Maximini Duo

CC BY 4.0 (estate-derived fields); included text keeps its per-record source license

Reuse requires the attribution line above (CC BY 4.0). Text records carry their own license_id; only open-display licenses appear in this file.

Licensed lexica and citation-only authorities are excluded from bulk dumps by construction — cite the authority, never reprint it.


a senatu Augusti, interfecti deinde omnes delatores, omnes accusatores, omnes amici Maximini. interfectus est Sabinus praefectus urbis percussus in populo. Ubi haec gesta sunt, senatus magis timens Maximinum aperte ac libere hostes appellat Maximinum et eius filium, litteras deinde mittit ad omnes provincias, ut communi saluti libertatique subveniant; quae auditae sunt ab omnibus, denique ubique amici et administratores et duces, tribuni et milites Maximini interfecti sunt; paucae civitates fidem hosti publico servaverunt, quae proditis iis qui missi ad eos fuerant ad Maximinum cito per indices detulerunt. Litterarum senatus exemplum hoc fuit: Senatus populusque Romanus per Gordianos principes a tristissima belua liberari coeptus proconsulibus, praesidibus, legatis, ducibus, tribunis, magistratibus ac singulis civitatibus et municipiis et oppidis et vicis et castellis salutem, quam nunc primum recipere coepit, dicit. dis faventibus Gordianum proconsularem, virum sanctissimum et gravissimum senatorem, principem meruimus, Augustum appellavimus, nec solum illum, sed etiam in subsidium rei publicae filium eius Gordianum nobilem iuvenem, vestrum nunc est consentire ad salutem rei publicae obtinendam et ad scelera defendenda et ad illam beluam atque illius amicos, ubicumque fuerint, persequendos, a nobis etiam Maximinus cum filio suo hostis est iudicatus.

ab senatus augustus interfacio deinde omnis delator omnis accusator omnis amicus maximini interficio sum sabinus praefectus urbs percutio in populus ubius hic gero sum senatus magis timeo maximinum apertus atque libo hostis appello maximinum et is filius littera deinde mitto ad omnis provincia ut communis salus libertas subvenio qui audio sum ab omnis denique ubique amicus et administrator et dux tribunus et miles maximini interfacio sum paucus civitas fides hostis publicus servo qui prodeo is qui mitto ad is sum ad maximinum cito per indico defero litteraris senatus exemplum hic sum senatus populus romanus per gordianus princeps ab tristis belua liberaris coepio proconsul praeses legatus dux tribunus magistratus atque singuli civitas et municipium et oppidum et vicus et castellum salus quam nunc primus recipio coepio dico deus faveo gordianus proconsularis vir sancio et gravis senator princeps mereo augustus appello neque solus ille sed etiam in subsidium res publicus filius is gordianus nobilis juvenis vester nunc sum consentio ad salus res publicus obtineo et ad scelus defendo et ad ille belua atque ille amicus ubicumque sum persequor ab nos etiam maximinus cum filius suus hostis sum iudico


Hic finis Maximinorum fuit, dignus crudelitate patris, indignus bonitate filii, quibus mortuis ingens laetitia provincialium, dolor gravissimus barbarorum. Sed milites interfectis publicis hostibus recepti sunt ab oppidanis rogantes, et primum ita ut ante imagines Maximi et Balbini et Gordiani adorarent, cum omnes dicerent priores Gordianos in deos relatos. post hoc ingens ex Aquileia commeatus in castra, quae laborabant fame, propere traductus refectisque militibus alia die ad contionem ventum est, et omnes in Maximi et Balbini verba iurarunt, Gordianos priores divos appellantes. Dici vix potest quanta laetitia fuerit, cum Romam per Italiam caput Maximini ferretur, occurrentibus cunctis ad gaudium publicum, et Maximus quidem, quem multi Pupienum putant, apud Ravennam bellum parabat per Germanorum auxilia, qui ubi comperit consensisse exercitum sibi et collegis suis, occisos autem esse Maximinos, statim dimissis Germanorum auxiliis, quae sibi contra hostem paraverat, Romam laureatas litteras misit, quae in urbe ingentem laetitiam fecerunt, ita ut omnes per aras et templa et sacella et loca religiosa gratias agerent. Balbinus autem, homo timidior natura et qui, cum Maximini nomen audiret, etiam tremeret, hecatomben fecit iussitque per omnes civitates pare sacrificio supplicari. deinde Maximus Romam venit senatumque ingressus actis sibi gratiis contionem habuit, atque inde in Palatium cum Balbino et Gordiano victores se receperunt.

hic finis maximinorum sum dignus crudelitas pater indignus bonitas filius qui morior ingens laetitia provincialis dolor gravis barbarus sed miles interficio publicus hostis recipio sum ab oppidanus rogo et primus ita ut ante imago magnus et balbini et gordianus adoro cum omnis dico prior gordianus in deus refero post hic ingens ex aquileia commeatus in castrum qui laboro fames properus traduco reficio miles alius dies ad contio venio sum et omnis in magnus et balbini verbum juro gordianus prior divus appello dico vix possum quantus laetitia sum cum roma per italia caput maximini fero occurro cunctus ad gaudium publicus et magnus quidem qui multus pupienum puto apud ravenna bellum paro per germanus auxilium qui ubi comperio consentio exercitus sui et collega suus occido autem sum maximinos statim dimitto germanus auxilium qui sui contra hostis paro roma laureatae littera mitto qui in urbs ingens laetitia facio ita ut omnis per ara et templum et sacellum et locum religiosus gratia ago balbinus autem homo timidus natura et qui cum maximini nomen audio etiam tremo hecatombe facio jubeo per omnis civitas paris sacrificium supplicaris deinde magnus roma venio senatus ingredior ago sui gratia contio habeo atque inde in palatium cum balbino et gordianus victor sui recipio


Senatus consultum autem hoc fuit: Cum ventum esset in Aedem Castorum die VI kal. Iuliarum, acceptas litteras Iunius Silanus consul ex Africa Gordiani imperatoris, patris patriae, proconsulis recitavit: Invitum me, patres conscripti, iuvenes, quibus Africa tuenda commissa est, ad imperium vocarunt. sed intuitu vestri necessitatem libens sustineo, vestrum est aestimare quid velitis, nam ego usque ad senatus iudicium incertus et varius fluctuabo. lectis litteris statim senatus adclamavit: Gordiane Auguste, di te servent. felix imperes, tu nos liberasti, salvus imperes, tu nos liberasti, per te salva res publica, omnes tibi gratias agimus. item consul rettulit: Patres conscripti, de Maximinis quid placet? responsum est: Hostes, hostes, qui eos occiderit, praemium merebitur. item consul dixit: De amicis Maximini quid videtur? adclamatum est: Hostes, hostes. qui eos occiderit, praemium merebitur. item adclamatum est: Inimicus senatus in crucem tollatur, hostis senatus ubicumque feriatur. inimici senatus vivi exurantur. Gordiani Augusti, di vos servent. ambo feliciter agatis, ambo feliciter imperetis. nepoti Gordiani praeturam decernimus, nepoti Gordiani con- sulatum spondemus. nepos Gordiani Caesar appelletur, tertius Gordianus praeturam accipiat.

senatus consulo autem hic sum cos venio sum in aedes castor dies vis kal iuliaris accipio littera junius silanus consul ex africanus gordianus imperator pater patria proconsulis recito invitus ego pater conscribo juvenis qui africanus tueor committo sum ad imperium voco sed intueor vester necessitas libet sustineo vester sum aestimaris quis volo nam ego usque ad senatus iudicium incertus et varius fluctuo lectus littera statim senatus adclamo gordianus augustus deus tu servo felix impero tu nos libero salvus impero tu nos libero per tu salvo res publicus omnis tu gratia ago item consul refero pater conscribo de maximinis quis placeo responsum sum hostis hostis qui is occido praemium mereo item consul dico de amicus maximini quis video adclamo sum hostis hostis qui is occido praemium mereo item adclamo sum inimicus senatus in crux tollo hostis senatus ubicumque ferio inimicus senatus vivo exuro gordianus augustus deus tu servo ambo feliciter ago ambo feliciter impero nepos gordianus praetorqueo decerno nepos gordianus continuo sulatum spondeo nepos gordianus caesar appello tertius gordianus praetorqueo accipio


Haec ubi Romam nuntiata sunt senatus, Maximini et naturalem et iam necessariam crudelitatem timens mortuis duobus Gordianis, Maximum ex praefecto urbi et qui plurimas dignitates praecipue gessisset, ignobilem genere sed virtutibus clarum, et Balbinum, moribus delicatiorem, imperatores creavit. quibus a populo Augustis appellatis per milites et eundem populum etiam parvulus nepos Gordiani Caesar est dictus, tribus igitur imperatoribus contra Maximinum fulta res publica est. horum tamen Maximus vita severior, prudentia gravior, virtute constantior. denique ipsi contra Maximinum et senatus et Balbinus bellum crediderunt, profecto igitur ad bellum Maximo contra Maximinum Balbinus Romae bellis intestinis et domesticis seditionibus urguebatur occisis praecipue1 per populum Gallicano et Maecenate. qui quidem populus a praetorianis laniatus est, cum Balbinus resistere seditionibus non satis posset, denique magna pars urbis incensa est. Et recreatus quidem imperator fuerat Maximinus audita morte Gordiani atque eius filii Capeliani victoria, verum ubi aliud senatus consultum accepit, quo Maximus et Balbinus et Gordianus imperatores appellati sunt, intellexit senatus odia esse perpetua et se vere hostem omnium iudicio haberi.

