Probus

CC BY 4.0 (estate-derived fields); included text keeps its per-record source license

Reuse requires the attribution line above (CC BY 4.0). Text records carry their own license_id; only open-display licenses appear in this file.

Licensed lexica and citation-only authorities are excluded from bulk dumps by construction — cite the authority, never reprint it.


Usus autem sum, ne in aliquo fallam carissimam mihi familiaritatem tuam, praecipue libris ex Bibliotheca Ulpia, aetate mea Thermis Diocletianis, et item ex Domo Tiberiana, usus etiam regestis scribarum Porticus Porphyreticae, actis etiam senatus ac populi. et quoniam me ad colligenda talis viri gesta ephemeris Turduli Gallicam plurimum iuvit, viri honestissimi ac sincerissimi, beneficium amici senis tacere non debui. Cn. Pompeium, tribus fulgentem triumphis belli piratici, belli Sertoriani, belli Mithradatici multarumque rerum gestarum maiestate sublimem, quis tandem nosset, nisi eum Marcus Tullius et Titus Livius in litteras rettulissent? Publium Scipionem Africanum, immo Scipiones omnes, seu Lucios seu Nasicas, nonne tenebrae possiderent ac tegerent, nisi commendatores eorum historici nobiles atque ignobiles exstitissent? longum est omnia persequi, quae ad exemplum huiusce modi etiam nobis tacentibus usurpanda sunt. illud tantum contestatum volo, me et rem scripsisse, quam si quis voluerit honestius eloquio celsiore demonstret. et mihi quidem id animi fuit ut non Sallustios, Livios, Tacitos, Trogos atque omnes disertissimos imitarer viros in vita principum et temporibus disserendis, sed Marium Maximum, Suetonium Tranquillum, Fabium Marcellinum, Gargilium Martialem, Iulium Capitolinum, Aelium Lampridium ceterosque, qui haec et talia non tam diserte quam vere memoriae tradiderunt, sum enim unus ex curiosis, quod infitias ire non possum, incendentibus vobis, qui, cum multa sciatis, scire multo plura cupitis, et ne diutius ea, quae ad meum consilium pertinent, loquar, magnum et praeclarum principem et qualem historia nostra non novit, arripiam.

utor autem sum ne in aliquis fallo carus ego familiaritas tuus praecipuus liber ex bibliotheca ulpius aetas meus thermus diocletianus et item ex domus tiberianus utor etiam regero scribaris porticus porphyreticus ago etiam senatus atque populus et quoniam ego ad colligo talis vir gero ephemeron turdulis gallicus multus juvo vir honestus atque sincerus beneficium amicus senex taceo non debeo cn pompejus tres fulgeo triumphus bellum piraticus bellum sertorianus bellum mithradatici multa res gero maiestas sublimo quis tandem nosco nisi is marcus tullius et titus livius in littera refero publius scipio africanus immo scipio omnis seu lucius seu nasica nonne tenebra possideo atque tego nisi commendator is historicus nobilis atque ignobilis exsisto longus sum omnis persequor qui ad exemplum hic modus etiam nos taceo usurpo sum ille tantus contestas volo ego et res scribo quam si quis volo honestus eloquium celsus demonstro et ego quidem is animus sum ut non sallustius livios taceo trogos atque omnis dissero imito vir in vito princeps et tempus dissero sed marius magnus suetonius tranquillus fabius marcellinus gargilius martial julius capitolinus aelius lampridius ceter qui hic et talis non tam dissero quam verus memoria trado sum enim unus ex curiosus qui infitior eo non possum incendo tu qui cum multus scio scio multus multus cupio et ne diu is qui ad meus consilium pertineo loquor magnus et praeclaris princeps et qual historia noster non nosco arripio


Quibus peractis bellum Persicum parans, cum per Illyricum iter faceret, a militibus suis per insidias interemptus est. causae occidendi eius haec fuerunt: primum quod numquam militem otiosum esse perpessus est, si quidem multa opera militari manu perfecit, dicens annonam gratuitam militem comedere non debere, his addidit dictum eis grave, si umquam eveniat, salutare rei publicae, brevi milites necessarios non futuros, quid ille conceperat animo qui hoc dicebat? nonne omnes barbaras gentes subegerat pedibus totumque mundum fecerat iam Romanum? Brevi, " inquit, " milites necessarios non habebimus. quid est aliud dicere : Romanus iam miles erit nullus? ubique regnabit, omnia possidebit secura res publica. orbis terrarum non arma fabricabitur, non annonam praebebit, boves habebuntur aratro, equus nascetur ad pacem, nulla erunt bella, nulla captivitas, ubique pax, ubique Romanae leges, ubique iudices nostri.

qui perago bellum persicus paro cum per illyricus iter facio ab miles suus per insidiae interimo sum causa occaedes is hic sum primus qui numquam miles otiosus sum perpetior sum si quidem multus opus militaris manus perficio dico annona gratuitus miles comedeor non debeo hic addo dico is gravis si umquam evenio salutaris res publicus brevis miles necessarius non sum quis ille concapit animus qui hic dico nonne omnis barbara gens subigo pes totus mundus facio iam romanus brevis inquam miles necessarius non habeo quis sum alius dico romanus iam miles sum nullus ubique regno omnis possideo securus res publicus orbis terra non arma fabrico non annona praebeo bos habeo arater equus nasco ad pax nullus sum bellum nullus captivitas ubique pax ubique romanus lex ubique iudex noster


Post haec Illyricum petiit, priusquam veniret, Raetias sic pacatas reliquit ut illic ne suspicionem quidem ullius terroris relinqueret, in Illyrico Sarmatos ceterasque gentes ita contudit ut prope sine bello cuncta reciperet quae illi diripuerant. tetendit deinde iter per Thracias atque omnes Geticos populos fama rerum territos et antiqui nominis potentia pressos aut in deditionem aut in amicitiam recepit. His gestis orientem petiit atque itinere potentissimo quodam latrone Palfuerio capto et interfecto omnem Isauriam liberavit, populis atque urbibus Romanis legibus restitutis. barbarorum, qui apud Isauros sunt, vel per terrorem vel urbanitatem loca ingressus est. quae cum peragrasset, hoc dixit, Facilius est ab istis locis latrones arceri quam tolli. veteranis omnia illa quae anguste adeuntur loca privata donavit, addens ut eorum filii ab anno octavo decimo, mares dumtaxat, ad militiam mitterentur, ne latrocinare umquam discerent.

post hic illyricus peto priusquam venio raetias sic pacatas relinquo ut illic ne suspicio quidem ullus terror relinquo in illyricus sarmatos ceter gens ita contundo ut prope sine bellum cunctus recipio qui ille diripio tendo deinde iter per thracia atque omnis geticus populus fama res terreo et antiquus nomen potentia premo aut in deditio aut in amicitia recipio hic gero orior peto atque iter potens quidam latro palfuerio capio et interficio omnis isauria libero populus atque urbs romanus lex restitus barbarus qui apud isauri sum vel per terror vel urbanitas locum ingredior sum qui cum peragro hic dico facilis sum ab iste locus latro arceo quam tollo veteranus omnis ille qui angustus adeo locum privo dono addo ut is filius ab annus octavus decimus maris dumtaxat ad militia mitto ne latrocinaris umquam disco


