cum omnes bellum decressent, auxilia ut pro viribus suis quaeque civitates mitterent, est hortatus. ad Aetolos legatum etiam misit, magis ut nudaret animos, id quod evenit, quam spe impetrari posse.

cum omnis bellum decerno auxilium ut pro vis suus quisque civitas mitto sum hortor ad aetoli legatus etiam mitto magis ut nudo animus is qui evenio quam spes impetraris possum


Hannibal pro Gereoni moenibus cuius urbis captae atque incensae ab se in usum horreorum pauca reliquerat tecta, in stativis erat.

hannibal pro gereoni moenia qui urbs capio atque incendo ab sui in usus horreum paucus relinquo tectum in stativus sum


frater idem consulis erat — longius extulit cursus; nec suos ille redeuntes persequendi studio neque hostium ab tergo incursum vidit. ita exclusus multis saepe frustra conatibus captis, ut viam sibi ad castra faceret, acriter dimicans cecidit, et consul nuntio circumventi fratris conversus ad pugnam,

frater idem consul sum longus effero curro neque suus ille redeo persequor studium neque hostis ab tergum incursus video ita excludo multus saepe frustra conatus capio ut via sui ad castrum facio acer dimico cado et consul nuntio circumvenio frater converro ad pugna


certamina domi finita; Veiens bellum exortum, quibus Sabini arma coniunxerant. P. Valerius consul accitis Latinorum Hernicorumque auxiliis cum exercitu Veios missus castra Sabina, quae pro moenibus sociorum locata erant, confestim adgreditur tantamque trepidationem iniecit, ut, dum dispersi alii alia manipulatim excurrunt ad arcendam hostium vim, ea porta, cui signa primum intulerat, caperetur.

certamen domus finio veiens bellum exortus qui sabinum arma conjungo p valerius consul accio latinum hernicus auxilium cum exercitus veii mitto castrum sabinum qui pro moenia socius loco sum confestim aggredior tantus trepidatio injacio ut dum dispermulceo alius alius manipulatim excurro ad arceo hostis vis is porto qui signum primus infero capio


erumpunt igitur agmine e castris tripudiantes more suo, repentinaque eorum audacia terrorem hosti paulo ante ultro lacessenti incussit.

erumpo igitur agmen e castrum tripudio mos suus repentinus is audacia terror hostis paulus ante ultro lacesso incutio


haec in Hispania P. Scipionis ductu auspicioque gesta. ipse L. Lentulo et L. Manlio Acidino provincia tradita decem navibus Romam rediit et senatu extra urbem dato in aede Bellonae,

hic in hispania p scipio ductus auspicium gero ipse l lentulus et l manlius acidinus provincia trado decem navis roma redeo et senatus extra urbs do in aedes bellona


Imbrum primo insulam tenuit; inde Sciathum traiecit; ubi collectis in alto quae dissipatae erant navibus ad Pteleum primum continentis venit.

imbros primus insula teneo inde sciathos transiacio ubi colligo in altus qui dissipatae sum navis ad pteleos primus contineo venio


quin extemplo impetum facerent; conpressi a Q. Caedicio centurione, quem sibimet ipsi praefecerant, rem in noctem sustinuere.

quin extemplo impetus facio conpremo ab q caedicio centurio qui sui ipse praeficio res in nox sustineo


utrum enim defenditis, an inpugnatis plebem? utrum militantium adversarii estis, an causam agitis? quidquid patres faciunt, displicet, sive illud pro plebe sive contra plebem est,

utrum enim defendo an inpugnatis plebs utrum milito adversarius sum an causa ago quisquis pater facio displiceo sive ille pro plebs sive contra plebs sum


et extra portam Trigeminam emporium lapide straverunt stipitibusque saepserunt, et porticum Aemiliam reficiendam curarunt, gradibusque ascensum ab Tiberi in emporium fecerunt.

et extra porta trigeminus emporium lapis sterno stipes saepio et porticus aemilius reficio curo gradus ascensus ab tiberis in emporium facio


cognito ei extemplo haud minore ab adversariis verecundia quam ab suis silentium datum. “Deos” inquit “inmortales, milites, vestros meosque ab urbe proficiscens ita adoravi veniamque supplex poposci, ut mihi de vobis concordiae partae gloriam, non victoriam darent.

cognosco is extemplo haud paruus ab adversarius verecundia quam ab suus silentium do deus inquam inmortal miles vester mei ab urbs proficiscor ita adoro venio supplex posco ut ego de tu concordia pario gloria non victoria do


arx erat munita et convexerant ante frumentum; tamen, quia omnia circa hostium plena erant, agmenque Romanum in, pune incursatum ab equitibus hostium fuerat et ad duo milia aut moratorum aut palantium per agros interfecta, cessere inde Romani propius pacata loca et ad montem Victoriae castra communivere.

arx sum munio et conveho ante frumentum tamen quia omnis circa hostis plenus sum agmen romanus in pune incurso ab eques hostis sum et ad duo mille aut morator aut palo per ager interfacio cedo inde romanus propius paco locum et ad mons victoria castrum communio


idem furor et Cretenses lacerabat. adventu deinde Q. Minuci legati, qui cum decem navibus missus ad sedanda eorum certamina erat, ad spem pacis venerant. ceterum indutiae tantum sex mensum fuerunt;

idem furor et cretensis lacero advenio deinde q minucius legatus qui cum decem navis mitto ad sedo is certamen sum ad spes pax venio ceterum indutiae tantus sex metior sum


ut rebantur, inhonestae sese vindicaverunt, Antiates incommodis arbitris salutarium consiliorum remotis urbem agrosque Romanis dedunt.

ut reor inhonestus sui vindico antias incommodus arbiter salutaris consilium remoueo urbs ager romanus dedo


duae Romanae legiones secutae, prima et quarta, et sociorum duodecim milia; castra haud procul ab hoste posita.

duo romanus legio sequor primus et quartus et socius duodecim mille castrum haud procul ab hostis pono


agitedum, ite mecum, ut, dum lucis aliquid superest, quibus locis praesidia ponant, qua pateat hinc exitus, exploremus.”

agitedum eo ego ut dum lucus aliquis supersum qui locus praesidium pono qui pateo hinc exitus exploro


arcessito utroque Hannibal cum pro tribunali quaedam ageret mox de Blattio cogniturus, starentque sulmmoto summoto populo accusator et reus, Blattius de proditione Dasium appellabat.

arcesso uterque hannibal cum pro tribunal quidam ago mox de blattio cognosco sto sulmmoto summoveo populus accusator et reus blattius de proditio dasium appello


ignarus loci sequebatur praetor. Myonnesus promunturium inter Teum Samumque est. ipse collis est in modum metae in acutum cacumen a fundo satis lato fastigatus; a continenti artae semitae aditum habet, a mari exesae fiuctibus fluctibus rupes claudunt, ita ut quibusdam locis superpendentia saxa plus in altum,

ignarus locus sequor praetor myonnesus promunturium inter teos samos sum ipse collis sum in modus meta in acutus cacumen ab fundo satis fero fastigo ab contineo artus semita aditus habeo ab mare exedo fiuctibus fluctus rupes claudo ita ut quidam locus superpendeo saxum multus in altus


de agro Veientibus restituendo inpetratum, expressaque necessitas obsides dandi Romanis, si Ianiculo praesidium deduci vellent. his condicionibus conposita pace exercitum ab Ianiculo deduxit Porsinna et agro Romano excessit.

de ager veiens restituo impetro exprimo necessitas obses do romanus si janiculum praesidium deduco volo hic condicio compositum pax exercitus ab janiculum deduco porsinna et ager romanus excedo


