praetores dissimulare primo et trahenda re sed in mora esse; postremo victi consensu et seditionem metuentes pronuntiant eos praetores.

praetor dissimulo primus et traho res sed in mora sum postremo vinco consensus et seditio metuo pronuntio is praetor


accesserant duae res ad augendam invidiam dictatoris, una fraude ac dolo Hannibalis, quod, cum a perfugis ei monstratus ager dictatoris esset, omnibus circa solo aequatis ab uno eo ferrum ignemque et vim omnem hostilem abstineri iussit, ut occulti alicuius pacti ea merces videri posset,

accedo duo res ad augeo invidia dictator unus fraus atque dolus hannibal qui cum ab perfugio is monstro ager dictator sum omnis circa solum aequo ab unus is ferrum ignis et vis omnis hostilis abstineo iubeo ut occulo aliquis paciscor is merces video possum


adeo moderatio tuendae libertatis, dum aequari velle simulando ita se quisque extollit, ut deprimat alium, in difficili est, cavendoque ne metuant, homines metuendos ultro se efficiunt, et iniuriam a nobis repulsam tamquam aut facere aut pati necesse sit, iniungimus aliis.

adeo moderatio tueor libertas dum aequaris volo simulo ita sui quisque extollo ut deprimo alius in difficilis sum cavendoque ne metuo homo metuo ultro sui efficio et iniuria ab nos repello tamquam aut facio aut patior necesse sum injungo alius


tresviri deduxerunt P. Cornelius Scipio Nasica C. Flaminius L. Manlius Acidinus.

tresviri deduco p cornelius scipio nasica que flaminius l manlius acidinus


simili crudelitate et in Locrensium principes est usus, quos ad conquerendas iniurias ad P. Scipionem profectos audivit;

similis crudelitas et in locrensis princeps sum utor qui ad conqueror injuria ad p scipio proficio audio


missus a Philocle, qui quaereret, quid sibi vellet. nihil motus tantummodo, cum proiecto prae se clipeo staret, in praesidio creditae urhis urbis moriturum se armatum respondit. tur tum iussu praefecti a Thraecibus coniecta tela interfectique omnes.

mitto ab philocle qui quaero quis sui volo nihil moueo tantummodo cum projectum prae sui clipeus sto in praesidium credo urhis urbs morior sui armo respondeo tur tum iussus praefectus ab thraecibus conicio telum interfacio omnis


nec Antiochus ultra tergiversandum ratus, ne et suorum animos minueret detractando certamen et hostium spem augeret, et ipse copias eduxit, tantum progressus a castris, ut dimicaturum appareret.

neque antiochus ultra tergiversor reor ne et suus animus minuo detracto certamen et hostis spes augeo et ipse copia educo tantus progredior ab castrum ut dimico appareo


His his vocibus instincta plebes cum iam unius hominis esset, addita alia commodioris ad omnia turbanda consilii res.

hic hic vox instinguo plebs cum iam unus homo sum addo alius commodus ad omnis turbo consilium res


Trepidatum trepidatum in Etruria est post Fidenas captas non Veientibus solum exterritis metu similis excidii, sed etiam Faliscis memoria initi primo cum iis belli, quamquam rebellantibus non adfuerant.

trepido trepido in etruria sum post fidena capio non veiens solus exterreo metus similis excidium sed etiam faliscus memoria ineo primus cum is bellum quamquam rebello non adsum


“nos vero” inquit Menippus “nec volumus nec possumus pacisci quicquam, quo regnum Antiochi minuatur.”

nos verus inquam menippus neque volo neque possum pacisco quisquam quo regnum antiochus minuo


Sopatro mandatum ab senatu et a collegis, ut verba faceret.

sopater mando ab senatus et ab collega ut verbum facio


Hasdrubal Gisgonis filius et Mago coniunctis castris quinque ferme dierum iter ab Romanis aberant.

hasdrubal gisgonis filius et magus conjungo castrum quinque ferme dies iter ab romanus absum


inter haec locum iniuriae rati esse praedatum in agrum Romanum cohortes expedites mittunt: aut enim passuros inultam ear eam iniuriam Romanos, ne novo bello se onerarent, aut exiguo eoque parum valido exercitu persecuturos.

inter hic locus iniuria reor sum praedor in ager romanus cohors expedites mitto aut enim patior inultus ear is iniuria romanus ne novo bellum sui onero aut exiguus eo parum validus exercitus persequor


auditae deinde et aliae legationes ex Asia sunt. quibus omnibus datum responsum decem legatos more maiorum senatum missurum ad res Asiae disceptandas componendasque;

audio deinde et alius legatio ex asia sum qui omnis do responsum decem legatus mos magnus senatus mitto ad res asia discepto compono


ibi praeparata oratione Minnio “specioso titulo” inquit “uti vos, Romani, Graecarum civitatium liberandarum video, sed facta vestra orationi non conveniunt, et aliud Antiocho iuris statuitis, alio ipsi utimini.

ibi praeparo oratio minnio speciosus titulus inquam uti tu romanus graecaris civitas liberandaris video sed facio vester oratio non convenio et alius antiochus ius statuo alius ipse utor


qui contempta sua senectute et auctoritate foedissimo cum eventu pugnasset, non solum in praesentia moderatum irae esse, ne quid de collega secus populo aut senatui scriberet, sed,

qui contemno suus senectus et auctoritas foedus cum evenio pugno non solus in praesens modero ira sum ne quis de collega secus populus aut senatus scribo sed


ipse ab Dio auratis statuis omnibus raptis, ne praeda hosti essent, incolas eius loci demigrare Pydnam cogit, et, quae temeritas consulis videri potuisset, quod eo processisset, unde invito hoste regredi nequiret, eam non inconsultam audaciam fecit.

ipse ab dius auro statuo omnis rapio ne praeda hostis sum incolo is locus demigraris pydna cogo et qui temeritas consul video possum qui is procedo unde invito hostis regredior nequiret is non inconsultus audacia facio


primo a mari circumfusa turba amicorum ac satellitum procedebat, deinde extenuabant paulatim angustiae agmen.

primus ab mare circumfundo turba amicus atque satelles procedo deinde extenuo paulatim angustia agmen


Marius contione advocata edicit, ut frequentes cum coningibus coniugibus ac liberis obviam irent Hannibali. ab universis id non oboedienter modo sed enixe, favore etiam volgi et studio visendi tot iam victoriis clarum imperatorem, factum est.

marius contio advoco edico ut frequens cum coningibus conjunx atque liber obvius eo hannibal ab universus is non oboedienter modo sed enitor favor etiam vulgus et studium viso tot iam victoria clarus imperator facio sum


patres mollem consulem et ambitiosum rati, plebes fallacem; brevique apparuit aequasse eum Appii odium. (Certamen certamen consulibus inciderat,

pater mollis consul et ambitiosus reor plebs fallax brevis appareo aequo is appius odium certamen certamen consul incido


ibi die per sollemnes epulas consumpto navem praeparatam a Poride sopitis omnibus de tertia vigilia conscendunt tanlquam tamquam redituri Thessalonicam: sed traicere in Euboeam erat propositum.

ibi dies per sollemnis epulae consumo navo praeparo ab poride sopio omnis de tertius vigil conscendo tanlquam tamquam redeo thessalonica sed traicio in euboea sum propono


Ligures in medio post elephantos positi. sed longior quam latior acies erat; Gallos prominent collis tegebat.

ligur in medium post elephantus pono sed longus quam latus acies sum galli promineo collis tego


postero die progressus Agassas urbem tradentibus sese ipsis recepit; et ut reliquorum Macedonum animos sibi conciliaret, obsidibus contentus sine praesidio relinquere se iis urbem inmunesque ac suis legibus victuros est pollicitus.

posterus dies progredior agassas urbs trado sui ipse recipio et ut reliquus macedones animus sui concilio obsidibus contineo sine praesidium relinquo sui is urbs inmunesque atque suus lex vinco sum polliceor


eam rem consules rati, ut erat, perniciosam ad patres deferunt, sed de ea tum consulere ordine non licuit; adeo tumultuose excepta est clamoribus undique et indignatione patrum, si, quod imperio consulari exsequendum esset, invidiam eius consules ad senatum reicerent.

is res consul reor ut sum perniciosus ad pater defero sed de is tum consulo ordo non licet adeo tumultuosus excipio sum clamor undique et indignatio pater si qui imperium consularis exsequor sum invidia is consul ad senatus reicio


ante omnia Philippum et Macedonas in societatem belli quacumque ratione censeo deducendos esse.

ante omnis philippus et macedonas in societas bellum quicumque ratio censeo deduco sum


Hasdrubal ad eum navium numerum quem a fratre instructum paratumque acceperat,

hasdrubal ad is navis numerus qui ab frater instruo paro accipio


eum cum in senatu fatigassent interrogationibus tribuni plebis Papirius et Licinius de iis, quae in Histria essent acta, in contionem quoque produxerunt.

is cum in senatus fatigo interrogatio tribunus plebs papirius et licinius de is qui in histria sum ago in contio quoque produco


motae autem eorum mentes sunt non tum primum, cum de vita imperatoris dubii rumores allati sunt, sed iam ante licentia ex dintino, ut fit, otio conlecta, et non nihil, quod in hostico laxius rapto suetis vivere artiores in pace res erant.

moueo autem is mens sum non tum primus cum de vito imperator dubius rumor affero sum sed iam ante licentia ex dintino ut fio otium collecta et non nihil qui in hosticus laxus rapio suo vivo artus in pax res sum


in primo agmine imperator erat, sollicitus propter iniquitatem locorum. Thraeces nihil se moverunt, donec armati transirent;

in primus agmen imperator sum sollicitus propter iniquitas locus thraeces nihil sui moveo donec armatus transeo


magno cum periculo suo, qui forte patrum in foro erant, in earn eam turbam inciderunt;

magnus cum periculum suus qui fors pater in forum sum in earn is turba incido


nam cum ex frumentatoribus refugientes quidam in castra nuntiassent consuli circumsideri praesidium, motus periculo tot civium — nam octingenti ferme et omnes Romani erant — cum equitatu ac levi armatura (accesserant nova auxilia, Numidae pedites equitesque et elephanti) castris egreditur et tribunis militum imperat, ut legionum signa sequantur.

nam cum ex frumentator refugio quidam in castrum nuntio consul circumsideri praesidium moueo periculum tot civis nam octingenti ferme et omnis romanus sum cum equitatus atque levis armo accedo novo auxilium numida pedito equito et elephantus castrum egredior et tribunus miles impero ut legio signum sequor


et ea, quae in Insula erat, Achradinamn Achradinam tralata est; murique ea pars, quae ab cetera urbe nimis firmo munimento intersaepiebat Insulam, consensu omnium deiecta est. secutae et ceterae res hanc: inclinationem animorum ad libertatem. Hippocrates atque Epicydes audita morte tyranni,

et is qui in insula sum achradinamn achradina transfero sum murus is pars qui ab ceterus urbs nimis firmus munimentum intersaepio insula consensus omnis deicio sum sequor et ceterus res hic inclinatio animus ad libertas hippocrates atque epicydes audio mors tyrannus


P. = Puteanus saec. VI (ab ius avidissima lib. XXI c. 20, 8 ad copias partim c. 21, 13 servatus, a salute c. 41, 13 denuo incipiens).

p puteanus saec vis ab ius avidus liber xxi que ad copia pars que servo ab salus que denuo incipio


primo secundus ventus ad ipsam urbem ferebat eos, sperabantque subito terrore aliquid moturos; postquam circumagente se vento fluctibus dubiis volvi coeptum est mare, pervicerunt quidem remis, ut tenerent terrain; terram;

primus secundus venio ad ipse urbs fero is spero subeo terror aliquis moveo postquam circumago sui venio fluctus dubius volvo coepio sum mare pervicerunt quidem remi ut teneo terrain terra


ubi nunc Neapolis sita est; duabus urbibus populus idem habitabat. Cumis erant oriundi;

ubi nunc neapolis sino sum duo urbs populus idem habito cumae sum orior


ubi appropinquarunt, omnia eadem utrimque, quae fuerant in priore proelio, erant praeter animos et victoribus ab re secunda auctos et hostibus fractos,

ubi appropinquo omnis idem utrimque qui sum in prior proelium sum praeter animus et victor ab res secundus augeo et hostis frango


inter haec simul spes simul cura in dies crescebat, nec satis certum constare apud animos poterat, utrum gaudio dignius esset Hannibalem post sextum decimum annum ex Italia decedentem vacuam possessionem eius reliquisse populo Romano, an magis metuendum, quod incolumi exercitu in Africam transisset:

inter hic simul spes simul cura in dies cresco neque satis certus constaris apud animus possum utrum gaudium dignus sum hannibal post sextus decimus annus ex italia decedo vacuus possessio is relinquo populus romanus an magis metuo qui incolumis exercitus in africa transeo


cum iis circumire tribus, orare, ne pessimum facinus peiore exemplo admitterent iudices in suam rem litem vertendo, cum praesertim, etiam si fas sit curam emolumenti sui iudici esse, nequaquam tantum agro intercipiendo adquiratur, quantum amittatur alienandis iniuria sociorum animis.

