatum perdix etiam hic vehemens oblecto magnus palumbus qui habeo ut ad xx mille dico et ne is pasco gravo annona servus habeo vectigal qui is ex ovum atque pullicenus atque pipio alo


Sed haec omnia vehementissime contempsit, profectusque ad bellum in loco supra dicto ita occisus est: pranderat forte publico, ut solebat, convivio, id est apertis papilionibus cibo militari accepto, neque enim aliud a discutientibus militibus in tentoriis est repertum, et cum quiesceret post convivium, hora diei ferme septima, unus ex Germanis, qui scurrarum officium sustinebat, ingressus dormientibus cunctis, solo tamen imperatore intervigilante visus est; cui Alexander "Quid est hoc,1" inquit, contubernalis? num aliquid de hostibus nuntias? at ille metu perterritus et sperans non posse se evadere, quod in tentorium principis inruisset, ad contubernales suos venit eosque ad durum principem interimendum cohortatus est. qui subito plures armatique ingressi inermes et obsistentes contruncarunt et ipsum plurimis ictibus confoderunt. aliqui dicunt omnino nihil dictum sed tantum a militibus clamatum Exi, recede, atque ita obtruncatum iuvenem optimum. sed omnis apparatus militaris, qui postea est ductus in Germaniam a Maximino, Alexandri fuit et potentissimus quidem per Armenios et Osrhoenos et Parthos et omnis generis hominum.

sed hic omnis vehemens contemno proficio ad bellum in locus supra dico ita occido sum prandeo fors publicus ut soleo convivium is sum apertus papilio cibus militaris accipio neque enim alius ab discutio miles in tentorius sum reperio et cum quiesco post convivium hora dies ferme septimus unus ex germanus qui scurraris officium sustineo ingredior dormio cunctus solum tamen imperator intervigilo video sum qui alexander quis sum hic inquam contubernalis num aliquis de hostis nuntio at ille metus perterreo et spero non possum sui evado qui in tentorius princeps inruo ad contubernal suus venio is ad durus princeps interimo cohortor sum qui subeo multus armo ingredior inermis et obsisto contrunco et ipse multus ictus confodio aliqui dico omnino nihil dico sed tantus ab miles clamo exeo recedo atque ita obtrunco juvenis bonus sed omnis apparatus militaris qui postea sum duco in germania ab maximino alexander sum et potens quidem per armenius et osrhoenos et parthus et omnis genus homo


Milites expeditionis tempore sic disposuit, ut in mansionibus annonas acciperent nec portarent cibaria decem et septem, ut solent, dierum nisi in barbarico, quamvis et illic mulis eosdem atque camelis adiuvent, dicens milites se magis servare quam se ipsum, quod salus publica in his esset, aegrotantes ipse visitavit per tentoria milites etiam ultimos et carpentis vexit et omnibus necessariis adiuvit, et si forte gravius laborassent, per civitates et agros patribus familias honestioribus et sanctioribus matronis eos distribuebat, reddens impendia quae fecissent, sive convaluissent illi seu perissent.

miles expeditio tempus sic dispono ut in mansio annona accipio neque porto cibaria decem et septem ut soleo dies nisi in barbaricus quivis et illic mulis idem atque camelis adjuvo dico miles sui magis servaris quam sui ipse qui salus publicus in hic sum aegroto ipse visito per tentorius miles etiam ulter et carpo veho et omnis necessarius adjuvo et si fors gravis laboro per civitas et ager pater familia honestioribus et sancio matrona is distribuo reddo impendium qui facio sive convalesco ille seu pereo


Soles quaerere, Constantine maxime, quid sit quod hominem Syrum et alienigenam talem principem fecerit, cum tot Romani generis, tot aliarum provinciarum reperiantur improbi, impuri, crudeles, abiecti, iniusti, libidinosi. iam primum possum de bonorum virorum respondere sententia potuisse natura, quae ubique una mater est, bonum principem nasci, deinde timore, quod pessimus esset occisus, hunc optimum factum, sed quia verum est suggerendum, Clementiae ac Pietati tuae lecta reserabo. notum est illud Pietati tuae, quod in Mario Maximo legisti, meliorem esse rem publicam et prope tutiorem, in qua princeps malus est, ea, in qua sunt amici principis mali, si quidem unus malus potest a plurimis bonis corrigi, multi autem mali non possunt ab uno quamvis bono ulla ratione superari. et id quidem ab Homullo ipsi Traiano dictum est, cum ille diceret Domitianum pessimum fuisse, amicos autem bonos habuisse, atque ideo illum magis odio fuisse, qui rem publicam peioris vitae hominibus mandaverit, quia melius est unum malum pati quam multos.