hic ubi roma nuntio sum senatus maximini et natural et iam necessaria crudelitas timeo morior duo gordianus magnus ex praeficio urbs et qui multus dignitas praecipuus gero ignobilis genus sed virtus clarus et balbinum mos delicatus imperator creo qui ab populus augustus appello per miles et idem populus etiam parvulus nepos gordianus caesar sum dico tres igitur imperator contra maximinum fulcio res publicus sum hic tamen magnus vito severus prudentia gravis virtus consto denique ipse contra maximinum et senatus et balbinus bellum credo profecto igitur ad bellum maximus contra maximinum balbinus roma bellum intestinum et domesticus seditio urgeo occido praecipuus per populus gallicanus et maecenas qui quidem populus ab praetorianus lanio sum cum balbinus resisto seditio non satis possum denique magnus pars urbs incensum sum et recreo quidem imperator sum maximinus audio mors gordianus atque is filius capeliani victoria verus ubi alius senatus consulo accipio quo magnus et balbinus et gordianus imperator appello sum intellego senatus odium sum perpetuus et sui verus hostis omnis iudicium habeo


Adulescens autem ipse Maximinus superbiae fuit insolentissimae, ita ut etiam, cum pater suus, homo crudelissimus, plerisque honoratis adsurgeret, ille resideret, vitae laetioris, vini parcissimus, cibi avidus, maxime silvestris, ita ut nonnisi aprunam, anates, grues et omnia captiva ederet, infamabant eum ob nimiam pulchritudinem amici Maximi et Balbini et Gordiani et maxime senatores, qui speciem illam velut divinitus lapsam incorruptam esse noluerunt. denique illo tempore quo circum Aquileiam muros circumiens cum patre deditionem urbis petebat, nihil aliud ei quam spurcities obiecta est, quae longe ab illius fuit vita. vestibus tam ad curatus fuit ut nulla mulier nitidior esset in mundo. amicis paternis inmane quantum obsecutus est, sed ut donaret ac largiretur. nam in salutationibus superbissimus erat et manum porrigebat et genua sibi osculari patiebatur, nonnumquam etiam pedes; quod numquam passus est senior Maximinus, qui dicebat: Di prohibeant, ut quisquam ingenuorum pedibus meis osculum rigat. et quoniam ad Maximinum seniorem revertimur, res iucunda praetereunda non est. nam cum esset Maximinus pedum, ut diximus, octo et prope semis, calciamentum eius, id est campagum regium, quidam in luco, qui est inter Aquileiam et Arciam. posuerunt, quod constitit pede maius fuisse hominis vestigii mensura, unde etiam vulgo tractum est, cum de longis et ineptis hominibus diceretur caliga Maximini. quod idcirco indidi, ne quis Cordum legeret me praetermisisse crederet aliquid quod ad rem pertineret, sed redeam ad filium.

adulescens autem ipse maximinus superbia sum insolens ita ut etiam cum pater suus homo crudelis plerusque honoro assurgo ille resideo vita laetus vinum parcus cibus avidus magnus silvestris ita ut nonnisi aprugnus anato gruo et omnis captivus edo infamo is ob nimius pulchritudo amicus magnus et balbini et gordianus et magnus senator qui species ille velut divinitus labor incorruptus sum nolo denique ille tempus quo circum aquileia murus circumeo cum pater deditio urbs peto nihil alius is quam spurcities objecto sum qui longus ab ille sum vito vestis tam ad curo sum ut nullus mulier nitidus sum in mundus amicus paternus immanis quantus obsequor sum sed ut dono atque largior nam in salutatio superbus sum et manus porrigo et genu sui osculor patior nonnumquam etiam pes qui numquam patior sum senex maximinus qui dico deus prohibeo ut quisquam ingenuus pes meus osculis rigo et quoniam ad maximinum seni revorto res iucundus praetereo non sum nam cum sum maximinus pes ut dico octo et prope semis calceamentum is is sum campagus regius quidam in lucus qui sum inter aquileia et arciam pono qui consto pes magnus sum homo vestigium mensura unde etiam vulgo traho sum cum de longus et ineptus homo dico caligo maximini qui idcirco indo ne quis chordus lego ego praetermitto credo aliquis qui ad res pertineo sed redeo ad filius


Ne fastidiosum esset Clementiae tuae, Constantine maxime, singulos quosque principes vel principum liberos per libros singulos legere, adhibui moderationem, qua in unum volumen duos Maximinos, patrem filiumque, congererem. servavi deinceps hunc ordinem, quem Pietas tua etiam ab Tatio Cyrillo, Clarissimo Viro, qui Graeca in Latinum vertit, servari voluit. quod quidem non in uno tantum libro sed etiam in plurimis deinceps reservabo, exceptis magnis imperatoribus, quorum res gestae plures atque clariores longiorem desiderant textum. Maximinus senior sub Alexandro imperatore enituit. militare autem sub Severo coepit. hic de vico Thraciae vicino barbaris, barbaro etiam patre et matre genitus, quorum alter e Gothia, alter ex Alanis genitus esse perhibetur. et patri quidem nomen Micca, matri Ababa fuisse dicitur, sed haec nomina Maximinus primis temporibus ipse prodidit, postea vero, ubi ad imperium venit, occuli praecepit, ne utroque parente barbaro genitus imperator esse videretur.

ne fastidiosus sum clementia tuus constantinus magnus singuli quisque princeps vel princeps liber per liber singuli lego adhibeo moderatio qui in unus volumen duo maximinos pater filius congero servo deinceps hic ordo qui pietas tuus etiam ab tatius cyrillo clarus vir qui graecum in latinus verto servaris volo qui quidem non in unus tantus liber sed etiam in multus deinceps reservo excipio magnus imperator qui res gero multus atque clarus longus desidero textum maximinus senex sub alexander imperator eniteo militaris autem sub severus coepio hic de vicus thracia vicinus barbaris barbarus etiam pater et mater gigno qui alter e gothia alter ex alanus gigno sum perhibeo et pater quidem nomen micca mater ababa sum dico sed hic nomen maximinus primus tempus ipse prodo postea verus ubi ad imperium venio occulis praecipio ne uterque pareo barbarus gigno imperator sum video


Mortis omina haec fuerunt: venienti contra Maximum et Balbinum Maximino cum filio, mulier quaedam passis crinibus occurrit lugubri habitu et exclamavit Maximini, Maximini, Maximini, neque quicquam amplius dixit et mortua est. videbatur enim dicere voluisse Succurrite. canes circa tentorium eius in secunda mansione ultra duodecim ulularunt et animam quasi flendo posuerunt ac prima luce mortui sunt deprehensi, lupi quingenti simul ingressi sunt in eam urbem in quam se Maximinus contulerat; plerique dicunt Emonam, alii Archimeam, certe quae deserta a civibus venienti Maximino patuit, longum est omnia persequi, quae qui scire desiderat, is velim, ut saepe dixi, legat Cordum, qui haec omnia usque ad fabellam scripsit. Sepulchra eorum nulla exstant, in profluentem enim cadavera eorum missa sunt, et capita eorum in Campo Martio insultante populo exusta.

morta omen hic sum venio contra magnus et balbinum maximino cum filius mulier quidam patior crinis occurro lugubris habitus et exclamo maximini maximini maximini neque quisquam amplus dico et morior sum video enim dico volo succurro canis circa tentorius is in secundus mansio ultra duodecim ululo et anima quasi fleo pono atque primus lux mortuus sum deprehendo lupus quingenti simul ingredior sum in is urbs in quam sui maximinus confero plerusque dico emonam alius archimeam certus qui desero ab civis venio maximino pateo longus sum omnis persequor qui qui scio desidero is volo ut saepe dico lego chordus qui hic omnis usque ad fabella scribo sepulcrum is nullus exsto in profluo enim cadaver is mitto sum et caput is in campus martius insulto populus exuro


Fuerunt et alia sub eo bella plurima ac2 proelia, ex quibus semper primus victor revertit et cum ingentibus spoliis atque captivis, exstat oratio eiusdem missa ad senatum, cuius hoc exemplum est: Brevi tempore, patres conscripti, tot bella gessi quot nemo veterum, tantum praedae in Romanum solum attuli quantum sperari non potuit, tantum captivorum adduxi ut vix sola Romana sufficiant. reliqua orationis ad hanc rem non necessaria. Pacata Germania Sirmium venit, Sarmatis inferre bellum parans atque animo concupiens usque ad Oceanum septentrionales partes in Romanam ditionem redigere; quod fecisset, si vixisset, ut Herodianus dicit, Graecus scriptor, qui ei, quantum videmus, in odium Alexandri plurimum favit. Sed cum Romani eius crudelitatem ferre non possent, quod delatores evocaret, accusatores inmitteret, crimina fingeret, innocentes occideret, damnaret omnes quicumque in iudicium venissent, ex ditissimis hominibus pauperrimos faceret nec aliunde nisi malo alieno pecuniam quaereret, deinde sine delicto consulares viros et duces multos interimeret, alios siccis vehelis exhiberet, alios in custodia detineret, nihil denique praetermitteret, quod ad crudelitatem videretur operari, contra eum defectionem pararunt. nec solum Romani, sed, quia et in milites saeviebat, exercitus qui in Africa erant subita et ingenti sedi- tione Gordianum senem, virum gravissimum, qui erat pro consule, imperatorem fecerunt, cuius factionis hic ordo fuit.