cum is circumeo tres oro ne malus facinus malus exemplum admitto iudex in suus res lito verto cum praesertim etiam si fas sum cura emolumentum suus judicium sum nequaquam tantus ager intercipio acquiro quantus amitto alieno iniuria socius animus


tritici centum et viginti milia modium, et in viaticum decurionibus remigibusque conlaturos;

triticum centum et viginti mille modius et in viaticus decurio remex confero


tamen tantum afuit ab eo, ut ulla ignominia iis exercitibus quaereretur, ut et urbs Roma per eum exercitum, qui ab Allia Veios transfugerat,

tamen tantus asum ab is ut ullus ignominia is exercitus quaero ut et urbs roma per is exercitus qui ab allium veii transfugio


inde terra marique simul coeptae oppugnari Syracusae, terra ab Hexapylo, mari ab Achradina, cuius murus fluctu adluitur. et quia, sicut Leontinos terrore ac primo impetu ceperant, non diffidebant vastam disiectamque spatio urbem parte aliqua se invasuros, omnem apparatum oppugnandarum urbium muris admoverunt.

inde terra mare simul coepio oppugnaris syracusae terra ab hexapylon mare ab achradina qui murus fluctus adluo et quia sicut leontini terror atque primus impetus capio non diffido vastus disjacio spatium urbs pars aliqui sui invado omnis appario oppugnandaris urbs murus admoverunt


tutius visum est defendi inermes Latinos quam pati retractare arma. Vetusius consul missus est. is finis populationibus fuit. cessere Aequi campis locoque magis quam armis freti summis se iugis montium tutabantur.

tueor video sum defendo inermis latini quam patior retractaris arma vetusius consul mitto sum is finis populatio sum cedo aequum campus loco magis quam arma fretus summus sui iugum mons tuto


congressus. inde diversi ad duas simul oppugnandas urbes profecti.

congredior inde diverto ad duo simul oppugno urbs proficiscor


prope in carcerem atque in ergastulum dederit, ubi summo loco natus dictatorius iuvenis cotidiana miseria disceret vere imperioso patre se natum esse. at quam ob noxam? quia infacundior sit et lingua inpromptus.

prope in carcer atque in ergastulis do ubi superus locus nascor dictatorius juvenis cottidianus miseria disco verus imperiosus pater sui natus sum at quam ob noxa quia infacundus sum et lingua inpromptus


haec mixta metu spes ultra, quam vellent aut quam possent, trahere eos tempus cogebat;

hic misceo metus spes ultra quam volo aut quam possum traho is tempus cogo


pacis gratiam et fructum Romanus in se vertat. et haud dubie decesserat iis aliquantum honoris; sed cur neglegerentur, ignorabant. donis regis inminere credebant invicti ab ea cupiditate animi virum;

pax gratia et fructus romanus in sui verto et haud dubius decedo is aliquantus honor sed cur neglego ignoro donum rex inmino credo invictus ab is cupiditas animus vir


confestim consul et ipse transit Tiberim, castra sub Ianiculo communit. postero die luce orta nonnihil et hesterna felicitate pugnae ferox, magis tamen quod inopia frumenti quamvis in praecipitia, dum celeriora essent, agebat consilia, temere adverso Ianiculo ad castra hostium aciem erexit foediusque inde pulsus,

confestim consul et ipse transeo tiberis castrum sub janiculum communio posterus dies lux orior nonnihil et hesternus felicitas pugna ferox magis tamen qui inopia frumentum quivis in praecipitium dum celer sum ago consilium temere adverso janiculum ad castrum hostis acies erigo foedus inde pello


de aequato imperio, satis fidens haudquaquam cum imperil imperii iure artem imperandi aequatam cum invicto a civibus hostibusque animo ad exercitum rediit.

de aequo imperium satis fido haudquaquam cum imperil imperium ius ars impero aequo cum invictus ab civis hostis animus ad exercitus redeo


“L. Aemili,” inquit “quem unum insontem culpae cladis hodiernae dei respicere debent, cape hunc equum, dum et tibi virium aliquid superest et comes ego te tollere possum ac protegere.

l aemilis inquam qui unus insons culpa clades hodiernus deus respicio debeo capio hic equus dum et tu vis aliquis supersum et comes ego tu tollo possum atque protego


nec diu pax Albana mansit. invidia vulgi, quod tribus militibus fortuna publica conmissa fuerat, vanum ingenium dictatoris corrupit et, quoniam recta consilia baud haud bene evenerant, pravis reconciliare popularium animos coepit.

neque diu pax albanus maneo invidia vulgus qui tres miles fortuna publicus conmitto sum vanus ingenium dictator conrumpo et quoniam recta consilium baud haud bene evenio pravus reconciliaris popularis animus coepio


accepta itaque res saepiusque usurpando excitata. vernaculis artificibus, quia ister Tusco verbo ludio vocabatur, nomen histrionibus inditum;

accipio itaque res saepis usurpo excito vernaculis artifex quia ister tuscus verbum ludius voco nomen histrio indo


atque eas in faucibus portus supprimere;


victoriam honestam ex hostibus partam turpe domi de finibus sociorum iudicium populi deformavit.

victoria honestus ex hostis pario turpis domus de finis socius iudicium populus deformo


quae postquam Samum nuntiata sunt, primo Eumenes avocatus domestico bello cum classe Elaeam petit; inde, cum praesto fuissent equites peditumque expediti, praesidio eorum tutus, priusquam hostes sentirent aut moverentur, Pergamum contendit.

qui postquam samos nuntio sum primus eumenes avoco domesticus bellum cum classis elaea peto inde cum praesto sum eques pedes expedio praesidium is tueor priusquam hostis sentio aut moveo pergamum contendo


addidere clamored clamorem lixae calonesque et alia turba custodiae inpedimentorum adposita, ut paucitatem maxime spernentibus Poenis ingentis repente exercitus speciem fecerint.

addo clamored clamor lixa calo et alius turba custodia inpedimentor appono ut paucitas magnus sperno poenus ingens repens exercitus species facio


eumque late depopulatus multis mortalibus cum alia omnis generis praeda captis ad naves redit atque in ad Siciliam tramisit, tertio decumo die, quam profectus inde erat, Lilybaeum revectus.

is latus depopulor multus mortalis cum alius omnis genus praeda capio ad navo redeo atque in ad sicilia transmitto tertius decimus dies quam proficiscor inde sum lilybaeum reveho


dilectus habere consules iussi. Q. Fabius ex Liguribus scripserat Apuanos ad rebellionem spectare, periculumque esse, ne impetum in agrum Pisanum facerent.

delectus habeo consul iubeo q fabius ex ligur scribo apuanos ad rebellio specto periculum sum ne impetus in ager pisanus facio


ea cum ordine omnia relata essent, castra nihil aucta errorem faciebant: bina erant, sicut ante adventum consulis alterius fuerant, una M. Livii, altera L. Porci, neutris quicquam, quo latius tenderetur, ad munimenta adiectum.

is cum ordo omnis refero sum castrum nihil augeo error facio bini sum sicut ante advenio consul alter sum unus m livius alter l porcius neuter quisquam quo fero tendo ad munimentum adiectus


devictis Liguribus, paucos post menses proconsulem P. Cornelium multorum exemplo, qui in magistratu non triumphaverunt, triumphaturum esse.

devinco ligur paucus post mensis proconsulis p cornelius multus exemplum qui in magistratus non triumphaverunt triumpho sum


stationes infrequentes relictas, paucis milites adhortatus ad castra oppugnanda ducit.

statio infrequenter relinquo paucus miles adhortor ad castrum oppugno duco


quae ad deterrendos a cupiditate animos nuntiata erant, ea accenderunt, et clamore orto a militibus, ni signum detur, sine ducibus ituros, haudquaquam dux defuit: nam extemplo Varro signum dedit proficiscendi.

qui ad deterreo ab cupiditas animus nuntio sum is accendo et clamor orior ab miles ni signum do sine dux eo haudquaquam dux desum nam extemplo varro signum do proficisco


eodem exemplo tabula in aede Iovis in Capitolio supra valvas fixa est.

idem exemplum tabula in aedes iuppiter in capitolium supra valva figo sum


Camillo et ab hostibus et a civibus gratiae actae. Faliscis in stipendium militum eius anni, ut populus Romanus tributo vacaret, pecunia imperata. pace data exercitus Romam reductus.

camillus et ab hostis et ab civis gratia ago faliscus in stipendium miles is annus ut populus romanus tribuo vaco pecunia impero pax do exercitus roma reduco


ei memores beneficiorum eius perpulisse magnam partem se iuventutis Tarentinae referunt, ut Hannibalis amicitiam ac societatem quam populi Romani mallent, legatosque ab suis missos rogare Hannibalem, ut exercitum propius Tarentum admoveat.

is memor beneficus is perpello magnus pars sui iuventus tarentinus refero ut hannibal amicitia atque societas quam populus romanus malo lego ab suus mitto rogo hannibal ut exercitus propius tarentus admoveo


si Chalcidem habuissent; gaves graves fuisse Macedonas dominos; multo minus tolerabilis futuros Aetolos. Romanorum maxime respectus civitates movit,

si chalcis habeo gaves gravis sum macedonas dominus multus paruus tolerabilis sum aetoli romanus magnus respicio civitas moveo


ut duos plebeios fieri consules liceat, duos patricios non liceat? et alterum ex plebe creari necesse sit, utrumque ex patribus praeterire liceat? quaenam ista societas, quaenam consortio est? parum est, si, cuius pars tua nulla adhuc fuit, in partem eius venis, nisi partem petendo totum traxeris?

ut duo plebeius fio consul licet duo patricius non licet et alter ex plebs creo necesse sum uterque ex pater praetereo licet quisnam iste societas quisnam consortio sum parum sum si qui pars tuus nullus adhuc sum in pars is venio nisi pars peto totus traho


Appium censorem petisse consulatum comitiaque eius ab L. Furio tribuno plebis interpellata, donec se censura abdicarit, in quibusdam annalibus invenio. creatus consul,

appius censor peto consulatus comitium is ab l furius tribunus plebs interpello donec sui censeo abdico in quidam annal invenio creo consul


et Ti. Sempronius eodem tempore in Sardinia multis secundis proeliis Sardos perdomuit.

et tiberius sempronius idem tempus in sardinia multus secundus proelium sardi perdomo


deos quoque huic favisse sorti spero eosdemque in rebus gerendis adfuturos esse.

deus quoque hic faveo sortio spero idem in res gero adsum sum


religionis haec Romanae esse, non versutiarum Punicarum neque calliditatis Graecae, apud quos fallere hostem quam vi superare gloriosius fuerit.

religio hic romanus sum non versutiaris punicaris neque calliditas graece apud qui fallo hostis quam vis supero gloriosus sum


quinto die Romani processere in medium campi; Antiochus nihil promovit signa, ita ut extremi minus mille pedes a vallo abessent.

quintus dies romanus procedo in medius campus antiochus nihil promoveo signum ita ut extremus paruus mille pes ab vallo absum


consul iam munimentis, quibus saepienda urbs erat, iam operibus, quae admovere muris parabat, perfectis quinque simul locis moenia est adgressus.

consul iam munimentum qui saepio urbs sum iam opus qui admoveo murus paro perficio quinque simul locus moenia sum aggredior


ab Romanis autem — aberat acies eorum paulo plus quingentos passus — velites et equitum duae ferme alae emissae, ut numero quoque eques pedesque hostem aequarent.

