type: header

title: Tacitus

wing: latin

grain: passage

license: CC BY 4.0 (estate-derived fields); included text keeps its per-record source license

attribution_rule: Reuse requires the attribution line above (CC BY 4.0). Text records carry their own license_id; only open-display licenses appear in this file.

licensed_material_note: Licensed lexica and citation-only authorities are excluded from bulk dumps by construction — cite the authority, never reprint it.

source: production D1


type: passage

text: imperium, ac ne quis me temere Graecorum alicui Latinorumve aestimet credidisse, habet in Bibliotheca Ulpia in armario sexto librum elephantinum, in quo hoc senatus consultum perscriptum est, cui Tacitus ipse manu sua subscripsit. nam diu haec senatus consulta quae ad principes pertinebant in libris elephantinis scribebantur. Inde ad exercitus profectus, ibi quoque, cum primum tribunal ascendit, Moesius Gallicanus praefectus praetorii in haec verba disseruit: Dedit, sanctissimi commilitones, senatus principem, quem petistis ; paruit praeceptis et voluntati castrensium ordo ille nobilissimus, plura mihi apud vos praesente iam imperatore non licet loqui, ipsum igitur, qui tueri nos debet, loquentem dignanter audite. post hoc Tacitus Augustus dixit: Et Traianus ad imperium senex venit, sed ille ab uno delectus est, at me, sanctissimi commilitones, primum vos, qui scitis principes adprobare, deinde amplissimus senatus dignum hoc nomine iudicavit, curabo, enitar, efficiam, ne vobis desint, si non fortia facta, at saltem vobis atque imperatore digna consilia.

lemmas: imperium atque ne quis ego temere graecum aliqui latinorumve aestimo credo habeo in bibliotheca ulpius in armarium sextus liber elephantinus in quo hic senatus consulo perscribo sum qui tacitus ipse manus suus subscribo nam diu hic senatus consulo qui ad princeps pertineo in liber elephantinus scribo indus ad exercitus proficiscor ibi quoque cum primus tribunal ascendo moesius gallicanus praefectus praetorius in hic verbum disseruio do sancio commilito senatus princeps qui peto pareo praecipio et voluntas castrensis ordo ille nobilis multus ego apud tu praesens iam imperator non licet loquor ipse igitur qui tueor nos debeo loquor dignanter audio post hic tacitus augustus dico et trajanus ad imperium senex venio sed ille ab unus deligo sum at ego sancio commilito primus tu qui scio princeps adprobaris deinde amplus senatus dignus hic nomen judico curo enitor efficio ne tu desum si non fortis facio at saltem tu atque imperator dignus consilium


text: Tacitus congiarium populo Romano intra sex menses vix dedit, imago eius posita est in Quintiliorum, in una tabula quinquiplex, in qua semel togatus, semel chlamydatus, semel armatus, semel palliatus, semel venatorio habitu, de qua quidem epigrammatarius ita allusit ut diceret : Non agnosco senem armatum, non chlamydatum inter cetera, sed agnosco togatum. et Floriani liberi et Taciti multi exstiterunt, quorum sunt posteri, credo, millesimum annum exspectantes, in quos multa epigrammata scripta sunt, quibus iocati sunt haruspices imperium pollicentes. haec sunt quae de vita Taciti atque Floriani digna memoratu comperisse me memini. Nunc nobis adgrediendus est Probus, vir domi forisque conspicuus, vir Aureliano, Traiano, Hadriano, Antoninis, Alexandro Claudioque praeferendus, quia in illis varia, in hoc omnia praecipua iuncta fuere, qui post Tacitum omnium iudicio bonorum imperator est factus orbemque terrarum pacatissimum gubernavit, deletis barbaris gentibus, deletis etiam plurimis tyrannorum, qui eius temporibus exstiterunt, de quo dictum est dignum esse ut Probus diceretur, etiamsi Probus nomine non fuisset. quem quidem multi ferunt etiam Sibyllinis Libris promissum, qui si diutius fuisset, orbis terrae barbaros non haberet, haec ego in aliorum vita de Probo credidi praelibanda, ne dies, hora, momentum aliquid sibi vindicaret in me necessitate fatali ac Probo indicto deperirem. nunc quoniam interim meo studio satisfeci, claudam istud volumen, satisfactum arbitrans studio et cupiditati meae.

lemmas: tacitus congiarium populus romanus intra sex mensis vix do imago is pono sum in quintilius in unus tabula quinquiplex in qui semel togatus semel chlamydatus semel armo semel palliatus semel venatorius habitus de qui quidem epigrammatarius ita alludo ut dico non agnosco senex armo non chlamydatus inter ceterus sed agnosco togatus et florianus liber et tacitus multus exsisto qui sum posterus credo millesimus annus exspecto in qui multus epigramma scribo sum qui jocor sum haruspex imperium polliceo hic sum qui de vito tacitus atque florianus dignus memoro comperio ego memini nunc nos aggredior sum probus vir domus foris conspicuus vir aurelianus trajanus hadrianus antoninus alexander claudius praefero quia in ille vario in hic omnis praecipuus iungo sum qui post tacitus omnis iudicium bonus imperator sum facio orbo terra pacatissimum guberno deleo barbaris gens deleo etiam multus tyrannus qui is tempus exsisto de quo dico sum dignus sum ut probus dico etiamsi probus nomen non sum qui quidem multus fero etiam sibyllinus liber promitto qui si diu sum orbis terra barbarus non habeo hic ego in alius vito de probus credo praelibanda ne dies hora momentum aliquis sui vindico in ego necessitas fatal atque probus indico depereo nunc quoniam interim meus studium satisfeci claudo iste volumen satisfactum arbitror studium et cupiditas meus