sum et alius sub is bellum multus atque proelio ex qui semper primus victor revorto et cum ingens spolium atque captivus exsto oratio idem mitto ad senatus qui hic exemplum sum brevis tempus pater conscribo tot bellum gero quot nemo vetus tantus praeda in romanus solus affero quantus speraris non possum tantus captivus adduco ut vix solus romanus sufficio reliquus oratio ad hic res non necessarius paco germania sirmium venio sarmata infero bellum paro atque animus concupio usque ad oceanus septentrional pars in romanus ditio redigo qui facio si vivo ut herodianus dico graecus scriptor qui is quantus video in odium alexander multus faveo sed cum romanus is crudelitas fero non possum qui delator evoco accusator inmitto crimen fingo innocens occaedes damno omnis quicumque in iudicium venio ex dives homo pauperrimos facio neque aliunde nisi malus alienus pecunia quaero deinde sine delinquo consularis vir et dux multus interimo alius siccus vehelis exhibeo alius in custodia detineo nihil denique praetermitto qui ad crudelitas video operaris contra is defectio paro neque solus romanus sed quia et in miles saevio exercitus qui in africanus sum subeo et ingens sedeo tio gordianus senex vir gravis qui sum pro consul imperator facio qui factio hic ordo sum


Et in prima quidem pueritia fuit pastor, iuvenum etiam procer, et qui latronibus insidiaretur et suos ab incursionibus vindicaret, prima stipendia equestria huic fuere, erat enim magnitudine corporis conspicuus, virtute inter omnes milites clarus, forma virili decorus, ferus moribus, asper, superbus, contemptor, saepe tamen iustus. Innotescendi sub Severo imperatore prima haec fuit causa: natali Getae, filii minoris, Severus militares dabat ludos propositis praemiis argenteis, id est armillis, torquibus et balteolis. hic adulescens et semibarbarus et vix adhuc Latinae linguae, prope Thracica imperatorem publice petiit, ut sibi daret licentiam contendendi cum iis qui iam non mediocri loco militarent. magnitudinem corporis Severus mi- ratus primum eum cum lixis composuit, sed fortissimis quibusque, ne disciplinam militarem conrumperet. tunc Maximinus sedecim lixas uno sudore devicit sedecim acceptis praemiis minusculis non militaribus

et in primus quidem pueritia sum pastor juvenis etiam proco et qui latro insidior et suus ab incursio vindico primus stipendium equester hic sum sum enim magnitudo corpus conspicuus virtus inter omnis miles clarus forma virilis decorus ferus mos asper superbus contemptor saepe tamen iustus innotesco sub severus imperator primus hic sum causa natalis geta filius paruus severus militaris do ludus propono praemium argenteus is sum armilla torquibus et balteolus hic adulescens et semibarbarus et vix adhuc latinus lingua prope thracica imperator publicus peto ut sui do licentia contendo cum is qui iam non mediocris locus milito magnitudo corpus severus ego reor primus is cum lixa compono sed fortis quisque ne disciplina militaris conrumpo tunc maximinus sedecim lixa unus sudor devinco sedecim accipio praemium minusculis non militaris


Accepta igitur legione statim eam exercere coepit, quinta quaque die iubebat milites decurrere, inter se simulacra bellorum agere, gladios, loricas, galeas, scuta, tunicas et omnia arma illorum cottidie circumspicere; calciamenta quin etiam ipse prospiciebat, prorsus autem ut patrem militibus praeberet, sed cum eum quidam tribuni reprehenderent, dicentes, Quid tantum laboras, cum eius loci iam sis, ut ducatum possis accipere? ille dixisse fertur, Ego vero, quo maior fuero, tanto plus laborabo. exercebat cum militibus ipse luctamina, quinos, senos et septenos iam grandaevus ad terram prosternens. denique invidentibus cunctis, cum quidam tribunus superbior, magni corporis, virtutis notae atque ideo ferocior, ei dixisset, Non magnam rem facis, si tribunus tuos milites vineis, ille ait Visne congrediamur? cumque adversarius adnuisset, venientem contra se palma in pectus percussum supinum reiecit et continuo dixit, Date alium, sed tribunum. Erat praeterea, ut refert Cordus, magnitudine tanta ut octo pedes digitis sex diceretur egressus, pollice ita vasto ut uxoris dextrocherio uteretur pro anulo. iam illa prope in vulgi ore sunt posita, quod hamaxas manibus adtraheret, raedam onustam solus moveret, equo si pugnum dedisset, dentes solveret, si calcem, crura frangeret, lapides toficios friaret, arbores teneriores scinderet, alii denique eum Crotoniaten Milonem, alii Herculem, Antaeum alii vocarent.

accipio igitur legio statim is exerceo coepio quintus quisque dies jubeo miles decurro inter sui simulacrum bellum ago gladius lorica galea scutum tunica et omnis arma ille cottidie circumspicio calceamentum quin etiam ipse prospicio prorsus autem ut pater miles praebeo sed cum is quidam tribunus reprehendo dico quis tantus laboro cum is locus iam sum ut ducatus possum accipio ille dico fero ego verus quo magnus sum tantus multus laboro exerceo cum miles ipse luctamen quini seni et septeni iam grandaevus ad terra prosterno denique invideo cunctus cum quidam tribunus superbus magnus corpus virtus nosco atque ideo ferox is dico non magnus res facio si tribunus tuus miles vinea ille aio volo congredior cum adversarius annuo venio contra sui palmo in pectus percutio supinus reicio et continuo dico do alius sed tribunus sum praeterea ut refero cordus magnitudo tantus ut octo pes digitus sex dico egredior polliceo ita vasto ut uxor dextrocherium uto pro anulus iam ille prope in vulgus os sum pono qui hamaxas manus adtraho raeda onustus solus moveo equus si pugnus do dens solvo si calx crus frango lapis toficius frio arbor tener scindo alius denique is crotoniaten milo alius herculis antaeus alius voco


cui Maximinus multa dicitur addidisse, ingressus igitur Germaniam Transrhenanam per triginta vel quadraginta milia barbarici soli vicos incendit, greges abegit, praedas sustulit, barbarorum plurimos interemit, militem divitem reduxit, cepit innumeros, et nisi Germani omnes ad paludes et silvas confugissent, omnem Germaniam in Romanam ditionem redegisset. ipse praeterea manu sua multa faciebat, cum etiam paludem ingressus circumventus esset a Germanis, nisi eum sui cum suo equo inhaerentem liberassent. habuit enim hoc barbaricae temeritatis, ut putaret imperatorem manum etiam suam semper debere, denique quasi navale quoddam proelium in palude fecit plurimosque illic interemit. Victa igitur Germania litteras Romam ad senatum et populum misit se dictante conscriptas, quarum sententia haec fuit: Non possumus tantum, patres conscripti, loqui quantum fecimus, per quadraginta vel quinquaginta milia Germanorum vicos incendimus, greges abduximus, captivos abstraximus, armatos occidimus, in palude pugnavimus. pervenissemus ad silvas, nisi altitudo paludium nos transire non permisisset. Aelius Cordus dicit hanc omnino ipsius orationem fuisse, credibile est; quid enim in hac est quod non posset barbarus miles? qui pari sententia et ad populum scripsit sed maiore reverentia, idcirco quod senatum oderat, a quo se contemni multum credebat, iussit praeterea tabulas pingi ita ut erat bellum ipsum gestum et ante Curiam proponi, ut facta eius pictura loqueretur, quas quidem tabulas post mortem eius senatus et deponi iussit et exuri.

qui maximinus multus dico addo ingredior igitur germania transrhenanam per triginta vel quadraginta mille barbaricus solus vicus incendo grex abigo praeda tollo barbarus multus interimo miles dives reduco capio innumerus et nisi germanus omnis ad palus et silva confugio omnis germania in romanus ditio redigo ipse praeterea manus suus multus facio cum etiam palus ingredior circumvenio sum ab germanus nisi is suus cum suus equus inhaereo libero habeo enim hic barbaricus temeritas ut puto imperator manus etiam suus semper debeo denique quasi naval quidam proelium in palus facio multus illic interimo vinco igitur germania littera roma ad senatus et populus mitto sui dicto conscribo qui sententia hic sum non possum tantus pater conscribo loquor quantus facio per quadraginta vel quinquaginta mille germanus vicus incendo grex abduco captivus abstraho armatus occaedes in palus pugno pervenio ad silva nisi altitudo paludium nos transeo non permitto aelius cordus dico hic omnino ipse oratio sum credibilis sum quis enim in hic sum qui non possum barbarus miles qui par sententia et ad populus scribo sed magnus reverendus idcirco qui senatus odi ab quo sui contemno multus credo iubeo praeterea tabula pingo ita ut sum bellum ipse gero et ante curius propono ut facio is pingo loquor qui quidem tabula post mors is senatus et depono iubeo et exuro