ab romanus autem absum acies is paulus multus quingenti patior veles et eques duo ferme ala emitto ut numerus quoque eques pedo hostis aequo


apparuitque occasione magis quam virtute fretos venisse; adeo vix primum impetum Romanorum sustinuere. quin etiam bono fuisse Romanis adventum eorum constabat, orientemque iam seditionem inter patres et plebem metu tam propinqui belli conpressam.

appareo occasio magis quam virtus fretus venio adeo vix primus impetus romanus sustineo quin etiam bonus sum romanus advenio is consto orior iam seditio inter pater et plebs metus tam propinquus bellum conpremo


tamquam amissuri, non reddituri indignabantur. servis liberatis a tyranno non irrita modo futura libertas, sed multo foedior, quam fuisset ante, servitus redeuntibus in iratorum dominorum potestatem ante oculos obversabatur.

tamquam amitto non reddo indignor servio libero ab tyrannus non irrito modo sum libertas sed multus foedus quam sum ante servio redeo in irator dominus potestas ante oculus obverso


et Masinissa praesidio circa portas opportunaque moenium dimisso, ne cui fugae pateret exitus, ad regiam occupandam citato vadit equo. intranti vestibulum in ipso limine Sophoniba,

et masinissa praesidium circa porta opportunus moenia dimitto ne qui fuga pateo exitus ad regia occupo cito vado equus intro vestibulis in ipse limen sophoniba


tum vero iam superfundenti se laetitiae vix temperatum est;

tum verus iam superfundo sui laetitia vix tempero sum


iidem, cum aculeus sagittae aut glandis abditae introrsus tenui vulnere in speciem urit, et scrutantis, qua evellant, telum non sequitur, tur tum in rabiem et pudorem tam parvae perimentis versi pestis prosternunt corpora humi, sicut tur tum passim procumbebant;

eo cum aculeus sagitta aut glandis abdo introrsum tenuis vulnus in species uro et scrutor qui evello telis non sequor tur tum in rabies et pudor tam parvus perimo verro pestis prosterno corpus humus sicut tur tum passim procumbo


inde proxima nocte sex milia peditum equites quingentos, qui praesidio senatui essent, Nolam intromisit.

inde propior nox sex mille pedes eques quingenti qui praesidium senatus sum nola intromitto


unus exercitus in propinquo est, duo haud procul absunt; nunc adgredientibus spes aliqua est; et iam temptastis vestras atque illorum vires.

unus exercitus in propinquo sum duo haud procul absum nunc aggredior spes aliqui sum et iam tento vester atque ille vireo


P. et Cn. Scipionibus inter se partitis copias, ut Gnaeus terra, Publius navibus rem gereret, Hasdrubal Poenorum imperator, neutri parti virium satis fidens, procul ab hoste intervallo ac locis tutus tenebat se, quoad multum ac diu obtestanti quattuor milia peditum, mille equites in supplementum missi ex Africa sunt.

p et cn scipio inter sui partio copia ut gnaeus terra publius navis res gero hasdrubal poenus imperator neuter pario vis satis fido procul ab hostis intervallum atque locus tueor teneo sui quoad multus atque diu obtestor quattuor mille pedes mille eques in supplementum mitto ex africanus sum


Ligures saepe per legatos deprecati, ne penates, sedem in qua geniti essent, sepulcra maiorum cogerentur relinquere, arma obsides pollicebantur.

ligur saepe per legatus deprecor ne penates sedes in qui gigno sum sepulcrum magnus cogo relinquo arma obses polliceo


Glar.= Glareanus.


me in hac strage militum meorum patere expirare, ne aut reus iterum e consulatue sim aut accusator collegae existam, ut alieno crilatu sim aut accusator collegae existam, ut alieno crimine innocentiam meam protegam.”

ego in hic strages miles meus pateo expiraris ne aut reus iterum e consulatue sum aut accusator collega existam ut alienus crilatu sum aut accusator collega existam ut alienus crimen innocentia meus protego


is plura consilio quam vi gerens hospitiis magis regulorum conciliandisque per amicitiam principum novis gentibus quam bello aut armis rem Carthaginiensem auxit. ceterum nihilo ei pax tutior fuit:

is multus consilium quam vis gero hospitium magis regulus concilio per amicitia princeps novus gens quam bellum aut arma res carthaginiensis augeo ceterum nihilum is pax tueor sum


Hannibalis Apuliam, Samnium ac iam prope totam Italiam factam. nulla profecto alia gens tanta mole cladis non obruta esset.

hannibal appulia samnium atque iam prope totus italia facio nullus profecto alius gens tantus moles clades non obruo sum


orationes et pro se multae et pro aliis et in alios: nam non solum accusando sed etiam causam dicendo fatigavit inimicos. simultates nimio plures

oratio et pro sui multus et pro alius et in alius nam non solus accuso sed etiam causa dico fatigo inimicus simultas nimius multus


productae deinde in conspectum iis coniuges liberique lacrumantibus lacrimantibus gaudio redduntur.

produco deinde in conspectus is coniunx libet lacrumantibus lacrimo gaudium reddo


at enim ego eam violavi et everti,


is hostis velut natus ad continendam inter magnorum intervalla bellorum Romanis militarem disciplinam erat; nec alia provincia militem magis ad virtutem acuebat. nam Asia

is hostis velut nascor ad contineo inter magnus intervallum bellum romanus militaris disciplina sum neque alius provincia miles magis ad virtus acuo nam asia


similius enim veri est argenti quam auri maius pondus fuisse, et potius quadragiens quam ducentiens quadragiens litem aestimatam,

similis enim verus sum argentum quam aurum magnus pondus sum et potis quadragies quam ducentiens quadragies lito aestimo


ceterum ut tibi curae est sentire cives tuos, quanto per te onere leventur, sic mihi laborandum est, ne, quae tune tum pepigerunt, hodie subtracta ex condicionibus pacis praemia perfidiae habeant.

ceterum ut tu cura sum sentio civis tuus quantus per tu onus leventur sic ego laboro sum ne qui tu tum pepigerunt hodie subtraho ex condicio pax praemium perfidia habeo


“Hannibali imperatori parem consulem nomino.” hoc anno ad Capuam Vibellio Taureae, Campano summo equiti, provocanti summus Romanus eques Asellus Claudius est oppositus.

hannibal imperator par consul nomino hic annus ad capua vibellio taurea campanus superus equio provoco summus romanus eques asellus claudus sum oppono


circumeuntes enim tentoria primo deinde in principiis praetorioque, ubi sermones inter se serentium circulos vidissent, adloquebantur percunctantes magis, quae causa irae consternationisque subitae foret, quam factum accusantes.

circumeo enim tentorius primus deinde in principia praetorius ubi sermo inter sui sero circulus video alloquor percuncto magis qui causa ira consternatio subeo sum quam facio accuso


enimvero senatus indignari tantum consulem ausum, ut suam provinciam relinqueret, in alienam transiret, exercitum novo periculosoque itinere inter exteras gentes duceret, viam tot nationibus in Italiam aperiret.

enimvero senatus indignor tantus consul audeo ut suus provincia relinquo in alienus transeo exercitus novo periculosus iter inter exter gens duco via tot natio in italia aperio


quo fama erat Hasdrubalem a Balearibus nuper traiecisse, classi Africam repetenti occurrit, levique certamine in alto commisso septem inde naves cum sociis navalibus cepit. ceteras metus baud haud secus quam tempestas passim disiecit. per eosdem forte dies

quo fama sum hasdrubal ab balearis nuper transjacio classis africa repeto occurro levis certamen in altus committo septem inde navo cum socius naval capio ceterus metus baud haud secus quam tempestas passim disjacio per idem fors dies


partem muri versam in agros egregie munitam habebant, una tantum in eam regionem porta imposita, cuius adsiduus custos semper aliquis ex magstratibus magistratibus erat.

pars murus verro in ager egregius munio habeo unus tantus in is regio porto impono qui assiduus custos semper aliquis ex magstratibus magistratus sum


urbem quoque omni, etiam experte ante certaminis, multitudine opificum ad spem praedae evocata obsidere parat;

urbs quoque omnis etiam experior ante certamen multitudo opifex ad spes praeda evoco obsido paro


haec ubi ex Graeco carmine interpretata recitavit, tum dixit se oraculo egressum extemplo iis omnibus divis rem divinam ture ac vino fecisse;

hic ubi ex graecum carmen interpretor recito tum dico sui oraculum egredior extemplo is omnis divus res divina tus atque vinum facio


Bomilcaris adventus fama primo, dein praeter spem mora cum gaudium et metum in vicem Romanis Syracusanisque praebuisset,

bomilcaris advenio fama primus deinde praeter spes mora cum gaudium et metus in vicis romanus syracusanus praebeo


ea tum arce satis, ut videbatur, tuta Crotoniatum optimates tenebant se, circumsedente cum Bruttiis eos etiam plebe sua.

is tum arx satis ut video tueor crotoniatum optimas teneo sui circumsedeo cum bruttius is etiam plebs suus


Romam reduceret M. Sempronius propraetor. Hispaniis singulae legiones, quae tum in iis provinciis erant, decretae, et ut terna milia peditum, ducenos equites ambo praetores in supplementum sociis imperarent secumque transportarent.

roma reduco m sempronius propraetor hispania singulus legio qui tum in is provincia sum decerno et ut terni mille pedes duceni eques ambo praetor in supplementum socius impero sui transporto


et cum Volumnius ipse portae signa inferret, Appius Bellonam victricem identidem celebrans accenderet militum animos, per vallum, per fossas inruperunt.

et cum volumnius ipse porta signum infero appius bellona victrix identidem celebro accendo miles animus per valles per fossa irrumpo


si successisset coeptis, erecturum se adflictas res aut, si pulsus esset, tamen ultro inferendo arma contemptum sui dempturum.

si succedo coepio erigo sui affligo res aut si pello sum tamen ultro infero arma contemno suus dempturum


Carthaginienses responderunt, quidquid aecum censuissent Romani, facturos esse.

carthaginiensis respondeo quisquis aequus censeo romanus facio sum


nec Veis melius gesta res, quod turn tum caput omnium curarum publicarum erat; nam et duces Romani plus inter se irarum quam adversus hostes animi habuerunt, et auctum est bellum adventu repentino Capenatium atque Faliscorum.

neque via bonus gero res qui turn tum caput omnis cura publicaris sum nam et dux romanus multus inter sui ira quam adverro hostis animus habeo et augeo sum bellum advenio repentinus capenatium atque faliscus


quod Areum et Alcibiadem capitis ab se concilio proximo damnatos cum legatis videbant;

qui areus et alcibiades capio ab sui concilio propior damno cum legatus video


Pydnaei, qui proximi erant, nondum miserant legatos; multitudo incondita plurium simul gentium turbaque, quae ex acie fuga in unum conpulsa erat, consilium et consensum civitatis inpediebat; nec clausae modo portae, sed etiam inaedificatae erant.

pydnaei qui propior sum nondum mitto legatus multitudo inconditus multus simul gens turbo qui ex acies fuga in unus conpello sum consilium et consensus civitas inpediebat neque claudo modo porta sed etiam inaedifico sum


ad populationem agri versi direptis aliquot incensisque vicis maiore quam ex continenti praeda parta cum in naves se recepissent, ex Baliaribus insulis legati pacem petentes ad Scipionem venerunt.

ad populatio ager verro disrepo aliquot incendo vicus magnus quam ex contineo praeda pario cum in navo sui recipio ex baliaris insula legatus pax peto ad scipio venio


primi, qua modo praeirent duces, per praealtas fluvii ac profundas voragines hausti paene limo inmergentesque se tamen signa sequebantur.

primus qui modo praeeo dux per praealtus fluvius atque profundo vorago haurio paene limus inmergentesque sui tamen signum sequor


creati P. et Sex. Aelii — Paetis fait fuit ambobus cognomen — et On. Cn. Cornelius Lentulus. quod Narniensibus datum, ut colonorum numerus augeretur, id Cosani petentes non impetraverunt.

creo p et sex aelius paetus fait sum ambo cognomen et os cn cornelius lentulus qui narniensis do ut colonus numerus augeo is cosanum peto non impetro


minus quingentos passus ab castris aberant, cum in conspectu fuere hostium equites; duae alae erant magna ex parte Gallorum — Cassignatus praeerat — et levis armaturea centum fere et quinquaginta Mysi et Cretenses.