text: Hac oratione et Tacitus ipse vehementer est motus, et totus senatorius ordo concussus, statimque adclamatum est, Omnes, omnes. Inde itum ad Campum M artium, ubi comitiale tribunal ascendit, ibi praefectus urbis Aelius Cesetti- anus sic locutus est: Vos, sanctissimi milites et sacratissimi vos Quirites, habetis principem, quem de sententia omnium exercituum senatus elegit, Tacitum dico, augustissimum virum, ut qui hactenus sententiis suis rem publicam, nunc adiuvet iussis atque consultis. adclamatum est a populo, " Felicissime Tacite Auguste, di te servent, " et reliqua quae solent dici. Hoc loco tacendum non est plerosque in litteras rettulisse Tacitum absentem et in Campania positum principem nuncupatum; verum est, nec dissimulare possum, nam cum rumor emersisset illum imperatorem esse faciendum, discessit atque in Baiano duobus mensibus fuit. sed inde deductus huic senatus consulto interfuit, quasi vere privatus et qui vere recusaret

lemmas: hic oratio et tacitus ipse vehemens sum moueo et totus senatorius ordo concutio statim adclamo sum omnis omnis indus eo ad campus m ars ubi comitial tribunal ascendo ibi praefectus urbs aelius cesetti anus sic loquor sum tu sancio miles et sacro tu quiris habeo princeps qui de sententia omnis exercitus senatus eligo tacitus dico augustus vir ut qui hactenus sententia suus res publicus nunc adjuvo iussum atque consulo adclamo sum ab populus felix tacitus augustus deus tu servo et reliquus qui soleo dico hic locus taceo non sum plerus in littera refero tacitus absum et in campaneus pono princeps nuncupo verus sum neque dissimulo possum nam cum rumor emergo ille imperator sum facio discedo atque in baianus duo mensis sum sed inde deduco hic senatus consultum intersum quasi verus privo et qui verus recuso


text: Quod post excessum Romuli novello adhuc Romanae urbis imperio factum pontifices, penes quos scribendae historiae potestas fuit, in litteras rettulerunt, ut interregnum, dum post bonum principem bonus alius quaeritur, miretur, hoc post Aurelianum habito inter senatum exercitumque Romanum non invido non tristi sed grato religiosoque certamine sex totis mensibus factum est. multis tamen modis haec ab illo negotio causa separata est. iam primum enim, cum interregnum initum est post Romulum, interreges tamen facti sunt, totusque ille annus per quinos et quaternos dies sive ternos centum senatoribus deputatus est, ita ut qui valerent interreges essent singuli dumtaxat, qua re factum est ut et plus anno interregnum iniretur, ne aliquis sub aequabili dignitate Romani expers remaneret imperii, huc accedit quod etiam sub consulibus tribunisque militaribus praeditis imperio consulari, si quando interregnum initum est, interreges fuerunt, nec umquam ita vacua fuit hoc nomine Romana res publica ut nullus interrex biduo saltem triduove crearetur. video mihi posse obici curules magistratus apud maiores nostros quadriennium in re publica non fuisse, sed erant tribuni plebis cum tribunicia potestate, quae pars maxima regalis imperii est. tamen non est proditum interreges eo tempore non fuisse ; quin etiam verioribus historicis referentibus declaratum est consules ab interregibus post creatos, qui haberent reliquorum comitia magistratuum.

lemmas: qui post excedo romulis novellus adhuc romanus urbs imperium facio pontifex penis qui scribo historia potestas sum in littera refero ut interregnum dum post bonus princeps bonus alius quaero miro hic post aurelianus habeo inter senatus exerceo romanus non invidus non tristis sed gratus religiosoque certamen sex totus mensis facio sum multus tamen modus hic ab ille negotium causa separo sum iam primus enim cum interregnum ineo sum post romulis interrego tamen facio sum totus ille annus per quini et quaterni dies sive terni centum senator deputo sum ita ut qui valeo interrego sum singuli dumtaxat qui res facio sum ut et multus annus interregnum ineo ne aliquis sub aequabilis dignitas romanus expers remaneo imperium huc accedo qui etiam sub consul tribunus militaris praeditus imperium consularis si quando interregnum ineo sum interrego sum neque umquam ita vacuus sum hic nomen romanus res publicus ut nullus interrex biduus saltem triduum creo video ego possum obicio curulis magistratus apud magnus noster quadriennium in res publicus non sum sed sum tribunus plebs cum tribunicius potestas qui pars maximus regal imperium sum tamen non sum prodeo interrego is tempus non sum quin etiam verus historicus refero declaro sum consul ab interregibus post creo qui habeo reliquus comitium magistratus


text: Horum statuae fuerunt Interamnae duae pedum tricenum e marmore, quod illic eorum cenotaphia constituta sunt in solo proprio; sed deiectae fulmine ita contritae sunt ut membratim iaceant dissipatae. quo tempore responsum est ab haruspicibus quandocumque ex eorum familia imperatorem Romanum futurum seu per feminam seu per virum, qui det iudices Parthis ac Persis, qui Francos et Alamannos sub Romanis legibus habeat, qui per omnem Africam barbarum non relinquat, qui Taprobanis praesidem imponat, qui ad Iuvernam insulam proconsulem mittat, qui Sarmatis omnibus iudicet, qui terram omnem, qua Oceano ambitur, captis omnibus gentibus suam faciat, postea tamen senatui reddat imperium et antiquis legibus vivat, ipse victurus annis centum viginti et sine herede moriturus, futurum autem eum dixerunt a die fulminis praecipitati statuisque confractis post annos mille, non magna haec urbanitas haruspicum fuit, qui principem talem post mille annos futurum esse dixerunt, pollicentes cum vix remanere talis possit historia, quia, si post centum annos praeciperent, forte possent eorum deprehendi mendacia. ego tamen haec idcirco inserenda volumini credidi ne quis me legens legisse non crederet.