soleo quaero constantinus magnus quis sum qui homo syrus et alienigenus talis princeps facio cum tot romanus genus tot alius provinciaris reperio improbus impurus crudelis abicio injustus libidinosus iam primus possum de bonus vir respondeo sententia possum natura qui ubique unus mater sum bonus princeps nascor deinde timor qui malus sum occido hic bonus facio sed quia verus sum suggero clementia atque pietas tuus lego resero notus sum ille pietas tuus qui in marius maximus lego bonus sum res publicus et prope tueor in qui princeps malus sum is in qui sum amicus princeps malus si quidem unus malus possum ab multus bonus corrigo multus autem malus non possum ab unus quivis bonus ullus ratio superaris et is quidem ab homullo ipse trajanus dico sum cum ille dico domitianus malus sum amicus autem bonus habeo atque ideo ille magis odium sum qui res publicus malus vita homo mando quia bonus sum unus malus patior quam multus


et cum diceret, adclamatum est ut supra, item dixit: Si enim Antonini nomen accipio, possum et Traiani, possum et Titi, possum et Vespasiani. et cum diceret, adclamatum est: Quomodo Augustus, sic et Antoninus. et imperator: Video, patres conscripti, quod vos moveat ad hoc nobis nomen addendum. Augustus primus primus est huius auctor imperii, et in eius nomen omnes velut quadam adoptione aut iure hereditario succedimus. Antonini ipsi Augusti dicti sunt. Antoninus item primus Marcum et item Verum iure adoptionis vocavit, Commodi autem hereditarium fuit, susceptum Diadumeno, adfectatum in Bassiano, ridiculum in Aurelio. et cum diceret, adclamatum est: Alexander Auguste, di te servent. di immortales faveant verecundiae tuae, prudentiae tuae, innocentiae tuae, castitati tuae. hinc intellegimus qualis futurus sis, hinc probamus. tu facies ut senatus bene principes eligat. tu facies optimum esse iudicium senatus. Alexander Auguste, di te servent. templa Antoninorum Alexander Augustus dedicet. Caesar noster, Augustus noster, imperator noster, di te servent. vincas, valeas, multis annis imperes.

et cum dico adclamo sum ut supra item dico si enim antoninus nomen accipio possum et trajanus possum et titius possum et vespasianus et cum dico adclamo sum quomodo augustus sic et antoninus et imperator video pater conscribo qui tu moveo ad hic nos nomen addo augustus primus primus sum hic auctor imperium et in is nomen omnis velut quidam adoptio aut ius hereditarius succedo antoninus ipse augustus dictum sum antoninus item primus marcus et item verus ius adoptio voco commodus autem hereditarius sum suscipio diadumenus adfectas in bassiano ridiculus in aurelius et cum dico adclamo sum alexander augustus deus tu servo deus immortalis faveo verecundia tuus prudentia tuus innocentia tuus castitas tuus hinc intellego qualis sum sum hinc probo tu facies ut senatus bene princeps eligo tu facies bonus sum iudicium senatus alexander augustus deus tu servo templum antoninus alexander augustus dedico caesar noster augustus noster imperator noster deus tu servo vinco valeo multus annus impero


Interfecto Vario Heliogabalo—sic enim malumus dicere quam Antoninum, quia et nihil Antoninorum pestis illa ostendit et hoc nomen ex annalibus senatus auctoritate erasum est—ad remedium generis humani Aurelius Alexander, urbe Arcena genitus, Varii filius, Variae nepos et consobrinus ipsius Heliogabali, accepit imperium, cum ante Caesar a senatu esset appellatus, mortuo scilicet Macrino; Augustumque nomen idem recepit, addito eo ut et patris patriae nomen et ius proconsulare et tribuniciam potestatem et ius quintae relationis deferente senatu uno die adsumeret. Et ne praeceps ista honorum continuato videatur, exponam causas, quibus id et senatus coactus est facere et ille perpeti, non enim aut gravitati senatus congruebat omnia simul deferre aut bono principi raptum ire tot simul dignitates. milites iam insueverant sibi imperatores et tumultuario iudicio facere et item facile mutare, adferentes nonnumquam ad defensionem se idcirco fecisse quod nescissent senatum principem appellasse. nam et Pescennium Nigrum et Clodium Albinum et Avidium Cassium et antea Lucium Vindicem et L. Antonium, et ipsum Severum, cum senatus iam Iulianum dixisset principem, imperatores fecerant, atque ista res bella civilia severat, quibus necesse fuit militem contra hostem paratum parricida-liter