paruus quingenti patior ab castrum absum cum in conspectus sum hostis eques duo ala sum magnus ex pars gallus cassignatus praesum et levis armaturea centum fere et quinquaginta mysus et cretensis


quid? si carpere singula et extorquere et exaequari ad extremum viris patiemini, tolerabiles vobis eas fore creditis? extemplo, simul pares esse coeperint,

quis si carpo singulus et extorqueo et exaequaris ad exter vis patior tolerabilis tu is sum credo extemplo simul par sum coepio


ita cum triginta navium classe — omnes autem quinqueremes erant — ab ostiis Tiberinis profectus praeter oram Tusci maris, Alpes atque Gallicam sinum et deinde Pyrenaei circumvectus promunturium, Emporiis, urbe Graeca — oriundi et ipsi a Phocaea sunt — , copias exposuit.

ita cum triginta navis classis omnis autem quinqueremis sum ab ostium tiberinus proficiscor praeter ora tuscus mare alpis atque gallicus sinum et deinde pyrenaeus circumvehor promunturium emporiae urbs graecum orior et ipse ab phocaea sum copia expono


quas si adiecisset missae nuper ad se classi Carthaginiensium et ex Bithynia ab rege Prusia venientibus navibus, statuerat navali proelio lacessere Romanos iam diu in regione ea potentes maris.

qui si adicio mitto nuper ad sui classis carthaginiensis et ex bithynia ab rex prusia venio navis statuo naval proelium lacesso romanus iam diu in regio is potens mare


militaribus donis donasset, tune, quod ad volones attineret, omnes ait malle laudatos a se dignos indignosque, quam quemquam eo die castigatum esse. quod bonum faustum felixque rei publicae ipsisque esset, omnes eos liberos esse iubere.

militaris donum dono tu qui ad volo attineo omnis aio malo laudo ab sui dignus indignus quam quisquam is dies castigo sum qui bonus faustus felix res publicus ipse sum omnis is liber sum iubeo


ita ad Capuam res compositae consilio ab omni parte laudabili. severe et celeriter in maxime noxios animadversum; multitudo civium dissipata in nullam spem reditus;

ita ad capua res compono consilium ab omnis pars laudabilis sero et celer in magnus noxius animadverto multitudo civis dissipata in nullus spes redeo


senatus nec liberavit eius culpae regem neque arguit; moneri eum tantum modo iussit, ut etiam atque etiam curaret, ut sanctum habere foedus, quod ei cum Romanis esset, videri posset.

senatus neque libero is culpa rex neque arguo moneo is tantus modo iubeo ut etiam atque etiam curo ut sancio habeo foedus qui is cum romanus sum video possum


id quia probum non esse quaestores renuntiaverant, experientibusque pars quarta decocta erat, pecunia Romae mutual mutua sumpta intertrimentum argenti expleverunt.

is quia probus non sum quaestor renuntiaverant experior pars quartus decoquo sum pecunia roma mutual mutuus sumo intertrimentum argentum expleverunt


ibi consilium advocatum, omniumque in unum congruerunt sententiae, quando ad id locorum id modo actum esset, ut Hasdrubalem tendentem in Italiam retinerent, tempus esse id iam agi, ut bellum in Hispania finiretur.

ibi consilium advoco omne in unus congruerunt sententia quando ad is locus is modo ago sum ut hasdrubal tendo in italia retineo tempus sum is iam ago ut bellum in hispania finio


Hippian et Pantauchum, quos et legatos miserat, principes amicorum, obsides dedit. nec tam in pignus fidei obsides desiderati erant, quam ut appareret sociis nequaquam ex dignitate pari congredi regem cum legatis.

hippias et pantauchum qui et legatus mitto princeps amicus obses do neque tam in pignus fides obses desidero sum quam ut appareo socius nequaquam ex dignitas par congredior rex cum legatus


nec satis constat, cur primus ac potissimus ad novum delibandum honorem sit habitus. alii Cn. Corneli fratris, qui tribunus militum priore anno fuerat triplexque stipendium equitibus dederat, gratia extractum ad tantum honorem credunt, alii orationem ipsum tempestivam de concordia ordinum patribus plebique gratam habuisse.

neque satis consto cur primus atque potis ad novus delibo honor sum habitus alius cn cornelis frater qui tribunus miles prior annus sum triplex stipendium eques do gratia extraho ad tantus honor credo alius oratio ipse tempestivus de concordia ordo pater plebs gratus habeo


ut ruente turba in unum adire, contingere dextram cupientium, coronas lemniscosque iacientium haud procul periculo fuerit.

ut ruo turba in unus adeo contingo dexter cupio corona lemniscus jacio haud procul periculum sum


et ad collegam praemissi erant, qui nuntiarent adventum percunctarenturque, clam an palam, interdiu an noctu venire sese vellet, isdem an aliis considere castris. nocte clam ingredi melius visum est.

et ad collega praemitto sum qui nuntio advenio percunctarenturque clam an palam interdiu an nox venio sui volo idem an alius consido castrum nox clam ingredior bonus video sum


decretum Tegeae in concilio communi Achaeorum de restituendis iis factum est;

decretum tegea in concilio communis achaeus de restituo is facio sum


enimvero se Phiiippus Philippus dicere auditurum, vocarique extemplo Demetrium iussit; et seniores amicos duos, expertes iuvenalium Inter inter fratres certaminum, infrequentes iam in regia, Lysimachum et Onomastum arcessit, quos in consilio haberet.

enimvero sui phiiippus philippus dico audio voco extemplo demetrius iubeo et senex amicus duo expers juvenalis inter inter frater certamen infrequenter iam in regius lysimachus et onomastus arcesso qui in consilium habeo


si non abstineat Africa Scipio et Carthagini exercitum admoveat, sibi necessarium fore et pro terra Africa, in qua et ipse sit genitus, et pro patria coniugis suae proque parente ac penatibus dimicare.

si non abstineo africanus scipio et carthago exercitus admoveo sui necessarius sum et pro terra africanus in qui et ipse sum gigno et pro patria coniunx suus pro pareo atque penates dimicaris


et patre auctore M. Fabio, qui ter iam consul dictatorque fuerat, vocato extemplo senatu cum maxime conquereretur apud patres vim atque iniuriam dictatoris, repente strepitus ante curiam lictorum summoventium auditur;

et pater auctor m fabius qui ter iam consul dictator sum voco extemplo senatus cum magnus conqueror apud pater vis atque iniuria dictator repens strepitus ante curia lictor summoventium audio


M. Iunio Pisae obvenerunt, quem, priusquam in provinciam iret, legationes, quae undique Romam gratulatum convenerant, introducere in senatum placuit, Q. Aelio Gallia. ceterum quamquam tales viri mitterentur,

m junius pisa obvenio qui priusquam in provincia eo legatio qui undique roma gratulor convenio introduco in senatus placeo q aelius gallia ceterum quamquam talis vir mitto


eodem anno in Hispania praetores C. Calpurnius et L. Quinctius, cum primo vere ex hibernis copias eductas in Baeturia iunxissent, in Carpetaniam ubi hostium castra erant, progressi sunt, communi animo consilioque parati rem gerere.

idem annus in hispania praetor que calpurnius et l quintius cum primus verus ex hibernus copia educo in baeturia jungo in carpetania ubi hostis castrum sum progredior sum communis animus consilior paro res gero


dum haec in Aeolide geruntur, Abydus cum per aliquot dies obsidionem tolerasset praesidio regio tutante moenia,

dum hic in aeolides gero abydus cum per aliquot dies obsidio tolero praesidium regius tuto moenia


in omnibus circulis atque etiam, si dis placet, in conviviis sunt, qui exercitus in Macedoniam ducant, ubi castra locanda sint sciant, quae loca praesidiis occupanda, quando aut quo saltu intranda Macedonia, ubi horrea ponenda, qua terra, mari subvehantur commeatus, quando cum hoste manus conserendae, quando quiesse sit melius.

in omnis circulus atque etiam si deus placeo in convivium sum qui exercitus in macedonia duco ubi castrum loco sum scio qui locum praesidium occupo quando aut quo saltus intro macedonius ubi horreum pono qui terra mare subvehantur commeatus quando cum hostis manus consero quando quiesco sum bonus


quam moram quia expectare territa tertia iam clade civitas non poterat, eo decursum esse, ut a populo crearetur, qui pro dictatore esset;

quam mora quia expecto terreo tertius iam clades civitas non possum is decurro sum ut ab populus creo qui pro dictator sum


quod non vanum ei consilium fuisset, ni, cum Teii facturos se imperata promisissent, ad accipiendos commeatus aptius visum esset Romanis in eum portum, qui ante urbem est, classem transire.

qui non vanus is consilium sum ni cum teius facio sui impero promitto ad accipio commeatus aptus video sum romanus in is portus qui ante urbs sum classis transeo


quartam regionem Eordaei et Lyncestae et Pelagones incolunt;

quartus regio eordaei et lyncestus et pelagones incolo


si nunc cum illis donis Cineas urbem circumiret, stantis in publico invenisset, quae acciperent.

si nunc cum ille donum cineas urbs circumeo sto in publicus invenio qui accipio


nec responderi tantum iis gentibus, sed legatos mitti, duos ad regulum trans Alpis, tres circa eos populos placuit, qui indicarent, quae patrum sententia esset.

neque respondeo tantus is gens sed legatus mitto duo ad regulis trans alpis tres circa is populus placeo qui indico qui pater sententia sum


non societatem solum sed, si diis placet, adfinitatem etiam per Philoclen, praefectum eius, pepigisti et ut bellum adversus nos gerens mare circa Maleum infestum navibus piraticis fecisti et plures prope cives Romanos quam Philippus cepisti atque occidisti,

non societas solus sed si diuus placeo adfinitas etiam per philoclen praeficio is pepigisti et ut bellum adverro nos gero mare circa maleus infestus navis piraticus facio et multus prope civis romanus quam philippus capio atque occido


hae litterae per forum ad tribunal praetoris latae senatum curia exciverunt; tantoque certamine ac tumultu populi ad fores curiae concursum est, ut adire nuntius non posset, sed traheretur a percunctantibus vociferantibusque, ut in rostris prius quam in senatu litterae recitarentur.

hic littera per forum ad tribunal praetor fero senatus curia exciverunt tantus certamen atque tumultus populus ad foris curia concurro sum ut adeo nuntius non possum sed traho ab percuncto vociferantibusque ut in rostrum prior quam in senatus littera recito


et primo agitatum dicitur de consulum caede, ut solverentur sacramento; doctos deinde nullam scelere religionem exsolvi, Sicinio quodam auctore iniussu consulum in Sacrum montem secessisse — trans Anienem amnem est, tria ab urbe milia passuum;

et primus agito dico de consul caedes ut solvo sacramentum doceo deinde nullus scelus religio exsolvo sicinius quidam auctor injussus consul in sacer mons secedo trans anienem amnis sum tres ab urbs mille passus


qui enim convenire, quem modo civitas iuvenem admodum unum recuperandae Hispaniae delegerit ducem, quem recepta ab hostibus Hispania ad imponendum Punico bello finem creaverit consulem, spe destinaverit Hannibalem ex Italia detracturum,

qui enim convenio qui modo civitas juvenis admodum unus recipero hispania deligo dux qui recipio ab hostis hispania ad impono punicus bellum finis creo consul spes destino hannibal ex italia detraho


priusquam Claudius consul in provinciam pervenire per extremum finem agri Larinatis ducentem in Sallentinos exercitum Hannibalem expeditis cohortibu cohortibus adortus C. Hostilius Tubulus incomposito agnmini agmini terribilem tumultum intulit;

priusquam claudus consul in provincia pervenio per exter finis ager larinates duco in salentini exercitus hannibal expeditus cohortibu cohors adorior que hostilis tubulus incompositus agnmini agmen terribilis tumultus infero


non salutabant modo universi circumfusi, sed contingere pro se quisque victrices dextras consulum cupientes, alii gratulabantur, alii gratias agebant, quod eorum opera incolumis res publica esset.

