type: header

title: Valeriani Duo

wing: latin

grain: passage

license: CC BY 4.0 (estate-derived fields); included text keeps its per-record source license

attribution_rule: Reuse requires the attribution line above (CC BY 4.0). Text records carry their own license_id; only open-display licenses appear in this file.

licensed_material_note: Licensed lexica and citation-only authorities are excluded from bulk dumps by construction — cite the authority, never reprint it.

source: production D1


type: passage

text: Hoc senatus consultum ubi Decius accepit, omnes aulicos convocavit, ipsum etiam Valerianum praecepit rogari, atque in conventu summorum virorum recitato senatus consulto, Felicem te, inquit, Valerianum, totius senatus sententia, immo animis atque pectoribus totius orbis humani, suscipe censuram, quam tibi detulit Romana res publica, quam solus mereris, iudicaturus de moribus omnium, iudicaturus de moribus nostris, tu aestimabis qui manere in Curia debeant, tu equestrem ordinem in antiquum statum rediges, tu censibus modum pones, tu vectigalia firmabis divides statues, tu res publicas recensebis; tibi legum scribendarum auctoritas dabitur, tibi de ordinibus militum iudicandum est; tu arma respicies ; tu de nostro Palatio, tu de iudicibus, tu de praefectis eminentissimis iudicabis ; excepto denique praefecto urbis Romae, exceptis consulibus ordinariis et sacrorum rege ac maxima virgine Vestalium (si tamen incorrupta permanebit) de omnibus sententias feres, laborabunt autem etiam illi, ut tibi placeant, de quibus non potes iudicare. haec Decius, sed Valeriano sententia huiusmodi fuit: Ne, quaeso, sanctissime imperator, ad hanc me necessitatem alliges, ut ego iudicem de populo, de militibus, de senatu, de omni penitus orbe iudicibus et tribunis ac ducibus, haec sunt propter quae Augustum nomen tenetis ; apud vos censura desedit, non potest hoc implere privatus. veniam igitur eius honoris peto, cui vita impar est, impar est confidentia, cui tempora sic repugnant, ut censuram hominum natura non quaerat.

lemmas: hic senatus consulo ubi decius accipio omnis aulici convoco ipse etiam valerianus praecipio rogaris atque in convenio summus vir recito senatus consultum felix tu inquam valerianus totus senatus sententia immo animus atque pector totus orbis humanus suscipio censeo quam tu defero romanus res publicus quam solus mereo judico de mos omnis judico de mos noster tu aestimo qui maneo in curius debeo tu equester ordo in antiquus status redigo tu census modus pono tu vectigalis firmo divido statuo tu res publicus recenseo tu lex scribendaris auctoritas do tu de ordo miles judico sum tu arma respicio tu de noster palatium tu de judex tu de praefectus emineo iudico excipio denique praeficio urbs roma excipio consul ordinarius et sacer rex atque maximus virgo vestalis si tamen incorruptus permaneo de omnis sententia fero laboro autem etiam ille ut tu placeo de qui non possum iudicaris hic decius sed valerianus sententia huiusmodi sum ne quaeso sancio imperator ad hic ego necessitas alligo ut ego judico de populus de miles de senatus de omnis penitus orbis judex et tribunus atque dux hic sum propter qui augustus nomen teneo apud tu censeo desedeo non possum hic impleo privo venio igitur is honor peto qui vito impar sum impar sum confido qui tempus sic repugno ut censeo homo natura non quaero


text: Velenus rex Cadusiorum sic scripsit: Remissa mihi auxilia integra et incolumia gratanter accepi. at captum Valerianum principem principum non satis gratulor, magis gratuler, si redderetur. Romani enim graviores tunc sunt, quando vincuntur. age igitur ut prudentem decet, nec fortuna te inflammet, quae multos decepit. Valerianus et filium imperatorem habet et nepotem Caesarem, et quid ad omnem orbem illum Romanum, qui contra te totus insurget? redde igitur Valerianum et fac cum Romanis pacem, nobis etiam ob gentes Ponti eas profuturam.

lemmas: velenus rex cadusii sic scribo remitto ego auxilium integer et incolumis gratanter accipio at capio valerianus princeps princeps non satis gratulor magis gratulor si reddo romanus enim gravis tunc sum quando vinco ago igitur ut prudens decet neque fortuna tu inflammo qui multus decipio valerianus et filius imperator habeo et nepos caesaris et quis ad omnis orbis ille romanus qui contra tu totus insurgo reddo igitur valerianus et facio cum romanus pax nos etiam ob gens pontus is possum


text: Bactriani et Hiberi et Albani et Tauroscythae Saporis litteras non receperunt sed ad Romanos duces scripserunt auxilia pollicentes ad Valerianum de captivitate liberandum. Sed Valeriano apud Persas consenescente Odaenathus Palmyrenus collecto exercitu rem Romanam prope in pristinum statum reddidit. cepit regis thesauros, cepit etiam, quas thesauris cariores habent reges Parthici, concubinas, quare magis reformidans Romanos duces Sapor timore Ballistae atque Odaenathi in regnum suum ocius se recepit, atque hic interim finis belli fuit Persici.