lemmas: horus statua sum interamna duo pes triceni e marmor qui illic is cenotaphia constituo sum in solum proprius sed deicio fulmen ita contero sum ut membratim jaceo dissipatae quo tempus responsum sum ab haruspex quandocumque ex is familia imperator romanus sum seu per femina seu per vir qui do iudex parthus atque persa qui franci et alemannus sub romanus lex habeo qui per omnis africa barbaris non relinquo qui taprobanis praesidem impono qui ad iuvernam insula proconsulis mitto qui sarmata omnis iudico qui terra omnis qui oceanus ambeo capio omnis gens suus facio postea tamen senatus reddo imperium et antiquus lex vivo ipse vinco annus centum viginti et sine heres morior sum autem is dico ab dies fulmen praecipitas statuo confringo post annus mille non magnus hic urbanitas haruspex sum qui princeps talis post mille annus sum sum dico polliceo cum vix remaneo talis possum historia quia si post centum annus praecipio fors possum is deprehendo mendacium ego tamen hic idcirco insero volumen credo ne quis ego lego lego non credo


text: Post hoc stipendium et donativum ex more promisit et primam orationem ad senatum talem dedit: Ita mihi liceat, patres conscripti, sic imperium regere ut a vobis me constet electum, ut ego cuncta ex vestra facere sententia et potestate decrevi, vestrum est igitur ea iubere atque sancire quae digna vobis, digna modesto exercitu, digna populo Romano esse videantur. in eadem oratione Aureliano statuam auream ponendam in Capitolio decrevit, item statuam argenteam in Curia, item in Templo Solis, item in Foro divi Traiani. sed aurea non est posita, dedicatae autem sunt solae argenteae, in eadem oratione cavit ut si quis argento publice privatimque aes miscuisset, si quis auro argentum, si quis aeri plumbum, capital esset cum bonorum proscriptione. in eadem oratione cavit ut servi in dominorum capita non interrogarentur, ne in causa maiestatis quidem, addidit ut Aurelianum omnes pictum haberent, divorum templum fieri iussit, in quo essent statuae principum bonorum, ita ut iisdem natalibus suis et Parilibus et kalendis Ianuariis et Votis libamina ponerentur, in eadem oratione fratri suo Floriano consulatum petiit et non impetravit, idcirco quod iam senatus omnia nundinia suffectorum consulum clauserat, dicitur autem multum laetatus senatus libertate, quod ei negatus est consulatus, quem fratri petierat, fertur denique dixisse, Scit senatus quem principem fecerit.

lemmas: post hic stipendium et donativum ex mos promitto et primus oratio ad senatus talis do ita ego licet pater conscribo sic imperium rego ut ab tu ego consto eligo ut ego cunctus ex vester facio sententia et potestas decerno vester sum igitur is iubeo atque sancio qui dignus tu dignus modestus exercitus dignus populus romanus sum video in idem oratio aurelianus statua aureus pono in capitolium decerno item statua argenteus in curius item in templum soli item in forum divus trajanus sed aureus non sum pono dedico autem sum solus argenteus in idem oratio caveo ut si quis argentum publicus privatim aes misceo si quis aurum argentum si quis aerius plumbum capital sum cum bonus proscriptio in idem oratio caveo ut servio in dominus caput non interrogo ne in causa maiestas quidem addo ut aurelianus omnis pingo habeo divus templum fio iubeo in quo sum statua princeps bonus ita ut idem natal suus et parilis et kalendae januarius et voveo libamen pono in idem oratio frater suus florianus consulatus peto et non impetro idcirco qui iam senatus omnis nundinia suffector consul claudo dico autem multus laeto senatus libertas qui is nego sum consulatus qui frater peto fero denique dico scio senatus qui princeps facio


text: Ergo, quod rarum et difficile fuit, senatus populusque Romanus perpessus est ut imperatorem per sex menses, dum bonus quaeritur, res publica non haberet. quae illa concordia militum! quanta populo quies! quam gravis senatus auctoritas fuit! nullus usquam tyrannus emersit, sub iudicio senatus et militum populique Romani totus orbis est temperatum ; non illi principem quemquam, ut recte facerent, non tribuniciam potestatem formidabant sedâ—quod est in vita optimumâ—se timebant. Dicenda est tamen causa tam felicium morarum et speciatim in monumentis publicis inserenda et eadem posteris humani generis stupenda moderatio, ut discant qui regna cupiunt non raptum ire imperia sed mereri. interfecto fraude Aureliano, ut superiore libro scriptum est, calliditate servi nequissimi, errore militarium (ut apud quos quaelibet commenta plurimum valent, dum modo irati audiunt, plerumque temulenti, certe consiliorum prope semper expertes 4), reversis ad bonam mentem omnibus eisdemque ab exercitu graviter confutatis, coeptum est quaeri ecquis fieri deberet ex omnibus princeps, tunc odio praesentium exercitus, qui creare imperatorem raptim solebat, ad senatum litteras misit, de quibus priore libro iam dictum est, petens ut ex ordine suo principem legerent. verum senatus, sciens lectos a se principes militibus non placere, rem ad milites rettulit, dumque id saepius fit, sextus peractus est mensis.