non saluto modo universus circumfundo sed contingo pro sui quisque victrix dexter consul cupio alius gratulor alius gratia ago qui is opus incolumis res publicus sum


inducite in animum, quod non induxerunt patres avique vestri, non illi, qui in Sacrum montem secesserunt, non hi, qui postea Aventinum insederunt. expectate,

induco in animus qui non induco pater avus vester non ille qui in sacer mons secedo non hic qui postea aventinus insedeo expectas


mille iis pedites cum duce Cretensi Euphane sunt missi. Epirotarum legatio erat minime in partem ullam liberi aut simplicis animi; apud regem gratiam initam volebant cum eo, ut caverent, ne quid offenderent Romanos.

mille is pedito cum dux cretensis euphane sum mitto epirotaris legatio sum paruus in pars ullus liber aut simplex animus apud rex gratia ineo volo cum is ut caveo ne quis offendo romanus


hinc Romani defuncti nequiquam proelio uno omissis Gallis Hispanisque, quorum terga ceciderant, adversus Afros integram pugnam ineunt,

hinc romanus defungor nequiquam proelium unus omitto gallus hispanus qui tergum cado adverro afros integer pugna ineo


ubi per aliquot annos maxumis rebus terra marique gerendis amplissimum nomen apud exteras gentes populi Romani vestraeque familiae fecerant.

ubi per aliquot annus magnus res terra mare gero amplus nomen apud exter gens populus romanus vester familia facio


Saguntini ut a proeliis quietem habuerant nec lacessentes nec lacessiti per aliquot dies, ita non nocte, non die umquam cessaverant ab opere, ut novum murum ab ea parte, qua patefactum oppidum ruinis erat, reficerent.

saguntinus ut ab proelium quies habeo neque lacesso neque lacesso per aliquot dies ita non nox non dies umquam cessaverant ab opus ut novus murus ab is pars qui patefacio oppidum ruina sum reficio


maxime Hispanis, adverso flumine ire iter unius diei iubet et, ubi primum possit, quam occultissime traiecto amni circumducere agmen, ut, cum opus facto sit, adoriatur ab tergo hostes.

magnus hispanus adverso flumen eo iter unus dies iubeo et ubi primus possum quam occulo traicio amnis circumduco agmen ut cum opus facio sum adorio ab tergum hostis


Silanus quantis maximis potuit itineribus — inpediebant autem et asperitates viarum et angustiae saltibus crebris, ut pleraque Hispaniae sunt, inclusae — , tamen non solum nuntios sed etiam famam adventus sui praegressus, ducibus indidem ex Celtiberia transfugis ad hostem pervenit.

silanus quantus magnus possum iter inpediebant autem et asperitas viaris et angustia saltus creber ut plerusque hispania sum includo tamen non solus nuntius sed etiam fama advenio suus praegredior dux indidem ex celtiberia transfugio ad hostis pervenio


si quas quererentur belli clades eae civitates, cum quibus bellatum foret, arbitro quo vellent populorum, cum quibus pax utrisque fuisset, se usurum.

si qui queror bellum clades is civitas cum qui bello sum arbiter quo volo populus cum qui pax uterque sum sui utor


plebeii ludi ab aedilibus L. Terentio Massiliota et Cn. Baebio Tamphilo, qui praetor designatus erat, ter toti instaurati.

plebeius ludo ab aedilis l terentius massiliota et cn baebius tamphilus qui praetor designo sum ter totus instauro


atque inde dimissis aliis, solum retentum, ipsum quidem de se timere quicquam vetuit,

atque inde dimitto alius solus retendo ipse quidem de sui timeo quisquam veto


hac legatione id agi apparebat, ut sive, quod magis credebant, abstinuisset Epiro, integra sibi omnia apud exercitus Romanos essent, conciliata satis apud regem gratia,

hic legatio is ago appareo ut sive qui magis credo abstineo epirus integer sui omnis apud exercitus romanus sum concilio satis apud rex gratia


aliam deinde consularem legem de provocatione, unicum praesidium libertatis, decemvirali potestate eversam, non restituunt modo, sed etiam in posterum muniunt sanciendo novam legem,

alius deinde consularis lex de provocatio unicus praesidium libertas decemviral potestas everro non restituo modo sed etiam in posterus munio sancio novus lex


qui cum ex veteribus tribunis negaret se ullius rationem habiturum pugnarentque collegae, ut liberas tribus in suffragium mitteret aut concederet sortem comitiorum collegis habituris e lege potius comitia quam ex voluntate patrum,

qui cum ex vetus tribunus nego sui ullus ratio habeo pugno collega ut libero tres in suffragium mitto aut concedo sors comitium collega habeo e lex potis comitium quam ex voluntas pater


rebus, quae Romae agendae erant, perfectis consules in provincias profecti.

res qui roma ago sum perficio consul in provincia proficiscor


testes citaturus fui rerum a me gestarum. nullius equidem invideo honori, patres conscripti; vos tribunos plebei nuper, viros fortes ac strenuos, impedientes Q. Fabii Labeonis triumphum auctoritate vestra deterruistis;

testis cito sum res ab ego gero nullus equidem invideo honor pater conscribo tu tribunus plebes nuper vir fortis atque strenuus impedio q fabius labeo triumphus auctoritas vester deterreo


ceterum cum longe maximus omnium aetatis suae regum hic fuerit plurimumque rem Romanam iuverit, operae pretium videtur excedere paulum ad enarrandum, quam varia fortuna usus sit in amittendo recuperandoque paterno regno.

ceterum cum longus magnus omnis aetas suus rex hic sum multus res romanus juvo opera pretium video excedo paulus ad enarro quam vario fortuna utor sum in amitto recuperandoque paternus regnum


octo fere inde nilia, milia, intervallo tutiorem frumentationem habiturus, castra ad )ttolobum — id est loco nomen — movit.

octo fere inde nilia mille intervallum tueor frumentatio habeo castrum ad ttolobum is sum locus nomen moveo


victum malis se simulans avertit ab consciis in insontes indicium, Thrasonem esse auctorem consilii mentitus, — nec nisi tam potenti duce confisos rem tantam ausuros fuisse — ,socios ignobiles quosdam viros ab latere tyranni,

vinco malus sui simulo averto ab conscius in insons indicium thraso sum auctor consilium mentior neque nisi tam potens dux confido res tantus audeo sum socius ignobilis quidam vir ab lateo tyrannus


prior Fulvius praegressus Capuam; post paucos dies consecutus Fabius, qui et conlegam coram obtestatus et per litteras Marcellum, ut quam acerrimo bello detinerent Hannibalem, dum ipse Tarentum oppugnaret:

prior fulvus praegredior capua post paucus dies consequor fabius qui et collega coram obtestor et per littera marcellus ut quam acer bellum detineo hannibal dum ipse tarentus oppugno


nam si non recepissent regem, viderent, quid patiendum iis extemplo foret, cum Romanorum procul auxilium, hostis Antiochus, cui resistere suis viribus non possent, ante portas esset.

nam si non recipio rex video quis patior is extemplo sum cum romanus procul auxilium hostis antiochus qui resisto suus vis non possum ante porta sum


in Sardiniam Hasdrubalem deligunt ducem et tantum ferme copiarum, quantum Magoni, decernunt.

in sardinia hasdrubal deligo dux et tantus ferme copia quantus mago decerno


tumr tum M. Metilius tribunus plebis id enim vero ferendum esse negat:

tumr tum m metilius tribunus plebs is enim verus fero sum nego


ulteriusque ventum foret — adeo exarserant animis — , ni velut dedita opera nocturno inipetu impetu Aequorum Corbione amissum praesidium nuntiatum esset.

ulteriusque venio sum adeo exardeo animus ni velut dedo opus nocturnus inipetu impetus aequi corbio amitto praesidium nuntio sum


aeternam sedem suam, quo vota Romani dictatoris vocaverant, perlatam, ubi templum ei postea idem, qui voverat, Camillus dedicavit. Hic hic Veiorum occasus fuit,

aeternus sedes suus quo veto romanus dictator voco perfero ubi templum is postea idem qui voveo camillus dedico hic hic veii occido sum


satis scire origini Romanae et deos adfuisse et non defuturam virtutem; proinde ne gravarentur homines cum hominibus sanguinem ac genus miscere.

satis scio origo romanus et deus adsum et non desum virtus proinde ne gravo homo cum homo sanguis atque genus misceo


ita duo diversa proelia erant: duae peditum acies, duo equitatus per longitudinem campi, quia misceri ex genere utroque proelium angustiae non patiebantur, pugnabant.

ita duo diverto proelio sum duo pedes acies duo equito per longitudo campus quia misceo ex genus uterque proelium angustia non patior pugno


ipsi cum paucis equitibus Herbesum proficiscuntur spe territis omnibus per proditionem urbis potiundae.

ipse cum paucus eques herbesum proficisco spes terreo omnis per proditio urbs potio


is inter montes, quorum alterum Meropum, alterum Asnaum incolae vocant, angusta valle fluit, iter exiguum super ripam praebens. Asnaum Athenagoram cum levi armatura tenere et communire iubet; ipse in Meropo posuit castra.

is inter mons qui alter meropum alter asnaus incola voco angustus valles fluo iter exiguus super ripa praebeo asnaus athenagoras cum levis armo teneo et communio iubeo ipse in meropo pono castrum


dum haec in Italia geruntur apparanturque, nihilo segnius in Hispania bellum erat, sed ad eam diem magis prosperum Romanis.

dum hic in italia gero appario nihilum segnis in hispania bellum sum sed ad is dies magis prosper romanus


cum alternis haec consules diu iactassent, nihil moti legati neque se, quod domum renuntiarent, habere dixerunt neque senatum suum, quod novi consuleret, ubi nec miles, qui legeretur, nec pecunia, quae daretur in stipendium, esset.

cum alternus hic consul diu iacto nihil moveo legatus neque sui qui domus renuntio habeo dico neque senatus suus qui nosco consulo ubi neque miles qui lego neque pecunia qui do in stipendium sum


ut minimum omnium inter tantas opes belli captas Carthago ipsa fuerit.

ut paruus omnis inter tantus ops bellum capio carthago ipse sum


magni dictatores cum magistris equitum, bini consules cum binis consularibus exercitibus ingrediebantur finis nostros; ante explorato et subsidiis positis et sub signis ad populandum ducebant:

magnus dictator cum magister eques bini consul cum bini consularis exercitus ingredior finis noster ante exploro et subsidium pono et sub signum ad populo duco


T. Quinctius Luci filius Cincinnatus — eidem et Poeno cognomen additur — et Cn. lulius Iulius Mento consules facti. nec ultra terror belli est dilatus.

t quintius lucius filius cincinnatus idem et poenus cognomen addo et cn lulius iulius mento consul facio neque ultra terror bellum sum differo


eodem anno tabula in aede matris Matutae cum indice hoc posita est: “Ti. Semproni Gracchi consulis imperio auspicioque legio exercitusque populi Romani Sardiniam subegit. in ea provincia hostium caesa aut capta supra octoginta milia.

idem annus tabula in aedes mater matuta cum indico hic pono sum tiberius sempronius gracchus consul imperium auspicium legio exerceo populus romanus sardinia subigo in is provincia hostis caedo aut capio supra octoginta mille


P. Manlius deinde dictator rem in causam plebis inclinavit C. Licinio, qui tribunus militum fuerat, magistro equitum de plebe dicto.

p manlius deinde dictator res in causa plebs inclino que licinius qui tribunus miles sum magister eques de plebs dico


si ita visum iis sit, penes quos potestas fuerit, instauremus novum de integro bellum, quod possumus, si ex hoc impetu rerum nihil prolatando remittitur,

si ita video is sum penis qui potestas sum instauro novus de integer bellum qui possum si ex hic impetus res nihil prolato remitto


Masaesuliorum is rex erat: Masaesulii, gens adfinis Mauris, in regionem Hispaniae maxime qua sita Nova Carthago est spectant.

masaesuliorum is rex sum masaesulii gens affinis maurus in regio hispania magnus qui sino novo carthago sum specto


baud haud ita multum interim temporis fuit; ante tamen, quam prodicta dies veniret, morbo moritur.

baud haud ita multus interim tempus sum ante tamen quam prodico dies venio morbus morior


quamquam iam diu ita vivitur, ut nihil boni divinet animus, si huic potissimum inminere anno scissem, vel exilio vel morte, si alia fuga honoris non esset, vitassem.

