nemini dubium erat quin Fabius quintum omnium consensu destinaretur; eumque et praerogatiuae et primo uocatae omnes centuriae consulem cum L. Uolumnio dicebant. Fabi oratio fuit, qualis biennio ante; deinde, ut uincebatur consensu, uersa postremo ad collegam P. Decium poscendum: id senectuti suae adminiculum fore. censura duobusque consulatibus simul gestis expertum se nihil concordi collegio firmius ad rem publicam tuendam esse. nouo imperii socio uix iam adsuescere senilem animum posse; cum moribus notis facilius se communicaturum consilia. subscripsit orationi eius consul cum meritis P. Deci laudibus, tum quae ex concordia consultum bona quaeque ex discordia mala in administratione rerum militarium euenirent memorando, quam prope ultimum discrimen suis et collegae certaminibus nuper uentum foret admonendo: Decium Fabiumque qui uno animo, una mente uiuerent esse praeterea uiros natos militiae, factis magnos, ad uerborum linguaeque certamina rudes. ea ingenia consularia esse: callidos sollertesque, iuris atque eloquentiae consultos, qualis Ap. Claudius esset, urbi ac foro praesides habendos praetoresque ad reddenda iura creandos esse. his agendis dies est consumptus. postridie ad praescriptum consulis et consularia et praetoria comitia habita. consules creati Q. Fabius et P. Decius , Ap. Claudius praetor, omnes absentes; et L. Uolumnio ex senatus consulto et scito plebis prorogatum in annum imperium est.

nemo dubius sum quin fabius quintus omnis consensus destino is et praerogativa et primus voco omnis centuria consul cum l volumnius dico fabius oratio sum qualis biennium ante deinde ut vinco consensus uerto postremo ad collega p decius posco is senectus suus adminiculis sum censeo duo consulatus simul gero experior sui nihil concordi collegium firmus ad res publicus tueor sum nouus imperium socius uix iam assuesco senilis animus possum cum mos nosco facilis sui communico consilium subscribo oratio is consul cum meritum p decius laus tum qui ex concordia consulo bonus quisque ex discordia malus in administratio res militaris evenio memoro quam prope ulter discrimen suus et collega certamen nuper uenio sum admoneo decius fabius qui unus animus unus mens vivo sum praeterea uir nascor militia facio magnus ad uerbum lingua certamen rudo is ingenium consularis sum callidus sollertesque ius atque eloquentia consulo qualis ap claudus sum urbs atque forum praesideo habeo praetor ad reddo ius creo sum hic ago dies sum consumo postridie ad praescribo consul et consularis et praetorius comitium habeo consul creo q fabius et p decius ap claudus praetor omnis absum et l volumnius ex senatus consultum et scio plebs prorogo in annus imperium sum