lemmas: ergo qui raris et difficilis sum senatus populus romanus perpetior sum ut imperator per sex mensis dum bonus quaero res publicus non habeo qui ille concordia miles quantus populus quies quam gravis senatus auctoritas sum nullus usquam tyrannus emergo sub iudicium senatus et miles populus romanus totus orbis sum tempero non ille princeps quisquam ut rectus facio non tribunicius potestas formido seda qui sum in vito optimuma sui timeo dico sum tamen causa tam felicium moraris et speciatim in monumentum publicus insero et idem posterus humanus genus stupeo moderatio ut disco qui regnum cupio non rapio eo imperium sed mereo interficio fraus aurelianus ut superus liber scribo sum calliditas servio nequissimus error militaris ut apud qui qui commento multus valeo dum modo irascor audio plerusque temulentus certus consilium prope semper expers revorto ad bonus mens omnis idem ab exercitus gravis confutas coepio sum quaero ecquis fio debeo ex omnis princeps tunc odium praesens exercitus qui crearis imperator raptim soleo ad senatus littera mitto de qui prior liber iam dico sum peto ut ex ordo suus princeps lego verus senatus scio lectus ab sui princeps miles non placeo res ad miles refero dum is saepis fio sextus perago sum mensis


text: Post haec cum Tacitus, qui erat primae sententiae consularis, sententiam incertum quam vellet dicere, omnis senatus adclamavit: Tacite Auguste, deus te servet, te deligimus, te principem facimus, tibi curam rei publicae orbisque mandamus, suscipe imperium ex senatus auctoritate, tui loci. tuae vitae, tuae mentis est quod mereris, princeps senatus recte Augustus creatur, primae sententiae vir recte im- perator creatur, ecquis melius quam gravis imperat? ecquis melius quam litteratus imperat? quod bonum faustum salutareque sit. diu privatus fuisti, scis quemadmodum debeas imperare, qui alios principes pertulisti. scis quemadmodum debeas imperare, qui de aliis principibus iudicasti. At ille : Miror, patres conscripti, vos in locum Aureliani, fortissimi imperatoris, senem velle principem facere, en membra, quae iaculari valeant, quae hastile torquere, quae clipeis intonare, quae ad exemplum docendi militis frequenter equitare. vix munia senatus implemus, vix sententias, ad quas nos locus artat, edicimus. videte diligentius quam aetatem de cubiculo atque umbra in pruinas aestusque mittatis. ac probaturos senem imperatorem milites creditis? videte ne et rei publicae non eum quem velitis principem detis, et mihi hoc solum obesse incipiat quod me unanimiter delegistis.

lemmas: post hic cum tacitus qui sum primus sententia consularis sententia incertus quam volo dico omnis senatus adclamo tacitus augustus deus tu servo tu deligimus tu princeps facio tu cura res publicus orbus mando suscipio imperium ex senatus auctoritas tuus locus tuus vita tuus mens sum qui mereo princeps senatus rectus augustus creo primus sententia vir rectus im perator creo ecquis bonus quam gravis impero ecquis bonus quam litteratus impero qui bonus faustus saluto sum diu privo sum scio quemadmodum debeo impero qui alius princeps perfero scio quemadmodum debeo impero qui de alius princeps iudico at ille miro pater conscribo tu in locus aurelianus fortis imperator senex volo princeps facio en membrum qui iacularis valeo qui hastilis torqueo qui clipeus intonaris qui ad exemplum doceo miles frequens equitaris vix munia senatus impleo vix sententia ad qui nos locus arto edico video diligo quam aetas de cubiculum atque umbra in pruina aestus mittas atque probo senex imperator miles credo video ne et res publicus non is qui volo princeps do et ego hic solus obsum incipio qui ego unanimiter deligo


text: Nicomachus, in haec verba disseruit: Semper quidem, patres conscripti, recte atque prudenter rei publicae magnificus hic ordo consuluit, neque a quoquam orbis terrae populo solidior umquam exspectata sapientia est. attamen nulla umquam neque gravior neque prudentior in hoc sacrario dicta sententia est. seniorem principem fecimus et virum qui omnibus quasi pater consulat. nihil ab hoc inmaturum, nihil praeproperum, nihil asperum formidandum est. omnia seria, cuncta gravia, et quasi ipsa res publica iubeat, auguranda sunt. scit enim qualem sibi principem semper optaverit nec potest aliud nobis exhibere quam ipse desideravit et voluit. enimvero si recolere velitis vetusta illa prodigia, Nerones dico et Heliogabalos et Commodos, seu potius semper Incommodos, certe non hominum magis vitia illa quam aetatum fuerunt, di avertant principes pueros et patres patriae dici impuberes et quibus ad subscribendum magistri litterarii manus teneant, quos ad consulatus dandos dulcia et circuli et quaecumque voluptas puerilis invitet, quae (malum) ratio est habere imperatorem, qui famam curare non noverit, qui quid sit res publica nesciat, nutritorem timeat, respiciat ad nutricem, virgarum magistralium ictibus terrorique subiaceat, faciat eos consules, duces, iudices quorum vitam, merita, aetates, familias, gesta non norit. sed quo diutius, patres conscripti, protrahor? magis gratulemur quod habemus principem senem, quam illa iteremus quae plus quam lacrimanda tolerantibus exstiterunt. gratias igitur dis inmortalibus ago atque habeo, et quidem pro universa re publica, teque, Tacite Auguste, convenio, petens, obsecrans ac libere pro communi patria et legibus deposcens, ne parvulos tuos, si te citius fata praevenerint, facias Romani heredes imperii, ne sic rem publicam patresque conscriptos populumque Romanum ut villulam tuam, ut colonos tuos, ut servos tuos relinquas, quare circumspice, imitare Nervas, Traianos, Hadrianos. ingens est gloria morientis principis rem publicam magis amare quam filios.