Epicydes, ne aut reus criminis absentis fratris praesens esset, aut deesset pro parte sua concitando bello, profectus et ipse in Leontinos, quia satis eos adversus populum Romanum concitatos cernebat, avertere etiam ab Syracusanis coepit:

epicydes ne aut reus crimen absum frater praesens sum aut desum pro pars suus concito bellum proficiscor et ipse in leontini quia satis is adverro populus romanus concito cerno averto etiam ab syracusanus coepio


dum ad Antium haec geruntur, interim Aequi robore iuventutis praemisso arcem Tusculanam inproviso nocte capiunt;

dum ad antius hic gero interim aequum robur iuventus praemitto arx tusculanus improvide nox capio


non enim tantum subvehi oppidanis per pacata litora apertosque portus praesidio navium Punicarum poterat, quantum frumenti classis ipsa turba navali mixta ex omni genere hominum absumebat,

non enim tantus subveho oppidanus per paco litus aperio portus praesidium navis punicaris possum quantus frumentum classis ipse turba naval misceo ex omnis genus homo absumo


ceterum quoniam ab hostibus in se aequa statui quam in se ipsi ferre maluerint, nuntiare Luceriam iussit, arma, sarcinas, iumenta, multitudinem omnem inbellem intra moenia relinquerent;

ceterum quoniam ab hostis in sui aequus statuo quam in sui ipse fero malo nuntiaris luceria iubeo arma sarcina iumentum multitudo omnis imbellis intra moenia relinquo


hoc audito Perseus contraxisse eum necessitatem ratus ad bellandum utique cum Romanis, ad revocandum, qui pecuniam portabat, misit, velut nihil aliud agens, quam ut quanta maxima posset praeda ex se victo Romanis reservaretur.

hic audio perseus contraho is necessitas reor ad bellor utique cum romanus ad revoco qui pecunia porto mitto velut nihil alius ago quam ut quantus maximus possum praeda ex sui vinco romanus reservo


Ab hac oratione consulis dimissis redeuntibusque domum legatis unus ex iis, Vibius Virrius, tempus venisse ait, quo Campani non agrum solum ab Romanis quondam per iniuriam ademptum recuperare, sed imperio etiam Italiae potiri possint:

ab hic oratio consul dimitto redeo domus legatus unus ex is vibius virrius tempus venio aio quo campanus non ager solus ab romanus quondam per iniuria adimo recuperaris sed imperium etiam italia potior possum


numquam per omnis dies, ex quo Claudium consulem profectum fama attulit, ab orto sole ad occidentem aut senator quisquam a curia atque ab magistratibus abscessit aut populus e foro.

numquam per omnis dies ex quo claudius consul proficiscor fama affero ab orior sol ad occaedes aut senator quisquam ab curia atque ab magistratus abscedo aut populus e forum


ad hoc nos, etiam deserti ab sociis, viribus nostris, milite Romano stetimus; Carthaginiensi nihil civilis roboris est, mercede paratos milites habent, Afros Numidasque, levissima fidei mutandae ingenia.

ad hic nos etiam desero ab socius vis noster miles romanus sto carthaginiensis nihil civilis robur sum merces paro miles habeo afros numida levis fides muto ingenium


secutus pedes impetum equitum turbatis hostibus intulit signa. viginti milia hostium caesa eo die traduntur. auctores habeo bis cum hoste signa conlata dictatore absente, bis rem egregie gestam; apud antiquissimos scriptores una haec pugna invenitur; in quibusdam annalibus tota res praetermissa, est. magister equitum,

sequor pes impetus eques turbo hostis infero signum viginti mille hostis caedo is dies trado auctor habeo bis cum hostis signum confero dictator absum bis res egregius gero apud antiquus scriptor unus hic pugno invenio in quidam annal totus res praetermitto sum magister eques


HJM. = H. J. Müller.


ita duo diversa proelia erant. utroque Romani, ut qui pulsis iam ante mediis et numero et robore virorum praestarent, haud dubie superant.

ita duo diverto proelio sum uterque romanus ut qui pello iam ante medius et numerus et robur vir praesto haud dubius supero


ita, ut censuerat Quinctius, fecerunt, nec aspernatus est consul legationem; indutiisque in diem certam datis, qua legatio renuntiari ab Roma posset, soluta obsidio est et exercitus in Phocidem missus.

ita ut censeo quintius facio neque aspernor sum consul legatio indutiae in dies certus do qui legatio renuntiaris ab roma possum solvo obsidio sum et exercitus in phocis mitto


haec cum ab legatis dicta essent, quaesissetque ab iis Q. Fabius, detulissentne eas querellas ad P. Scipionem, responderunt missos legatos esse, sed eum belli apparatu occupatum esse et in Africam aut iam traiecisse aut intra paucos dies traiecturum; et legati gratia quanta esset apud imperatorem,

hic cum ab legatus dictum sum quaero ab is q fabius defero is querela ad p scipio respondeo mitto legatus sum sed is bellum apparatus occupo sum et in africa aut iam transjacio aut intra paucus dies transjacio et legatus gratia quantus sum apud imperator


dextra laevaque duo maria claudunt nullam ne ad effugium quidem navem habentis, circa Padus amnis maior ac violentior Rhodano, ab tergo Alpes urgent, vix integris vobis ac vigentibus transitae.

dextera laeva duo mare claudo nullus ne ad effugius quidem navo habeo circa padus amnis magnus atque violens rhodanus ab tergum alpis urgeo vix integer tu atque vigeo transeo


auxilia terrestria navaliaque adfirmavit missurum. Thoantem unum ex legatis retinuit, et ipsum haud invitum morantem, ut exactor praesens promissorum adesset.

auxilium terrestria navaliaque adfirmo mitto thoas unus ex legatus retineo et ipse haud invitus moror ut exactor praesens promissor adsum


M. Pomponio praetori in Sicilia Cannensis exercitus, duae legiones decretae; T. Quinctius Tarentum, C. Hostilius Tubulus Capuam pro praetoribus, sicut priore anno, cum vetere uterque praesidio obtinerent.

m pomponius praetor in sicilia cannensis exercitus duo legio decerno t quintius tarentus que hostilis tubulus capua pro praetor sicut prior annus cum veto uterque praesidium obtineo


deinde, ut pedes Romanus repentino per turmas suas viam dantes intercursu stabilem aciem fecit absterruiitque absterruitque effuse invehentem sese hostem, primo barbari segnius permittere equos,

deinde ut pes romanus repentinus per turma suus via do intercursus stabilis acies facio absterruiitque absterreo effuse invehentem sui hostis primus barbaris segnis permitto equus


vos quoque aequum est, quae vestra munia sunt, quo quisque loco positus erit, quod imperabitur, impigre praestare, et dare operam, ne quid fraude noxiorum periculi aut tumultus oriatur.”

tu quoque aequus sum qui vester munia sum quo quisque locus pono sum qui impero impiger praesto et do opera ne quis fraus noxius periculum aut tumultus orior


qui ad Rjomanos Romanos transissent, priusquam Capuam Hannibal veairet, cis Vulturnum emovendos censuerunt, ne quis eorum propius mare quindecim milibus passuum agrum aedificiumve haberet.

qui ad rjomanos romanus transeo priusquam capua hannibal veairet cis vulturnus emovendos censeo ne quis is propius mare quindecim mille passus ager aedificiumve habeo


et in tempore visa ex montibus signa clamorque sublatus non vero tantum metu terruere Samnitium animos.

et in tempus video ex mons signum clamo tollo non verus tantus metus terreo samnites animus


ibi omnium primum ius iurandum populi recitat neminem regnare passuros nec esse Romae, unde periculum libertati foret. id summa ope tuendum esse neque ullam rem, quae eo pertineat, contemnendam. invitum se dicere hominis causa nec dicturum fuisse, ni caritas rei publicae vinceret:

ibi omnis primus ius iuro populus recito nemo regno patior neque sum roma unde periculum libertas sum is summus ops tueor sum neque ullus res qui is pertineo contemno invitus sui dico homo causa neque dico sum ni careo res publicus vinco


quarto decimo anno Punici belli P. Cornelius Scipio et P. Licinius Crassus ut consulatum inierunt, nominatae consulibus provinciae sunt, Sicilia Scipioni extra sortem, concedente collega, quia sacrorum cura pontificem maximum in Italia retinebat, Bruttii Crasso. tum praetoriae provinciae in sortem coniectae.