Probus oriundus e Pannonia, civitate Sirmiensi, nobiliore matre quam patre, patrimonio moderato, adfinitate non magna, tam privatus quam imperator nobilissimus virtutibus claruit. Probo, ut quidam in litteras rettulerunt, pater nomine Maximus fuit, qui, cum ordines honestissime duxisset, tribunatum adeptus apud Aegyptum vita functus est uxore ac filio et filia derelictis. multi dicunt Probum Claudii propinquum fuisse, optimi et sanctissimi principis, quod, quia per unum tantum Graecorum relatum est, nos in medio relinquemus, unum tamen dico, quod in ephemeride legisse me memini, a Claudia sorore Probum sepultum. adulescens Probus corporis viribus tam clarus est factus ut Valeriani iudicio tribunatum prope imberbis acciperet, exstat epistula Valeriani ad Gallienum, qua Probum laudat adhuc adulescentem et imitationi omnium proponit. ex quo apparet neminem umquam pervenisse ad virtutum summam iam maturum, nisi qui puer seminario virtutum generosiore concretus aliquid inclitum designasset.

probus orior e pannonius civitas sirmiensi nobilis mater quam pater patrimonium modero adfinitas non magnus tam privo quam imperator nobilis virtus claruit probus ut quidam in littera refero pater nomen magnus sum qui cum ordo honestus duco tribunatus adipiscor apud aegyptus vito fungor sum uxor atque filius et filia derelinquo multus dico probus claudius propinquus sum bonus et sancio princeps qui quia per unus tantus graecum refero sum nos in medium relinquo unus tamen dico qui in ephemeris lego ego memini ab claudius soror probus sepelio adulescens probus corpus vis tam clarus sum facio ut valerianus iudicium tribunatus prope imberbus accipio exsto epistula valerianus ad gallienum qui probus laudo adhuc adulescens et imitatio omnis propono ex quo appareo nemo umquam pervenio ad virtus summa iam maturus nisi qui puer seminarium virtus generosus concretus aliquis inclutus designo


Pacatis denique omnibus Pamphyliae partibus ceterarumque provinciarum, quae sunt Isauriae vicinae, ad orientem iter flexit. Blemmyas etiam subegit, quorum captivos Romam transmisit qui mirabilem sui visum stupente populo Romano praebuerunt. Copten praeterea et Ptolemaidem urbis ereptas barbarico servitio Romano reddidit iuri. ex quo tantum profecit ut Parthi legatos ad eum mitterent confitentes timorem pacemque poscentes, quos ille superbius acceptos magis timentes domum remisit. fertur etiam epistula illius repudiatis donis, quae rex miserat, ad Narseum talis fuisse : Miror te de omnibus quae nostra futura sunt tam pauca misisse, habeto interim omnia illa quibus gaudes. quae si nos habere cupiamus, scimus quemadmodum possidere debeamus. his acceptis litteris Narseus maxime territus, et eo praecipue quod Copten et Ptolemaidem comperit a Blemmyis, qui eas tenuerant, vindicatas caesosque ad internecionem eos qui gentibus fuerant ante terrori.

pacatum denique omnis pamphylia pars ceter provinciaris qui sum isauria vicina ad orior iter flecto blemmyae etiam subigo qui captivus roma transmitto qui mirabilis suus video stupeo populus romanus praebeo coptos praeterea et ptolemais urbs eripio barbaricus servitium romanus reddo jus ex quo tantus proficio ut parthus legatus ad is mitto confiteor timor pax posco qui ille superbus accipio magis timeo domus remitto fero etiam epistula ille repudio donum qui rex mitto ad narseum talis sum miro tu de omnis qui noster sum sum tam paucus mitto habeo interim omnis ille qui gaudeo qui si nos habeo cupio scio quemadmodum possideo debeo hic accipio littera narseus magnus terreo et is praecipuus qui coptos et ptolemais comperio ab blemmyae qui is teneo vindicatas caedo ad internecio is qui gens sum ante terror


Facta igitur pace cum Persis ad Thracias rediit et centum milia Bastarnarum in solo Romano constituit, qui omnes fidem servarunt. sed cum et ex aliis gentibus plerosque pariter transtulisset, id est ex Gepedis, Greuthungis et Vandalis, illi omnes fidem fregerunt et occupato bellis tyrannicis Probo per totum paene orbem pedibus et navigando vagati sunt nec parum molestiae Romanae gloriae intulerunt. quos quidem ille diversis vicibus variisque victoriis oppressit, paucis domum cum gloria redeuntibus, quod Probi evasissent manus, haec Probus cum barbaris gessit. Sed habuit etiam non leves tyrannicos motus, nam et Saturninum, qui orientis imperium arripuerat, variis proeliorum generibus et nota virtute superavit, quo victo tanta in oriente quies fuit, ut, quemadmodum vulgo loquebantur, mures rebelles nullus audiret. deinde cum Proculus et Bonosus apud Agrippinam in Gallia imperium arripuissent omnesque sibi iam Britannias, Hispanias et bracatae Galliae provincias vindicarent, barbaris semet iuvantibus vicit. Ac ne requiras plura vel de Saturnino vel de Proculo vel de Bonoso, suo eosdem inseram libro, pauca de iisdem, ut decet, immo ut poscit necessitas, locuturus. unum sane sciendum est, quod Germani omnes, cum ad auxilium essent rogati a Proculo, Probo servire maluerunt quam cum Bonoso et Proculo imperare. Gallis omnibus et Hispanis ac Britannis hinc permisit, ut vites haberent vinumque conficerent. ipse Almam montem in Illyrico circa Sirmium militari manu fossum lecta vite conseruit.

facio igitur pax cum persa ad thracia redeo et centum mille bastarnaris in solum romanus constituo qui omnis fides servo sed cum et ex alius gens plerus pariter transfero is sum ex gepedis greuthungis et vandal ille omnis fides frango et occupo bellum tyrannicus probus per totus paene orbis pes et navigo vago sum neque parum molestia romanus gloria infero qui quidem ille diverto vicis varius victoria opprimo paucus domus cum gloria redeo qui probus evado manus hic probus cum barbaris gero sed habeo etiam non levo tyrannicus moueo nam et saturninus qui orior imperium arripio varius proelium genus et nosco virtus supero quo vinco tantus in orior quies sum ut quemadmodum vulgo loquor mus rebello nullus audio deinde cum proculus et bonosus apud agrippina in gallia imperium arripio omnes sui iam britannias hispania et bracatus gallia provincia vindico barbaris sui juvo vinco atque ne requiro multus vel de saturninus vel de proculus vel de bonoso suus idem insero liber paucus de idem ut decet immo ut posco necessitas loquor unus sanus scio sum qui germanus omnis cum ad auxilium sum rogo ab proculus probus servio malo quam cum bonoso et proculus impero gallus omnis et hispanus atque britannus hinc permitto ut vito habeo vinum confacio ipse almus mons in illyricus circa sirmium militaris manus fodio lego vitis consero