lemmas: nicomachus in hic verbum disseruio semper quidem pater conscribo rectus atque prudens res publicus magnificus hic ordo consulo neque ab quoquam orbis terra populus solidus umquam exspecto sapientia sum attamen nullus umquam neque gravis neque prudens in hic sacrarium dictum sententia sum seni princeps facio et vir qui omnis quasi pater consulo nihil ab hic immaturus nihil praeproperum nihil asperum formido sum omnis seria cunctus gravis et quasi ipse res publicus jubeo auguro sum scio enim qual sui princeps semper opto neque possum alius nos exhibeo quam ipse desidero et volo enimvero si recolo volo vetustus ille prodigium nero dico et heliogabalus et commodus seu potis semper incommodus certus non homo magis vitio ille quam aetas sum deus averto princeps puer et pater patria dico impuberes et qui ad subscribo magister litterarius manus teneo qui ad consulatus do dulcis et circulus et quicumque voluptas puerilis invito qui malus ratio sum habeo imperator qui fama curo non nosco qui quis sum res publicus nescio nutritor timeo respicio ad nutrix virgaris magistralis ictus terror subjaceo facio is consul dux iudex qui vita mereo aetas familia gero non nosco sed quo diu pater conscribo protraho magis gratulor qui habeo princeps senex quam ille itero qui multus quam lacrimanda tolero exsisto gratia igitur deus immortalis ago atque habeo et quidem pro universus res publicus tu tacitus augustus convenio peto obsecro atque libo pro communis patria et lex deposco ne parvulus tuus si tu cieo fatum praevenio facio romanus heres imperium ne sic res publicus patro conscribo populus romanus ut villula tuus ut colonus tuus ut servus tuus relinquo quare circumspicio imitaris nerva traianos hadrianus ingens sum gloria morior princeps res publicus magis amo quam filius


text: Interest tamen ut sciatur quemadmodum Tacitus imperator sit creatus, die VII kal. Octob. cum in Curiam Pompilianam ordo amplissimus consedisset, Velius Cornificius Gordianus consul dixit: Referemus ad vos, patres conscripti, quod saepe rettulimus ; imperator est deligendus, cum exercitus sine principe recte diutius stare non possit, simul quia cogit necessitas, nam limitem Transrhenanum Germani rupisse dicuntur, occupasse urbes validas, nobiles, divites et potentes, iam si nihil de Persicis motibus nuntiatur, cogitate tam leves esse mentes Syrorum ut regnare vel feminas cupiant potius quam nostram perpeti sanctimoniam. quid Africam? quid Illyricum? quid Aegyptum earumque omnium partium exercitus? quo usque sine principe credimus posse consistere? quare agite, patres conscripti, et principem dicite, aut accipiet enim exercitus quem elegeritis aut, si refutaverit, alterum faciet.

lemmas: intersum tamen ut scio quemadmodum tacitus imperator sum creo dies vii kal octob cum in curius pompilianus ordo amplus consido velius cornificius gordianus consul dico refero ad tu pater conscribo qui saepe refero imperator sum deligo cum exercitus sine princeps rectus diu sto non possum simul quia cogo necessitas nam limito transrhenanum germanus rumpo dico occupo urbs validus nobilis dives et potens iam si nihil de persicus motus nuntio cogitas tam levo sum mens syrus ut regno vel femina cupio potis quam noster perpetior sanctimonia quis africa quis illyricus quis aegyptus is omnis pars exercitus quo usque sine princeps credo possum consisto quare ago pater conscribo et princeps dico aut accipio enim exercitus qui eligo aut si refuto alter facio


text: Omina imperii Tacito haec fuerunt : fanaticus quidam in Templo Silvani tensis membris exclamavit, Tacita purpura, tacita purpura, idque septimo ; quod quidem postea omini deputatum est. vinum, quo libaturus Tacitus fuerat in templo Herculis Fundani, subito purpureum factum est. vitis, quae uvas Aminnias albas ferebat, eo anno quo ille imperium meruit purpureas tulit. plurima purpurea facta sunt. mortis omina haec fuerunt: patris sepulchrum disruptis ianuis se aperuit, matris umbra se per diem et Tacito et Floriano velut viventis obtulit, nam diversis patribus nati ferebantur, in larario di omnes seu terrae motu seu casu aliquo conciderunt. imago Apollinis, quae ab his colebatur, ex summo fastigio in lectulo posita sine hominis cuiuspiam manu deprehensa est. sed quousque ultra progredimur? sunt a quibus ista dicantur. nos ad Probum et ad Probi gesta insignia reservemus.

