type: header

title: Maximus et Balbinus

wing: latin

grain: passage

license: CC BY 4.0 (estate-derived fields); included text keeps its per-record source license

attribution_rule: Reuse requires the attribution line above (CC BY 4.0). Text records carry their own license_id; only open-display licenses appear in this file.

licensed_material_note: Licensed lexica and citation-only authorities are excluded from bulk dumps by construction — cite the authority, never reprint it.

source: production D1


type: passage

text: Hunc finem habuerunt boni imperatores, indignum vitae et moribus suis; nam neque Maximo sive Pupieno fortius neque Balbino benignius fuit quicquam, quod in re ipsa intellegi potest, neque enim, cum esset potestas, malos senatus eligeret. huc accedit quod multis honoribus ac potestatibus explorati sunt, cum alter bis consul et praefectus, alter consul et praefectus ad imperium longaevi pervenissent, amabiles senatui et populo etiam, qui Maximum iam leviter pertimescebant. haec sunt quae de Maximo ex Herodiano, Graeco scriptore, magna ex parte coli egimus. Sed multi non a Maximo, verum a Pupieno imperatore victum apud Aquileiam Maximinum esse dixerunt, et ipsum cum Balbino esse occisum, ita ut Maximi nomen praetereant. tanta est autem historicorum inter se certantium imperitia vel usurpatio, ut multi eundem Maximum quem Pupienum velint dici, cum Herodianus, vitae suae temporum scriptor, Maximum dicat, non Pupienum, cum et Dexippus, Graecorum scriptor, Maximum et Balbinum imperatores dicat factos contra Maximinum post Gordianos duos et a Maximo victum Maximinum, non a Pupieno. his accedit scriptorum imperitia, qua praefectum praetorii fuisse Gordianum parvulum dicunt, ignorantibus multis collo saepe vectum ut militibus ostenderetur. Imperarunt autem Maximus et Balbinus anno uno, cum Maximinus imperasset cum filio, ut quidam dicunt, per triennium, ut alii per biennium.

lemmas: hic finis habeo bonus imperator indignus vita et mos suus nam neque maximus sive pupieno fortis neque balbino benignus sum quisquam qui in res ipse intellego possum neque enim cum sum potestas malus senatus eligo huc accedo qui multus honor atque potestas exploro sum cum alter bis consul et praefectus alter consul et praefectus ad imperium longaevus pervenio amabilis senatus et populus etiam qui magnus iam levis pertimesco hic sum qui de maximus ex herodianus graecum scriptor magnus ex pars colo ago sed multus non ab maximus verus ab pupieno imperator vinco apud aquileia maximinum sum dico et ipse cum balbino sum occido ita ut magnus nomen praetereo tantus sum autem historicus inter sui certor imperitia vel usurpatio ut multus idem magnus qui pupienum volo dico cum herodianus vita suus tempus scriptor magnus dico non pupienum cum et dexippus graecum scriptor magnus et balbinum imperator dico facio contra maximinum post gordianus duo et ab maximus vinco maximinum non ab pupieno hic accedo scriptor imperitia qui praeficio praetorius sum gordianus parvulis dico ignoro multus collum saepe veho ut miles ostendo impero autem magnus et balbinus annus unus cum maximinus impero cum filius ut quidam dico per triennium ut alius per biennium


text: post haec tacentibus cunctis, cum Maximus, qui et natu grandior erat et meritis et virtute ac severitate clarior, dicere sententiam coepisset, quae ostenderet duos principes esse faciendos, Vettius Sabinus ex familia Ulpiorum rogato consule, ut sibi dicere atque interfari liceret, sic exorsus est: Scio, patres conscripti, hanc rebus novis inesse oportere constantiam, ut rapienda sint consilia, non quaerenda, verbis quin etiam plurimis abstinendum sit atque sententiis, ubi res perurguent. cervices suas quisque respiciat, uxorem ac liberos cogitet avitas patriasque fortunas; quibus omnibus inminet Maximinus, natura furiosus, truculentus, inmanis, causa vero, ut sibi videtur, satis iusta truculentior, ille quadrato agmine castris ubique positis ad urbem tendit, vos sedendo et consultando diem teritis. longa oratione opus non est; faciendus est imperator, immo faciendi sunt principes, unus qui res domesticas, alter qui bellicas curet, unus qui in urbe resideat, alter qui obviam cum exercitu latronibus pergat, ego principes dico, vos Armate, si placet, sin minus, meliores ostendite: Maximum igitur atque Balbinum, quorum unus in re militari tantus est ut ignobilitatem generis splendore virtutis texerit, alter ita clarus nobilitate est, ut et morum lenitate rei publicae est necessarius et vitae sanctimonia, quam a prima aetate in studiis semper ac litteris tenuit, habetis sententiam, patres conscripti, mihi fortasse periculosiorem quam vobis, sed nec vobis satis tutam, si non aut alios aut hos principes feceritis. post haec adclamatum est uno consensu: Aequum est, iustum est. sententiae Sabini omnes consentimus. Maxime et Balbine Augusti, di vos servent. di vos principes fecerunt, di vos conservent. vos senatum a latronibus vindicate, vobis bellum contra latrones mandamus, hostis publicus Maximinus cum filio pereat, hostem publicum vos persequimini, felices vos iudicio senatus, felicem rem publicam vestro imperio, quod vobis senatus detulit fortiter agite, quod vobis senatus detulit libenter accipite.