quamquam iam diu ita vivo ut nihil bonus divino animus si hic potis inmino annus scio vel exsilium vel mors si alius fuga honor non sum vito


in civitatem accepti, Tusculanis servata civitas, quam habebant, crimenque rebellionis a publica fraude in paucos auctores versum.

in civitas accipio tusculanus servo civitas quam habeo crimen rebellio ab publicus fraus in paucus auctor verro


M. Aburius tribunus plebis, si quid de ea re ante M. Aemilii consulis adventure decerneretur, intercessurum se ostendit:

m aburius tribunus plebs si quis de is res ante m aemilius consul adventure decerno intercedo sui ostendo


seniores negare ad rumores a privatis temere in gratiam magistratuum confictos senatus consulta facienda esse; nisi quod aut praetores ex provinciis scriberent aut legati renuntiarent, nihil ratum haberi debere;

senex nego ad rumor ab privo temere in gratia magistratus confingo senatus consulo facio sum nisi qui aut praetor ex provincia scribo aut legatus renuntio nihil reor habeo debeo


ceterum consulem Marcellum tanta cupiditas tenebat dimicandi cum Hannibale, ut numquam satis castra castris conlata crederet.

ceterum consul marcellus tantus cupiditas teneo dimico cum hannibal ut numquam satis castrum castrum confero credo


meliora quoque exempla parte altera posui: sociabilem consortionem inter binos Lacedaemoniorum reges, salutarem per multa saecula ipsis patriaeque:

bonus quoque exemplum pars alter pono sociabilis consortio inter bini lacedaemonius rex salutaris per multus saeculum ipse patria


locum insignem memoria cladis inritaturum se potius ad delendam memoriam dedecoris, quam ut timorem faciat, ne qua terra sit nefasta victoriae suae;

locus insignis memoria clades irrito sui potis ad deleo memoria dedecor quam ut timor facio ne qui terra sum nefastus victoria suus


et cum praesidio .


primum eos citaverunt, qui post Cannensem cladem deserendae Italiae consilia agitasse dicebantur. princeps eorum M. Caecilius Metellus quaestor tum forte erat.

primus is citaverunt qui post cannensis clades desero italia consilium agito dico princeps is m caecilius metellus quaestor tum fors sum


itaque eo P. Cornelius cum exercitu missus; Marcio novi hostes — iam enim Anagninis Hernicisque aliis bellum iussum erat — decernuntur.

itaque is p cornelius cum exercitus mitto marcius nosco hostis iam enim anagninum hernicus alius bellum jubeo sum decerno


et loca ipsa adiuvabant. occisi perpauci sunt, plures vulnerati, captus nemo, quia non excedunt temere ordinibus suis, sed confertim et pugnant et cedunt.

et locum ipse adjuvo occido perpaucus sum multus vulnero capio nemo quia non excedo temere ordo suus sed confertim et pugno et cedo


regnavit Ancus annos quattuor et viginti, cuilibet superiorum regum belli pacisque et artibus et gloria par. iam filii prope puberem aetatem erant. eo magis Tarquinius instare, ut quam primum comitia regi creando fierent;

regno ancus annus quattuor et viginti qui superus rex bellum pax et ars et gloria par iam filius prope pubes aetas sum is magis tarquinius insto ut quam primus comitium rex creo fio


Digitio citerior duobus Cn. Corneliis Blasioni Sicilia, Merendae Sardinia. in Macedoniam novum exercitum transportari non placuit,

digitio citer duo cn cornelius blasio sicilia merenda sardinia in macedonia novus exercitus transportaris non placeo


adiciebat de duce Hannibale, nato adversus Romanos hoste, qui plures et duces et milites eorum occidisset, quam quot superessent. haec Philippo Nicander;

adicio de dux hannibal natus adverro romanus hostis qui multus et dux et miles is occido quam quot supersum hic philippus nicander


octo milia Gallorum caesa traduntur; ceteri omisso bello in vicos suos atque agros dilapsi.

octo mille gallus caedo trado ceterus omitto bellum in vicus suus atque ager dilabor


sub idem tempus Cn. Servilius Caepio Ap. Claudius Cento T. Annius Luscus legati ad res repetendas in Macedoniam renuntiandamque amicitiam regi missi redierunt;

sub idem tempus cn servilis caepio ap claudus cento t annius luscus legatus ad res repeto in macedonia renuntio amicitia rex mitto redeo


tribuni plebem agitare suo veneno, agraria lege; in resistentes incitare patres nec in universos modo, sed in singulos. Q. Considius et T. Genucius, auctores agrariae legis, T. Menenio diem dicunt. invidiae erat amissum Cremerae praesidium, cum haud procul inde stativa consul habuisset;

tribunus plebs agito suus veneno agrarius lex in resisto incitaris pater neque in universi modo sed in singuli q considius et t genucius auctor agrarius lex t menenius dies dico invidia sum amitto cremera praesidium cum haud procul inde stativus consul habeo


nihil enim aequi ab Romanis impetrari posse totiens legadionibus legationibus missis Romam, totiens cum ipso Quinctio disceptando satis expertum esse, nec nisi abscisa omni spe auxilium Antiochi imploraturos fuisse.

nihil enim aequum ab romanus impetraris possum totiens legadio legatio mitto roma totiens cum ipse quintius discepto satis experior sum neque nisi abscido omnis spes auxilium antiochus imploro sum


habita, ut erat, res prodigii loco est; et cecinere vates, cuius civitatis ear eam civis Dianae immolasset, ibi fore imperium; idque carmen pervenerat ad antistitem fani Dianae.

habeo ut sum res prodigium locus sum et cano vates qui civitas ear is civis diana immolo ibi sum imperium is carmen pervenio ad antistes fanum diana


tum matronae ad Veturiam, matrem Coriolani, Volumniamque uxorem frequentes coeunt. id publicum consilium an muliebris timor fuerit, parum convenit;

tum matrona ad veturiam mater coriolanus volumniamque uxor frequens coeo is publicus consilium an muliebris timor sum parum convenio


et tribuni, id quod tunc erat, magis necessarii quam speciosi ministerii procurationem intuentes, ne in parvis quoque rebus incommode adversarentur, baud haud sane tetendere.

et tribunus is qui tunc sum magis necessarius quam speciosus ministerium procuratio intueor ne in parvus quoque res incommodus adverso baud haud sanus tendo


plus ibi minarum quam periculi esse; se tamen, ut nihil timendi, sic nihil contemnendi auctorem esse.

multus ibi minaris quam periculum sum sui tamen ut nihil timeo sic nihil contemno auctor sum


tria milia militum in ear eam classem ex decreto patrum consules scripserunt et duas legiones urbanas ad incerta belli.

tres mille miles in ear is classis ex decretum pater consul scribo et duo legio urbanus ad incertus bellum


absens Marcellus consul creatus, cum ad exercitum esset; praesenti Fabio atque ipso comitia habente consulatus continuatus.

absum marcellus consul creo cum ad exercitus sum praesens fabius atque ipse comitium habeo consulatus continuo


is cum M. Titinio magistro equitum profectus primo congressu Aequos subegit ac, die octavo triumphans in urbem cum redisset, aedem Salutis, quam consul voverat, censor locaverat, dictator dedicavit.

is cum m titinius magister eques proficiscor primus congredior aequi subigo atque dies octavus triumpho in urbs cum redeo aedes salus quam consul voveo censor loco dictator dedico


has velut parentis voces cum audirent, manare omnibus gaudio lacrimae, adeo ut ipsum quoque confunderent dicentem.

hic velut parens voco cum audio manaris omnis gaudium lacrima adeo ut ipse quoque confundo dico


P. Lucretius et P. Valerius Publicola, Sp. Larcius inde et T. Herminius consules facti. eo anno postremum legati a Porsinna de reducendo in regnum Tarquinio venerunt. quibus cum responsum esset missurum ad regem senatum legatos, missi confestim honoratissimus quisque e patribus:

p lucretius et p valerius poplicula spurius larcius inde et t herminius consul facio is annus posterus legatus ab porsinna de reduco in regnum tarquinius venio qui cum responsum sum mitto ad rex senatus legatus mitto confestim honoro quisque e pater


ceterum postquam prima signa planitiem summam ceperunt sensitque acies aequo se iam institisse loco, versus extemplo est terror in insidiatores easdemque latebras, quibus se paulo ante texerant, palati atque inermes fuga repetebant.

ceterum postquam primus signum planitiem summa capio sentio acies aequus sui iam insto locus verro extemplo sum terror in insidiator idem latebra qui sui paulus ante tego palatium atque inermis fuga repeto


sed, postquam ab Hippocrate occupatae Syracusae erant, profectus Carthaginem adiutusque ibi et ab legatis Hippocratis et litteris Hannibalis, qui venisse tempus aiebat Siciliae per summum decus repetendae,

sed postquam ab hippocrates occupo syracusae sum proficiscor carthago adjuvo ibi et ab legatus hippocrates et littera hannibal qui venio tempus aio sicilia per superus decus repeto


quibus credendum et a quibus cavendum sit. libertate modice utantur; temperatam ear eam salubrem et singtilis singulis et civitatibus esse, iniiam nimiam, et aliis gravem et ipsis qui habeant praecipitem esse.

qui credo et ab qui caveo sum libertas modicus utor tempero ear is salubris et singtilis singuli et civitas sum iniiam nimius et alius gravis et ipse qui habeo praecipito sum


ita id ratum fore, si populus censuisset, in Hasdrubalis foedere lec nec exceptum tale quicquam fuerit, et tot annorum silentio ita vivo eo conprobatum sit foedus, ut ne mortuo quidem auctore quicquam mutaretur?

ita is reor sum si populus censeo in hasdrubal foedus lec neque excipio talis quisquam sum et tot annus silentium ita vivo is conprobo sum foedus ut ne mortuus quidem auctor quisquam muto


hostis primum admiratio cepit, quidnam sibi repentinus clamor vellet.

hostis primus admiratio capio quisnam sui repentinus clamor volo


revocatos milites ab opere, prout loci natura tempusque patiebatur, ita instruxit; cohortatusque praedicatione vera qua in Tuscis, qua in Samnio partorum decorum exiguam appendicem Etrusci belli conficere iubet et vocis inpiae poenas expetere, qua se urbem Romanam oppugnaturos minati sint.

revoco miles ab opus prout locus natura tempus patior ita instruo cohorto praedicatio verus qui in tuscus qui in samnium partor decorus exiguus appendicem etruscus bellum confacio iubeo et vox impius poena expeto qui sui urbs romanus oppugno mino sum


sic — ne quid aliud actum putent — victam legem esse, nisi, dum in integro res sit, dum domi, dum togati sint, caveant, ne possessione urbis pellantur, ne iugum accipiaut. accipiant.

sic ne quis alius ago puto vinco lex sum nisi dum in integer res sum dum domus dum togatus sum caveant ne possessio urbs pello ne iugum accipiaut accipio


nam et Lacedaemonios quondam ita a Persis circuitos fama erat, et nuper Philippum ab iisdem Romanis;

nam et lacedaemonii quondam ita ab persa circumeo fama sum et nuper philippus ab idem romanus


inter hostes deinde consultationes habitae, atque ita convenit, ne unis castris miscerentur omnes neve in aciem descenderent simul; Samriitibus Samnitibus Galli, Etruscis Vmbri Umbri adiecti.

inter hostis deinde consultatio habeo atque ita convenio ne unus castrum misceo omnis neve in acies descendo simul samriitibus samnites gallus etruscus vmbri umber adicio


sed cum eo ipso acrius, ubi inclinatam sensere rem, victores se undique inveherent,

sed cum is ipse acer ubi inclino sentio res victor sui undique inveho


neque illis sociorum comitas vultusque benigni et adloquia non modo sermonem elicere, sed ne ut oculos quidem attollerent aut consolantes amicos contra intuerentur efficere poterant:

neque ille socius comito vultus benignus et alloquium non modo sermo elices sed ne ut oculus quidem attollo aut consolo amicus contra intueor efficio possum


prius tamen quam exiret, militibus edicto Soram iussis convenire, ipse aedem Victoriae, quam aedilis curulis ex multaticia pecunia faciendam curaverat, dedicavit.

prior tamen quam exeo miles edictum sora iussum convenio ipse aedes victoria quam aedilis curulis ex multaticius pecunia facio curo dedico


et ad Luceriam utrimque multos occisos inque ea pugna Iovis Statoris aedem votam, ut Romulus ante voverat; sed fanum tantum, id est locus templo effatus, fuerat.