Fuit etiam sub eodem factio desciscentibus sagittariis Osrhoenis ab eodem ob amorem Alexandri et desiderium, quem a Maximino apud eos occisum esse constabat, nec aliud persuaderi potuerat, denique etiam ipsi Titum, unum ex suis, sibi ducem atque imperatorem fecerunt, quem Maximinus privatum iam dimiserat, quem quidem et purpura circumdederunt, regio adparatu ornarunt et quasi sui milites obsaepserunt, et invitum quidem, sed hic dormiens domi suae ab uno ex amicis suis interfectus est, qui sibi doluit illum esse praepositum, Macedonio nomine, qui eum Maximino prodidit quique caput eius ad imperatorem detulit, sed Maximinus primo ei gratias egit, postea tamen ut proditorem odio habuit et occidit. his rebus in dies inmanior fiebat, ferarum more, quae vulneratae magis exulcerantur. Post haec transiit in Germaniam cum omni exercitu et Mauris et Osrhoenis et Parthis et omnibus quos secum Alexander ducebat ad bellum, et ob hoc maxime orientalia secum trahebat auxilia, quod nulli magis contra Germanos quam expediti sagittarii valent. mirandum autem adparatum belli Alexander habuit,

sum etiam sub idem factio descisco sagittarius osrhoenis ab idem ob amor alexander et desiderium qui ab maximino apud is occido sum consto neque alius persuadeo possum denique etiam ipse titus unus ex suus sui dux atque imperator facio qui maximinus privo iam dimitto qui quidem et purpura circumdo regius apparatus orno et quasi suus miles obsaepserunt et invitus quidem sed hic dormio domus suus ab unus ex amicus suus interficio sum qui sui doleo ille sum praepono macedonius nomen qui is maximino prodo quisque caput is ad imperator defero sed maximinus primus is gratia ago postea tamen ut proditor odium habeo et occido hic res in dies immanis fio ferus mos qui vulnero magis exulcero post hic transeo in germania cum omnis exercitus et maurus et osrhoenis et parthus et omnis qui sui alexander duco ad bellum et ob hic magnus orientalis sui traho auxilium qui nullus magis contra germani quam expedio sagittarius valeo miror autem apparatus bellum alexander habeo


Bibisse autem illum saepe in die vini Capitolinam amphoram constat, comedisse et quadraginta libras carnis, ut autem Cordus dicit, etiam sexaginta. quod satis constat, holeribus semper abstinuit, a frigidis prope semper, nisi cum illi potandi necessitas, sudores saepe suos excipiebat et in calices vel in vasculum mittebat, ita ut duos vel tres sextarios sui sudoris ostenderet. Hic diu sub Antonino Caracallo ordines duxit centuriatos et ceteras militares dignitates saepe tractavit. sub Macrino, quod eum qui imperatoris sui filium occiderat vehementer odisset, a militia desiit et in Thracia in vico ubi genitus fuerat possessiones comparavit ac semper cum Gothis commercia exercuit, amatus est autem unice a Getis quasi eorum civis. Alani quicumque ad ripam venerunt amicum eum donis vicissim recurrentibus adprobabant. Sed occiso Macrino cum filio suo, ubi Heliogabalum quasi Antonini filium imperatorem comperit, iam maturae aetatis ad eum venit petiitque, ut quod avus eius Severus iudicii circa se habuerat, et ipse haberet, sed apud impurum hominem valere nihil potuit. nam dicitur cum eo iocatus esse Heliogabalus turpissime, dicens: Diceris, Maximine, sedecim et viginti et triginta milites aliquando lassasse; potes tricies cum muliere perficere? tum ille, ubi vidit infamem principem sic exorsum, a militia discessit, et tamen retentus est per amicos Heliogabali, ne hoc quoque illius famae accederet quod virum temporis sui fortissimum et quem alii Herculem, alii Achillem,

bibo autem ille saepe in dies vinum capitolinus amphora consto comedisse et quadraginta libro caro ut autem cordus dico etiam sexaginta qui satis consto holeribus semper abstineo ab frigidus prope semper nisi cum ille poto necessitas sudor saepe suus excipio et in calix vel in vasculis mitto ita ut duo vel tres sextarius suus sudor ostendo hic diu sub antoninus caracallo ordo duco centurio et ceterus militaris dignitas saepe tracto sub macrinus qui is qui imperator suus filius occido vehemens odi ab militia desino et in thracia in vicus ubi gigno sum possessio comparo atque semper cum gothi commercium exerceo amo sum autem unicus ab geta quasi is civis alanus quicumque ad ripa venio amicus is donum vicissim recurro adprobo sed occido macrinus cum filius suus ubi heliogabal quasi antoninus filius imperator comperio iam maturus aetas ad is venio peto ut qui avus is severus iudicium circa sui habeo et ipse habeo sed apud impurus homo valeo nihil possum nam dico cum is jocor sum heliogabalus turpis dico dico magnus sedecim et viginti et triginta miles aliquando lasso possum tricies cum mulier perficio tum ille ubi video infamo princeps sic exordior ab militia discedo et tamen retendo sum per amicus heliogabal ne hic quoque ille fama accedo qui vir tempus suus fortis et qui alius herculis alius achilles


Contio denique omnis militaris fuit, cuius hoc exemplum est: Conmilitones, rem vobis notam proferimus. Afri fidem fregerunt, nam quando tenuerunt? Gordianus senex debilis et morti vicinus sumpsit imperium. sanctissimi autem patres conscripti illi, qui et Romulum et Caesarem occiderunt, me hostem iudicaverunt, cum pro his pugnarem et ipsis vincerem, nec solum me sed etiam vos et omnes qui mecum sentiunt, et Gordianos, patrem ac filium, Augustos vocarunt. ergo si viri estis, si vires habetis, eamus contra senatum et Afros, quorum omnium bona vos habebitis. dato igitur stipendio, et quidem ingenti, Romam versus cum exercitu proficisci coepit.

contio denique omnis militaris sum qui hic exemplum sum conmilitones res tu nota profero afri fides frango nam quando teneo gordianus senex debilis et mors vicinus sumo imperium sancio autem pater conscribo ille qui et romulis et caesaris occido ego hostis judico cum pro hic pugnaris et ipse vinco neque solus ego sed etiam tu et omnis qui ego sentio et gordianus pater atque filius augustus voco ergo si vir sum si vireo habeo eo contra senatus et afros qui omnis bonus tu habeo do igitur stipendium et quidem ingens roma verro cum exercitus proficisco coepio


cum igitur frustra obsideret Aquileiam Maximinus, legatos in eandem urbem misit, quibus populus paene consenserat, nisi Menophilus cum collega restitisset, dicens etiam deum Belenum per haruspices respondisse Maximinum esse vincendum. unde etiam postea Maximiniani milites iactasse dicuntur Apollinem contra se pugnasse debere, nec illam Maximi aut senatus sed deorum fuisse victoriam. quod quidam idcirco ab his fictum esse dicunt, quod erubescebant armati sic paene ab inermibus victi, ponte itaque cupis facto Maximinus fluvium transiit et de proximo Aquileiam obsidere coepit, ingens autem oppugnatio et discrimen tunc fuit, cum se cives sulphure et flammis ceterisque huiusmodi propugnaculis a militibus defenderent; quorum alii nudabantur armis, aliorum vestes incendebantur, aliorum oculi exstinguebantur, diruebantur etiam machinamenta. inter haec Maximinus cum filio adulescente, quem Caesarem appellaverat, circumire muros, quantum a teli iactu satis tutus esse posset, nunc suos verbis, nunc oppidanos rogare. verum nihil profecit, nam multa et in eum crudelitatis causa et in filium, qui speciosissimus erat, probra congesta sunt.

cum igitur frustra obsido aquileia maximinus legatus in idem urbs mitto qui populus paene consentio nisi menophilus cum collega resto dico etiam deus belenus per haruspex respondeo maximinum sum vinco unde etiam postea maximiniani miles jacto dico apollo contra sui pugno debeo neque ille magnus aut senatus sed deus sum victoria qui quidam idcirco ab hic fingo sum dico qui erubesco armatus sic paene ab inermis vinco pons itaque cupio facio maximinus fluvius transeo et de propior aquileia obsido coepio ingens autem oppugnatio et discrimen tunc sum cum sui civis sulphur et flamma ceter huiusmodi propugnaculis ab miles defendo qui alius nudo arma alius vestis incendo alius oculus exstinguebantur diruo etiam machinamentum inter hic maximinus cum filius adulescens qui caesaris appello circumeo murus quantus ab telis iactus satis tueor sum possum nunc suus verbum nunc oppidanus rogo verus nihil proficio nam multus et in is crudelitas causa et in filius qui speciosus sum probrum congero sum


iussusque militare, tertia forte die cum processisset Severus ad campum, in turba exultantem more barbarico Maximinum vidit iussitque statim tribuno, ut eum coerceret ac Romana disciplina imbueret. tunc ille, ubi de se intellexit imperatorem locutum, suspicatus barbarus et notum se esse principi et inter multos conspicuum, ad pedes imperatoris equitantis accessit. tum volens Severus explorare quantus in currendo esset, equum admisit multis circuitionibus, et cum senex imperator laborasset, neque ille a currendo per multa spatia desisset, ait ei: Quid vis, Thracisce? num quid delectat luctari post cursum? tum Quantum libet, inquit, Imperator. post hoc ex equo Severus descendit et recentissimos quosque ac fortissimos milites ei comparari iussit, tum ille more solito septem fortissimos uno sudore vicit solusque omnium a Severo post argentea praemia torque aureo donatus est iussusque inter stipatores corporis semper in aula consistere, hinc igitur factus conspicuus inter milites clarus, amari a tribunis, a conmilitonibus suspici, impetrare ab imperatore quod vellet, locis etiam militiae a Severo adiutus, cum esset peradulescens, longitudine autem corporis et vastitate et forma atque oculorum magnitudine et candore inter omnes excelleret.