lemmas: post hic taceo cunctus cum magnus qui et natus grandis sum et meritum et virtus atque severitas clarus dico sententia coepio qui ostendo duo princeps sum facio vettius sabinus ex familia ulpius rogo consul ut sui dico atque interfaris licet sic exordior sum scio pater conscribo hic res novus insum oportet constantia ut rapio sum consilium non quaero verbum quin etiam multus abstineo sum atque sententia ubi res perurgeo cervix suus quisque respicio uxor atque liber cogito avitus patria fortuna qui omnis inmino maximinus natura furiosus truculentus immanis causa verus ut sui video satis iustus truculentus ille quadro agmen castrum ubique pono ad urbs tendo tu sedeo et consulto dies tero longus oratio opus non sum facio sum imperator immo facio sum princeps unus qui res domesticus alter qui bellicus curo unus qui in urbs resideo alter qui obvius cum exercitus latro pergo ego princeps dico tu armo si placeo sin paruus bonus ostendo magnus igitur atque balbinum qui unus in res militaris tantus sum ut ignobilitas genus splendor virtus tego alter ita clarus nobilitas sum ut et mos lenitas res publicus sum necessarius et vita sanctimonia quam ab primus aetas in studium semper atque littera teneo habeo sententia pater conscribo ego fortasse periculosus quam tu sed neque tu satis tueor si non aut alius aut hic princeps facio post hic adclamo sum unus consensus aequi sum iustus sum sententia sabinum omnis consentio magnus et balbus augustus deus tu servo deus tu princeps facio deus tu conservo tu senatus ab latro vindico tu bellum contra latro mando hostis publicus maximinus cum filius pereo hostis publicus tu persequor felix tu iudicium senatus felix res publicus vester imperium qui tu senatus defero fortis ago qui tu senatus defero libet accipio


text: Quare etiam gratulatoriam epistulam subdidi, quae scripta est a consule sui temporis de Pupieno et Balbino. in qua laetatur redditam ab his post latrones improbos esse rem publicam: Pupieno et Balbino Augustis Claudius Iulianus, cum primum Iovis Optimi Maximi et deorum inmortalium senatusque iudicio et consensu generis humani suscepisse vos rem publicam a nefarii latronis scelere servandam regendamque Romanis legibus, domini sanctissimi et invictissimi Augusti, quamquam nondum ex divinis litteris, sed tamen ex senatus consulto quod ad me Vir Clarissimus Celsus Aelianus collega transmiserat, comperissem; gratulatus sum urbi Romae, cuius ad salutem estis electi, gratulatus senatui, cuius pro iudicio, quod in vos habuit, reddidistis pristinam dignitatem, gratulatus Italiae, quam cum maxime ab hostium vastatione defenditis, gratulatus provinciis, quas inexplebili avaritia tyrannorum laceratas ad spem salutis reducitis, denique legionibus ipsis et auxiliis, quae ubique terrarum iam vultus vestros adorant, quod deposito dedecore pristino nunc in vestro nomine dignam Romani principatus speciem receperunt, quocirca nulla vox tam fortis, nulla oratio tam felix, nullum ingenium tam fecundum umquam fuerit, quod possit publicam felicitatem digne exprimere, quae quanta et cuius modi sit, iam in ipso exordio principatus vestri cognoscere potuimus, qui leges Romanas aequitatemque abolitam et clementiam, quae iam nulla erat, et vitam et mores et libertatem et spem successionum atque heredum reduxistis, haec enumerare difficile est, nedum prosequi consentanea dicendi dignitate, nam quod nobis vita per vos reddita est, quam dimissis passim per provincias carnificibus sceleratus latro sic petiit ut se ordini profiteretur iratum, quomodo dicam aut prosequar? praesertim cum mediocritas mea non modo publicam felicitatem, sed ne peculiare quidem gaudium animi mei possit exprimere, cum eos Augustos et principes generis humani videam quorum antehac perpetuo cultu mores et modestiam meam tamquam veteribus censoribus meis cuperem probata, et ut haec esse confidam in priorum principum testimoniis, v stris tamen ut gravioribus iudiciis gloriarer. di praestent praestabuntque hanc orbi Romano felicitatem, nam cum ad vos respicio, nihil aliud optare possum, quam quod apud deos dicitur victor Carthaginis precatus, ut scilicet in eo statu rem publicam servarent in quo tunc esset, quod nullus melior inveniretur. ita ego precor, ut in eo statu vobis rem publicam servent in quo eam vos adhuc nutantem collocaritis.

lemmas: quaris etiam gratulatorius epistula subdo qui scribo sum ab consul suus tempus de pupieno et balbino in qui laeto reddo ab hic post latro improbus sum res publicus pupieno et balbino augustus claudus julianus cum primus iuppiter bonus magnus et deus immortalis senatus iudicium et consensus genus humanus suscipio tu res publicus ab nefarius latro scelus servo rego romanus lex dominus sancio et invictus augustus quamquam nondum ex divinus littera sed tamen ex senatus consultum qui ad ego vir clarus celsus aelianus collega transmitto comperio gratulor sum urbs roma qui ad salus sum eligo gratulor senatus qui pro iudicium qui in tu habeo reddo pristinus dignitas gratulor italia quam cum magnus ab hostis vastatio defendo gratulor provincia qui inexplebilis avaritia tyrannus lacero ad spes salus reduco denique legio ipse et auxilium qui ubique terra iam vultus vester adoro qui depono dedecor pristinus nunc in vester nomen dignus romanus principatus species recipio quocirca nullus vox tam fortis nullus oratio tam felix nullus ingenium tam fecundus umquam sum qui possum publicus felicitas dignus exprimo qui quantus et qui modus sum iam in ipse exordior principatus vester cognosco possum qui lex romanus aequitas abolitam et clementia qui iam nullus sum et vita et mos et libertas et spes successio atque heres reduco hic enumero difficilis sum nedum prosequor consentaneus dico dignitas nam qui nos vito per tu reddo sum quam dimitto passim per provincia carnifex scelero latro sic peto ut sui ordo profiteor irascor quomodo dico aut prosequor praesertim cum mediocritas meus non modo publicus felicitas sed ne peculiaris quidem gaudium animus meus possum exprimo cum is augustus et princeps genus humanus video qui antehac perpetuus cultus mos et modestia meus tamquam vetus censor meus cupio probo et ut hic sum confido in prior princeps testimonium v stris tamen ut gravis iudicium glorior deus praesto praesto hic orbus romanus felicitas nam cum ad tu respicio nihil alius optaris possum quam qui apud deus dico victor carthago preco ut scilicet in is status res publicus servo in quo tunc sum qui nullus bonus invenio ita ego precor ut in is status tu res publicus servo in quo is tu adhuc nuto colloco