et ad luceria utrimque multus occido in is pugno iuppiter stator aedes voveo ut romulus ante voveo sed fanum tantus is sum locus templum effor sum


an ut cruentum diadema fraterna caede gererem? ut illis ipsis, apud quos aut vera aut certe simulata probitate partam gratiam habeo, si quam forte habeo, exsecrabilis et invisus essem?

an ut cruentus diadema fraternus caedes gero ut ille ipse apud qui aut verus aut certus simulo probitas pario gratia habeo si quam fors habeo exsecrabilis et invideo sum


et in vico Insteio fontem sub terra tanta vi aquarum fluxisse, ut serias doliaque, quae in eo loco erant, provoluta velut impetus torrentis tulerit;

et in vicus insteius fons sub terra tantus vis aqua fluo ut seria dolium qui in is locus sum provolvo velut impetus torreo fero


Q. Fabio haudquaquam id placere: omnia fortunam ear eam habitura, quamcumque temeritas collegae habuisset. sibi communicatum cum illo, non ademptum imperium esse:

q fabius haudquaquam is placeo omnis fortuna ear is habeo quicumque temeritas collega habeo sui communico cum ille non adimo imperium sum


hasdrubalem Gisgonis cum exercitu penitus in Lusitaniain Lusitaniam abire nec cum Romano manus conserere; Masinissae ex omni equitatu, quod roboris esset, tria milia equitum expleri, eumque vagum per citeriorem Hispaniam sociis opem ferre, hostium oppida atque agros populari. his decretis ad exsequenda quae statuerant duces digressi. haec eo anno in Hispania acta.

hasdrubal gisgonis cum exercitus penitus in lusitaniain lusitania abeo neque cum romanus manus consero masinissa ex omnis equitatus qui robur sum tres mille eques expleo is vagus per citer hispania socius ops fero hostis oppidum atque ager populor hic decretum ad exsequor qui statuo dux digredior hic is annus in hispania ago


inde victor exercitus Satricum contra Antiatis ductus. ibi magna utrimque caede atrox proelium fuit; et cum tempestas eos neutro inclinata spe dimicantes diremisset, Romani, nihil eo certamine tam ambiguo fessi, in posterum diem proelium parant. Volscis recensentibus,

inde victor exercitus satrix contra antias duco ibi magnus utrimque caedes atrox proelium sum et cum tempestas is neuter inclino spes dimico disredimo romanus nihil is certamen tam ambiguus fatisco in posterus dies proelium paro volscus recenseo


earum fama rerum, magis tamen spes Campanae defectionis, in quam coniuratum erat, Samnites in Apuliam versos rursus ad Caudium revocavit, ut inde ex propinquo,

is fama res magis tamen spes campanus defectio in quam conjuro sum samnites in appulia verro rursus ad caudium revoco ut inde ex propinquo


quo per ingentem solitudinem erat perventum, quia magna pars in turribus epulati aut sopiti vino erant aut semigraves potabant paucos tamen eorum inproviso oppresses in cubilibus interfecerunt.

quo per ingens solitudo sum pervenio quia magnus pars in turris epulor aut sopio vinum sum aut semigraves poto paucus tamen is improvide oppresses in cubilis interfacio


mare interiectum ab istis praedonibus non tuetur nos, T. Quincti; quid, si in media Peloponneso arcem sibi fecerint, futurum nobis est? linguam tantum Graecorum habent, sicut speciem hominum;

mare interjacio ab iste praedo non tueor nos t quintius quis si in medius peloponnesus arx sui facio sum nos sum lingua tantus graecum habeo sicut species homo


sicut verbis nuncupavi, ita pro re publica , exercitu, legionibus, auxiliis populi Romani Quiritium legiones auxiliaque hostium mecum deis Manibus Tellurique devoveo.”

sicut verbum nuncupavi ita pro res publicus exercitus legio auxilium populus romanus quiris legio auxilio hostis ego deus manes tellus devoveo


ex auctoritate patrum latum ad populum esse, cuius vellent imperium in Africa esse; omnes quinque et triginta tribus P. Scipioni id imperium decresse. multis contentionibus

ex auctoritas pater latus ad populus sum qui volo imperium in africanus sum omnis quinque et triginta tres p scipio is imperium decerno multus contentio


aversis auribus animisque: quid cessarent? ne tempus tererent, illi aliis alium increpant. ut ferrura quosdam expedientes cernebat,

averto auris animus quis cesso ne tempus tero ille alius alius increpo ut ferrura quidam expedio cerno


tum vero ad hoc retracti ex distantibus locis in sedern sedem antiquam videbamur, ut iterum periremus et alterum excidium patriae videremus,

tum verus ad hic retraho ex disto locus in sedern sedes antiquus video ut iterum pereo et alter excidium patria video


superiores erunt. at hercule ne quid novum in eas rogetur recusant, non ius sed iniuriam deprecantur,

superus sum at herculis ne quis novus in is rogo recuso non ius sed iniuria deprecor


postremo ad id ventum inopiae est, ut lora detractasque scutis pelles, ubi fervida mollissent aqua, mandere conarentur nec muribus aliove animali abstinerent et omne herbarum radicumque genus aggeribus infimis muri eruerent.

postremo ad is venio inopia sum ut lorum detraho scutum pello ubi fervidus mollio aqua mando conor neque mus alius animal abstineo et omnis herba radix genus agger infimus murus eruo


duae urbanae ut scriberentur. primis quattuor legionibus populus tribunos creavit, in ceteras consules miserunt.

duo urbanus ut scribo primus quattuor legio populus tribunus creo in ceterus consul mitto


ita duo et quinquaginta facti quadrifariam se diviserunt; pars una Heracleam, altera Tetraphyliam petit, ubi custodia regiae pecuniae esse solita erat, tertia Theudoriam, quarta Argitheam.

ita duo et quinquaginta facio quadrifarius sui divido pars unus heraclea alter tetraphylia peto ubi custodia regia pecunia sum soleo sum tertius theudoria quartus argithea


omnibus civitatibus Graeciae atque Asiae curae erat, quid Persei legati, quid Eumenes in senatu egisset; et propter adventum eius, quem moturum aliquid rebantur, miserant pleraeque civitates alia in speciem praeferentis legatos.

omnis civitas graecia atque asia cura sum quis perseus legatus quis eumenes in senatus ago et propter advenio is qui moveo aliquis reor mitto plerus civitas alius in species praefero legatus


tribunisque militum imperat, ut ornari omnes copias peditum equitumque et decurrere iubeant armatas.

tribunus miles impero ut ornaris omnis copia pedes equio et decurro jubeo armo


Wesenb. = Wesenberg.


infrequentia deserantur signa neque conveniatur ad edictum nec discernatur, interdiu nocte, aequo iniquo loco, iussu iniussu imperatoris pugnent, et non signa, non ordines servent, latrocinii modo caeca et fortuita pro sollemni et sacrata militia sit; —

infrequentia desero signum neque conveniatur ad edictum neque discerno interdiu nox aequus iniquus locus iussus injussus imperator pugno et non signum non ordo servo latrocinium modo caecus et fortuitus pro sollemnis et sacro militia sum


nam et terrestres ab Corintho quae per Megara incursiones in agros fieri solitae erant non fiebant,

nam et terrestris ab corinthus qui per megara incursio in ager fio soleo sum non fio


de his rebus interrogati Macedones cum perplexe responderent, nequaquam ipsi simile responsum tulerunt:

de hic res interrogo macedones cum perplexus respondeo nequaquam ipse similis responsum fero


cum tyrannis bellum gerendum fuisse censerent, hostibus et Syracusanorum et populi Romani, et urbem recipi, non capi, et receptam legibus antiquis et libertate stabiliri, non fessam miseranda servitute bello adfligi:

cum tyrannus bellum gero sum censeo hostis et syracusanus et populus romanus et urbs recipio non capio et recipio lex antiquus et libertas stabilio non fatisco misero servitus bellum affligo


nihil deinde moratus rex quattuor milia armatorum, dum recens terror esset, Scotusam misit. nec ibi mora deditionis est facta cernentibus Pheraeorum recens exemplum,

nihil deinde moror rex quattuor mille armator dum recens terror sum scotusa mitto neque ibi mora deditio sum facio cerno pheraeus recens exemplum


tum illam infra eum accubantem negasse umquam vidisse quemquam securi ferientem, et pervelle id videre. hic indulgentem amatorem unum ex illis miseris attrahi iussum securi percussisse.

tum ille infra is accubo nego umquam video quisquam securus ferio et pervelle is video hic indulgeo amator unus ex ille miser attraho jubeo securus percutio


ad mille hominum cum Ti. Sempronio Blaeso quaestore amissum. classis ab litoribus hostium plenis trepide soluta in Siciliam cursum tenuit,

ad mille homo cum tiberius sempronius blaesus quaestor amitto classis ab litus hostis plenus trepidus solvo in sicilia cursus teneo


ad duo milia talentum pervecta eo dicuntur.


victusque patris precibus lacrimisque etiam ad cenam eum cum patre vocari iussit, cui convivio neminem Campanum praeterquam hospites Vibelliumque Tauream, insignem bello virum, adhibiturus erat.

vinco pater prex lacrima etiam ad cena is cum pater vocaris iubeo qui convivium nemo campanus praeterquam hospes vibelliumque taurea insignis bellum vir adhibeo sum


quam proelium fuerat. captis direptisque castris cum praedam dictator militi concessisset secutique fugientem ex castris hostem equites renuntiassent omnes Labicanos , magnam partem Aequorum Labicos confugisse,

quam proelium sum capio disrepo castrum cum praeda dictator miles concedo sequor fugio ex castrum hostis eques renuntio omnis labicani magnus pars aequi labici confugio


quia nemo ex collegio intercessurus erat, coortis ad perferendam legem tribunis plebis nec segnius ob id ipsum consulibus resistentibus omnique civitate in unam eam curam conversa Vitelliam coloniam Romanam in suo agro Aequi expugnant.

quia nemo ex collegium intercedo sum coorior ad perfero lex tribunus plebs neque segnis ob is ipse consul resisto omne civitas in unus is cura converro vitellia colonia romanus in suus ager aequum expugno


et mentione illata externos auxiliares dimissos ac Lacedaemoniis adscriptos — ita enim vocabant qui ab tyrannis liberati erant — urbe excessisse et in agros dilapsos, priusquam dimitteretur exercitus, ire praetorem cum expeditis et comprehendere id genus hominum et vendere iure praedae placuit.

et mentio illata externus auxiliaris dimitto atque lacedaemonius adscribo ita enim voco qui ab tyrannus libero sum urbs excedo et in ager dilabor priusquam dimitto exercitus eo praetor cum expeditus et comprehendo is genus homo et vendo ius praeda placeo


sed animos ei faciebat praeter ferociam insitam foedus ictum cum Antiocho, Syriae rege, divisaeque iam cum eo Aegypti opes, cui morte audita Ptolomaei regis ambo imminebant.

sed animus is facio praeter ferocio inquiro foedus ictus cum antiochus syria rex divisaeque iam cum is aegyptius ops qui mors audio ptolomaeus rex ambo immineo


ea ita facta sunt ex senatus consulto. interreges tres deinceps fuere: L. Valerius, Q. Servilius Fidenas, M. Furius Camillus.

is ita facio sum ex senatus consultum interrego tres deinceps sum l valerius q servilis fidena m furius camillus


nihil tamen tot onerati atque obruti malis flexerunt animos, quin, etsi omnia flammis ac ruinis aequata vidissent, quamvis inopem parvumque, quem tenebant, collem libertati relictum virtute defenderent;

nihil tamen tot onero atque obruo malus flecto animus quin etsi omnis flamma atque ruina aequo video quivis inops parvus qui teneo collis libertas relinquo virtus defendo


clamor indicium primum fuit, qua res inclinatura esset, excitatior crebriorque ab hoste sublatus; ab Romanis dissonus, inpar, segnius semper iteratus prodidit pavorem animorum.