Pugnavit et contra Marmaridas in Africa fortissime eosdemque vicit atque ex Libya Carthaginem transiit eandemque a rebellionibus vindicavit. pugnavit et singulari certamine contra quendam Aradionem in Africa eundemque prostravit et, quia fortissimum ac pertinacissimum virum viderat, sepulchro ingenti honoravit, quod adhuc exstat tumulo usque ad ducentos pedes terra elato per milites, quos otiosos esse numquam est passus, exstant apud Aegyptum eius opera, quae per milites struxit, in plurimis civitatibus, in Nilo autem tam multa fecit ut vectigal frumentarium solus adiuvent, pontes, templa, porticus, basilicas labore militum struxit, ora fluminum multa patefecit, paludes plerasque siccavit atque in his segetes agrosque constituit, pugnavit etiam contra Palmyrenos Odaenathi et Cleopatrae partibus Aegyptum defendentes, primo feliciter, postea temere, ut paene caperetur; sed postea refectis viribus Aegyptum et orientis maximam partem in Aureliani potestatem redegit.

pugno et contra marmaridae in africanus fortis idem vinco atque ex libya carthago transeo idem ab rebellio vindico pugno et singularis certamen contra quidam aradio in africanus idem prosterno et quia fortis atque pertinax vir video sepulcrum ingens honoro qui adhuc exsto tumulus usque ad ducenti pes terra effero per miles qui otiosus sum numquam sum patior exsto apud aegyptus is opus qui per miles struo in multus civitas in nilus autem tam multus facio ut vectigal frumentarius solus adjuvo pons templum porticus basilica labor miles struo os flumen multus patefacio palus plerusque sicco atque in hic seges ager constituo pugno etiam contra palmyrenus odaenathi et cleopatra pars aegyptus defendo primus feliciter postea temere ut paene capio sed postea reficio vis aegyptus et orior maximus pars in aurelianus potestas redigo


Cum his igitur tot ac 2 tantis virtutibus eniteret, Tacito absumpto fataliter ac Floriano imperium arripiente omnes orientales exercitus eundem imperatorem fecerunt, non inepta neque inelegans fabula est scire quemadmodum imperium Probus sumpserit. cum ad exercitus nuntius venisset, tum primum animus militibus fuit praevenire Italicos exercitus, ne iterum senatus principem daret, sed cum inter milites sermo esset quis fieri deberet, et manipulatim in campo tribuni eos adloquerentur, dicentes requirendum esse principem aliquem fortem, sanctum, verecundum, clementem, probum, idque per multos circulos, ut fieri adsolet, diceretur, quasi divino nutu undique ab omnibus adclamatum est, Probe Auguste, di te servent! deinde concursus et caespiticium tribunal, appellatusque imperator, ornatus etiam pallio purpureo, quod de statua templi oblatum est, atque inde ad palatium reductus, invitus et retractans et saepe dicens : Non vobis expedit, milites, non mecum bene agetis, ego enim vobis blandiri non possum. Prima eius epistula, data ad Capitonem praefectum praetorio, talis fuit: Imperium numquam optavi et invitus accepi, deponere mihi rem invidiosissimam non licet, agenda est persona quam mihi miles imposuit, te quaeso, Capito, ita mecum salva re publica perfruaris, annonam et commeatus et quicquid necessarium est ubique militi pares, ego, quantum in me est, si recte omnia gubernaveris, praefectum alterum non habebo. Cognito itaque quod imperaret Probus milites Florianum, qui quasi hereditarium arripuerat imperium, interemerunt, scientes neminem dignius posse imperare quam Probum, ita ei sine ulla molestia totius orbis imperium et militum et senatus iudicio delatum est.

cos hic igitur tot atque tantus virtus eniteo tacitus absumo fatalis atque florianus imperium arripio omnis oriental exercitus idem imperator facio non ineptus neque inelego fabula sum scio quemadmodum imperium probus sumo cum ad exercitus nuntius venio tum primus animus miles sum praevenio italicus exercitus ne iterum senatus princeps do sed cum inter miles sermo sum quis fio debeo et manipulatim in campus tribunus is alloquor dico requiro sum princeps aliquis fortis sancio verecundus clemens probus is per multus circulus ut fio assoleo dico quasi divino nutus undique ab omnis adclamo sum probus augustus deus tu servo deinde concursus et caespiticium tribunal appello imperator orno etiam pallium purpureus qui de statua templum offertor sum atque inde ad palatium reduco invitus et retracto et saepe dico non tu expedio miles non ego bene ago ego enim tu blandio non possum primus is epistula do ad capito praeficio praetorius talis sum imperium numquam opto et invitus accipio depono ego res invidiosus non licet ago sum persono quam ego miles impono tu quaeso capito ita ego salvo res publicus perfruaris annona et commeatus et quisquis necessarius sum ubique miles par ego quantus in ego sum si rectus omnis guberno praeficio alter non habeo cognosco itaque qui impero probus miles florianus qui quasi hereditarius arripio imperium interimo scio nemo dignus possum impero quam probus ita is sine ullus molestia totus orbis imperium et miles et senatus iudicium defero sum


Et quoniam mentionem senatus fecimus, sciendum est quid ipse ad senatum scripserit, quid item ad eum amplissimus ordo rescripserit : Oratio Probi prima ad senatum : Recte atque ordine, patres conscripti, proximo superiore anno factum est ut vestra clementia orbi terrarum principem daret, et quidem de vobis, qui et estis mundi principes et semper fuistis et in vestris posteris eritis, atque utinam id etiam Florianus exspectare voluisset nec velut hereditarium sibi vindicasset imperium, vel illum vel alium quempiam maiestas vestra fecisset, nunc quoniam ille imperium arripuit, nobis a militibus delatum est nomen Augustum, vindicatum quin etiam in illum a prudentioribus militibus, quod fuerat usurpatum. quaeso ut de meis meritis iudicetis facturus quicquid iusserit vestra clementia. Item senatus consultum : Die III nonas Feb. in Aede Concordiae inter cetera Aelius Scorpianus consul dixit: Audistis, patres conscripti, litteras Aurelii Valerii Probi; de his quid videtur? tunc adclamatum est: Probe August, di te servent. olim dignus et fortis et iustus, bonus ductor, bonus imperator, exemplum militiae, exemplum imperii. di te servent. adsertor rei publicae felix imperes, magister militiae felix imperes, te cum tuis di custodiant, et senatus antea te delegit, aetate Tacito posterior, ceteris prior, quod imperium suscepisti gratias agimus, tuere nos, tuere rem publicam. bene tibi committimus quos ante servasti, tu Francicus, tu Gothicus, tu Sarmaticus, tu Parthicus, tu omnia, et prius fuisti semper dignus imperio, dignus triumphis, felix agas, feliciter imperes.

et quoniam mentio senatus facio scio sum quis ipse ad senatus scribo quis item ad is amplus ordo rescribo oratio probus primus ad senatus rectus atque ordo pater conscribo propior superus annus facio sum ut vester clemens orbus terra princeps do et quidem de tu qui et sum mundus princeps et semper sum et in vester posterus sum atque utinam is etiam florianus exspectaris volo neque velut hereditarius sui vindico imperium vel ille vel alius qui maiestas vester facio nunc quoniam ille imperium arripio nos ab miles defero sum nomen augustus vindico quin etiam in ille ab prudens miles qui sum usurpo quaeso ut de meus meritum judico facio quisquis iubeo vester clemens item senatus consulo dies iii nona feb in aedes concordia inter ceterus aelius scorpianus consul dico audio pater conscribo littera aurelius valerius probus de hic quis video tunc adclamo sum probus august deus tu servo olim dignus et fortis et iustus bonus ducto bonus imperator exemplum militia exemplum imperium deus tu servo assertor res publicus felix impero magister militia felix impero tu cum tuus deus custodio et senatus antea tu deligo aetas tacitus posterus ceterus prior qui imperium suscipio gratia ago tueor nos tueor res publicus bene tu committo qui ante servo tu francicus tu gothicus tu sarmaticus tu parthicus tu omnis et prior sum semper dignus imperium dignus triumphus felix ago feliciter impero