text: Balbinum, cottidie ingravescebant. et erant quidem discordiae inter Balbinum et Maximum, sed tacitae et quae intellegerentur potius quam viderentur, cum Balbinus Maximum quasi ignobilem contemneret, Maximus Balbinum quasi debilem calcaret. qua re occasio militibus data est intellegentibus facile discordes imperatores posse interfici, ludis denique scaenicis, cum multi et milites et aulici occupati essent, et in Palatio soli cum Germanis principes remansissent, impetum in eos fecerunt, turbantibus igitur militibus, cum primum nuntiatum esset Maximo turbam illam tempestatemque vix evadi posse nisi ad Germanos mitteretur, et forte in alia parte Palatii Germani cum Balbino essent, mittit ad Balbinum Maximus petens ut ei praesidium mitteret, sed ille suspicatus quod contra se eos peteret, quem postulare putabat monarchiam, primum frustratus est, deinde usque ad litem perventum est. in hac tamen seditione illis contendentibus milites supervenerunt atque ambos eos nudatos vestibus regalibus de Palatio cum iniuriis produxerunt et per mediam civitatem ad Castra raptare voluerunt magna ex parte laniatos. one sed ubi compererunt Germanos ad defensionem illorum supervenire, ambos occiderunt et in itinere medio reliquerunt, inter haec Gordianus Caesar sublatus a militibus imperator est appellatus (id est Augustus)1, quia non erat alius in praesenti, insultantibus militibus senatui et populo, qui se statim in Castra receperunt. Germani sane, ne sine causa pugnarent occisis iam imperatoribus suis, extra urbem, ubi suos habebant, se contulerunt.

lemmas: balbinum cottidie ingravesco et sum quidem discordia inter balbinum et magnus sed taceo et qui intellego potis quam video cum balbinus magnus quasi ignobilis contemno magnus balbinum quasi debilis calceo qui res occasio miles do sum intellego facilis discors imperator possum interficio ludus denique scaenicus cum multus et miles et aulicus occupo sum et in palatium solus cum germanus princeps remaneo impetus in is facio turbo igitur miles cum primus nuntio sum maximus turba ille tempestas vix evado possum nisi ad germani mitto et fors in alius pars palatium germanus cum balbino sum mitto ad balbinum magnus peto ut is praesidium mitto sed ille suspicor qui contra sui is peto qui postulo puto monarchia primus frustro sum deinde usque ad lito pervenio sum in hic tamen seditio ille contendo miles supervenio atque ambo is nudo vestis regal de palatium cum iniuria produco et per medius civitas ad castrum raptaris volo magnus ex pars lanio o sed ubi comperio germani ad defensio ille supervenio ambo occido et in iter medium relinquo inter hic gordianus caesar tollo ab miles imperator sum appello is sum augustus quia non sum alius in praesens insulto miles senatus et populus qui sui statim in castrum recipio germanus sanus ne sine causa pugno occido iam imperator suus extra urbs ubi suus habeo sui confero


text: Senatus consulti autem, quo moti sunt, haec forma est: cum ingredienti urbem Maximo Balbinus et Gordianus et senatus et populus Romanus obviam processissent, adclamationes primum publicae fuerunt, quae milites contingerent. inde in senatum itum est, ubi post illa quae communia solent esse festa dictum est: Sapienter electi principes sic agunt, per imperitos electi principes sic pereunt; cum constaret a militibus factum Maximinum, Balbinum autem et Maximum a senatoribus, his auditis milites gravius saevire coeperunt, in senatum praecipue, qui sibi triumphare de militibus videbatur. Et Balbinus quidem cum Maximo urbem cum magna moderatione gaudente senatu et populo Romano regebant; senatui plurimum deferebatur; leges optimas condebant, moderate causas audiebant, res bellicas pulcherrime disponebant. et cum iam paratum esset ut contra Parthos Maximus proficisceretur, Balbinus contra Germanos, puer autem Gordianus Romae remaneret, milites occasionem quaerentes occidendorum principum, cum primo vix invenire possent, quia Germani stipabant Maximum atque

lemmas: senatus consulo autem quo moveo sum hic forma sum cum ingredior urbs maximus balbinus et gordianus et senatus et populus romanus obvius procedo adclamatio primus publicus sum qui miles contingo inde in senatus eo sum ubi post ille qui commune soleo sum festus dico sum sapienter eligo princeps sic ago per imperitus eligo princeps sic pereo cum consto ab miles facio maximinum balbinum autem et magnus ab senator hic audio miles gravis saevio coepio in senatus praecipuus qui sui triumpharis de miles video et balbinus quidem cum maximus urbs cum magnus moderatio gaudeo senatus et populus romanus rego senatus multus defero lex bonus condo modero causa audio res bellicus pulcher dispono et cum iam paro sum ut contra parthus magnus proficiscor balbinus contra germani puer autem gordianus roma remaneo miles occasio quaero occaedes princeps cum primus vix invenio possum quia germanus stipo magnus atque


text: Haec epistula probat Pupienum eundem esse qui a plerisque Maximus dicitur; si quidem per haec tempora apud Graecos non facile Pupienus, apud Latinos non facile Maximus inveniatur, et ea, quae gesta sunt contra Maximinum, modo a Pupieno modo a Maximo acta dicantur.