clamor indicium primus sum qui res inclino sum excito creber ab hostis tollo ab romanus dissonus impar segnis semper itero prodo pavor animus


ea frons, quam Hispani tenebant, cum sinistro Romanorum cornu concurrit; dextra omnis acies extra proelium eminens cessabat;

is frons quam hispanus teneo cum sinister romanus cornu concurro dextera omnis acies extra proelium emineo cesso


indignatione orta summoveri a curia iussos esse missumque lictorem, qui ex urbe educeret eos atque eo die manere extra finis Romanos iuberet. quia nimis compar Latinorum quondam postulatio erat,

indignatio orior summoveo ab curia iubeo sum mitto lictor qui ex urbs educo is atque is dies maneo extra finis romanus iubeo quia nimis compar latinum quondam postulatio sum


prior Samnitium imperator, aegre patiens, quo tam ferociter adequitasset, inde se fundi fugarique, orando hortandoque equites proelium iteravit;

prior samnites imperator aeger patior quo tam ferociter adequito inde sui fundo fugo oro horto eques proelium itero


nihil est, quod se ab Aetolis separent; eadem Ambraciensium et Aetolorum causa est.

nihil sum qui sui ab aetolus separo idem ambraciensis et aetolus causa sum


nec tranquillior nox diem tam foede actum excepit; lux deinde noctem inquietam insecuta est, nec ullum erat tempus, quod a novae semper cladis alicuius spectaculo cessaret.

neque tranquillus nox dies tam foedus ago excipio lux deinde nox inquietus insequor sum neque ullus sum tempus qui ab novus semper clades aliquis spectaculum cesso


Hannibal luce prima Baliaribus levique alia armatura praemissa transgressus flumen,

hannibal lux primus baliaris levis alius armo praemitto transgredior flumen


quam rem cum laeto animo Romanus accepisset, diem posterum Hasdrubal conloquio petivit, ut coram leges conscriberentur de tradendis arcibus urbium dieque statuenda; ad quam praesidia deducerentur, suaque omnia sine fraude Poeni deportarent.

quam res cum laeto animus romanus accipio dies posterus hasdrubal colloquium peto ut coram lex conscribo de trado arx urbs dius statuo ad quam praesidium deduco suum omnis sine fraus poenus deporto


ad haec, quae disceptationis erant, querellae Thessalorum adiectae, quod ea oppida, si iam redderentur sibi, spoliata ac deserta redditurus esset:

ad hic qui disceptatio sum querela thessalus adicio qui is oppidum si iam reddo sui spolio atque desero reddo sum


honores regi primum Attalo immodici, deinde et Rhodiis habiti. tum primum mentio inlata de tribu, quam Attalida appellarent, ad decem veteres tribus addenda, et Rhodiorum populus corona aurea virtutis ergo donatus,

honor rex primus attalus immodicus deinde et rhodius habeo tum primus mentior infero de tribus quam attalida appello ad decem vetus tres addo et rhodius populus corona aureus virtus ergo dono


et circa nomen Latinum a praetore litterae missae, ut et obsides in privato servarentur neque in publicum prodeundi facultas daretur, et captivi ne minus decem pondo compedibus vincti in nulla alia quam in carceris publici custodia essent.

et circa nomen latinus ab praetor littera mitto ut et obses in privo servo neque in publicus proeo facultas do et captivus ne paruus decem pondo compedibus vincio in nullus alius quam in carcer publicus custodia sum


nunc ad pacificandum bene atque honeste inter primos stabis et conloquii huius salutaris interpres fueris. postulate aequa et ferte; quamquam vel iniquis standum est potius quam inpias inter nos conseramus manus.” T. Quinctius plenus lacrimarum ad suos versus

nunc ad pacifico bene atque honestus inter primus sto et colloquium hic salutaris interpres sum postulo aequus et fero quamquam vel iniquus sto sum potis quam impius inter nos consero manus t quintius plenus lacrimaris ad suus verro


dum haec in Lucanis atque in Hirpinis geruntur, quinque naves, quae Macedonum atque Poenorum captos legatos Romam portabant, ab supero mari ad inferum circumvectae prope omnem Italiae oram,

dum hic in lucanus atque in hirpinus gero quinque navo qui macedones atque poenus capio legatus roma porto ab supero mare ad inferus circumvectae prope omnis italia ora


P. Valerius, omnium consensu princeps belli pacisque artibus, anno post Agrippa Menenio P. Postumio consulibus moritur, gloria ingenti, copiis familiaribus adeo exiguis, ut funeri sumptus deesset:

p valerius omnis consensus princeps bellum pax ars annus post agrippa menenius p postumius consul morior gloria ingens copia familiaris adeo exiguus ut funus sumptus desum


huic consuetudo iuxta vicinitatem cum Aebutio fuit, minime adulescentis aut rei aut famae damnosa: ultro enim amatus appetitusque erat, et maligne omnia praebentibus suis meretriculae munificentia sustinebatur.

hic consuetudo iuxta vicinitas cum aebutius sum paruus adulescens aut res aut fama damnosus ultro enim amo appeto sum et malignus omnis praebeo suus meretricula munificentia sustineo


ut vero antiquam multitudinem hominum, quae belli cladibus amissa erat, restitueret, non subolem tantum stirpis parabat cogendis omnibus procreare atque educare liberos,

ut verus antiquus multitudo homo qui bellum clades amitto sum restituo non suboles tantus stirps paro cogo omnis procrearis atque educaris liber


Valeriusque Flaccus cercuros ad persequendam retrahendamque navem cum misisset, primo fugere regii conati; deinde, ubi celeritate vinci senserunt, tradunt se Romanis et ad praefectum classis adducti sunt.

valeriusque flaccus cercurus ad persequor retraho navo cum mitto primus fugio regius conor deinde ubi celeritas vinco sentio trado sui romanus et ad praeficio classis adduco sum


is cum principio statim anni, velut pensum nominis familiaeque, seditiones agrariis legibus promulgandis cieret,

is cum principium statim annus velut pendo nomen familia seditio agrarius lex promulgo cieo


inde praetoria comitia habita. creati P. Cornelius Lentulus, P. Quinctilius Varus, P. Aelius Paetus, P. Villius Tappulus:

inde praetorius comitium habeo creo p cornelius lentulus p quintilius varus p aelius paetus p villius tappulus


diu negantes perpulerunt, ut moram navigationis brevem pro salute sociae urbis paterentur. postquam Rhodum ventum est, in contionem quoque eos iidem precibus pertraxerunt.

diu nego perpello ut mora navigatio brevis pro salus socia urbs pateo postquam rhodos venio sum in contio quoque is eo prex pertraho


atque omnium primum ad cursus lunae in duodecim menses discribit annum; quem, quia tricenos dies singulis mensibus luna non explet, desuntque dies solido anno, qui solstitiali circumagitur orbe, intercalariis mensibus interponendis ita dispensavit, ut vicesimo anno ad metam eandem solis, unde orsi essent, plenis omnium annorum spatiis dies congruerent.

atque omnis primus ad curro luna in duodecim mensis discribo annus qui quia triceni dies singuli mensis luna non expleo desum dies solidus annus qui solstitial circumago orbis intercalarius mensis interpono ita dispenso ut vicesimus annus ad meto idem sol unde ordior sum plenus omnis annus spatium dies congruo


cui Bruttii evenissent, exercitum a P. Sempronio acciperet; P. Sempronius — ei quoque enim pro consule imperium in annum prorogabatur — P. Licinio succederet.

qui bruttius evenio exercitus ab p sempronius accipio p sempronius is quoque enim pro consul imperium in annus prorogo p licinius succedo


haudquaquam neglecta res: quaestiones decretae, dictatoremque quaestionibus exercendis dici placuit.

haudquaquam neglego res quaestio decerno dictator quaestio exerceo dico placeo


sed castris adversus Romana positis castra diuque cunctatum, quia Aetolorum auxilia expectasset, coactum ad extremum acie confligere impetu in pabulatores suos a Romanis facto;

sed castrum adverro romanus pono castrum diu cunctas quia aetolus auxilium expectasset cogo ad exter acies confligo impetus in pabulator suus ab romanus facio


statum deinde insulae et Carthaginiensium conata exposuit pollicitusque est, quo animo priore bello populum Romanum iuvenis adiuvisset, eo senem adiuturum;

status deinde insula et carthaginiensis conor expono polliceor sum quo animus prior bellum populus romanus juvenis adjuvo is senex adjuvo


illis nuptialibus facibus regiam conflagrasse suam, illam furiam pestemque omnibus delenimentis animum suum avertisse atque alienasse nec conquiesse, donec ipsa manibus suis nefaria sibi arma adversus hospitem atque amicum induerit.

ille nuptial fax regia conflagro suus ille furio pestis omnis delenimentum animus suus averto atque alieno neque conquiesco donec ipse manus suus nefarius sui arma adverro hospes atque amicus induo


ne postero quidem die, cum Philippus ad Melambium quod vocant Scotusaei agri, Quinctius circa Thetideum Pharsaliae terrae posuisset castra, aut hi aut illi, ubi hostis esset, satis compertum habuerunt.

ne posterus quidem dies cum philippus ad melambium qui voco scotusaei ager quintius circa thetideum pharsalia terra pono castrum aut hic aut ille ubi hostis sum satis comperio habeo


non hodie me primum frater accusat, sed hodie primum aperte, nullo meo in se merito. si mihi pater suscenseret, te maiorem fratrem pro minore deprecari oportebat, te adulescentiae, te errori venitm veniam impetrare meo. ubi praesidium esse oportebat, ibi exitium est.

non hodie ego primus frater accuso sed hodie primus apertus nullus meus in sui mereo si ego pater suscenseo tu magnus frater pro paruus deprecor oportet tu adulescentia tu error venitm venio impetro meus ubi praesidium sum oportet ibi exitium sum


relicti erant. receptis omnibus ingressi rursus iter per Chersonesum Hellespontum perveniunt. ubi omnibus cura regis Eumenis ad traiciendum praeparatis velut in pacata littora nullo prohibente, aliis alio delatis navibus, sine tumultu traiecere.

relinquo sum recipio omnis ingredior rursus iter per cherronesus hellespontus pervenio ubi omnis cura rex eumenes ad traicio praeparo velut in paco litus nullus prohibeo alius alius defero navis sine tumultus transjacio


moratus circa urbem triginta haud amplius dies in regnum est profectus, actumque in Asia bellum.

moror circa urbs triginta haud amplus dies in regnum sum proficiscor ago in asia bellum


itaque Valerium consulem, Volscis oppositum castraque ad finem Tusculanum habentem, revocatum inde senatus dictatorem dicere iussit.

itaque valerius consul volscus oppono castro ad finis tusculanus habeo revoco inde senatus dictator dico iubeo


interim et aliud agi posse ratus legatus, * relictis, quod satis videbatur ad opera perficienda, traicit in proxima continentis Larisamque — non illam in Thessalia nobilem urbem, sed alteram, quam Cremasten vocant —

interim et alius ago possum reor legatus relinquo qui satis video ad opus perficio traicio in propior contineo larisamque non ille in thessalia nobilis urbs sed alter quam cremasten voco


quam rem aegre passos Iulium Corneliumque ferunt magnoque certamine animorum rem actam,

quam res aeger patior julius cornelius fero magnus certamen animus res ago


si pro alio dicendum esset, tempus ad meditandum et componendam orationem sumpsissem, cum quid aliud quam ingenii fama periclitarer? ignarus, quid arcessitus essem, te iratum et iubentem dicere causam, fratrem accusantem audivi.

si pro alius dico sum tempus ad meditor et compono oratio sumo cum quis alius quam ingenium fama periclitor ignarus quis arcesso sum tu irascor et jubeo dico causa frater accuso audio


ut ab epulis per celebrem festumque diem actis, non ex acie reverti viderentur.

ut ab epulis per celebro festus dies ago non ex acies revorto video


“haec” inquit “locutus sublimis abiit.” mirum, quantum illi viro nuntianti haec fidei fuerit quamque desiderium Romuli apud plebem exercitumque facta Lfide fide inmortalitatis lenitum sit.

hic inquam loquor sublimis abeo mirus quantus ille vir nuntio hic fides sum quisque desiderium romulis apud plebs exerceo facio lfide fides inmortalitas lenio sum


inter haec Hispaniae populi nec qui post cladem acceptam defecerant redibant ad Romanos, nec ulli novi deficiebant.

inter hic hispania populus neque qui post clades accipio deficio redeo ad romanus neque ullus nosco deficio