Longum est, si per res gestas tanti percurram viri, quae ille sub Valeriano, quae sub Gallieno, quae sub Aureliano et Claudio privatus fecerit, quoties murum conscenderit, vallum diripuerit, hostem comminus interemerit, dona principum emeruerit, rem publicam in antiquum statum sua virtute reddiderit. docet Gallieni epistula ad tribunos data qui fuerit Probus: Gallienus Augustus tribunis exercituum Illyricianorum. etiamsi patrem meum fatalis belli Persici necessitas tenuit, habeo tamen parentem Aurelium Probum, quo laborante possim esse securus, qui si adfuisset, numquam ille ne nominandus quidem tyrannus sibi usurpasset imperium, quare omnes vos consiliis eius cupio parere qui et patris iudicio probatus est et senatus. Non magnum fortassis iudicium Gallieni esse videatur, principis mollioris, sed, quod negari non potest, ne dissolutus quidem quispiam se nisi in eius fidem tradit, cuius sibi virtutes aestimat profuturas, sed esto, Gallieni epistula sequestretur, quid Aureliani iudicium? qui Probo decimanos, fortissimos exercitus sui et cum quibus ipse ingentia gesserat, tradidit sub huius modi testimonio: Aurelianus Augustus Probo salutem dicit, ut scias quanti te faciam, decimanos meos sume, quos Claudius mihi credidit, isti enim sunt qui quadam felicitatis praerogativa praesules nisi futuros principes habere non norunt. Ex quo intellectum est Aurelianum in animo hoc habuisse, ut, si quid sibi scienti prudentique eveniret, Probum principem faceret.

longus sum si per res gero tantus percurro vir qui ille sub valerianus qui sub gallieno qui sub aurelianus et claudius privo facio quotiens murus conscendo valles diripio hostis comminus interimo donum princeps emereo res publicus in antiquus status suus virtus reddo doceo gallieni epistula ad tribunus do qui sum probus gallienus augustus tribunus exercitus illyricianus etiamsi pater meus fatal bellum persicus necessitas teneo habeo tamen parens aurelius probus quo laboro possum sum securus qui si adsum numquam ille ne nomino quidem tyrannus sui usurpo imperium quare omnis tu consilium is cupio pareo qui et pater iudicium probo sum et senatus non magnus fortassis iudicium gallieni sum video princeps mollis sed qui negaris non possum ne dissolvo quidem quispiam sui nisi in is fides trado qui sui virtus aestimo possum sed sum gallieni epistula sequestro quis aurelianus iudicium qui probus decimanus fortis exercitus suus et cum qui ipse ingens gero trado sub hic modus testimonium aurelianus augustus probus salus dico ut scio quantus tu facio decimanus meus sumo qui claudus ego credo iste enim sum qui quidam felicitas praerogativa praesulis nisi sum princeps habeo non nosco ex quo intellego sum aurelianus in animus hic habeo ut si quis sui scio prudens evenio probus princeps facio


Dedit Romanis etiam voluptates, et quidem insignes, delatis etiam congiariis. triumphavit de Germanis et Blemmyis, omnium gentium drungos usque ad quinquagenos homines ante triumphum duxit, venationem in Circo amplissimam dedit, ita ut populus cuncta diriperet. genus autem spectaculi fuit tale : arbores validae per milites radicitus vulsae conexis late longeque trabibus ad rixae sunt, terra deinde superiecta totusque Circus ad silvae consitus speciem gratia novi viroris effronduit. missi deinde per omnes aditus struthiones mille, mille cervi, mille apri; iam damae, ibices, oves ferae et cetera herbatica animalia quanta vel ali potuerunt vel inveniri, inmissi deinde populares, rapuit quisque quod voluit, edidit alia die in Amphitheatro una missione centum iubatos leones, qui rugitibus suis tonitrus excitabant. qui omnes e posticis interempti sunt, non magnum praebentes spectaculum, quo occidebantur. neque enim erat bestiarum impetus ille qui esse e caveis egredientibus solet; occisi sunt praeterea multi, qui dirigere nolebant, sagittis, editi deinde centum leopardi Libyci, centum deinde Syri ; editae centum leaenae et ursi simul trecenti; quarum omnium ferarum magnum magis constat spectaculum fuisse quam gratum. edita praeterea gladiatorum paria trecenta Blemmyis plerisque pugnantibus, qui per triumphum erant ducti, plerisque Germanis et Sarmatis, nonnullis etiam latronibus Isauris.

do romanus etiam voluptas et quidem insignis defero etiam congiarius triumpho de germanus et blemmyae omnis gens drungus usque ad quinquageni homo ante triumphus duco venatio in circus amplus do ita ut populus cunctus diripio genus autem spectaculum sum talis arbor validus per miles radicitus vulsae conecto latus longus trabs ad rixa sum terra deinde superjacio totus circus ad silva consero species gratia nosco viror effronduit mitto deinde per omnis aditus struthio mille mille cervus mille aper iam damae ibex ovo fera et ceterus herbaticus animal quantus vel al possum vel invenio inmitto deinde popularis rapio quisque qui volo edo alius dies in amphitheatrum unus missio centum jubatus leo qui rugitus suus tonitrus excito qui omnis e posticum interimo sum non magnus praebeo spectaculum quo occaedes neque enim sum bestia impetus ille qui sum e cavea egredior soleo occido sum praeterea multus qui dirigo nolo sagitta edo deinde centum leopardus libycus centum deinde syrus edo centum leaena et ursus simul trecenti qui omnis ferus magnus magis consto spectaculum sum quam gratus edo praeterea gladiator par trecenti blemmyae plerusque pugno qui per triumphus sum duco plerusque germanus et sarmata nonnullus etiam latro isauricus


Compositis igitur rebus in Gallia tales ad senatum litteras dedit: Ago dis inmortalibus gratias, patres conscripti, quia vestra in me iudicia comprobarunt. subacta est omnis qua tenditur late Germania, novem reges gentium diversarum ad meos pedes, immo ad vestros, supplices stratique iacuerunt. omnes iam barbari vobis arant, vobis iam serunt et contra interiores gentes militant. supplicationes igitur vestro more decernite, nam et quadrigenta milia hostium caesa sunt, et sedecim milia armatorum nobis oblata, et septuaginta urbes nobilissimae a captivitate hostium vindicatae, et omnes penitus Galliae liberatae. coronas, quas mihi obtulerunt omnes Galliae civitates aureas, vestrae, patres conscripti clementiae dedicavi. eas Iovi Optimo Maximo ceterisque dis deabusque inmortalibus vestris manibus consecrate. praeda omnis recepta est, capta etiam alia, et quidem maior quam fuerat ante direpta, arantur Gallicana rura barbaris bubus et iuga Germanica captiva praebent nostris colla cultoribus, pascuntur ad nostrorum alimoniam gentium pecora diversarum, equinum pecus nostro iam fecundatur equitatui, frumento barbarico plena sunt horrea, quid plura? illis sola relinquimus sola, nos eorum omnia possidemus. volueramus, patres conscripti, Germaniae novum praesidem facere, sed hoc ad pleniora vota distulimus. quod quidem credimus conferre, cum divina providentia nostros uberius secundarit exercitus.