interficio varius heliogabalus sic enim malo dico quam antoninus quia et nihil antoninus pestis ille ostendo et hic nomen ex annal senatus auctoritas erado sum ad remedium genus humanus aurelius alexander urbs arcena gigno varius filius varia nepos et consobrinus ipse heliogabal accipio imperium cum ante caesar ab senatus sum appello mortuus scilicet macrinus augustus nomen idem recipio addo is ut et pater patria nomen et ius proconsularis et tribunicius potestas et ius quintus relatio defero senatus unus dies adsumo et ne praeceps iste honor continuo video expono causa qui is et senatus cogo sum facio et ille perpetior non enim aut gravitas senatus congruo omnis simul defero aut bonus princeps rapio eo tot simul dignitas miles iam insuesco sui imperator et tumultuarius iudicium facio et item facilis muto affero nonnumquam ad defensio sui idcirco facio qui nescio senatus princeps appello nam et pescennius niger et claudius albinus et avidium casseius et antea lucius vindico et l antonius et ipse severus cum senatus iam julianus dico princeps imperator facio atque iste res bellum civile sero qui necesse sum miles contra hostis paro parricida lito


Omina imperii haec habuit: primum quod ea die natus est qua defunctus vita Magnus Alexander dicitur, deinde quod in templo eius mater enixa est, tertio quod ipsius nomen accepit, tum praeterea quod ovum purpurei coloris eadem die natum qua ille natus est palumbinum anicula quaedam matri eius obtulit; ex quo quidem haruspices dixerunt imperatorem quidem illum, sed non diu futurum et cito ad imperium perventurum. tum praeterea, quod tabula Traiani imperatoris, quae geniali lecto patris inminebat, dum ille in templo pareretur, in lectum eius decidit, his accessit quod nutrix ei Olympias data est, quo nomine mater Alexandri appellata est. nutritor Philippus provenit casu unus ex rusticis, quod nomen patri Alexandri Magni fuit, fertur die prima natalis toto die apud Arcam Caesaream stella primae magnitudinis visa et sol circa domum patris eius fulgido ambitu coronat us. cum eius natalem haruspices commendarent, dixerunt eum summam rerum tenturum, idcirco quod hostiae de ea villa quae esset Severi imperatoris adductae essent, et quas in illius honorem coloni parassent. nata in domo laurus iuxta persici arborem intra unum annum persici arborem vicit, unde etiam coniectores dixerunt Persas ab eo esse

omen imperium hic habeo primus qui is dies nascor sum qui defungor vito magnus alexander dico deinde qui in templum is mater enitor sum tertius qui ipse nomen accipio tum praeterea qui ovum purpureus color idem dies natus qui ille nascor sum palumbinus anicula quidam mater is offero ex quo quidem haruspex dico imperator quidem ille sed non diu sum et cito ad imperium pervenio tum praeterea qui tabula trajanus imperator qui genial lectus pater inminebat dum ille in templum pareo in lectus is decido hic accedo qui nutrix is olympia do sum quo nomen mater alexander appello sum nutritor philippus provenio casus unus ex rusticus qui nomen pater alexander magnus sum fero dies primus natal totus dies apud arca caesarea stella primus magnitudo video et sol circa domus pater is fulgidus ambitus corono us cum is natal haruspex commendo dico is summa res tendo idcirco qui hostia de is villa qui sum severus imperator adduco sum et qui in ille honor colonus paro nata in domus laurus iuxta persici arbor intra unus annus persici arbor vinco unde etiam coniector dico persa ab is sum


Interest relegere orationem, qua nomen Antonini et Magni delatum sibi a senatu recusavit. quam priusquam praeferam innectam adclamationes senatus, quibus id decretum est. ex actis urbis: A. d. pridie nonas Martias, cum senatus frequens in curiam, hoc est in Aedem Concordiae templumque inauguratum, convenisset, rogatusque esset Aurelius Alexander Caesar Augustus ut eo veniret, ac primo recusasset, quod sciret de honoribus suis agendum, deinde postea venisset, adclamatum: Auguste innocens, di te servent. Alexander imperator, di te servent. di te nobis dederunt, di conservent. di te ex manibus impuri eripuerunt, di te perpetuent. impurum tyrannum et tu perpessus es, impurum et obscenum et tu vivere doluisti. di illum eradicarunt, di te servarunt. infamis imperator rite damnatus, felices nos imperio tuo, felicem rem publicam, infamis unco tractus est ad exemplum timoris. luxuriosus imperator iure punitus est, contaminator honorum iure punitus est. di immortales Alexandro vitam, iudicia deorum hinc apparent.