lemmas: hic epistula probo pupienum idem sum qui ab plerusque magnus dico si quidem per hic tempus apud graeci non facilis pupienus apud latini non facilis magnus invenio et is qui gero sum contra maximinum modo ab pupieno modo ab maximus ago dico


text: Domus Balbini etiam nunc Romae ostenditur in Carinis, magna et potens et ab eius familia huc usque possessa. Maximus, quem Pupienum plerique putant, summae tenuitatis sed virtutis amplissimae fuit. Sub his pugnatum est a Carpis contra Moesos. fuit et Scythici belli principium, fuit et Istriae excidium eo tempore, ut autem Dexippus dicit, Istricae civitatis. Dexippus Balbinum satis laudat et dicit forti animo militibus occurrisse atque interfectum, ut mortem non timeret, quem omnibus disciplinis instructum fuisse dicit. Maximum vero negat eius modi virum fuisse qualem Graeci plerique dixerunt, addit praeterea tantum contra Maximinum Aquileiensium odium fuisse, ut de crinibus mulierum suarum arcubus nervos facerent atque ita sagittas emitterent. Dexippus et Herodianus, qui hanc principum historiam persecuti sunt, Maximum et Balbinum fuisse principes dicunt, delectos a senatu contra Maximinum post interitum duorum in Africa Gordianorum, cum quibus etiam puer tertius Gordianus electus est. sed apud Latinos scriptores plerosque Maximi nomen non invenio et cum Balbino Pupienum imperatorem reperio, usque adeo ut idem Pupienus cum Maximino apud Aquileiam pugnasse dicatur, cum memoratis historicis adserentibus ne Maximus quidem contra Maximinum pugnasse doceatur, sed resedisse apud Ravennam atque illic patratam audisse victoriam; ut mihi videatur idem esse Pupienus qui Maximus dicitur.

lemmas: domus balbini etiam nunc roma ostendo in carina magnus et possum et ab is familia huc usque possessus magnus qui pupienum plerusque puto summa tenuitas sed virtus amplus sum sub hic pugno sum ab carpi contra moesi sum et scythicus bellum principium sum et istriae excidium is tempus ut autem dexippus dico istricae civitas dexippus balbinum satis laudo et dico fortis animus miles occurro atque interficio ut mors non timeo qui omnis disciplina instruo sum dico magnus verus nego is modus vir sum qual graecum plerusque dico addo praeterea tantus contra maximinum aquileiensis odium sum ut de crinis mulier suus arcus nervus facio atque ita sagitto emitto dexippus et herodianus qui hic princeps historia persequor sum magnus et balbinum sum princeps dico deligo ab senatus contra maximinum post interitus duo in africanus gordianus cum qui etiam puer tertius gordianus eligo sum sed apud latini scriptor plerus magnus nomen non invenio et cum balbino pupienum imperator reperio usque adeo ut idem pupienus cum maximino apud aquileia pugno dico cum memoro historicus assero ne magnus quidem contra maximinum pugno doceo sed resedeo apud ravenna atque illic patro audio victoria ut ego video idem sum pupienus qui magnus dico


text: entem copiis omnibus dicerent, haec de moribus atque genere. Decretis ergo omnibus imperatoriis honoribus atque insignibus, percepta tribunicia potestate, iure proconsulari, pontificatu maximo, patris etiam patriae nomine inierunt imperium, sed dum in Capitolio rem divinam faciunt, populus Romanus imperio Maximi contradixit, timebant enim severitatem eius homines vulgares, quam et senatui acceptissimam et sibi adversissimam esse credebant, quare factum est, ut diximus, ut Gordianum adulescentulum principem peterent, qui statim factus est. nec prius permissi sunt ad Palatium stipatis armatis ire quam nepotem Gordiani Caesaris nomine nuncuparunt. his gestis celebratisque sacris, datis ludis scaenicis ludisque circensibus gladiatorio etiam munere, Maximus susceptis votis in Capitolio ad bellum contra Maximinum missus est cum exercitu ingenti, praetorianis Romae manentibus. Unde autem mos tractus sit, ut proficiscentes ad bellum imperatores munus gladiatorium et venatus darent, breviter dicendum est. multi dicunt apud veteres hanc devotionem contra hostes factam, ut civium sanguine litato specie pugnarum se Nemesis (id est vis quaedam Fortunae) satiaret. alii hoc litteris tradunt, quod veri similius credo, ituros ad bellum Romanos debuisse pugnas videre et vulnera et ferrum et nudos inter se coeuntes, ne in bello armatos hostes timerent aut vulnera et sanguinem perhorrescerent.