quartum decimus annus punicus bellum p cornelius scipio et p licinius crassus ut consulatus ineo nomino consul provincia sum sicilia scipio extra sors concedo collega quia sacer cura pontifex magnus in italia retineo bruttius crassus tum praetorius provincia in sors conicio


nam et copiam in propinquo materiae ad aggeres excitandos et cetera opera esse, et Arethontem, navigabilem amnem, opportunum ad comportanda, quae usui sint, praeter ipsa moenia fluere, et aestatem aptam rei gerendae adesse. his persuaserunt, ut per Epirum duceret.

nam et copia in propinquo materia ad aggero excito et ceterus opus sum et arethontem navigabilis amnis opportunus ad comporto qui usus sum praeter ipse moenia fluo et aestas aptus res gero adsum hic persuadeo ut per epirus duco


senatus, quoniam Fabium belli cura occupatura esset, M. Aemilium praetorem, ex collegi pontificum sententia omnia ea ut mature fiant, curare iubet.

senatus quoniam fabius bellum cura occupo sum m aemilius praetor ex collegium pontifex sententia omnis is ut maturus fio curo iubeo


hoc visu laetus tripertito Hiberum copias traiecit praemissis, qui Gallorum animos, qua traducendus exercitus erat, donis conciliarent Alpiumque transitus specularentur. nonaginta milia peditum, duodecim milia equitum Hiberum traduxit.

hic video laetus tripertito hiberus copia transiacio praemitto qui gallus animus qui traduco exercitus sum donum concilio alpis transitus speculor nonaginta mille pedes duodecim mille eques hiberus traduco


alter consul Apuleius in Vmibria Umbria Nequinum oppidum circumsedit. locus erat arduus atque in parte una praeceps, ubi nune nunc Narnia sita est, nec vi nec munimento capi poterat. itaque ear eam infectam rem M. Fulvius Paetus,

alter consul appuleius in vmibria umbria nequinum oppidum circumsedeo locus sum arduus atque in pars unus praeceps ubi nunc nunc narnia sino sum neque vis neque munimentum capio possum itaque ear is inficio res m fulvus paetus


quod deserto communi concilio Latinorum non in societatem modo Romanam, sed etiam in civitatem se dedissent.

qui desero communis concilio latinum non in societas modo romanus sed etiam in civitas sui do


mirantibus iam vulgo hominibus, quod Hispania movisset bellum neglegi, litterae a Q. Minucio adlatae sunt se ad Turdam oppidum cum Budare et Baesadine, imperatoribus Hispanis, signis conlatis prospere pugnasse; duodecim milia hostium caesa, Budarem imperatorem captum, ceteros fusos fugatosque.

miror iam vulgo homo qui hispania moveo bellum neglego littera ab q minucius affero sum sui ad turda oppidum cum budaris et baesado imperator hispanus signum confero prosperus pugno duodecim mille hostis caedo budaris imperator capio ceterus fundo fugo


ne ipsis quidem honestum esse in liberata terra liberatores eius servire. omnes acclamarunt gratias se inter ,cetera cetera etiam ob hoc agere, quod admoniti essent, ut tam pio, tam necessario officio fungerentur.

ne ipse quidem honestus sum in libero terra liberator is servio omnis acclamo gratia sui inter ceterus ceterus etiam ob hic ago qui admoneo sum ut tam pius tam necessarius officium fungor


dictatoris deinde adventu novus veteri exercitus iungitur et copiae duplicantur; et pro contione dictator laudibus legati militumque, quorum virtute castra defensa erant, simul audientibus laudes meritas tollit animos, simul ceteros ad aemulandas virtutes acuit.

dictator deinde advenio novus vetus exercitus jungo et copia duplico et pro contio dictator laus legatus miles qui virtus castrum defendo sum simul audio laus mereo tollo animus simul ceterus ad aemulo virtus acuo


data venia seducit filiam ac nutricem prope Cloacinae ad tabernas, quibus nunc novis est nomen, atque ibi ab lanio cultro arrepto “hoc te uno quo possum” ait “modo, filia, in libertatem vindico.” pectus deinde puellae transfigit respectansque ad tribunal “te” inquit, “Appi, tuumque caput sanguine hoc consecro.”

do venia seduco filia atque nutrix prope cluacina ad taberna qui nunc novus sum nomen atque ibi ab lanio culter arrepo hic tu unus quo possum aio modo filia in libertas vindico pectus deinde puella transfigo respecto ad tribunal tu inquam appius tuus caput sanguis hic consecro


Caudinus Samnis gravius devastatus: perusti late agri, praedae pecudum hominumque actae;

caudinus samnis gravis devastatus peruro latus ager praeda pecus homo ago


ita undique regi dolus nectitur. Romulus non cum globo iuvenum — nec enim erat ad vim apertam par — , sed aliis alio itinere iussis certo tempore ad regiam venire pastoribus ad regem impetum facit, et a domo Numitoris alia comparata manu adiuvat Remus. ita regem obtruncant.

ita undique rex dolus necto romulus non cum globus juvenis neque enim sum ad vis aperio par sed alius alius iter iussum certus tempus ad regia venio pastor ad rex impetus facio et ab domus numitor alius comparo manus adjuvo remus ita rex obtrunco


quam regiis iunctam nuptiis maior ex fratribus Philippus secutus in Athamaniam fuerat.

quam regius jungo nuptiae magnus ex frater philippus sequor in athamania sum


at Quinctius nuntio ad praetorem misso, ut reduceret domum copias, ipse navibus Corinthum rediit.

at quintius nuntio ad praetor mitto ut reduco domus copia ipse navis corinthus redeo


principes, qui praesentis Archidami auctoritate conpulsi regem arcessierant, obviam egresso Archidamo segniores facti locum adversae factioni dederant ad Popilium cum mille peditibus ab Ambracia accersendum.

princeps qui praesum archidami auctoritas conpello rex arcessierant obvius egredior archidamo segnis facio locus adverro factio do ad popilius cum mille pedes ab ambracius arcesso


de prodigiis deinde nuntiatis senatus est consultus. aedes deum Penatium in Velia de caelo tacta erat et in oppido Minervio duae portae et muri aliquantum. Anagniae terra pluerat et Lanuvi fax in caelo visa erat; et Calatiae in publico agro M. Valerius civis Romanus nuntiabat e foco suo sanguinem per triduum et duas noctes manasse.

de prodigium deinde nuntio senatus sum consulo aedes deus penates in velia de caelum tango sum et in oppidum minervio duo porta et murus aliquantus anagnia terra pluerat et lanuvium fax in caelum video sum et calatia in publicus ager m valerius civis romanus nuntio e focus suus sanguis per triduum et duo nox manasse


gerens et ad Pelusium navali proelio superior fuerat et tumultuario opere ponte per Nilum facto transgressus cum exercitu obsidione ipsam Alexandream terrebat, nec procul abesse, quin poteretur regno opulentissimo, videbatur.

gero et ad pelusium naval proelium superus sum et tumultuarius opus pons per nilis facio transgredior cum exercitus obsidio ipse alexandrea terreo neque procul absum quin potior regnum opulens video


pavorem faciebat, quod, cum medium accensum mitteretur conceptumque ipso motu multo maiorem ignem ferret, arma omitti cogebat nudumque militem ad insequentes ictus praebebat.

pavor facio qui cum medius accendo mitto concipio ipse motus multus magnus ignis fero arma omitto cogo nudus miles ad insequor iacio praebeo


relicum perexiguum fossa modica valloque claudi poterat, et saxorum ad manum silvestrisque materiae tantum erat, ut vel murus obici turresque excitari potuerint.

relicum perexiguus fossa modicus vallo claudo possum et saxum ad manus silvestrisque materia tantus sum ut vel murus obicio turris excito possum


propter quae veriti patres, ne qua maior ignominia acciperetur, legatos in Macedoniam M. Fulvium Flaccum et M. Caninium Rebilum miserunt, qui conperta, quae agerentur, referrent;

propter qui vereor pater ne qui magnus ignominia accipio legatus in macedonia m fulvius flaccus et m caninius rebilis mitto qui conperta qui ago refero


legati ad Hannibalem missi Heraclitus, cui Scotino cognomen erat, et Crito Boeotus et Sositheus Magnes. hi prospere tulerunt ac rettulerunt mandata.