intersum relego oratio qui nomen antoninus et magnus defero sui ab senatus recuso quam priusquam praefero innectam adclamatio senatus qui is decretum sum ex ago urbs ab d pridie nona martius cum senatus frequens in curia hic sum in aedes concordia templum inauguro convenio rogo sum aurelius alexander caesar augustus ut is venio atque primus recuso qui scio de honor suus ago deinde postea venio adclamo augustus innocens deus tu servo alexander imperator deus tu servo deus tu nos do deus conservo deus tu ex manus impurus eripio deus tu perpetuo impurus tyrannus et tu perpetior sum impurus et obscenus et tu vivo doleo deus ille eradico deus tu servo infamis imperator rite damno felix nos imperium tuus felix res publicus infamis uncus traho sum ad exemplum timor luxuriosus imperator ius punior sum contaminator honor ius punior sum deus immortalis alexander vita iudicium deus hinc appareo


In animo habuit omnibus officiis genus vestium proprium dare et omnibus dignitatibus, ut a vestitu dinoscerentur, et omnibus servis, ut in populo possent agnosci, ne quis seditiosus esset, simul ne servi ingenuis miscerentur, sed hoc Ulpiano Pauloque displicuit, dicentibus plurimum rixarum fore, si faciles essent homines ad iniurias, tum satis esse constituit, ut equites Romani a senatoribus clavi qualitate discernerentur. paenulis intra urbam frigoris causa ut senes uterentur permisit, cum id vestimenti genus semper itinerarium aut pluviale fuisset, matronas tamen intra urbem paenulis uti vetuit, itinere permisit. Facundiae Graecae magis quam Latinae nec versu invenustus et ad musicam pronus, matheseos peritus, et ita quidem ut ex eius iussu mathematici publice proposuerint Romae ac sint professi, ut docerent. haruspicinae quoque peritissimus fuit, orneoscopos magnus, ut et Vascones Hispanorum et Pannoniorum augures vicerit. geometriam fecit. pinxit mire, cantavit nobiliter, sed numquam alio conscio nisi pueris suis testibus, vitas principum bonorum versibus scripsit, lyra, tibia, organo cecinit, tuba etiam, quod quidem imperator numquam ostendit, palaestes primus fuit. in armis magnus, adeo ut multa bella et gloriose gesserit.

in animus habeo omnis officium genus vestis proprius do et omnis dignitas ut ab vestio dignosco et omnis servio ut in populus possum agnosco ne quis seditiosus sum simul ne servio ingenuus misceo sed hic ulpianus paulus displiceo dico multus rixaris sum si facilis sum homo ad injuria tum satis sum constituo ut eques romanus ab senator clavus qualitas discerno paenulis intra urbam frigor causa ut senex uto permitto cum is vestimentum genus semper itinerarius aut pluvial sum matrona tamen intra urbs paenulis uti veto iter permitto facundia graece magis quam latinus neque verro invenustus et ad musica pronus matheseos pereo et ita quidem ut ex is iussus mathematicus publicus propono roma atque sum profiteor ut doceo haruspicina quoque pereo sum orneoscopos magnus ut et vascones hispanus et pannonius auguro vinco geometria facio pingo mirus canto nobilis sed numquam alius conscio nisi puer suus testis vito princeps bonus versus scribo lyra tibia organum cano tuba etiam qui quidem imperator numquam ostendo palaestes primus sum in arma magnus adeo ut multus bellum et gloriosus gero