consul alter Postumius, quia in Samnitibus materia belli deerat, <in> Etruriam transducto exercitu, primum peruastauerat Uolsiniensem agrum; dein cum egressis ad tuendos fines haud procul moenibus ipsorum depugnat; duo milia octingenti Etruscorum caesi; ceteros propinquitas urbis tutata est. in Rusellanum agrum exercitus traductus; ibi non agri tantum uastati sed oppidum etiam expugnatum; capta amplius duo milia hominum, minus duo milia circa muros caesa. pax tamen clarior maiorque quam bellum in Etruria eo anno fuerat parta est. tres ualidissimae urbes, Etruriae capita, Uolsinii, Perusia, Arretium, pacem petiere; et uestimentis militum frumentoque pacti cum consule, ut mitti Romam oratores liceret, indutias in quadraginta annos impetrauerunt. multa praesens quingentum milium aeris in singulas ciuitates imposita. ob hasce res gestas consul cum triumphum ab senatu moris magis causa quam spe impetrandi petisset uideretque alios quod tardius ab urbe exisset, alios quod iniussu senatus ex Samnio in Etruriam transisset, partim suos inimicos, partim collegae amicos ad solacium aequatae repulsae sibi quoque negare triumphum, 'non ita' inquit, 'patres conscripti, uestrae maiestatis meminero ut me consulem esse obliuiscar. eodem iure imperii quo bella gessi, bellis feliciter gestis, Samnio atque Etruria subactis, uictoria et pace parta triumphabo.' ita senatum reliquit. inde inter tribunos plebis contentio orta; pars intercessuros ne nouo exemplo triumpharet aiebat, pars auxilio se aduersus collegas triumphanti futuros. iactata res ad populum est uocatusque eo consul cum M. Horatium L. Ualerium consules, C. Marcium Rutulum nuper, patrem eius qui tunc censor esset, non ex auctoritate senatus sed iussu populi triumphasse diceret, adiciebat se quoque laturum fuisse ad populum, ni sciret mancipia nobilium, tribunos plebis, legem impedituros; uoluntatem sibi ac fauorem consentientis populi pro omnibus iussis esse ac futura; posteroque die auxilio tribunorum plebis trium aduersus intercessionem septem tribunorum et consensum senatus celebrante populo diem triumphauit. et huius anni parum constans memoria est. Postumium auctor est Claudius in Samnio captis aliquot urbibus in Apulia fusum fugatumque saucium ipsum cum paucis Luceriam compulsum: ab Atilio in Etruria res gestas eumque triumphasse. Fabius ambo consules in Samnio et ad Luceriam res gessisse scribit traductumque in Etruriam exercitum —sed ab utro consule non adiecit—et ad Luceriam utrimque multos occisos inque ea pugna Iouis Statoris aedem uotam, ut Romulus ante uouerat; sed fanum tantum, id est locus templo effatus, fuerat; ceterum hoc demum anno ut aedem etiam fieri senatus iuberet bis eiusdem uoti damnata re publica in religionem uenit.

consul alter postumus quia in samnites materia bellum desum in etruria traduco exercitus primus pervasto volsiniensis ager deinde cum egredior ad tueor finis haud procul moenia ipse depugno duo mille octingenti etruscus caedo ceterus propinquitas urbs tuto sum in rusellanus ager exercitus traduco ibi non ager tantus uastas sed oppidum etiam expugno capio amplus duo mille homo paruus duo mille circa murus caedo pax tamen clarus magnus quam bellum in etruria is annus sum pario sum tres validus urbs etruria caput volsinius perusia arretium pax peto et uestimentum miles frumentum paciscor cum consul ut mitto roma orator licet indutiae in quadraginta annus impetro multus praesens quingenti mille aer in singulus ciuitas impono ob hic res gero consul cum triumphus ab senatus mos magis causa quam spes impetro peto video alius qui tardus ab urbs exeo alius qui injussus senatus ex samnium in etruria transeo pars suus inimicus pars collega amicus ad solacium aequo repello sui quoque nego triumphus non ita inquam pater conscribo uester maiestas memini ut ego consul sum obliuiscor idem ius imperium quo bellum gero bellum feliciter gero samnium atque etruria subigo uictoria et pax pario triumpho ita senatus relinquo inde inter tribunus plebs contentio orior pars intercedo ne nouus exemplum triumpho aio pars auxilium sui aduersus collega triumpho sum jacto res ad populus sum voco is consul cum m horatius l valerius consul que marcius rutulis nuper pater is qui tunc censor sum non ex auctoritas senatus sed iussus populus triumpho dico adicio sui quoque fero sum ad populus ni scio mancipium nobilis tribunus plebs lex impedio uoluntas sui atque fauor consentio populus pro omnis iussum sum atque sum posterus dies auxilium tribunus plebs tres aduersus intercessio septem tribunus et consensus senatus celebro populus dies triumpho et hic annus parum consto memoria sum postumius auctor sum claudus in samnium capio aliquot urbs in appulia fundo fugo saucius ipse cum paucus luceria compello ab atilius in etruria res gero is triumpho fabius ambo consul in samnium et ad luceria res gero scribo traduco in etruria exercitus sed ab uter consul non adiicio et ad luceria utrimque multus occido in is pugno iuppiter stator aedes voveo ut romulus ante uoueo sed fanum tantus is sum locus templum effor sum ceterum hic demum annus ut aedes etiam fio senatus iubeo bis idem uotum damno res publicus in religio uenio