compono igitur res in gallia talis ad senatus littera do ago deus immortalis gratia pater conscribo quia vester in ego iudicium comprobo subigo sum omnis qui tendo latus germania novo rex gens diversaris ad meus pes immo ad vester supplex sterno jaceo omnis iam barbaris tu aro tu iam sero et contra interior gens milito supplicatio igitur vester mos decerno nam et quadrigenta mille hostis caedo sum et sedecim mille armator nos offertor et septuaginta urbs nobilis ab captivitas hostis vindico et omnis penitus gallia libero corona qui ego offertor omnis gallia civitas aureus vester pater conscribo clementia dedico is iuppiter bonus maximus ceter deus deabusque immortalis vester manus consecro praeda omnis recipio sum capio etiam alius et quidem magnus quam sum ante direptor aro gallicanus rus barbaris bos et iugum germanicus captivus praebeo noster collum cultor pasco ad noster alimonia gens pecus diversaris equinus pecus noster iam fecundo equitatus frumentum barbaricus plenus sum horreum quis multus ille solus relinquo solus nos is omnis possideo volo pater conscribo germania novus praesidem facio sed hic ad plenus veto differo qui quidem credo confero cum divino provideo noster uber secundo exercitus


Conferenti mihi cum aliis imperatoribus principem Probum omnibus prope Romanis ducibus, qua fortes, qua clementes, qua prudentes, qua mirabiles exstiterunt, intellego hunc virum aut parem fuisse aut, si non repugnat invidia furiosa, meliorem, quinquennio enim imperii sui per totum orbem terrarum tot bella gessit, et quidem per se, ut mirabile sit quemadmodum omnibus occurrerit proeliis, multa manu sua fecit, duces praeclarissimos instituit, nam ex eius disciplina Carus, Diocletianus, Constantius, Asclepiodotus, Hannibalianus, Leonides, Cecropius, Pisonianus, Herennianus, Gaudiosus, Ursinianus et ceteri, quos patres nostri mirati sunt et de quibus nonnulli boni principes exstiterunt. conferat nunc, cui placet, viginti Traiani Hadrianique annos, conferat prope totidem Antoninorum. nam quid de Augusto loquar, cuius imperii annis vix potest advivi? malos autem principes taceo, ipsa vox Probi clarissima indicat quid se facere potuisse speraret, qui dixit brevi necessarios milites

confero ego cum alius imperator princeps probus omnis prope romanus dux qui fortis qui clemens qui prudens qui mirabilis exsisto intellego hic vir aut par sum aut si non repugno invidia furiosus bonus quinquennium enim imperium suus per totus orbis terra tot bellum gero et quidem per sui ut mirabilis sum quemadmodum omnis occurro proelium multus manus suus facio dux praeclarus instituo nam ex is disciplina carus diocletianus consto asclepiodotus hannibalianus leonides cecropius pisonianus herennianus gaudiosus ursinianus et ceterus qui pater noster miro sum et de qui nonnullus bonus princeps exsisto confero nunc qui placeo viginti trajanus hadrianus annus confero prope totidem antoninus nam quis de augustus loquor qui imperium annus vix possum advivi malus autem princeps taceo ipse vox probus clarus indico quis sui facio possum spero qui dico brevis necessarius miles


agros et horrea et domos et annonam Transrhenanis omnibus fecit, iis videlicet quos in excubiis conlocavit, nec cessatum est umquam pugnari, cum cottidie ad eum barbarorum capita deferrentur, iam ad singulos aureos singula, quamdiu reguli novem ex diversis gentibus venirent atque ad pedes Probi iacerent, quibus ille primum obsides imperavit, qui statim dati sunt, deinde frumentum, postremo etiam vaccas atque oves. dicitur iussisse his acrius ut gladiis non uterentur, Romanam exspectaturi defensionem, si essent ab aliquibus vindicandi. sed visum est id non posse fieri, nisi si limes Romanus extenderetur et fieret Germania tota provincia, maxime tamen ipsis regibus consentientibus in eos vindicatum est qui praedam fideliter non reddiderunt, accepit praeterea sedecim milia tironum, quos omnes per diversas provincias sparsit, ita ut numeris vel limitaneis militibus quinquagenos et sexagenos intersereret, dicens sentiendum esse non videndum cum auxiliaribus barbaris Romanus iuvatur.

ager et horreum et domus et annona transrhenani omnis facio is videlicet qui in excubiae conloco neque cesso sum umquam pugno cum cottidie ad is barbarus caput defero iam ad singuli aureus singulus quamdiu regulis novo ex diverto gens venio atque ad pes probus iacio qui ille primus obses impero qui statim do sum deinde frumentum postremo etiam vacca atque ovo dico iubeo hic acer ut gladius non uto romanus exspectaturi defensio si sum ab aliqui vindico sed video sum is non possum fio nisi si limo romanus extendo et fio germania totus provincia magnus tamen ipse rex consentio in is vindico sum qui praeda fidelis non reddo accipio praeterea sedecim mille tiro qui omnis per diverto provincia spargo ita ut numerus vel limitaneus miles quinquageni et sexageni intersero dico sentio sum non video cum auxiliaris barbaris romanus juvo


Et haec quidem epistulis declarantur. nunc quantum ex ephemeride colligi potuit: cum bello Sarmatico iam tribunus transmisso Danuvio multa fortiter fecisset, publice in contione donatus est hastis puris quattuor, coronis vallaribus duabus, corona civica una, vexillis puris quattuor, armillis aureis duabus, torque aureo uno, patera sacrificali quinquelibri una. quo quidem tempore Valerium Flaccinum, adulescentem nobilem, parentem Valeriani, e Quadorum liberavit manu. unde illi Valerianus coronam civicam detulit, verba Valeriani pro contione habita : Suscipe, Probe, praemia pro re publica, suscipe coronam civicam pro parente. quo quidem tempore legionem tertiam eidem addidit, sub testimonio huiusmodi. Epistula de legione tertia: Res gestae tuae, Probe carissime, faciunt ut et serius tradere maiores tibi exercitus videar et cito tamen tradam, recipe in fidem tuam legionem tertiam Felicem, quam ego adhuc nulli nisi provecto iam credidi; mihi autem eo tempore credita est, quo et me canosum qui credebat cum gratulatione vidit, sed ego in te non exspecto aetatem, cum et virtutibus fulgeas, et moribus polleas. vestes tibi triplices dari iussi, salarium duplex feci, vexillarium deputavi.

et hic quidem epistula declaro nunc quantus ex ephemeris colligo possum cum bellum sarmaticus iam tribunus transmitto danuvius multus fortis facio publicus in contio dono sum hasta purus quattuor corona vallaris duo corona civica unus vexillum purus quattuor armilla aureus duo torquis aureus unus patera sacrifical quinquelibris unus quo quidem tempus valerius flaccinum adulescens nobilis parens valerianus e quadi libero manus unde ille valerianus corona civica defero verbum valerianus pro contio habeo suscipio probus praemium pro res publicus suscipio corona civica pro pareo quo quidem tempus legio tertius idem addo sub testimonium huiusmodi epistula de legio tertius res gero tuus probus carus facio ut et serus trado magnus tu exercitus video et cito tamen trado recipio in fides tuus legio tertius felix quam ego adhuc nullus nisi proveho iam credo ego autem is tempus credo sum quo et ego canosum qui credo cum gratulatio video sed ego in tu non exspecto aetas cum et virtus fulgeo et mos polleo vestis tu triplex do iubeo salarius duplex facio vexillarii deputo