legatus ad hannibal mitto heraclitus qui scotinus cognomen sum et crito boeotus et sositheus magnes hic prosperus fero atque refero mandatum


C. Atilium praetorem cum una legione Romana et quinque milibus sociorum dilectu novo a consule conscriptis auxilium ferre Manlio iubent; qui sine ullo certamine — abscesserant enim metu hostes — Tannetum pervenit.

que atilius praetor cum unus legio romanus et quinque mille socius delectus novo ab consul conscribo auxilium fero manlius iubeo qui sine ullus certamen abscedo enim metus hostis tanetum pervenio


tota vis in populationibus fuit. duo summi imperatores Potitus a Faleriis, Camillus a Capena praedas ingentes egere nulla incolumi relicta re, cui ferro aut igni noceri posset.

totus volo in populatio sum duo superus imperator potitus ab falerii camillus ab capena praeda ingens ago nullus incolumis relinquo res qui ferrum aut ignis noceo possum


ceterum eundem se, qui post Cannensem pugnam ferocem victoria Hannibalem contuderit, ire adversus eum, brevem illi laetitiam, qua exultet, facturum.

ceterum idem sui qui post cannensis pugna ferox victoria hannibal contundo eo adverro is brevis ille laetitia qui exultet facio


satis terroris tumultusque in aciem mediam intulerant, cum duabus circa portis P. Valerius Flaccus et C. Aurelius legati in cornua hostium erupere.

satis terror tumultus in acies medius infero cum duo circa porta p valerius flaccus et que aurelius legatus in cornu hostis erumpo


dilectuque decreto nemo nomen dedit, furente Appio et insectante ambitionem collegae, qui populari silentio rem publicam proderet et ad id, quod de credita pecunia ius non dixisset, adiceret, ut ne dilectum quidem ex senatus consulto haberet:

diligo decretum nemo nomen do furo appius et insecto ambitio collega qui populor silentium res publicus prodo et ad is qui de credo pecunia ius non dico adicio ut ne dilectus quidem ex senatus consultum habeo


Milesii nihil, quod praestitissent, memorantes, si quid imperare ad bellum senatus vellet, praestare se paratos esse polliciti sunt.

milesius nihil qui praesto memoro si quis impero ad bellum senatus volo praesto sui paro sum polliceor sum


eo mille ferme equites — maxima pars Gallograeci erant, et Dahae quidam aliarumque gentium sagittarii equites intermixti — tumultuose amni traiecto in stationes impetum fecerunt.

is mille ferme eques maximus pars gallograeci sum et dahae quidam alius gens sagittarius eques intermisceo tumultuosus amnis traicio in statio impetus facio


Latinus viribus ingens bellatorque primus, notissimi inter se, quia pares semper ordines duxerant.

latinus vis ingens bellator primus nosco inter sui quia par semper ordo duco


erant in Celtiberorum exercitu quattuor milia scutata et ducenti equites; hanc iustam legonem — et id ferme roboris erat — in prima acie locat, ceteros, levem armaturam, in subsidiis posuit.

sum in celtiberi exercitus quattuor mille scutatus et ducenti eques hic iustus legonem et is ferme robur sum in primus acies loco ceterus levo armo in subsidium pono


contione advocata “ignorare” inquit “mihi videmini, Quirites, non, utrum bellum an pacem habeatis, vos consuli — neque enim liberum id vobis Philippus permittet, qui terra marique ingens bellum molitur — , sed, utrum in Macedoniam legiones transportetis, an hostes in Italiam accipiatis.

contio advoco ignoro inquam ego video quiris non utrum bellum an pax habeo tu consul neque enim liber is tu philippus permitto qui terra mare ingens bellum molio sed utrum in macedonia legio transporto an hostis in italia accipio


exitu anni huius Q. Aelius Tubero tribunus plebis ex senatus consulto tulit ad plebem, plebesque scivit, uti duae Latinae coloniae una in Bruttios, altera in Thurinum agrum deducerentur.

exeo annus hic q aelius tubero tribunus plebs ex senatus consultum fero ad plebs plebs scio uti duo latinus colonia unus in bruttii alter in thurinus ager deduco


et iam conflixerant cornua, cum, quod roboris in hostium acie erat, Poeni veterani Afrique nondum ad teli coniectum venissent neque in cornua, ut adiuvarent pugnantes, discurrere auderent, ne aperirent mediam aciem venienti ex adverso hosti.

et iam confligo cornu cum qui robur in hostis acies sum poenus veteranus afrique nondum ad telis conicio venio neque in cornu ut adjuvo pugno discurro audeo ne aperio medius acies venio ex adverso hostis


vix diducta summa harena erat, cum scaturrigines turbidae primo et tenues emicare, dein liquidam multamque fundere aquam velut deum dono coeperunt.

vix diduco summus harena sum cum scaturrigo turbidus primus et tenuis emicaris deinde liquidus multa fundo aqua velut deus donum coepio


nec sine caede multa tradi potuit. longe fortissimi equitum toto Punico exercitu erant. itaque quamquam inprovisa res fuit, nec usus equorum in urbe erat,

neque sine caedes multus trado possum longus fortis eques totus punicus exercitus sum itaque quamquam improvide res sum neque utor equus in urbs sum


multitudo, sicut ad conspectum regis fletumque tam miserabilem et ipsa ingemuerat lacrimaveratque, ita Euandri orationem aspernabatur; et quidam ausi sunt media ex contione succlamare “abite hinc, ne, qui pauci supersumus, propter vos pereamus.”

multitudo sicut ad conspectus rex fleo tam miserabilis et ipse ingemo lacrimaveratque ita euander oratio aspernor et quidam audeo sum medius ex contio succlamaris abito hinc ne qui paucus supersum propter tu pereo


sed equites Romani praevecti per obliqua campi cum se fugientibus obtulissent, omisso ad castra itinere montes petunt; inde inermi paene agmine ac vexato vulneribus in silvam Ciminiam penetratum. Romanus multis milibus Etruscorum caesis, duodequadraginta signis militaribus captis, castris etiam hostium cum praeda ingenti potitur. turn tum de persequendo hoste agitari coeptum.

sed eques romanus praeveho per obliquus campus cum sui fugio offertor omitto ad castrum iter mons peto inde inermis paene agmen atque vexo vulnus in silva ciminia penetro romanus multus mille etruscus caedo duodequadraginta signum militaris capio castrum etiam hostis cum praeda ingens potio turn tum de persequor hostis agitaris coepio


C. Livius cum duabus quinqueremibus Romanis et quattuor quadriremibus Rhodiis et duabus apertis Zmyrnaeis in Lyciam est missus, Rhodum prius iussus adire et omnia cutm cum iis communicare consilia.

que livius cum duo quinqueremis romanus et quattuor quadriremis rhodius et duo apertus smyrnaeus in lycia sum mitto rhodos prior iubeo adeo et omnis cutm cum is communicaris consilium


horum prodigiorum causa diem unum supplicatio fuit. per dies aliquot hostiae maiores sine litatione caesae, diuque non impetrata pax deum. in capita consulum re publica incolumi exitiabilis prodigiorum eventus vertit.

hic prodigus causa dies unus supplicatio sum per dies aliquot hostia magnus sine litatio caedo diu non impetro pax deus in caput consul res publicus incolumis exitiabilis prodigus evenio verto


regio erat in primis Italiae fertilis, Etrusci campi, qui Faesulas inter Arretiumque iacent, frumenti ac pecoris et omnium copia rerum opulenti;

regius sum in primus italia fertilis etruscus campus qui faesula inter arretium iaceo frumentum atque pecus et omnis copia res opulens


L. Furius inde et C. Manlius consules. Manlio Veientes provincia evenit. non tamen bellatum; indutiae in annos quadraginta petentibus datae frumento stipendioque imperato.

l furius inde et que manlius consul manlius veiens provincia evenio non tamen bello indutiae in annus quadraginta peto do frumentum stipendium impero


sumere itaque eos de se, non rogare aequom esse, neque emere ea ex fructibus agri ab se dati, quae ibi proveniant. id Masinissae satis esse et fore, quod populo Romano superesset.