jubeo militaris tertius fors dies cum procedo severus ad campus in turba exultantem mos barbaricus maximinum video jubeo statim tribunus ut is coerceo atque romanus disciplina imbuo tunc ille ubi de sui intellego imperator loquor suspicor barbarus et notus sui sum princeps et inter multus conspicuus ad pes imperator equito accedo tum volo severus exploraris quantus in curro sum equus admitto multus circuitio et cum senex imperator laboro neque ille ab curro per multus spatior desino aio is quis volo thracisce num quis delecto luctaris post cursus tum quantus libet inquam imperator post hic ex equus severus descendo et recens quisque atque fortis miles is compararis iubeo tum ille mos soleo septem fortis unus sudor vinco solus omnis ab severus post argenteus praemium torquis aureus dono sum jubeo inter stipator corpus semper in aula consisto hinc igitur facio conspicuus inter miles clarus amo ab tribunus ab conmilitonibus suspicio impetro ab imperator qui volo locus etiam militia ab severus adiutus cum sum peradulescens longitudo autem corpus et vastitas et forma atque oculus magnitudo et candor inter omnis excello


Aiacem alii vocabant, a suo exercitu dimoveret. fuit igitur sub homine impurissimo tantum honore tribunatus, sed numquam ad manum eius accessit, numquam illum salutavit per totum triennium huc atque illuc discurrens; modo agris, modo otio, modo fictis languoribus occupatus est. Occiso Heliogabalo, ubi primum comperit Alexandrum principem nominatum, Romam contendit. quem Alexander miro cum gaudio, mira cum gratulatione suscepit, ita ut in senatu verba faceret talia: Maximinus, patres conscripti, tribunus, cui ego latum clavum addidi, ad me confugit, qui sub impura illa belua militare non potuit, qui apud divum parentem meum Severum tantus fuit quantum illum fama comperitis. statim denique illum tribunum legionis quartae ex tironibus, quam ipse composuerat, dedit et eum in haec verba provexit: Veteres milites tibi, Maximine mi carissime atque amantissime, idcirco non credidi quod veritus sum ne vitia eorum sub aliis inolescentia emendare non posses, habes tirones; ad tuos mores, ad tuam virtutem, ad tuum laborem eos fac militiam condiscere, ut mihi multos Maximinos rei publicae optabiles solus efficias.

ajax alius voco ab suus exercitus dimoveo sum igitur sub homo impurus tantus honor tribunatus sed numquam ad manus is accedo numquam ille saluto per totus triennium huc atque illic discurro modo ager modo otium modo fingo languor occupo sum occido heliogabalus ubi primus comperio alexander princeps nomino roma contendo qui alexander miro cum gaudium mirus cum gratulatio suscipio ita ut in senatus verbum facio talis maximinus pater conscribo tribunus qui ego latus clavus addo ad ego confugio qui sub impurus ille belua militaris non possum qui apud divus parens meus severus tantus sum quantus ille fama comperitis statim denique ille tribunus legio quarta ex tiro quam ipse compono do et is in hic verbum proveho vetus miles tu magnus ego carus atque amo idcirco non credo qui vereor sum ne vitio is sub alius inolescentia emendo non possum habeo tiro ad tuus mos ad tuus virtus ad tuus labor is facio militia condisco ut ego multus maximinos res publicus optabilis solus efficio


Sed Gordianus in Africa primum a Capeliano quodam agitari coepit, cui Mauros regenti successorem dederat, contra quem filium iuvenem cum misisset, acerrima pugna interfecto filio ipse laqueo vitam finiit, sciens et in Maximino multum esse roboris et in Afris nihil virium, multum quin immo perfidiae, tunc Capelianus victor pro Maximino omnes Gordiani mortui partium in Africa interemit atque proscripsit nec cuiquam pepercit, prorsus ut ex animo Maximini videretur haec facere, civitates denique subdidit, fana diripuit, donaria militibus divisit, plebem et principes civitatum concidit, ipse praeterea militum animos sibi conciliabat, proludens ad imperium, si Maximinus perisset.

sed gordianus in africanus primus ab capeliano quidam agitaris coepio qui mauri rego successor do contra qui filius juvenis cum mitto acer pugno interficio filius ipse laqueus vita finio scio et in maximino multus sum robur et in afris nihil vis multus quin immo perfidia tunc capelianus victor pro maximino omnis gordianus mortuus pars in africanus interimo atque proscribo neque quisquam parco prorsus ut ex animus maximini video hic facio civitas denique subdo fanum diripio ducenarius miles divido plebs et princeps civitas concido ipse praeterea miles animus sui concilio proludo ad imperium si maximinus pereo


De1 huius genere superius dictum est, ipse autem pulchritudinis fuit tantae, ut passim amatus sit a procacioribus feminis, nonnullae etiam optaverunt de eo concipere, proceritatis videbatur posse illius esse, ut ad paternam staturam pervenire t, si quidem anno vicensimo et primo periit, in ipso flore iuventutis, ut aliqui autem dicunt octavo decimo, litteris et Graecis et Latinis imbutus ad primam disciplinam. nam usus est magistro Graeco litteratore Fabillo, cuius epigrammata Graeca multa et exstant, maxime in imaginibus ipsius pueri, qui versus Graecos fecit ex illis Latinis Vergilii, cum ipsum puerum describeret: Qualis ubi Oceani perfusus lucifer unda extulit os sacrum caelo tenebrasque resolvit, talis erat iuvenis patrio sub nomine clarus. grammatico Latino usus est Philemone, iuris perito Modestino, oratore Titiano, filio Titiani senioris, qui provinciarum libros pulcherrimos scripsit et qui dictus est simia temporis sui, quod cuncta esset imitatus, habuit et Graecum rhetorem Eugamium sui temporis clarum. Desponsa illi erat Iunia Fadilla, proneptis Antonini; quam postea accepit Toxotius, eiusdem familiae senator, qui periit post praeturam, cuius etiam poemata exstant, manserunt autem apud eam arrae regiae, quae tales (ut Iunius Cordus loquitur, qui harum rerum persecutor estx) fuisse dicuntur: monolinum de albis novem, reticulum cum prasinis undecim, dextrocherium cum costula de hyacinthis quattuor, praeter vestes auratas et omnes regias ceteraque insignia sponsaliorum.

de hic genus superus dico sum ipse autem pulchritudo sum tantus ut passim amo sum ab procacioribus femina nonnullus etiam opto de is concipio proceritas video possum ille sum ut ad paternus sto pervenio t si quidem annus vicesimus et primus pereo in ipse floreo iuventus ut aliqui autem dico octavus decimus littera et graecum et latinum imbuo ad primus disciplina nam utor sum magister graecum litterator fabillo qui epigramma graecum multus et exsto magnus in imago ipse puer qui verro graeci facio ex ille latinum vergilius cum ipse puer describo qual ubi oceanus perfundo lucifer unda effero os sacer caelum tenebra resolvo talis sum juvenis patrius sub nomen clarus grammaticus latinum utor sum philemone ius pereo modestinus orator titianus filius titianus seni qui provinciaris liber pulcher scribo et qui dico sum simia tempus suus qui cunctus sum imitor habeo et graecus rhetor eugamium suus tempus clarus despondeo ille sum junius fadilla proneptis antoninus quam postea accipio toxotius idem familia senator qui pereo post praetorqueo qui etiam poema exsto maneo autem apud is arrae regia qui talis ut junius cordus loquor qui haris res persecutor estx sum dico monolinum de albus novo reticulus cum prasinus undecim dextrocherium cum costula de hyacinthus quattuor praeter vestis auro et omnis regia ceter insigne sponsalis


Erat fisci procurator in Libya, qui omnes Maximini studio spoliaverat; hic per rusticanam plebem, deinde et quosdam milites interemptus est superantes eos qui rationalem in honorem Maximini defendebant. sed cum viderent auctores caedis eius acrioribus remediis sibi subveniendum esse, Gordianum proconsulem, virum, ut diximus, venerabilem, natu grandiorem, omni virtutum genere florentem, ab Alexandro ex senatus consulto in Africam missum, reclamantem et se terrae adfligentem, opertum purpura imperare coegerunt, instantes cum gladiis et cum omni genere telorum, et primo quidem invitus Gordianus purpuram sumpserat; postea vero, cum vidit neque filio neque familiae suae tutum id esse, volens suscepit imperium et appellatus est omnibus Afris Augustus cum filio apud oppidum Thysdrum. inde propere Carthaginem venit cum pompa regali et protectoribus et fascibus laureatis, unde Romam ad senatum litteras misit, quae occiso Vitaliano, duce militum praetorianorum, in odium Maximini gratanter acceptae sunt. appellati etiam Gordianus senex et Gordianus iuvenis

sum fiscus procurator in libya qui omnis maximini studium spolio hic per rusticanus plebs deinde et quidam miles interimo sum supero is qui rational in honor maximini defendo sed cum video auctor caedes is acer remedium sui subvenio sum gordianus proconsulis vir ut dico venerabilis natus grandis omnis virtus genus floreo ab alexander ex senatus consultum in africa mitto reclamo et sui terra affligo operio purpura impero cogo insto cum gladius et cum omnis genus telum et primus quidem invitus gordianus purpura sumo postea verus cum video neque filius neque familia suus tueor is sum volo suscipio imperium et appello sum omnis afris augustus cum filius apud oppidum thysdrum inde properus carthago venio cum pompa regal et protector et fascis laureatus unde roma ad senatus littera mitto qui occido vitaliano dux miles praetorianus in odium maximini gratanter accipio sum appello etiam gordianus senex et gordianus juvenis