Epistula Valeriani: Valerianus pater Gallieno filio, Augustus Augusto, et meum secutus iudicium, quod semper de Probo adulescente primo habui, et omnium bonorum, qui eundem sui nominis virum dicunt, tribunatum in eum contuli datis sex cohortibus Saracenis, creditis etiam auxiliaribus Gallis cum ea Persarum manu quam nobis Artabassis Syrus mancipavit. te quaeso, fili carissime, ut eum iuvenem, quem imitari pueris omnibus volo, in tanto habeas honore quantum virtutes eius et merita pro debito mentis splendore desiderant. Alia epistula de eodem ad praefectum praetorio cum salario: Valerianus Augustus Mulvio Gallicano praefecto praetorio, mireris fortassis, quod ego imberbem tribunum fecerim contra sententiam divi Hadriani, sed non multum miraberis, si Probum cogitas ; est adulescens vere probus; numquam enim aliud mihi, cum eum cogito, nisi eius nomen occurrit, quod nisi nomen haberet, potuit habere cognomen, huic igitur dari iubebis, quoniam mediocris fortunae est, ut eius dignitas incrementis iuvetur, tunicas russulas duas, pallia Gallica duo fibulata, interulas paragaudias duas, patinam argenteam librarum decem specellatam, aureos Antoninianos centum, argenteos Aurelianos mille, aereos Philippeos decem milia ; item in salario diurno, bubulae pondo , porcinae pondo sex, caprinae pondo decem, gallinaceum per biduum, olei per biduum sextarium unum, vini veteris diurnos sextarios decem cum larido, bucellati, aceti, salis, holerum, lignorum quantum sat est. hospitia praeterea eidem ut tribunis legionum praeberi habebis.

epistula valerianus valerianus pater gallieno filius augustus augustus et meus sequor iudicium qui semper de probus adulescens primus habeo et omnis bonus qui idem suus nomen vir dico tribunatus in is contulis do sex cohors saraceni credo etiam auxiliaris gallus cum is persaris manus quam nos artabassis syrus mancipo tu quaeso filis carus ut is juvenis qui imitor puer omnis volo in tantus habeo honor quantus virtus is et mereo pro debeo mens splendor desidero alius epistula de idem ad praeficio praetorius cum salarius valerianus augustus mulvius gallicanus praeficio praetorius miror fortassis qui ego imberbem tribunus facio contra sententia divus hadrianus sed non multus miro si probus cogito sum adulescens verus probus numquam enim alius ego cum is cogo nisi is nomen occurro qui nisi nomen habeo possum habeo cognomen hic igitur do jubeo quoniam mediocris fortuna sum ut is dignitas incrementum juvo tunica russulus duo pallium gallicus duo fibulo interula paragaudias duo patina argenteus libra decem specellatam aureus antoninianus centum argenteus aurelianus mille aereus philippeus decem mille item in salarius diurnus bubulus pondo porcina pondo sex caprina pondo decem gallinaceus per biduus oleum per biduus sextarius unus vinum veto diurnus sextarius decem cum laridum bucellati aceti sal holerum lignum quantus satis sum hospitium praeterea idem ut tribunus legio praebeo habeo


Amor militum erga Probum ingens semper fuit. neque enim umquam ille passus est peccare militem, ille quin etiam Aurelianum saepe a gravi crudelitate deduxit, ille singulos manipulos adiit, vestes et calciamenta perspexit, si quid praedae fuit, ita divisit ut sibi nihil praeter tela et arma servaret. quin etiam cum de praedato, sive ex Alanis sive ex aliqua alia gente—incertum est—repertus esset equus non decorus neque ingens, qui, quantum captivi loquebantur, centum ad diem milia currere diceretur, ita ut per dies octo vel decem continuaret, et omnes crederent Probum tale animal sibimet servaturum, iam primum dixit: Fugitivo militi potius quam forti hic equus convenit. deinde in urnam nomina milites iussit mittere, ut aliqui eum sorte ductus acciperet, et cum essent in exercitu quidam nomine Probi alii quattuor milites, casu evenit ut qui primum emergeret ei Probo nomen exsisteret, cum ipsius Probi ducis nomen missum non esset, sed cum quattuor illi milites inter se contenderent ac sortem sibi quisque defenderet, iussit iterum agitari urnam, sed et iterum Probi nomen emersit; cumque tertio et quarto fecisset, quarto Probi nomen effusum est. tunc omnis exercitus equum illum Probo duci dicavit, ipsis etiam militibus, quorum nomina exierant, id volentibus.

amor miles erga probus ingens semper sum neque enim umquam ille patior sum peccaris miles ille quin etiam aurelianus saepe ab gravis crudelitas deduco ille singuli manipulus adeo vestis et calceamentum perspicio si quis praeda sum ita divido ut sui nihil praeter telum et arma servo quin etiam cum de praedor sive ex alanus sive ex aliqui alius gens incertus sum reperio sum equus non decorus neque ingens qui quantus captivus loquor centum ad dies mille curro dico ita ut per dies octo vel decem continuo et omnis credo probus talis animal sui servo iam primus dico fugitivus miles potis quam fortis hic equus convenio deinde in urna nomen miles iubeo mitto ut aliqui is sors duco accipio et cum sum in exercitus quidam nomen probus alius quattuor miles casus evenio ut qui primus emergo is probus nomen exsisto cum ipse probus dux nomen mitto non sum sed cum quattuor ille miles inter sui contendo atque sors sui quisque defendo iubeo iterum agitaris urna sed et iterum probus nomen emergo cum tertius et quartum facio quartum probus nomen effundo sum tunc omnis exercitus equus ille probus duco dico ipse etiam miles qui nomen exeo is volo


Posteri Probi vel odio vel invidiae timore Romanam rem fugerunt et in Italia circa Veronam ac Benacum et Larium atque in his regionibus larem locaverunt. sane quod praeterire non potui, cum imago Probi in Veronensi sita fulmine icta esset ita ut eius praetexta colores mutaret, haruspices responderunt huius familiae posteros tantae in senatu claritudinis fore ut omnes summis honoribus fungerentur. sed adhuc neminem vidimus, posteri autem aeternitatem videntur habere non modum. Senatus mortem Probi gravissime accepit, aeque populus, et cum esset nuntiatum Carum imperare, virum bonum quidem sed longe a moribus Probi, Carini causa filii eius, qui semper pessime vixerat, tam senatus quam populus inhorruit, metuebant enim unusquisque tristiorem principem, sed magis improbum metue- bant heredem. Haec sunt, quae de Probo cognovimus vel quae digna memoratu aestimavimus. nunc in alio libro, et quidem brevi, de Firmo et Saturnino et Bonoso et Proculo dicemus, non enim dignum fuit ut quadrigae tyrannorum bono principi miscerentur, post deinde si vita suppetit, Carum incipiemus propagare cum liberis.