lemmas: omen imperium tacitus hic sum fanaticus quidam in templum silvanus tendo membrum exclamo taceo purpura taceo purpura is septimus qui quidem postea omen deputas sum vinum quo libo tacitus sum in templum hercules fundanus subeo purpureus facio sum vita qui labrusca aminnias alba fero is annus quo ille imperium mereo purpureus fero multus purpureus facio sum mors omen hic sum pater sepulcrum disrumpo janua sui aperio mater umbra sui per dies et tacitus et florianus velut vivo offero nam diverto pater nascor fero in lararium deus omnis seu terra motus seu casus aliquis concido imago apollo qui ab hic colo ex superus fastigium in lectulus pono sine homo quispiam manus deprehendo sum sed quousque ultra progredio sum ab qui iste dico nos ad probus et ad probus gero insigne reservo


text: Patrimonium suum publicavit, quod habuit in reditibus, sestertium bis milies octingenties. pecuniam, quam domi collegerat, in stipendium militum vertit, togis et tunicis iisdem est usus quibus privatus. meritoria intra urbem stare vetuit, quod quidem diu genere non potuit, thermas omnes ante lucernam claudi iussit, ne quid per noctem seditionis oriretur. Cornelium Tacitum, scriptorem historiae Augustae, quod parentem suum eundem diceret, in omnibus bibliothecis conlocari iussit; ne tectorum incuria deperiret, librum per annos singulos decies scribi publicitus in † evicosarchis iussit et in bibliothecis poni. holosericam vestem viris omnibus interdixit. domum suam destrui praecepit atque in eo loco thermas publicas fieri privato sumptu iussit, columnas centum Numidicas pedum vicenum ternum Ostiensibus donavit de proprio, possessiones, quas in Mauretania habuit, sartis tectis Capitolii deputavit, argentum mensale, quod privatus habuerat, ministeriis conviviorum, quae in templis fierent, dedicavit. servos urbanos omnes manu misit utriusque sexus, intra centum tamen ne Caniniam transire videretur.

lemmas: patrimonium suus publico qui habeo in reditus sestertius bis millies octingenties pecunia quam domus colligo in stipendium miles verto toga et tunica idem sum utor qui privo meritorius intra urbs sto veto qui quidem diu genus non possum thermae omnis ante lucerna claudo iubeo ne quis per nox seditio orior cornelius tacitus scriptor historia augusta qui parens suus idem dico in omnis bibliotheca conlocaris iubeo ne tector incuria depereo liber per annus singuli decies scribo publicitus in evicosarchis iubeo et in bibliotheca pono holosericam vestis vis omnis interdico domus suus destruo praecipio atque in is locus thermae publicus fio privo sumo iubeo columna centum numidicus pes viceni terni ostiensis dono de proprius possessio qui in mauretania habeo sarcio tectum capitolium deputo argentum mensal qui privo habeo ministerium convivium qui in templum fio dedico servus urbanus omnis manus mitto uterque sexus intra centum tamen ne caninius transeo video


text: Ipse fuit vitae parcissimae, ita ut sextarium vini tota die numquam potaverit, saepe intra heminam. convivium vero unius gallinacei, ita ut sinciput adderet et ova. prae omnibus holeribus adfatim ministratis lactucis impatienter indulsit, somnum enim se mercari illa sumptus effusione dicebat, amariores cibos adpetivit. balneis raro usus est atque adeo validior fuit in senectute, vitreorum diversitate atque operositate vehementer est delectatus, panem nisi siccum numquam comedit eundemque sale atque aliis rebus conditum, fabricarum peritissimus fuit, marmorum cupidus, nitoris senatorii, venationum studiosus. mensam denique suam numquam nisi agrestibus opimavit. phasianam avem nisi suo et suorum natali et diebus festissimis non posuit, hostias suas semper domum revocavit iisdemque suos vesci iussit, uxorem gemmis uti non est passus, auro clavatis vestibus idem interdixit. nam et ipse auctor Aureliano fuisse perhibetur ut aurum a vestibus et cameris et pellibus summoveret, multa huius feruntur, sed longum est ea in litteras mittere, quod si quis omnia de hoc viro cupit scire, legat Suetonium Optatianum, qui eius vitam adfatim scripsit, legit sane senex minutulas litteras ad stuporem nec umquam noctem intermisit qua non aliquid vel scriberet ille vel legeret praeter posterum kalendarum diem.

lemmas: ipse sum vita parcus ita ut sextarius vinum totus dies numquam poto saepe intra hemina convivium verus unus gallinaceus ita ut sinciput addo et ovo prae omnis holeribus affatim ministro lactuca impatiens indulgeo somnus enim sui mercor ille sumptus effusio dico amarus cibus adpeto balnea rarus utor sum atque adeo validus sum in senectus vitreus diversitas atque operositas vehemens sum delector panis nisi siccus numquam comedo idem sal atque alius res condio fabricaris pereo sum marmor cupidus nitor senatorius venatio studiosus mensa denique suus numquam nisi agrestis opimo phasianam avis nisi suus et suus natalis et dies festus non pono hostio suus semper domus revoco idem suus vesco iubeo uxor gemma uti non sum patior aurum clavo vestis idem interdico nam et ipse auctor aurelianus sum perhibeo ut aurum ab vestis et camera et pellis summoveo multus hic fero sed longus sum is in littera mitto qui si quis omnis de hic vir cupio scio lego suetonius optatianum qui is vita affatim scribo lego sanus senex minutulus littera ad stupor neque umquam nox intermitto qui non aliquis vel scribo ille vel lego praeter posterus kalendaris dies


text: Hic frater Taciti germanus fuit, qui post fratrem arripuit imperium, non senatus auctoritate sed suo motu, quasi hereditarium esset imperium, cum sciret adiuratum esse in senatu Tacitum, ut, cum mori coepisset, non liberos suos sed optimum aliquem principem faceret, denique vix duobus mensibus imperium tenuit et occisus est Tarsi a militibus, qui Probum audierant imperare, quem omnis exercitus legerat. tantus autem Probus fuit in re militari ut illum senatus optaret, miles eligeret, ipse populus Romanus adclamationibus peteret. fuit etiam Florianus morum fratris imitator, nec tamen usquequaque, nam effu- sionem in eo frater frugi reprehendit, et haec ipsa imperandi cupiditas aliis eum moribus ostendit fuisse quam fratrem. Duo igitur principes una exstiterunt domo, quorum alter sex mensibus, alter vix duobus imperaverunt, quasi quidam interreges inter Aurelianum et Probum, post interregnum principes nuncupati.