lemmas: entem copia omnis dico hic de mos atque genus decretum ergo omnis imperatorius honor atque insignis percipio tribunicius potestas ius proconsularis pontificatus maximus pater etiam patria nomen ineo imperium sed dum in capitolium res divina facio populus romanus imperium magnus contradico timeo enim severitas is homo vulgaris quam et senatus accipio et sui adverro sum credo quare facio sum ut dico ut gordianus adulescentulus princeps peto qui statim facio sum neque prior permitto sum ad palatium stipo armo eo quam nepos gordianus caesar nomen nuncupo hic gero celebro sacrum do ludus scaenicus ludo circensis gladiatorius etiam munus magnus suscipio voveo in capitolium ad bellum contra maximinum mitto sum cum exercitus ingens praetorianus roma maneo unde autem mos traho sum ut proficisco ad bellum imperator munus gladiatorius et venor do brevis dico sum multus dico apud vetus hic devotio contra hostis facio ut civis sanguis lito species pugnaris sui nemesis is sum volo quidam fortuna satio alius hic littera trado qui verus similis credo eo ad bellum romanus debeo pugna video et vulnero et ferrum et nudus inter sui coeo ne in bellum armatus hostis timeo aut vulnero et sanguis perhorresco


text: Interemptis in Africa Gordiano seniore cum filio, cum Maximinus ad urbem furens veniret, ut quod Gordiani Augusti appellati fuerant vindicaret, senatus praetrepidus in aedem Concordiae VII idus Iulias concurrit, Ludis Apollinaribus, remedium contra furorem hominis improbissimi requirens, cum igitur duo consulares, et eminentes quidem viri, Maximus et Balbinus (quorum Maximus a plerisque in historia reticetur et loco eius Pupieni nomen infertur, cum et Dexippus et Arrianus Maximum et Balbinum dicant electos contra Maximinum post Gordianos), quorum alter bonitate, virtute alter ac severitate clari habebantur, ingressi essent Curiam ac praecipue timorem Maximini adventu fronte ostenderent, referente con- sule de aliis rebus, qui primam sententiam erat dicturus sic exorsus est: Minora vos sollicitant, et prope aniles res ferventissimo tempore tractamus in Curia. quid enim opus de restitutione templorum, de basilicae ornatu, de thermis Titianis, de exaedificatione Amphitheatri agere, cum inmineat Maximinus, quem hostem mecum ante dixistis, Gordiani duo, in quibus praesidium fuerat, interempti sint, neque in praesenti ullum sit auxilium, quo respirare possimus? agite igitur, patres conscripti, principes dicite, quid moramini? ne, dum singulatim pertimescitis, in timore potius quam in virtute opprimamini.

lemmas: interimo in africanus gordianus seni cum filius cum maximinus ad urbs furo venio ut qui gordianus augustus appello sum vindico senatus praetrepidus in aedes concordia vii idus julius concurro ludus apollinaris remedium contra furor homo improbus requiro cum igitur duo consularis et emineo quidem vir magnus et balbinus qui magnus ab plerusque in historia reticeo et locus is pupieni nomen infero cum et dexippus et arrianus magnus et balbinum dico eligo contra maximinum post gordianus qui alter bonitas virtus alter atque severitas clarus habeo ingredior sum curius atque praecipuus timor maximini advenio frons ostendo refero continuo sulis de alius res qui primus sententia sum dico sic exordior sum parvus tu sollicito et prope anilis res ferveo tempus tracto in curius quis enim opus de restitutio templum de basilica orno de thermae titianus de exaedificatio amphitheatrum ago cum inmineat maximinus qui hostis ego ante dico gordianus duo in qui praesidium sum interimo sum neque in praesens ullus sum auxilium quo respiraris possum ago igitur pater conscribo princeps dico quis moror ne dum singulatim pertimescitis in timor potis quam in virtus opprimo


text: Maximo pater fuit Maximus, unus e plebe, ut nonnulli dicunt faber ferrarius, ut alii raedarius vehicularius fabricator, hunc suscepit ex uxore Prima nomine, cui fratres quattuor pueri fuerunt, quattuor puellae, qui omnes intra pubertatem interierunt. nato Maximo carnem bubulam, et quidem multam, aquila in cella eorum proiecisse fertur, quae angusto patebat impluvio, eandemque, cum iaceret neque quisquam adtingere auderet religionis timore, iterum sustulisse et in proximum sacellum, quod erat Iovis Praestitis, detulisse, id eo tempore nihil visum est ominis habere, sed non sine causa factum probavit imperium. Pueritiam omnem in domo parentis Pinarii fecit, quem statim ad praefecturam praetorii subvexit ubi factus est imperator, operam grammatico ac rhetori non multam dedit, si quidem semper virtuti militari et severitati studuit. ac tandem militaris tribunus fuit et multos egit numeros et postea praeturam, sumptu Pescenniae Marcellinae, quae illum loco filii suscepit et aluit. inde proconsulatum Bithyniae egit et deinceps Graeciae ac tertio Narbonae. missus praeterea legatus Sarmatas in Illyrico contudit atque inde translatus ad Rhenum rem contra Germanos satis feliciter gessit, post haec praefectus urbi prudentissimus et ingeniosissimus et severissimus adprobatus est. quare veluti nobili senatus ei homini, quod non licebat, novae familiae imperium tamen detulit, confessis omnibus eo tempore in senatu aptiorem non esse, qui deberet principis nomen accipere.