De hoc adulescente Alexander Aurelius ad matrem suam scribit Mamaeam, cupiens ei sororem suam Theocliam dare, in haec verba: Mi mater, si Maximinus senior, dux noster et quidem optimus, non aliquid in se barbarum contineret, iam ego Maximino iuniori Theocliam tuam dedissem, sed timeo ne soror mea Graecis munditiis erudita barbarum socerum ferre non possit, quamvis ipse adulescens et pulcher et scholasticus et ad Graecas munditias eruditus esse videatur, haec quidem cogito, sed te tamen consulo, utrum Maximinum, Maximini filium, generum velis an Messallam ex familia nobili, oratorem potentissimum eundemque doctissimum et, nisi fallor, in rebus bellicis, si adplicetur, fortem futurum. haec Alexander de Maximino. de quo nos nihil amplius habemus dicere. Sane ne quid praetermissum esse videatur, etiam epistulam indidi patris Maximini, imperatoris iam facti, qui dicit idcirco se etiam filium suum appellasse imperatorem, ut videret, vel in pictura vel in veritate, qualis esset iunior Maximinus in purpura, fuit autem talis epistula: Ego cum propter adfectum, quem pater filio debet, Maximinum meum imperatorem appellari permisi, tum etiam, ut populus Romanus et senatus ille antiquus iuraret se numquam pulchriorem imperatorem habuisse. usus autem est idem adulescens et aurea lorica exemplo Ptolemaeorum, usus est et argentea, usus et clipeo geminato inaurato et hasta inaurata, fecit et spathas argenteas, fecit etiam aureas et omnino quicquid eius pulchritudinem posset iuvare, fecit et galeas gemmatas, fecit et bucculas. Haec sunt quae de puero sciri et dici decuit, reliqua qui volet nosse de rebus Veneriis et amatoriis, quibus eum Cordus aspergit, eundem legat; nos enim hoc loco finem libri faciemus, ad alia, ut iubetur velut publico iure, properantes.

de hic adulescens alexander aurelius ad mater suus scribo mamaeam cupio is soror suus theocliam do in hic verbum ego mater si maximinus senex dux noster et quidem bonus non aliquis in sui barbaris contineo iam ego maximino iuniori theocliam tuus do sed timeo ne soror meus graecum munditia erudio barbaris socer fero non possum quivis ipse adulescens et pulcher et scholasticus et ad graece munditia erudio sum video hic quidem cogo sed tu tamen consulo utrum maximinum maximini filius gener velis an messalla ex familia nobilis orator potens idem doceo et nisi fallo in res bellicus si applico fortis sum hic alexander de maximino de quo nos nihil amplus habeo dico sanus ne quis praetermitto sum video etiam epistula indo pater maximini imperator iam facio qui dico idcirco sui etiam filius suus appello imperator ut video vel in pingo vel in veritas qualis sum iunior maximinus in purpura sum autem talis epistula ego cum propter afficio qui pater filius debeo maximinum meus imperator appello permitto tum etiam ut populus romanus et senatus ille antiquus juro sui numquam pulcher imperator habeo utor autem sum idem adulescens et aureus lorica exemplum ptolemaeus utor sum et argenteus utor et clipeus gemino inauro et hasta inauro facio et spathas argenteus facio etiam aureus et omnino quisquis is pulchritudo possum iuvaris facio et galea gemmo facio et buccula hic sum qui de puer scio et dico decet reliquus qui volo nosco de res venereus et amatorius qui is cordus aspergit idem lego nos enim hic locus finis liber facio ad alius ut jubeo velut publicus ius propero


acrior denique Italiam ingressus est. ubi cum comperisset Maximum contra se missum, vehementius saeviens quadrato agmine Emonam venit, sed provincialium omnium consilium hoc fuit, ut sublatis omnibus quae victum praebere possent intra civitates se reciperent, ut Maximinus cum exercitu fame urgueretur. denique ubi primum castra in campo posuit neque quicquam commeatuum repperit, incensus contra eum exercitus suus, quod fame in Italia laboraret, in qua post Alpes recreari se posse credebat, murmurare primum coepit, deinde etiam aliqua libere dicere, haec cum vellet vindicare, multum exarsit exercitus sed odium tacitum in tempus distulit, quod loco suo statim prodidit, plerique sane dicunt ipsam Emonam vacuam et desertam inventam esse a Maximino, stulte laetante quod quasi sibi civitas tota cessisset. Post hoc Aquileiam venit, quae contra eum armatis circa muros dispositis portas clausit, nec propugnatio defuit Menophilo et Crispino consularibus viris auctoribus.

acer denique italia ingredior sum ubi cum comperio magnus contra sui mitto vehemens saevio quadro agmen emonam venio sed provincialis omnis consilium hic sum ut tollo omnis qui vinco praebeo possum intra civitas sui recipio ut maximinus cum exercitus fames urgeo denique ubi primus castrum in campus pono neque quisquam commeatus reperio incendo contra is exercitus suus qui fames in italia laboro in qui post alpis recrearis sui possum credo murmuraris primus coepio deinde etiam aliqui libo dico hic cum volo vindicaris multus exardeo exercitus sed odium taceo in tempus differo qui locus suus statim prodo plerusque sanus dico ipse emonam vacuus et desero invenio sum ab maximino stultus laeto qui quasi sui civitas totus cedo post hic aquileia venio qui contra is armo circa murus dispono porta claudo neque propugnatio desum menophilo et crispinus consularis vis auctor


Omina sane imperii haec fuerunt: serpens dormienti caput circumdedit, posita ab eodem vitis intra annum ingentes uvas purpureas attulit et mirae magnitudinis facta est. scutum eius sub sole arsit, lanceola sic fissa est fulmine ut tota etiam per ferrum finderetur et duas partes faceret; quando dixerunt haruspices duos imperatores non diuturnos ex una domo iisdem nominibus futuros, lorica patris eius non, ut solet, ferrugine sed tota purpureo colore infecta a plurimis visa est. filio autem haec fuerunt: cum grammatico daretur, quaedam parens sua libros Horaericos omnes purpureos dedit aureis litteris scriptos, ipse puerulus cum ad cenam ab Alexandro esset rogatus in patris honorem, quod ei deesset vestis cenatoria, ipsius Alexandri accepit, cum infans esset, subito per publicum veniente vehiculo Antonini Caracalli, quod vacuum erat, conscendit et sedit, et vix aegreque a mulionibus carrucariis deturbatus est. nec defuerunt qui cavendum infantem dicerent Caracallo. tum ille dixit, Longe est, ut mihi iste succedat. erat enim illo tempore inter ignobiles et nimis parvus.

omen sanus imperium hic sum serpens dormio caput circumdo pono ab idem vita intra annus ingens labrusca purpureus affero et mirus magnitudo facio sum scutum is sub sol ardeo lanceola sic findo sum fulmen ut totus etiam per ferrum findo et duo pars facio quando dico haruspex duo imperator non diuturnus ex unus domus idem nomen sum lorica pater is non ut soleo ferrugo sed totus purpureus color inficio ab multus video sum filius autem hic sum cum grammaticus do quidam parens suus liber horaericos omnis purpureus do aureus littera scribo ipse puerulus cum ad cena ab alexander sum rogo in pater honor qui is desum vestio cenatorius ipse alexander accipio cum infer sum subeo per publicus venio vehiculum antoninus caracallis qui vacuus sum conscendo et sedeo et vix aeger ab mulio carrucarius deturbo sum neque desum qui caveo infer dico caracallo tum ille dico longus sum ut ego iste succedo sum enim ille tempus inter ignobilis et nimis parvus


Cum esset ita moratus, ut ferarum more viveret, tristior et inmanior factus est factione Magni cuiusdam consularis viri contra se parata, qui cum multis militibus et centurionibus ad eum confodiendum consilium inierat, cum in se imperium transferre cuperet, et genus factionis fuit tale: cum ponte iuncto in Germanos transire Maximinus vellet, placuerat ut contrarii cum eo transirent, pons postea solveretur, ille in barbarico circumventus occideretur, imperium Magnus arriperet. nam omnia bella coeperat agere, et quidem fortissime, statim ut factus est imperator, peritus utpote rei militaris, volens existimationem de se habitam tenere et ante omnes Alexandri gloriam, quem ipse occiderat, vincere, quare imperator etiam in exercitio cottidie milites detinebat eratque in armis ipse, manu exercitui et corpore multa semper ostendens. et istam quidem factionem Maximinus ipse finxisse perhibetur, ut materiam crudelitatis augeret. denique sine iudicio, sine accusatione, sine delatore, sine defensore omnes interemit, omnium bona sustulit et plus quattuor milibus hominum occisis se satiare non potuit.