posterus probus vel odium vel invidia timor romanus res fugio et in italia circa verona atque benacum et lares atque in hic regio lar loco sanus qui praetereo non possum cum imago probus in veronensis sino fulmen iacio sum ita ut is praetexo color muto haruspex respondeo hic familia posterus tantus in senatus claritudo sum ut omnis summus honor fungor sed adhuc nemo video posterus autem aeternitas video habeo non modus senatus mors probus gravis accipio aequus populus et cum sum nuntio caris impero vir bonus quidem sed longus ab mos probus carini causa filius is qui semper pessime vivo tam senatus quam populus inhorreo metuo enim unusquisque tristis princeps sed magis improbus metuo bant heres hic sum qui de probus cognosco vel qui dignus memoro aestimo nunc in alius liber et quidem brevis de firmum et saturninus et bonoso et proculus dico non enim dignus sum ut quadrigae tyrannus bonus princeps misceo post deinde si vito suppeto caris incipio propagaris cum liber


Longius amore imperatoris optimi progredior quam pedestris sermo desiderat, quare addam illud quod praecipue tanto viro fatalem properavit necessitatem. nam cum Sirmium venisset ac solum patrium effecundari cuperet et dilatari, ad siccandam quandam paludem multa simul milia militum posuit, ingentem parans fossam, qua deiectis in Savum naribus loca Sirmiensibus profutura siccaret. hoc permoti milites confugientem eum in turrem ferratam, quam ipse speculae causa elatissimam exaedificaverat, interemerunt anno imperii sui quinto, postea tamen ingens ei sepulchrum elatis aggeribus omnes pariter milites fecerunt cum titulo huius modi inciso marmori: Hic Probus imperator et vere probus situs est, victor omnium gentium barbararum, victor etiam tyrannorum.

longus amor imperator bonus progredio quam pedestris sermo desidero quare addo ille qui praecipuus tantus vir fatal propero necessitas nam cum sirmium venio atque solus patrius effecundaris cupio et dilataris ad sicco quidam palus multus simul mille miles pono ingens paro fodio qui deicio in savum naris locum sirmiensibus possum sicco hic permoveo miles confugio is in turris ferratus quam ipse specula causa elatissimam exaedifico interimo annus imperium suus quintus postea tamen ingens is sepulcrum effero agger omnis pariter miles facio cum titulus hic modus incido marmor hic probus imperator et verus probus sino sum victor omnis gens barbararis victor etiam tyrannus


non futuros. ille vero conscius sui non barbaros timuit, non tyrannos. quae deinde felicitas emicuisset, si sub illo principe milites non fuissent? an- nonam provincialis daret nullus, stipendia de largitionibus nulla erogarentur, aeternos thesauros haberet Romana res publica, nihil expenderetur a principe, nihil a possessore redderetur ; aureum profecto saeculum promittebat, nulla futura erant castra, nusquam lituus audiendus, arma non erant fabricanda. populus iste militantium, qui nunc bellis civilibus rem publicam vexat, araret, studiis incumberet, erudiretur artibus, navigaret. adde quod nullus occideretur in bello. di boni, quid tantum vos offendit Romana res publica, cui talem principem sustulistis? eant nunc, qui ad civilia bella milites parant, in germanorum necem arment dexteras fratrum, hortentur in patrum vulnera liberos et divinitatem Probo derogent, quam imperatores nostri prudenter et consecrandam vultibus et ornandam templis et celebrandam ludis circensibus iudicarunt.

non sum ille verus conscius suus non barbarus timeo non tyrannus qui deinde felicitas emico si sub ille princeps miles non sum an nona provincial do nullus stipendium de largitio nullus erogo aeternus thesaurus habeo romanus res publicus nihil expendo ab princeps nihil ab possessor reddo aureus profecto saeculis promitto nullus sum sum castrum nusquam lituus audio arma non sum fabrico populus iste milito qui nunc bellum civilis res publicus vexo aro studium incumbo erudio ars navigo addo qui nullus occaedes in bellum deus bonus quis tantus tu offendo romanus res publicus qui talis princeps tollo eo nunc qui ad civile bellum miles paro in germani nex armo dexter frater horto in pater vulnero liber et divinitas probus derogo quam imperator noster prudens et consecro vultus et orno templum et celebro ludus circensis judico


Post haec Manlius Statianus, qui primae sententiae tunc erat, ita locutus est: Dis inmortalibus gratias et prae ceteris, patres conscripti, Iovi Optimo, qui nobis principem talem qualem semper optabamus dederunt, si recte cogitemus, non nobis Aurelianus, non Alexander, non Antonini, non Traianus, non Claudius requirendi sunt. omnia in uno principe constituta sunt, rei militaris scientia, animus clemens, vita venerabilis, exemplar agendae rei publicae atque omnium praerogativa virtutum, enimvero quae mundi pars est, quam ille non vincendo didicerit? testes sunt Marmaridae, in Africae solo victi, testes Franci, in inviis strati paludibus, testes Germani et Alamanni, longe a Rheni summoti litoribus, iam vero quid Sarmatas loquor, quid Gothos, quid Parthos ac Persas atque omnem Ponticum tractum? ubique vigent Probi virtutis insignia, longum est dicere quot reges magnarum gentium fugarit, quot duces manu sua occiderit, quantum armorum sit, quae ipse cepit privatus, superiores principes quas illi gratias egerint, testes sunt litterae publicis insertae monumentis, di boni, quotiens ille donis militaribus est donatus! quas militum laudes emeruit! adulescens tribunatus, non longe post adulescentiam regendas legiones accepit. Iuppiter Optime Maxime, Iuno Regina tuque virtutum praesul Minerva, tu orbis Concordia et tu Romana Victoria, date hoc senatui populoque Romano, date militibus, date sociis atque exteris nationibus 3: imperet quemadmodum militavit! de cerno igitur, patres conscripti, votis omnium concinentibus nomen imperatorium, nomen Caesareanum, nomen Augustum, addo proconsulare imperium, patris patriae reverentiam, pontificatum maximum, ius tertiae relationis, tribuniciam potestatem. post haec adclamatum est, Omnes, omnes.

post hic manlius statianus qui primus sententia tunc sum ita loquor sum dis immortalis gratia et prae ceterus pater conscribo iuppiter bonus qui nos princeps talis qual semper opto do si rectus cogito non nos aurelianus non alexander non antoninus non trajanus non claudus requiro sum omnis in unus princeps constituo sum res militaris scientia animus clemens vito venerabilis exemplar ago res publicus atque omnis praerogativa virtus enimvero qui mundus pars sum quam ille non vinco disco testis sum marmarides in africa solum vinco testis franci in invius sterno palus testis germanus et alemannus longus ab rhenus summoveo litus iam verus quis sarmata loquor quis gothi quis parthus atque persa atque omnis ponticus traho ubique vigeo probus virtus insigne longus sum dico quot rex magnaris gens fugo quot dux manus suus occido quantus armus sum qui ipse capio privo superus princeps qui ille gratia ago testis sum littera publicus insero monumentum deus bonus quotiens ille donum militaris sum dono qui miles laus emereo adulescens tribunatus non longus post adulescentia rego legio accipio iuppiter optume magnus juno reginus tu virtus praesul minerva tu orbis concordia et tu romanus victoria do hic senatus populo romanus do miles do socius atque exter natio impero quemadmodum milito de cerno igitur pater conscribo voveo omnis concino nomen imperatorius nomen caesareanum nomen augustus addo proconsularis imperium pater patria reverentia pontificatus magnus ius tertius relatio tribunicius potestas post hic adclamo sum omnis omnis