lemmas: maximus pater sum magnus unus e plebs ut nonnullus dico faber ferrarius ut alius raedarius vehicularis fabricator hic suscipio ex uxor primus nomen qui frater quattuor puer sum quattuor puella qui omnis intra pubertas intereo natus maximus caro bubula et quidem multa aquila in cella is projacio fero qui angustus pateo impluvio idem cum iaceo neque quisquam attingo audeo religio timor iterum tollo et in propior sacellum qui sum iuppiter praesto defero is is tempus nihil video sum omen habeo sed non sine causa facio probo imperium pueritia omnis in domus parens pinarius facio qui statim ad praefectura praetorius subveho ubi facio sum imperator opera grammaticus atque rhetor non multa do si quidem semper virtus militaris et severitas studeo atque tandem militaris tribunus sum et multus ago numerus et postea praetorqueo sumo pescenniae marcellinae qui ille locus filius suscipio et alo inde proconsulatus bithynia ago et deinceps graecia atque tertius narbona mitto praeterea legatus sarmata in illyricus contundo atque inde transfero ad rhenus res contra germani satis feliciter gero post hic praefectus urbs prudens et ingeniosus et severus adprobo sum quare velut nobilis senatus is homo qui non licet novus familia imperium tamen defero confessum omnis is tempus in senatus aptus non sum qui debeo princeps nomen accipio


text: His igitur peractis Balbinus cum summa gratulatione Maximum redeuntem e Ravennati cum exercitu integro et copiis exspectabat; si quidem Maximinus ab oppidanis Aquileiensibus et paucis qui illic erant militibus ac Crispino ac Menophilo consularibus, qui a senatu missi fuerant, victus est. ipse autem Maximus Aquileiam idcirco accesserat ut omnia tuta et integra usque ad Alpes relinqueret ac, si quae essent barbarorum, qui Maximino faverant, reliquiae, compesceret. missi sunt denique ad eum legati senatores viginti, quorum nomina sunt apud Cordum (in his consulares quattuor, praetorii octo, octo quaestorii) cum coronis et senatus consulto, in quo ei statuae auratae equestres decernebantur. ex quo quidem Balbinus subiratus est, dicens Maximum minus quam se laborasse, cum ipse domi tanta bella compressisset, ille autem otiosus apud Ravennam sedisset, sed tantum valuit velle, ut Maximo, quia profectus est contra Maximinum, etiam victoria decerneretur, quam impletam ille nescivit, exercitu igitur suscepto Maximini ad urbem cum ingenti pompa et multitudine Maximus venit, maerentibus militibus, quod eum imperatorem quem ipsi dei egerant perdiderant et eos habebant, quos senatus legerat. nec dissimulari poterat maeror, qui apparebat in frontibus singulorum; et iam quidem nec verbis abstinebatur, quamvis Maximus et apud milites saepe dixisset oblivionem prae- teritorum esse debere et stipendia magna donasset et auxilia in ea loca quae delegerant dimisisset, sed animi militum semel imbuti odio refrenari nequeunt, denique cum audissent senatus adclamationes, quae milites tangerent, acriores contra Maximum et Balbinum exstiterunt, secum cottidie cogitantes quos imperatores facere deberent.

lemmas: hic igitur perago balbinus cum summus gratulatio magnus redeo e ravennati cum exercitus integer et copia exspecto si quidem maximinus ab oppidanus aquileiensis et paucus qui illic sum miles atque crispinus atque menophilo consularis qui ab senatus mitto sum vinco sum ipse autem magnus aquileia idcirco accedo ut omnis tueor et integer usque ad alpis relinquo atque si qui sum barbarus qui maximino faveo reliquiae compesco mitto sum denique ad is legatus senator viginti qui nomen sum apud chordus in hic consularis quattuor praetorius octo octo quaestorius cum corona et senatus consultum in quo is statua auro equester decerno ex quo quidem balbinus subirascor sum dico magnus paruus quam sui laboro cum ipse domus tantus bellum comprimo ille autem otiosus apud ravenna sedeo sed tantus valeo volo ut maximus quia proficiscor sum contra maximinum etiam victoria decerno quam impleo ille nescio exercitus igitur suscepto maximini ad urbs cum ingens pompa et multitudo magnus venio maereo miles qui is imperator qui ipse deus ago perdo et is habeo qui senatus lego neque dissimularis possum maeror qui appareo in frons singulus et iam quidem neque verbum abstineo quivis magnus et apud miles saepe dico oblivio prae teritor sum debeo et stipendium magnus dono et auxilium in is locum qui deligo dimitto sed animus miles semel imbuo odium refrenaris nequeo denique cum audio senatus adclamatio qui miles tango acer contra magnus et balbinum exsisto sui cottidie cogito qui imperator facio debeo


text: Prima igitur relatio principum fuit, ut duo Gordiani divi appellarentur. aliqui autem unum putant appellatum, seniorem videlicet, sed ego libris, quos Iunius Cordus affatim scripsit, legisse memini ambos in deos relatos; si quidem senior laqueo vitam finivit, iunior autem in bello consumptus est, qui utique maiorem meretur reverentiam, quod eum bellum rapuit, post has igitur relationes praefectura urbi in Sabinum conlata est, virum gravem et Maximi moribus congruentem, praetoriana in Pinarium Valentem. Sed priusquam de actibus eorum loquar, placet aliqua dici de moribus atque genere, non eo modo quo Iunius Cordus est persecutus omnia, sed illo quo Suetonius Tranquillus et Valerius Marcellinus, quamvis Curius Fortunatianus, qui omnem hanc historiam perscripsit, pauca contigerit, Cordus vero tam multa ut etiam pleraque et minus honesta perscripserit.