sumo itaque is de sui non rogo aequus sum neque emo is ex fructus ager ab sui do qui ibi provenio is masinissa satis sum et sum qui populus romanus supersum


ab triumpho exercitum in agrum Vescinum, quia regio ea infesta ab Samnitibus erat, hibernatum duxit.

ab triumphus exercitus in ager vescinum quia regius is infestus ab samnites sum hiberno duco


eodem tempore in Brittiis ex duodecim populis, qui anno priore ad Poenos desciverant, Consentini et Tauriani in fidem populi Romani redierunt;

idem tempus in brittiis ex duodecim populus qui annus prior ad poeni descio consentinus et taurianum in fides populus romanus redeo


duxit via in editum leniter collem. inde primo restitere; mox, ut respirandi superior locus spatium dedit recipiendique a pavore tanto animum, pepulere etiam subeuntes; vincebatque auxilio loci paucitas, ni iugo circummissus Veiens in verticem collis evasisset.

duco via in edo lenis collis inde primus resto mox ut respiro superus locus spatium do recipio ab pavor tantus animus pello etiam subeo vincebatque auxilium locus paucitas ni iugum circummitto veiens in vertex collis evado


Philippus Maedicam primum, deinde solitudines interiacentes Maedicae atque Haemo transgrlessus transgressus septimis demum castris ad radices montis pervenit. ibi unum moratus diem ad deligendos, quos duceret secum, tertio die iter est ingressus.

philippus maedica primus deinde solitudo interjaceo maedica atque haemus transgrlessus transgredior septimus demum castrum ad radix mons pervenio ibi unus moror dies ad deligo qui duco sui tertius dies iter sum ingredior


deductae ergo postero die naves simul et legati in Italiam profecti; raptimque omnia stimulante fortuna agebantur; et in quo quisque cessasset, prodi ab se salutem omnium rebatur.

deduco ergo posterus dies navo simul et legatus in italia proficiscor raptim omnis stimulo fortuna ago et in quo quisque cesso prodo ab sui salus omnis reor


et Lucretio prorogatum imperium, ut Genuam oppidum a Magone Poeno dirutum exaedificaret. P. Scipioni non temporis, sed rei gerendae fine, donec debellatum in Africa foret,

et lucretius prorogo imperium ut genua oppidum ab mago poenus diruo exaedifico p scipio non tempus sed res gero finis donec debello in africanus sum


extra hanc multitudinem Hispanorum obsides erant, quorum, perinde ac si sociorum liberi essent, cura habita.

extra hic multitudo hispanus obses sum qui perinde atque si socius liber sum cura habeo


fingerent altiores Pyrenaei iugis: nullas profecto terras caelum contingere nec inexsuperabiles humano generi esse. Alpis quidem habitari, coli, gignere atque alere animantes:

fingo alo pyrenaeus iugum nullus profecto terra caelum contingo neque inexsuperabilis humanus gener sum alpis quidem habitaris colo gigno atque alo animo


postero die Scipio Laelium Masinissamque cum omni Romano et Numidico equitatu expeditisque militum ad persequendos Syphacem atque Hasdrubalem mittit;

posterus dies scipio laelius masinissa cum omnis romanus et numidicus equitatus expedio miles ad persequor syphacem atque hasdrubal mitto


pepigistis. at hercule in ea controversia, quae de Argis est, superior sum et aequitate rei, quod non vestram urbem,

pepigistis at herculis in is controversia qui de argus sum superus sum et aequitas res qui non vester urbs


quibus indictis sub tempus pueros venatum ablegavit. isque primus et petisse ambitiose regnum et orationem dicitur habuisse ad conciliandos plebis animos conpositam:

qui indico sub tempus puer venor ablego eo primus et peto ambitiosus regnum et oratio dico habeo ad concilio plebs animus conpono


is iuvenis, ut iam ex eo genere quaestus pecunia a patre relicta animos ad spem liberalioris fortunae fecit togaque et forum placuere,

is juvenis ut iam ex is genus quaestus pecunia ab pater relinquo animus ad spes liberalis fortuna facio toga et forum placeo


dictator castris eo die positis, postero cum auspicato prodisset hostiaque caesa pacem deum adorasset, laetus ad milites iam arma ad propositum pugnae signum, sicut edictum erat, luce prima capientes processit.

dictator castrum is dies pono posterus cum auspico prodeo hostia caedo pax deus adoro laetus ad miles iam arma ad propono pugna signum sicut edictum sum lux primus capio procedo


sacrificium erat statum in Quirinali colle genti Fabiae. ad id faciendum C. Fabius Dorsuo Gabino cinctu, sacra manibus gerens, cum de Capitolio descendisset, per medias hostium stationes egressus, nihil ad vocem cuiusquam terroremve motus,

sacrificium sum status in quirinal collis gens fabius ad is facio que fabius dorsuo gabinus cingo sacer manus gero cum de capitolium descendo per medius hostis statio egredior nihil ad voco quisquam terroremve moueo


viginti quinqueremes cum mille armatis ad depopulandam oram Italiae a Carthaginiensibus missae; novem Liparas, octo ad insulam Vulcani tenuerunt, tres in fretum avertit aestus.

viginti quinqueremis cum mille armo ad depopulor ora italia ab carthaginiensis mitto novo lipara octo ad insula volcanus teneo tres in fretus averto aestus


duas mulieres conpertum est, Vestiam Oppiam Atellanam Capuae habitantem et Paculam Cluviam, quae quondam quaestum corpore fecisset, illam cotidie sacrificasse pro salute et victoria populi Romani, hanc captivis egentibus alimenta clam suppeditasse:

duo mulier conpertum sum vestio oppia atellana capua habito et paculam cluviam qui quondam quaestus corpus facio ille cottidie sacrifico pro salus et victoria populus romanus hic captivus egeo alimentum clam suppedito


hinc Volsci, veteres hostes, ad extinguendum nomen Romanum arma ceperant; hinc Etruriae principum ex omnibus populis coniurationem de bello ad fanum Voltumnae factam mercatores adferebant.

hinc volscus vetus hostis ad extinguendum nomen romanus arma capio hinc etruria princeps ex omnis populus coniuratio de bellum ad fanum voltumnae facio mercator affero


quibus barbarus laetus, et quia res tum prosperae ubique Romanis, Poenis in Italia adversae, in Hispania nullae iam erant, amicitiam se Romanorum accipere annuit: firmandae eius fidem nec dare nec accipere nisi cum ipso coram duce Romano.

qui barbarus laetus et quia res tum prosper ubique romanus poenus in italia adverro in hispania nullus iam sum amicitia sui romanus accipio annuo firmo is fides neque do neque accipio nisi cum ipse coram dux romanus


verecundiam habent. simul extrahi rem ex eo anno viderunt, tribunos plebis latores legis in annum eosdem reficiunt; et patres hoc idem de intercessoribus legis adnisi. ita tribuni plebis magna ex parte iidem refecti.

verecundia habeo simul extraho res ex is annus video tribunus plebs lator lex in annus idem reficio et pater hic idem de intercessor lex annitor ita tribunus plebs magnus ex pars eo reficio


eadem omnis praefectos regios, qui ubique, ad Boeotiam maxime, praepositi hibernis erant, cepit luxuria;

idem omnis praeficio regius qui ubique ad boeotia magnus praepono hibernus sum capio luxuria


Decius, quoniam non fallerent, clamorem tollere iussis militibus torpidos somno insuper pavore exanimat, quo praepediti nec arma inpigre capere nec obsistere nec insequi poterant.

decius quoniam non fallo clamor tollo iussum miles torpidus somnus insuper pavor exanimo quo praepediti neque arma impiger capio neque obsisto neque insequor possum


homo non quam isti sunt gloriosus renidens condimentis ait varietatem illam et speciem ferinae carnis ex mansueto sue factam.” hoc dici apte in copias regis, quae paulo ante iactatae sint, posse:

homo non quam iste sum gloriosus renideo condimentum aio varietas ille et species ferina caro ex mansueto sus facio hic dico aptus in copia rex qui paulus ante jacto sum possum


cum cetera, quae continuis cladibus fortuna minuerat, quantum consiliis humanis adsequi poterant, patres explessent,

cum ceterus qui continuus clades fortuna minuo quantus consilium humanus assequor possum pater expleo


partitis divendtisque diuenditisque reliquiis praedae nihil ultra differendum ratus Hispani generis milites convocat.