Iam Claudii, iam Taciti iudicia de Probo longum est innectere, quamvis feratur in senatu Tacitus dixisse, cum eidem offerretur imperium, debere Probum principem fieri, sed ego senatus consultum ipsum non inveni. Ipse autem Tacitus imperator primam talem ad Probum epistulam dedit: Tacitus Augustus Probo, me quidem senatus principem fecit de prudentis exercitus voluntate, attamen sciendum tibi est tuis nunc umeris magis incubuisse rem publicam, qui et quantus sis omnes novimus, scit senatus, adesto igitur nostris necessitatibus, tuae familiae adsere, ut soles, rem publicam, nos tibi decreto totius orientis ducatu salarium quinquiplex fecimus, ornamenta militaria geminavimus, consulatum in annum proximum nobiscum decrevimus ; te enim manet pro virtutibus tuis Capitolina palmata. Ferunt quidam Probo id pro imperii omine fuisse, quod Tacitus scripsit, Te manet Capitolina palmata. sed in hanc sententiam omnibus semper consulibus scribebatur.

iam claudius iam tacitus iudicium de probus longus sum innecto quivis fero in senatus tacitus dico cum idem offertor imperium debeo probus princeps fio sed ego senatus consulo ipse non invenio ipse autem tacitus imperator primus talis ad probus epistula do tacitus augustus probus ego quidem senatus princeps facio de prudens exercitus voluntas attamen scio tu sum tuus nunc umerus magis incubo res publicus qui et quantus sum omnis nosco scio senatus adsum igitur noster necessitas tuus familia assero ut soleo res publicus nos tu decretum totus orior ducatus salarius quinquiplex facio ornamentum militaris gemino consulatus in annus propior nos decerno tu enim maneo pro virtus tuus capitolinus palmo fero quidam probus is pro imperium omen sum qui tacitus scribo tu maneo capitolinus palmo sed in hic sententia omnis semper consul scribo


Accepto igitur hoc senatus consulto secunda oratione permisit patribus ut ex magnorum iudicum appellationibus ipsi cognoscerent, proconsules crearent, legatos proconsulibus darent, ius praetorium praesidibus darent, leges quas Probus ederet senatus consultis propriis consecrarent. Statim deinde, si quidam ex interfectoribus Aureliani superfuerant, vario genere vindicavit, mollius tamen moderatiusque quam prius exercitus et postea Tacitus vindicaverant. deinde animadvertit etiam in eos qui Tacito insidias fecerant. Floriani sociis pepercit, quod non tyrannum aliquem videbantur secuti, sed sui principis fratrem, recepit deinde omnes Europenses exercitus, qui Florianum et imperatorem fecerant et occiderant. His gestis cum ingenti exercitu Gallias petiit, quae omnes occiso Postumo turbatae fuerant, interfecto Aureliano a Germanis possessae. tanta autem illic proelia et tam feliciter gessit, ut a barbaris sexaginta per Gallias nobilissimas reciperet civitates, praedam deinde omnem, qua illi praeter divitias etiam efferebantur ad gloriam, et cum iam in nostra ripa, immo per omnes Gallias, securi vagarentur, caesis prope quadringentis milibus, qui Romanum occupaverant solum, reliquos ultra Nicrum fluvium et Albam removit, tantum his praedae barbaricae tulit quantum ipsi Romanis abstulerant. contra urbes Romanas castra in solo barbarico posuit atque illic milites collocavit,

accipio igitur hic senatus consultum secundus oratio permitto pater ut ex magnus iudex appellatio ipse cognosco proconsulis creo legatus proconsul do ius praetorium praeses do lex qui probus edo senatus consulo proprius consecro statim deinde si quidam ex interfector aurelianus supersum vario genus vindico mollis tamen moderatus quam prior exercitus et postea tacitus vindico deinde animadverto etiam in is qui tacitus insidiae facio florianus socius parco qui non tyrannus aliquis video sequor sed suus princeps frater recipio deinde omnis europenses exercitus qui florianus et imperator facio et occido hic gero cum ingens exercitus gallia peto qui omnis occido postumus turbo sum interficio aurelianus ab germanus possessus tantus autem illic proelio et tam feliciter gero ut ab barbaris sexaginta per gallia nobilis recipio civitas praeda deinde omnis qui ille praeter divitiae etiam effero ad gloria et cum iam in noster ripa immo per omnis gallia securus vago caedo prope quadringenti mille qui romanus occupo solus reliquus ultra nicrum fluvius et alba removeo tantus hic praeda barbaricus fero quantus ipse romanus aufero contra urbs romanus castrum in solum barbaricus pono atque illic miles colloco


Certum est quod Sallustius Crispus quodque Marcus Cato et Gellius historici sententiae modo in litteras rettulerunt, omnes omnium virtutes tantas esse quantas videri eas voluerint eorum ingenia qui unius cuiusque facta descripserint. inde est quod Alexander Magnus Macedo, cum ad Achillis sepulchrum venisset, graviter ingemescens Felicem te, inquit, iuvenis, qui talem praeconem tuarum virtutum repperisti, Homerum intellegi volens, qui Achillem tantum in virtutum studio fecit quantum ipse valebat ingenio. Quorsum haec pertineant, mi Celsine, fortassis requi- ris. Probum principem, cuius imperio oriens, occidens, meridies, septentrio omnesque orbis partes in totam securitatem redactae sunt, scriptorum inopia iam paene nescimus, occidit, pro pudor! tanti viri et talis historia qualem non habent bella Punica, non terror Gallicus, non motus Pontici, non Hispaniensis astutia. sed non patiar ego ille, a quo dudum solus Aurelianus est expeditus, cuius vitam quantum potui persecutus, Tacito Florianoque iam scriptis non me ad Probi facta conscendere, si vita suppetet, omnes qui supersunt usque ad Maximianum Diocletianumque dicturus. neque ego nunc facultatem eloquentiamque polliceor sed res gestas, quas perire non patior.

certus sum qui sallustius crispus quisque marcus cato et gellius historicus sententia modo in littera refero omnis omnis virtus tantus sum quantus video is volo is ingenium qui unus quisque facio describo inde sum qui alexander magnus macedo cum ad achilles sepulcrum venio gravis ingemescens felix tu inquam juvenis qui talis praeco tuus virtus reperio homerus intellego volo qui achilles tantus in virtus studium facio quantus ipse valeo ingenium quorsum hic pertineo ego celsus fortassis requi rus probus princeps qui imperium orior occaedes meridio septentrio omnes orbis pars in totus securitas redigo sum scriptor inopia iam paene nescio occido pro pudor tantus vir et talis historia qual non habeo bellum punicus non terror gallicus non moueo ponticus non hispaniensis astutia sed non patior ego ille ab quo dudum solus aurelianus sum expedio qui vita quantus possum persequor tacitus florianus iam scribo non ego ad probus facio conscendo si vito suppeto omnis qui supersum usque ad maximianum diocletianus dico neque ego nunc facultas eloquentia polliceor sed res gero qui pereo non patior