cos sum ita moror ut ferus mos vivo tristis et immanis facio sum factio magnus quidam consularis vir contra sui paro qui cum multus miles et centurio ad is confodio consilium ineo cum in sui imperium transfero cupio et genus factio sum talis cum pons jungo in germani transeo maximinus volo placeo ut contrarius cum is transeo pons postea solvo ille in barbaricus circumvenio occaedes imperium magnus arripio nam omnis bellum coepio ago et quidem fortis statim ut facio sum imperator pereo utpote res militaris volo existimatio de sui habeo teneo et ante omnis alexander gloria qui ipse occido vinco quare imperator etiam in exercitium cottidie miles detineo sum in arma ipse manus exercitus et corpus multus semper ostendo et iste quidem factio maximinus ipse fingo perhibeo ut materia crudelitas augeo denique sine iudicium sine accusatio sine delator sine defensor omnis interimo omnis bonus tollo et multus quattuor mille homo occido sui satiaris non possum


Praetereundum ne illud quidem est quod tanta fide Aquileienses contra Maximinum pro senatu fuerunt, ut funes de capillis muliebribus facerent, cum deessent nervi ad sagittas emittendas. quod aliquando Romae dicitur factum, unde in honorem matronarum templum Veneri Calvae senatus dicavit. Sane quod nullo in loco tacendum est, cum et Dexippus et Arrianus et multi alii Graeci scripserunt Maximum et Balbinum imperatores contra Maximinum factos, Maximum autem cum exercitu missum et apud Ravennam bellum parasse, Aquileiam autem nisi victorem non vidisse: Latini scriptores non Maximum sed Pupienum contra Maximinum apud Aquileiam pugnasse dixerunt eundemque vicisse, qui error unde natus sit, scire non possum, nisi forte idem est Pupienus qui Maximus, quod ideo testatum posui, ne quis me hoc nescisse crederet, quod re vera magnum stuporem ac miraculum crearet.

praetereo ne ille quidem sum qui tantus fides aquileiensis contra maximinum pro senatus sum ut funis de capillus muliebris facio cum desum nervus ad sagitto emitto qui aliquando roma dico facio unde in honor matronaris templum venus calva senatus dico sanus qui nullus in locus taceo sum cum et dexippus et arrianus et multus alius graecum scribo magnus et balbinum imperator contra maximinum facio magnus autem cum exercitus mitto et apud ravenna bellum paro aquileia autem nisi victor non video latinum scriptor non magnus sed pupienum contra maximinum apud aquileia pugno dico idem vinco qui error unde nascor sum scio non possum nisi fors idem sum pupienus qui magnus qui ideo testas pono ne quis ego hic nescio credo qui res verus magnus stupor atque miraculis creo


degeneris animi, nam ignobilitatis tegendae causa omnes conscios generis sui interemit, nonnullos etiam amicos, qui ei saepe misericordiae paupertatis causa pleraque donaverant. neque enim fuit crudelius animal in terris, omnia sic in viribus suis ponens quasi non posset occidi. denique cum immortalem se prope crederet ob magnitudinem corporis virtutisque, mimus quidam in theatro praesente illo dicitur versus Graecos dixisse, quorum haec erat Latina sententia: Et qui ab uno non potest occidi, a multis occiditur. elephans grandis est et occiditur, leo fortis est et occiditur, tigris fortis est et occiditur; cave multos, si singulos non times. et haec imperatore ipso praesente iam dicta sunt. sed cum interrogaret amicos, quid inimicus scurra dixisset, dictum est ei quod antiquos versus cantaret contra homines asperos scriptos; et ille, ut erat Thrax et barbarus, credidit, nobilem circa se neminem passus est, prorsus ut Spartaci aut Athenionis exemplo imperaret. praeterea omnes Alexandri ministros variis modis interemit et dispositionibus eius invidit, et dum suspectos habet amicos ac ministros eius, crudelior factus est.

degener animus nam ignobilitas tego causa omnis conscius genus suus interimo nonnulli etiam amicus qui is saepe misericordia paupertas causa plerusque dono neque enim sum crudelis animal in terra omnis sic in vis suus pono quasi non possum occido denique cum immortal sui prope credo ob magnitudo corpus virtus mimus quidam in theatrum praesens ille dico verro graeci dico qui hic sum latinum sententia et qui ab unus non possum occido ab multus occaedes elephans grandis sum et occaedes leo fortis sum et occaedes tigris fortis sum et occaedes caveo multus si singuli non timeo et hic imperator ipse praesens iam dictum sum sed cum interrogo amicus quis inimicus scurra dico dico sum is qui antiqui verro canto contra homo asper scribo et ille ut sum thrax et barbarus credo nobilis circa sui nemo patior sum prorsus ut spartacus aut athenio exemplum impero praeterea omnis alexander minister varius modus interimo et dispositio is invideo et dum suspicio habeo amicus atque minister is crudelis facio sum


Sed occiso Alexandro Maximinus primus1 e corpore militari et nondum senator sine decreto senatus Augustus ab exercitu appellatus est filio sibimet in participatum dato; de quo pauca quae nobis sunt cognita mox dicemus. Maximinus autem ea fuit semper astutia, ut milites non modo virtute regeret sed etiam praemiis et lucris amantissimos redderet. numquam ille annonam cuiuspiam tulit, numquam sivit ut quis in exercitu miles faber aut alterius rei, ut plerique sunt, artifex esset, solis venationibus legiones frequenter exercens, sed inter has virtutes tam crudelis fuit, ut illum alii Cyclopem, alii Busirem, alii Scirona, nonnulli Phalarem, multi Typhona vel Gygam vocarent, senatus eum tantum timuit, ut vota in templis publice privatimque mulieres etiam cum suis liberis facerent, ne ille umquam urbem Romam videret, audiebant enim alios in crucem sublatos, alios animalibus nuper occisis inclusos, alios feris obiectos, alios fustibus elisos, atque omnia haec sine dilectu dignitatis, cum videretur disciplinam velle regere militarem, cuius exemplo civilia etiam corrigere voluit, quod non convenit principi qui velit diligi, erat enim ei persuasum nisi crudelitate imperium non teneri, simul et verebatur ne propter humilitatem generis barbarici a nobilitate contemneretur. meminerat praeterea se Romae etiam a servis nobilium contemptum esse, ita ut ne a procuratoribus quidem eorum videretur; et, ut se habent stultae opiniones, tales eos contra se sperabat futuros, cum iam imperator esset, tantum valet conscientia

sed occido alexander maximinus primus e corpus militaris et nondum senator sine decretum senatus augustus ab exercitus appello sum filius sui in participo do de quo paucus qui nos sum cognosco mox dico maximinus autem is sum semper astutia ut miles non modo virtus rego sed etiam praemium et lucrum amo reddo numquam ille annona quispiam fero numquam sino ut quis in exercitus miles faber aut alter res ut plerusque sum artifex sum sol venatio legio frequens exerceo sed inter hic virtus tam crudelis sum ut ille alius cyclopem alius busirem alius scirona nonnullus phalaris multus typhona vel gygam voco senatus is tantus timeo ut veto in templum publicus privatim mulier etiam cum suus liber facio ne ille umquam urbs roma video audio enim alius in crux suffero alius animal nuper occido includo alius fera objacio alius fustis elido atque omnis hic sine delectus dignitas cum video disciplina volo rego militaris qui exemplum civile etiam corrigo volo qui non convenio princeps qui volo diligo sum enim is persuadeo nisi crudelitas imperium non teneo simul et vereor ne propter humilitas genus barbaricus ab nobilitas contemno memini praeterea sui roma etiam ab servio nobilis contemno sum ita ut ne ab procurator quidem is video et ut sui habeo stultus opinio talis is contra sui spero sum cum iam imperator sum tantus valeo conscientia


Interest scire quale senatus consultum fuerit vel qui dies urbis, cum est nuntiatus interemptus Maximinus. iam primum is, qui ex Aquileiensi Romam missus fuerat, tanto impetu mutatis animalibus cucurrit, ut quarta die Romam veniret, cum apud Ravennam Maximum reliquisset, et forte dies ludorum erat, cum subito sedente Balbino et Gordiano theatrum nuntius ingressus est, atque, antequam aliquid indicaretur, omnis populus exclamavit, Maximinus occisus est. ita et nuntius praeventus et imperatores, qui aderant, gaudium publicum nutu et consensu indicaverunt. soluto igitur spectaculo omnes statim ad suas religiones convolarunt, atque inde ad senatum principes, populus ad contionem cucurrerunt.

intersum scio qualis senatus consulo sum vel qui dies urbs cum sum nuntio interimo maximinus iam primus is qui ex aquileiensis roma mitto sum tantus impetus mutas animal curro ut quartus dies roma venio cum apud ravenna magnus relinquo et fors dies ludus sum cum subeo sedeo balbino et gordianus theatrum nuntius ingredior sum atque antequam aliquis indico omnis populus exclamo maximinus occido sum ita et nuntius praevenio et imperator qui adsum gaudium publicus nutus et consensus indico solvo igitur spectaculum omnis statim ad suus religio convolo atque inde ad senatus princeps populus ad contio curro