partio divendtisque divendo reliquiae praeda nihil ultra differo reor hispanus genus miles convoco


qui filium ab A. Postumio, quod occasione bene pugnandi eaptus captus iniussu decesserit praesidio, victorem securi percussum tradunt.

qui filius ab ab postumius qui occasio bene pugno eaptus capio injussus decedo praesidium victor securus percutio trado


sed iussu populi triumphasse diceret, adiciebat se quoque laturum fuisse ad populum, ni sciret mancupia mancipia nobilium tribunos plebis legem inpedituros; voluntatem sibi ac favorem consentientis populi pro omnibus iussis esse ac futura.

sed iussus populus triumpho dico adicio sui quoque fero sum ad populus ni scio mancupia mancipium nobilis tribunus plebs lex inpedituros voluntas sui atque favor consentio populus pro omnis iussum sum atque sum


prima luce incerti, quam in partem intenderent iter, repente in fugam consternantur conspectis equitibus, qui egressos nocte ab oppido Samnites persecuti viderant multitudinem non vallo, non stationibus firmatam.

primus lux incertus quam in pars intendo iter repens in fuga consterno conspicio eques qui egredior nox ab oppidum samnites persequor video multitudo non vallo non statio firmo


minus tamen esset, si flagitiis tantum effeminati forent — ipsorum id magna ex parte dedecus erat — , a facinoribus manus, mentem a fraudibus abstinuissent:

paruus tamen sum si flagitium tantus effemino sum ipse is magnus ex pars dedecus sum ab facinus manus mens ab fraus abstineo


legati eo ab Apollonia venerunt nuntiantes in obsidione sese, quod deficere ab Romanis nollent, esse neque sustinere ultra vim Macedonum posse, nisi praesidium mittatur Romanum.

legatus is ab apollonia venio nuntio in obsidio sui qui deficio ab romanus nolo sum neque sustineo ultra vis macedones possum nisi praesidium mitto romanus


posteroque die auxilio tribunorum plebis trium adversus intercessionem septem tribunorum et consensum senatus celebrante populo diem triumphavit. Et et huius anni parum constans memoria est.

posterus dies auxilium tribunus plebs tres adverro intercessio septem tribunus et consensus senatus celebro populus dies triumpho et et hic annus parum consto memoria sum


plerosque palantes eques circumvenit, nec advenienti peditum agmini restitit Sabina legio; fessi cum itinere turn tum populatione nocturna, magna pars in villis repleti cibo vinoque, vix fugae quod satis esset virium habuere.

plerus palo eques circumvenio neque advenio pedes agmen resto sabinum legio fatisco cum iter turn tum populatio nocturnus magnus pars in villa repleo cibus vinum vix fuga qui satis sum vis habeo


Regillus Aemilius post victoriam navalem profectus Ephesum, derectis ante portum navibus, cum confessionem ultimam concessi maris hosti expressisset, Chium, quo ante navale proelium cursum ab Samo intenderat, navigat.

regillus aemilius post victoria naval proficiscor ephesus derecingo ante portus navis cum confessio ulter concedo mare hostis exprimo chius quo ante naval proelium cursus ab samos intendo navigo


itaque oboedienter imperata facturos; commeatum itinerisque duces et ad fidem promissorum obsides acciperet.

itaque oboedienter impero facio commeatus iter dux et ad fides promissor obses accipio


si qui ex iis recusarent, retineri eius coloniae magistratus legatosque placere, neque, si postularent, senatum dari, priusquam imperata fecissent;

si qui ex is recuso retineo is colonia magistratus lego placeo neque si postulo senatus do priusquam impero facio


eo profectum Fabium, neque inde regredi hello bello inchoato posse.

is proficiscor fabius neque inde regredior hello bellum incoho possum


qui fugere capta urbe quam se Romanis tradere maluerant, summa rerum et custodia urbis permissa, ipse Demetriadem ab Euboea, unde primum ad opem ferendam sociis profectus erat, traiecit.

qui fugio capio urbs quam sui romanus trado malo summus res et custodia urbs permitto ipse demetrias ab euboea unde primus ad ops fero socius proficiscor sum transiacio


castra Romana potius Carthaginis portis immineant, quam nos iterum vallum hostium ex moenibus nostris videamus; Africa sit reliqui belli sedes, illuc terror fugaque, populatio agrorum, defectio sociorum, ceterae belli clades, quae in nos per quattuordecim annos ingruerunt, vertantur.

castrum romanus potis carthago porta immineo quam nos iterum valles hostis ex moenia noster video africanus sum reliquus bellum sedes illic terror fugo populatio ager defectio socius ceterus bellum clades qui in nos per quattuordecim annus ingruerunt verto


concitatur multitudo partim atrocitate sceleris, partim spe per occasionem repetendae libertatis.

concito multitudo pars atrocitas scelus pars spes per occasio repeto libertas


et per stagnum facilis transitus et in murum ascensus inde fuit; nam neque opere emunitus erat, ut ubi ipsius loci ac stagni praesidio satis creditum foret, nec ulla armatorum statio aut custodia opposita intentis omnibus ad opem eo ferendam, unde periculum ostendebatur.

et per stagnum facilis transitus et in murus ascensus inde sum nam neque opus emunio sum ut ubi ipse locus atque stagnum praesidium satis credo sum neque ullus armator statio aut custodia oppono intendo omnis ad ops is fero unde periculum ostendo


Tarracinae et Amiterni nuntiatum est aliquotiens lapidibus pluvisse, Menturnis aedem Iovis et tabernas circa forum de caelo tactas esse, Volturni in ostio fluminis duas naves fulmine ictas conflagrasse.

tarracina et amiternum nuntio sum aliquoties lapis pluvisse minturnae aedes iuppiter et taberna circa forum de caelum tango sum vulturnus in ostium flumen duo navo fulmen ictas conflagro


subibat cogitatio animum, quonam modo tolerabilis futura Etruria fuisset, si quid in Samnio adversi evenisset, quae coniuratione Samnitium erecta, quoniam ambo consules omnisque Romana vis aversa in Samnium esset, occupationem populi Romani pro occasione rebellandi habuisset.

subeo cogitatio animus quonam modo tolerabilis sum etruria sum si quis in samnium adverro evenio qui coniuratio samnites erigo quoniam ambo consul omne romanus volo averto in samnium sum occupatio populus romanus pro occasio rebello habeo


cum transitu Hasdrubalis, quantum in Italiam declinaverat belli, tantum levatae Hispaniae viderentur, renatum ibi subito par priori bellum est.

cum transeo hasdrubal quantus in italia declino bellum tantus levo hispania video reno ibi subeo par prior bellum sum


Hannibal ingressus urbem senatum extemplo postulat, precantibusque inde primoribus Campanorum, ne quid eo die seriae rei gereret diemque et ipse adventu suo festum laetus ac libens celebraret, quamquam praeceps ingenio in iram erat,

hannibal ingredior urbs senatus extemplo postulo preco inde primoris campanus ne quis is dies seria res gero dies et ipse advenio suus festus laetus atque libet celebro quamquam praeceps ingenium in ira sum


M. Cato suasit rogationem — exstat oratio eius de pecunia regis Antiochi — et Mummios tribunos auctoritate deterruit, ne adversarentur rogationi.

m cato suadeo rogatio exsto oratio is de pecunia rex antiochus et mummius tribunus auctoritas deterreo ne adverso rogatio


aut consulem, qui non, cum exercitum ex Etruria transire in Galliam iussisset, ipse Arimini occurrerit, ut bello interesset, quod sine eo geri fas non esset.

aut consul qui non cum exercitus ex etruria transeo in gallia iubeo ipse ariminum occurro ut bellum intersum qui sine is gero fas non sum


Rhen. = Rhenanus


tantum moratus, quantum satis temporis praegresso visum ad eliciendos hostes, cum Romano equitatu secutus, tegentibus tumulis, qui peropportune circa viae flexus oppositi erant, occultus processit.