lemmas: primus igitur relatio princeps sum ut duo gordianus divus appello aliqui autem unus puto appello seni videlicet sed ego liber qui junius cordus affatim scribo lego memini ambo in deus refero si quidem senex laqueus vita finio iunior autem in bellum consumo sum qui utique magnus mereo reverentia qui is bellum rapio post hic igitur relatio praeficio urbs in sabinus confero sum vir gravis et magnus mos congruo praetorianus in pinarius valens sed priusquam de actus is loquor placeo aliqui dico de mos atque genus non is modo quo junius cordus sum persequor omnis sed ille quo suetonius tranquillus et valerius marcellinus quivis curius fortunatianus qui omnis hic historia perscribo paucus contingo cordus verus tam multus ut etiam plerusque et paruus honestus perscribo


text: Cum haec Romae geruntur, Maximus sive Pupienus apud Ravennam bellum parabat ingenti adparatu, timens vehementissime Maximinum, de quo saepissime dicebat se non contra hominem sed contra Cyclopem bellum gerere. et Maximinus quidem apud Aquileiam ita victus est ut a suis occideretur, caputque eius et filii perlatum est Ravennam, quod a Maximo Romam transmissum est. non tacenda hoc loco devotio est Aquileiensium pro Romanis, qui etiam crines mulierum pro nervis ad sagittas emittendas totondisse dicuntur. Tantum sane laetitiae fuit in Balbino, qui plus timebat, ut hecatomben faceret, statim ut Maximini caput adlatum est. hecatombe autem tale sacrificium est: centum arae uno in loco caespiticiae exstruuntur, et ad eas centum sues, centum oves mactantur. iam, si imperatorium sacrificium sit, centum leones, centum aquilae et cetera huius modi animalia centena feriuntur. quod quidem etiam Graeci quondam fecisse dicuntur cum pestilentia laborarent, et a multis imperatoribus id celebratum constat.

lemmas: cos hic roma gero magnus sive pupienus apud ravenna bellum paro ingens apparatus timeo vehemens maximinum de quo saepis dico sui non contra homo sed contra cyclopem bellum gero et maximinus quidem apud aquileia ita vinco sum ut ab suus occaedes caput is et filius perfero sum ravenna qui ab maximus roma transmitto sum non taceo hic locus devotio sum aquileiensis pro romanus qui etiam crinis mulier pro nervus ad sagitto emitto totondisse dico tantus sanus laetitia sum in balbino qui multus timeo ut hecatombe facio statim ut maximini caput affero sum hecatombe autem talis sacrificium sum centum ara unus in locus caespiticiae exstruo et ad is centum sus centum ovo macto iam si imperatorius sacrificium sum centum leo centum aquila et ceterus hic modus animal centeni ferio qui quidem etiam graecum quondam facio dico cum pestilentia laboro et ab multus imperator is celebro consto


text: his atque aliis adclamationibus imperatores facti sunt Maximus atque Balbinus. Egressi igitur a senatu primum Capitolium escenderunt ac rem divinam fecerunt, deinde ad Rostra populum convocarunt. ubi cum orationem de sen- atus sententia et de sua electione habuissent, populus Romanus cum militibus, qui forte convenerant, adclamavit, Gordianum Caesarem omnes rogamus hic nepos erat Gordiani ex filia, annum agens quartum decimum, ut plerique dicunt, qui statim raptus est et novo genere senatus consulti, cum eadem die senatus consultum factum esset, inductus in Curiam Caesar est appellatus.

lemmas: hic atque alius adclamatio imperator facio sum magnus atque balbinus egredior igitur ab senatus primus capitolium escendo atque res divina facio deinde ad rostrum populus convoco ubi cum oratio de sui atus sententia et de suus electio habeo populus romanus cum miles qui fors convenio adclamo gordianus caesaris omnis rogo hic nepos sum gordianus ex filia annus ago quartus decimus ut plerusque dico qui statim rapio sum et novo genus senatus consulo cum idem dies senatus consulo facio sum induco in curius caesar sum appello


text: Balbinus nobilissimus et iterum consul, rector provinciarum infinitarum. nam et Asiam et Africam et Bithyniam et Galatiam et Pontum et Thracias et Gallias civilibus administrationibus rexerat, ducto nonnumquam exercitu, sed rebus bellicis minor fuerat quam in civilibus; attamen bonitate, nimia sanctitate ac verecundia ingentem sibi amorem conlocaverat. familiae vetustissimae, ut ipse dicebat, a Balbo Cornelio Theophane originem ducens, qui per Gnaeum Pompeium civitatem meruerat, cum esset suae patriae nobilissimus idemque historiae scriptor. Statura aeque procerus, corporis qualitate conspicuus, in voluptatibus nimius, quem quidem adiuvabat divitiarum abundantia, nam erat a maioribus dives et multa hereditatibus per se ipse collegerat. eloquentia clarus, poemate inter sui temporis poetas praecipuus, vini, cibi, Veneriae avidus, vestitu cultus, nec quicquam defuit quod illum populo non commendabilem redderet, amabilis etiam senatui fuit. Haec de utriusque vita comperimus. denique nonnulli, quemadmodum Catonem et Caesarem Sallustius comparat, ita hos quoque comparandos putarunt, ut alterum severum, clementem alterum, bonum illum, istum constantem, illum nihil largientem, hunc arflu-

lemmas: balbinus nobilis et iterum consul rector provinciaris infinitaris nam et asia et africa et bithynia et galatia et pontus et thracia et gallia civilis administratio rego duco nonnumquam exercitus sed res bellicus paruus sum quam in civilis attamen bonitas nimius sanctitas atque verecundia ingens sui amor conloco familia vetustus ut ipse dico ab balbus cornelius theophanes origo duco qui per gnaeus pompejus civitas mereo cum sum suus patria nobilis idem historia scriptor sto aequus procerus corpus qualitas conspicuus in voluptas nimius qui quidem adjuvo divitiaris abundantia nam sum ab magnus dives et multus hereditas per sui ipse colligo eloquentia clarus poema inter suus tempus poeta praecipuus vinum cibus venereus avidus vestio cultus neque quisquam desum qui ille populus non commendabilis reddo amabilis etiam senatus sum hic de uterque vito comperio denique nonnullus quemadmodum cato et caesaris sallustius comparo ita hic quoque comparo puto ut alter severus clemens alter bonus ille iste consto ille nihil largior hic arflu