Senatus consultum hoc fuit: Recitatis in senatu per Balbinum Augustum litteris adclamavit senatus: Hostes populi Romani di persequuntur. Iuppiter optime, tibi gratias. Apollo venerabilis, tibi gratias. Maxime Auguste, tibi gratias. Balbine Auguste, tibi gratias. Divis Gordianis templa decernimus. Maximini nomen olim erasum nunc animis eradendum. hostis publici caput in profluentem abiciatur. corpus eius nemo sepeliat, qui senatui mortem minatus est, ut merebatur, occisus est. qui senatui vincula minatus est, ut debebat, interemptus est. sanctissimi imperatores, gratias vobis agimus. Maxime, Balbine, Gordiane, di vos servent. victores hostium omnes desideramus, praesentiam Maximi omnes desideramus. Balbine Auguste, di te servent. praesentem annum consules vos ornetis. in loco Maximini Gordianus sufficiatur. post rogatus sententiam Cuspidius Celerinus haec verba habuit: Patres conscripti, eraso nomine Maximinorum appellatisque divis Gordianis victoriae causa principibus nostris Maximo, Balbino et Gordiano statuas cum elephantis decernimus, currus triumphales decernimus, statuas equestres decernimus, tropaea de- cernimus. post haec misso senatu supplicationes per totam urbem decretae, victores principes in Palatium se receperunt, de quorum vita in alio libro deinceps dicemus. MAXIMINUS IUNIOR

senatus consulo hic sum recitas in senatus per balbinum augustus littera adclamo senatus hostis populus romanus deus persequor iuppiter optume tu gratia apollo venerabilis tu gratia magnus augustus tu gratia balbus augustus tu gratia divus gordianus templum decerno maximini nomen olim erado nunc animus erado hostis publicus caput in profluo abicio corpus is nemo sepelio qui senatus mors mino sum ut mereo occido sum qui senatus vinculum mino sum ut debeo interimo sum sancio imperator gratia tu ago magnus balbus gordianus deus tu servo victor hostis omnis desidero praesentia magnus omnis desidero balbus augustus deus tu servo praesens annus consul tu orno in locus maximini gordianus sufficio post rogo sententia cuspidius celerinus hic verbum habeo pater conscribo erado nomen maximinorum appello divus gordianus victoria causa princeps noster maximus balbino et gordianus statua cum elephantus decerno currus triumphalis decerno statua equester decerno tropaeum de cerno post hic mitto senatus supplicatio per totus urbs decerno victor princeps in palatium sui recipio de qui vito in alius liber deinceps dico maximinus iunior


His rebus conspicuum virum Alexander, magnorum meritorum iudex, in suam perniciem omni exercitui praefecit, gaudentibus cunctis ubique tribunis, ducibus et militibus, denique totum eius exercitum, qui sub Heliogabalo magna ex parte torpuerat, ad suam militarem disciplinam retraxit, quod Alexandro, ut diximus, optimo quidem imperatori, sed tamen cuius aetas ab initio contemni potuerit, gravissimum fuit. nam cum in Gallia esset et non longe ab urbe quadam castra posuisset, subito inmissis militibus, ut quidam dicunt, ab ipso, ut alii, tribunis barbaris, Alexander ad matrem fugiens inter emptus est Maximino iam imperatore appellato. et causam quidem Alexandri interimendi alii aliam fuisse dicunt, quidam enim Mamaeam dicunt auctorem fuisse, ut filius deserto bello Germanico orientem peteret, atque ideo milites in seditionem prorupisse. quidam, quod ille nimis severus esset et voluisset ita in Gallia legiones exauctorare ut exauctoraverat in oriente.

hic res conspicuus vir alexander magnus meritor iudex in suus pernicies omnis exercitus praeficio gaudeo cunctus ubique tribunus dux et miles denique totus is exercitus qui sub heliogabalus magnus ex pars torpesco ad suus militaris disciplina retraho qui alexander ut dico bonus quidem imperator sed tamen qui aetas ab initium contemno possum gravis sum nam cum in gallia sum et non longus ab urbs quidam castrum pono subeo inmitto miles ut quidam dico ab ipse ut alius tribunus barbaris alexander ad mater fugio inter emo sum maximino iam imperator appello et causa quidem alexander interimo alius alius sum dico quidam enim mamaeam dico auctor sum ut filius desero bellum germanicus orior peto atque ideo miles in seditio prorumpo quidam qui ille nimis severus sum et volo ita in gallia legio exauctoraris ut exauctoro in orior


Quare Maximinus sperans suorum ignavia bellum trahi duces suos interemit, eo tempore quo minime oportebat, unde sibi milites etiam iratiores reddidit, huc accedebat quod deficiebatur commeatibus, quia senatus ad omnes provincias et portuum custodes litteras dederat, ne aliquid commeatuum in Maximini potestatem veniret, miserat praeterea per omnes civitates praetorios et quaestorios viros, qui ubique custodias agerent et omnia contra Maximinum de tenderent, effectum denique est ut obsessi angustias obsidens ipse pateretur, nuntiabatur inter haec orbem terrarum consensisse in odium Maximini. quare timentes milites, quorum adfectus in Albano monte erant, medio forte die, cum a proelio quiesceretur, et Maximinum et filium eius in tentorio positos occiderunt eorumque capita praefixa contis Aquileiensibus demonstrarunt. in oppido igitur vicino statim Maximini statuae atque imagines depositae sunt, et eius praefectus praetorii occisus est cum amicis clarioribus. missi etiam Romam capita sunt eorum.

quaris maximinus spero suus ignavia bellum traho dux suus interimo is tempus quo paruus oportet unde sui miles etiam irascor reddo huc accedo qui deficio commeatus quia senatus ad omnis provincia et portus custos littera do ne aliquis commeatus in maximini potestas venio mitto praeterea per omnis civitas praetorius et quaestorius vir qui ubique custodio ago et omnis contra maximinum de tendo efficio denique sum ut obsedeo angustiae obsido ipse pateo nuntio inter hic orbis terra consentio in odium maximini quare timeo miles qui affectus in albanus mons sum medium fors dies cum ab proelium quiesco et maximinum et filius is in tentorius pono occido is caput praefigo contus aquileiensis demonstro in oppidum igitur vicinus statim maximini statua atque imago depono sum et is praefectus praetorius occido sum cum amicus clarus mitto etiam roma caput sum is


Scribit Aelius Sabinus, quod praetermittendum non fuit, tantam pulchritudinem oris fuisse in filio, ut etiam caput eius mortui iam nigrum, iam sordens, iam maceratum, diffluente tabo, vel umbra pulchri oris videretur, denique cum ingens gaudium esset, quod caput Maximini videretur, prope par maeror erat, quod et filii pariter portaretur, addidit Dexippus tantum odium fuisse Maximini, ut interfectis Gordianis viginti viros senatus creaverit, quos opponeret Maximino. in quibus fuerunt Balbinus et Maximus, quos contra eum principes fecerunt, idem addidit in conspectu Maximini iam deserti a militibus et prae- tectum praetorio ipsius et filium eius occisum, nec desunt historici qui dicant ipsum Maximinum, ubi desertus est et ubi filium interemptum ante oculos suos vidit, manu sua se interfecisse, ne quid ei muliebre contingeret.

scribo aelius sabinus qui praetermitto non sum tantus pulchritudo ora sum in filius ut etiam caput is mortuus iam niger iam sordeo iam macero diffluo to vel umbra pulcher ora video denique cum ingens gaudium sum qui caput maximini video prope par maeror sum qui et filius pariter porto addo dexippus tantus odium sum maximini ut interficio gordianus viginti vir senatus creo qui oppono maximino in qui sum balbinus et magnus qui contra is princeps facio idem addo in conspectus maximini iam desero ab miles et prae tectum praetorius ipse et filius is occido neque desum historicus qui dico ipse maximinum ubi desero sum et ubi filius interimo ante oculus suus video manus suus sui interfacio ne quis is muliebris contingo


Ubi hoc senatus consultum Maximinus accepit, homo natura ferus, sic exarsit, ut non hominem sed beluam putares, iaciebat se in parietes, nonnumquam terrae se prosternebat, exclamabat incondite, arripiebat gladium, quasi senatum posset occidere, conscindebat vestem regiam, aulicos verberibus adficiebat, et nisi de medio recessisset, ut quidam sunt auctores, oculos filio adulescentulo sustulisset. causa autem iracundiae contra filium haec fuit, quod eum Romam ire iusserat, cum primum imperator factus est, et ille patris nimio amore neglexerat. putabat autem quod, si ille Romae fuisset, nihil ausurus esset senatus. ardentem igitur iracundia amici intra cubiculum receperunt, sed cum furorem suum tenere non posset, ut oblivionem cogitationis acciperet, vino se primo die obruisse dicitur eo usque ut quid actum esset ignoraret. alia die admissis amicis, qui eum videre non poterant sed tacebant atque factum senatus tacite laudabant, consilium habuit quid facto opus esset, de consilio ad contionem processit, in qua contione multa in Afros, multa in Gordianum, plura in senatum dixit, cohortatusque milites ad communes iniurias vindicandas.

ubius hic senatus consulo maximinus accipio homo natura ferus sic exardeo ut non homo sed belua puto jacio sui in paries nonnumquam terra sui prosterno exclamo inconditus arripio gladius quasi senatus possum occaedes conscindo vestis regia aulici verber afficio et nisi de medium recedo ut quidam sum auctor oculus filius adulescentulus tollo causa autem iracundia contra filius hic sum qui is roma eo iubeo cum primus imperator facio sum et ille pater nimius amor neglego puto autem qui si ille roma sum nihil audeo sum senatus ardeo igitur iracundia amicus intra cubiculum recipio sed cum furor suus teneo non possum ut oblivio cogitatio accipio vinum sui primus dies obruo dico is usque ut quis ago sum ignoro alius dies admitto amicus qui is video non possum sed taceo atque facio senatus taceo laudo consilium habeo quis facio opus sum de consilium ad contio procedo in qui contio multus in afros multus in gordianus multus in senatus dico cohorto miles ad communis injuria vindico