tantus moror quantus satis tempus praegredior video ad elicio hostis cum romanus equitatus sequor tego tumulus qui peropportunus circa via flecto oppono sum occulo procedo


nihil se, quare perire merito deberent, admisisse; sed si pereundum etiam foret, neque suum delictum neque iram populi Romani, ut plus militum darent, quam haberent, posse efficere.

nihil sui quare pereo mereo debeo admitto sed si pereo etiam sum neque suus delinquo neque ira populus romanus ut multus miles do quam habeo possum efficio


in mediae regionis tumulos modicis copiis sequentibus cum venissent, relictis ibi in statione conspecta utrimque cohortibus Nabis cum delectis custodibus corporis,

in medius regio tumulus modicus copia sequor cum venio relinquo ibi in statio conspicio utrimque cohors no cum deligo custos corpus


equites ducibus tribunis haud multo plus hostibus quam suis ex inproviso ante signa evecti praebuerunt tumultus.

eques dux tribunus haud multus multus hostis quam suus ex improvide ante signum eveho praebeo tumultus


peracto indicio advoluta rursus genibus preces easdem, ut se ablegaret, repetivit.

perago indicium advolvo rursus genu prex idem ut sui ablego repeto


Demarati Corinthii filius erat, qui ob seditiones domo profugus cum Tarquiniis forte consedisset, uxore ibi ducta duos filios genuit. nomina his Lucumo atque Arruns fuerunt. Lucumo superfuit patri bonorum omnium heres; Arruns prior quam pater moritur uxore gravida relicta. nec diu manet superstes filio pater;

demaratus corinthius filius sum qui ob seditio domus profugus cum tarquinius fors consido uxor ibi duco duo filius gigno nomen hic lucumo atque arruns sum lucumo supersum pater bonus omnis heres arruns prior quam pater morior uxor gravidus relinquo neque diu maneo supersto filius pater


par deinde per quinque et viginti annos — tot enim postea vixit — titulo tantae gloriae fuit dignusque habitus, quem secundum a Romulo conditorem uirbis urbis Romanae ferrent.

par deinde per quinque et viginti annus tot enim postea vivo titulus tantus gloria sum dignus habitus qui secundus ab romulus conditor uirbis urbs romanus fero


cohortes inde Latinae Hernicaeque ab senatu gratiis ob inpigram militiam actis remissae domos. Antiates mille milites, quia serum auxilium post proelium venerant, prope cum ignominia dimissi.

cohors inde latinus hernicus ab senatus gratia ob inpigram militia ago remitto domus antias mille miles quia serus auxilium post proelium venio prope cum ignominia dimitto


consulares triumphalesque plebeios, quorum honoribus nihil praeter sacerdotia, quae nondum promiscua erant, deesset.

consularis triumphalis plebeius qui honor nihil praeter sacerdotium qui nondum promiscuus sum desum


de exercitibus ita placuit: ex Gallia legiones, quae sub C. Laelio fuerant, ad M. Tuccium propraetorem in Bruttios traduci,

de exercitus ita placeo ex gallia legio qui sub que laelius sum ad m tuccius propraetor in bruttii traduco


iam ante in eo religio civitatis apparuerat, quod, cum in publico deesset aurum, ex quo summa pactae mercedis Gallis confieret, a matronis conlatum acceperant, ut sacro auro abstineretur. matronis gratiae actae honosque additus, ut earum sicut virorum post mortem sollemnis laudatio esset.

iam ante in is religio civitas appareo qui cum in publicus desum aurum ex quo summus paciscor merces gallus conficio ab matrona confero accipio ut sacro aurum abstineo matrona gratia ago honor addo ut is sicut vir post mors sollemnis laudatio sum


cum ire ad senatum iussi essent, secuturos se dictatorem responderunt, unius eius fidei virtutique causam suam commendantes. ita deductus ex Samnitibus exercitus.

cum eo ad senatus iubeo sum sequor sui dictator respondeo unus is fides virtus causa suus commendo ita deduco ex samnites exercitus


casibus deinde variis Antenorem cum multitudine Enetum, qui seditione ex Paphlagonia pulsi et sedes et ducem rege Pylaemene ad Troiam amisso quaerebant, venisse in intimum maris Hadriatici sinum,

casus deinde varius antenor cum multitudo exneo qui seditio ex paphlagonia pello et sedes et dux rex pylaemenes ad troius amitto quaero venio in intimus mare hadriatici sinum


Eudamus Rhodiaque classis substitissent ad terrain, terram, ut et sine trepidatione conscenderent et,

eudamus rhodius classis substitissent ad terrain terra ut et sine trepidatio conscendo et


iam famae magis quam imperii memor, progressus in contionem ita verba fecit:

iam fama magis quam imperium memor progredior in contio ita verbum facio


ibi quamquam parvo momento superior Romana res fuit, meliorem tamen militem recepto pristino animo in futura proelia id certamen fecit. A. Verginius et Sp. Servilius consules fiunt.

ibi quamquam parvus momentum superus romanus res sum bonus tamen miles recipio pristinus animus in sum proelio is certamen facio ab verginius et spurius servilis consul fio


mox cum somno et flammam abisse. tur tum abducto in secretum viro Tanaquil “ viden uiden tu puerum hunc” inquit, “quem tam humili cultu educamus? scire licet hunc lumen quondam rebus nostris dubiis futurum praesidiumque regiae adflictae; proinde materiam ingentis publice privatimque decoris omni indulgentia nostra nutriamus.”

mox cum somnus et flamma abeo tur tum abduco in secerno vir tanaquil video video tu puer hic inquam qui tam humilis cultus educo scio licet hic lumen quondam res noster dubius sum praesidium regia affligo proinde materia ingens publicus privatim decor omnis indulgeo noster nutrio


adiecit et aliud, quo bono publico sibi proprias simultates irritavit.

adiicio et alius quo bonus publicus sui proprius simultas irritavit


itaque, quae tur tum cecinerit divino spiritu instinctus, ea se nec, ut indicta sint, revocare posse et tacendo forsitan, quae di inmortales vulgari velint, haud minus quam celanda effando nefas contrahi.

itaque qui tur tum cano divino spiritus instinguo is sui neque ut indico sum revocaris possum et taceo forsitan qui deus inmortal vulgaris volo haud paruus quam celo effor nefas contraho


inter principia condendi huius operis movisse numen ad indicandam tanti imperii molem traditur deos; nam cum omnium sacellorum exaugurationes admitterent aves, in Termini fano non addixere;

inter principia condo hic opus moveo numen ad indico tantus imperium moles trado deus nam cum omnis sacellum exauguratio admitto aveo in terminus fanum non addico


hic exercitus primo terrain terram Atticam ferro ignique depopulatus cum omnis generis praeda in Acarnaniam rediit. et irritatio quidem animorum ea prima fuit; posted postea iustum bellum decretis civitatis ultro indicendo factum.

hic exercitus primus terrain terra attica ferrum ignis depopulor cum omnis genus praeda in acarnania redeo et irritatio quidem animus is primus sum posted postea iustus bellum decretum civitas ultro indico facio


ad haec officia dimissis magistratibus consules in rostra escenderunt, et contione advocata cum sollemne carmen precationis, quod praefari, priusquam populum adloquantur, magistratus solent, peregisset consul, ita coepit.

ad hic officium dimitto magistratus consul in rostrum escendo et contio advoco cum sollemnis carmen precatio qui praefaris priusquam populus alloquor magistratus soleo perago consul ita coepio


quos cum et paucitas sua et multitude multitudo hostium et improvisa res terruisset, prope sine certamine capiuntur castra. captis, quae pars maxime a pugnantibus conspici poterat, iniecit Acilius ignem.

qui cum et paucitas suus et multitudo multitudo hostis et improvide res terreo prope sine certamen capio castrum capio qui pars magnus ab pugno conspicio possum injacio acilius ignis


opera deinde facienda ex decreta in eam rem pecunia, lacus sternendos lapide, detergendasque, qua opus esset, cloacas, in Aventino et in aliis partibus, qua nondum erant, faciendas locaverunt.