text: Et quoniam etiam minora plerique desiderant, fuit cibi avidus, vini parcissimus, ad rem Veneriam nimis rarus, domi forisque semper severus, ita ut et tristis cognomen acciperet, vultu gravissimus et retorridus, statura procerus, corporis qualitate sanissimus, moribus aspernabilis, ac tamen iustus neque umquam usque ad exitum negotiorum vel inhumanus vel inclemens. rogatus semper ignovit nec iratus est, nisi ubi eum irasci decuit, factionibus se numquam praebuit, iudicii tenax fuit neque aliis potius quam sibi credidit, quare et a senatu multum dilectus est et a populo timori habitus, si quidem sciebat populus eius censorium praefecturam, quam videbat posse in imperio vehementius convalescere.

lemmas: et quoniam etiam parvus plerusque desidero sum cibus avidus vinum parcus ad res venereus nimis rarus domus foris semper severus ita ut et tristis cognomen accipio vultus gravis et retorridus sto procerus corpus qualitas sanus mos aspernabilis atque tamen iustus neque umquam usque ad exitus negotium vel inhumanus vel inclemens rogo semper ignosco neque irascor sum nisi ubi is irascor decet factio sui numquam praebeo iudicium tenax sum neque alius potis quam sui credo quare et ab senatus multus delectus sum et ab populus timor habitus si quidem scio populus is censorius praefectura quam video possum in imperium vehemens convalesco


text: Et Maximo quidem ad bellum profecto Romae praetoriani remanserunt, inter quos et populum tanta seditio fuit ut ad bellum intestinum veniretur, urbis Romae pars maxima incenderetur, templa foedarentur, omnes plateae cruore polluerentur, cum Balbinus, homo lenior, seditionem sedare non posset. nam ut in publicum processit, manus singulis quibusque tetendit et paene ictum lapidis passus est, ut alii dicunt, etiam fuste percussus est. neque sedasset tumultum, nisi infantem Gordianum purpuratum ad populum longissimi hominis collo superpositum produxisset. quo viso populus et milites usque adeo placati sunt ut amore illius in concordiam redirent, neque umquam quisquam in illa aetate sic amatus est merito avi et avunculi, qui pro populo Romano contra Maximinum in Africa vitam fini- verant. tantum apud Romanos memoria bonarum rerum valet.

lemmas: et maximus quidem ad bellum profecto roma praetorianus remaneo inter qui et populus tantus seditio sum ut ad bellum intestinus venio urbs roma pars maximus incendo templum foedo omnis platea cruor polluo cum balbinus homo lenio seditio sedaris non possum nam ut in publicus procedo manus singuli quisque tendo et paene ictus lapis patior sum ut alius dico etiam fustis percutio sum neque sedo tumultus nisi infer gordianus purpuro ad populus longus homo collum superpono produco quo video populus et miles usque adeo placo sum ut amor ille in concordia redeo neque umquam quisquam in ille aetas sic amo sum mereo avus et avunculis qui pro populus romanus contra maximinum in africanus vita finio vero tantus apud romanus memoria bonus res valeo


text: Maximo igitur ad bellum profecto senatus per omnes regiones consulares, praetorios, quaestorios, aedilicios, tribunicios etiam viros misit, ita ut unaquaeque civitas frumentum, arma et propugnacula et muros pararet, ut per singulas urbes Maximinus fatigaretur. iussum tunc tamen, ut omnia ex agris in civitates colligerentur, ne quid hostis publicus inveniret, scriptum est praeterea ad omnes pro- vincias missis frumentariis iussumque ut quicumque Maximinum iuvisset in hostium numero duceretur. Inter haec Romae iterum seditiones inter populum et milites ortae sunt. et cum mille edicta Balbinus proponeret nec audiretur, veterani se in Castra Praetoria contulerunt cum ipsis praetorianis, quos coepit populus obsidere, nec umquam ad amicitiam essent redacti, nisi fistulas aquarias populus incidisset, in urbe autem, priusquam dictum esset milites pacatos venire, et tegulae de tectis iactae sunt et omnia quae in domibus erant vasa proiecta, atque ideo maior pars civitatis periit et multorum divitiae, nam latrones se militibus miscuerunt ad vastanda ea quae norant ubi reperirent.

lemmas: maximus igitur ad bellum profecto senatus per omnis regio consularis praetorius quaestorius aedilicius tribunicius etiam vir mitto ita ut unaquaeque civitas frumentum arma et propugnaculum et murus paro ut per singulus urbs maximinus fatigo jubeo tunc tamen ut omnis ex ager in civitas colligo ne quis hostis publicus invenio scribo sum praeterea ad omnis pro vincias mitto frumentarius jubeo ut quicumque maximinum juvo in hostis numerus duco inter hic roma iterum seditio inter populus et miles orior sum et cum mille edico balbinus propono neque audio veteranus sui in castrum praetorius confero cum ipse praetorianus qui coepio populus obsido neque umquam ad amicitia sum redigo nisi fistula aquarius populus incido in urbs autem priusquam dico sum miles pacatos venio et tegula de tectum jacio sum et omnis qui in domus sum vasum projectum atque ideo magnus pars civitas pereo et multus divitiae nam latro sui miles misceo ad vasto is qui norant ubi reperio