lemmas: bactrianus et hiberus et albanus et tauroscythae sapor littera non recipio sed ad romanus dux scribo auxilium polliceo ad valerianus de captivitas libero sed valerianus apud persa consenescente odaenathus palmyrenus colligo exercitus res romanus prope in pristinus status reddo capio rex thesaurus capio etiam qui thesaurus carus habeo rex parthicus concubina quare magis reformido romanus dux sapor timor ballista atque odaenathi in regnum suus ocior sui recipio atque hic interim finis bellum sum persicus


text: Artavasdes rex Armeniorum talem ad Saporem epistulam misit : In partem gloriae venio, sed vereor ne non tam viceris quam bella severis. Valerianum et filius repetit et nepos et duces Romani et omnis Gallia et omnis Africa et omnis Hispania et omnis Italia et omnes gentes quae sunt in Illyrico atque in oriente et in Ponto, quae cum Romanis consentiunt aut Romanorum sunt, unum ergo senem cepisti sed omnes gentes orbis terrarum infestissimas tibi fecisti, fortassis et nobis, qui auxilia misimus, qui vicini sumus, qui semper vobis inter vos pugnantibus laboramus.

lemmas: artavasdes rex armenius talis ad sapor epistula mitto in pars gloria venio sed vereor ne non tam vinco quam bellum sero valerianus et filius repeto et nepos et dux romanus et omnis gallia et omnis africanus et omnis hispania et omnis italia et omnis gens qui sum in illyricus atque in orior et in pontus qui cum romanus consentio aut romanus sum unus ergo senex capio sed omnis gens orbis terra infestus tu facio fortassis et nos qui auxilium mitto qui vicinus sum qui semper tu inter tu pugno laboro


text: Haec sunt digna cognitu de Valeriano, cuius per annos sexaginta vita laudabilis in eam conscenderat gloriam ut post omnes honores et magistratus insigniter gestos imperator fieret, non, ut solet, tumultuario populi concursu, non militum strepitu, sed iure meritorum et quasi ex totius orbis una sententia. denique si data esset omnibus potestas promendi arbitrii quem imperatorem vellent, alter non esset electus. Et ut scias quanta vis in Valeriano meritorum fuerit publicorum, ponam senatus consulta, quibus animadvertant omnes quid de illo semper amplissimus ordo indicaverit. Duobus Deciis consulibus sexto kal. Novembrium die, cum ob imperatorias litteras in Aede Castorum senatus haberetur, ireturque per sententias singulorum, cui deberet censura deferri (nam id Decii posuerant in senatus amplissimi potestate), ubi primum praetor edixit: Quid vobis videtur, patres conscripti, de censore deligendo? atque eum, qui erat princeps tunc senatus, sententiam rogasset absente Valeriano (nam ille in procinctu cum Decio tunc agebat), omnes una voce dixerunt interrupto more dicendae sententiae : Valeriani vita censura est. ille de omnibus iudicet, qui est omnibus melior, ille de senatu iudicet, qui nullum habet crimen, ille de vita nostra sententiam ferat, cui nihil potest obici. Valerianus a prima pueritia fuit censor. Valerianus in tota vita sua fuit censor, prudens senator, modestus senator, gravis senator, amicus bonorum, inimicus tyrannorum, hostis criminum, hostis vitiorum, hunc censorem omnes accipimus, hunc imitari omnes volumus, primus genere, nobilis sanguine, emendatus vita, doctrina clarus, moribus singularis, exemplum antiquitatis. quae cum essent saepius dicta, addiderunt, omnes, atque ita discessum est.

lemmas: hic sum dignus cognitus de valerianus qui per annus sexaginta vito laudabilis in is conscendo gloria ut post omnis honor et magistratus insignis gero imperator fio non ut soleo tumultuarius populus concursus non miles strepitus sed ius meritor et quasi ex totus orbis unus sententia denique si do sum omnis potestas promo arbitrium qui imperator volo alter non sum eligo et ut scio quantus volo in valerianus meritor sum publicus pono senatus consulo qui animadverto omnis quis de ille semper amplus ordo indico duo decius consul sextus kal november dies cum ob imperatorius littera in aedes castor senatus habeo ireturque per sententia singulus qui debeo censeo defero nam is decius pono in senatus amplus potestas ubi primus praetor edico quis tu video pater conscribo de censor deligo atque is qui sum princeps tunc senatus sententia rogo absum valerianus nam ille in procingo cum decius tunc ago omnis unus vox dico interrumpo mos dico sententia valerianus vito censeo sum ille de omnis iudico qui sum omnis bonus ille de senatus iudico qui nullus habeo crimen ille de vito noster sententia fero qui nihil possum obicio valerianus ab primus pueritia sum censor valerianus in totus vito suus sum censor prudens senator modestus senator gravis senator amicus bonus inimicus tyrannus hostis crimen hostis vitium hic censor omnis accipio hic imitor omnis volo primus genus nobilis sanguis emendo vito doctrina clarus mos singularis exemplum antiquitas qui cum sum saepis dictum addo omnis atque ita discedo sum


text: Poteram multa alia et senatus consulta et iudicia principum de Valeriano proferre, nisi et vobis pleraque nota essent, et puderet altius virum extollere, qui fatali quadam necessitate superatus est. nunc ad Valerianum minorem revertar.