lemmas: hic frater tacitus germanus sum qui post frater arripio imperium non senatus auctoritas sed suus motus quasi hereditarius sum imperium cum scio adjuro sum in senatus tacitus ut cum morior coepio non liber suus sed bonus aliquis princeps facio denique vix duo mensis imperium teneo et occido sum tarsus ab miles qui probus audio impero qui omnis exercitus lego tantus autem probus sum in res militaris ut ille senatus opto miles eligo ipse populus romanus adclamatio peto sum etiam florianus mos frater imitator neque tamen usquequaque nam effu sio in is frater frugi reprehendo et hic ipse impero cupiditas alius is mos ostendo sum quam frater duo igitur princeps unus exsisto domus qui alter sex mensis alter vix duo impero quasi quidam interrego inter aurelianus et probus post interregnum princeps nuncupo


text: Privatae autem epistulae haec fuerunt: Autronio Iusto patri Autronius Tiberianus salutem, nunc te, pater sancte, interesse decuit senatui amplissimo, nunc sententiam dicere, cum tantum auctoritas amplissimi ordinis creverit ut reversa in antiquum statum re publica nos principes demus, nos faciamus imperatores, nos denique nuncupemus Augustos. fac igitur ut convalescas, Curiae interfuturus antiquae, nos recepimus ius proconsulare, redierunt ad praefectum urbi appellationes omnium potestatum et omnium dignitatem. Item alia : Claudius Sapilianus Cereio Maeciano patruo salutem. obtinuimus, pater sancte, quod semper optavimus; in antiquum statum senatus revertit. nos principes facimus, nostri ordinis sunt potestates. gratias exercitui Romano et vere Romano ; reddidit nobis quam semper habuimus potestatem. abice Baianos Puteolanosque secessus, da te urbi, da te Curiae, floret Roma, floret tota res publica, imperatores damus, principes facimus ; possumus et prohibere qui coepimus facere, dictum sapienti sat est. Longum est omnes epistulas conectere quas repperi, quas legi. tantum illud dico, senatores omnes ea esse laetitia elatos ut in domibus suis omnes albas hostias caederent, imagines frequenter aperirent, albati sederent, convivia sumptuosiora praeberent, antiquitatem sibi redditam crederent.

lemmas: privo autem epistula hic sum autronius justus pater autronius tiberianus salus nunc tu pater sancio intersum decet senatus amplus nunc sententia dico cum tantus auctoritas amplus ordo cerno ut revorto in antiquus status res publicus nos princeps do nos facio imperator nos denique nuncupemus augustus facio igitur ut convalesco curia intersum antiquus nos recipio ius proconsularis redeo ad praeficio urbs appellatio omnis potestas et omnis dignitas item alius claudus sapilianus cereio maeciano patruus salus obtineo pater sancio qui semper opto in antiquus status senatus revorto nos princeps facio noster ordo sum potestas gratia exercitus romanus et verus romanus reddo nos quam semper habeo potestas abicio baianus puteolani secedo do tu urbs do tu curia floreo roma floreo totus res publicus imperator do princeps facio possum et prohibeo qui coepio facio dico sapio satis sum longus sum omnis epistula conecto qui reperio qui lego tantus ille dico senator omnis is sum laetitia effero ut in domus suus omnis alba hostio caedo imago frequens aperio albatus sedeo convivium sumptuosus praebeo antiquitas sui reddo credo


text: Et prima quidem illi cura imperatoris facti haec fuit, ut omnes qui Aurelianum occiderant interimeret, bonos malosve, cum iam ille vindicatus esset. et quoniam a Maeotide multi barbari eruperant, hos eosdem consilio atque virtute compressit. ipsi autem Maeotidae ita se gregabant, quasi accitu Aureliani ad bellum Persicum convenissent, auxilium daturi nostris si necessitas postularet. M. Tullius dicit magnificentius esse dicere, quemadmodum gesserit quam quemadmodum ceperit consulatum ; at in isto viro magnificum fuit quod tanta gloria cepit imperium; gessit autem propter brevitatem temporum nihil magnum, interemptus est enim insidiis militaribus, ut alii dicunt, sexto mense, ut alii, morbo interiit, tamen constat factionibus eum oppressum mente atque animo defecisse, hic idem mensem Septembrem Tacitum appellari iussit, idcirco quod eo mense et natus et factus est imperator. Huic frater Florianus in imperio successit, de quo pauca ponenda sunt.