opus deinde facio ex decretum in is res pecunia lacus sterno lapis detergeo qui opus sum cloaca in aventinus et in alius pars qui nondum sum facio loco


primo in tumulo quattuor milia ferme distante ab castris regiis consedit; postero die cum equitatu in Magnos — ita vocant — campos subiectos ei tumulo degressus succedendo ad stationes hostium lacessendoque levibus proeliis diem absumpsit.

primus in tumulus quattuor mille ferme disto ab castrum regius consido posterus dies cum equitatus in magnus ita voco campus subicio is tumulus degredior succedo ad statio hostis lacesso levis proelium dies absumo


itaque die ac nocte iuxta parata instructaque omnia custodiis ac vigiliis erant, nec ab armis aut loco suo miles abscedebat.

itaque dies atque nox iuxta paro instruo omnis custodia atque vigilia sum neque ab arma aut locus suus miles abscedo


minime id, quod erat, suspicari poterat, tantae rei frustratione Hannibalem elusum, ut, ubi dux, ubi exercitus esset, cum quo castra conlata haberet, ignoraret;

paruus is qui sum suspicaris possum tantus res frustratio hannibal eludo ut ubi dux ubi exercitus sum cum quo castrum confero habeo ignoro


duo milia quingenti hostium in acie, multi postea ex vulneribus periere. multiplex caedes utrimque facta traditur ab aliis;

duo mille quingenti hostis in acies multus postea ex vulnus pereo multiplex caedes utrimque facio trado ab alius


quem terrorem non pugnae solum eventu, sed nocturna profectione confessi sunt.

qui terror non pugna solus evenio sed nocturnus profectio confiteor sum


et C. Iulius consules facti contentiones tribunorum adversus nobilium iuventutem ortas sine insectatione potestatis eius conservata maiestate patrum sedavere.

et que iulius consul facio contentio tribunus adverro nobilis iuventus orior sine insectatio potestas is conservo maiestas pater sedavere


plusque ea res quam prope sollemnis militum lascivia in consulem curae patribus iniecit; et tamquam baud haud dubius inter tribunos militum honos Meneni, si peteret, consularibus comitiis est exclusus.

multus is res quam prope sollemnis miles lascivia in consul cura pater injacio et tamquam baud haud dubius inter tribunus miles honor menenius si peto consularis comitium sum excludo


ego, praeterquam quod nihil auctum ex vano velim, quo nimis inclinant ferme scribentium animi, Fabium, aequalem temporibus huiusce belli, potissimum auctorem habui.

ego praeterquam qui nihil augeo ex vanus volo quo nimis inclino ferme scribo animus fabius aequalis tempus hic bellum potis auctor habeo


itaque novus hostis veteri adiunctus commovit animos militis Romani. quod ubi aciem iam instruenti Camillo centuriones renuntiaverunt, turbatas militum mentes esse, segniter arma capta, cunctabundosque et resistentes egressos castris esse, quin voces quoque auditas “cum centenis hostibus singulos pugnaturos, et aegre inermem tantam multitudinem, nedum armatam sustineri posse,” in equum insilit et ante signa,

itaque novus hostis vetus adjungo commoveo animus miles romanus qui ubi acies iam instruo camillus centurio renuntio turbo miles mens sum segnis arma capio cunctabundus et resisto egredior castrum sum quin voco quoque audio cum centeni hostis singuli pugno et aeger inermis tantus multitudo nedum armo sustineo possum in equus insilio et ante signum


nihil traditur, (luae quae causa numero aucto infirmiores eos fecerit. superati proelio sunt: ad duodecim milia hominum caesa, plus duo capta, et castris Romanus potitur.

nihil trado luae qui causa numerus augeo infirmis is facio supero proelium sum ad duodecim mille homo caedo multus duo capio et castrum romanus potio


simul eo, quod Pythagoras cum parte validissima praesidii excesserat contempta paucitate eorum, qui in arce erant, duce Archippo quodam praesidium expulerunt;

simul is qui pythagoras cum pars validus praesidium excedo contemno paucitas is qui in arx sum dux archippo quidam praesidium expello


cum in alto, ubi substiterant, cibo reficerent vires, contemplatus Eudamus hostis claudas mutilatasque naves apertis navibus remulco trahentis, viginti paulo amplius integras abscedentis, e turri praetoriae navis silentio facto “exsurgite” inquit “et egregium spectaculum capessite oculis.”

cum in altus ubi substiterant cibus reficio vireo contemplo eudamus hostis claudo mutilo navo apertus navis remulcum traho viginti paulus amplus integer abscedo e turris praetorius navus silentium facio exsurgo inquam et egregius spectaculum capesso oculus


an blandiores in publico quam in privato et alienis quam vestris estis? quamquam ne domi quidem vos, si sui iuris finibus matronas contineret pudor, quae leges hic rogarentur abrogarenturve, curare decuit.”

an blandus in publicus quam in privo et alienus quam vester sum quamquam ne domus quidem tu si suus ius finis matrona contineo pudor qui lex hic rogo abrogarenturve curo decet


principio aestatis eius, qua haec sunt gesta, P. Sulpicius proconsul et Attalus rex cum Aeginae, sicut ante dictum est, hibernassent, Lemnum inde classe iuncta — Romanae quinque et viginti quinqueremes, regiae quinque et triginta erant — transmiserunt.

principium aestas is qui hic sum gero p sulpicius proconsul et attalus rex cum aegina sicut ante dico sum hiberno lemnos inde classis iungo romanus quinque et viginti quinqueremis regia quinque et triginta sum transmitto


habebant et ab Attalo auxilia secum et mille ferme ex Romana classe a P. Sulpicio missos. adversus hunc ducem atque has copias Philippus bis prospero eventu pugnavit; mille admodum hostium utraque pugna occidit.

habeo et ab attalus auxilium sui et mille ferme ex romanus classis ab p sulpicius mitto adverro hic dux atque hic copia philippus bis prosper evenio pugno mille admodum hostis uter pugno occido


Romani, ut signa foras efferrent, Galli, ut aut in castra ipsi penetrarent aut exire Romanos prohiberent.

romanus ut signum foras effero gallus ut aut in castrum ipse penetro aut exeo romanus prohibeo


in Bruttiis nihil ferme anno eo memorabile gestum. pestilentia incesserat pari clade in Romanos Poenosque, nisi quod Punicum exercitum super morbum etiam fames adfecit.

in bruttius nihil ferme annus is memorabilis gero pestilentia incedo par clades in romanus poeni nisi qui punicus exercitus super morbus etiam fames afficio


cum summoto populo in conspectu omnium rem ad ceteras rettulissent, haud abnuentibus et illis bibere, epoto medicamento suamet ipsae fraude omnes interierunt.

cum summoveo populus in conspectus omnis res ad ceterus refero haud abnuo et ille bibo epoto medicamentum suus ipse fraus omnis intereo


Menippum cum tribus ferme milibus militum et omni classe Polyxenidan mittit, ipse paucos post dies sex milia suorum militum et ex ea copia, quae Lamiae repente colligi potuit, non ita multos Aetolos ducit.

menippus cum tres ferme mille miles et omnis classis polyxenidan mitto ipse paucus post dies sex mille suus miles et ex is copia qui lamia repens colligo possum non ita multus aetoli duco


ita ut ii praetores ambo, cum in provincias venissent, veteres dimitterent pedites equitesque.

ita ut is praetor ambo cum in provincia venio vetus dimitto pedito equito


perficietur autem, si urgemus obsessos, si non ante abscedimus, quam spei nostrae finem captis Veis inposuerimus. si hercules nulla alia causa, ipsa indignitas perseverantiam inponere debuit.

perficio autem si urgeo obsedeo si non ante abscedo quam spes noster finis capio via inposuerimus si herculis nullus alius causa ipse indignitas perseverantia inpono debeo


equites enim illis principes iuventutis, equites seminarium senatus; inde lectos in patres consules, inde imperatores creant: horum spolia paulo divisimus inter vos.

eques enim ille princeps iuventus eques seminarium senatus inde lectus in pater consul inde imperator creo hic spolium paulus divido inter tu