lemmas: possum multus alius et senatus consulo et iudicium princeps de valerianus profero nisi et tu plerusque nosco sum et pudeo altus vir extollo qui fatal quidam necessitas supero sum nunc ad valerianus paruus revorto


text: Valerianus iunior, alia quam Gallienus matre genitus, forma conspicuus, verecundia probabilis, eruditione pro aetate clarus, moribus periucundus atque a fratris dissolutione seiunctus, a patre absente Caesar est appellatus, a fratre, ut Caelestinus dicit, Augustus, nihil habet praedicabile in vita, nisi quod est nobiliter natus, educatus optime et miserabiliter interemptus. Et quoniam scio errare plerosque, qui Valeriani imperatoris titulum in sepulchro legentes illius Valeriani redditum putant corpus, qui a Persis est captus, ne ullus error obrepat, mittendum in litteras censui hunc Valerianum circa Mediolanum sepultum addito titulo Claudii iussu : Valerianus imperator. Non puto plus aliquid vel de maiore Valeriano vel de iuniore requirendum. et quoniam vereor ne modum voluminis transeam, si Gallienum, Valeriani filium, de quo iam multus et fortasse nimius nobis fuit sermo in illius vita, vel Saloninum filium etiam Gallieni, qui et Saloninus et Gallienus est dictus in historia sui temporis, huic libro adiunctos edam, nunc ad aliud volumen transeamus, ut iubetur. semper enim nos vobis dedimus et famae, cui negare nihil possumus.

lemmas: valerianus iunior alius quam gallienus mater gigno forma conspicuus verecundia probabilis eruditio pro aetas clarus mos perjucundus atque ab frater dissolutio sejungo ab pater absum caesar sum appello ab frater ut caelestinus dico augustus nihil habeo praedicabilis in vito nisi qui sum nobilis nascor educo optume et miserabilis interimo et quoniam scio erro plerus qui valerianus imperator titulis in sepulcrum lego ille valerianus reddo puto corpus qui ab persa sum capio ne ullus error obrepo mitto in littera censeo hic valerianus circa mediolanum sepelio addo titulus claudius iussus valerianus imperator non puto multus aliquis vel de magnus valerianus vel de iuniore requiro et quoniam vereor ne modus volumen transeo si gallienum valerianus filius de quo iam multus et fortasse nimius nos sum sermo in ille vito vel saloninum filius etiam gallieni qui et saloninus et gallienus sum dico in historia suus tempus hic liber adjungo edo nunc ad alius volumen transeo ut jubeo semper enim nos tu do et fama qui nego nihil possum


text: Sapori regi regum vel soli 1: Si scirem posse aliquando Romanos penitus vinci, gauderem tibi de victoria, quam praefers. sed quia vel fato vel virtute gens illa plurimum potest, vide ne, quod senem imperatorem cepisti et id quidem fraude, male tibi cedat et posteris tuis. cogita quantas gentes Romani ex hostibus suas fecerint, a quibus saepe victi sunt. audivimus certe quod Galli eos vicerint et ingentem illam civitatem incenderint ; certe Romanis serviunt, quid Afri? eos non vicerunt? certe serviunt Romanis, de longioribus exemplis et fortasse inferioribus nihil dico. Mithradates Ponticus totam Asiam tenuit; certe victus est, certe Asia Romanorum est. si meum consilium requiris, utere occasione pacis et Valerianum suis redde, ego gratulor felicitati tuae, ; si tamen illa uti tu scias.

lemmas: sapor rex rex vel solus si scio possum aliquando romanus penitus vinco gaudeo tu de victoria quam praefero sed quia vel fatum vel virtus gens ille multus possum video ne qui senex imperator capio et is quidem fraus malus tu cedo et posterus tuus cogito quantus gens romanus ex hostis suus facio ab qui saepe vinco sum audio certus qui gallus is vinco et ingens ille civitas incendo certus romanus servio quis afri is non vinco certus servio romanus de longus exemplum et fortasse inferus nihil dico mithradates ponticus totus asia teneo certus vinco sum certus asia romanus sum si meus consilium requiro utor occasio pax et valerianus suus reddo ego gratulor felicitas tuus si tamen ille uti tu scio