lemmas: et primus quidem ille cura imperator facio hic sum ut omnis qui aurelianus occido interimo bonus malus cum iam ille vindico sum et quoniam ab maeotis multus barbaris erumpo hic idem consilium atque virtus comprimo ipse autem maeotidae ita sui grego quasi accio aurelianus ad bellum persicus convenio auxilium do noster si necessitas postulo m tullius dico magnificentius sum dico quemadmodum gero quam quemadmodum capio consulatus at in iste vir magnificus sum qui tantus gloria capio imperium gero autem propter brevitas tempus nihil magnus interimo sum enim insidiae militaris ut alius dico sextus mensis ut alius morbus intereo tamen consto factio is opprimo mens atque animus deficio hic idem mensis september tacitus appello iubeo idcirco qui is mensis et nascor et facio sum imperator hic frater florianus in imperium succedo de quo paucus pono sum


text: Et quoniam me promisi aliquas epistulas esse positurum, quae creato Tacito principe gaudia senatus ostenderent, his additis finem scribendi faciam. Epistulae publicae : Senatus amplissimus curiae Carthaginiensi salutem dicit, quod bonum, faustum, felix salutareque sit rei publicae orbique Romano, dandi ius imperii, appellandi principis, nuncupandi Augusti ad nos revertit. ad nos igitur referte quae magna sunt. omnis provocatio praefecti urbis erit, quae tamen a proconsulibus et ab ordinariis iudicibus emerserit. in quo quidem etiam vestram in antiquum statum redisse credimus dignitatem, si quidem primus hic ordo est, qui recipiendo vim suam ius suum ceteris servat. Alia epistula : Senatus amplissimus curiae Trevirorum, ut estis liberi et semper fuistis, laetari vos credimus, creandi principis iudicium ad senatum rediit, simul etiam praefecturae urbanae appellatio universa decreta est. Eodem modo scriptum est Antiochensibus, Aquileiensibus, Mediolanensibus, Alexandrinis, Thessalonicensibus, Corinthiis et Atheniensibus.

lemmas: et quoniam ego promitto aliqui epistula sum pono qui creo tacitus princeps gaudium senatus ostendo hic addo finis scribo facio epistula publicus senatus amplus curia carthaginiensis salus dico qui bonus faustus felix saluto sum res publicus orbus romanus do ius imperium appello princeps nuncupo augustus ad nos revorto ad nos igitur refero qui magnus sum omnis provocatio praefectus urbs sum qui tamen ab proconsul et ab ordinarius judex emergo in quo quidem etiam vester in antiquus status redeo credo dignitas si quidem primus hic ordo sum qui recipio vis suus ius suus ceterus servo alius epistula senatus amplus curia trevirorum ut sum liber et semper sum laetor tu credo creo princeps iudicium ad senatus redeo simul etiam praeficio urbanus appellatio universus decretum sum eos modo scribo sum antiochensis aquileiensis mediolanensis alexandrinus thessalonicenses corinthius et atheniensis


text: Nec tacendum est et frequenter intimandum 1 tantam senatus laetitiam fuisse, quod eligendi principis cura ad ordinem amplissimum revertisset ut et supplicationes decernerentur, et hecatombe promitteretur, singuli denique senatores ad suos scriberent, nec ad suos tantum sed etiam ad externos, mitterentur praeterea litterae ad provincias : scirent omnes socii omnesque nationes in antiquum statum redisse rem publicam ac senatum principes legere, immo ipsum senatum principem factum, leges a senatu petendas, reges barbaros senatui supplicaturos, pacem ac bella senatu auctore tractanda. ne quid denique deesset cognitioni, plerasque huius modi epistulas in fine libri posui, et cum cupiditate et sine fastidio, ut aestimo, perlegendas.

lemmas: neque taceo sum et frequens intimo tantus senatus laetitia sum qui eligo princeps cura ad ordo amplus revorto ut et supplicatio decerno et hecatombe promitto singuli denique senator ad suus scribo neque ad suus tantus sed etiam ad externus mitto praeterea littera ad provincia scio omnis socius omnes natio in antiquus status redeo res publicus atque senatus princeps lego immo ipse senatus princeps facio lex ab senatus peto rex barbarus senatus supplico pax atque bellum senatus auctor tracto ne quis denique desum cognitio plerusque hic modus epistula in finis liber pono et cum cupiditas et sine fastidium ut aestimo perlego


text: Post haec adclamationes senatus haec fuerunt: Et Traianus ad imperium senex venit. dixerunt decies. Et Hadrianus ad imperium senex venit. dixerunt decies. Et Antoninus ad imperium senex venit. dixerunt decies. Et tu legisti: Incanaque menta regis Romani. dixerunt decies. Ecquis melius quam senex imperat? dixerunt decies. Imperatorem te, non militem facimus. dixerunt vicies. Tu iube, milites pugnent. dixerunt tricies. Habes prudentiam et bonum fratrem. dixerunt decies. Severus dixit caput imperare non pedes. dixerunt tricies. Animum tuum, non corpus eligimus. dixerunt vicies. Tacite Auguste, di te servent! Deinde omnes interrogate praeterea qui post Tacitum sedebat senator consularis, Maecius Faltonius

lemmas: post hic adclamatio senatus hic sum et trajanus ad imperium senex venio dico decies et hadrianus ad imperium senex venio dico decies et antoninus ad imperium senex venio dico decies et tu lego incanus mentum rex romanus dico decies ecquis bonus quam senex impero dico decies imperator tu non miles facio dico viciens tu jubeo miles pugno dico tricies habeo prudentia et bonus frater dico decies severus dico caput impero non pes dico tricies animus tuus non corpus eligo dico viciens tacitus augustus deus tu servo deinde omnis interrogo praeterea qui post tacitus sedeo senator consularis maecius faltonius