Vestes sericas ipse raras habuit; holosericam numquam induit, subsericam numquam donavit. divitiis nullius invidit, pauperes iuvit, honoratos, quos pauperes vere non per luxuriam aut simulationem vidit, semper multis commodis auxit, agris, servis, animalibus, gregibus, ferramentis rusticis. in thesauris vestem numquam nisi annum esse passus est eamque statim expendi iussit, omnem vestem quam donavit ipse perspexit. omne aurum, omne argentum idque frequenter adpendit, donavit et ocreas et bracas et calciamenta inter vestimenta militaria. purpurae clarissimae non ad usum suum sed ad matronarum, si quae aut possent aut vellent, certe ad vendendum gravissimus exactor fuit, ita ut Alexandriana purpura hodieque dicatur quae vulgo Probiana dicitur, idcirco quod Aurelius Probus baphiis praepositus id genus muricis repperisset. usus est ipse chlamyde saepe coccinea, in urbe tamen semper togatus fuit et in Italiae urbibus, praetextam et pictam togam num- quam nisi consul accepit, et eam quidem quam de Iovis templo sumptam alii quoque acciplebant aut praetores aut consules, accepit praetextam etiam cum sacra faceret, sed loco pontificis maximi non imperatoris. boni linteaminis adpetitor fuit, et quidem puri, dicens: Si lineae idcirco sunt ut nihil asperum habeant, quid opus est purpura in linea? aurum autem mitti et dementiam iudicabat, cum ad asperitatem ad- deretur rigor, fasciis semper usus est. bracas albas habuit non coccineas, ut prius solebant.

vestis sericas ipse rarus habeo holosericam numquam induo subsericus numquam dono divitiae nullus invideo pauper juvo honoro qui pauper verus non per luxuria aut simulatio video semper multus commodus augeo ager servio animal grex ferramentum rusticus in thesaurus vestis numquam nisi annus sum patior sum eo statim expendo iubeo omnis vestis quam dono ipse perspicio omnis aurum omnis argentum is frequens appendo dono et ocrea et braca et calceamentum inter vestimentum militaris purpura clarus non ad usus suus sed ad matronaris si qui aut possum aut volo certus ad vendo gravis exactor sum ita ut alexandriana purpura hodie dico qui vulgo probianus dico idcirco qui aurelius probus baphiis praepono is genus murex reperio utor sum ipse chlamys saepe coccineus in urbs tamen semper togatus sum et in italia urbs praetexta et pingo toga num quam nisi consul accipio et is quidem quam de iuppiter templum sumo alius quoque acciplebant aut praetor aut consul accipio praetexta etiam cum sacer facio sed locus pontifex magnus non imperator bonus linteamen appetitor sum et quidem purus dico si linea idcirco sum ut nihil asperum habeo quis opus sum purpura in lineus aurum autem mitto et dementia judico cum ad asperitas ad dereor rigor fascia semper utor sum braca alba habeo non coccineus ut prior soleo


dimisso senatu Capitolium ascendit atque inde re divina facta et tunicis Persicis in templo locatis contionem huiusmodi habuit: Quirites, vicimus Persas, milites divites reduximus. vobis congiarium pollicemur, cras ludos circenses Persicos dabimus. Haec nos et in annalibus et apud multos repperimus. sed quidam dicunt a servo suo eum proditum non vicisse regem sed, ne vinceretur, fugisse, quod contra multorum opinionem dici non dubium est iis qui plurimos legerint. nam et amisisse illum exercitum dicunt fame, frigore ac morbo, ut Herodianus auctor est contra multorum opinionem. Post hoc cum ingenti gloria comitante senatu equestri ordine atque omni populo circumfusisque undique mulieribus et infantibus, maxime militum coniugibus, pedes Palatium conscendit, cum retro currus triumphalis a quattuor elephantis traheretur. levabatur manibus hominum Alexander, vixque illi per horas quattuor ambulare permissum est, undique omnibus clamantibus: Salva Roma, salvares publica, quia salvus est Alexander. alia die actis circensibus et item ludis scaenicis deinceps congiarium populo Romano dedit, puellas et pueros, quemadmodum Antoninus Faustinianas instituerat, Mamaeanas et Mamaeanos instituit.

dimitto senatus capitolium ascendo atque inde res divino facio et tunica persicus in templum loco contio huiusmodi habeo quiris vinco persa miles dives reduco tu congiarium polliceo creo ludus circensis persicus do hic nos et in annal et apud multus reperio sed quidam dico ab servo suus is prodeo non vinco rex sed ne vinco fugio qui contra multus opinio dico non dubius sum is qui multus lego nam et amitto ille exercitus dico fames frigor atque morbus ut herodianus auctor sum contra multus opinio post hic cum ingens gloria comito senatus equester ordo atque omnis populus circumfundo undique mulier et infer magnus miles conjunx pes palatium conscendo cum retro currus triumphal ab quattuor elephantus traho levo manus homo alexander vix ille per hora quattuor ambulo permitto sum undique omnis clamo salvo roma salvaris publicus quia salvus sum alexander alius dies ago circensis et item ludus scaenicus deinceps congiarium populus romanus do puella et puer quemadmodum antoninus faustinianus instituo mamaeanas et mamaeanos instituo